Юстицин министр реза вац Навальныйн хьокъехь Страсбургерчу кхело динчу дIахьедарна\nЧуйченко Константин, Оьрсийчоьнан юстицин министр\nЕвропан адамийн бакъонашкахула йолчу кхело Навальный сихонца мукъаваккха аьлла дина дIахьедар "эвххьаза кхелийн балханна юкъагIертар" де аьлла Оьрсийчоьнан юстицин министра Чуйченко Константина, хаам бина ТАСС агенталло.\nМинистра бахарехь, прецедент йоцу омра ду иза. Европан адамийн бакъонашкахула йолчу кхелан документ бух боцуш ду, низамца ца догIу, аьлла Чуйченкос. Кхаарин дийнахь журналисташна хьалха вистхуьлуш цо дIахьедира, Европан адамийн бакъонашкахула йолчу кхело Навальный мукъавоккхуш сацам бан Оьрсийчуьрчу кхеланна аьтто беш ца гайтина цхьа а факт, цхьа а низаман бух, аьлла.\nЕвропан адамийн бакъонашкахула йолчу кхело шен дIахьедар кечдина иза кхочуш дан торуш доцийла а хууш, аьлла Чуйченкос. Оьрсийчоьнан низамаша бух ц ало нийсонца Навальный лаьцначуьра дIахеца, бохура Чуйченкос.\nЕвроперчу кхелахоша бинарг, шеко а йоцуш, политикан сацам бу, цо новкъарло ян тарло Европан Кхеташонан институташца конструктиван юкъаметтигаш меттахIитторна, дIахьедина Оьрсийчоьнан юстицин министра.\nКхаарин дийнахь хаам баьржира, Европан адамийн бакъонашкахула йолчу кхело Оьрсийчоь декхаре йина сихонца Навальный изоляторера мукъаваккха, аьлла – Кхелан регламентца и догIуш хиларе терра, "агIонийн аьттонна а, къовсам оьшшучу хьесапехь листархьама а".


Австри --Нохчийн протестан гуламехь\nЕвроперчу шахьаршкахь дагалоцуш ду 20 шо хьалха Оьрсийчоьно Нохчийчохь тIом болор. И тIом бийцаре бечу цхьаьнакхерашлахь къаьсташ яра Венехь дIаяхьана пресс-конференци. Цигахь дакъалоцуш бара Австрин парламентан депутаташ а, бевзаш болу цу махкара историн Iилманчаш а, дуьненан юкъараллийн векалш а.\nВенера Конкордия цIе йолу пресс-клуб Австрехь уггаре а тIеIаткъамечарех журналистийн кхерч ларалуш ю. Кхузахь юкъараллийца а, журналисташца а цхьаьнакхерш дIахьо бевзаш болчу меттигерчу а, дуьненаюкъарчу а политикаш а, Iилманчаш а, адамийн бакъонашларйархоша а. Хуьлу царна юккъехь пачхьалкхийн куьйгалхой а, исбаьхьаллехь гIарбевлла нах а. Ткъа шинарий суьйранна Конкордия пресс-клубехь йийцаре йинарг Нохчийчоь яра. Аьлча а, 20 шо хьалха дIаболабелла тIом а, цу тIеман тIаьхьалонаш а.\nВенерчу Малхбалерчу Европин институтан Iилман белхахочу Чапханов Руслана вовшахтоьхначу пресс-конференцин декъашхой цIеяххана болу Австрин политикаш а, историн, социологин а Iилманчаш а, Европехь кхерамазаллин а, цхьаьнаболхбаран а юкъараллин векалш а бара. Австрин арахьарчу гIуллакхийн министр волу Курц Себастьян а вара цига вогIур ву аьлла дош делла, делахь а тIаьххьарчу мIаьргонехь белхан сихалла бахьана долуш, халахеташ делахь а, аьтто ца баьллера цуьнан.\nАмма Австрин парламентан депутат волу, цу махкахь уггаре а вевзачех политик волу Пилц Петер веънера. Дуккхаъчу шерашкахь Австрин а, Оьрсийчоьнан а къайлахчу сервисийн вовшашца белхаш бар, дагадийлар а, къайлаха информацеш цара вовшашца йоькъуш хилар а толлуш хилла волчу Пилцана дика девза Нохчийчуьра хьал.\nМасех шо хьалха Венехь Исраилов Iумар цIе йолу жимстаг Оьрсийчоьнан Iедалшна муьтIахьчу зуламхоша вийча, цуо хIетахь лерина парламентан талламаш а, ладогIарш а дIадаьхьира, и бохам хиларехь Австрин чоьхьарчу гIуллакхийн министраллин хьукматхойн бехк мел бу а, церан Австрерчу Оьрсийчоьнан векалтица цу хьокъехь хIун тайпа уьйраш хилла а бохург къасторхьама. Ткъа и уьйраш вуно гергарниш хилла хилар гучу а делиар цунна.\nМасала, Австрерчу Iедалхоша цу махкахь тховкIело йоьхучу мухIажарех йолу информаци оьрсийн къайлахчу сервисашка дIалуш хилла хилар. Ша Пилц Петера иштта дийцира цунах лаьцна.\nПилц: „Тхан талламаш дIаболабалле цхьа шо хьалха Австрин чоьхьарчу гIуллакхийн министраллин кхерчахь къайлаха шен бюро а йолуш, болх беш оьрсийн ФСБ цIе йолу кхайлаха сервис хилар гучуделира тхуна. И бюро, цхьанна а низамца йогIуш йоцуш, иллегала йолу, арахьара тIеIаткъам бахьана долуш бен дIа а ца къевлинера цара. Иштта тхуна гучуделира, Венехь а, Венин йистошкахь а, Грацехь а, Линцехь а вуно дукха оьрсийн шпионаш хилар, нохчийн мухIажаршна тIехь тергам латтор бен кхин беш болх а боцуш. Церан терахь тхоьга билгал ца даккхаделира“.\nПресс-конференцехь дакъалоцуш вара иштта Венерчу университетан политологин факултетан профессор волу Найнрих ХIанс-Георг. Хьалхара тIом болчу муьрехь Европехь Цхьаьнаболхбаран а, кхерамазаллин а юкъараллин белхахочу санна хийлаза Нохчийчохь хилла а, тIом боьдуш а, иза эххар а машарах болу барт тIечIагIабарца чекхболуш а тергалбина волчу цуо дийцира, хIетахь Европехь Цхьаьнаболхбаран а, кхерамазаллин а юкъаралло, я вуьшта аьлча ОБСЕно Нохчийчоьнний, Оьрсийчоьнний юккъехь барт хилийтархьама яьхначу гIулчех лаьцна.\nВевзаш волчу австрихойн политологин Iилманчас а, ислам дин довзарахочуо а Шмидингер Томаса дийцира, Австрехь бехачу нохчийн кхиаран а, диаспора а, меттигерчу юкъараллин цхьа дакъа а хилла дIахIоттаран а халонех лаьцна. Европерчу бусулба кегирхойн радикализаци толлуш волчу цуо билгалдаьккхира, доккхачу декъехь Шема а, Иракъе а тIаме оьхуш болу нохчийн кегирхой шаьш Австрехь хийра а, цхьанна а ца оьшуш а хетаро тотту радикалхойн мара, бохуш.\nАмма уьш шаьш Нохчийчохь тIом гина а, баланаш лайна а хиларо а, ткъа цу шаьш лайначух могуш-маьрша кIелхьарабовлархьама царна цхьанна а тайпана дина синойн дарбанаш ца хиларо а, шаьшна хIетахь хилла йолу синойн чевнаш цара шайца хIинца а лелош хиларо а марзбо царна радикалхойн хьежамаш, элира цуо.\nПресс-конференцехь дакъалоцуш вара иштта дуккхаъчу шерашкахь нохчийн мухажаршца болх беш волу хьехархо а, теологин Iилманча а Каммерер Вольфганг а. Ткъа ладогIа баьхкинчарна юккъехь – дуккхаъ меттигера журналисташ а, могIарера австрихой а, ткъа иштта Венерчу нохчийн диаспорин жигархой а.\nДекъашхойн рапорташ чекхдевллачул тIаьхьа хьешийн хеттаршна жоьпаш а луш, дискусси дIаяьхьира. Ткъа цхьаьна нохчийн зудчо, пресс-конференце ладогIа еанчу, чакхенехь аьлла долу дешнаш цу суьйренан жамI деш санна, массеран а дагахь кхеташ а, кхетамехь дуьссур долуш а хилира.\nНохчийн зуда: „Тхо кхузахь мел кIезга а 26 эзар стаг ву. Царех Шема тIаме бахнарш 60 герга велахь, тIаккха уьш Австрерчу нохчийн 0, 2 процент а ца хуьлу. ХIетте а массо а хаамийн гIирсашкахь кхин дуьйцуш хIума дац, нохчийн джихадхой боцург. Амма кху Австрехь вуно дукха ма бу нохчий, дика интеграци а йина, мотт Iамийна, доьшуш а болуш, белхаш беш а болуш.\nХаза масалаш ма ду тхан шорта гайта. Уьш ма ца хьахадо цхьаммо а цкъа а. ХIунда? Цхьа кица ду: ирс долуш ду къам, нагахь цуьнан истори сингаттаме елахь, еша карах а ца долуш. Боккъал а дехар дара сан, тхан къоман истори из йолчул а кхин интересе ян ма гIертахьара хаамийн гIирсаш а, политикаш“.


Нотр-Дам де Пари а, антитеррор а...\nГезгмашин-бутт 08, 2016\nФранци кхоьру юха а талораш лелхарна\nПарижан гIардаьллачу Notre-Dame de Paris ширачу килсана гена йоццуш, тIехь терахьийн билгалонаш йоцу машен тосаелла шена чохь масех газзан баллон а йолуш. КIиран-буьйсаналера и хилам Францин хаамийн гIирсаша гIарбаьккхина селхана, Гезгамашин-беттан 7-чохь. Цу хенналца Iедало, талламан Iалашонца, гIара ца даьккхина цунах дерг. ТIехь шеко сецна ши стаг дIалаьцна полисхоша. Царца карарчу хенахь дIахьош талламан болх бу.\nФранц-пресс агенталлин а, полисхойн антитерроран а, талламан а декъан хаамашца и шеконе машен дуьххьара тосаелла хилла буьйсана болх бечу баран белхалочунна. Цо полисхошка хаам бина, аварийкаш а латийна машен ю лаьтташ, тIехьа гIента тIехь газзан баллон а йолуш, аьлла. Схьакхаьчначу полисхошна машенан тIехьара тIорказ чохь кхин а масех баллон гина.\nАварийкаш а латийна и машен дIахIотторехь - иза кхерам тасий бен хIоттийна ца хилар го полисхошна. И иштта ца хилча, аварийкаш а латийна хIоттор яцара, тIехь терахьийн билгалонаш а йоцуш, даре до цара, иштта машена чохь эккха хIума ца хилар билгал а доккхуш.\nХууш ма-хиллара, хIокху тIаьхьарчу беттанашкахь, Францехь, цхьанна хIуманна бехке боцу маьрша нах а бойъуш, масех зулам дина адам гул дел-деллачохь. Цу бахьанца Iедалша кхайкхадина долу лерина хьал кхин а 6 баттана дахдина. Туьканашка а, кхинйолчу тайп-тайпанчу хьукматашка а, чоьхьабовлучу нахехь кхераме хIума юй хьовсуш, дIахIиттабина бу хьалха хуьлуш хиллачул а дукха кхерамзаллин белхалой.\nМуха тIеоьцу наха хIора дийнахь и белхалой шайн тIоьрмигаш чу хьовсуш хилар? КIордийний нахана шайна тIехь иштта лерина терго яр? И хаттарш а луш, юха а зIене девлира вай дукха хенахь дуьйна Францехь секуьритехь балхахь волчу вайн махкахочуьнца Юсупца. Цо иштта дийцира:\nЮсуп: "Ниццехь зулам хиллачу тIаьхьа, лерина хьал эха-шарана дахдина Iедало. Массо хьукматашкахь чубогIучаргахь кхераме хIума юй хьовсу тхо. СадаIаран хьукматашка эчиган банка а, аьнгалин хIума а чуяийта йиш яц. Дукхахболу нах кхета а кхета цу хьолах. Тхоьга баркаллаш бохуш хуьлу уьш иштта само еш хиларна, чIогIа реза хуьлу тхуна. Амма резабоцурш а нисло. ТIаккха оха царга дIолу, тхо шун доьхьа лаьтташ ду, шу лардеш. Цхьаъ хилахь, тхо - хиндерг тхайна тIелаьцна лаьтташ ду."\nМаьршачу махкахь паргIата Iен Iеминчу францхойх цхьаболчарна мелла а тамашийна а хета дIакхаьч-кхаьчначохь тIоьрмигаш чохь дерг гайтар а, шайна тIехь иштта лерина терго яр. Цундела, дIабахна бутт чекхболуш, Орийяк (Aurillac) гIалахь хиллачу театран фестивалехь, шайна полисхоша еш йолу терго тIехсов а хетта, цига баьхкинчарах I00 сов стага латарца дуьхьало йинера Iедалан белхалошна, нехийн шелигаш а, машенийн чкъургаш а ягош.\nТеатран тутмIаьждигашца болчу меттигерчу наха маьхьарий диттинера, шайна Францех '"полисхойн пачхьалкх" хилийта ца лаьа, бохуш.\nИштта резабацарш нислахь а, францхой, дукхахьолахь, кхеташ бу и сакхо-само шайн дуьхьа еш юйла, Нохчийчуьра тIом а гина, маьршачу Европе баьхкина вай махкахой хIете а...\nЦкъа а оцу хехь лаьттачу белхалочунна цо тIоьрмиг гайта аьлча резавоцуш ца хилла ша, бохуш дуьйцу Францехь веха иттех сов шо долу вайн махкахочо Исаев Iелас:\nИсаев: "Кху Францехь и зуламаш хила дуьйладелчхьана адамаш вовшехкхетачу метте ца доьлху тхо тхайн доьзалца. Туьканашка доьлхучу хенахь, ха дийриш тхайн тIоьрмигаш чу хьовсучу хенахь цкъа а резавоцуш ца хилла со а, сан хIусамнана а, хIунда аьлча, неха дуьхьа деш ду иза..."


Нохчийчоьнан куьйгалхочун декхарш ханна кхочушдечу Кадыров Рамзана гуьйренан харжамашкахь тергамхой хила кхойкху шен "доттагIий а, мостагIий а". Хинболу харжамаш чекх са а гуш, цIена а, нийсонца а хир бу аьлла дIахьедар дина Кадыровс. Гезгамашин-беттан 18-чу дийнахь Нохчийчохь кхайкхийна мехкан куьйгалхочун харжамаш. Кандидатийн могIарехь ву ша Кадыров а.\nЗорбанаша дийцарехь, цуьнца дарж къовсуш 3 кандидат ву: «Нийсонан Оьрсийчоь» партин лидер Денильханов Султан, Юкъараллин Палатин куьйгалхо Батаев Гайрсолт, парламентан вице-спикер лаьттина Усманов Идрис. «Харжамашкахь ас харцо чекхйолуьйтур цахилар бакъ ду, цундела ас халкъе доьху ас шена луъучу кандидатна кхажтасар.\nДемократин хотIехь дIахьон харжамаш ган луушберш кхойкху а Нохчийчу харжамашна тIехь тергоян», аьлла дIахьедар дина Кадыров Рамзана». Иштта тешам ло цо, нагахь санна халкъо куьйгалле ша къобалвахь, пачхьалкхерачу кхиинчу регионийн могIаре яккха Нохчийчоь.


ПУШКИН Александр. Евгений Онегин - ГАУ «Издательский дом»\nPétri de vanité il avait encore plus de\ncette espèce d’orgueil qui fait avouer\naves la même indifférence les bonnes\ncomme les mauvaises actions, suite\nd’un sentiment de supériorité, peut-\nTiré d’une lettre particulière1\nДог доцуш 1ехо кура гуо нехан,\nДоттаг1ийн терго езна а, хьуна,\nСо воллу г1уллакх довзийта меха,\nДерг ч1ог1а деза, герга а суна.\nГерга дерг, дицдеш исбаьхьа са а,\nТкъа кхочуш хилла сатийсам-хьулам,\nБайталла2, дийна, са ц1ена башха, –\nОйланийн лакхе, атталлин гулам;\nТкъа дерг т1елаций,\nб1аьрг тохий говза,\nКъорза мор коьртийн шу беша хьовса,\nЛоха берг цхьацца, лекха берг цхьацца,\nЗабаре стом берг ловзарийн дай сан,\nТкъа набазаллийн, синг1аттамийн3,\nХьекъало шийла диначу иэсан,\nИддачу шерийн син1аткъамийн,\nТкъа дагна, лазош, биначу монан,\n[ Кхолламо йоккхуш г1улч еза вонан4].\nВахарна ву чехка,\nхаарна и кхехка.\n«Тхан ваши, дерриг низамца дийриг,\nЦамгарна мацца к1елвисча и,\nХ1оьттира кхайкха шеца чохь 1ийриг,\nЦул ч1ог1а та1зар дан доцуш кхи.\nТкъа цуьнан масал бу шуна барам;\nВа, веза Дела, ма бала-ларам,\nЦомгашниг ларвеш, дезар ладег1а,\nВиллина хилла лай цуьнан дег1ан!\nВайн гуьнахь х1ума цахилар иза –\nАх са чохь 1уьллург\nхьестар болх къиза,\nЮкъ-кара нисба мотт-г1айба цуьнан,\nТкъа молха мало, дакъо хьаж т1уьна,\nСа доккхуш доккха, ша-а шега баха,\nШех бала бина, цхьа-а да ма ваха!»\nЦу дагахь – и жимха тиэхка,\nПоштанца схьавог1уш чехка,\nЛаамца везачу Зевсан\nВисинарг д1акхехьа ден ц1а.\nЛуьдмилин, Русланан хьеший!\nБакъо луо вовзийта шайна,\nКхи лергах ца дохуш мехий,\nТурпалхо романан тайна:\nОнегин, ца вевза минех,\nНевана ма вина уллехь,\nХьо цигахь виний-те, хьенех,\nЯ лелла, б1аьрг бетташ, юххехь?\nЦкъа мацца со ихи цига,\nТкъа невре5 яц суна дика.\nIедалан болх оьзда бина,\nЦуьнан дас лург вахар къастий,\nШарахь кхузза той6 деш гина,\nЭххар бахам цо шен ластий.\nКхолламо Евгений ларви:\nЦкъа 1у цуьнан Madame 1ийра,\nТ1аккха ха дан Monsieur карви.\nБер ловзарна дара т1ера.\nМиска франсо l’Abbé, гора!\nЦо ма бора ларам беран:\nIамадора, лардеш г1ора,\nХьехамаш ца бора дера,\nДов а цунна лорий дора;\nУьш Аьхкенан беша г1уора.\nТкъа хан кхаьчча вала новкъа,\nКъоналла т1ееъна аьрха, –\nМур г1айг1ане, сирла, ховха,\nMonsieur вити, шуна, маьрша.\nХ1инца ву Онегин шена;\nЛергина г1иллакхехь хенан,\nDandy7 санна ша-а кечвелла,\nСхьаго дуьне деладелла.\nФрансойн мотт цо буьйцу шера,\nЯзъярна цу маттахь – къера;\nЦо мазуралг8 хелхар до,\nКорта саттош, б1аьца йо;\nКхи х1ун оьшу? Наха, тешна,\nСтаг и лери хьоме, дешна.\nВай массара, бац и хьастам,\nIилма 1амош, дийши мацца,\nТкъа хаарна, Далла – хастам,\nДу вайн дало масал цхьацца.\nТкъа Онегин – даре нехан\n(Къмел цкъа-а ца дечу деха)\nВара меллаъ 1илманча,\nДашна говза х1илланча:\nШен къамелехь, тосуш тай,\nЦо хьадора дерриг дай,\nГойтуш 1илма хилар шегахь,\nХууш 1ан таппъаьлла, эшахь,\nТкъа мехкарий белаба,\nБайташ язъеш эсала.\nБуо бу мотт латинхойн шира:\nТкъа дерг дийцича вай баккъал,\nЦунна хаар и мотт ира,\nЭпиграфийн маь1на даллал,\nЮвенал цхьа атта вийццал,\nКехат дерзош vale9 диллал,\nЭнеидан ешшал ехха\nШи байт, таслуш наггахь г1еххьа.\nДацар цуьнан дог а, хан\nКего марг1алин10 и чан –\nШира дийцарш, кхи берш т1ера,\nДара цунна генахь, хийра;\nТкъа забарш, Ромулах схьа,\nЦо ма йора атта цхьа.\nЦунна, шовкъ а йоцуш шеца\nДахар аьзнашна д1ахеца,\nЯмб а, хорей яра цхьаъ,\nДацара зов церан кхаъ.\nЛарац Гомер, Феокрит,\nТкъа воьшура Адам Смит,\nВолуш воккха т1аламхо11,\nДолчу хьолан ахкамхо12, –\nПачхьалкх сте йо пачхьалкх, хьуна,\nСтенна еха, стенна цунна\nЭшац цкъа-а а деши, ала,\nИштта сурсат13 делахь дала.\nИ дас кхета ма ца вора,\nЛатта ваттана14 цо лора.\nДерриг хуург Евгенийна\nСо ца х1утту дийца, хьуна\nЦхьаъ ду аса кхоччуш зийна,\nКоьрта 1илма дериг цунна,\nIилма, хуург цунна дика,\nИ г1иртинарг ма-дду тига,\nДенна 1амош, йоцуш хало,\nЙоцуш цкъа-а а шеца мало, –\nIилма зеран некъаш ховха\nНазона йийцинчу шовкъан,\nИ бахьанехь, бала лайна,\nШа-а шен зама, аьрха, тайна,\nКхачийнарг Молдавехь бенахь,\nТесна шен Итали генахь.\nШалхаллах т1ех кхии иза,\nЛаам хьулба, г1ийрат15 къиза,\nШега верзо, къарва атта,\nКхулу кеп ян, холча латта,\nКура хила, хила т1ера,\nТидаме я башха хийра,\nЦкъа цхьа зовре, тийна, 1ан,\nЦкъа, ша-а кхехкаш, къамел дан!\nБезам балхош, хила гена,\nТкъа цхьаъ дезна, вогуш цхьаьнца,\nХууш вицва ша-а а шена!\nМаса б1аьрца, аьхна б1аьрца,\nЭхье, аьрха, ткъа гуш цкъаццкъа\nБ1аьрхи лепош дола дарца!\nИ кхи хила г1ертар гарца,\nХ1итто сурт ца кхета, тов,\nХьожуш кхеро б1арзваларца,\nХеставарца к1адва сов,\nКачваларан минот лаца,\nКъоналлин эс аьшнашда,\nХьекъал, шовкъ а х1иттош яца,\nВезар деза, доцург къа,\nДо1а, дов деш, биэха ларам,\nБовза хууш деган хам,\nБезам лаха, боцуш барам,\nМацца баккха цуьнан чам…\nТ1аьхьа, ехна ирахь латта,\nТийналлехь барт цхьаьнга хатта!\nХьалха 1емира и хьаба\nИ йозанан мехкарий!\nШена х1илланца т1ек1аба\nАмма т1аьхьа дашца баго,\nЛахба уьш нисбелча аг1о!\nШун майранаш, шеко йоцурш,\nЦуьнца дара юкъ-уьйр йолуш:\nМайра, х1илланах ша-а кхетарг,\nВерг Фобласан дешархо,\nКъано, массо ямарт хетарг,\nКур шен боккха сеттархо,\nРеза верг даимна шена,\nШен эмана16, шен делкъена.\nЦунна, набарх воллушехь,\nДохьур хьоькхнаш17 шуьна т1ехь:\nГулам – цаьргахь, гулам – кхаьргахь,\nКхо синкъерам ма бу гергахь –\nКхузахь – той, ткъа цигахь – ц1ай18.\nСтенга вахар г1оли, х1ай!\nМассанхьа а – къамел дац –\nМассо метте кхочур вац.\nХ1инца т1ехь – 1уьйренан х1ума,\nКоьртахь – шуьйра боливар19,\nИ булваре воьду, шуна,\nЦигахь, некъ беш, дан цхьа 1ар,\nТоххалц сема бергет20 цкъа,\nИ д1акхойкхуш делкъе ян.\nАрахь 1аьржа: салаз кийча.\nМохь ма болу: «Лалла, же!»\nВоьду иза, буьллуш хьийза\nДато цу шен коча т1е.\nTalon волчу – иза, хууш\nБухахь вуй Каверин дууш.\nИ чувели, ткъа т1ус – ирха,\nТ1айра чаг1аран ду сиха;\nХьалха – roast-beef, ц1ий шех доьлла,\nЯл къоналлин – труьфлеш юххехь –\nФрансойн кухнин кхача тоьлла,\nДалл Страсбурган энаюккъехь,\nГуш Ламбурган нехча сехьа,\nДашо ананас а дехьа.\nХьогалло кад буьзна хьоьху,\nЯйа мохь котлетийн йовха,\nАмма бергет бека ховха, –\nКерла балет ган цо воьху.\nТеатрана вуно т1ера,\nБезарг и аьктрисаш дукха,\nВерг лаамза царна хийра,\nВерг кулисийн хьаша мукъа,\nОнегин театре ведда,\nЦигахь х1орра ма ву маьрша,\nЛахъя entrechat21 а аьрха,\nКъоръя Клеопатра, Федра,\nТкъа Моина, тоьхна мохь,\nКхайкха, гойтуш ша-а вуй чохь.\nБашха меттиг! Цигахь хьалха,\nВерг сатирин ша-а да цхьалха,\nМаьрша стаг Фонвизин лаьтти,\nДерг схьалоцург Кнаьжнин г1аьтти;\nЦигахь Озеровс ма дийкъи\nХалкъан б1аьрхиш, цуьнан ловца\nТкъа Катенинс, дендеш, дийци\nЦу Корнелин пох1ма сийлахь;\nЦигахь Шаховской а ира,\nШен комедеш х1иттош, гира,\nДидло г1аравели цигахь,\nЦигахь бухахь кулисийн\nКъона денош сан диси.\nСан х1урла1аш! Шу ду стенгахь?\nАз сан хаза, делахь гергахь:\nШу дерш дуй-те? Аш дерг дийца.\nЯ шу хийци, ца луш хийца?\nХьоьстур дуй-те аш лерг сан?\nОьрсийн Терпсихорин са,\nТ1ема даьлла, гур дац-техьа?\nЯ б1аьргашна сурт гур къе цхьа:\nБевзарш боцуш, исцен – г1ийла,\nIехавелла, лорнет шийла\nХьежош мела нахе аса,\nДоцуш цаьрца цхьа-а а хьа-са,\nВисна синош даха сайн,\nДагалоьцуш зама вайн?\nТеатр юьзна; ложеш къега;\nГуш партер, хоийлаш кхехка,\nТкъа д1о лакхахь т1араш сега,\nХьала дахна, пардо техка.\nТ1ера лепаш, ах цу х1онан,\nЛай башхачу 1одан ша-а,\nЮккъехь йолуш нимфийн гонан,\nИстомина лаьтта цхьа-а;\nЦхьа ког – ц1енкъахь, г1орто 1ема,\nЦхьа ког г1ийла хьийзабо,\nЭццахь – ирха, йолу т1ема –\nДо Эолас идадо;\nЮкъ т1екхета, къаьста т1етт1а,\nМаса ког цо когах биэтта.\nКуьйгийн г1ар. Онегин чу,\nИ хоийлех, когех чекх,\nШалха лорнет – тухуш ву\nБ1аьрг хазачу эманех;\nТоллу ерриг ярусаш22,\nТоллу яххьаш, ткъа духарш,\nСхьагург ч1ог1а ца товш го,\nЦо божаршка салам ло,\nТ1аккха воьрзу исцене,\nЦуьнга хьожу сакх, терге,\nТкъа, букъ тухуш, доккху са,\nОлуш: «Лаам хийца сан\nМассо. Т1ех балеташ гина,\nИ Дидло а к1ордавина».\nИ амураш, шайт1анаш…\nГ1овг1а еш ду исценехь;\nИ к1адбелла лайш бу 1аш,\nНабарш еш шайн кетарш т1ехь;\nТкъа театрехь биэтта когаш,\nЙиэтта шакарш, т1араш, йовхарш;\nАрахь, чохь а – массо меттехь\nСтогарш догу, сирла летта;\nХебна говраш егало,\nК1ордадина бухкарш шайн,\nКучерш23 ц1ераш ягош го,\nШайлахь балхош хьоладай,\nТкъа Онегин ц1ехьа юха,\nШена т1е кхи духар духа.\nДилла хала сурт ду иза –\nЦу чохь модин и лай къиза\nЙоьхна, йоцуш, йоьхна ву.\nДагая мел тарлург тайна,\nЧ1ич1 Лондоно юхкург вайна,\nБалтийца схьакхуьйлуш сехьа,\nХьун а, дум д1акхуьйлуш дехьа,\nТкъа Парижо – чам – т1ех меца –\nЙийриг механа ша-а еза,\nЙийриг ловзаршна ша-а яйа,\nБахам стамба, мода айа, –\nИ ерриг чохь йолуш баьрччехь –\nФилософ, берх1итта кхаьчча.\nЧ1иж24 т1ехь луьллеш, айа хала,\nШуьна т1ехь ду йоьза, мармар,\nАьгна балур25 дуьзна хьала –\nХьал кочачу нехан – 1ат1ар;\nЯхкаш, кевнаш андан тайна,\nТукарш гома, тукарш нийса,\nКарсалгаш26 цхьа ткъе итт тайпа,\nМа1арш, цергаш ц1анъеш, тийса.\nРуссо, ала, дукха хаарш –\nДовхо. Ца кхийтира и-м,\nВахьарх х1отта веза Грим\nШена хьалха къаго ма1арш.\nIу – маршонан, бакъонийн,\nКхузахь, бакъ а воцуш, лий.\nХьакъ стаг хила тарло иза,\nМа1арш куьцехь кхобург шен:\nЛамаст ду вайн баьчча къиза, –\nХила дог1ург, наггахь – зе.\nЕвгений – Чадаев шолг1а –\nНехан арз цадезарг ч1ог1а,\nПедант27 вара духарца,\nНукурсак-франт бухца схьа.\nЦо дойура кхо сахьт т1ех а,\nКуьзганашна хьалха тийна,\nКечволийлехь28 воллий вехха,\nКхочур – ша-а Венера дийна! –\nХ1урла1 – духар божарийн –\nМаскараде сиха и.\nЦу духаран кхаъ-кепехь,\nШун б1аьрг хьогург, гича т1ехь,\nБарзакъ цуьнан йиш – сан дийца,\nПхьор луш 1илманчашна къийса;\nИ хир дара майра хьехар,\nТкъа дерг дийца ву со декхар:\nПанталонаш, фрак, жилет а…\nОьрсийн дешнаш уьш ма дац-кха;\nСо ву къера, дерг го суна,\nСан з1еналг29, ерг беркъа, хьуна,\nКъорза гур ма яцар дукха,\nНехан дешнаш деъна юкъа…\nХийла, хийла аса кегий\nВайн дешналг1а30 академин.\nХ1инца кхи ду дагахь вайна:\nГ1ур ду вай той даа тайна,\nЦига, ямхойн31 г1удалкх эцна,\nСан Онегин ваха, хецна.\nСхьагуш ц1енош, чиркх ца богу,\nТкъа урамаш, наб а йог1у,\nШалха стогарш каретийн,\nСирла летта, вовшех ий,\nЛай т1ехь ловзош сизалгаш32;\nКъуьданашлахь берриг гуо,\nЛепа башха цхьа ц1ено,\nКорехь лиэла 1индаг1аш,\nУьду кортош хьенехийн –\nУчех вели турпал вайн,\nШипцарна т1ехтили и,\nМармарх ламех вели вай,\nМесаш хьала цо хьаькхи,\nТкъа и – зале. Цигахь – адам;\nМукъам х1оьттина бан къадам;\nНах мазуралг тайна бу;\nГонд1а г1овг1а, гатте ю;\nЭткийн цхьамзалгаш ма ека;\nКогаш эманийн ма уьду,\nУьш гуш, б1аьргаш, летта, къега, –\nКогийн д1а-схьа цара туьду,\nIад-пондарийн белхам беза –\nШек зударийн лер ца хеза.\nТкъа со волуш къона, аьрха,\nЛовзар дара совг1ат суна:\nМеттиг ма яц цул а маьрша,\nДийца дог я язъя, хьуна.\nХ1ей, шу, сийлахь майранаш!\nСан хьехам д1алаца аш;\nОьшу маь1на цуьнан диэ,\nШу шайн лергаш дуйлий 1е.\nХ1ей, шу, наной, хиларш мела,\nМехкарий ма бита шайна,\nНийса кхаба лорнет тайна!\nВуьшта…вуьшта, гуш ву Дела!\nАтта ду-кха суна дийца:\nОх1ла вац йо1 ядо х1инца.\nСакъераршна, волуш мукъа,\nАса хан ма яйи дукха!\nНах дерг дита хилча хууш,\nСо гур вара ловзарш дууш.\nЖималла тов суна аьрха,\nГатте, лепар, делар маьрша,\nЭманийн и духар тайна;\nЦеран когаш; амма вайна\nГенахь каро Россехь и –\nКуьцехь ялх ког эманийн.\nЭх1! Цхьа ши ког соьца хийла\nБехи… Х1инца, ваьгна, г1ийла,\nСуна уьш го, и ши ког\nГ1енах бу сан к1амдеш дог.\nМаца, стенгахь г1амарш лийса,\nТилларг, буьтур бу ахь уьш?\nКогаш, когаш! Стенгахь х1инца\nШу ду аьхна зазаш хьуьйш?\nМалхбалехь бодделла меда,\nКъилбаседехь лай т1ехь к1ай\nАш ца йити лараш шайн:\nДиэза шуна кузаш к1еда,\nЦеран башха, деза хьастар.\nАс шун доьхьа дукха дай цхьа,\nХьогах, дити ловца, хастар,\nСайна вахар, хьоме дайста33.\nКъона, ирсе шераш, х1ай,\nБай т1ехь, шун лар санна, дай.\nВаст Дианин, беснеш Флорин\nУьш исбаьхьа, шуна, ю!\nТкъа ког суна Терпсихорин\nЦарел ч1ог1а хьоме бу.\nЦо, б1аьргашна там берг хьоьхуш,\nДага царна ницкъ ма ло,\nКеп-хазалла маьрша оьхьуш,\nЛаамийн вай г1иттадо.\nБиэза ког, Элвина, суна\nШуьнехь к1ел шаршуна, хьуна,\nБ1аьста хьоьшуш бай а сийна,\nIай товхана уллехь тийна,\nЛовзуш куьзган ц1енкъа юккъехь,\nЧхаррин боьххьехь х1орда юххехь.


Нумизматикан Краузен каталогехь ю Абхази\nАбхазин Къаьмнийн банк\nIамеркан нумизматикан Краузен каталогехь гойтуш ду абхазхойн ахча-апсараш, хаамбина Абхазин къоман банко.\nСоциалан машанехь Фейсбукехь цхьаболчара фейк ю и информаци бохуш, дуьйцу. "Каталог кара а эцна, цуьнан агIонаш листича хуур ду и хаам бакъ буйла", - аьлла, дIахьедина Абхазин Къаьмнийн банкан куьйгалхочо Барателия Беслана.\nФейсбукерчу шен аккаунтехь банкан урхалхочо хаамбина, "Iамеркан Цхьанатоьхначу Штаташкахь шарахь цкъа зорбане йоккхучу, дуьненчохь мел долчу ахчанах информаци латточу тIедогIучу шарна арахеца кечйинчу Краузен каталог тIехь" Абхазин Банкан ахчанаш гойтуш хиларх.\n"The Republic of Abkhazia" аьлла, билгалъяьккхинчу агIонан а, каталог тIерчу суьртийн цхьа могIа линкаш а социалан машанехь яржийна Барателия Беслана. АгIон тIехь даьккхина Абхазин карта ду. Цу тIехь Гуьржийчоьнан картех дIакъастийна Абхази кхечу басахь гойтуш ю.\nКъоман банкан информаци доккхачу хазахетарца тIеэцна бахархоша. Краузен каталого Абхазина лерина хьалхара агIонаш гойтуш видео ю Къоман банкан куьйгалхочо Iораяьхначу линкашлахь.\nХьалхарчу агIонера борхIалгIачу агIоне кхаччалц информаци ю каталог тIехь апсарех лаьцна бес-бесарчу беснашкахь. Ткъа оццу каталог тIехь Гуьржийчоь Iаьржа-кIайн басаршца гойтуш ю.\nКъоман банкан арахьарчу зIенашца уьйраш латточу декъан хьаькамо Агрба Лианас билгалдоккху, исторехь Краузен каталогца доьзна уггар мехалниг ду, абхазхойн ахча стандарте йолчу каталоге даккхар, цуьнан тIеэцна йоцчу пачхьалкхех хьакхалучу верси тIехь а ца гойтуш.\nКхааридийнахь Фейсбукерчу цхьана группи чохь жигара дийца даьккхира, Краузен каталог тIехь Абхазин ахча ду гойтуш аьлла, яьржина информаци, еккъа фейк ю бохуш.\nТоьшаллина сийна мужалт йолчу каталоган сурт зорбане даьккхинера цара. Гуьржийчуьрчу бахархоша яздора, Абхазехь шаьш шен Iехош бу бохуш.\nАмма дискусси йийраш мужалтийн лерина тидам а бина, тIе ца кхиинера, гойтурш цхьана каталоган кеп-кепара арахецарш хиларна.\n2019-чу шеран арахецна Краузен цIен, сийна каталогаш\nСитуацех кхетийра Абхазин Къаьмнийн банкан куьйгалхочо Барателия Беслана. Юй и фейк аьлла, шега хаьттича, иштта жоп делира цо: "Цхьатерра Краузен масех 2019-чу шеран каталог арахоьцуш ю. Уьш ерш а стандарте каталогаш ю, масала, вайн каталог – 2001-чу шарера кху хене кхаччалц лела ахчанаш тIехь долуш ю. ЦIечу басахь ю иза.\nСийначу мужалтца арахецначу каталог тIехь 1901 -чу шарера 2000-чу шаре кхаччалц долу ахчанаш ду. Ишта ю царлахь 1601-чу шарера 1700-чу шаре кхаччалц леллачу ахчанийн каталог а.\nIаламат дукха ма ду ахчанаш, уьш арахецначу шерашка а хьовсуш доькъу тобанашка. Цундела 2001-чу шарера таханалерачу дийне кхаччалц долу тхан ахчанаш каталоге даьхна.Тхан цхьа каталог хилла Iаш яц. Тхан ахча дукха хенара дац, 2008-чу шарахь арахецна дуьххьара апсар. Цундела XX -чу бIешерашкара я XVII-чу бIешерийн ахчанийн каталог тIехь тхо хуьлийла дац".\nИнформаци харц йоций атта хуур ду, каталог кара а эцна, цуьнан агIонаш листича аьлла Барателия Беслана.\nМуха аьтто баьлла Абхазин банкан, Iамеркан каталог тIехь абхазхойн ахча даьккхина ца Iаш, ша пачхьалкх а къаьстина, шен географин хьелашца йовзийта аьлча, Барателияс дийцира: "Оха дуккха а къахьийгира цу тIехь. Гайтамашкахь дакъалоьцуш, дIасахехкалуш, кеп-кепарчу нумизматикан гIирсашкахь публикацеш еш. Юхьанца арахоьцучу материалашка дийла Iаламат хала дара тхуна. Дуккха а дийцарш дора оха, мехах тхан информаци зорбане яккха таро лора тхуна. Ткъа хIинца-м нумизматикан хьосташ шаьш тхоьца зIене дуьйлу, юкъ-кара маьхза зорбане дийлар а хуьлу тхан, цкъацкъа тхан ахчанах шайн гIирсашкахь хаамаш бала бакъо йоьху тхоьгара. И бохург хIун ду, тахана тхо дика довзар, шо, ши шо хьалхачул а".\nИштта Барателия Беслана дийцира тхоьга, ши бутт хьалха Абхазин исторехь дуьххьара арахецна 10 эзаран банкнота дика дIайоьдуш хиларх. 10 эзар банкнотах 2000 гергга йоьхкина хIинцале.\nАбхазин дуьххьара юкъаевлла банкноташ яьржина Европехь, Iамеркехь, Къилба-Малхбалерчу Азехь, ишта гучуевлла уьш цхьайолчу нумизматикан гайтамашкахь а.\nАбхазехь а, Къилба ХIирийчохь а лела терминологи а, топонимаш а ю текстехь.


31 августа в 09:37 (2010 г.)\nКадыров Ахьмад-Хьаьжин цIарахчу Сийлаллин хIолламан мемориальни комплексерчу Кадыровн ц1арахчу музейн «Горгачу зала чохь» кху деношкахь дIаяьхьира Нохчийн Республикан хьалхара Президент Кадыров Ахьмад-Хьаьжа дагалацаран суьйре. Цуьнан коьрта Iалашо «Кадыров Ахьмад-Хьаьжех дагалецамаш а, цуьнан поэзица хилла долу гергарло а» ю аьлла йовзийтира суьйре дIахьочу Оспанов Къосума. Цо билгалдаьккхира, Ахьмад-Хьаьжа Iеламстаг а, пачхьалкхан куьйгалхо а хилла ца Iаш, поэт хилла хилар а, цуьнан поэзи вайн къоман назманийн мукъамехь язйина хилар а.\nДагалецамийн дукхалло Къосума билгалйинчу Iалашонан хоршахь ца нисделира суьйре дIаяхьар, хIунда аьлча Ахьмад-Хьаьжас дакъалацаза, цуьнан белхан, доттагIаллин, гергарлонан уьйраш тасаза вайн юкъараллин дахарехь цхьа а меттиг йисина ца хиларна. Гулбеллачаьрца шайн дагалецамаш бийкъира Нохчийн Республикан Парламентан куьйгалхочо Абдурахманов Дукхувахас, президентан хьехамчас Яхъяев Лечас, президентан пресс-службин куьйгалхочо Каримов Iальвис, Культуран министра Музакаев Дикалус, поэташа Рашидов Шаида, Яричев Iумара, Цуруев Шарипа. Суьйре йолаелира жимчу кIанта Бексултанов Хьамзата ешначу байташца. Цул тIаьхьа вистхилира Абдурахманов Дукхуваха:\n– Жимчу вашас Хьамзата байташ ешначул тIаьхьа дийца дисина хIумма а дац аьлла хета, амма вай гулделла Ахьмад-Хьаьжа дагалаца, цундела сайн дагахь дерг эр ду ас. Кадыров Ахьмад-Хьаьжа а, Кадыров Рамзан а да-воI хилла ца Iаш, уьш цхьа цIий долуш а, цхьана цIийнах схьаваьлла а хиларал сов, уьш билггалчу меттиган – Нохчийчоьнан кIентий хилла Iаш бац. Уьш дуьненан кIентий бу. Дас долийнарг кIанта чекхдоккхуш, таханене кхаьчна вай. Ахьмад-Хьаьжас дин айдарехь, пачхьалкх кхолларехь, шен къоман кхерамзалла чIагIъярехь дина гIуллакхаш, баьхна кхиамаш бахьанехь иза дуьненан стаг лерина. Цунна Турцехь дуьненаюкъа преми – Дашо статуэтка магийна.\nДуьнено а лаккхара мах хадийнарг Ахьмад-Хьаьжа ву. Октябрь баттахь Нохчийчохь дIахьур йолуш ю 40 махкарчу халкъийн Ассамблей. Маца хилла ишттаниг вайн махкахь? Иза а Ахьмад-Хьаьжа ву. Ерриг а ярташкара некъаш тодина, хишна тIайш техкина, маьждигаш, ишколаш, больницаш йина, адамийн социальни хьелаш де дийне мел долу толуш а ду – иза а Ахьмад-Хьаьжа ву. Дуьненна а евза хелхаран ансамбль «Вайнах» футбольни команда «Терек», тахана Шелахь схьайоьллуш ю больница – иза а Ахьмад-Хьаьжа ву. Уггаре а коьртаниг, Ахьмад-Хьаьжин некъ ца бар, цуьнан кIант коьртехь волуш, маьрша пачхьалкх кхоьллина хилар ду. Иза Россин пачхьалкхан чоьхьарчу гIуллакхийн министерствон уггаре а къона инарла, президент, Турпалхо ву. Шен дас санна ондда дош олуш а, шен дешан да волуш а, и ларийта хууш а ву иза. Ши бутт хьалха теракт хилча, Рамзана дIахьедар дира: «Ма кегабе кхин нохчий. Тхо хIара Iедал бахьанехь леш ду. Шайн структурашкахь низам чIагIде». Иштта хила а хилира. КадыровгIарах лаьцна дийца дукха дара, делахь а кху сайн накъосташка а рагI кхачийта лаьа суна. Дела реза хуьлда шуна а, и дагалаца а, цунах дош хаза а даьхкинчу.\n– Суна а, вайн къоман кхоллараллин интеллигенцина а къаьсттина лараме ду Ахьмад-Хьаьжин дешнаш, – билгалдаьккхира шен вистхиларехь Культуран министра Музакаев Дикалус, – Нохчий а долуш, бусалба а долуш юхаметтахIитта деза вай».\nБоьду тIом, йоьхна Iуьллу гIала, культура, спорт, дешар стенна дуьйцу, – бохуш, шех ца кхетарш дукха нисло, олура Ахьмад-Хьаьжас. Замано гайтина и бакъ хилар. Шина шарахь цуьнан гIо-накъосталлица ГIебартойн-Балкхарой яьхна «Вайнах». Цо тешийра тхо, тхаьш нохчий ду ала йиш хиларх а, тхуна нохчех лаьцна дийца лаьа ала тхан таро хиларх а, дуьненан дIахIоттамехь вайн халкъо коьрта некъ хаьржина а, цу некъа тIехь толам хирг хиларх а.\nДуьненан кризис бахьанехь кхечу мехкашкахь йолийна объекташ дIакъовлучу хенахь, тахана а схьайоьллуш культуран учрежденеш ю вайн республикерчу ярташкахь – Хьалха-МартантIехь, Iалхан-Юьртахь, Йоккхачу АтагIахь. Соьлжа- ГIалахь схьайоьллуш ю Ахьмад-Хьаьжин цIарах йолу суьртийн галерей. Оцу дерригенах а билгалдаккхало: Делера пурба а доцуш Цо аьтто а ца беш иштта хIуманаш хила йиш цахилар.\nГуттар а санна, даггара а, кIорггера ойла йойтуш а дара, дош кхаьчначу Яхъяев Лечас аьлларг а:\n– Ахьмад-Хьаьжас аьлла, яздина хIора дош тахана а дехаш, болх беш ду. Луларчу мехкашка, Иордани, Турци, миччахьа а хьо дIавахча, Iедал, политика лелачохь уггаре хьалха йоккхург цуьнан цIе ю. Цигара баьхкина хьеший цецбевллера Ахьмад-Хьаьжин дешнаш тIехь даьхна иллеш, эшарш хезча. Тхан хьекъалш совдалар дац, оха цунах олу дешнаш.\nСтагах долу диканиг ала догIуш ду, цо шех ала дитина хилча муххале а. Вай дозалла дина ца Iаш, вайн декхар ду оцу стагах дерг дерриге а хаа, тIекхуьучу тIаьхьенна и дIадала а. Вайн ишколашкахь Лермонтовн литературни турпалхочун Максим Максимычан васт гайтаран тема хIотточул, хилла волу а, ала дош долу а тахана а вайн истори еш волу Ахьмад-Хьаьжин васт гайтича бакъахьа хир ду. Цуьнгахь мискъалазарраттал куралла яцара, мел гIийланиг, мисканиг шел воккха а, лекха а хетара цунна. «Суна дарж а, Iедал а оьшу вайн халкъ кIелхьарадаккха гIирс санна», – олура цо.\nВайн халкъан турпалхойн Таймин Биболатан, шайх Мансуран тIаьхье ца хилла, ткъа Ахьмад-Хьаьжас «хIара кIант шуна дIавелла», – аьлла витина Рамзан ву. Со воккха велахь а, Рамзан Ахматович ала вайн къоман гIиллакхехь ца догIу аьлла хетахь а, и ший а цIе цхьана йозаелла йолу дела хазахеташ, даггара олу ас. Ахьмад-Хьаьжин дош пайдехь хиларал сов, ши тIам баьлла леча, аьрзу ду цуьнан дош. Цуьнан коьрта корматалла – шен политика, Iедалехь дIахьо къийсам дашца дIабахьар, цунах ала догIу поэт – гражданин, поэт – трибун.\n– Вайн къам цхьа тамашийна башхалла йолуш ду, – аьлла, долийра шен къамел Каримов Iальвис – Ахьмад-Хьаьжа цIеххьана хIоттийна вацара вайн халкъан коьрте, цул хьалха а, цул тIаьхьа а бевзаш нах боллушшехь, цунах доллург девзинчул тIаьхьа хIоттийна вара, хIетте а, молла хIунда хIоттийна тхуна коьрте бохуш, Москох аьрзнаш а дора вай. Ахьмад-Хьаьжа доьналла долуш къонах вара, шен дешан да вара, галваьллачунна нисвала меттиг юьтура цо: «Шу сан бусалба вежарий ду, накъостий ду, цIадерзахьара», – бохуш, дехарш цкъа дина ца Iийна и. «Хьо вахабиташна хьалхаваьлла лелла вацара. ЦIа верзахьара хьо», – бохуш, Гелаев Руслане динчу косташна со теш ву. И цIа ван вулуш, цуьнан гуоно цунна цхьа кийтарло еш, эххар а тешнабехкаца вийра иза. Ишттанаш кIезиг дацара. Цуьнан хила там болуш кIант ву Рамзан а. Цхьа-ши буьйса хьалха, Къуръан дагахь хууш волу жима кIант валош веъна, шен белхан меттиг оцу кIантана йовзуьйтуш, цунна экскурсии еш вара и. Ойла ел оцу хIуманан, бусалбан дине кIезиг лерам хилар дуй и?! Шен къомана ваца а, вала а кийча хилар дIахаийтира цо НТВ-н телестудехь хиллачу цхьаьнакхетарехь: «Со вала ца лахь, нохчий уггаре хазчу машенаш тIехь хир бу. Тхан уггаре хаза ледови дворец, аквапарк, гIала а хир ю!». Ткъа тIаьххьара Д.Медведев вайн республике веанчу хенахь, цхьа дехар дара шен аьлла, вистхилира цуьнга Рамзан. «Яздай, администраце дIало, хьовсур вай», – элира Россин Президента. «Хьан кабинеташ чухула лелар ду хIара, кехат яздина долуш дара, хьан куьг хилча!», – боху Рамзана. «Хьо Iийр-м вацара, Рамзан Ахматович», – аьлла куьг таIийра Медведевс. Иштта кIентий бIешерашкахь цкъа бен луш бац Дала. Цо вайх бинчу къинхетамна белла уьш вайна. Iальвис дийцинарг тIечIагIдеш санна йийкира жимчу Дагманан байташ:\n«Нохчийчохь вай маьрша Iойла»…\nЯричев Iумаран дагалецамаш шен ден дешнашца боьзна бара. «Мила ву вайн къоман коьрте хIоьттинарг?» – аьлла, шега хаьттича, шена хуъург элира Iумара: «Цоци-Эвлара а ву, тайпана бено ву, Iеламстаг а ву».\n– ЭхI, Делера къинхетам бу, – элира воккхачу стага. Цунна хууш а хиллера иза иштта хилар.\n–Iийса-пайхамара аьлла боху, – шен дош ца лардо осала стаг Iедалехь мегар вац, хьарам вверг – мах лело мегар вац, кхоьручуьнгахь герз а мегар дац. Iедалерчу стагехь ца мега цхьа а хIума шеца доцуш, къонах стаг вара Ахьмад-Хьаьжа, – тIечIагIдира Iумара. Шен «Победитель» цIе йолу оьрсийн маттера байташ йийшира цо. «Оьрсийн маттахь хьовха, дуьненан массо а меттанашкахь яздан дезара цунах лаьцна», – юха а тIечIагIдира цо.\nШена хетарг элира Рашидов Шах1ида:\n– Ахьмад-Хьаьжех лаьцна деса иллеш а, байташ а язйойла ца лаьа суна, къонахчух олу дош а къонах хила деза. Шен «Бодане де» байташ йийшира цо.\nЦуруев Шарипа шен дашехь баркалла элира хIара суьйре вовшахтоьхначарна. Цо билгалдаьккхира Ахьмад-Хьаьжин дахаран а, кхоллараллин а некъ кхаа агIор талла безаш хилар – журналистикан, литературан, Iилманан.\n«Вала санна, гуттар а хала ду\nКъонах хилла ваха.\nВаха санна, гуттар а хала ду\nКъонах хилла вала». – Сулейманов Ахьмадан оцу дешнашца дирзира цхьаьнакхетар.\nЦул тIаьхьа а дикка хан яьккхира гулбеллачара музейн экспонаташка хьовсуш а, юх-юха а Ахьмад-Хьаьжех дерг карладоккхуш а.


"Цамгар ялхийча а хIоттаво Iедало юьхьIаьржа"\nКегийчу адамашца доьзна самукъане даздарш дIадахьна Нохчийчоь. Массо кIошташкара бераш Соьлжа-ГIала дIа оьзна, декъалдаран цхьаьнакхетарш а хIиттош, гайтина концерташ, спектакалш, совгIатна декъна ахчанаш.\nДуьненаюкъарчу берийн дийнан сий-лерамна байшна, эшамехь болчу заьIапан берашна лерина дIаяьхьна «Лаьтта тIехь мел долчу берашна машар» цIе йолу акци а.\nТкъа муха ду-те оцу самукъанечу пардонна тIехьара берийн бакъ дахар?\nДарба леладайта, цомгуш йоI юьгуш, Европе кхача а гIиртина, 200 эзара харжйина, новкъара хьаша хилла юхайирзина Соьлж-ГIалин кIоштера Ганаева Луиза.\nИ цIахь а ца карийна, цуьнан цIийнда Ширван ву лазархочуьнца шаьш хьоьгучу къих дуьйцуш.\nШирван: « ЙоI заьIапхо ю. Цунна дарба леладайта аьлла, хIусамнана Европе яха йоьллера, амма 200 эзар соьме кхаччалц харж а йина схьаеара, гIуллакх ца хилла. Могашаллин министаралло юьхьанца гIодийр ду аьллера, цунах а хабар хилира.\nIедало дийриг цхьа гIо ду-кх - пенси далар. Дерриге цунна луш дерг 20 эзар ду. И тоьуш а, ца тоьуш а лол бетташ Iаш-м ду тхо. ХIинца цкъачунна таро яц, жима аьтто балахь, юха а йоI цига кхачо ца хьаьвсича-м ца довлу. Хуур ду-кх».\nБакъдерг дийцинарг, хIоз а бой, дIавуьгу, я лартIахь вац олий, сийсазвеш хьийзаво»\nДе эшначу берашна гIодар уггар лахарчу тIегIанахь лору Соьлж-ГIаларчу хьехархочо Мусбека. Эхь хеташ Iа ша, боху цо, пачхьалкхан телевизионехь хIора буса бохург санна сагIа доьхуш гуш.\nМусбек: «Iедалера цхьа гIо а ца хуьлу. 5-чу телеканалехь гуш ду-кх сагIа доьхуш. ГIо хуьлуш хилча, орца доьхур дарий цара? Кхузахь, Нохчийчохь, молханаш ца ло ма ала боху, аьлча мага а ца до. Бакъдерг дийцинарг, хIоз а бой, дIавуьгу, я лартIахь вац олий, сийсазвеш хьийзаво».\nОьрсийчохь кегийчу адамийн хьокъехь официалехь мел дуьйцурггий а, дахарехь тергаллуш дерггий инзаре йоккха башхалла йолуш го Маршо Радиоца къамел диначарна.


Куйнаш - маймалш - Jineps Gazetesi\nAna Sayfa Anadilimde Jineps Куйнаш – маймалш\nЦхьа стаг куйнаш тоьгуш, уьш базарахь дохка а духкуш Iаш вара. Хан дIайоьдуш яра, хIара къанвелира, хала дара некъаш дан.\nШен кIант тIекхайкхина, цуьнга элира цо:\n– ХIинца хьан дезар ду куйнаш духкуш ярташкахула лела. Хаац цу гIуллакхца хьо ларор вуй-м.\nКIанта дена синтем бира ша ларор ву, шех теша мегар ду аьлла.\nЦхьа хан яьлча тIоьрмиг буьззина куйнаш эцна, базара хьажийра цо кIант. Iуьйрре цIера араваьлла, дикка некъ бира кIанта. Малхо вохвина жимма диттийн IиндагIехь садаIа дагадеара кIантана. КIеззиг хIума а кхаьллина, кIантана наб кхийтира.\nМассо хIуманца бала болу маймалш дитташ тIера охьа а диссина, тIоьрмигара дерриге куйнаш дIасадаьхьира. Самаваьлча шен куйнаш дайна карийча, кIант чIогIа холчувелира, ден тешам лар ца белла шега аьлла. ХIун дан деза ца хууш воьхна хьийзара кIант. Куйнаш юхадерзалур дацара, эхь доцу маймалш дара муцIарш сеттош, дуьйлуш Iаш.\nКхуьнан ирсана цхьа воккхастаг вара уллех тIехволуш. Воьхна хьийзаш кIант а, дитташ тIехь маймалш а гича, и дерригенах кхийтира, цо тIаккха элира:\n– Вохий ма хьийза! Цхьа куй бисиний хьоьгахь?\n– ХIаъ, – жоп делира кIанта.\nТIаккха воккхачу стага хьийхира:\n– Коьрта тилла и куй.\nКIанта куй тIетиллира. Маймалша сихха шайн коьрта техкира куйнаш. ТIаккха воккхачу стага элира:\n– ХIинца куй коьртара схьа а баккхий, агIор дIакхосса.\nКIанта цо бохург дира. Маймалаша кхуо диннарг дина, куйнаш лаьтта охьакхиссира. КIант шен куйнаш схьа а лахьийна, воккхачу стагана баркалла а аьлла, шен новкъа дIавахара. (heharho.ru)\nГоч.: Алхазов Iабдул-Малик\nÖnceki İçerik“Пенаш охьааьттачу, кIуьран хьожа лаьттачу Нохчийчу кхийда дог”


Сакъердаме дувцараш ЦАГЕНА ДОГІАГА ВОШАВАЙТА МОЛЛА — Хоамаш - Ингушский портал. Доска объявлений.\nЦк-ьа ч1оаг1а дог1а делхача дийнахьа уйчен к1алхара арахьежаш латтача Цагена б1аргавайнав дог1ах воша ца вайта г1ерташ удаш воаг1а молла.\n— Ва молла! Ада х1ана уд хьо, шортига хьалва мегаций хьо, бер а дац хьо ада? — аьннад Цагена.\n— Ай, се т1оада ца вайта уд-кх.\n— Ай, дагадаг1аций хьона Іайха дог1а — Даьла беркат да Даьла беркатах ада мича мег, ва молла.\n— Хьо бакь, даьра, лув, — аьнна, шорттига чувахав молла.\nИштта дог1а делхаш ха ц1аькха а енай. Уйчен к1ала ла\nмоллана б1аргавайнав дог1ах к1алхарвала г1ерташ удаш воаг1а Цаген. — Ва Цаген, сенах уд хьо? — аьннад Цаген т1оадавайта г1ертача молла.\n— Даьра уд, ер сона Іот1аделхар Даьла беркат доландаь, укхунна к1езигаг1а когаш т1абеттар духьа.\nКхы питамах х1ама а ца хинна, молла кхы йист ца хулаш сецав. Х1аьта Цаген удаш ц1авахав.\nВ1алла а ший мараца барт товш хиннабац цхьан сесага. Мара дика а воа дика а во а дот аьлча, сесаго кхоъ юха оалаш хин¬над. Маро саца аьлча, бокъонца дов доаккхаш хиннад сесаго. Иштта дешо дош доаккхаш, кастта геттара айхьазабаьннаб уж.\n— Сенах баьлар вай из кьовсам? — аьнна, маро хаьттача, бахь-\nан дагадоаг1аш деце а, кьовсам кхы а к1оарглуш хиннаб.\n— Хьо ва-кх, къавеннар, в1алла а соцаргвоацаш, цхьанна х1амах а тоам хургбоацаш, — оалаш хиннад сесаго.\n— Хьо да-кх дунен шайт1а, — яхаш, т1ехьашка воалаш хин-навац мар.\nВодачоа а воаг1ачоа а д1ахозаш хиннай цар г1араш. Лоала-хой а сатем байнаб.\n— Цаген волча г1оялара хьо, цо хьеха мегар хьона шун барт\nхургболаш йола молха, — аьннад сесагага цхьан дийнахьа цар\nг1араш геттара к1ордаяьча лоалахочо.\nЙолаенна шоллаг1ча дийнахьа Цаген волча а яха, г1улакх ше ма дарра д1адийцад сесаго.\n— Мегаьд, — аьннад Цагена, — дика дарба хьеха хьожаргва со\nхьона. Аз яхар 1а кхоачашдойя, кастта барттовргба шун. Укх\nкхабилга чура цхьан гаьнарча мехкара ена «сабара молха »лургья\nаз хьона. Мар хьайга ле ма воламавеллинге, укх чура цхьацца\nкъург бергба 1а, из саццалца молха хьай бага а лоаттаергья 1а!\nЦу г1улакха ч1оаг1а раьза хинна, Цагена баркал а аьнна, кхабилг а ийца, ц1аяхай сесаг. Ни1 а йийла, из ц1аг1а д1ачуйоал-лашше, цунга ле волавеннав мар:\n— Мича лел хьо? Даа х1ама а х1ана дац, мала х1ама а х1ана яц?\nЦунна духьал х1ама а ца оалаш, шорттига д1а а йийрза,\nшийна Цагена еннача «молхах»кьург баьб сесаго. Цо питана духьала х1ама ца ал арах цец а ваьнна, тийнав мар. Цох сов г1адъяха, сиха даа-х1ама кийчде эттай сесаг. Цхьабакъда, сов сихъяларах, бера пишка 1оакьинг 1ойожаяьй цо. Из бахьан до-лаш юха а ле волавеннав мар.\nЦо дувцар шийна хьалха мо новкъа дале а, д1айийрза юха а Цагена еннача «молхах» къург баьб сесаго. Сесаг юхайист ца хиларах шек а ваьнна, кастта юха а тийнав мар.\nЦу хана денз, Цагена ма аллара, мар ле волавелча, сесаго «молхах»къург бегл хиннаб, вож соцаш хиннав. Цу тайпара ка¬стта барттайнаб цар.\nДАС ХЕРЖА НУС\nЦхьа да хиннав гний во1а саг йоалае г1ерташ. Шийга дас йоалае яхача йо1а раьза хиннавац во1. Иштта из къовсам а бо-лаш уж лелача хана, да цамогаш а хинна, вежав. Унахочунга хьажа нах ухаш хиннаб. Фу дуаргда 1а, фу деза хьона, — аьлча: «Цхьаккха а х1ама дезац, дуача х1аманца чам бац сона», — оалаш хиннад цо. Цхьан 1уйрийна во1ага аьннад цо: «Сийсар г1а дайра сона, маькх еча оаркхо чу юхебиса боалла миста бод биаь се тоавенна. 1а сона из бахьаре, тоалургвар со».\nУдаш вахав во1 дас шийна йоалаергья яха йо1 йолча. Ше бена никъ цо д1абийцача йо1о аьннад цунга:\n— Оаха-м тхоай г1улакх даьлча дила а диле хьалъол оаркхув,\nтха оаркхох—м баллац хьона миста бод.\nУдаш вахав из ше дог доаха йо1 йолча. Цига цо ше бена никъ дТабийцача, йо1о жоп деннад:\n— Укхаза ба бод-м мел беза а, 1а диг ца дахье ах баккха хала\nхургболаш ч1оаг1а а болаш.\nМиста бод бахьаш ше ц1аг1а хьачувоаллашехьа аьннад во1о даьга:\n— 1а-м сога ма йоалае ма яхарий аз дог доаха йо1, хьо сона йоалае г1ертар йолча со вахача, царцига ба а боацаш, аз дог доахача йо1о белар сона ер бод.\n— Цудухьа яхар аз хьога из ма йоалае, — аьнна хьаг1еттав ше цамогаш воаццашехьа вижа илла да. Т1аккха хайнад во1а а из йоалае мегаргйоацилга. Дас йийца йо1 а йоалаяь ваха хайнав воккхача сага во1.\nЦкъа кхийна во1 а волаш йолча сага маьре яха догъэттад. Из шийна д1ахайча ч1оаг1аг1а дола кхо б1ар а леха во1а аьннад:\n— 1а ераш кхо б1ар бага а делла дохадой аз маьре йохийтар-гья хьо.\nХ1аьта йоккхача сага бага цхьаккха а церг хиннаяц. Уж йоаццашехьа а бага а дехкаш, б1арех г1ертадаь ший долаш до-хадаьд сесага.\nЦа1 дохадича-м шиъ мара дисацар укхаза, — яьхад йоккхача сага.\nКийчъар ДЗОВР-НАЬКЪАН Аза\nОбщенациональная газета Республики Ингушетия «Сердало», № 169-170 (11103-104)


Юха а Оьрсийчоьнан эскаре буьгур бу нохчий\nОьрсийчоь -- Кегийрахой эскаре буьгуш бу, Дечк2008\nОхан-беттан хьалхарчу дийнахь дуьйна, аьхке юккъеяххалца, Оьрсийчоьнан дIахьон долчу эскаре кхайкхаре, 150 эзар сов жима стаг юккъе гIура ву. ХIокху шарахь, Къилбаседа Кавказера кегирхой а, бу оцу эскаре бахийта мегаш.\nИ дIахьедар дина, шен зорбан-конференцехь, Оьрсийчоьнан тIеман министраллийна инарла штабан куьйгалхочуьнна гIовс волчу инарлас Смирнов Василийс. КъилбаСеда Кавказера кегий нах, кхийолчу регионашкахь санна кхойкхург хилар, билгалдаьккхина цо.\nЦу тайпа дIахьедар, Оьрсийчоьнан тIеман министралло шарахь шозза, эскаре бигар хуьлучу хенахь до. ХIинца, инарла штабера лаккхарчу эпсаро дина долу дIахьедар, ца хаа, мел бух болуш ду, амма, Нохчийчохь хIинцале саготта бу нах. Дукхахберш, наной бу, реза боцурш.\nЭльза, цIе йолчу жимчу зудчуьнна,Оьрсийчоьнан кхечу махка эскаре бахийта, аьттехь оьшуш дац аьлла хета. Маршо радиога ишшта элира цо.\nЭльза: « Вай нохчийн кIентий майра а, дика а бу! Цхьанний къоманна юккъахь хира боцуш, яхь йолуш а бу. Эскаре бахарх хIумма а дацара, эрна арахь лелачулла. Цхьацца хIума а Iемара дара царна.\nАмма, Нохчийчохь хила беза уьш эскарехь. Вай махкара уьш ара а баьхна, эскаре бахийта мегар дац. ТIёемаш дуьйладелчу дуьйна, вай кIенташна тIехь къизалла латтайо аренгахь. Хьалха санна ца ларабо вай кIентий цигахь».\nНохчийн кегий нах, эскаре бигахь, хаз неха санна церан могашална а, цхьайолчу меттигашкахь дахарна а, кхерам бу, аьлла хета цхьаболчу юккъаралхошна. «Ненан орц» цIе йолчу цхьанатохараллийн куьйгалхо Межидова Зайнап а ю оцу хIуманна доьхьала. МостагIашна хьалхахь, церан лай хилийта гIертар ду, нохчий кегирхой цига бахийтар, аьлла дийцира цо Маршо радиога.\nМежидова Зайнап: « Ас бохуьйтура бацара вай кегий нах цига. Тоьура ду, царна кхузахь тIом боьдучу хенахь гинарг а. Дуьне чу уьш боьвлчхьана дуьйна, царна гинарг хIун дара? ТIеетташ бомбанаш а, детта герзаш дара.\nДуьне ца гина царна. ХIинца а уьш, оцу керстан буйна дахийтар санна хуьлу. Вай вчохь бахийта мегар ма дара. МостагIашна юккъе муха бохуьйту уьш. Церан лайш а хилла муха лелуьйтура бу вай уьш?».\nНохчийн кегирхой эскаре бига мегаш хиларна реза воцучарах ву «Нохчийн къам кIелхьардаккхаран комитет» цIе йолчу бакъонашларъяран цхьанатохараллийн куьйгалхо Бадалов Руслан а. Кегийчу нахана хала хира ду цигахь боху цо.\nБадалов Руслан: «Суна схьахетарехь, уьш буьгура бац. Бигча, суна нийса ца хета. Нохчийочхь хиллачу тIемаш бахьанеъхь вайга цабезам болуш бу эскархой. ГIелонаш а ян гIертара бу, амма, нохчаша, бакъдерг дийцича, ашй меттиг йоккхура ю. Цхьа Iаткъам боцуш хира дац иза».\nДоьххьара дIа, Оьрсийчоьнан эскарехь ночхашна болу кхераман масалла а ду цхьаболчу наха далош. Тахана, Оьрсйичоьнан кхечу регионашкахь бехаш болу нохчий цхьанна а тайпа, кхерамазалла йолуш Iаш бац аьлла хета Эльзина. Ишштачу хьолехь хира бу нохчийн эскархой а, боху цо.\nЭльза: «Оьрсийчохь доьшуш а, болх беш а , нах ма бай Оьрсийчохъ бехаш. Царна къизалла хуьлу. Маьрша дац царна аренгахь. Ткъа, эскаре баханчу нохчашна а хира дац атта. Сагаттадо-кх царна. Массу а нанас а дийра ду иза».\nБакъонашларъярхочуьнна Бадалов Русланан шеко яц, нохчийн кегирхоша, пачхьалкхан и декхарш, цIа дIадала дезаш хиларна. Шорта метигаш ю уьш кхузахь оьшуш хиларна, тидам бира цо.\nБадалов Руслан: «Вай цIахь уьш эскаре бахийтича, кхузахь а и хIума дан йиша йолуш ду. Махкхаь массанхьа чутеттина дукха эскарш ду. Ууьш ара а даьхна, церан метта нохчий хIитто беза. Иза нйиса хетара дара суна. Деш хIума а доцуш, кхузахь бийшина Iоьхку эскархой шай-шай цIа а бахийтина, хIума дича бакъахь дара аьлла хета суна».\nГарехь, Оьрсийчоьнан Инарла штабо, кавказхой эскаре кхайкхар хира ду бохург, къамел а хилла диса мега, амма, оцу хаамо, сингатаме яьккхина Оьрсийчоьнан нанойн комитет. Нагахь санна иза хилахь, шай мел волу декъашхо доьхьалонан акцешка арабохура бу шаьш аьлла дIахьедар дина оцу цхьанатохараллийн куьйгалло.


Верси 2020, 2 май, 01:07\n2 байт дӀайаьккхина , 1 шо хьалха\n→Биографи: clean up, replaced: медаль → мидал using AWB\nВерси 2020, 23 апрель, 09:43 (нисйе)\n(→top: clean up, replaced: |деши → |Деши (19), |дети → |Дети (2) using AWB)\nВерси 2020, 2 май, 01:07 (нисйе) (цаоьшу)\n(→Биографи: clean up, replaced: медаль → мидал using AWB)\n1996 шарахь Бувайсар Атлантехь хиллачу Олимпиадан чемпион хилира. Иза хьалхара нохчий ву Олимпиадан чемпион хилларг, уггаре а къона охьатугӀу латарх чемпион хилларг а ву. 1995 шарахь дуьна 2000 шо кхаччалц цӀкъаа эшна вацар иза.\n2000 шарахь лазавар бахьнех Сиднейхь хиллачу Олимпиадехь ийшира Бувайсар. 2004 шарахь Афинашках хилчу Олимпиадехь чемпион хилира иза. [[2008 шо|2008 шарахь]] Пекинехь хилчу Олимпиадехь кхозлагӀа олимпийски медальмидал яьккхира цо.\n5-за ФИЛА дуьненахь массарелла дика латархо ву аьлла билгал ваьккхира иза ([[1996 шо]], 1997, [[1998 шо]], 2003, [[2005 шо]]). Цо чеккхъяккхина Махачкалахь Пачхьалкхан бизнесан, бакъонан университет. ПаргӀатачу кепар охьатохарехь латарехь Российн гуллайина тобанан куьйгалхо ву иза. Российн Президентан физкультуран а, спортан йолу Кхеташонан дакъашхо ву иза.\nХьост — «https://ce.wikipedia.org/wiki/Белхан:Версеш_юстар/4978668»


Исламан Нур - Свет Ислама - 68-гIа дакъа\nДогдикалла а, шеко йолучух юхавалар а\n«…Ладам боцуш хета шуна иза, ткъа АллахIана гергахь – тIехдоккха (къа) ду иза» («ан-Нур»: 15).\n«…Боккъалаъ, хьан Дела - тергамхо ву» («ал-Фажр»: 14).\n588. Баширан кIанта НуIмана (АллахI реза хуьлда цаьршинна) дийцина, АллахIан элчано (АллахIера къинхетам а, маршо а хуьлда цунна) олуш хезира шена аьлла: «Боккъалаъ, магийнарг - хууш ду, цамагийнарг а - хууш ду, ткъа царна юккъехь шеконаш ерг ду, дуккха а нахана цуьнах дерг ца хууш. Цундела шеко йолучух ларлуш верг - шен дин а, шен сий а цIандеш ву. Амма шеконехь дерг лелош верг - хьарам дерг (лело) а вера ву, йихкиначу меттигна гонаха (шен жа) дажочу жаIух терра, (иза) хIинций-хIинций оцу тIе долу-кха (бохуш). Боккъалаъ, хIора паччахьан (шен) йихкина меттиг ю. Боккъалаъ, АллахIан йихкина меттиг – иза Цо царна цамагийнарш ду. Боккъалаъ, (адаман) дегIехь дилханан кийсиг ю: нагахь и нисъелла хилахь - дерриге дегI а нисдеш, нагахь и телхина хилахь - дерриге дегI а талхош. Боккъалаъ, иза - дог ду» (Бухари: 52, Муслим: 1599).\n589. Анаса (АллахI реза хуьлда цунна) дийцина, (цкъа) новкъахь хурма карийначу пайхамара (АллахIера къинхетам а, маршо а хуьлда цунна) элира аьлла: «СагIанах хиларна ца кхерахьара, билггал, юуур ма яра аса иза» (Бухари: 2055, Муслим: 1071).\n590. СамIанан кIанта Навваса (АллахI реза хуьлда цунна) дийцина, пайхамара (АллахIера къинхетам а, маршо а хуьлда цунна) элира аьлла: «Дикалла - гIиллакхийн хазалла ю, ткъа къилахь дерг - хьан дагчохь шеко хьийзориг ду, цуьнах дерг хьуна а, нахана а хаа а ца лууш» (Муслим: 2553).\n591. МаIбадан кIанта Вабисас (АллахI реза хуьлда цунна) дийцина: «(Цкъа) АллахIан элча (АллахIера къинхетам а, маршо а хуьлда цунна) волучу веара со). Цо хаьттира (соьга): «Дикаллех (лаьцна) хатта веаний хьо?». Аса жоп делира: «ХIаъ». Цо элира: «Хьайн даге хатта (цуьнах дерг), (хIунда аьлча) дикалла - хьан сино а, даго а тешам хьоьхург ду, ткъа къилахь дерг - хьан са хьийзориг а, хьан дагчохь (шеконе ойла) керчориг а ду, наха хьоьга алахь а: «Ахьа нийса дина и»» (Ахьмад бин Хьанбал, ад-Дарамий).\n592. Абу СирваI Iукъбат бин ал-Хьариса (АллахI реза хуьлда цунна) дийцина. Iукъбас Iазизан кIентан Абу ИхIабан йоI ялийначу хенахь, иза волучу а еана, цхьана зудчо элира цуьнга: «Боккъалаъ, накха белла ю со Iукъбанна а, цо ялийначу зудчунна а!» (Цунна дуьхьал) Iукъбас элира: «Суна-м ца хаьара ахьа суна накха баийнийла, я (кхул хьалха) ахьа соьга хаийтина а дацара иза!». Цул тIаьхьа тIехиъна, Меднахь волу АллахIан элча (АллахIера къинхетам а, маршо а хуьлда цунна) волучу а вахана, цуьнга хаьттира цо (оцу хьокъехь дерг). АллахIан элчано (АллахIера къинхетам а, маршо а хуьлда цунна) жоп делира: «(Хьан зуда) муха хуьлу цуьнах, «Нанас якхийна хьан йиша ю» аьлла хилча?!». Цул тIаьхьа Iукъба дIакъаьстира цуьнах, ткъа иза кхечу стаге маре яхара (Бухари: 88).\n593. Iелин кIанта Абу Мухьаммад ал-Хьасана (АллахI реза хуьлда цаьршинна) дийцина: «Аса дагахь латтийна АллахIан элчано (АллахIера къинхетам а, маршо а хуьлда цунна) аьлларг: «Хьайна шеко туьйсург - дита, хьайн шеко йоцург - леладе. Боккъалаъ, бакъдерг - синтем бу, харцдерг - шеко ю»» (Тирмизи: 2520. Тирмизис аьлла: «Бакъ (цIена бух болуш) хьадис ду хIара»).\n594. Iайшата (АллахI реза хуьлда цунна) дийцина: «Абу Бакар Сиддикъан (АллахI реза хуьлда цунна) цунна ясакх йохьуш цхьа лай хилла, ткъа Абу Бакара юууш хилла цо еанарг. Цхьана дийнахь йохьуш веара и лай цунна, ткъа Абу Бакара йиира иза. Цул тIаьхьа оцу лайно элира цуьнга: «И хIун яра хаьий хьуна?». Абу Бакара хаьттира: «ХIун яра и?». Цо элира: «ЖехIалаллин заманахь цхьана стагана (хиндерг хуург волучух) хиндерг дийцинера аса, со хиндерг дуьйцург воццушехь. Делахь а, иза Iехош (динера аса и). Ткъа хIинца суна дуьхьал кхетначу цо суна оцунна дуьхьал ахьа йиънарг елира». (И хезначу) Абу Бакара, шен куьг легашка а дахийтина, шен кийрахь мел дерг охьаIеттийра (Бухари: 3742).\n595. НафиIа дийцина: «ХаттIабан кIанта Iумара (АллахI реза хуьлда цунна) юьххьехь хIижрат диначу мухIажарашна диъ эзар дирхIам хIоттийра, ткъа шен кIантана – кхо эзаррий пхи бIей хIоттийра. Цуьнга хаьттиначу хенахь: «Иза а ма вай дуьххьара хIижрат диначу мухIажарех, ткъа цуьнан (алапа) кIезиг хIунда дина ахьа?» - цо жоп делира: «Цо шен деца а, ненаца а цхьаьна дина хIижрат. Цундела хIижрат ша диначуьнца нисвала йиш йолуш вац иза» (Бухари: 3912).\n596. Асхьаб волучу IатIыййа бин Iурва ас-СаIдис (АллахI реза хуьлда цунна) дийцина, АллахIан элчано (АллахIера къинхетам а, маршо а хуьлда цунна) элира аьлла: «(АллахIан) лай АллахIах кхийрина хиллачеран (дарже, могIаре) кхачалур вац - бохам бан (вониг хила) (тарлучух) ларваларан дуьхьа вон доцучух (и лай) юхаваллалц» (Тирмизис дийцина: 3453, цо аьлла хIара «хьасан даржехь хьадис» ду).\n Оцу кеппара, оцу зудчо Iукъбе (АллахI реза хуьлда цунна) дIахаийтина: цо ялийна йолу зуда цуьнан нанас якхийна йиша хилар, ткъа Исламехь оцу кепара стаг-зудий вовшахкхетар дихкина ду.\n Ша Iукъба (АллахI реза хуьлда цунна) Маккахь ваьхна ву.\n Абу Бакара (АллахI реза хуьлда цунна) ша йиънарг шен лайно хьарамчу новкъахь яьккхина лерина, хIунда аьлча Ислам-дино хьарам дина ду - пал тийсар а, хиндерг дуьйцу бохуш, хIума лелор а.\n Iумаран кIанта IабдуллахIа (АллахI реза хуьлда цаьршинна) хIижрат дина шен цхьайтта шо хан йолуш.


Адамийн Бакъонаш, ГIуран-бутт 28, 2013\nШоьта-де 28 ГIуран-бутт 2013\nЧернокозово набахтехь хилла дар-дацар къайладахийта гIерта Iедалш\nКест-кеста хьал ир-кара хIуттуш ,къепе дацарш нислуш схьайогIучех цхьаъ ю Новр кIоштера "Чернокозово" набахти. Чохь бохкурш а, уьш ларбийраш а, нийсачу новкъа бохуш, кхетош-кхиориш а нохчий боллушехь, сих-сиха "нахала" йолу и маьрша йоцу хIусам, цхьацца девнаш дийларца.\nУкраинера "евромайданехь" 47 журналистана чов йина\n„Репортераш дозанаш доцуш“ юкъараллин хааршца, тIаьхьарчу масех дийнахь 40 сов журналист лазийна Украинин коьртачу шахьарехь Киевехь. Царех дукхахберш Iедалхошний, машаречу дуьхьалонан акцин декъашхошний юккъехь хиллачу тийсадаларшкахь зенаш хилла бу.\nEurosur-о лардийр ду Евробертан доза\nЕвробертан куьйгалло иштта бух балабо шаьш тIебогIучу баттахь юккъеяккха леринчу керлачу Eurosur системин: цкъа делахь, цуо гIо дийр ду, шен дозанна тIе бовла сатуьйсучу легала боцучу мухIажарех Европа ларйан\n"Беркуто" адамашна йиттина евромайданехь\nШоьтан дийнахь Украини чоьхьарчу гIуллакхийн министраллан зорбанан сервисо бинчу хаамца, Незалежности майданахь лаьцна волу 35 стаг дIахецна. Милицин куьйгалхоша чIагIдарехь, митинган декъашхоша дуьхьало йина милцошна, цундела уьш дIасалаьхкина майданера. Маршо Радион корреспонденто дийцарехь, "Беркут" олучу милицин лерринчу тобанан декъашхоша чхьонкарш а, мийраш а бетташ, лаьттахула текхийна демонстранташ. Лоьрашка гIо дехна 44 стага.\nЗудчух лата ваьхьна майра депутат-коммунист Валеев Виктор\nХанты-Мансийскера йохка-эцаран центрехь хасстоьмаш бухкучу нохчийн зудчунна йиттина Ханты-Мансийн гонан ДУМин депутата, коммунистийн партин цигарчу декъан хьаькамех волчу депутато. ХьастагIа шена вуон помдораш йоьхкинера ахьа аьлла, маьттаза къамелаш деш, месашна тIера лаьцна, зудчунна йиттина гIеметта хIоьттинчу стага. Нохчийн зудчо дIахьедар дина меттигерчу полице а, Нохчийчура омбудсмене а. Оьрсийчухула дIасабоьлху кавказхой а, нохчий а сих-сиха Iиттало ишттачу гIуллакхашна юкъа.\nЛахьан-бутт 19, 2013\nОьрсийчохь системе дирзина ницкъ латтор\n«Къизаллаш тайп-тайпана яххьашкахь» цIе йолчу рапортан авторийн хьесапехь, Оьрсийчохь, къаьсттина, Къилбаседа Кавказехь, къизаллаш яр юкъара хIумахилла, дIахIоьттина. Рапорт кечдина Францера «Къизаллаш дIаяхаран керстанийн Ассоциацино». Шина шарахь Оьрсийчохь бинчу белхан жамI цара хIинцале довзийтина Францехь. Оьрсийчохь цу рапортан чулацам гIарабоккхур бу Лахьанан беттан 29-чу дийнахь.\nШаьш аракхьуйсу мухIажарш шайна луъуче баха маьрша бина гIалгIайн Iедалша\nГIалгIайн мехка кхелан сацам кхочушбеш, тахана Карабулак гIалара нохичйн мухьажараш арабаха болийна Iедалша. Iуьйранна дуьйна, цига баьхкинчу кхелан пурстопаша нехан къиэн сал-пал арабаккха болийна. Ткъа мухIажарш дан амал доцуш бисна эрна арахь.