"Нахалахь йоккху цӀе цIанъян гIортар"\nGoogle-ан коллаж. Роскомнадзор динозаврца.\nХIун шеко кхуллу "Роскомнадзоран белхахочуьнан дийцаро"?\nОьрсийчуьрчу бахархоша социалан машанашкахь дийцаре деш ду "The Village" зорбанан гIирсо кху беттан 26-чохь арахецна "Роскомнадзоран белхахочуьнан дийцар", яздо Маршо Радион Оьрсийн сервисо.\nЦIарца вуьйцуш воцучу цу урхаллан векало дуьйцу шен балхах а, Роскомнадзоран белхахошна юкъахь лаьттачу хьолах а лаьцна.\nЦо харц до Роскомнадзоран белхахой шайн гIуллакх хууш бац бохург. Авторо дийцарехь, и урхалла Iедалан хьукматаша бина сацамаш кхочушбаран орган ю, шен лаамца сайтана блок хIоттор хьокъехь сацам беш йоцу. Мелхо а, уьш сайтан долахошца дагадовларш дIадахьа гIерта, уьш дIакъовлале хьалха.\nЦу стага яздинарг дешначарна цуьнан чулацамехь гина, цIарца вуьйцуш воцчу стеган интервью ю а бохуш, Роскомнадзор шен цIе цIанъян гIертар.\nThe Village-хь арахецначу монологехь Роскомнадзоран белхахой гойтуш бу Москох беха могIарера кегийрхой санна. Цу материалан коьртачу турпалхочо дийцарехь, цу урхаллехь болх беш бу юккъерчу барамехь 30-35 шераш долу кегийрхой.\nУьш лела Москох модехь йолчу барашка, церан Iалашо яц "интернетана блок хIотто". Цу белхахоша кхочуш дийраш ду куьйгалхойн омраш, ширачу компьютершца болх а беш, "юккъерчу Iедалан белхахочуьнан алапа" а оьцуш.\nThe Village-ан цIе хьулйинчу къамелхочо дийцарехь, Роскомндзоро къийсам дIахьочу Telegram-на тIехIиттинчу наха дуьйцург лортIехь дац, цу мессенджеро "низамо бохург кхочуш деш ца хиларна".\nДуккха а и материал ешна нах шеко йолуш бу и автор баккъалла а ву бохучух. Цо дуьйцучу къамелехь факташца доьзна дуккха а гIалаташ ду, иза арахеца кечйинчу The Village зорбанан гIирсан редакторшна а гина долу.\nМасала, авторо яздо Оьрсийчохь цхьанна а таIзар ца до цара цхьацца сайтийн адресаш даржор бахьана долуш, ткъа Zello интернет-рацина блок хIотторо пайда беана бохуш.\nСоциалан машанашкахь комментареш йитина нах уггаре а чIогIа белийнарг ду цхьа хIума. Роскомнадзоран белхахочуьнан лергех йоьхкинчу ладугIургийн серан юхьиг чуйоьллина ю "процессаран тIехьарчу пенах" бахар а, "ненан платана тIехь жима чип" ю а аьлла яздар. Гарехь, дуьйцург ду системан блокан тIехьара дакъа – процесаран цхьа а тIехьара пен а бац, ненан платина тIехь цхьа а жима чип а яц.\nЦундела "Роскомнадзоран белхахочуьнгара эцна интервью" социалан машанех пайда оьцучу нахана хетарехь, баккъалла а ю бохуш нах Iехош оццу Роскомнадзорехь язйина ю, нахалахь дика цIе ца йоккхучу цу Iедалан структуран васт тодан Iалашо йолуш, яздо Маршо Радион Оьрсийн сервисо.\nКхузахь ала деза, Роскомнадзоро шуьйра къийсам дIахьочу нахана юкъахь хилар, сих-сиха цу урахлло хьехош волу, нохчийн эшаршлакхархо Муцураев Тимур.\nРоскомнадзоро йихкинчарна юкъахь ю иттаннаш цуьнан эашарш. Уьш бахьана долуш, иттаннашна Нохчийчуьрчу бахархошна гIуданаш диттина республикерчу кхелаша.\nФейсбук дIакъовла гIерта "Роскомнадзор"\n"Открытая Россия" юкъараллин сайт дIакъевлина Оьрсийчохь\nZello интернет-раци дIакъовла гIерташ ю Роскомнадзор\nTelegram дIакъовлуш сацам бина Москохарчу кхело\n2018 шо чекхдалале Facebook дIакъовла мега Оьрсийчохь\nTelegram Оьрсийчохь дIакъовлар емалдина 13 пачхьалкхашкарчу бакъонашларъярхоша\nКадыров: Нохчийчохь болх беш ю Telegram\nTelegram-х пайда эца некъ гайтина Медведевн зорбанан секретаро


2. Эшинера румой /парисаша/.\n3. Лаьттан мелхо /шайн махкана/ гергахь‚ уьш шайн эшарал тIаьхьа тоьлар болуш бу.\n4. Цхьа масийтта шерахь. Делан ду гIуллакх хьалха а‚ тIаьхьа а. Оцу дийнахь хазахетар ду муъма нахана.\n5. Делан гIоьнца. Цо гIо до Шена луучунна. Иза веза верг а‚ къинхетаме верга а ву.\n6. Делан ваIда ю. Дала йоха ца йо Шен ваIда‚ делахь а нахах дукхох болчаьрна ца хаьа-кх.\n7. Царна хаьа дуьненан дахарах гучахь дерг‚ эхартах уьш гIапал бу.\n8. Цара ойла ца йо-те шайх? Дала ца кхоьллина стигланаш а‚ латта а‚ цу шиннан юккъехь мел ерг а бакъонца а‚ цхьана тоьхна ханна а бен. Баккъалла а, нахах дукхах берш шайн Кхиош-кхобучуьнца цхьанакхетарна керстаналла деш бу-кх.\n9. Уьш лелаш бац лаьттахула‚ ца хьоьжу-те‚ муха хилла царел хьалха хиллачаьрийн тIаьхье? Уьш царел мелхо чIогIа ма бара ницIкъаца‚ цара асар ма дитина лаьттахь‚ беха ма баьхна цу тIехь уьш баьхначул мелхо дукха‚ цаьрга ма баьхкира шайн элчанаш билгалонашца. Дела вацара царна зулам деш‚ делахь а уьш шаьш хилира /шайна/ зулам деш.\n10. ТIаккха вон диначаьрийн тIаьхье ирчаниг хилира цара Делан аяташ харцдарна‚ уьш царех ца бешаш хиларна.\n11. Дала доладо кхоллар‚ тIаккха Цо иза карладоккха‚ тIаккха шу Цуна тIе духадерзор а ду.\n12. Сахьт хIоьттинчу дийнахь совцурбу къиношдинарш догдиллина /шайна къийса хIума доцуш/.\n13. Ца хилира царна шайн накъостех шапаIат деш берш‚ уьш хилира шайн накъосташна керстаналла деш берш.\n14. Сахьт хIоьттинчу дийнахь - оцу дийнахь уьш бекъалур бу.\n15. Иман диллинарш‚ дика Iамалш йинарш - уьш бошмашкахь хазахеташ хир бу.\n16. Ца тешнарш а‚ Тхан аяташ а‚ эхартаца а цхьанакхетар а харцдинарш а - уьш Iазапна чубоьхкина хир бу.\n17. Тасбахь де Далла (ламаз де Цунна) шу суьренга даьлча а‚ шу Iуьйрана гIевтича а,\n18. Цуна хастам бу стигланашкахь а‚ лаьттахь а‚ малхбузехь а‚ аша делкъаюкъ хилийтинчу хенахь а /де ламазаш/.\n19. Цо схьавоккху дийнаверг веллачух‚ велларг а схьавоккху дийначух‚ дендолуьйту латта и деллачул тIаьхьа. Иштта шу а схьадохур ду /кешнашкара къематдийнахь/.\n20. Цуьнан делилех ду Цо шу кхоллар поппарах‚ тIаккха шу адамаш хилла даьржаш.\n21. Цуьнан делилех ду Цо шуна шух шайх зударий кхоллар шу царца /паргIат/ даха‚ Цо хилийтина шуна юкъахь безам а‚ къинхетам а. Баккъалла а, цу чохь делилш ду-кх ойлаечу нахана.\n22. Цуьнан делилех ду стигланаш а‚ латта а кхоллар‚ шун меттанаш а‚ беснаш а хийцадалар. Баккъалла а, цу чохь делилш ма ду Iаламашна.\n23. Цуьнан делилех ю шун наб буьйсана а‚ дийнахь а‚ Цуьнан къинхетамах аша /бахам/ лахар а. Баккъалла а, цу чохь делилш ма ду ладугIучу нахана.\n24. Цуьнан делилех ду Цо шуьга тIкъес гайтар кхерамца а‚ /догIа даре/ догдахарца а‚ Цо доссадо стиглара хи‚ цуьнца дендолуьйту латта и деллачул тIаьхьа. Баккъалла а, цу чохь делилш ма ду хьекъалечу нахана.\n25. Цуьнан делилех ду стигал а‚ латта а‚ хIоьттина Iар Цуьнан омраца. ТIаьхьа Цо шуьга кхийкхача латтара кхайкхарца шу /кешний чуьра/ арадовлур ду /къематдийнахь/.\n26. Цуьнан ду стигланашкахь а‚ лаьттахь а мел дерг. Массо а Цунна муьтIахь а бу.\n27. Иза ву /хIума/ кхоллар долошверг - тIаккха Цо иза карладоккху. Иза Цуна вуно атта ду. Цуьнан вуно лакха мисал ду стигланашкахь а‚ латтахь а. Иза - веза верг а‚ хьукаме верг а ву.\n28. Цо шуна мисал далийна шух шайх: шуна бу-й шун аьтто куьйгаша доладиначарех накъостий Оха шуна деллачу рицIкъех шу цу чохь цхьанисса а долуш‚ шу царех кхоьруш /царна вон хIума хиларна/ шайх кхераре терра? Иштта къастадо Оха аяташ хьекъалечу нахана.\n29. ХIаъ‚ зулам динарш тIаьхьахIоьттира шайн дезаршна цхьа а Iилма доцуш. Хьан нисвийр ву-те Дала тилавала витийнарг? Ма бац царна цхьа а гIоьнчий!\n30. Ахьа хIоттае хьан юьхь динан тIе цIена дин дерг а хилий. Делан кхоллар ду иза Цо Шена тIехь нах а кхоьллина долу. Хийцам бац Делан кхолларан‚ Иза мехала дин ду‚ делахь а дукхох болчу нахана ца хаьа-кх.\n31. Цуна тIедоьрзуш /хилалаш тоба дарца/‚ Цунах кхералаш‚ ламаз хIоттаделаш‚ шу ма хилалаш мушрикунех.\n32. Шайн дин декъна тобанаш хиллачарех а. Массо с тоба шегахь долчух яккхиедаш ю.\n33. Нах цхьана зено схьаьлаьцча цара шайн Кхиош-кхобучуьнга кхойкху‚ Цуьнан тIебуьрзий‚ тIаккха Цо цаьрга Шегара къинхетам Iавшитича - царех цхьана декъо шен Кхиош-кхобучуьнца накъост лоцу\n34. Оха шайна делларг керста дархьама. Зовкх хьега! ТIаьхьа хуур ду шуна.\n35. Оха цаьрга тешалла доссина‚ ткъа цо дуьйцуш цара шех накъост лоцуш хиллачух?\n36. Оха нахе къинхетам Iавшитича‚ уьш цунах баккхийбеда. Ткъа царех вониг кхиъча шайн куьйгаша хьалхадаьккхинчуьнца - цара дог дуьллу /Делан къинхетамах/.\n37. Царна ца го-те Дала рицIкъ даржадо Шена луучунна‚ барам а бо /кIеззиг луш/. Баккъалла а, цу чохь делилш ду-кх тешаш долчу къамана.\n38. ДIало гергарчунна шен хьакъ‚ мискачунна а‚ некъахь волчунна а /шен хьакъ/. Иза - дика ду Делан юьхь езачаьрна. Уьш бу баккхибедар берш.\n39. Аша делла долу риба нехан бахамехь кхиархьама - ца кхиа Далла гергахь. Аша делла долу закат Делан юьхь езаш /алссам кхиа Далла гергахь/ - уьш бу алссам ял хилларш.\n40. Дела ву шу кхоьллинарг‚ тIаккха шуна рицIкъ делларг - тIаккха шу долуьйтушверг‚ тIаккха шу дендолуьйтуш верг. Шун накъостех ву-й ша цунах хIума деш верг? Вонах цIена ву Иза‚ лакха вели цара накъост лацарх.\n41. Боьханиг гучадели аренгахь а‚ хIоьрдан чохь а нехан куьйгаша гулдинчуьнца‚ /Дала/ шаьш динчух цхьадерг Iовшийта мега /цаьрга/. Уьш бухабоьрзур бац-те /вониг дечух Далла тIе/?\n42. Ахьа ала: "Шу лела лаьттахула‚ хьовсал‚ муха хилла шул хьалха хиллачаьрийн тIаьхье. Царех дукхох берш /Делаца/ накъост лоцурш ма хилла.\n43. Ахьа хIоттае хьан юьхь мехалчу дине шена Делера духатохар доцу /къемат/ де дале хьалха. Оцу дийнахь уьш бекъалур бу.\n44. /Дин/ керста динарг - цуна шена ду шен керстаналла. Дика Iамал йинарг - цара шаьш шайна /ялсаманехь хIусамаш/ кечйо‚\n45. Иман диллинчаьра а‚ дика Iамалш йиначаьра а Цуьнан къинхетамах ял эцархьама. Баккъалла а, Цуна ца беза /Делах/ цатешарш.\n46. Цуьнан аятех ду Цо мехаш даийтар кхаьънаш хилла шуьга Iовшийтархьама Шен къинхетамах‚ кема лелийтархьама Шен омраца‚ шуьга лахийтархьама Цуьнан дозаллах‚ аша баркалла эр дацара-те.\n47. Оха баийтира хьоьл хьалха а элчанаш шайн къамана тIе‚ уьш беара цаьрга билгалонашца‚ Оха чIир ийцира къинош диначаьргара. Тхуна тIехь хьакъ хилла муъма нахана гIо дар.\n48. Дела ву Ша мехаш доуьйтург‚ цо хьейо марха‚ Цо иза яржайо стиглахь Шена ма луу‚ Цо цунах кийсигаш хуьлуьйту. Хьуна го догIа схьадолуш цуьнан юккъехула. Цо иза кхиича Шен лех Шена луучаьрна - царна хазахета /догIа деъча/.\n49. Цул хьалха иза шайна тIе доссале уьш хиллехь а догдиллина.\n50. Хьажал Делан къинхетаман тIаьхьенашка: муха дендо Цо латта и деллачул тIаьхьа. Баккъалла а, Иза белларш денбийриг ву. Иза массон хIумана тIехь ницIкъ кхочуш берг ву.\n51. Оха баийтинехьара мох‚ тIаккха царна иза /лаьттахь схьадолуш дерг/ мажделла гича‚ цул тIаьхьа а уьш лаьттара ма бара цатешаш.\n52. Баккъалла а, ахьа хозуьйтур дац беллачаьрга‚ ахьа хозуьйтур дац къорачаьрга кхайкхар уьш бухабевдича.\n53. Хьо ма вац нисбийр болуш бIаьрсадоцурш шайн тиларах. Ахьа хозуьйтур ду беккъа Тхан аятех тешачаьрга шаьш /Далла/ мукIар а болуш.\n54. Дела ву шу кхоьллина верг ледараллах‚ тIаккха Цо хилийтина ледараллал тIаьхьа ницIкъ‚ тIаккха хилийтина ницIкъал тIаьхьа ледаралла а‚ къоьжа чоьш а. Цо кхуллу Шена луург. Иза хууш верг а ву‚ ницIкъ кхочург а ву.\n55. Сахьт хIоьттиначу дийнахь дуйнаш буур бу къинош диначаьра шаьш сахьтехь а ца лаьттина бохуш /дуьненахь къинош деш/. Иштта Iехийна хилла-кх уьш!\n56. Iилма а‚ иман а шайна деллачаьра элира: "Шу лаьттира Делан жайнан чохь дендаларан де даллалц. ХIара ду дендаларан де‚ делахь а шу ца хууш хили-кх".\n57. Оцу дийнахь пайда бийр бац зулам диначаьрна шайн Iуьзарша‚ бехказа довлар а доьхур дац цаьрга.\n58. Оха далийна нахана хIокху КъурIанан чохь массо мисал. Хьо цаьрга веъча цхьана аятаца‚ эр ма ду цатешачаьра: "Шу ма дац /бакъдерг/ дIатилинарш а бен".\n59. Иштта мухIар туху Дала ца хуучаьрийн дегнашка.\n60. Ахьа собар де! Баккъалла а, Делан ваIда бакъ ю хьуна. Хьо атта ма хетийла цатешначаьрна /собарах ма валалахь/.


Барт боцчу цIачу ирс ца деана\nТовбеца-бутт 16, 2015\nМархин беттан тIаьххьара де, тIаьххьара марха. Масех де а ду Оьрсийчоьнан бусалба динан урхалло пIераскана дийнахь марха достуш хилар кхайкхийна. Амма Нохчийчохь даима а санна шалхонаш ю – еарийн сарахь а къастаза дисира маца досту марха.\nКху Товбеца-беттан I6-чу дийнахь официала гIардаккхарца перза мархин бутт чекхбаларца доьзна диъ де I7, I8, I9, 20-гIа мукъа кхайкхийна Нохчийчохь. Бакъду, де суьйренга лестича а бахархошна хууш дацара марха дастар муьлхачу дийнахь дIадолош ду. Цу хиламо вуно чIогIа гIайгIанечу ладегIамехь кхобу нах.\nЦеран ладегIам кIаргбинехь бен бай ца бина динан урхаллин коьртехь волчу Межиев Салахь-Хьаьжас I6-чу дийнахь мосуьйттаза а, махкахой собаре боьхуш, леррина телевизионехь марханаш дастар хьокъехь динчу къамело а.\nЦо дийцарехь динан урхалло лаккхарчу жоьпаллица лоьру бусалбан нехан дахарехь сел мехала хилам- марханаш дастар. «Тахана суьйранна вайна билггал хуур ду марханаш пIераскана дийнахь досту я шоьтадийнахь . Ас доьху шуьга са цагатдар а, собаре хилар а. Къастам боллуш марха досту хан оха юьйцур ю имамашкахула а, хаамийн гIирсашкахула а». Ишта дIахьедар дина муфтиятан хьаькамо.\nЦуьнан къамело бахархошна кIезиг хьаам бар бахьна ду, цара маьркIажан хенахь I7-чу дийнахь марха досту хьалхара де ду аьлла, кхайкхадахь а кечам бан юьсург дукха хан цахилар. Ма-дарра аьлча дукхахдолу адам, бусалбан динан хенагоно ма гайттара, I8 –чу дийнахь марханаш даста кечделла Iаш ду. Цуьнца доьзна чот йоцуш дукха зударий бу хьашт-дезарш листина бовлаза. Кхузара кхето хала дац цара къаьсттина чIогIа марха маца досту ца хууш сагатдар.\nАьзнаш:«Кхана досту бохуш хьуна мичара хезна? Тахана гIала дIакхайкхина бу молланаш»\n«Кхана досту бохуш вар-кх хIара а. 30 де дузуш ца хилча и муха досту суна-м ца хаьа.»\n«Хууш дац. Тховса сарахь эр ду аьлла-кх. Элира,бахара шадерг и ду-кх. Кхана достий, лама достий бохуш гуттарлераниг ду-кх.»\n«Бутт гахь а и даста йиш-м хир яц лакхарчара даста ца алахь. Цо хIоккху хена даста алахь и достура-м ду».\nАрахь-чохь, боьдуш-богIуш, кху Товбецан-беттан I6-чу дийнахь дуьхьал мел кхеттачаьрга луш коьртачех коьрта цхьа хаттар ду: марха маца досту боху? Цу хаттарна жоп лоьхуш марсадевллера зIенехула ден къамелаш а. Шотан дийнахь марха даста кечам бечех цхьаъ ю Соьлж-гIалара хIусамнана Медент а.\nМедент: «Церан боцчу сацамна нахана тешамбехк ма хуьлу. Шот дийнахь досту бохуш паргIатбевлла Iаш берш дукха бу, деллахь бу-кх. Дукха хена дуьйна а и ловзар деш ду-кх. Хьалххехь дуьйна а хаам бан йиш яц хир ю-кх. И ца бо-кх. Кхана достур дуй.лама достур дуй бохуш Iаш бу-кх».\nХIинцца йистхиллачу Медентан бинчех тера леткъамаш бо мелла а къоначу хIусамнанас Мошас а. Цо дийцарехь кхушара дуьххьара нислуш бац марханаш дастарца доьзна ишта, кIохцалш тIехь Iаш санна, ладегIам.\nМоша: «Кхана досту алахь тха-м садоIийла а хир дац. Дан дезарг бен хIума а дац. Массо Деле доьхуш ву-кх кхана досту ма алахьара бохуш. Стохка а дира цара изза.буьйса юккъе йоьдучу хенахь ишта хаам а бина».\nНагахь санна I7 –чу дийнахь марха дастахь ,селхана а, тахана а эцна стоьмаш, хиш шаьш мича дахьа деза ца хууш «маьхьарца» бу туьканийн долахой а. Стенна делахь а ша а, кхиберш а тешна бара марха дастаран хьалхара де I8-чу дийнахь ду аьлла боху юург-мерг юхкуш йолчу совдегаро Новр кIоштерчу Асета.\nАсет: «Суна-м ца хаьа хIора шарна а хуьлуш ду-кх хIара. Кхин цхьа де а ду бохуш паргIат лелла со а, нах а. Юург-мерг а эцна селхана а. Кхана и дастахь кхарах хIун дан деза-м ца хаьа. Ца оьцуш хIума а ца йисна. ЦIахь дан дезарш мел ду. Массо хIума а кхин а хан ю бохуш гIорийна лаьтташ ю. Цхьана шарахь чомехь достуш-м дац хIара».\nБусалбан нехан дахарехь уггар деза ларалуш долу марха дастаран денош тIекхачар, гуш ма-хиллара, шатайпа дагалецаме ду могIарерчу нахана. Гарехь, динан дайша, кхачо йоллуш церан кхетаме ца дижийна марха дастар цIинбеллачу баттаца дозаран маьIна.\nКерла коммент хьалха гойту\nХьажа комменташка (1)\nХIара форум дIакъевлина ю.\nКхин а комменташ\nМарха маца досту боху?\nЛург марха даста кечлуш бу цхьаболу нохчий\nМаца хилла нохчий сагIа доьхуш?..\nГIалгIайчуьра митинг йохош гIара-серло оьккхуьйту гранаташ лелийна хилар билгалдаьлла\nБеларусин авиакомпанешна санкцеш тоьхначийн декъаяхана кхин а 7 пачхьалкх\nКхело 2 млн евро дала кхачийна Нохчийчуьра бахархой барах долчу девнехь\nЗуламаш дарца Нохчийчоь массо а регионел хьалха ю\nГуьржийн деоккупацин комисси кхоллар "эрна ду", боху Сухумехь\n12 шо хьалха лачкъийначу нохчочун нанна 60 эзар евро дала декхарейина Оьрсийчоь\nТарамова: "Сан бакъонаш талхош яц"\nКриминалца а тIаьхьа цайисна Нохчийчоь\nХестийначу Нохчийчохь лаккхара ю зуламаш даран статистика


Стенна олу берахь дуьйна хьуна хезачу маттах "ненан мотт", иза стенна хьашт бу?\nБерашна ненан мотт Iамор, тIаьхье цуьнан зIаьнаршлахь кхиор деза ду муьлххачу а къомана. Амма дас-нанас буьйцучу маттах бераш хердовлар вуно чIогIа хаало кху муьрехь, Оьрсийчуьрчу кхечу къаьмнашлахь а санна, Нохчийчохь а, иштта дуьненан маьI-маьIехь бехачу нохчашлахь а.\nЦуьнан хIун бахьана ду?\nДахаро гойтуш сурт ду, пачхьалкхо шен хьашташна юкъаозийна боцу мотт, иза мел хаза а, къорга а хиларх, халчу балехь боллу. Эконома, финансаш, бахамалла дебочу юкъараллаша буьйцуш боцу мотт шашах кхиа а, баха а буьсу, ткъа яц цунна я кхиа а, я баха а стимул.\nСоьлж-ГIалахь дахначу шарахь цхьана дийнахь нохчийн яздархоша нохчийн маттахь язйинчу кинжканех лаьцна, беккъа цхьа нохчий бен бараме гуллуш а боцуш, литературан суьйре яра хила езаш.\nЦига кхача лаам хиллачу Маршо Радион корреспондента шен ойла дIакъадийча, и суьйре дIаяхьа кечйинчу зудчо элира, «ян-м йола, амма оха оьрсийн маттахь-м кечйина иза».\n…Ца хилира тхо оцу барамехь - тхуна цигахь хаза эшнарг нохчийн мотт бара.\nКхеташ ду, ца волу нохчо рицкъ ца лехча а, бIе сов къаьмнаша буьйцу оьрсийн мотт ца Iамийча а. И бехказло хьалхайоккху муьлххачу а дас, нанас, стенна ца Iамабо ахь хьайн берана нохчийн мотт, аьлла шега хаьттича.\nОцу бахьанийца коьрта а лору оьрсийн мотт хаар, ткъа даккхийчу сакхтех а ца лору шаьш цунна ненан мотт къебар.\nМелхо а, хена-йохалла шайн доьзалхо кхиъна, ишкол чекхъяьккхина адамашна юкъа ваьлча, оьрсийн мотт цахааро шен берана эшам бийр бу аьлла хета цхьаболчу наношна.\nДохур дац вай дай-нанойн лергех мехий. Хозуьйтур ду ненан мотт, нохчийн мотт, нохчийн берашна стенна лору коьрта шайн берийн беша лелачу къоначу вайнехан адамашна немцойн махкахь, цигарчу наношна.\nАвстрехь беха АбубакаровгIеран доьзал, цигахь дина ду церан кхо бер: 7 шо долу Раяна а, 5 шо дуьзна Ясир а, 3-гIа шо доладелла Исмаил а. Бераш ца дина Нохчийчохь, иза царна мичахь ю а ца хаьа цкъачунна. Ткъа ладогIал церан ненан матте.\nБерийн нанас Мархас дийцира Маршо Радиога шен берашна нохчийн мотт Iаморехь, биц ца балийтарехь, ша бечу балхах, хIунда аьлча, боху цо, бераша шайн мотт цабийцарна, коьртачу декъанна нана ю бехке.\nМарха: Берана нохчийн мотт цахаарна бехке суна нана ю аьлла хета, хIунда аьлча, деца цара кIезиг хан йоккху, массо хаттар а, шайна оьшург а нене хотту цара. Нанас шен ненан мотт а ца буьйцуш, кхин мотт бийцахь, беро цо дуьйццург схьалоцу.\nЦундела нана декхаре хета-кх суна. Вовшашца я кхечу берашца ловзучу хенахь вайн чуьрчу бераша берийн бешахь, ишколехь буьйццу немцойн мотт буьйцу, масала, ненан ненаца къамел деш, я дехошца тилпонехь къамел делахь, нохчийн маттахь дуьйцу, «уьш кхетар ма бац» а бохуш.\nШа дуьненчу далар а, кхиар а арахь долчу берашна къаьсттана хала хуьлу нохчийн шалха элпаш баха. Ткъа ас юург кечъеш, я цIерпоштаца, автобусца цхьанхьа дIасадоьлхучу хенахь а, хан эрна ца яхийта Iамадо царна шалха элпаш юкъахь долу дешнаш.\nКху деношкахь Арсанукаев Шайхис язъйина "Ненан мотт" байт дагахь Iамош ю со йоккхаъйолчу йоIана, цул жима волу 5 шо долу кIант а ву цуьнца и байт дагахь Iамош. КхиндIа лаам бу сан царна довзийта «СтелаIад» журнал, ишта нохчийн туьйранаш, дийцарш а».\nСтенна олу берахь дуьйна хьуна хезачу маттах "ненан мотт", иза стенна хьашт бу хаьттира Маршо Радионо филологин докторе, Iилманче Вагапов Iаьрбига.\nВагапов: Ненан маттахх «ненан мотт» суна хетарехь, бер нанас кхиош долу дела, уггар хьалха цо цунна Iамош дерг ненехула кхочунденла, «ненан мотт» вай аьлла ца Iаш, дуккха а меттанашкахь а, къаьмнашкахь а олу.\nДIо гIаскхийн ду и "родной язык" бохуш. Хьо вешшехь хьан хилла мот бохург санна ду иза. Ненан мотт олуш нийса а, хьоме а хета суна, хIунда аьлча, ненал хьоме а, деза хIун ду дуьненахь».\nНохчаллах лаьцна даккхий хабарш а дуьйцуш, нохчий, нохчаллах боху хIуманаш тIех дукха даьржина лела Нохчийчохь. Дац ненан маттана оьрсийн маттанчул хьовха, ингалсан маттал дукха луш сахьташ школашкахь.\nБац ненан мотт я бийца а, я язбан а декхаре хьукматхой. Дац гуш йозанаш, меттан хьаркаш я урамашкахь а, я хIусамашкахь а.\nНенан мотт – аганан мотт, аганан илли. Берера ага даккхаро, иза цхьаьнхьа Тулехь я Смоленскехь динчу берийн маьнгичу дилларца а херло ненан маттах.\nАга, юхадендайша вайна вайн наноша техка а деш, шен иллеш лекхна ага, олий мохь туху вайх хийлачо. Хьаьнга? Мила ву иза хаза, цуьнан бала кхочуш….\nВагапов: «Ненан мотт» маттах дуккха а къаьмнашкахь а олу..."\nМерза, хаза... тамашийна нохчийн мотт\nМеттан буьххьера юьхьIаьржонаш\nБала керча иммунодефицит кхетта мотт\nДенлохьа, нохчийн мотт, хьо а!\nХатаев Хьусайн: Маттана ша вай бацабойла лаьа


Абу ТӀелип бин Ӏабдул-МуттӀелип — Википеди\nАбу ТӀелип бин Ӏабдул-МуттӀелип\n(Абу ТӀелип ибн Ӏабдул-МуттӀелип тӀера хьажжина кхуза)\nХӀокху версин 1 хийцам хьажа дезаш бу. ЧӀагӀъелла верси хьажжина (2017, 24 октябрь).\nأبي طالب بن عبد المطلب\nМуъмину Къурайш (шиӀизм)\nӀаьрбий, Къурайш, Бану ХӀашим\nӀабдул-МуттӀелип бин ХӀашим\nПетӀимат бинт Ӏамр\nПетӀимат бинт Асад\nӀели бин Абу ТӀелип, ДжаӀпар бин Абу ТӀелип\nАбу ТӀелип бин Ӏабдул-МуттӀелип (Ӏаьр. أبي طالب بن عبد المطلب) — къурайшин эла ву, Ӏабдул-МуттӀелипан кӀант а ву, Мухьаммад-пайхамаран деваша ву иза, Имам турпал Ӏелин да а ву. Шен берелла чӀогӀа дукха везара цунна Мухьаммад .\nШен да велча, Абу ТӀелипа Мухьаммад шена схьаийцира, шен кӀант санна кхиавеш. Мухьаммадан 13 шо кхаьчначу хенахь, Абу ТӀелип шен къепалан ковра эцна, Шема махка ваха араваьллера. Мухьаммад вара цуьнца ваха лууш. Цунах къа а хетна, Абу ТӀелипас шеца вигира иза. Мухьаммадна тӀехула лаьтташ марха яра, цунна ӀиндагӀ латтош. Шема махкахь Ӏаш вара керста мозгӀар «Бахьира» цӀе а йолуш. Цо уьш шайга хьошала бигира, амма Мухьаммад арахь витира. Бахьирас хаьттира шуьца кхин цхьа вуй, кхин а цхьа жим кӀант ву, иза оха арахь витира. «Ша волчу схьавалаве иза» — элира цо.\nБахьира Мухьаммадан пӀендарш юккъе хьаьжира, цунна гира цигахь пайхамаран мухӀар. Абу ТӀелипе и кӀант ларвар дийхира цо, Къурайшин нахах а. Абу ТӀелип вала герга ваханчу хенахь, чувелира Мухьаммад. Цунна гира Абу ДжаьхӀль а, ӀабдуллахI а. Мухьаммад элира шен девешига: «Цхьа дела вац АллахIвоцург» — алахь, Къурайшаш элира: «Хьайн ден дин Ӏад дуьтур дар ахь, хӀай Абу ТӀелип» — элира, амма иза дӀакхелхира.\nКхидерш[нисъе бӀаьра | нисъе]\nФильмаш[нисъе бӀаьра | нисъе]\nБану ХӀашиман бутт\nХьост — «https://ce.wikipedia.org/w/index.php?title=Абу_ТӀелип_бин_Ӏабдул-МуттӀелип&oldid=3017003»\nБинарш 538 шарахь\nБелларш 620 шарахь\nВикипеди:Постераш я мужалташ йоцу фильмех лаьцна яззамаш\nХӀокху агӀонна тӀаьххьара хийцамаш бина: 2019, 27 август, 20:53.


Нохчийчура шалха дахар ла ца ло нохчийн берашка\nНохчийчоь -- Соьлж-гlаларчу школан пена тlе тоьхна сурта тlехь КАдыров ву нохчийн берашца, 07Ман2010\nКъелла, вуо цамгарш, боцу белхаш, ледара некъаш дицдеш проблема ю Нохчийчохь – кегий берашца а, кхиазхошца а йоьзна. Цхьана агIора, напха даккха арадевллачу дас-нанас тесна дитина бераш, шаьш шайн лаамехь ду дийно сарралц. Вукху агIора, го баьккхина бехкамаш бу. КхоалгIа, царна хьалха бакъдолу масала дац. Экаме дегнаш долчу берийн коьрта чохь хIун ду, хьанна хаьа?\nНохчийн кегирхой, Оьрсийчохь бехачу шайн нийсархойх, леларца-дахарца, йоккха башхаллаш йолуш бац. Изза, баланаш а, сингаттамаш а, сатийсамаш а лаьтта, дахаран новкъа бовлучу царна хьалха. Амма, къоман гIиллакхаша а, динан дехкарша а хIоттийначу гурана чуьра бовла йиш яц церан. Цу бахьанца хир ду, махкахь дIа ца иэр, дерриге а дуьненахь кхиазхоша юьхьарлаьцна йолу субкультура: готаш а, эмо а.\nЦхьана юкъана буьйлабеллерра, бакъдерг дийцича, цара санна духар а духий, Iаьржа а, я къеггина басарш дой месаш а йолу бераш. Уьш дукха сиха метта балийра Iедалша Iаткъам а бина. Меттигерачу КВНан тобано а гойтуш яра цхьа беламе кийсак. Гот а, ян эмо схьа а лоций, туьма делча, хьаьнга а царна йоьттуьйтура цхьана стага.\nХIокху деношкахь, Роспотребнадзора, бинчу хаамашца, кегирхоша шаьш шайна тIе куьг дIахьарца, Оьрсийчоь, Европехь хаьлхарчу меттехь лаьтташ ю аьлла. Оцу хIуманна, бехканна доккхох долу дакъа хета, оцу урхаллерачу говзанчашна, тахана кегирхой, муьлхачу, вуо хIума Iамочу хьостанашна, интернетехула тIекхача аьтто хилар. Цу тIера оьцу боху цара, шаьш шайна хIорам муха бан беза а, хIун молх мелла вала веза а , ишшта кхин дIа а, Дала ца магийна долу а , Iедалша а, юккъаралло а емал деш долу кIоршме хIумш.\nНохчийчоь - нохчийн зуда ю шен шина бераца, тlамо йохийначу петар чохь, Соьлж-гlала, 21Гез2007\nНохчийчохь тахханалаца, кегирхойн синтIамкъаман могашаллийн терго еш яцара, кхоччучу барамехь. ХIинца, массу а маьIIера, царна хьехамаш бу беш, уьш нийсачу новкъа бахархьам. Дукхачу хьолехь уьш хуьлу, кегирхой, хьаннашкахь болчу тIемалойн буоламах дIа ца кхетийтар. Ткъа, хIокху тIаьххьарчу 5-6 шарахь, хиллачо билгаладоккху, Нохчийчуьрчу кегирхойн синтIаткъаман могашалла, дукха чIогIа лерринчу тергоне эца езаш хилар.\nБаккхийчара бохург царна дIакхочуш дацахь, уьш кхеттачу кепара дан деза хьехар, аьлла хета, ша а психолог волчу Хаджимурадов Ислама.\nХаджимурадов Ислам: «И санна долу хIумш хуьлуш ду бохуш, Оьрсийчохь гойтуш а , дуьйцуш а ду. Кхуза Нохчийчохь а нисделла цу тайпаниг. И санна долу хIум деш хилча, вайна сигнал ю кегирхойн синIаткъаман могашал дика ца хилар. Царна дIакхочуш хира дац-кх вай дуьйцург. ХIунда аьлча, и санна хIума дечу стаган, иза ца хилийта, массу а хенахь дийца дезаш ду.»\nСтохка а, хилира мел лаххара, кегирхоша шаьш шайна тIе куьг дахьар. Цхьаберш бала а белла, кхинберш дийна а бисна. Гуьмсехь цхьана дийнахь, кхиазхо кIант а, йоI а, деллера. ЙоI ирах оллаеллера неIаран тIеман тIехь, ткъа, кIанта, кешнийн керта а вахана, ша шена тапча тоьхнера. И ши кхиазхо вовшах доьвзаш а ца хилла.\nШаьш шайна тIе куьг дахьар-доьзалехь боцу барт а, къепе а хилла.\nСтохка, гуьйренна а, Соьлжа-гIалахь еха ши йиша а гIоьртинера молханаш а мелла яла. Цхьаъ, еллера, важа-йокхахъерг дийна йисира. Цу шиммо иза дар бахьанаш, къастонза дисина.\nПсихолог волчу Хаджимурадов Исламан, цхьа а шеко йоцуш, кзиазхоша, шайна тIе куьг дахьарна бахьан хууш ду. ТIеман тIаьхьалонаш ю уьш, элира цо.\nХаджимурадов Ислам: «Бахьана - тIамо бина Iаткъам бу аьлла хета суна. ТIом дIабаьлла дикка хан ялахь а, и жима бера хIинца доккха хилла. Царна тIехь хаало лайна болу бала. Хан мел йолу гучудолу и хIумш, могашална тIехь».\nКегирхойн синIаткъъаман могашалла дика ца хилча а бехк бац, царна масалл хила безаш болу баккхийберш а, дIоггара нийсачу новкъахь ца хилча. Интернетехь, кхиазхошна зе долуш ду, аьлла Орсийчоьнан Роспотребнадзоро дIахьедар дар, цхьаболчу тергамхоша иза дузу, и маша майда, Iедалан куьйга кIела лаца лаарна. Амма, иза кхечу материалан тема ю.


Оьрсийчохь пхеа шарахь хилла боцчу хьесапехь бистина юуучун мехаш\n2021 шеран хьалхарчу баттахь Оьрсийчохь кхачан мехаш бистина, стохкалерчу оццу баттаца дуьстича, ворхI процентанна, хаам бо ТАСС агенталло дуьненаюкъарчу аудит-уонсалтинган FinExpertiza машин талламна тIе а тевжаш. ТIаьххьарчу пхеа шеран рекорд ю оццул мехаш бестар, билгалдоккху эксперташа: 2016-чу шарахь юуучун мехаш шеран хьесап дича бацара 9%-тал совъоьккхуш бен бистина.\nКхачан мехаш уггаре лакхара бу Дагестанехь (10,85% шарца дуьстича), Саратов-махкахь (10,2%), Адыгейхь (9,7%). Оцу мехкел тIаьхьабогIу мехкаш: Рязань, ГIебарта-Балкхаройчоь, Хакаси – 9% совбевлла цигахь мехаш.\nРосстатан терахьех къасталуш ду и терахьаш. Оцу хьукмато хаам бина, Дечкен-баттахь Оьрсийчохь кхачан мехаш дистина, шеран хьолаца дуьстича, 7,5 процентанна, аьлла.\nСтохка аудит-консалтинган FinExpertiza машин эскперташа гойтура Оьрсийчохь наханна рицкъ 14 шарахь ца хиллачул лахара кхочуш хилар. Бохура, 2020 шеран хьалхарчу декъехь Оьрсийчоьнан бахархоша юккъерчу барамехь духку ахча лахделла 11,5 эзар соьманна, дIадахначу 2019 шеран оццу хенаца дуьстича.


Нахана тIехь юха а эрадоккхуш ву Кадыров Рамзан\nНохчийчоь - Полисхойн "ловзаргахь", 2012\nКIира ду Нохчийчуьрчу Iедало БухIан-Юьртарчу ишалчу йоьду хин биргIа эккхийта гIиртинчех кхо стаг зуламдеш веллачу буса дуьйна махкахь талламаш бан болийна. Теркйистехь и болх дIахьош йиттина вийна полицино Афанасьев Кина. Лецна Iели-Юьртара ПарамазовгIеран, МуртазалиевгIеран, ХачукаевгIеран, Неврерчу ЗавраевгIеран кегий нах. БIаьне кхоччуш бу цIабахкийтаза Iедало лебийраш. ЦIенош дагор ду аьлла дIахьедина массех доьзале. Шаьш ловриг а ца ладелла велла Iели-Юьртара ПарамазовгIеран къано.\nКIира кхочу лаьтта Соьлжа –гIалахь тало дан гIоьртина кхо жима стаг, шайн куьйга йина хIума ларамаза эккха а иккхина велла. Интернет зIенехула, телпош чохь дIасадаржийна ду, чуьйраш охьа а хецна, белла Iохкучеран суьрташ.\nИ сингаттаме меттиг нисьелла оццул хан яьллехь а официалан хIумма а хааме даьккхина дац церан хьокъехь. Цхьаболчара дийцарехь Соьлжа-гIалахь Заводан кIоштехь дукха хан йоццуш бина баьккхинчу Соьлжа гIалин хIорд олучу хинна чIагIонна боьттина дамба олу берд бохо оьккху хIума дIахIоттош белла кегийрхой.\nКхечара чIагIдарца и зулам дан гIерташ гучубевлча Iедална кара ца баха, шаьш лелха а лелхийтина, тIеэцна цара Iожалла. Дукха бахархоша кхеторехь, бехк-гуьнахь а доцчу нахана цара дан лерина вон Дала шайна дуьхьал даьккхина царна. Цу хьокъехь Iедалан тIегIанахь Iорадоккхуш хIума цахиларе терра бес-бесара дуьйцу нахалахь кегийрхой балар хьокъехь.\nХьалха а хьахийна ма-хиллара Iожалло бехьнарш беррише а Теркйист кIоштан Iелин-юьртара а, Лаха –Неврера а бу. Царех цхьаъ кхаа беран да юккъерчу ишколан информатикан хьехархо. Цуьнан белхан накъостий а. юьртахой а цецбевлла бу цуьнгара иштаниг дала тарло аьлчи а.\nСоьлж-ГIалин цхьана доьшийлехь исламан динан кIоргенаш йостуш хилла цхьаъ, ткъа цIера Лаха-Неврера кхоалгIаниг Соьлжа гIалара вахархо ву. Цаьрца хилла бохуш наха хьехош волу воьалгIаниг мичара мила ву хууш дац.\nЮьртахоша дечу тоьшаллашца, Iедало вуно чIогIа тIеIаткъам беш бу церан гергарчарна а, беза-бевзачарна а. Цу эккхийтарехь и кхоъ дIакхелхинчул тIаьхьа, церан чуьра гергарниш а, деваша а, дешичой а, шичой-маьхчой а, цаьрца зIенехула а, вуьшта тIекаренаш лелийна лула-кулара нийсархой а, кIоштан чоьхьарчу гIуллакхийн урхалле дIа а бигна, лебеш латтийна масийтта сахьташкахь.\nОфициалан доцчу хьостано чIагIдарца мила ву а хиъна лаьцна Соьлжа-гIалахь уьш тIаьххьара тIелаьцна хилла хIусамда а. Цу лацарх иза дIахецна а вац. Кхузахь зеделла хIума мА-хиллара и эккхитар дан а гIоьртина беллачийн декъий схьаделла а дац. ХIиттийна яц уьш Деле боьхуш тезеташ а. Цхьаболчара дийцареххьа-ма, шайн доьзалхой,шаьш юьхьIаьржа а хIиттош, сел эхье белла а лерина, наха шайн лаамехь ца хIиттийна тезеташ.\nЭккхийтар а дан а гIоьртина беллачеран юххера гергарниш балхара дIабохуш мур бахьар цхьаболчара бух болуш хIума а лору. Стенна аьлчи, нохчийн юкъараллин кхерамазалла лакхаяккхарна тIехьажийна а, кегийрхой а, кхиазхой а вочу хIуманах ларбан Iалашо йолуш Нохчийчохь кхузахь дIаехьнера шатайпа акци.\nКъаной а, халкъан массо тIегIа векалш а юкъахьболуш леррина кхоьллинчу тобанаша кхетош-кхиоран болх марсабаьккхира ярташкахь, цхьа ков-керт, урам нацкъар ца дуьтуш.\nХIора да-ваша, деваша,шайн берашна жоьпалле хилар дIахоуьйтуш, нагахь доьзалхой муьлххачу а терроризмана,экстремизна, я кхечу харц идеологина тIаьхьабозуш хилахь царна жоп далар тIедожош куьйгаш а яздойтуш, дIахаийтар бохучу кехата буха.\nИ куьйгаш яздойтучу муьрехь а, вуьшта гулам-цхьаьнакхетаршкахь а Iедалан векалша далхориг цхьаъ дара – нагахь доьзалхо аьллар тIера а ваьлла, дас-нанас бохург а ца деш кхераме,харц некъ юьхьарлаьцна велахь, шайга дIахаийтар.\nБеллачех дог лозуш, церан агIончаш боцу хьесап ду. Наггахь волчуо ала-м олу, уьш шайггара лелла бац, церан олалла деш цхьаъ хилла, цхьана дас омра дина, я Iехийна-тилийна бигна уьш Соьлжа-гIала. Иштаниг ваьлчи а,цунна дуьхьалдаккха, цо аьлларг харццийна тIекIалтоха иттех караво нохчашлахь.\n"Дукха хан йоццуш хих буьзна дIахIоттийначу Соьлжа-гIалин хIордан дамба а йохийна,цIа а баьхкина, паргIат Iа бохкур-кх уьш шайн аьллар хиллехь, бохкурий?»,- бохуш хеттарий буьйлурш дукха бу.\n«Цара оццул хи охьахецча нехан цIенош дIашардийр дац, валар-висарш хир дац, цуьнан ойла ца йина цара. Валлай йина-кх ! И а, кхин а хаа а хууш,талор дан, нах байа арабевлла хилла-кх уьш!- мухIар туху дукхахболчара.\nБакъдерг мухха делахь а махкахошна дийца хIума даьлла. Цкъачунна хьехош дац белларш схьабалар-цабалар а, я уьш лаьтте берзабар а.\nКху зазанан беттан хьалхарчу дийнахь иттаннашкахь совцийна дIабигна ницкъаллин структураша кегийрхой а, кхиазхой а. Бакъду хIинца дай-наной дукха а синтеме бу хьалхалерчул а. Стенна аьлчи муфтиятан хьаькамаша уьш тебина,царна ницкъа а бийр бац,мехкан куьйгалхочуьнца цхьаьнакхетар а дина.цхьана-шина дийнахь могуш-маьршва цIабохкуьйтур бу аьлла\nТеркйист "охьаотуш" бу полисхой


Шен дена а, вешина а тукар диттина Венехь вехачу нохчийн наркомано\nМангал-бутт 12, 2017\n23 шо долчу нохчочо шен дена а, вешина а тукар детташ чевнаш йина. Ша сацон гIоьртинчу девешина кхехкаш долу хи тIедоьттина цо. Цул тIаьхьа Майдлинг кIоштарчу цIийнан кхоалгIачу гIатта тIехь йолчу шайн петаран корах аракхоссавела иза.\nИ кIант, Венерчу полицин векало Кайблингер Томасо Маршо радионе бинчу хаамца, кокаин а, героин а олучу наркотикех возуш хилла. Цо хьалха а массийтаза дина хилла шен гергарчу нахана тIелатарш.\n„Делкъал тIаьхьа цIавеана хилла и кIант. Петаран неIарехь горгали цо бекийча, иза кхераме вуйла хуучу нанас шайн чохь долу дерриг а арсаш дIалечкъийна хилла. Цкъа хьалха хIуммаъ доцуш санна, машаре лелла кIант, цуьнан нанас дийцарехь.\nЦара массара а цхьаьна хIума кхаьллина хилла. Амма цул тIаьхьа цIеххьана карзахваьлла жима стаг. Шена петарехь урс ца карийча, тукар диттина цо шен дена а, вешина а. Дов дерзо гIоьртинчу девешин юхьтIе кхехкаш лаьттачу яйчуьра довха хи тоьхна цо“, - иштта дийцира полицин векало хилларг.\nГергарчарна чевнаш йинчул тIаьхьа вала дагахь корах аракхоссавелла и стаг дахарна кхерамечу чевнашца лоьрийн цIийне кхачийна. Цуьнан корта а бойна, дегIан меженаш а кегйина.


КIоштан ярташ, урамаш къагийра – Керла Дахар\nКарарчу шеран октябран 15-де Ерригроссин белхи бу аьлла д1акхайкхийна дара. Вайн мехкан х1ора республикехь д1ахьочу цу боламна юьстах ца йисира вайн республика а. Цхьабосса арабевлла, дезарш дечу нехан мог1аршкахь бара Веданан к1оштан бахархой а.\nК1оштан администрацин куьйгалхочун Абдулазизов Шарпудин кхайкхамца, хьалххе бина кечам а болуш, кегий а, яккхий ярташ белхина юкъаозийна, балхахь бара-бацара аьлла ца 1аш, бахархой арабевлла, малх санна, къагийна д1ах1оттийра х1ора юрт.\nК1оштан цхьана дозанера д1абуьйлабелла, вукху дозане кхаччалц, гобаьккхина мел йолу меттиг схьалаьцнера: нехаш д1айохуш, оьшучу кир-сир деш, новкъара х1уманаш д1айохуш.\nБелхи д1абоьрзуш к1оштан куьйгалхочо Абдулазизов Шарпудис даггара баркалла элира кху белхан бала а кхаьчна, ара мел ваьллачунна.\n– Ламанан к1ошт ларалучу кхуза вайн махкара нах баьхкина ца 1аш, кхечу республикашкара хьеший а дукха лаьтта дела, хаза юьхьк1ам бу мичча хенахь а т1е стаг ван мегар долуш, хаза, ц1ена вайн к1ошт хилар. Оьздачу нехан амалш ю шаьш 1ачу меттехь ц1ена 1ар а, 1алам лардар а, – билгалдаьккхира шен къамелехь Шарпуди Ширваниевича.\n(Смотрели 7 раз, 1 за сегодня)\nPrevious Мовладан беттан хьурматна\nNext Прокуратура района сообщает\nДень пришествия в Мир пророка Мухаммада отметили В Веденском районе


Исламан Нур - Свет Ислама - 185-гIа дакъа\nЛамаз эцаран дозалла\n«ХIай, иман диллинарш! Шаьш ламазе хIуьттучу хенахь - шайн яххьаш йила, голашка кхаччалц шайн куьйгаш а, шайн кортошна мосхьа а де, хьоркашка кхаччалц когаш а дила. Нагахь шаьш жунуб хиллехь - цIанло. Нагахь шаьш цомгаш хиллехь я новкъахь делахь, (иштта) нагахь шух муьлхха а цхьаъ хьаштагIанера схьавеанехь я шу зударшна гергахь хиллехь, (оцул тIаьхьа) шуна хи а ца карийнехь, - цIеначу лаьтте а дерзий, шайн яххьашна а, куьйгашна а хьакха иза. АллахI шуна хало ян лууш вац, амма шу цIандан а, Шен къинхетам шуьга буьззина дIакхачон а (лууш ву) И - шу шукаре хилийта» («ал-Маида», 6).\n1024. Абу ХIурайрас (АллахI реза хуьлда цунна) дийцина, пайхамара (АллахIера къинхетам а, маршо а хуьлда цунна) олуш хезира шена аьлла: «Боккъалаъ, сан уммате къематдийнахь «гIурран мухьажжалин» (олуш) бевр бу къамеле, ламаз эцна ларраш бахьана долуш. Цундела шен седа боккха бан луучо - боккха бойла и» (Бухари: 136, Муслим: 246).\n1025. Абу ХIурайрас (АллахI реза хуьлда цунна) дийцина, шена уггаре а дукха везначу доттагIчо (АллахIера къинхетам а, маршо а хуьлда цунна) олуш хезна шена аьлла: «(Ялсаманехь) муъма стеган хазаллаша (дIалоцур ю - ламаз оьцучу хенахь) цо йилина хин йолу меттигаш» (Муслим: 250).\n1026. Iусман бин Iаффана (АллахI реза хуьлда цунна) дийцина, АллахIан элчано (АллахIера къинхетам а, маршо а хуьлда цунна) элира аьлла: «Къинош дIадевр ду - хьакъ долучу кепара ламаз эцначунна тIера, цуьнан мIарашна бухара а цхьаьна ара а дуьйлуш» (Муслим: 245).\n1027. Iусман бин Iаффана (АллахI реза хуьлда цунна) дийцина: «(Цкъа) АллахIан элчано (АллахIера къинхетам а, маршо а хуьлда цунна) хIинца хIара аса ма эццара ламаз оьцуш гира суна. Цул тIаьхьа цо элира: «ХIокху кепара ламаз эцначунна - хьалха летийначу къиношна гечдийр ду, ткъа цуьнан ламаз а, иза маьждиге вахар а - кхин а тIе (ял хуьлуш) хир ду» (Муслим: 229).\n1028. Абу ХIурайрас (АллахI реза хуьлда цунна) дийцина, АллахIан элчано (АллахIера къинхетам а, маршо а хуьлда цунна) дийцира аьлла: «Бусалба (я муъма) лайно ламаз эцча - цо шен юьхь ма йиллина, хица а, я оцу хих тIаьххьарачу тIадамца а цхьаьна цуьнан юьхь дIацIанло, шен ши бIаьрг а хьежош, цо летийначу массо къинойх а. Цо шен ши куьг дилича - хица а, я оцу хих тIаьххьарачу тIадамца а цхьаьна цуьнан ши куьг дIацIанло, цо шен шина куьйга летийначу массо къинойх а. Цо шен ши ког билача - хица а, я оцу хих тIаьххьарачу тIадамца а цхьаьна цуьнан когаш дIацIанло, уьш (когаш) а дохуш, цо летийначу массо къинойх а. Иза массо а къинойх дIацIанвелла валлалц» (Муслим: 244).\n1029. Абу ХIурайрас (АллахI реза хуьлда цунна) дийцина: «(Мухха а цкъа) кешнашка веаначу АллахIан элчано (АллахIера къинхетам а, маршо а хуьлда цунна) элира: «Маршо хуьлда шуна, хIай, муъма нехан Iойлехь дерш! Тхо а, АллахIана лаахь, шуна тIедогIур долуш ду (Ассаламу Iалайкум, дара къовмин муъминийн, ва инна инша АллахIу бикум лахьикъуна). Суна-м вайна вешан вежарий гойла ма лаьара!». (Наха) хаьттира: «Тхо дац, ткъа, хьан вежарий, хIай, АллахIан элча?». (Царна жоп луш пайхамара (АллахIера къинхетам а, маршо а хуьлда цунна)) элира: «Шу – сан асхьабаш ду, ткъа вайн вежарий - хIинца а (хIокху) дуьненчу бахканза берш бу». Цара хаьттира: «ХIинца а (хIокху дуьненчу) бахканза болу хьайн вежарий муха бевзар бу хьуна, хIай, АллахIан элча?». (Пайхамара (АллахIера къинхетам а, маршо а хуьлда цунна)) хаьттира: «Хьовсал шу, стеган говраш хилча, хьаьжа тIехь кIайн седарчий а, когашна тIехь кIайдаргийн хIазарш а долуш, (и говраш) беккъа цхьана Iаьржачу басахь йолучу говрашна юккъехь а хилча, шен говраш евзар яцара цунна?». Цара жоп делира: «Дера евзар яра, хIай, АллахIан элча!». (ТIаккха пайхамара (АллахIера къинхетам а, маршо а хуьлда цунна)) аьлла: «Боккъалаъ, ламаз эцар бахьана долуш, хьаьжа тIехь лепаш кIайн седарчий а, куьйгашна а, когашна а тIехь хIазарш а долуш, богIур бу уьш. Ткъа со оцале, уьш ларбеш, хьаьвданна уллохь хир ву» (Муслим: 249).\n1030. Абу ХIурайрас (АллахI реза хуьлда цунна) дийцина: «(Мухха а цкъа) АллахIан элчано (АллахIера къинхетам а, маршо а хуьлда цунна) хаьттира (нахе): «Аса дийца шуна и бахьанехь АллахIа къиношна гечдеш а, даржаш айдеш а дерг?». Цара элира: «Дера дийца, хIай, АллахIан элча!». Цо дийцира: «Иза – халонашка а ца хьоьжуш, дуьззина ламаз эцар ду, маьждигашка (оьхуш) дуккха а гIулчаш яхар ду, (хьалхара) ламаз дина даьлча (тIахьадогIучу) ламазе хьежар ду, ткъа иза – шун рибатI ду шуна, ткъа иза – шун рибатI ду шуна» (Муслим: 251).\n1031. АшIарерчу Абу Малика (АллахI реза хуьлда цунна) дийцина, АллахIан элчано (АллахIера къинхетам а, маршо а хуьлда цунна) элира аьлла: «ЦIано - иманан ах ю» (Муслим: 223).\nХIара хьадис дуьззина схьадалош ду «Собар» дуьйцучу декъехь.\nИштта хIокху декъана догIуш ду Iамр бин Iабаса (АллахI реза хуьлда цунна) дийцина «Догдохийла» юьйцучу декъехь долу хьадис а. Масех тайпа диканаш цхьаьний чулоцуш, чIогIа ладаме хьадис ду иза.\n1032. ХаттIабан кIанта Iумара (АллахI реза хуьлда цунна) дийцина, пайхамара (АллахIера къинхетам а, маршо а хуьлда цунна) элира аьлла: «Шух муьлххачо а, эца ма деззара ламаз а эцна, цул тIаьхьа (хIара доIа) дешча: «Аса тоьшалла до АллахI воцург кхин дела цахиларца. Ша цхьаъ ву И, Шеца накъост а воцуш. Аса юха а тоьшалла до Мухьаммад Цуьнан лай а, элча а хиларца» («АшхIаду ан лá илáхIа иллаллóхIу вахьдахIу лá шарúка лахIу, ва ашхIаду анна Мухьаммадан IабдухIу ва расýлухI») - цунна хьалха, билггал, ялсаманин бархI неI схьайоьллур ю - иза чувахийта царех шена лиъначу неIарехула» (234).\nОцу хьадисан Тирмизис далочу ривайатехь дийцина, пайхамара (АллахIера къинхетам а, маршо а хуьлда цунна) элира аьлла: «Я АллахI! Тоба дечарех ве Ахьа со, цIано ечарех а ве Ахьа со» («АллóхIуммажIалнú минаттаввáбúна важIалнú минал мутатIаххIирúн»).\n «Жунуб» - шен зудчуьнца майрачуьнан цхьана меттахь догIуш долу гIуллакх даийтар ду, дегIан лаам кхочуш беш долу.\n Вуьшта аьлча: хьаьжа тIехь гучудевлла кIайн седарчий а, куьйгашна а, когашна а тIехь кIайн хIазарш а долуш берш.\n «И меттигаш лепаш хир ю» бохург ду иза.\n Абу ХIурайрас (АллахI реза хуьлда цунна), «Халил» олий, цIе йоккху пайхамаран (АллахIера къинхетам а, маршщо а хуьлда цунна).\n Кхечу агIор аьлча: «Оцу хазаллийн йоккхалло дIалоцур ю муъма наха ламаз дале хьалха а, иштта кхечу хьелашна а ламазаш оьцучу хенахь сов йилина хилла йолу меженийн меттигаш».\n Iусман бин Iаффан (АллахI реза хуьлда цунна) уьш болучохь ша ламаз эцна болучу нахе къамел деш ву.\n Кхузахь дуьйцуш дерш - кегийра къинош ду.\n 129-гIа лоьмар йолучу хьадисе хьажа, цунна беллачу кхетаме а.\n Пайхамарна (АллахIера къинхетам а, маршо а хуьлда цунна) уьш шен вежарий а, асхьабаш а хилар хаийта лиъна, ткъа кхинболу берриге бусалба нах - вежарий бен ца хуьлу.\n Вуьшта аьлча: «ялсаманехь хин долу даржаш» ду уьш.\n Кхузахь юьйцурш - ламаз оьцучу хенахь нислуш йолу, царна тIехь толам баккха стагана хала хуьлуш йолу тайп-тайпанара халонаш ю, масала, шело.\n Вуьшта аьлча: боккхачу некъан бохалла хадор ду - жамаIатан ламазехь дакъа лацаран дуьхьа.\n «РибатI» - дозанехь чIагIонаш яр ду. ХIокху гIуллакхна тIехь цуьнах лууш дерг - ЖихIад а, тIом а бу, пайхамара (АллахIера къинхетам а, маршо а хуьлда цунна) ягарйиначу Iамалшца стагана даима а шен син дуьхьал латтон безаш болу, вочунна иза карзахвохуш болу, иштта шайтIано хьоьхучу хIуьмалгашна дуьхьал а.\n Кхузахь «иман» бохучух лууш дерг - ламаз ду, ткъа цIано лелорна - ламаз дича хуьлучу мелан ах мел хир бу бохург ду, хIунда аьлча, хила йогIуш йолу цIано а йоцуш, дина ламаз - ламаз лоруш дац.\n 25-гIа лоьмар йолчу хьадисе хьажа.\n 438-гIа лоьмар йолчу хьадисе хьажа.\n Кхечу агIор аьлча: «дуьззина а, рогIаллехь нийса а ламаз а эцна».


Дуьненаюкъара юкъаметтигашкахь неолиберализм тождество йолуш яц экономикан теорера неолиберализман — уьш ю юкъараллин Ӏилман тайп-тайпана областашкара, юкъара аматаш елахь а, масала, тера методологи лелор (ловзарийн теори, кхин дӀа а). Цул сов, церан коьрта ойла хила тарло иштта формулировка йина: интенсификаци а, паргӀата базар дуьненахь яржар, экстенсиван — дуьненаюкъара масштабехь, интенсиван — юкъараллин дахаран массо а сферашна. Иштта, неолиберализмо гойту глобализацица принципан гергарло, экономикан сферехь муххале а. Дуьненан экономикан юкъайоьдуш, паргӀата йолу дуьненаюкъара базар Ӏаткъам бан йолало нийсса дӀа дуьненаюкъара юкъаметтигашна — айало транскъаьмнийн корпорацийн роль. Оцу хьолехь пачхьалкхан интересаш йолало ловзо ладаме, амма хьалхара тӀегӀан тӀиера йоцу роль.\nХьост — «https://ce.wikipedia.org/w/index.php?title=Неолиберализм&oldid=1814910»\nХӀокху агӀонна тӀаьххьара хийцамаш бина: 2017, 1 июль, 13:18.


Бутт хьалха телехьожийлехула «халкъаца къамелдечу» Путине Нохчийчуьрчу Шаройн кIоштарчу шайн Кенхих лаьцна видео яхьийтина волу суьйли Джалалдинов цIера водучу кхачийра юьрт гоне а лаьцна хьийзаечу Кадыров Рамзанан ницкъхоша.\nТIаьххьара а ДжалалдиновгIар чуьра ара а баьхна, церан цIенош дагийна, даима а санна, «муьлш бу хууш дац» олучу наха.\nТахана Рамазан а, цуьнан доьзал а гергарнаш а Дагестанехь къайлабевлла хьийза. Цуьнца телефонехула къамел хилира Маршо Радион\nМаршо Радио: Рамазан, ши-кх хаттар дара тхан, и хилларг муха хилла, дийцахь тхоьга.\nДжалалдинов: «ЦIенонна цхьа хир дуйла хууш вара со, доьзале сайна тIе схьакхойкхура цундела. Кхо де хьалха гобина ю бохура юьрт, нах гIаш дIасабаха кхоьрура.\nЦига йиъ машен еана, ши неI йолу къайниг а, овкъаран басахь полисхойн кхоъ а. Буса, шолгIачу сахьтах ах даьлча. Нийса неIаршка а баьхкина, чу а бахана, пхи стаг ара а ваьккхина, карара телефон схьа яьккхина, етта а тIехь йиттина.\nСелхана цIийннене сайна схьадийцийтина ас, журналисташка ма хаийта а аьлла, кхано цкъа къовсур ду. Юьртара дIабигина уьш, новкъахь уьш буьгуш, цIейойъу машен а кхетта дуьхьал.\nИкаев Муслима, Шаройрчу полицин хьаькамо, керта а веана, цхьацца Iиттарш а йина царна. Арабаьхна, шина машенахь бигина, Герзелерчу тIайтIе биссийна».\nМаршо Радио: Дагестанан дозанца охьакхийсина-кх уьш Герзелехь, кхийсиний?\nДжалалдинов: «Охьакхийсина, 500 сом ахча а делла боху. Кехаташ дIаэцна, массеран а, стунненан а тIехь, полицин Шаройрчу декъе. Телефон а схьаяьккхина, боху.\nМаршо Радио: Доьзал хIинца хьоьца бу-кх, буй?\nДжалалдинов: «Соьца бац, уьш бакъоларъярхошца бу, сан селхана бен ца хилла уьш гойла, I5 минотехь.\nМаршо Радио: Кенхи Дагестанера цхьа делегаци кхаьчна аьлла дара, бакъ дуй иза?\nДжалалдинов: Бакъ ду. Пхеа машенахь дагестанхой а, иттех машенахь нохчий а бахана. Ерриг а I3 машен хилла. Кадыровхой школе бахана, хьехархошца къамелаш дина, уьш арабовлуш, ерриг юьрт а гулъелла, наха гобан бахана, Iаьржа духаршкахь полици яра, боху, меттигеранаш кIезиг бара, боху, нах бохуьйтуш ца хилла школина герга.\nБаькхинчех болчу суьйлаха бахархошка хаьттина, боху, шу чу стенна ца даьхкира. Тхо муха догIу ца дахкийтича,хьуна гуш ма ду иза, аьлла, боху. Ткъеха минотехь къамелдойла хилла нехан. Меттигера полици лелла царна а тIаьхьаяьлла.\nМаршо Радио: Юьртахь гергара нах буй хьан, уьш муьлхачу хьолехь бу?\nДжалалдинов: Марехь йолу йоI ГIизларахь къайлаяьлла. Ши кIант а къайлаваьлла, Стуннана а къайлаяьлла, боху. Иттех стаг араваьлла, цара ца вуьтуш. Чу аоьхуш, ницкъ а ца беш, Рамазан стенгахь ву схьаала бохуш хьийза. Ца алахь, шу дуьтур дац, аьлла, боху.\nМаршо Радио: Дагестан а, Нохчийчоь а Оьрсийчохь ма юй, цигахь хьайн бакъо лаха хаьжний хьо, гIо дехний ахь?\nДукха дукха хилла, тIехь хиларх тоьшалла дан тIехь мухIарш а долуш кехаташ а ма ду соьгахь. Вайн республикерчу прокуратурехь со массарна а вевза-хьуна. Къаьмнийн политикан министрна а вевза. Со цуьнан гIовс волчу вахана, ас дийцича, цуьнан бIаьргех хи а делира-хьуна, цхьаберш къайлабуьйлурш а бара.\nСо тIом кхайкхош ма вац, со бартбан веана ма ву, тхо, нохчий , хIаллакдеш ма ду бухарчу Iедалша, баьхча, цхьаьнаннан а бала ца кхаьчна. Тахана дуьйцург, хьовза а дина дуьйцуш ду-кх, соьгахь кехаташ долуш ма ду.


Динул-Ислам - Хаттаршна жоьпаш - Цуьнан майра боьрша вац бохуш бара...\nАссаламу Iалайкум лараме ваша, хьан АллахIа аьтто бойла, хьо хилар хIара къахьоьгуш тхуна Делан къинхетам бу. Цхьа хаттар дийр дара ас, тхуна вежаршна юкъахь цхьа къовсам баьллера. Одноклассники олуш цхьа сайт ю чохь общатса до цунна, Росси пачхьалкхера доцарш кхечу пачхьалкхшкара адамаш ду цу чохь. Тхуна тхайн юьртара марехь йолуш зуда гинера цу чохь, шен сурт хIоттийна цо, коьрта тиллана йовлакх дац цуьна, раз йаьлла голтIе баьккхина ког болуш (цIормата йац и тIехь). Цхьаберш бара оцу зудчунна къа хуьлуш далахь (марехь йолуш и сурт хIоттийна эц сайт 'одноклассники' чохь Iарна) зуда йалийна цу чохь Iаш волу суна цунна цхьатерра къа ду бохуш. Важаберш иштта дац и, оцу зудчунна къа сов хир ду бохуш бара (цу тIе цуьнан майра боьрша вац бохуш бара). Нийсо йича ахь лараме тхан ваша. Сихо яц хьуна, хьайн кхунах хало-новкъарло йарна къинтIера вала. АллахIа аьтто бойла, АллахI реза хилла хьуна.\nЛераме ваша! Цхьаъа шеко йоцуш, бусалба зудчо шен дегIан меженаш дIа ца хьулйар къилахь хIума ду, иза вай мосуьйттозза хьалха дийцина а ду. Цундела, оцу зудчо и сурт оцу сайта чу диллар вон хIума ду, къилахь хIума а ду. Цу тIехь цхьаъа шеко яц.\nДелахь а, и зуда юьйцуш а, цуьнан хIусамда вуьйцуш а шу Iар а дац мелехь хIума. Шайна иза гича а, дика хIума дац иза, Дала кхетам лойла цунна а, суна а, Дала нисйойла иза а, со а аьлла Iаддита дезара аш иза. Товш дац, йа догIуш а дац бусалба къонахчо нехан зударий бийцар а, церан майрой бийцар а.\nТIаккха, нагахь санна шу оцу суьрте хьоьжуш Iийнехь – иза а шуна мел хуьлуьйтуш хIума дац. Шайна цуьнан и сурт гича, дIаяйа езара аш и сурт долу сайтан агIо. Бусалба къонах нехан зударшка хьежар а товш хIума дац, догIуш хIума дац.\nКъа хьанна сов хир ду? Хаттар иштта хила дезаш дацара шуна юкъахь. Суна хетарехь, аш хIоттийча нийса хир долу хаттар иштта хир дара: вай хIокху сайта тIехь оцу суьрте хьоьжуш Iар, вай и зуда йийцар, вай цуьнан майра вийцар мел къилахь ду, мел мегаш ду? Кхин а, оцу сайта тIехь оьшучул дукха хан йойъий-те вай, эрна хан йойъий-те вай, оьшуш а ца оьшуш а «общатся-м» ца до-те вай аьлла хаттар дан а дезара аш вовшашка. И зуда а, цуьнан майра а вуьйцучул а алсам пайда хир бара аьлла хета суна шуна. И зуда-м кхана АллахIа нис а йина, АллахI реза волчу кепара цо шен дахар нис а дина, чаккхе дика а йолуш хила мега (адамийн дегнаш АллахIа керахь ма-ду, Цо Шена луъучу кепара хуьйцуш ма-ду уьш), ткъа сан чаккхе муха хир ю-те, сан валар муха нислур ду-те, нийса некъа тIера гал ца вала ас мел къахьоьгу-те аьлла хаттар кхолладала дезара шух хIоранне а.\nIеса стаг гича а хьайн сине хаттам беш хила олу вайга Iеламнаха. Iеса волчу стеган Iесалла юьйцучул а, хьайгахь сакхт дуй хьажа олу вайга Iеламнаха. Вайна ваьшкахь цхьа сакхт а карийна, иза дIадаккхар тIехь вай ойла йар дуккха а гIолий ду нехан Iесалла йийцарал а. Ткъа нагахь санна вайна ваьшкахь цхьаъа сакхт карош дацахь – иза кхин а доккха сакхт ду.\nИштта и аьлла хета суна, лераме ваша.\nАллахIа аьтту бойла хьан а, АллахI реза хуьлда хуна а!\nТкъа дика хуург къинхетаме волу АллахI ву!


Минаш ю ехкина аьлла, Оьрсийчоьнан 12 регионашка харц хаамаш кхаьчна\nОьрсийчоьнан 12 регионашкарчу 70 гергга объекташкахь минаш ю ехкина аьлла, хаам хилла шинаридийнахь, яздо оьрсийн информацин агеталлаша, ницкъаллийн структурашкарчу шайн хьостанашна тIе а тевжаш. Цхьа хаам бух болуш ца карийна аьлла, дIахьедо полисхойн дакъошкахь.\nЦIарца боцу хаамаш кхечира Самаран, Оренбурган, Перман кIошташкарчу а, Удмуртерчу а, Башкирерчу а, кхечу регионашкарчу а административан хIусамашка а, школашка а, йохка-эцаран центрашка а, хаамбо зорбанаша.\nОьккхуьйтурш ю ехкина аьлла, анонимехь телефонаш йиттира дахначу а, карарчу а кIиранчохь иттаннашка школашка а, берийн бошмашка а, дарбан хIусамашка а, нах бехачу цIеношка а, йохка-эцаран туьканашка а. Амма цхьанхьа а кхерам хаабелла бац.\nСоциалан объектийн электронан почтехула а, полицин дакъошка хьийзийначу анониман горгалица а дIакхачош хилла информаци. Низамца а догIуш, хIора хаам зен безаш бара полисхоша.


Iалама йоакхо яр — Сердало\nГIалгIайчен экологехи Iалама торонехи йолча комитете лоткъам хиннабар Экажкъонгий-Юрта вахархочун, цу юрта экологен бокъо толхаяь моттигаш я аьнна. Цу хьаькъе бола лоткъам нийса бий а, из мишта нийсденна гIулакх да а хьажа баха хилар, Комитета болхлой. Цох бола хоам язбу Комитета сайта тIа.\nЯзбаьча лоткъам тIа хьоахадаьча тайпара, экологи бокъонах доацаш гIулакх гучадаьннад комитета болхлошта. Из да Береговая оалача новкъа лохе Кен чу кагъенна хьа а хаьда га чуйожарца нувхаш Iайна хий бIехденна хилар. Юрта администрацен тIадиллад кIирах латтача хана чухьа аьлий нувхех хьацIена а дий, хий лорадарах долча закона бокъонаш кхоачашъе аьнна. Цул совгIа, юрта бахархошца къамаьл даьд комитета болхлоша, цу тайпара хIама кхы нийслургдоацаш шоаш дахача юхе гIолла бIаргкхоабаш а де декхар дар хьадеш а, хила аьнна.\nБелгалъяьккхача хана чухьа Экажкъонгий-Юрта администрацен кулгалхоша цу гIулакхах фу даьд а, шоай де доагIар цар кхоачашдаьдий а хьажа юхагIоргболаш ба Комитета болхлой. Нагахь санна де доагIар хьа а даь, из гIулакх юстарадаккханза хуле, экологии Iалама торои толхадарах бехктокхаме озаргйолаш я юрта администраци.\nГIалгIайчен экологехи, Iалама торонехи йолча комитето мехка бахархой тIахьех моллагIа вай мехкара Iалам бIехдешдола хIама гучадаьлча, из къайла а ца хьош, цох шоашка хоам бара. Нагахь санна цу тайпара моттиг нислой хоам бе йиш я 8 (8734)55-15-89 яхача телефона номерахи, press_komitet@bk.ru яхача электронни адресахи.\nУкх деношка дIайихьача, хIара шера Мехкдас Халкъа гуллама депутаташка еча послане ГIалгIайчен Мехкдас Евкуранаькъан Юнус-Бека, экологи гIулакх дизза кхоачашдара тIахьийхар мехка Iаьдала массабола юкъарчен хьалххой.\n«Россе Федерацен керттерча хьожадарах цаI хинна латт, 2025 шерага кхаччалца ха белгал а яь экологехи гонахьарча Iаламахи дола хаттараш дашхара тIехьа хьинаре къахьегадезаш», — аьнна хьалхадаьккхар Мехкдас.\nШий послане Баматгире Юнус-Бека массайолча юрта даьшта хьалхадаьккхар, хьинаре къахьегарца, бокъо йоацача Iойилла кхалаж дIайоаккхаш а, нувхаш Iокхувсаш бола нах бехктокхаме озарца а экологи лораерах бола болх тIехдика чакхбаккха аьнна. Цул совгIа, хьоадир цу гIулакха тIахьожам бергбола комиссе вIашагIа а елла,боагIача боараме къахьегаш болх бе беза аьнна.\nМехкдас яхачох, дIадахача 2017 шера экологи даькъе мехка хьал тоадеш боккха болх дIабихьаб ГIалгIайче гIолла. «Россе хий» яхача ерригача Россе гIолла дIадихьача доккхача ногIалга дакъалоацаш шин шера тIа-тIа йоаккхаш хьалхара моттиг яккхарца цу даькъе котъяьнний ГIалгIайче. Иштта хьалхарчарна юкъе ба вай мохк, «Баьццара Россия», «Баьццара бIасти» яхача ногIалашкахьа а. Цул совгIа, экологен эггара кIезигагIа зе деш йола моттиг я аьнна белгал баь а ба ГIалгIай мохк.\n«ГIалгIайче, 2018 шера паччахьалкхен хьалхарча мугIарашка латтача мехкашца дIаоттаргья кердача ражах нувхаш гулъяра а уж дIа-хьа нийсъяра а тIехьа болча боламца», — аьлар дIахо, ший къамаьле Евкуранаькъан Юнус-Бека.\nЭкологи даькъе дола ший дош чакхдоаккхаш Мехкдас белгалдир, Iалам лорадара тIехьа паччахьалкхен тIахьожам чIоагIагIа хугба аьнна. Цудухьа хьинаре къахьегарца лерттIа хьагучаяха еза бокъо йохаяь, Iалам бIехдеш йола нувхаш Iокхийса моттигаш. 2017 шера цу тайпара 497 моттиг гучаяьннаяр, царех дукхагIъяраш, болх хьабарца юстара а яьхай.\nЭкажкъонгий-Юрт яле а, е кхыйола юрташ яле а, Мехкдас ший послане хьалхадаьккхача экологи лораярах долча хаттарашкахьа, бизза шоай болх дIачакхбаккха декхарийла я хIара юртара администраци. Нагахь санна цар из болх кхоачаш ца бой, уж Iаьдало экологии даькъе оттадаьча законах бехктокхаме озаргба. Из хьадой нийса а хургда. Цудухьа хьамсара мехкахой, вай массадараш а фийла хила деза воашта гонахьара Iалам унахцIена а, сапаргIата а хилийтара.\n← Дошо оаз\nШийх тийша дитар кхоачашдар →


12 августа в 13:54 (2013 г.)\nХІокху могІанийн коьртехь лакхара дешнаш далор цуьрриг а дестийна ца хета тхуна. Билггал а, дукха къахьоьгуш, собарца, мало йоцуш, бина болх бу хІара. Оцу декъехь жимма а къахьегначунна и хуур а ду. Автор иштта болх чІогІа оьшуш хиларх ондда тешаш ца хилча, балур боцуш болх бу иза. Юккъерчу школехь нохчийн литература хьехаран Іилманан-методикин бухбиллархойх цхьаъ ларалуш волу Іабдулла цунах ца кхетийла дацара. Нохчийн литературин программийн а, учебникийн а, Іаморан-методикин пособийн а автор ву иза («Бадуев СаьІид. Дахар а, кхолларалла а» (соавторца цхьаьна) – 1980 ш., «СаьІид Бадуевн кхолларалла школехь Іамор» – 1989 ш., «Юккъерчу школехь лирически а, лиро-эпически а произведенеш Іамор» – 1984 ш., «Нохчийн литература. 9-чу классана учебник» – 2008 ш., «Школехь исбаьхьаллин произведенеш таллар» – 2008 ш., «Нохчийн литературин Іилманан терминийн лугІат» – 2010 ш., иштта кхин а).\nВай юьйцуш йолчу «Нохчийн яздархой» киншкин (араяьлларг хьалхара том ю) Іалашонех ша автора иштта яздо:\n«Нохчийн исбаьхьаллин литературин исторехь а, хІинцалерчу литературехь а шайн цІерш йолчу берриг яздархойх кхачам боллуш хаамаш баларан Іалашо ю хІокху белхан. Кху тІехь хІора яздархочун дахарх лаьцна дуьйцу, цуьнан кхоллараллех кхетам ло, цуьнан ерриге произведенеш йовзуьйту, цунах лаьцна йолу литература ялайо. Нохчийн литературехь вевзаш волчу хІора яздархочунна лерина ша статья ю. Статьян чулацам иштта бу: яздархочун фамили, цІе; кхоллараллин корматалла (поэт, прозаик, драматург, литературовед, критик, гочдархо); вина хан, вина меттиг; ден цІе, цуьнан корматалла; яздархочун дахар а, кхолларалла а, цуьнан ерриге произведенийн цІерш, ара маца евлла а, мичахь евлла а хоуьйтуш; цунах лаьцна йолу ерриге литература, маца, мичахь зорбатоьхна а дуьйцуш. Цу тайпана, яздархочун биографий, кхоллараллий йийцина ца Іаш, библиографи а ялийна. Библиографин ши дакъа ду: яздархочун произведенеш, цунах лаьцна литература. Уьш ялийна шаьш зорбанехь арайийларан рожехь, хронологи ларъеш. Яздархойх лаьцна йолу статьяш дІанисйина алфавитца йогІуш. Цу тайпана, хІара нохчийн яздархойх лаьцна биобиблиографин довзийтар ду (биобиблиографически справочник).\nНохчийн литературин исторехь нохчийн маттахь хІокху кепара болх хилла бац, иштта шуьйра чулацам болуш-м я оьрсийн маттахь а.\nКиншка кхаа томах лаьтташ хир йолуш ю, араяьллачу хьалхарчу томехь вайна вовзуьйту ХХ-чу бІешеран 40-гІа шераш чекхдовллалц йолчу заманахь нохчийн литературина юкъабаьхкина яздархой (І.Авторханов, Ш.Айсханов, Б.Анзорова, С.-Б.Арсанов, Р.Ахматова, С.Бадуев, М.-С.Гадаев, І.Гайсултанов, І.Дудаев, М.Исаева, М.Мамакаев, І.Мамакаев, Н.Музаев, М.Мусаев, З.Муталибов, А.Нажаев, Х.Ошаев, Б.Саидов, М.Сальмурзаев, М.Сулаев, А.Сулейманов, І.-Хь.Хамидов, Х.-М.Эдилов).\nШа хьалхахІоттийначу Іалашонца дика ларийна автор. Масала, Мамакаев Мохьмад вовзийтарна леринчу агІонашкахь ялийна, кхачам боллуш дика язйина, яздархочун дахаран а, кхоллараллин а некъах лаьцна статья. Цул тІаьхьа ялайо нохчийн а, оьрсийн а, кхечу а меттанашкахь арайийлинчу произведенийн список. Уьш маца, мичахь араевлла а гайтина. Кхузара хаьа вайна М.Мамакаевн говзарш «Серло» (хІинца «Даймохк», «Къинхьегаман байракх» (Алма-Атахь арадолуш хилла), «Ленинан некъ» (хІинца «Даймохк») газеташкахь, «ДоттагІалла», «Орга» журналашкахь, юкъарчу гуларшкахь зорбане йийлина хилар. Оьрсийн маттахь говзарш зорбане йийлина «Грозненский рабочий», «Комсомольское племя», «Литература и жизнь», «Литературная Россия», «Социалистическая Осетия» газеташкахь, «Дон», «Дружба народов», «На подъеме», «Октябрь» журналашкахь. Ур-аттал, газетехь хилла яздархочун кхоллараллин суьйренах хаам а юкъах ца буьтуш, М.Мамакаевна лерина литература йовзуьйту. Дуьйцург бІаьрла хилийтархьама, терахьашца аьлча, яздархочун 122 произведенех, Іилманан 8 балхах, цунна леринчу 97 статьях хаам ло І.Арсанукаевс. Оцу кеппара бовзуьйту киншки тІехь лакхахь цІерш яьхна берриге а яздархой. Нохчийн литература, литературин истори йовзаре, талларе хьашт долчарна (Іилманчашна, журналисташна, хьехархошна, студенташна, дешархошна) чІогІа пайде, оьшуш болх бу Арсанукаев Іабдуллас бинарг. «Нохчийн яздархой» киншкех къаьсттина гІо хир ду нохчийн меттан, литературин хьехархошна. Хьехархошка и киншка дІакхачаро, цхьа а шеко йоцуш, дикка ойур ду школашкахь а, лаккхарчу дешаран заведенешкахь а нохчийн литература хьехаран гІуллакхаш.\nХЬ.АБОЛХАНОВ www.ChechnyaTODAY.com Если нашли ошибку в тексте выделите ее и нажмите Ctrl+Enter


Германерчу нохчашна хаамаш бахьийтина кхерамаш туьйсуш\nСтигалкъекъа-бутт 22, 2017\nНохчийн меттан де даздеш бу Германера нохчий.\nГерманехь бехачу нохчашна видео яхьийтина, туьтмаьжг йоьхна карахь тапча йолчу стага кхерамаш туьйсуш йолу, ша "харц некъ лаьцна" зударий а, божарий а "нисбийр" бу бохуш. И видео дIасаяржийна нохчаша вовшашца юкъаметтиг латточу WhatsApp-каналашкахула, хаам бо "Медуза" интернет-портало.\n- Кхузахь, Европехь, цхьаболчу зударша а, зударех тера болчу божарша а лелош дерг доккха хIумана ду, - боху видео тIехь волчу стага. Ша аьлча, цо хьехабо кхечу къаьмнех болчу божаршка маре оьхуш болу зударий.\n«Медузан" хьасташа дийцарехь, видео тIехь верг ву 100 гергга стагах лаьттачу Берлинерчу тобан векал. Цу тобанна урхалла деш бу Нохчийчоьнан хьалхара президент хиллачу Дудаев ЖовхIарна уллехь лелла нах, яздо "Медузо". Цо бинчу хаамца, кху тIаьхьрчу кIиранашкахь цара йиттина лаххара а нохчийн шина йоIанна.


ГIирма Нохчийчоьнал а йоккха пекъар ю...\nУкраина/ГIирма - Шен эскарийн гайтам тIеоьцуш ву Оьрсийчоьнана тIеман министр Шойгу Сергей, Симферопол, 24Заз2014\nШа Украинера тахана мухха а делахь а, ГIирма Кремло долаерзорах баккхийбе Оьрсийчуьрчу Iедалера нах. Царех бу Нохчийчоьнан администраторш а. ХIинца бахархошка ГIирмина ахчан сагIанаш вовшахдоьттуйту цара.\nМехкан куьйгалхочуьнан а, Пачхьалкхан цIийнан а хаамийн сервисо гIардаккхарца Оьрсийчоьно шен тIома кIел озийначу Украинан ГIирме ахча хьажо дагадеъна Нохчийчоьнан куьйгалхошна.\nЦу ахгIайре тIерачу латтанех дуьйш-дерзош, пайдаэца, цигара юьртабахамаш лартIабалош юкъадахка мел, мича барамехь ахчанаш хила деза, мичара дала деза оццул боккхачу махкана гIо дан ахчанаш? Цу хеттаршна жоп дац. Бакъду, мехкан куьйгалхочо Соьлжа-гIалахь динчу дIахьедарца нохчийн республика, къастам боллуш, ГIирмера экономика деньярехь, цунна чу садаийтарехь дIакъалаца лоьруш ю.\n«Тхо ГIирме ахча хьовсо дохку. Официалан а доцуш мехкан премьер министар а хилла ахгIайре тIехь хIун-мила ду хьажа вахна. Цо тIехула а доцуш теллина цигара хьал. Ахча юкъадилла уггар бIегIийла йолуш карийна тхуна юьртабахам. ГIирмерчу вежаршка гIоьналлин куьг кховдо дагахь ву вайн лераме махкахо Байсаров а. Цигахь мичахь хIун далур дара аьлла, шен зераш а дина, цхьана сацаме веъна иза а.» Iедалан хьостано хааме даккхарца герггарчу барамехь ишта бу дIахьедаран чулацам.\nЦу хьокъехь хьо хаттаре ваьлча,могIарерчу бахархоша жоп далар метта дуьхьала иттаннашкахь хеттарш ло: « И бохург хIун ду? Ахча дахьа а, хьажо а меттиг йоцуш ду вай? Вайга гIо дахьара бохуш мила ву? Нохчийчоь Катар я Кувейтта-м яц? Iедалдайшна мичара даьлла оццул ахча? И кх. дI а.\nГIирме ахча хьажор юкъадаьлча бахархоша охьадагардо махкахь белхан меттигаш цахиларна эзарнаш кегийрхой дан амал доцуш холчохь хилар а, махках а буьйлуш дIаэхар а, Нохчийчохь латтанаш чутекхаш хиларна бIеннаш бахархой хIусамаш а еш, дIакхалхо безар а, ярташна кхерам латтош, хIора шарна а тIегIертачу хиша йиш йохийна, теркан а. Органан а, кхечу хийн бердаш чIагIдар доьхуш эзарнаш нах хилар а…\nВайнаха цIарца, «кхуззахь а, дIогахь а ю ахчанаш хьажо меттигаш» бохуш, иттаннашкахь ягарйо цIе яьлча санна ахчанан хьашьо йолу гIишлош а, латтанаш а, изза ГIирмехьчул чIогIа ахча оьшуш, юьйш-ерзош а йоцуш лаьтта кхаш-аренаш а.\nНицкъаша гулдойту нохчашка сагIанаш


"Ун даржо дика хьелаш ду хIорш". Оьрсийчохь бIаьстенца бIахой эскаре кхайкхар\nПандеми бахьана долуш Дзержинскан кхелехь къевлинчу неIаршкахь вовшах дагабуьйлу суьдхой, "Весна" боламан жигархочунна Левкин Никитина таIзар муха дийр дара-те бохуш, яздо "Настоящее Время" телеканало.\nЦо а, кхин цхьана жимачу стага а Охан-баттахь акци дIаяьхьнера коронавирусан эпидеми яьржинчу юккъехула кегийрхой эскаре гIуллакхдан бигарна дуьхьал.\nШайн куьйгашца кечдина, "Коша кхайкхар" аьлла, тIеяздина транспарант даржийна хиллера цара Петербурган Юккъерчу кIоштан тIеман комендатурин гIишлонна хьалха.\n"Армехь а, ишта набахтен хьелашкахь а, дукха а нах гуллучу меттигашкахь а - тIех дика хьелаш ма ду вирус яржон", - боху Левкина.\nКарантинан раж йохийна аьлла, таIзаре хIоттийна вац Левкин, хIунда аьлча, официалехь Петербургехь карантин кхайкхийна цахиларна. ТIеман комендатурина хьалха акци хIотторна бехкала воьллина иза. Аьлча а, нахана юкъахь барам дIабахьаран низамаш ца лардина аьлла.\n"Адвокаташна цхьа а доцург хета "нах гулбеш, барам хIоттор" бахар. Ши стаг - нах бац, я тоба а яц",- боху Левкина.\nПсковн кIоштан губернаторо Ведерников Михаила а цхьаьна боху, кегийрхой арме кхойкху хан яц хIара. Малхбузен агIора цуьнан регион, коронавирусан кхерам бац бохучу Беларуссица дозанехь ю. Къилбаседа-малхбалехьа Петербург ю. Ткъа и гIала - ун даьлла нах дукха хиларца кхоалгIачу меттигехь ю пачхьалкхехь а.\n"Тхан регионехь лоьрийн къоьлла ю. Карарчу хенахь боккха болх бу оха болийна, центрана нацкъара йолчу меттигашкара медикаш коьрта позицешка сехьабохуш. Цул совнах, массо а армех кхойкху кегийрхой тестех чекхбаха беза, ткъа уьш бу, хан кхаьчна хиларна комиссе тIекхуьйкхурш, 3,5 эзар стаг. Карарчу хенахь хIора денна 360 гергга тест ян аьтто бу тхан. Ифекцин пик гIатта тарло бохучу оцу юкъанна, лаборатори сацо еза оха, йиш яц ун дала кхерамехь болчу нахаца болхбан а. Боллу ницкъ эскаре кхайкхинарш тестех бохуш, хан яйа еза тхан. И дойла дац", - аьлла Ведерниковс "Псковская лента новостей" хьастана еллачу интервьюхь.\nОфициалехь Охан-беттан 1-чу дийнахь дуьйна долийна эскаре кхайкхар. Боллу ницкъаца болх бан аьтто бац тIеман комендатурийн. ХIора хенахь армех кхойкху кегийрхойн могушалла толлу, аккредитаци йолу дарбан хIусамаш а карантинна дIакъевлина ю.\nТкъа цхьайолчу кIошташкахь шаьш тIекхойкхучу комиссешка кхача ца ло кегийрхой. Цхьаъ ву царах Екатеринбургера Щукин Андрей.\n"Со Екатеринбургехь вехаш ву, ткъа дIаязвина Нижний Тагилехь ву. Башха йоккха хан яц цу шинна юкъахь, амма коронавирусан эпидемина тIехула некъ бац дIаваха. Юкъара транспорт яц цига лелаш", - боху жимачу стага.\nКомиссин кхеташоне шен хенна дIакхача чIогIа оьшу Щукин Андрейна, хIунда аьлча, альтернативе бахархойн гIуллакхдан сацам хилла цуьнан. Ткъа тIе ца водахь - дуьхьал хилларг хир ву иза. ТIаккха шена дуьхьал бехктакхаман гIуллакх айдарна кхоьру иза. Я шена луучух а ваьлла, кхечу керлачу бIаьхошца дIахьажо тарло жима стаг.\nCOVID-19 вирусан эпидеми бахьана долуш тIеман комендатурех чекхбевллачул тIаьхьа кегийрхой шина кIиранна обсерваци хьовсор болуш бу. Нагахь санна, дерриг а тIеман министраллан планашца дIадодахь, пачхьалкхан 83 субъектан 135 эзар жима стаган карантинах чекхвала дезар ду.\nАрмех кхойкхуш бац Ямало-Ненецкан автономин гонехь а, Коми республикехь а. Бакъду, цигахь эпидемиологин хьолан тIехула дац, цигахь географин бахьанаш ду. Ткъа Оьрсийчохь йисинчу заманчохь 100 эзар сов салти вовшахтоха везаш ву.\n"Суна хетарехь, нийса ах бохург санна, эскаре кегийрхой кхайкхина бевлла хиларо, хаа а хууш, тIеIаткъам бийр бу, цхьаболу бIаьхой дIакхийкхарца боьзначу барамашна, - боху "Солдатские матери Санкт-Петербурга" организацин юристо Передрук Александра.- ХIунда аьлча, кхиа деза клиникан-инструменталан талламаш дIабахьа а, лоьрех уьш чекхбаха а. Дерриг а кхочушдан хан оьшу, ткъа тIеман комиссариатийн план кхочушъян де дийне хан кIезиг юьсур ю. Дера оцу бахьанашца эскаре кхойкхучийн кеп-кепара бакъонаш талхо ма тарло".\nСтигалкъекъа-беттан мукъаденошкахь тIеман комендатураш болх беш яц, кхелаш йиллина елахь а.\nКоронавирусан эпидеми юккъехула эскаре бIаьхой кхайкхарна дуьхьал волчу жигархочун Левкин Никитин гIуллакх кхаарин дийнахь луьстур долуш ду. Боккхачу барамехь гIуда тоха тарло цунна, я административан кепехь лаьцна вита а мега.


Нохчийн поэтан Юсупов Iилманан керла араяьллачу жаргин мужалт, 2016\nМасане кIант, йоI, бер-зуда, къаной баьхна махках тIаьхьарчу ткъех шарчохь Нохчийчохь кхихкинчу хиламаша, тIехIиттинчу бохамаша, листа ницкъ боцчу хьашт –дезарша?...\nЦаралахь кIезиг бац къоман сий, дозалла, юьхькIам лара хьакъ болу кхоллараллин белхой а. Корта кеггош, ахкаме вийла а ца оьшуш, атта дага а богIуш,вуно дукха бу уьш беккъа цхьана яздархошлахь а: Бисултанов Апти, Ящуркаев Султан, Эльсанов Ислам, Хатаев Хьусайн, Байсултанов Дауд, Юсупов Iилман ишта дIа кхин а, кхин а.\nХьаам бийриг ду «диканах дог ца дуьллуш», кханенах тешаш, геналлехь лов халонаш къарьеш, исбаьхьчу дашца ненан меттан таронаш шорьеш, цара, нохчийн байталлин, прозин дозанаш шордеш, цуьрриг «гомха а доцуш, охана дар».\nЦу хьаналчу новкъахь тахана уггар кайолачех, исбаьхьаллин дешан къайле ястарехь синтеме хьаам а, кест-кеста Делера кхаъ хуьлчех цхьаъ ву аьлла хета Щвецехь веха махкахо Юсупов Iилман.\nСан лаам бац цуьнан кхоллараллин некъах дийца а, я цуьнан биографии йовзийта а. Иза юххера вовза лиинчу и дан хала дац. Ала цхьаъ ду. Нохчийн меттан кханенах а, литературах а дог лозучу, бала кхочучу адамийн гIоьнца, кху муьрехь Адыгин республикехь зорбане яьлла Юсупов Iилманан байтийн ши жарга- гулар.\nПоэт ша хьовх, цуьнан байталла хестор а яц сан Iалашо. Ас тидаме эцнарг ву сих-сиха поэтан лаамера а вуьйлуш, шен «со», шен аьллар-луур тIедаккха хьовш волу цуьнан (лирикан турпалхо бохучу маьIнехь) синхааман турпалхо.\nСуна йовзийта лаьа цу турпалхочо, хIара адам дан а дуй те, оццул кIорге яста тар а лой те цо аьлла, дешархо шек а вохуш, цхьа суьлхьанаш луьстуш санна «атта» а хеталуш, иза исбаьхьаллин дешан къайле ястарехь бухбоцчу хIордан кIоргене кхийдар.\nЦарна тIера, тIаьххьарчех ю со «тIетевжина» масех байт а.\n…Мархаша цIоцкъамаш хебадо, ийзабеш\nСтигалан дилхара массо а пха.\nСуьпачу цIийн озо синхаам къийзабеш,\nМоттуьйту дайн кешнаш садоьIуш Iа.\nРеза хир вацара со кхечу дахарна.\nНаггахь сайн кхолламо хьекхахь а гIо.\nБIаьвнаша тIеийзош, со новкъа вахарна,\nДийначийн могIаршкахь лаьтташ ву со.\nIилманан синхаам турпалхочо билгал мел йоккху ойла, дахарца вузуш, "воьхкуш», цунах кхиа олам дебош, барз-оьла, литта я рагI хилла Iац – иза мархашлахь баххьаш хьулбелла лам бу, бух боцу хIорд а, чаккхе йоцу паналла а ю.\nКъена сайн гIайгIа ас йоьхкур ю дIа\nЛомах, сайн тайпанан цIе лелош болчу.\nМостагIчо ягийна сан кIотар Iа,\nСтигал шен кIаррашца хIиттаеш холчу.\nДог дуу со шена чохь лелла хьун\nБомбанийн лелхарша хIаллакьеш гаро.\nЕмалдеш къаьхьачу бохаман ун,\nШийла тхиш кхехкадо бекхаман цIаро.\nКхерамах дуьзна ду кеманийн дур,\nтанканан хIоъ кхетта шовда Iа доьхна.\nЭхарта дIахьажий кхиазхойн сур\nМостагIийн арданго тоьпаш а тоьхна.\nСинхааман турпалхочо балхориг бохам, инзаре, дуьненахь а гина йоцу къизалла хилла ца Iа. Иза шатайпа, Нохчийчохь тIамо дайинчу эзарнаш берийн орцане мохь-цIогIа а ду, кхин и саннарг ца хилийта, дерриг дуьне адамалле, къинхетамалле кхайкхар а ду ма-дарра аьлча.\nСуна хетарехь, байтанчин похIмаллин лакхара мах хадоран гайтам-тIегIа ду цо «бов вала хьайна синхааман турпалхо, бIаьргаIуналлехь а латтош, «хецна» витар.\nТIаккха атта ган а го, кхета а ло аьлла хета цуьнан Даймахках возуш, сагатдалар мел кIорге йолуш ду а, "кхоллараллин цIонга" цунах хIоттадалар мел чIагIо йолуш ду а.\nДоцца аьлча и мел «чулацаме а, шорта» а ву! Цу декъехь гайтаме хетало хIара могIанаш а.\nХьаша санна, дахар доьду дIа\nЭхартаца бертахь болчу болчу новкъа.\nХьайх со къастар ма ларалахь къа,\nХьайх со хьегар ма хеталахь новкъа.\nЦа хаарх хьо гур я кхин ца гур,\nСуна кIорда-м ца до хьоь сатийса.\nМостагIчо хьо ягош тесна кIур\nГуттаренна а сан сих ийна сийса.\nПана махкахь денош кхелха сан,\nСа а туьйсуш хьо къинтIера яккха.\nЛаьттахь хьо бен яц сан гIайгIа бан,\nСан лазийна илли тIома даккха.\nОйланаш сан хьан аматах оь,\nЦец а йоккхуш сан сих хьерча цхьалла.\nХьо сан доIа хилар, Нохчийчоь,\nХууш ду и хезаш волчу Далла.\nДахар, Iалам, цаьрца адам тардалар, дозадалар…\nЦхьаьна масийтта тема ястарехь Юсупов Iилмане нисса дIахIитто байтанчаш бац ца алархьама аьлча- дукха бац. Синхааман турпалхочо ялхайо ойланаш ялхийна кхин мила ву, хьаьнца юста уьш, мила ву хьалханча?\nБуоберан кхел санна, бIарзделла доьлхучу дарцо\nЧолхечу сан новкъа баржабо кIохцале куз.\nЛазамца барт бина мох гIерта сан ойла харцо,\nХоршано хебочу сан дегIах гIиттадеш зуз.\nТухий сайн син тIемаш,йийсар бо цхьа бохь ас ломан,\nГIорийна тIулг санна цул тIаьхьа чувужу со.\nЮха а гIотту со Iин сайга хьежарх а гома,\nЮха а маршонан хелхар ас дорцалахь до.\nШелоне къар ца ло сан дегайовхонан пардо,\nЕттарх а дарца сан юьхь тIе шен сирьелла кхес.\nНохчийчоь хестийна иллеш ас сайн кийрахь лардо,\nЦарах бен ца теша тIамо сан човхийна иэс…\nТамашениг ду Iилманан синхааман турпалхочуо ойла стеннах яхь а, цуо ахкаме бIаьрса тIедоьгIна, лерса ирдина зуьйриг хIуъу а елахь а, цо хIотто сурт дагалецамехь дуьсу, дагчу а дуьжу.\nМел хала хеташ делахь а,ас цхьа коржамаш йохуш каеттар санна,юкъ-юкъеара даладо цхьадолу могIанаш. Суна гергахь, чIагIдан вахьац, кху могIанашкахь, Iаламал тIех юй те аьлла ю философин хьекъале бухбацаралла.\nЛуьстачу догIано корашна тIе вота етташ,\nБуьйса Iа сан куьйго язьечу байташна хехь.\nКорашна тIехула уьдуш ду тIадамаш сетташ,\nМогIанаш могIанех хьекхало кехатна тIехь.\nКхехкачу ойланийн догIа сан кхетамехь догIу,\nКхета ца кхета со-м кехато и муха лов…\nЮсупов Iилманан синхааман турпалхо хеттарийн уьйриг бу. Цо жоьпаш лоьху дуьне кхоьлличхьана дуьйна схьа адамна хьалха лаьттинчу хеттаршна.\nЦуьнан кхетам хеттаршка буьйлуш, сацам боцуш, даима а ахкамехь беха. Цундела, иза баххашка кхийдарна,иза гомхаллехь къехка дела догIу хир ду-кх,цо ялхочу ойланашка хаддаза ладегIа дог.\nIилманан синхааман турпалхо хеттаршка вийларца дерзадо ас сайн къамел а.\nТамашийна хеттарш лела ойланашкахь сан:\nЛаьий техьа вона, дохкодаьлла, нацкъардала?\nАренаша сатуьйсий те лаьмнмийн баххьаш ган?\nГIертий техьа латта Iарше лоха кхаза ала?\nТIулгаш ирсе хуьлий техьа вовшийн яххьаш гуш?\nШа а, цIе а хьаьгна Iай-те шайлахь барбан хаза?\nХовха зезаг хилча IаьнтIехь лай кIел дахалуш,\nДоккхур ду сан безамо а баланаш тIехь заза


"Ахмат" футболан а, ийначу кепехь латаран Absolute Championship Akhmat клубийн а каналаш дIакъевлина ютьюбо. Уьш схьаелла хьаьжча йоза хIутту: "ХIара аккаунт къевлина ю, YouTube юкъараллан низамаш дохорна". Цкъачунна цхьана а кепара цунах лаьцна комментари ца йитина Оьрсийчоьнан премьер-лигехь ловзучу "Ахмат" футболан клубан официалан векалша.\nACA-н (Absolute Championship Akhmat) президенто Яценко Алексейс дIахьедина, адамийн бакъонаш талхоца йоьзна яц юкъаралла, цундела шайн ютьюб-каналана блок хIоттор бух болуш дац аьлла.\n"Низамехь дац тхан организацина Американ Цхьаьнатоьхначу Штаташа хIоттийна нормативан акт а, йина кхел а йоцуш, санкцеш кхайкхор. Кхузахь санкцеш дуьхьалъяьхна, Оьрсийчохь а, йа цул арахьа а адамийн бакъонаш ца хьеечу спортан организацина", - боху цо.\nММА-н латарийн миллионашкахь болчу фанаташна зен дина, YouTube-канал дIакъовларца, билгалдаьккхина Яценкос.\nБайначу беттан юьххьехь, адамийн бакъонаш йохош болчу нахах дузучу "Магнитскийн глобалан актан" бух тIехь, Американ Iедалхоша санкцийн тептаре яьккхира "Ахмат" клуб а, Кадыров Ахьмадан цIарах йолу Фонд а, латархойн "Ахмат" клуб а.\nАьхка Америко Iаьржачу тептаре ваьккхира, адамийн бакъонаш шогаллица йохийна аьлла, Нохчийчоьнан куьйгалхо Кадыров Рамзан. Тоьхна санкцеш иштта хьакхало цуьнан хIусамненех Кадырова Меднех а, йоIарех Iайштах а, Каринех а.


ТIаьхьарчу кIиранахь Цхьаьнатоьхначу Штаташкарчу политикийн а, Евробертан пачхьалкхийна куьйгалхойн а интернетерчу агIонашна кибератакаш йинера Оьрсийчуьрчу хакерша. Оршот дийнахь гIардаьлла цара иштта Германерчу журналистийн интеренет-агIонашна а тIелатарш дар.\nИнтернет-технологешкара жуккарш балеевлла\nМалхбузера политикашна а, журналисташна а кибератакаш йо Оьрсийчуьрчу хакерша.\nКху деношкахь цхьа могIа Малхбузерчу политикашна а, юкъараллин жигархошна а шайн имайл- адресашца тесна карийна долу кехаташ НАТО тIеман альянсан Брюсселерчу коьртачу бюрочуьра тесича санна дара.\nНемцойн Бунедастаган депутаташка а кхаьчнера уьш, цу махкарчу яккхийчу партийн куьйгаллерчу политикашка а кхаьчнера, хIинца гучудаьлла ма-хиллара, журналисташка а.\nЦу кехаташкахула тесина йолу линк схьаелла яьлла кхайкхам бара имайлашкахь, ткъа и линк схьайиллича, цигахь, кехатан авторша ма-яздара, НАТО альянсера мехала информаци а йоцуш, хакерша лерина кхоьллина программа яра, цу нехан компьютерах а летта, цу чуьра массо а информаци хакершка дIатасса гуьнахь йолу.\nХакерийн атакийн хьокъехь талламаш бинчу Германерчу „Зюддойче Цайтунго“ гIардаьккхина, Кремлаца гергарло лелорца евзаш йолу "APT 28" цIе лелон хакерийн тоба цу тIелатаршна тIехьа лаьтташ хилар. Журналистийн талламийн жамIаш тIечIагIдина хIинцале а немцойн информацехула йолчу кхерамазаллин министралло а.\nЦу министраллин векалша шайн официала сайта тIехь зорбане даьккхинчу дIахьедарехь яздина ду, кибератакашна тIехьа лаьтташ Оьрсийчуьра тоба хиларан тоьшалла церан леламийн хатI хилар.\n„Информацехула йолчу кхерамазаллин министраллина талламашца девзаш долу леламийн хатI а, куьгйоза а "APT 28"тобан боларца цхьаьнадогIуш ду“ аьлла.\nТамашийнарг а, Германера информатикан а, интернет-зуламийн а аналисташ цецбаьхнарг а ду, хакерша шаьш и вирусца Iалашйина имайлаш кечйечу а, дIасатуьйсучу хенахь кхин башха хIара аьлла шайн талор къайладахьархьама гIулчаш яьхна ца хилар.\n„И бохург дац, царна цу кепара конспираци яран гIулчаш ца евза, амма ду цара башха мехала а ца лерина шайн Iалашонаш хьулъян гIорта бохург. Цабашаран жест ала мегар ду цунах“,- иштта элира немцойн телевизионехулацу хьокъехь вистхиллачу Германин вевзаш волчу айти-аналисто Штоккер Вольфганго.\nТкъа цу махкахь урхаллехь йолчу CDU партин декъашхочо Мюллер Франко, шен имайл адрес тIе а хакерийн коста кхаьчна волчу, элира цу хьокъехь журналисташка, „хеттане а эхь ца хетар ду иза, провокаци ю ала а мегар долш“ аьлла.\nАмма и провокаци а,и талорш а Оьрсийчуьра лараш йолчу хакерша тIаьхьарчу деношкахь цхьана немцойн политикашна йина ца Iа.\nХьастагIа Цхьаьнатоьхначу Штаташкарчу демократийн партин куьйгалхойн имайл адресашна тIелатар а дина, 20 эзар сов церан электро-кехаташ Викиликс сайта тIехь зорбане даькхинарш а изза оьрсийн къайлахчу сервисашца уьйраш йолу хакерш лору тергамхоша.\nДемократхошна вуно мехалчу Партин гулам дIахьочу дийнахь зобане яьхначу цу имайлашкахь гучудохуш дара Iамеркан президент хила луучу Клинтон Хилларина а, цуьнан гергарчу гонна а вуно цатомехь долу деталаш.\nМасала, Клинтон а, цуьнан хьехамчаш а шайн ка долучу ницкъаца Демократийн партин цIарах президентан дарже кандидат хила гIоьртина волу Сандерс Берни къовсам юккъера аракхосса муха гIиртира бохург нахала доккхуш.\n20I5-чу шарахь Германерчу Бундестаган сайтана а, Белгехь штаб-квартира йолчу Евробертан институцешна а кибертатакаш йинарг а изза Оьрсийчуьра хакерийн тоба ларалуш ю. Ткъа хIинца оршот дийнахь гIардаьлла ма-хиллара, цара тIаьхьарчу кIиранашкахь масех немцойн журналистийн аккаунташна а тIелатарш дина хилла.\nИ дерриге а вуно сингаттам кхуллуш боламаш лору Малхбузерчу лакхарчу технологешца лелочу зуламийн эксперташа. Иштта, масала, Мюнхенерчу кхерамазаллех йолчу конфренцин куьйгалхочо Ишингер Вольфганга ша цу хьокъехь немцойн „Билд“ газетина язйинчу артиклехь билгалдоккху, оьрсийн кибератакаша кесталгIа Бундестаге дIахьон болчу харжамашна тIеIаткъам бан тарло, бохург. Иза бохург ду тIаккха, цу хакершца зIенехь ларалуш йолчу оьрсийн кхайлахчу сервисийн а немцойн политикана тIеIаткъам бан йиш ю бохург.\nКремлна ца ца тайна Вашингтоно хакерийн да ша яр\nКибер-гIирс баьржина Узбекистанехь а, Казахстанехь а


Мултимедиа, Лахьан-бутт 14, 2019\nЕари-де 14 Лахьан-бутт 2019\nКадыров адамалле кхайкхина, Эккхар толлуш ю прокуратура, 21 бер дийна некъаца 5 шарахь (Керланаш кечдеш иллюстрацина пайдаоьцу Маршо Радион архивех а, официалан сайташкарчу материалех а).\nКIиранах масийттаза бо Къудсе цхьа сахьт ах сахьт некъ Израилерчу Арара гIаларчу вахархочо, Ал-Акъса маьждигна уллехь гуллучу цицигашна а, олхазаршна а кхача тасархьама. 20 шо ду иза цига лела.\nНохчий хир бу Орьсийчохь уггаре дукха коммуналах мах лурш 2020-чу шарахь. Муха хета Соьлж-ГIаларчу бахархошна мехаш хьалдахара?\nКремло бехказваьккхина Кадыров, артистийн кочабахар, ингалсхо нохчийн зударшка вистхилар.


ЭрдохIана ша гIайгIане ву боху Оьрсийчоьнан кема чудаийтар бахьана долуш\nШа гIайгIане ву Оьрсийчоьнан бомбанаш туху Су-24 олу кема чудаийтарна аьлла, дIахьедар дина Туркойчоьнан президенто ЭрдохIан Реджепа. Иза хилийта лууш дацара шаьш, юха иза цахиларе сатесна ву ша элира цо Шоьтан дийнахь шен агIончашна хьалха вистхуьлуш.\nЭрдохIана юха а критика йира Оьрсийчоьно Шемахь лелочу политикана. Цуьнца цхьаьна цо ша цхьаьнакхета лууш хиларх лаьцна хаийтира Оьрсийчоьнан президентаца Путин Владимирца Парижехь кху беттан 30-чу дийнахь болх бан йолалуш йолчу климатан проблемаш юьйцучу дуьненаюкъарчу саммитехь.\nХьалхо Туркойчоьнан арахьарчу гIуллакхийн министралло хьехар динера шайн махкахошна, ца девллач денна бен Оьрсийчу ма гIо аьлла. Цу дIахьедарехь аьлла ду, шина пачхьалкхан юкъаметтигаш галйовларца доьзна, Туркоьйчоьнан махкахой халонаш хьоьгуш бу Оьрсийчохь аьлла.


Муса Бексултанов - Grommus\nGrommus > Чеченская Республика > Чеченцы > Фольклор > Муса Бексултанов\n13.10.2020, 12:22 #1\nНанас кIантана нах буьйцура, Бокин воI Мус вуьйцуш, ЗIокин Хаза я Дерказан Джокъал, цой-цой иза динера, бохуш, ткъа вукхара – кхин динера, шен ненаден чIир лехнера, дин боцчунна дин беллера, цIа доцург ваха хаош, воI воцчуьн воI хилла, кхечунна декхар шена тIелоцуш, ядочу йоьIан орца хезча – йоI кIелхьараяьккхинера, бохуш, цу ламанца мел хилла болу Iоттабаккхамаш кIантана буьйцуш, кIант човхош, чахчош, кIентан са механ буьхье дуьгуш, дог кхарстош, ирдеш, дагах цIеран суй беш.\nКIант, кхуь-у-уш, кхиа вулура, ненан дагах, цо дуьйцучух, де-дийне гIайгIане вужуш, суьрташ гуш, цхьа хиламаш, цхьаъ вийна, кхин вайна, бохуш, Iедало лаьцна ваьхьна, бохуш, денна-денна кхачалу нах, тIепаза бовш, докъаза, вахана-ваьлла я гина-хезна ала-дийца адам а я теш а воцуш, дерриг а цига кхачалуш, циггахь довш, лар туьлуш, НКВД-ен ков-кертахь чоьхьадаьлларг къора къарлуш.\nКIант кхиаваьлча я кхуьуш, кIентан юьхь тIера чо Iаржлуш, нанас дуьйцу шен кIантана:\n– Хьо бер дара – дуьйцу нанас, – кхаа-деа шеран, пхоьалгIа шо доладелла… хьуна дагадогIу хир дац я и сурт юхакхолла а – виъ вар-кх уьш, лаьцна валош кхин цхьаъ а волуш, нуьйран хIоънах тIаьхьа тесна, муьшаца дихкина ши куьг а долуш… лакхара охьа баьхкир-кх уьш.\nДукъа йистте уьш гучубевлча:\n– ДIакъайла валахь, стаг, хьун кол йолчу охьавалахь! – элира ас хьан дега, тамаршна тIера хьаьжкIаш йохуш, суо Iаш, царах бIаьрг кхетташехь.\n– Ас дина хIума-м дац, хIара кхош кегор бен, – жоп делира хьан дас суна, – сан дешича ведда хиларх, со ма вац бехке! – аьлла.\n– Хьан дешича ма ву и веддарг, обаргех дIа а кхеташ, кхарна бен а вац, чалахь бинчу муьжгишна чухIоьттина лаьттачу кхарна, цара ве аьлча, шайн дай-ваший а вуьйр волчу кху жIаьлешна! – ас шега аьлча:\n– Зуда, сацахь, – элира соьга хьан дас, – пхьагало, кхера а лой, доккху хьуна шена тIаьхьа эр! – аьлла.\nСо кхин йист а ца хилира. Малх дикка охьалестина, малх лахбелла хан яра иза, IиндагIаш дуткъа дахделла.\nВайн беданан керта йистте схьахIоьттира царах цхьаъ, лаха Iачу соьга вист а хилла:\n– ХIума кхоллур яра оха я кара-куьйга эцна а, – олуш.\nСуна деза ца делира, хIума кхоллур яра, цо аьлча.\n– Кхин кечйина хIума-м яц сан… – ас оллушехь, хьан да хьала гучувелира, цара лаьцна валош волчу стагах бIаьрг а кхеташ.\n– ХIара Къедар мича вуьгуш ву аш, хIун диначунна? – хоттуш, бедана тIе хьала а ваьлла.\n– Чудевр ду вай цкъа, – элира, соьга юург хьахийначо.\nИза хиллера и хьаькам а, нах лоьцуш волу Джебар, НКВД ву бохург – Хасранан воI Джебар.\nХьан дай, и Джебар, царна тIаьххье кхин цхьаъ волуш, чувелира, важа шиъ, лакха хьалаваьлла, маьI-маьIIе дIа а хIуттуш.\nЛер-алар делира чохь, чIоггIа луьйш хезаш хьан да а волуш.\nХьо суна уллехь вара, церан говрашка хьоьжуш лаьтташ. Говраш гоьзанах дIатесна яра, вихкина валошверг, цара охьа а ца хоуьйтуш, ирахь лаьттара.\nСо сени чуьра ахьар а эцна, и ловса цаца схьаэца, аьлла, лакха хьалакхевдича, герзан тата делира чохь, тIекIел кхузза-доьазза долуш: «Зуд, иштта-м ца доьду хьуна хьо…» – хьан ден аз дIа а хедаш. Цу чуьра аравогIучу Хасранан Джебара со, даг тIе схьа мийра тоьхна, бедана тIера даьхнийн керта чукхоьссира, тIулгаш тIе корта а кхеташ.\nСан корта бойра, дIакхетта, цIийн кIеж а туьйсуш лерга тIехьара. Юха, хьала а гIаьттина, со едда керта чуьра арайолуш, дехьахула хьалахьаьдча, хьан да вара садалаза, жимма дехьа-сехьара, тIома кIелхьара схьа а лаьцна, текхош, чуьра аравохьуш.\nВукху шимма – ха деш волчу – герз долийра, итт-пхийтта цIа долчу кху вайн жимачу юьрта тIехула. Суна сайна хIун кхийтира ца хиира, кхетамчуьра ялар бен.\nАхь мохь хьоькхуш хиллера. Хьан мохь суна ца хезира. Хьо суна ган а ца гира, кхано тIаьхьа – буьйса дIаяьлча – Iуьйранна цхьамма схьа чувалор бен.\nСан лерг иккхина дара, татол санна, чуьра цIий а оьхуш. Суна гуш хIума дацара. Сан бIаьрса дайнера.\nХьан да цара, говранна тIе бертал а воьхкуш, кIошта охьаваьхьира, хIокху юьртахь – уьш чекхбовлуш – дуьхьало ян я топ кхосса цхьа дийна дегI а ца даьхьаш.\nСо кхоалгIачу дийнахь лецира, меттара хьалагIаттош, хьан да воьчу дийнахь валош хилла Къедар санна, говран нуьйран хIоънах, муьшца ши куьг тIехьа а дихкина, кIошта охьа а юьгуш.\nКхаа баттахь НКВД-ен ларми чохь яллийра со, гуш синтIадам а боцуш, дийнахь цкъа – сарахь – хих къурд байтар бен, мегарг ялтан буьртиг а ца луш.\nХасранан Джебара пхьара мотт лебора соьга эвхьазчу дешнашца, боьха мел дерг дуьйцуш, бандиташ кхаьбна ахь, ша хьо кху чохь яхкор ю, бохуш, сахьт, ахсахьт масазза долу, наб ца яйта, тайп-тайпаначу боьршачу наха барт а хоьттуш.\nКхо бутт баьлча – сахуьллуш,- Iаьржа йоллушехь, кевл ара ластийра, кIоштахь гучуялар а дихкина.\nСо юьрта кхаьчча, цIа дагийна гира суна сайн. Хьо юьртахь а вацара. Хьо сан ненашичас – Зайтан Бексолтас – ша волчу дIавигна хиллера ТIерийчу.\nКIантана халла дуьхьалхIуьтту цхьа говраш, герзан тата, нана меттахь Iиллина а, юха да а шена – гIенах санна – цхьа геннара дуьхьалхIуьтту, дена доьгIна чурт ду, бохуш, кешнашна арахь боьгIна лаьтта тIулг а.\nКIентан итт шо дузуш, 1939-чу шарахь, Хасранан Джебар лаьцна, олий, хабар даьржа, пхийтта шо хан тоьхна а, бохуш.\nНана южу, кIентан нана, и хабар шена хезча, нана тийжа, барзах угIуш, АллахIе доIанца кхойкхуш: «Хенан яхо лолахь цунна, Йа АллахI, кху кIентан кхаж балийталахь цуьнан Iожална, кхунна виталахь, цуьнан Iожалла кхуьнга лолахь, сан кIанте лолахь, Дела, цу гIелонца – Йа АллахI! – хьайна дуьхьал ма йигалахь, бекхаман ирс лолахь!» – бохуш.\nДерриг а дуьсу, дерриг а дов – нах махках боху тIаккха, дийца-ала бахьана а доцуш, цхьана къоман хьашташна, кхарна хIун ду ца хуучу, шовзткъе доьалгIачу шеран чиллан беттан ткъе кхоалгIачу Iуьйранна.\nХIун-ма ду, ала стаг а вац я хатта а, дийца а.\nДуьне духу цу дийнахь, мел вийнарг чIираза вовш, мел велларг пана хуьлуш, хиш лекъаш, бердаш херцаш, Iаьнан чиллехь мох цIийзаш, бацалахь Iаьржа лаьхьа санна. Iаьржа цIерпошта кIайчу лайлахула, мохь бетташ, кIур туьйсуш, декъий чуьра ара Iеттош, цу ехачу Iаьнан буьйсанашца тIе-кIел таса, даа-мала доцуш, декъачу аннийн херошкахула махо чу дарц детташ, ткъе цхьа де цу новкъахула, жоьжахате боьдучу новкъа.\nНах мацалла, хIоралла ле, мозий санна, белла карош, мезаша бууш я хиъначохь, садаьлла гуш, чохь а, арахь а, пхьоьханахь а – дIакхиссина нехаш санна – Iохкуш, жIаьлеша бууш, къийгаша, каш-ор даккха орца а доцуш…\nКъам ахгергга делла дIадолу, мацалла леш, дарцо бойуш, некъашкахь белла карош. Биснарш халла дийна буьсу, колхозан кхаш тIера кийла кIа лахьийначарна, ткъе пхиппа шераш хенаш а етташ, набахтешка чу кхуьссуш, Сталин велчий бен, юьртара кхечу юьрта ваха янне а бакъо а йоцуш.\nИ бакъо яьллачу дийнахь – и пирказ арадаьлча, – нана тIейоьрзу шен кIантана, зуда ялае, хьан йиш яц, хан яц хьан, хьо ден чIир лаха езаш ву, цхьа са дита хьайн сил тIаьхьа, кIентан цIарах цхьа маза, бохуш.\nЮха шо даьлча – зуда ялийначу шолгIачу шеран кхо бутт бузуш, ненан кIантана кIант во, денанас кIентан кIантана ЦIокъ-Болат цIе а туьллуш.\nШен кIант чуьра аравоккху нанас, дуьне талла, стигала вала, мостагIчуьн корта боцуш, шена дуьхьал ма вола, олуш.\nКIанта ярташ, гIаланаш, истанцеш, мехкаш толлу – Баскунчак, Аральск толлуш, Саранскера Караганда кхочуш, кIошташца лоьхуш, ярташкахула. Некъашца соьцуш, юх-юха хьоьжуш.\nКIант цIа воьрзу, тIехь беркъа, меца, ша леллачу мехкашкара мачех летта ченаш бен, дош а я жоп а ца дохьуш.\nКIентан нана гIийла гIелло.\nНенан багара аз ца долу. Ша-шеца юьсу, шен гIелонца.\nКIентан кIант а ца хьосту нанас.\nНана къарло, мотт сецча санна.\nЦхьана дийнахь – чIир екха вахана кIант веса вирзина Iай-бIаьстей хийцалуш – йоккхачу стагана шен воI го, гуола тIе хаийна, ловзош шен и жима кIант а волуш, сакъераделла, воьлуш Iаш.\n– Кестта вала хьо, хьо вала кестта, – долу ненан багара, аз а доцуш, шакарца шок, – хьан дена хьо а везара хьуна, иштта дукха, ша векха воI а воцуш, наха вийначу хьан дена хьо хIума а езара хьуна, тахана хьуна хьайн кIант санна! – олуш.\nКIентан дегIах сийна цIе хьаьрча, бIаьрасерло а Iаржлуш.\nКIант «тIап» а доцуш, вов, вахана-ваьлла лар ца хууш я хабар-дош а ца кхочуш.\nЮха а иштта и гIаланаш, и кIошташ, ярташ – Рудник, юха Балхаш, тIаккха Бек-Пак-Дала, цигахула дIа Нурински, кхин дуккха а, масане – Темер-Тау, Алмата, Киевка, Уральск… ТIаьххье а цхьана кIошта кхаьчча, цигара ярташ толлуш – нохчий беха ткъе ши юрт, – тIаккха а кхин лар а ца гуш, Оскаровка кIошта вирзина, базарахула волавелла лелаш, цхьа миска го, сагIадоьхург, иза хьийзош, дIасауьду казахийн бераш а.\nСагIадоьхург беркъа, гIийла хуьлу, юьхь тIехула хьала маж а яьлла, ши бIаьрг гуш а боцуш, томкано ерриг бат а мажйина, эттIачу тишачу баргалшца, кертах дIа букъ а тоьхна, лаьттахь хиъна Iаш, когаш генна дIа а хецна. Хьалхахь – мича басахь бу ца хуу – тиша куй а Iуьллу.\nБераша цхьацца кхардаме дешнаш олура цунна, геннара кхойкхуш, дуьйлуш, хIуманаш кхуьссуш.\nВукхо шен куй ларбо, куьйга схьа а лаьцна, цу берашка бада ца байта.\nТов ю кхехкаш, механ Iаь а яц. Ченаш гIуьтту куога кIелхьара.\nБерех цхьамма кхоьссина тIулг юьхь тIе кхета сагIадоьхучунна: «Да жIаьлийца… шун да…!» – сагIадоьхурге мохь а болуш.\nХIара тIевоьду цунна улло, бераш дIа а къахкош, охьалахло чIинчIура.\nХьожана са ца даккхало, шарахь я эхашарахь хи кхетазачу дегIах, экханах санна, шен хьожа йогIуш.\nХIара цунна ган а ца го – ши бIаьрг тIебиллина бу, - цхьа бур-бур а ду хезаш.\n– Нохчо ву хьо? – хотту кхуо.\nВукхуьнан корта меттахъхьов, бIаьранегIарш халла деллалуш.\n– Ву… хьо… хьо мила… кхахь-кхахь-кхахь…со лаха… ИсмаьIалан кIант-м вац хьо… сан дешичин кIант… – велха волало «ув-ув» деш, чIениг некха тIе а южуш.\n– Вац, – олу кхуо, – хьуна вевзар вац со, цхьа гергара стаг лоьхуш…\n– Гергара стаг а… сан ма дукха бара гергара нах… кхахь-кхахь-кхахь… ма дукха бара… хIинца цхьа а ма вац… хьо мичара… лакхара я охьанехьара…\n– Лакхахьара ву, – олу кхуо.\n– Хьенан ву… муьлхачу тайпана…\n– Хьуна вевзар вац со, – олу кIанта, – тхайн ненан шича лоьхуш…\n– ЦIе…хьан ненан цIе… кхахь-кхахь-кхахь… ненан цIе Тайбат-м яц я Селимат… Залпаъ… уьш мичахь бу хиъча… цара вуьтур вацара со…кхахь…кхахь…кхахь…Iа� �аш ца веш…\n– Яц, – олу кIанта, – хьуна евзар яц сан нана… ненан шичин цIе-м юьйцур ю ас хьуна, цIахь долуш лаьцна вайна волчу…\nМуха… лаьцна вайна, маца лаьцна…\n– ЦIахь долуш лаьцна ву… воккха хьаькам а хилла, дукха нах кIелхьарабаьхна, нехан гIуллакх дина… Хасранан Джебар олуш, наха чIогIа лоруш стаг…\n– Муха… со лоьхуш… со ма ву Джебар… Хасранан воI… Дала валий-кх хьо… кхахь-кхахь-кхахь… суна хаа ма хаьара… – мохь болу сагIадоьхурге, – цхьаъ вер вуйла…кхочур вуйла… хьан нана… йийцал… дага ца йогIу…\n– Сан ненан цIе Хазаш ю… дагайогIий хьуна Хазаш? – хотту кIанта.\n– Мила Хазаш… и цIе суна… хьо мичара… хьенан…\n– Со Дундин Асхьабан ву, ахь вийначу Асхьабан кIант…\nТийналла юьжу, эккха санна, къора къарлуш.\nСагIадоьхург дIатоь, бенахь дижна хьоза санна, хеба-хебаш, жимлуш, вовш, садоьIу а ца хаалуш.\nКIант кхин вист а ца хуьлу. Эххар а цхьа гIуьраш хеза я тийжам: сагIадоьхург велха волало, къурдаш а деш, кхахь-кхаххьанехь йовхарш а юуш, эга а веш.\nКIантана цхьа гом го, буйннал хIума, адаман хьесап.\n– Шух уьдуш… кхойтта-дейтта шарахь лагершкахула… тиф кхетта, доьзал а белла… кхахь-кхахь-кхахь… сан бехк… со Iедалан белхало… сайга аьлларг… омра кхочуш ца дича…\nКIант цкъа а вист ца хуьлу. КIантана кхин сурт го, шен да вийна ирча сурт я нанас дийцина хилла, юха хIара стаг а, НКВД-ен коьрта хьаькам, ша нанас чехош, кхуьнга хьажа эхийтар а, кхуьнан говр а, кура сетташ, тIам тохарца – хьоза санна, – кхос-кхоссалуш, ламеш тIехула хьалавуьйлуш, хаьн тIехь тапча ловзуш, неIарх къайлавийлина хилла хIара хьаькам а НКВД-ен…\n– Вехьа со… сан кхин дисина хIумма а дац… Iедало бохург… сан бехк бацара… хала зама…, сагIадоьхург дIатоь, лаьттара кхин хьала ца хьожуш.\nЮха а иштта тийналла хIутту.\nТийналло хан Iуьйшу.\n– Ма вехьа со… со хIинца мила… хьуна тIекхета хIун… вехьа со тIаккха… ахIи-ахIи… валахь вей… сихха вехьа, хIара бала кхин ца хьоьгуьйтуш…\nВист а ца хуьлу.\nСагIадоьхург тохало, тIаьххьара санна шен дахарехь, цхьана кхерамна чIагIлуш.\n– Йа АллахI! – хьаьвза кIентан ойла, – Йа АллахI, Ахь кхунна биначу бекхамал боккха бекхам бац-кх сан кхунна бан, хастам-кх Хьуна, Йа АллахI, хастам хьан кхелана! – кIант юхавоьрзу, дIа а волалуш.\nКIант юха а ца хьожу кхин.\nСагIадоьхурге мохь болу, нанна доьлхучу бере санна, гIуьрашка хьодуш, узаршка.\nКIант вовш лаьтта, генаволуш.\nСагIадоьхург тIаьхьа кхойкху, ма гIолахь, ма гIуо, бохуш, ве ша, бохуш, ма вита ша, хьайн Делан дуьхьа, Элчанна дуьхьа, жIаьла санна вала ма вита ша, садаккха шен, ве ша, урс хьакха шена, хьакхийна санна…\nДIавоьдург юха ца воьрзу.\nЦунна хIумма а ца хеза.\nСагIадоьхург тIаьхьа уьду я тIаьхьа тиэкха, кхис-кхиссалуш, вужуш, гIоттуш:\n– Ма гIолахь… ма вита со… дийна ма вита… ве со! – кхойкхуш.\nСтаг дIавоьду, геннахь туьлуш, гIаларт санна, жим-жимлуш.\n– Да хьакхийца, хьан да… ас жIаьла санна, вийна волу…ас говра тIехь, бертала, цIийх Iенаш, ваьхьна волу да хьакха юуш воллийла хьан… кхин къонах… ден чIир екха воцчу хьан да хьакхийца…, – сагIадоьхург тIаьхьа тиэкха, тIаьхьа уьду шен ма-хуьллу, астагIа лелхаш, вужуш, гIоттуш.\nСтаг гуш а я хезаш а вац – ца хилча санна, вов кIант, гIан-набар хилча санна…\nСагIадоьхург лаьттахь керча, ченашлахь хьоза санна, узарш деш, воьлхуш, АллахIе дехарца кхойкхуш, ма вахийта иза дIа, бохуш, ма вахийта, юхавалаве…\nГеннахь гуш анайист а хуьлу, чубуза хьаьдда цIийбелла малх а, ши-кхо тIома олхазар а го, юьрта тIехула лахделла доьдуш…\n13.10.2020, 15:36 #2\nочень сильный рассказ..\nМуса не только талантливый писатель, но и один из последних чеченцев, которые видели и помнят такой дух и характер чеченцев)\n14.10.2020, 00:28 #3\nХ1ара Мусайн дийцар календарь йина пенах тоха мегаш ду..\nПроза у Мусы, конечно, очень сильная.\nЕсть конечно некоторые рассказы времен шабашек и Наташек, но в основном силен.\nСейчас читаю его последнюю книгу - йо1-б1аьсте.\nСборник рассказов разных годов.\nА тему может в прозу перенести?\n14.10.2020, 06:48 #4\nМожно. Просто не нашел куда закинуть и тему создал.