Амриев дIавелла ФСБ-н белхахошка\nБуса 3 сахьт даьлча Амриев дIавелла Оьрсийчоьнан ФСБ-н белхахошка.\nНохчийн спортхочун Амриев Мурадан адвокато Заикин Петара дийцарехь, Беларусерчу Добруша кIоштан милицера Амриев Мурад аравоккху сурт хIоттийна хилла ницкъаллин стурктурийн белхахоша. Церан Iалашо хилла шайна тIаьхьаяьлла лела нохчийн тоба шайх дIахадор. Цуьнах лаьцна яздо "Новая газето".\nЦундела хиллачух тера ду Амриев аравоккхуш сурт хIоттош ковраш милицин кертара шозза арайовлар.\nПIераскан буса 12 сахь даьллачул тIаьхьа, герзаца улле даьккхина ха а долуш, Амриев дIавигна Гомел гIаларчу чоьхьарчу гIуллакхийн урхалле.\nБуса 3 сахьт даьлча иза дIавелла Оьрсийчоьнан ФСБ-н а, МВД-н а белхахошка. Иза хилла Гомелан кIоштахь Хорошевка олучу эвлан йистехь Оьрсийчоьнан а, Беларусин а дозанехь.\n"Новая газето" билгалдаккхарех, дозанал дехьа Оьрсийчоьнан территори тIехь Iуьллуш ю Лысая олу кIотар. Цу газетехь болчу хаамца, Амриев дIалучу хенахь Нохчийчуьрчу ницкъаллин структурийн белхахой цигахь ца хилла.\nБолчу хаамашца, карарчу хенахь Амриев карахь ву Оьрсийчоьнан ФСБ-н белхахойн. Нохчийчоьнан куьйгалхоша жигардаьккхина Амриев Соьлж-ГIала дIавига гIертар. "Новая газето" яздарехь, цу хьолана Iуналла дар тIедиллина Делимханов Адамна.\n«Дождь» телеканало хьалхо хаам бира, Амриев Мурадан доьзал дIабахана Нохчийчура аьлла. Еарин дийнахь цуьнан дас-нанас кхайкхам бинера Беларусин Iедалшка, шайн кIант Нохчийчуьрчу Iедалшка дIамалахьара аьлла. Иза верна кхерам бу бохуш дара и шиъ.\nОцу дехарца дIахьедарш динера цхьамогIа дуьненаюкъарчу адамийн бакъонашларъечу вовшахтохараллаша а, шайна юкъахь Freedom House а Amnesty International а йолуш.\nБеларусин президенте Лукашенко Александре Амриев воьхуш дехар динера Оьрсийчуьрчу политикан жигархочо, журналисто Собчак Ксенияс а.\nШинарийдийнан делкъехь Брянскехь, прокуратуран цIийнан неIарехь ша лаца баьхкина Кадыровн нах а болуш, вахана сихха «Приори» чу а хиина, ведда хиллера ММА-н дуьненан чемпион Амриев Мурад. Амма иза юха а лецира оццу буса Беларусин дозанехь.\nНохчийчоьнан Iедалш ду Амриевна тIаьхьадевлла, цо харц кехаташ лелийна аьлла. Амма Нохчийчура хьал дика девзачу нахана хетарехь, Амриевна таIзар дан гIерта республикан куьйгалхой политикан бух тIехь.\nЦарна уггаре а ца товш дерг долчух тера ду и жима стаг Украинин байракх кIеллахь ММА-н латарехь хуьлучу къийсадаларшкахь дакъалоцуш хилар.\nАмриев дIалацарца доьзна Оьрсийчоьнан Iедалшка хаттарш дахьийтина Европерчу адамийн бакъонашкахула йолчу кхело.


Хеча (Хаваж Цинцаев) / Проза.ру\nНохчийчохь шина тIамана юкъахь хиллачу заманахь дара хIара. Дага, хIора дийнахь аьлла, юьртара Соьлжа-гIала охьа лелаш вара, шен «шестерка» олуш йолу жима машенахь. ГIалахь мехах нах дIаса а буьгаш шен доьзална суьйрана чудахьа напха лохура цо, вуьшта аьлча, таксовать дора-кх. Болх-некъ ца хиларна, хIара санна лолла бетташ лелаш берш дуккха бара. Пассажир цхьа наггахь бен хуьлуш а вацара. Нахехь дукха хьолахь ахча ма дацара. Даги гIуллакх цу хьокъехь гIеххьачулла гIолехь дара. Совет Iедал долуш дуьйна и болх лелийна вола кхунна, хьалхе дуьйна кхуо дIаса кхийлина, бевзина нах - клиенташ хуьлура.\nИшттачарех цхьаъ тIевеара Дагина цхьана дийнахь «Минутка» социйлахь, пассажир хиларна х1ара сатуьйсуш лаьтташ. Дага гина самукъадаьлла, вогIуш лаьтташехь салам а делла, кхунна улле машен чу хиира тIевеанарг. Иза жима стаг вара. Схьахетарехь, нах ле а беш, тIара хьовзочу тобана юккъера вар. Юьхь тIера вовзахь а, цуьна цIе дага ца йогIара Дагина. Мацах, цхьамма мабаххара, диканиш-вониш къесточохь дацара г1уллакх, цундела Дагас, могуш-паргIат хаьттинчулла тIаьхьа, кхин цхьа хаттар а дира чухиинчуьнга :\n- Цхьанхьа дIасаваха везаш-м вац, хьо?\n- ДIасавахарна-м хIун дийра дара? Хьоьца цхьа кIеззиг гIуллакх дара сан, - элира жимачу стага, цхьа эсала Даги бIаьра а хьожуш.\n- Схьадийца тIаккха.\nВукхо шен пхьаьрса кIелахь йоллу газет юккъе дIахьарчина цхьа хIума схьа а яьккхина, иза Дагина хьалхахь дIасаяржийра. Тоьллачу Levi’s фирми джинси хеча яра иза. Юха верза а ца туьгаш, хеча хесто вуьйлира накъост.\n- Ахь ца дийцича а гуш ю суна хIара. Езчух, дикачух ю. Кхунна хIун де боха ахь соьга хIинца? – аьлла, хаьттира Дагас.\nТIаккха хечин да геннара схьа шех Iоттаделла чолхе гIуллакх дийца волавелира кхунна. Доцца аьлча, кIантана цIе яьлча санна ахча оьшуш меттиг бара. Цо схьадийцарехь, кхин де да хIума а ца хилла, оццул шена йезаш йоллушехь, йохка ара яьккхина яра хеча. Дагас шегара и эца лууш а вара жима стаг.\n- ДIавала! Ахь хIун дуьйца? – цецвуьйлара Дага. – Джинси хеча эца араваьлла ма вац со! Сом-ком даккха дагахь араваьлла ма ву.\nАмма кху дуьнена тIаьхь мелла болу дуй биира чухиинчо и хеча шегара эцийта. Эха мехах дIалуш ю ша иза а элира. ТIаьххьара, хьо дохко валахь, ша хьоьгара иза кIира даьлча схьаоьцур ю а элира. Юха а хечига дикка хьежа волавелира Дага.\n- ТIуьна ма хета сунна хIара, - элира цо.\n- Юхкуш хилча, цкъа-шозза ас тIеюьйхина йолун дела, йиттитнера ас хIара чохь йолчуьнга. Амма хеча якъа яллалц Iа йиш яцара. Сихха дала дезачуьнга дIакхачо дезаш дара ахча.\nКъарвелира Дага. Схьаийцира цо хеча, цунах йог1ург дIа а йелла. Мах хилла баьлча, жимачу стага дехар а дина ша ваха везаче дIа а вигитира. Цо шега ша схьавалорна схьакховдина нахарт схьа а ца ийцира Дагас. Эха мехах шена хеча йитина хилча, товш ца хитира кхунна дукха хан йоццуш ша хечех дIаделлачу соьмех цхьа дакъа юха схьаэца.\nЦу дийнахь кхин дIасавига стаг тIе ца вогIуш, дукха лаьттира Дага, дог а этIаш. Хан яйа дагахь сканвордех а ловзара иза. Кест-кестта ша эцна йолу хечига а хьожара, цу пелхьочу Iеха-м ца вина-те ша олий хеташ. Амма дика мах хилчух тера дара кхуьна. Ткъе шиъ шо кхаьчначу шеен кIантана дIайала сацам бинера цо джинси хеча.\nИштта хIара лаьтташ волуш, веана кхунна вевзаш волу цхьа накъост схьахIоьттира. Цуьнан цIе Iумар яра, наха цIе йоккхуш пондарча а вара иза. Кхушинна вовзар ши-кхо шо хьалха Мангышлакехь хиллера, Даги гергара Эмидди бохуш цхьа стаг волчохь. Цулла тIаьхьа, кху цIахь Дагас кест-кестта дIасавуьгаш вара Iумар.\n- Ма дика ду суна хьо кхузахь нисвелла. Нахана лучулла, хьуна далар гIолехь хета суна и сом, - даима санна бохура Iумара. Даима санна, и сом оьцур ма дацара ша олий, Дага дуьхьал а волура. Цо иза схьа эццалц, Iумар Iан а ца туьгара.\nХоттуш дерг хаьттина а ваьлла, цхьацца дуьйцуш, Iумар ваха везаче дIаэцна воьдуш:\n- Кхин хIумма а дуй? – аьлла, хаьттира Дагас.\n- ДIавалалахь, Дага, чIогIа дог даьттIа ву хьуна со тахана, - элира Iумара.\n- ХIун хилла?\n- Вайша Мангыщлакехь ЭмиддигIаьргахь хьошалгIахь волуш, цо совгIатна йелла джинси костом яра суна: хечий, курткий цхьаьна. Хьуна дага ма догIа иза… Куртка лелина а яцара, цкъа-шозза йоьхнехь, кхин тIейоьхна хеча а яцара. Сийсара хIокха чохь йолчо, хи чу а тоьхна балкон тIе хьалаоьллина хеча йехьна сан. Ткъа х1усамаш шозлаг1чу г1ат т1аьхь ма ю вайн.\n- Муха, хьа хьура яра цигара хьан хеча?! – инзарвелира Дага.\n- Хьанна хаьа иза хьа йехьна, муха йехьна? МIара а тесна, чуозинчух тера ду-кх цхьана хIуманца.\nIумар шен къамел дина а ца ваьллера Дагина «лоув» аьлла кийра цIе юьллуш. Машен юьстах а яьккхина сацийра Дагас. ТIаккха, цо Iумаран голаш тIехула дIа а кхевдина, бардачок негIар схьадиллира. Цу чуьра ша чубиллина болу цхьа Iаьржа целлофанан тIоьрмиг катоьхна схьа а эцна, Iумаран голеш тIе охьабиллира Дагас.\nЦкъа хьалха, «хIокху х1ун до?», - аьлла, агIор а ваьлла Дагига схьахьаьжира Iумар. ТIаккха, шен карара тIоьрмиг схьа а баьстина, цу чу хьаьжира иза. Газет этIа а деш, хеча гуча яьккхира. Ши бIаьрг хьетIе белира Iумаран, ткъа бага гIаьттинчохь йисира. Хеча, цхьа шеко а йоцуш, кхуьнниг яра! Иза цкъа Дагига хьожара, тIаккха хечига хьожара.\nДага-м оцу сохьта кхеттера цу балхах:\n- Маржа, Iумар, яI! Ма кхаж бели хьан, ма Далла везаш кIант хилла-кх хьо хила-м! Тахана оцу цхьана накъоста йицйелла йиснера хьуна и хеча кху машен чохь. Цуьнга и муха кхаьчна-м ца хаьа суна.\n- «Гали чу биллича а, цхьамза гучуболу», - бохург хIара ду хьуна. ГIоза леладойла ахь хьайн джинси барзакъ. И накъост гуча валахь, ас хьо волчу дIахьажор ву-кх иза. Цуьнца дерг къастор ду-кх ахь.\nИ дуьйцуш лаьтташехь: «Дависа цуьна, тахана-кхана вогIур вац те? Гена мела дели а, хIуманна мотт ма Iема. ВагIахьара хIетте а, хьо волчу иза дIа ца ваита-м хала ма дацара», - бохуш, карзахе ойланаш хьийзара Дагин коьртачу.\nОтзыв под моей публикацией в Фейсбуке от 12.06.2018 года:\n«Автора шен фамили ца язйинехьара а хуур дара суна, и мила ву: стиль Хаважиниг ю, и тайпа забар а цуьнан бен хила йиш яц. Т1аккха, дийцаран сюжет а ...хечина гонах "кхуьуш"ю.\nЧ1ог1а эхь хета и тайпа ледара х1ума нохчичо леладо аьлча, амма и тайпа х1ума цхьаммо дина ца хиллехь, атта дагадог1ур дацара авторна.\nЙоьлуш, ч1ог1а самукъадаларца дийшира ас и дийцар. Стиль А. П. Чеховниг ю, дукха цунах къаьсташ а йоцуш: к1еда забар, турпалхой - г1ийла, миска нах, хьехош ерг ... хеча - уггаре а "дегабааме" йоцу х1ума. Доцучу дийцарийн мастер ву хьо, Хаваж. Экономист а, яздархо а - ши пох1ма цхьаьнгахь хилар - иза, баккъалла а, доккха х1ума ду. Дала т1аьхье беркате йойла, Хаваж!»\nСвидетельство о публикации №219062400870


Путин: Iамерко Нохчийчохь гIортор йира тIемалошна\nОьрсийчоьнан президент къамел деш ву конорежиссерца Стоун Оливерца. Видеон скриншот.\nShowtime телеканало гайтина кинорежиссеро Стоун Оливера Оьрсийчоьнан президентаца Путин Владимирца къамелаш дина кечйинчу "The Putin interviews" (Путинан интервьюш) филман хьалхара дакъа, хаам бо kavtoday.ru сайто.\nТелехьовсархошна Путинера хиира Iамерка Нохчийчохь нохчийн тIемалошна гIортор еш хилла хилар. Цу сов, Путина чIагIдарехь, Цхаьнатоьхна Штаташ ахчанца гIо деш яра Къилбаседа Кавказерчу тIеман тобанашна.\n"Iамерко политикан гIортор йира нохчашна, хьул а ца деш", - боху Путина. Цо чIагдарехь, Вашингтоно ахчанца гIо дина хиларан тоьшаллаш а ду цаьргахь. Цул сов, цхьадолу тоьшаллаш шаьш Iамеркан коьртачу талламан урхаллан векалшна гайтира, амма цара иза харц даран метта, мелхо а шаьш кхин дIа а «оппозицин ницкъашна» гIортор йийр хилар хаийтира, уьш «терроран структураш хиллехь», бохуш дуьйцу Путина.


АЛИЕВА Зарина. «Дийцахьа хьайн деган хабарш…» - ГАУ «Издательский дом»\nДуьненчохь тIаьхьарчу заманахь гушдолчу ирчачу суьрташа Iадаво: яьржаш йолу къизаллаш, дIабоьлху тIемаш, мехкаш дIалоьцуш, хIаллакдеш адам.\nИ дерриге гуш долуш, кхаьънаш хеза: техникин прогресс ю дIайоьдуш, цивилизацигахьа адамаша кхиамаш бохуш. Массо ваха, ца вала кечвелла, сих ваьлла, хьаьддий, веддий ву, дуьне карадерзо, толам баккха гIерташ. Дог, са, боху синмехаллаш хьаьшна, хьулйина. Амма йоькхано дакъдина, даьттIачу лаьттара, цхьанхьара боьжначу хин тIадамо зIийдиг хецийтина, малхе кхевдинчу зезаго, хьан са юхадерзадо, ойланаш меттахйоху. Оцу зезагах терра ю хаза ойла.\nХазачу, Дала дика диначу адамаша бен кхолла йиш яц, адамийн дегнашка кхача йиш йолуш йолу сирла ойланаш: «Хьан серло хьуна, аьлла, яц-кх, ахь кхечунна елларг бен, кхечо хьуна ма-яллара… декъашхо воцучу ирсах ирсе а мила хилла-кх…» (Бексултанов Муса) Дала шена делла дика – похIма хуьлийла иза, синхаам я цIена ойла – декъахо воцуш хила йиш яц, шена гондхьадерг къаго, денда луш ю и серло. «Хазалла массеран а ю» (Бексултанов Муса).\nХазачу ойланаша ваха дог доуьйту, сатийсам кхуллу: хIан-хIа, дIа ца даьлла дерриг а, долуш ду, хир ду, теша веза. Теша веза адамех, цIеначу ойланех, дерриг дика хиларх.\nЭльдин Микаила, яздархо, поэт, гочдархо сан гергара стага зIе туьйхира соьга, «Орга» журналана керлачу цIарца совгIат дан лаьа шена, аьлла. ЧIогIа дика, поэтически ойланаш йовзуьйту хьуна ша, автор Самира Бено, Иорданера яхархо ю.\nХазахийтира, журналан авторийн географи шорлуш хиларх. Схьакхечира йозанаш. Дийшира, аьлча а, тIеххула бIаьрг кхарстийра, ойла а кхоллалуш: «Юха а хIара безамаш… зударшна кхин хIумма а язъян хаа а хаьий-те, безам боцчух ойла ян а йой-те?», – аьлла, юьстах дехкира.\nЦул тIаьхьа дикка хан елира. Цкъа айса дешна йозанаш дагадаьхкина, юха а схьаийцира.\nБоккъал дийшира, хIор а аз, элп, дош – поэзи, исбаьхьалла, сих юлуш аьхна цIеналла, шен цIена ойланаш ма-ярра дIаязйина, цхьа атта, ницкъ ца беш дешнашна а, шен ойланашна а, амма даггара, са маьрша, паргIат а дуьтуш, цундела юххера, хIоранна а: «Сайн ницкъ кхаьчча, вайшинна юккъехь петIамат-зезагех тIай туьллур дара ас.\nЮьхь – хьо волчахь, ткъа чаккхе со йолчохь а йолуш.\nТIе яздина: «Дихкина ду, полларчашна бен, кхечунна юххе ваха, я тIехула дехьа-сехьа вала!».\nБезам – шина стеган ирсе къайле, шина стага вовшашна туьллуш долу тIай; полларчий, зезагаш санна, экаме ойла…\nБезаман а шен цхьа хан ю, аьлла хета, – бIаьсте, даима хьо синъайамехь латтош волу, хIора мел догIу де малх кхетта догIуш – жималла, къоналла, хиш шайн бердашкара довлу хан. И хан дIалестича, ваха Iемича я Iамийча, дахар беса доьрзу, сатийсамаш лагIбелча, хиш шайн хорша доьрзу… Амма цхьа ойла я ойланах хилла мукъам, цкъа цхьана хенахь хьан са хьистина, хьуна хезча я хаабелча, дог тохало, дерриг а карладокккхуш. Самирин ойланаша дагалецамаш карлабоху, хьан деган бIаьсте юхакхуллуш, безаман хан а, доза а, юьхь а, чаккхе а цахиларх тешаво. Хазаллех, цIеналлех кхиаво.\nБексултанов Мусас безамах иштта аьлла: «Хазалло кхуллу гIайгIа». Самирин ойланаш евзича, тIаьхьаюьсург «хазалло кхуллу гIайгIа» ю, вайца даима ехаш йолу синкIоргенехь. Дала тIаьхье беркате йойла, хьан, Самира! Марша йогIийла хьо, «Орга» журнале!\nБЕНО Самира (Иордани)


Хаттар, Зазадоккху-бутт 01, 2018\nЕари-де 1 Зазадоккху-бутт 2018\nЧиллан-бутт 20, 2018\nМуха дагалаьцча, нийса хета шуна, вайнах Сибрех хьажийна де?\nЧиллан-бутт 12, 2018\nНизамца а, нийса а хетий шуна нехан ков-керташ дIахьакхар?\nКуьршаларчу бахархойн цIенош дIахьакха долош ду. 2014-чу шарахь Устрада-ГIалин бахархошна тIера буьйлабелира Iедалхой. Ойсхархойн а дийзира шайна баха меттиг лаха. Дахначу шарахь Шелахь 43 хIусамашкара арабехира нах.Тахана Куьршалара бахархойн хийза са дагийна.\nЧиллан-бутт 09, 2018\nТахана кхаж тосуш хилча, реза хир дарий шу Нохчийчоь йозуш йоцу пачхьалкх хилийта?\nДечкен-бутт 22, 2018\nНохчийчуьрчу телевизионехь шьаш хьалхо динчу къамелех дохкобуьйлучу нахах теший шу?\nНохчийчуьрчу Iедалшна критика йиначул тIаьхьа, дохко бевлла, къера хилла шаьш олий нах гойту республикерчу телевизионехь. Шу теший цара иза доггах деш хиларх?\nНаркотикаш карийна бохуш, Нохчийчохь журналисташ а, бакъонашларъярхой а лецар бух болуш хетий шуна?\nДечкен-бутт 03, 2018\nПутин президент висийтархьама куьйгаш яздайтиний шуьга я шун гергарачаьрга?\nСтаврополан студенташна тIедожийна Оьрсийчоьнан президентан харжамийн кандидатна Путин Владимирна гIо лоцуш, куьйгаш яздар. Путин президент висийтархьама куьйгаш яздайтиний шуьга я шун гергарчаьрга?\nГIуран-бутт 29, 2017\nКерла шо даздан дагахь дуй шу?\nБехк барий Кутаев Русланан?\nКутаев Руслан, политикан тутмакх, "Кавказан къаьмнийн ассамблеян" президент, Нохчийчуьрчу кхело набахтехь яккха шена тоьхна хан текхна а ваьлла, маьршаваьлла кхаарийдийнахь. Шуна хIун аьлла хета, бехк барий Кутаевн?\nГIуран-бутт 07, 2017\nХетий шуна Маршо Радио "арахьара агент"?\nОьрсийчохь мел йолу, Iедалх йозуш йоцуш, арахьара ахчанаш оьцу хаамийн гIирсаш "арахьарчу агентийн" статусе йохуш кехатна куьйгяздина Путин Владимира. Церан могIаршкахь нисъелла Маршо Радио медиакорпораци а.\nШу дуьхьал дуй Кадыров шен даржера дIаваларна?\nХIун дехар ду шун Кадыров Рамзане?\nНохчийчоьнан куьйгалхочо Кадыров Рамзана ша хIора Керлачу шарахь ГIура Дадин декхарш кхочушдо, баккхийнаш а, бераш а декъал а беш, церан лаамаш кхочуш а беш аьлла шен Телеграм-каналехь. ТIедогIучу Керлачу шарахь, хIун дехар дийр дара аш ГIура Даде-Кадыровга, нагахь санна, цо шайн лаамаш кхочушбийр х\nЛахьан-бутт 18, 2017\nДагахь дуй шу Керла шо Нохчийчуьрчу курорташкахь даздан?\nКерла шо даздан Нохчийчу кхайкхина Кадыровс Оьрсийчуьра бахархой. Ткъа шуна хIун хета цу хьокъехь? Дагахь дуй шу Керла шо тIекхачарца доьзна мукъа денош Нохчийчуьрчу курорташкахь дIадахьа?


Нашидаш алархо Мишари веанера Нохчийчу\nТIаьххьара карладаккхар Стигалкъекъа-бутт 19, 2012\nНохчийчоь - Шатлакхаш кхиссира Соьлж-ГIалахь.\nОфициалан чIагIдарца, иттаннаш эзарнашкахь ладогIархой а болуш, дIайирзина Соьлжа-гIалахь, нашидаш-назманаш аларан, Деле къинхетам боьхуш, цунна хьастадаларан суьйре.\nЦуьнан коьрта турпалхо вара Iаьрбийн мехкан Кувейт-пачхьалкхера веана, дуьненна а вевза, цIарна цIе яхана КъорIан дешархо Мишари Рашида аль Афаси. Цуьнца цхьана цхьа нашид-назма аьлла мехкан куьйгалхочуьнан йоIа Кадырова Хьутмата а.\nМехкан Iедалана дайшца цу суьйренехь дакъа лаьцна цхьацца генара а, гергара а пачхьалкхашкара баьхкинчу бевзаш болчу динан дайша а, Iилманчаша а. Меттигера дешан говзанчаш а, журналисташ а боцурш, цу хиламах дийца а, гайта а Соьлж-гIала баьхкинера дуккха а зорбанан гIирсийн векалш а.\nТелевизионехь гойтучу хьожийлехь а гуш дара, Соьлж-гIалан юккъе дIагулбеллачу нехан Мишарис олучу назманаша бинчу тIеIаткъамо, дегнаш кIаддийна, дуьйлу бIаьрхиш. Деле къинхетам бехаран, Дцунна хьастадаларан суьйре дIаерзоран ша-тайпа лакхе а хилла дIахIоьттира, стигал кхагош, бес-бесар седарчий летош, шатлакхаш кхиссар.\nИ дагалацаме суьйре дIайирзича, журналисташка шен дог-ойла а йовзуьйтуш, шена хиллачу тIеIаткъамах лаьцна дийцина цу хиламан коьртачу турпалхочо Рашида Мишарис.\n-ХIинццалц, оццул хазахетар а хуьлуш, цкъа а декъашхо хилла вацара со ишттачу гуламехь. Ас даггара баркалла боху иштта суьйре вовшахтохарна а,со кхуза кхайкхарна а, - элира Мишарис.\nЛакхахь хьахийна ма-хиллара, Iаьрбийн маттах дика кхеташ болчара тоьшалла а деш, нашид боху кхетам, нохчийн маттахь, узаман илли бохучу дешнашна хийра бацахь а, назма бохучу дашна герга бу. Вуьшта аьлча, нашидах нохчийн маттахь назманча ала тарлуш ду.\nДеле къинхетам, гечдар дехар, яьллачу ледарлонна, летийначу къиношна дохковаьлла Далла велхар, цуьнан Дикане сатийсар, ладогIархой имане, гIиллакх-оьздангалле бехар. Дацдина аьлча, герггарчу барамехь иштта бу Мишарис ша язьеш, дIаолуш долчу назманийн чулацам.\nЦунна къаро йо масийтта шарчохь Iаьрбийн махкахь, бусалбан динан кIоргенаш йостуш, къахьегна волчу Iелам стага.Теркйист-кIоштан Ломаз-юьртарчу Лечиев ШахIид Хьаьжас а.\nЗIенехула ша динчу къамелехь цо совнаха а тоьшалла дира, исламан дуьненахь Кувейт-пачхьалкхара шайх, вуно чIогIа вевзаш, кIорггера хаарш а долуш лараме стаг хиларан.\nОфициалан кхайкхош дацахь а, хIуучара дийцарехь, Iаламат дукха харж йина меттигерчу Iедалан дайша и стаг Нохчийчу вало а, цу тайпа суьйре Соьлж-гIалахь вовшахтоха а.


Кузнецова-Новолейник, Домникия Иларионовна — Википеди\nКузнецова-Новолейник, Домникия Иларионовна\nХӀокху терминан кхин а маьӀнаш ду, хьажа Кузнецова.\nКузнецова-Новолейник Домникия Иларионовна\nРоссийн импери Российн импери\nКузнецова-Новолейник Домникия Иларионовна (1886—1962) — оьрсийн авиатор, дуьххьарлера (диплом доцу) зуда-пилот.\nИнженеран, Российн пилот-авиаторан, тӀаьхьа авиацин инструктор хилла волчу Кузнецов Павел Андриановичан (1875—1963) зуда.\nДомникия Иларионовна майрачуьнца цхьаьна марзъелира авиацега: тӀома лелар кардерзоран лекцеш кечъеш дакъа лоцура, дика девзаш яра тӀома леларан техникан гӀуллакхаш. Амма тӀома леларан хаарш дисира Домникия Иларионовнин теори хилла. Зудчуьнгахь а, майрачуьнгахь а цхьа меттиг болу кема бен дацара, иза бахьнехь инженеран Кузнецовн аьтту бацара зуда тӀома леларан практике Ӏамо.\n«Блерио» кеман уллехь даьккхина сурт\n1911 шеран майхь, Петарбухехь ШолгӀа дуьненаюкъара авиацин кӀира долуш, Домникия Иларионовна гӀоьртира ша хӀаваэ хьала яла шайн доларчу кеманахь «Блерио-XI». Амма цуьнга нийсалла ца латтаелира, аэроплан лаьттара айба а елла, хьевзина, охьаюьйжира лаьттан тӀе.\nКузнецован шена башха хӀума ца хилира, амма кхин тӀема яла цуьнан лаам ца хилира. Таккха а, Петарбухан «Вестник воздухоплавания» (ХӀаваа леларан хаамча) журнало (1911 шеран № 9) олу Кузнецова-Новолейник Домникия Иларионовнех «Дуьххьарлера оьрсийн зуда-авиатор».\n1911 шеран 5 июнехь «Петарбухан газето» зорба туьйхира майрачу йоьӀан суьртан. Суьртан тӀиера йозано бохура: «Дуьххьарлера оьрсийн зуда авиатор — Кузнецова-Новолейник Домникия Иларионовна».\nКузнецовгӀеран доьзалан деха а, ирсе а дахар хилира. Павел Андриановича дӀадаьхьира шен авиацин гӀуллакх. 1912 шарахь Владивостокехь ладаме бохам хиллачул тӀаьхьа — дехха дарба а лелийна йитира шен авиацин карьера. Авиатор вирзира шен хьалхалерачу гӀишлошъярхочун говзалле.\nДомникия Иларионовна яхара театран говзалле. Актрисин карьера дикка аьтту болуш хилира. Режиссёран ролехь а хьаьжира иза болх бан.\nИрсе доьзал баха хиира Кисловодскехь. Дуьххьарлера Российн зуда-авиатор елира 1962 шарахь Кисловодскехь, 76 шо хан йолуш.\n↑ 1 2 Первая авиатор\nПервые Женщины-Авиатриссы в Царской России\nХьост — «https://ce.wikipedia.org/w/index.php?title=Кузнецова-Новолейник,_Домникия_Иларионовна&oldid=4979785»\nБинарш 1886 шарахь\nБинарш Российн имперехь\nБелларш 1962 шарахь\nВикипеди:Кеп «Арахьара хьажоргаш» яьсса ю\nХӀокху агӀонна тӀаьххьара хийцамаш бина: 2020, 7 май, 19:21.


Кадыров къинтIера ваьккхина къаночо Нальгиевс\nНохчийчоьнан куьйгалхо Кадыров Рамзан пIераскана дийнахь хилла ГIалгIайчуьрчу Сурхахи эвлахь. Цигахь иза цхьаьнакхетта меттигерчу къаночуьнца Нальгиев МухIажирца. И стаг вара Магасерчу митингехь Кадыровна ларам боцуш лийнарг.\n"Нохчийчоь тахана" сайто яздарехь, и къано ГIалгIайчохь вевзаш а, лоруш а ву, ткъа Кадыровс иштта аьлла ша цига вахарх лаьцна: "Хьалхо Нальгиев МухIажира шен нахана хьалха динчу къамелашкахь ларам боцуш хIуманаш дийцинера сох лаьцна. Ас цуьнга схьадийца элира, хIун бахьанаш ду ахь сох лаьцна иза дийцар аьлла. МухIажира бохура, ас дийцинарг гIалгIайн къомана а, диндайщна а луьйш ас дийцина ду а моьттира шена"\nКадыровс кхетийна воккха стаг ша дийцинарг стенах дара, хьенах дара, хIунда дара.\n"МухIажира, ша кхетам болуш стаг хиларе терра, дIахьедар дира со шен хIусаме ларам болуш веана, къонахо санна шега ларам болуш къамел а дина, ткъа ша къонах санна кIинтIера валар доьху соьга аьлла", - даладо Кадыровн дешнаш "Нохчийчоь тахана" сайто.\nКадыровс ша цIавирзина боху, хилларг бахьана долуш дагтIе боьжна бала дIабаларна воккхавеш. АллахIан дуьхьа къинтIера ваьлла ша, боху цо къаночунна Нальгиевна.\nКадыровс юха а дIахьедар дина, муьлхха а гIалгIа Нохчийчохь маьршша ваха бакъо йолуш хиларх лаьцна.


Пачхьалкхашна-м хаац, амма дов дац СБУ-на, ФСБ-на юкъахь\nУкраина – Украинин къайлахчу сервисан хIусам . Киев, 17Гезг.2015\nУкраинерчу къайлахчу сервисаша Оьрсийчоьнна дIаелла шайн махкахь политикан тховкIело еха еана йолу Дагестанера зуда.\nПачхьалкхашна-м хаац, амма дов дац СБУ-на а, ФСБ-на а юкъахь\nБабаева Амнат Туркойчоьнан Iедалша экстремизмаца зIе хиларна шеконе лаьцна хилла. ТIаьхьарчу шина шарахь туркойн махкахь эхаш хилла Дагестанера орамаш долу и къона зуда Истамбулехь цхьана хьужарехь берашна Iарбойн мотт Iамош хилла.\nЦу шеконийн бахьана, хетарехь, Амнатин хIусамда ши шо хьалха Шемица доза а хадийна, ша шех Исламан пачхьалкхе олучу ДаIиш тобанах дIа а кхетта, цигарчу чаьлтачашна динах хьехамаш беш Iелим хиларца доьзна ду. Ша Бабаевас адамийн бакъонашларйархошца къамелехь чIагIдарехь, шен хIусамда ДаIишах дIакхетчахьана иза цунна цкъа а гина вац, я цуьнца цхьа а зIе а яц цуьнан.\nХIетте а, 26 шо долу зуда Туркойчоьнна кхераме леринчу цигарчу Iедалхоша сацам бинера, иза махкал араяккха. Бакъду, шаьш иза Оьрсийчу дIаелча, цунна цигахь болчу кхерамах зуда ларйархьама, туркойн леринчу сервисийн векалша цуьнга цхьана хенахь Советашна юккъе йогIуш хиллачу пачхьалкхех муьлха а схьахаржа бакъо еллера, царех цунна луучу махка депортаци цунна йийр йолуш.\nУкраинин, Оьрсийчоьнан юкъаметтигаш тIаьхьарчу шерашкахь чолхе хиларна, Киево ша дIалур яц бохучу сатийсамца Бабаевас тIаккха Украина хаьржина хилла, Дуьненаюкъарчу Хьюман Райтс адамийн бакъонашларйархойн юкъаралло шен сайта тIехь яздарца.\nАмма Истамбулера Харкове догIучу кеманна тIера зуда охьаюссушехь дIаюьйлаелла цуьнан проблемаш. Меттигерчу дозалардаран хьукматхоша дихкина цунна, махка чу ян, иза террорхошца уьйраш хиларна шеконехь ю, аьлла. Украинерчу адамийн бакъонашларйархошца телефонехула зIене яла кадаьлла йолу Бабаева Амнат кхиина, цаьрга шегара хьал дийца.\nАмма цунна тIекхача гIоьртинчу адвокатана Максименко Олеган аэропортехь дихкина Iедалхоша цу зудчуьнца къамел дан, шозлагIучу дийнахь, адвокато шен балхана хьукматхоша новкъарло йо аьлла, полици кхайкхича бен и шиъ вовшашна гайта а ца гойтуш.\nУкраинерчу адамийн бакъонех йолчу Хелсинкийн комитетан векал волчу Захаров Бориса иштта дийцира меттигерчу журналисташка цунах лаьцна. «Бабаева дозанал сехьа яьлча, иза дозалардархоша сацийнера.\nЦара цунна новкъарло йинера политикан тховкIело еха. ТIаккха йигахь гIовгIа яьллера, чоьхьарчу гIуллакхийн министраллин куьйгалхой юккъе гIоьртинчул тIаьхьа бен иза дIа ца хецнера цара, шен адвокатах а ца кхетийтинера цул тIаьхьа бен».\nАдамийн бакъонашларйархочо дийцарехь, шозлагIчу дийнахь Харковерчу мигрантийн сервисе тховкIело ехарх дIахьедар яздан Бабаева яхана йолуш, цунна тIаьхьа баьхкинчу къайлахсервисхоша иза нуцкъах лаца а лаьцна, мича юьгу а ца олуш, дIайигнера.\nЦул тIаьхьа цу зудчуьнцара хьал, Украинерчу «Обозреватель» сайто дийцарехь, кхин а чолх ду. Iедалхоша шаьш лар а еш, буьйсанна Оьрсийчоьнца долчу дозане а йигина, цигахь оьрсийн дозалардархошка дIаелла иза. «Церан каракхаьчначу нахана тIехь деш долу таIзар дийца йиш йолуш дац.\nЭцца Донбассехь сепаратисташа вайн агIор шаьш лийцинчарна тIехь деш дерг ду ала мегар ду-кх. Массо а стаг цецваьлла ву Кхерамазаллин сервисо динчух. Иза ямартло а ю, Украинина эхь а ду», - элира Захаровс журналисташка.\nАла догIу, Оьрсийчоьнна дIаелча дуьйна Бабаева Амнатин кхолламах лаьцна хууш хIумма а дац. Цкъачунна йолчу информацица, иза Оьрсийчоъь цкъа а официалечу лехамашкахь хилла яц, амма Дагестанерчу нуьцкъаллин структурин белхахоша масийтаза хеттамашка дигина хилла цуьнан дай-наний, цу йоIаца а, цуьнан хIусамдеца а церан зIе юй толлуш.\nШен рогIехь, Украинерчу СБУ олучу кхерамазаллин сервисан векалша дацаре до, шаьш Бабаева цуьнан лаамна дуьхьал, ницкъаца оьрсашка дIаелла бохург. Шайн официала сайта тIехь цу хьукмато зорбане даьккхинчу дIахьедарца, бехк берриге а цу зудчуьн шен бу. «Дозанал сехьа йолучу хенахь цо юх-юха а кега а луш, тайп-тайпана жоьпаш лора шега деллачу хеттаршна.\nШа Украине стенна йогIуш ю а, ша Туркойчохь хIун деш хилла а лортIехь дийцалуш яцара и Оьрсийчоьнан яхархо. Цундела Кхерамазаллин сервисо иза махкара араяккха сацам бина. Цу дийнахьехь иза шен лаамца Оьрсийчоьнан агIор ша дIа а яхара», - аьлла яздина цу дIахьедарехь.\nЮха а Осмаев Адаман кхел\nОсмаев Адам хIинца "террорист" вац\nОьрсийчоьнан ши дипломат арваьккхина Вашингтоно, изза дина Москохо а\nОьрсийчоьнан спортера хьаькамаша даржаш дуьту\nГрозный IV хIоллам хIоттон оьшу я ца оьшу?\nОьрсийчоьно дакъалоцу Бразилерчу ловзаршкахь, амма...\n"Эккха кийчча йолчу бомбан" автор лоьху ФСБ-но\nПетарбухахь лоьцуш бу Кавказера гIаттамхой\nКремлца дипломатин уьйраш латтайо Украинано\nПетарбухахь ФСБ-н операци йирзина\nБесланехь дуьхьалонан акцина новкъарлойина полицино


МухIажиршна некъ боьхкуш ю Европа\nСтигалкъекъа-бутт 20, 2015\nЭзарнашкахь легала боцу мухIажарш хIурдахула Евробертан пахьалкхашкахь схьаэхаро холчу хIоттийна Европа цу балина дуьхьало ян некъаш лоьхуш ю. Оршот дийнахь Цхьаьнакхеттачу Европин арахьарчу гIуллакхийн министраш бинчу бартаца, мухIажарш лелочу хIурдакеманашна тIеман ницкъаца дуьхьало йийр.\nЛегала боцучу мухIажаршца а, уьш дIасалелочу контрабандхошца а къийсам латтор дара оршот дийнахь Брюсселехь цхьаьнакхеттачу Евроберта юккъейогIучу 28 пачхьалкхан арахьарчу гIуллакхийн министарша дийцаре дина хиллачех коьрта хаттар. Муха къастон догIу эзарнашкахь Европин хинбердашка хьевдинчу Африкерчу мигрантийн гIуллакх?\nХIун дан йиш ю уьш оццул лакхарчу терахьашкахь хIурда чу а эгаш, ца балийта? Муха ларйала йогIу иштта а гIап санна чIагIелла йолу Европа кхайкхаза богIучу хьешех?\nТIаьхьарчу беттанашкахь Евробертан кулуарашкахь хададза дийцаре деш дара, мухIажарш цу бертана юккъе йогIучу 28 пачхьалкхенах хIораннехь а бекъа беза, бохург. Цу Iалашонца Еврокомиссин куьйгалхочуо Юнкер Жан-Клода тидаме диллинера, мухIажарийн квотанаш хила еза, муьлхачу пачхьалкхено мас мухIажар тIеоьцу бохург билгалдоккхуш, бохург.\nИ квоташ пачхьалкхе тароне хиларе а, цигахь бехачу нехан терахье а, цигарчу болхбацаран лакхалле а, ткъа иштта цара хIинцалца схьа тIеэцначу мухIажарийн терахье а хьаьжжина хила езаш яра, Юнкеран кхетамца.\nАмма Евроберта юккъе йогIучу 28 пачхьалкхенах I0 цу доладарна реза ца хилла. Цу резабоцучаьрна юккъехь ю Британи а, Чехи а, Словаки а, Венгри а, Полша а, Испани а, ткъа иштта Балтика хIурданан гуонахь Iуьллу кхо а пачхьалкхе. Иштта, масала, Венгрин премьер-министр волчу Лазар Яноша дIахьедар дира цу хьокъехь, шен пачхьалкхено эццане а оьцур бац оццул дукха мухIажарш тIе, Евроберто иштта сацам бахь а, аьлла.\nТкъа Британино ша цу проектана реза ца хилар и сацам бахьана долуш кхин а алсамох къечу меттигашкара мигранташ Европе кхача гIуртур бу бохучуьнца бакъдира.\nЕвробертан куьйгалло шен сайти тIехь зорбане яьккхинчу информацица, Еврокомиссин куьйгалхочуо Юнкер Жан-Клода кхоьллинчу планаца, гергачу шина шарахь Евроберто шех кхозлагIа дуьне олучу къечу пачхьалкхашкара, уггаре а хьалха Африка континент тIера 20 эзар мухIажар тIеэца декхар ду. Уьш, и мухIажарш, Цхьаьнакхеттачу Европин тайп-тайпанчу мехкашкахула дIасабоькъур бу.\nУггаре а дукхаха мухIажарш тIеэца декхарийлахь йина Германий, Франций, Британий. Ткъа уггаре а кIезгоха мигранташ кхочур бу Финляндиний, Балтика хIурдана гуонахьарчу Эстониний, Литвайний, Латвиний. Тамашийнарг ду, нагахь санна цу гIайгIанан доккхах долу дакъа шега кхочуш йолу Германий, Франций квоташна дуьхьал яцахь, мелхо а кIезгоха нах тIеэцар тIедожийна йолу пачхьалкхаш – Эстоний, Латвий, Венгрий, массарел а чIогIа цу планна резайоцуш хилар.\nИштта а Евробертана юккъера ша дIаер ю бохуш кхерамаш туьйсуш йолу Британи а Еврокомиссин Iалашонашна дуьхьал. И стенца доьзна ду бохучух Маршо радио кхетийра цу махкахь вехачу Европерчу стратегикаллин талламийн институтан белхахо волчу политолога Асхабов Хьамзата. Цу дийцарехь, хIинцалца схьа мухIажар кIезга а, дукха а Европехь тIецар экономикан хьелашца доьзна дара, и дукхахьолехь гуманитаран хьежамаш бахьана долуш лелдо бохург дIакхайкхош хиллехь а.\nАмма тIаьхьарчу шерашкахь Евробертан юккъейогIучу дукхахчу таронечу пачхьалкхашкахь экономикан кризис хиларна а, болхбацаран терахьаш лакхадовларна а, ткъа иштта политикехь популистийн хьежамаш алсамбовларна а шайн мигранташ йолу юкъаметтигаш юхалуьстуш ю и пачхьалкхенаш.\nАсхабов: „Хьалха Евроберто мухIажарш алсам тIеэцаран бахьана хIнца дIадаьлла. ХIунда аьлча даханчу шерашкахь цара экономикан бахьанашца тIеийбеш бара мигранташ. Шайна лаахь а, ца лаахь а, шайн бахархой реза белахь а, бацахь а, царна белхан куьйгаш оьшура, белхан ницкъ а оьшура.\nАмма тIаьхьарчу шерашкахь Евробертан низамашца цхьа могIа хийцамаш хилла, къех йолчу Европерчу меттигашкара, масала, Полшера а, Румынера а болхлоьхурш хIинца мичча а таронечу Европерчу махка а воьдуш, болх бан йиш йолуш ву. Цундела генара схьа а оьхуш, кхузахь политикан тховкIело а йоьхуш, даиманна а кхузахь бисса дагахь схьаоьхуш болу нах Европина ца оьшу“.\nЦу юкъана оршот дийнахь вовшахкхетта хиллачу Евробертан арахьарчу гIуллакхийн министраша кхин цхьаъ мехала сацам тIеэцна. Цара барт бина тIебогIучу баттахь дуьйна иллегала мигранташ хIурдахула дIаса а лелош, царна тIехь ахчанаш дохуш болчу контрбадхошна дуьхьал тIеман ницкъаца операцеш ян.\nЕвропин коьртачу дипломаташа динчу гулахьчу дIахьедарца, церан Iалашо ю, „мигранташ Дуьненаюкъарчу хIурдахула дIасалелочу контрабандхойн бизнес-модел йохон“. Либин хинбердашна уллохь сателлиташца талламаш а беш, цигарчу контрабандхойн леламашна тIехь терго йийр ю Евробертан ницкъаша цкъа хьалха.\nЦул тIаьхьа Евробертан хIурдан эскарша цу контрабандхойн хIурдакеманаш хIурдалахь сецаа деш, уьш толлур ду, легала боцу мигранташ лохуш. Карийначул тIаьхьа цу тIера мигранташ шаьш схьабаьхкинчу юха буьгур бу, ткъа контрабандхой хIурдакеманаш дохор ду.


Iуьйра ламаз динчул тIаьхьа – пхуьйра ламаз хан чекха йаллалца, суткехь цIа доккхуш ду. Ламаз карахь кIилбехьа охьа а хиъна.\nАса ният ди сай Устаза тiедиллина долу вирд даккха Дела доьхьа Далла АллахIу Акбар.\nАллохIумма Везан Дела аса аьлла долу 100- АстагIфируллахI, 500- ЛаилахIа иллаллахьу, 100-салават мел суна ло Ахьа, соьгара совгIат дай, Хьайгара кIобал дай Ахьа тхуна Элча вина ваийтина волчу Мухьаммад Пайхамарна (I.с.в.), хьадрате кхачабе Ахьа, Цуьнан охлунна а, Асхьабашна а кхачабе Ахьа. Сан Устазана беркате кхачабе Ахьа, сан Устазана бала лаьъче массанхьа кхачабе Ахьа.\nТIаккха шеен хуург доIа дина дерзор ду\nОпубликовано в ГIеза-хьаьжи вирд


Шема -- Нохчийн Junud ash-Sham тобан куьйгалхо Мурад Маргошвили (Muslim Abu Walid Shishani).\n1994-чу шарахь ГIура-баттахь Оьрсийчоьнан эскарш Нохчийчоьнна тIелетча цуьнан 12 шо дара. Йоккхачу тоьпан хIоа , я бомба эккхаш хезча цхьа тамашийна бала буссий ша мича эккхар ву цахууш дIасаида волалора иза.\nСхьавола, цхьаьний дIа Iийр ду вай, вайна етташ ма яц и яккхийн тоьпаш, дIо гух етташ ма ю олий, цуьнан сатеда гIортара тхо. Цуьнан цIе яра, эр вай, Хампаша.\nШолагIа тIом болалуш дейишас дIавигира иза Нохчийчура. Францехь лаххара а 10 шо даьккхира цо.\nДаиман а цIаваха сатуьйсуш вара Ханпаша. Балха аьлла, балха а ца водара, дешарна тIе гIерташ а вацара, цхьа са дIадаьхьна волуш санна хан токхуш вара иза бохуш дуьйцу тахана, иза тIамах вадийна лелийначу цу зудчо.\nТахана Хампаша воцуш ву. Иза вийна Шемахь, ДAIИШ-ан куьйгалхоша омра а делла, герз а карахь тIеман операци воьду ша аьлла араваьлла воьдуш. Керлачу дахарехь цуьнан дола яьккхина хиллачу зудчо цуьнан телефонан номершна тIе хаамаш бахьийтина иза «декъал хиларх лаьцна».\nХанпашех йисина, цо ша Шема вахале Нохчийчу дIахаьжина йолу зуда, а, цуьнан 2 шо долу йоI а.\nМуьлш бу теша Шеман а, Иракъан а латтанашна тIехь кхоьллинчу Исламан пачхьалкх (ДAIИШ) олучу тобанна тIегIертарш. Цу хаттарна жоп луш историн Iилманчо политикан говзанчо Вачагаев Майрбека элира уьш ма-моьтту беккъа ахчанна тIехь белла, я хврц идеологех Iехабелла арабевлла нах бац аьлла.\nЦо дийцарехь, уьш баккъалла а тешаш бу дукха гена шерашкахь дуьйна Шемахь цхьацца хиламаш хилар бахьана долуш хийцалур ду дахар бохучух.\nДуккха а бусулба Iелим наха емал еш ю ДAIИШ тоба. Амма, цуьнга хьажна доцуш, шайн тоба стам луш ю бохуш хаамаш бу цуьнан куьйгалхоша. Иза цхьана агIор бух болуш хила мега, хIунда аьлча Шема а, Иракъе а гIертачу нахана бакъдерг довзуьйтуш беш болу болх ледара бу аьлла хета Вачагаев Майрббекана.\nДерриг дуьне схьаэцча, аласам долуш ду Шема а, Иракъе а Исламан пачхьалкх олучу тобанах дIакхета оьхуш болчу нехан терахь. Амма уггара а и терахь алсам даьлла Оьрсийчур а, Юккъерчу Азера советан пачхьалкхана юкъахь хиллачу республикашкара а тIаме оьхуш болчу нехан – 300 процент.\nТкъа хIунда оьхуш бу и нах Шема а, Иракъе а? ХIунда гIерта уьш Исламан пачхьалкх олучу тобанах дIакхета?\nПолитикан говзанчана Вачагаев Майрбекана хетарехь, цу бесса дукха бац, масала, Оьрсийчура а, Советан пачхьалкхана юкъахь хиллачу республикашкара а Шема тIаме оьхуш болу нах.\nОьрсийчоьнан официалан пропагандо а, цхьацца политикан говзанчаша а ма-диццара дац цу нахаца доьзнарг. И хаттар баккъалла а талла а, иза тидаме эца дезаш а дара бохуш вара Вачагаев.\nЦхьаболчу вайнахана хета и ДAIИШ леррина кхоьллина проект ю къайлахчу сервисаша, ша аьлча ФСБ-но. Церан Iалашо ю берриг а динна чубоьлла болу нах цхьанаметта а дIагулбар, царна Iуналла дан шайна атта хилийта. Иза хуьлийла дац аьлла хета Вачагаев Майрбекана.\nЦу тайпа къамелаш даржор вуно доккха зулам ду аьлла а хета цунна, хIунда аьлча, цунна гергахь, шайна хетарг хьул а цадеш дIаолучу а Шема баханчу а нахал а цIахь бисина болу къайлаха зуламаш дан кечбелла нах бу кхераме.\nХIора денна вай Iитталуш, а, вайна гуш долуш а цхьа хIума ду. Вовшаш лелочух цадашар. Неха ойла шен ойлаца йогIуш цахилча иза лацадалар. Суна ишттта хета, ткъа хьан бакъо ю кхечу тайпана хета аьлла, юха цадовшуш вовше пехаш даа кийча вай хилар.\nИза културан хаттар ду. Кху тIаьхьарчу лаххара а 200 шарахь Оьрсийчоьнан Iедалша нохчашна юкъахь лелийна политикан жамI ду иза аьлла хета Вачагаев Майрбекана тахана нохчаша вовшен ларам цабар.\nИракъа бехкейо Туркойчоь\nШема вахарна - 3,5 шарна набахте\nДАIИШца гергарлонехьберш лоьцуш бу Туркойчохь\nЛефортовон кхелан сацам\nШвецин кеманаша тIом бийр бац Шемахь\nЧIагIъйина "Исламан пачхьалкх" тобанна дуьхьал кхайкхйина санкцеш


Стохкалерачуьнца дуьстича, 28 процент лакхара ду Москвахь баларш\n2021-чу шеран Зазадокху-баттахь Москвахь лечу нехан терахь 28 проценте лакхадаьлла хаало цул хьалха хиллачу шераца дуьстича. Шахьаран могашлалла Iалашъяран департаментан зерашна тIетевжина бина цунах лаьцна хаам "Интерфаксо".\nТерахьаллин маьIнехь аьлча, баларш совдаьлла 2 888 стагна. Департаментан информацица, кху шеран Зазадокху-баттахь верриг а велларг ву 13 эзар стаг. Оцу юкъанна, COVID-19 ун бахьана долуш кхелхина 2 898 вахархо.\nХьалхо Росстато хаам бира, дахначу шарахь а, 2021-чу шеран хьалхарчу кхаа баттахь а коронавирусах а, цо йитинчу хьунах а Оьрсийчохь 248 эзара пациент велла аьлла. И терахьаш бакъ делахь, Американ Цхьаьнатоьхначу Штаташна а, Бразилина а тIаьхьа йогIуш ю коронавирусах белла нах совбовларца Оьрсийчоь.\nОцу юкъанна, Охан-баттахь Американ "Нью-Йорок таймс" гIирсо дIахьедира, коронавирусан пандемин муьрехь баларш алсам хиларца Оьрсийчоьхь лидер ю аьлла. Журналистийн лараршца, стохка Охан-баттера Дечкен-батте кхаччалц оцу тайпа баларийн процент 28 ю, вуьшта аьлча, 362 302 стаг.\nОфициалан дIахьедаршца, коронавирусах велла Оьрсийчохь 57 эзара сов стаг. Оцу терахьаша, хаамийн гIирсана хетарехь, шеконаш кхуллу, Путин Владимира динчу дIахьедарх. Дуьненчуьрчу кхечу пачхьалкхел а дика ларош схьайогIу Оьрсийчоь пандемица аьлла, дара цуьнан дIахьедар.


ГIиргIазойчура Къепедацаршкахь Вийна 117 Стаг\nМангал-бутт 14, 2010\nГIиргIазойчоь -- Ошера Узбек ву шен ягийначу хIусаманна хьалха лаьтташ, 14Ман2010\nМел лаххара а 117 стаг велла ГIиргIазойчоьнан къилбехь, кхин а 1,500 чевнаш хилла хIокху цхьана деа дийнахь гIиргIазойн а, узбекийн а тобанашна юкъахь хиллачу тасадаларшкахь. Иттаннаш эзарнаш узбекаш Узбекистане бевдда ГIиргIазойчохь шайна тIебазбеллачу кхерамах. Оцу махкахь ирделла лаьттачу хьолах лаьцна материал кечъйина Маршо радион корреспондента Наджибулла Фарангиза. Чулацам гочбина Умарова Аминас.\nГIиргIазойчура Могашаллин Министраллин хьесапехь ГIиргIазойчоьнан къилбехь диъ де хьалха дуьйладеллачу тасадаларшкахь беллачерийн терахь цхьа бIе вуьрхIийтта стагана тIекхаьчна. Чевнаш хилла цхьа эзар ах эзар гергга нахана.\nОш а, Джалал-Абад а кIошташкахь бехаш хилла иттаннаш эзарнаш узбекаш бевдда шаьш дойуш а, гIишлош ягош а болчу гIиргIазойн талорхойн тобанех.\nХIокху тIаьхьарчу ткъеха шарахь оцу махкахь хилла уугар а боккха бохам бу иза.\nДжалал-Абадерчу Маршо радион корреспондента Абдраимов Русбайс бахарехь, цхьа а билгало яц хаалуш, цигара кризис лахъяларан:\nАбдраимов: Маситтаза детташ герз хезна суна Токтогул а, Октябрская а урамашкахь. Джалал-Абад администрацин гIишлонна гонаха детташ а хезна.\nМаршо радио: Цул сов Новруз цIе йолу хьешан цIа а, Ширин цIе лелон кафе а цIаргахь гира шена Iуьйранна. Иштта, цхьана нехан доларчу хIусамах цIе таса гIерташ болу, герзаца хилла нах а гира шена бохуш дийцира Абрадимовс кхин дIа а телефонехула.\nМаршо радион корреспондента чIагIдарехь гIалин юккъехь гулбелла бу, герз карахь долу, доккхучу декъана, кегий нах. Баханчу баттахь оцу кIоштахь къепедацарш лелхийтарна коьрта бехкениг лору цара узбекийн юкъараллин лидер, депутат а хилла волу Батыров Кадырьян.\nАбдраимов: Джалал-Абад провинцин администрацин гIишлонна хьалха гулбелла бу тайп-тайпанчу кIошташкара схьабаьхкина нах. Талас а, Иссык-Кулан а кIошташкара баьхкина нах а бу царна юкъахь. Царгахь цхьаболчаргахь герз а ду. ГIагI-диллина машен а ю царгахь.\nМаршо радио: Джалал-Абадерчу комендатуро бахарехь, ток а, газ а дIаяьккхина Джалал-Абадехь, гIалахь цIераш тийссар марса ца даккхийта. Комендатурин векалша чIагIдарехь царга хаам кхаьчна Сузак кIоштара, бевзаш нехан цхьана тобано кхайкхамаш бина меттигерчу бахархошка, урамашка арадовла бохуш. Сузакехь бехаш берш, дукха хьолахь, узбекаш бу.\nОцу юкъанна, уггар а дукха адамаш дайинчу Ош гIалин йистехь а хезаш ду дуьйлуш долу герзаш. Беллачарех дукха берш цигахь байина бу. ГIиргIазойн Iедалан вебсайто бечу хаамца, яханчу буса мелла а меттадеана оцу гIалара хьал.\nУзбекийн Iедалшна тIе а тевжаш хаамийн гIирсаша дийцарехь, Узбекистанан Андижон кIоштахь хьесапе эцна кхузткъа эзар мухIажар. Амма, оцу терахьанна юкъахь дац дай-наношца долу бераш. Андижонан маьI-маьIIерчу кIошташкахь четаршкахь дIатарбина тIебаьхкина мухIажарш.\nМаршо радион ГIиргIазойн къилберчу корреспондента дийцарехь зударех, берех а, къанойх а лаьтташ бу мухIажарш. Божарий шайн хIусамаш ларъян севцца.\nДуьненаюкъарчу ЦIечу ЖIаро варе дина, ГIиргIазойчоьнан къилбехь кхолладелла хьал чIогIа ира ду аьлла.\nЛюксембургехь йистхуьлуш Европан Бертан арахьарчу политикин хьаким йолчу Аьштон Кэтрина элира оцу кризисо боккха сингаттам баьккхина Европан Бертан. Оццу хенахь, Оьрсийн Iедалша дIахьедар дина ГIиргIазойчу эскарш хьовсорна тIехь ойла еш ду шаьш аьлла. Юьхьанцара, гIиргIазойн лидеро Отунбаева Розас Шоьтан дийнахь гIо дехча, цунна реза ца хиллера Москох.\nГIиргIазойчохь хилла Бакиев Курманбекан Iедал 7-чу Апрелехь лаьллинера. Цу хенахь велира везткъа стаг. Бакиеван еш йолу гIортор цу кIоштахь уггар а чIогIа ю. Хьал дIадижа ца дуьтуш, юкъ-кара къепедацарш лелха цигахь. Ханна хаьржинчу Iедало Бакиеван агIончаш бехке бо, махкхара хьал дохорна.


1. Алиф-лам-ра. Жайна ду /хIара/‚ Оха ша хьоьга доссийна долу, хьоьга нах бодашкара серлонга арабахийтархьама – шайн Кхиош-кхобучун пурбанца ша веза волчуьнан‚ ша хастаме волчуьнан некъа тIе‚\n2. Делан /новкъа/‚ стигланашкахь а‚ лаьттахь а мел дерг Шена долчу. Бала бу-кх цатешачарна чIогIачу Iазапах.\n3. Ишттаниш бу уьш шайна дуьненан дахар эхартал сов дезаш‚ Делан некъах /нах/ дIатоьттуш, и гамбан гIерташ, – уьш генарчу тиларчохь ма бу.\n4. Оха ца ваийтина цхьа а элча цуьнан нехан маттахь бен цуьнга царна билгалдаккхийтархьама. Шена луург тилавала вуьту Дала‚ Шена луург нийсачу новкъа вуьллу. И веза верг а‚ хьукаме верг а ву.\n5. Оха Муса вахийтира Тхан аяташца: "Арадаккха хьан къам бодашкара серлонга‚ дагадаийта царна Делан /ниIмат шайн дукхахилла/ денош"‚- аьлла. Баккъалла а, цу чохь делилаш ду хIор собаре волчунна а‚ баркалла олуш волчунна а.\n6. Мусас аьллера шен къоме: "Аша дагадаийта шайна хилла Делан ниIмат! Цо кIелхьарадехира шу ФирIавнан доьзалах‚ боьха Iазап шуна тIехь хIоттош болчу‚ шун кIентий бойуш‚ шун зударий дийна буьтуш. Цу чохь шун Кхиош-кхобучуьнгара доккха зер ду шуна".\n7. Шун Кхиош-кхобучо дIакхайкхира: "Шу баркалле хилча‚ Аса совдохур ду шу /ниIматашкахь/‚ аша керстаналла дича Сан Iазап чIогIа ду!"\n8. Мусас элира: "Керстаналла дахь аша а‚ массо лаьттахь мел волчо а, – баккъалла а, и Дела хьал долуш а ву (хIумма оьшуш вац)‚ хастаме а ву".\n9. Шуьга ца кхаьчна шул хьалха хиллачеран - Нухьан къоман‚ Iадийн‚ Самудийн а хабар‚ царел тIаьхьа хиллачеран а /хабар/? Далла а бен ца хаьа уьш. Цаьрга баьхкира шайн элчанаш билгалонашца – шайн куьйгаш шайн багенашка дохуьйтура цара‚ элира: "Оха керстаналла дина шу шеца даийтинчунна‚ тхо чIогIачу шеконехь ду аша тхо шена тIекхойкхучух".\n10. Церан элчанаша элира: "Ткъа Делехь шеко ю‚ стигланаш а‚ латта а кхоьллинчу? Цо кхойкху шу шун къинош Ша гечдаре‚ тоьхначу ханна шу тIехьататтаре". Цара элира: "Шу ма дац тхо санна адамаш бен‚ шуна лаьа тхо дIататта тхан дай шена Iибадат деш хиллачух‚ даладе тхуна билгала делил".\n11. Церан элчанаш цаьрга элира: "Тхо-м шу санна адамаш дара‚ делахь а Дала Шен лех Шена луучунна ниIмат ло. Шуна цхьа а делил даладойла ца хилла тхан Делан пурбанца а бен‚ Далла тIетевжийла муъма нах.\n12. Тхо хIунда ца тевжа Далла тIе – Цо тхо нис ма дина тхан некъашна тIе‚ оха собардийр ма ду аша тхуна йинчу халонашкахь‚ шаьш тевжаш берш Далла тIетевжийла!"\n13. Цатешачара элира шайн элчанашка: "Оха арадохур ду шу тхан лаьттара /махкара/ я шу тхан дине доьрзур ду". Церга церан Кхиош-кхобучо вехьица хаийтира: "Банне а хIаллакбийр бу Оха зуламхой‚\n14. Оха шу даха ховшор ду лаьттахь царел тIаьхьа‚ иза ду Суна хьалха ша хIоттарх кхоьруш волчунна‚ Сан таIзарх кхоьруш волчунна".\n15. Цара толам бийхира – ийшира массо вухахьара Iазапхо.\n16. Цуьнан тIехьахула жоьжахати ю‚ ноткъан хих малор ду цунна.\n17. Цо къурд бийр бу оцунах‚ герга вац и худа – массо меттигера цунна тIе валар догIу‚ и лан ца ло‚ цуьнан тIехьахула луьра Iазап ду.\n18. Шайн Кхиош-кхобучух цатешначеран масал ду: церан Iамалш чимах тера ю, буьрсачу дийнахь шеца мох чIагIбелла болчу. Шаьш тардинчу хIуманна тIехь ницкъ болуш бац уьш. Иза ду-кх генара тилар!\n19. Хьуна ца гина Дала стигланаш а‚ латта а кхоьллина хилар хьакъ-бакъ? Шена лаахь Цо шу дIа а дахийтина, керла халкъ далор ду.\n20. И Далла дезза (хала хIума) дац.\n21. Далла гучабовлур бу берриге /къематдийнахь/. Ледара хиллачара эр кура хиллачаьрга: "Тхо хилира /дуьненахь/ шуна тIаьхьахIуттуш. Шуна яккхалой тхуна тIера Делан Iазапах хIумма а?" Цара эр: "Дала тхо нисдинехьара – оха шу а нисдина хир дара. Тхуна цхьатерра ду тхо синтем байна хьийзича а‚ я тхо собар деш Iийча а – тхуна кIелхьарадовлар дац".\n22. ШайтIано эр ду /къематдийнахь/ гIуллакх кхочуш хилча: "Баккъалла а, Дала йинера шуьца бакъ ваIда‚ аса а ваIда йинера шуьца – аса тешнабехк бина шуна. Шуна тIехь цхьа а хьаькамалла ма дацара сан, аса шуьга кхайкхар бен – аша суна жоп делира. Суна бехкаш ма баха – шайна бехкаш баха. Сан шуна дан гIо а дац‚ шун суна дан гIо а дац. Аса керстаналла дина аша со хьалха накъост лаьцна хиларна". Баккъалла а, зуламхошна лазош долу Iазап ду.\n23. Тешаш хилларш а‚ дика Iамалш йинарш а чубоьхкина хир бу /ялсаманин/ бошмашка‚ шайн бухахула татолаш лелаш йолчу‚ шаьш гуттар цу чохь лаьтташ шайн Делан пурбанца. Церан маршалла цу чохь "Салам" ду.\n24. Хьуна ца гина‚ муха масал далийна Дала хазачу дашах – и хазачу диттах тера ду: цуьнан орам чIогIа бу‚ цуьнан га стиглахь ду.\n25. Шен даар ло цо массо хенахь шен Кхиош-кхобучун пурбанца. Дала масалш даладо нахана – цара ойла йийр яцара-те!\n26. Боьхачу дешан масал – боьхачу диттах тера ду‚ ша схьадаьккхина долчу /орамашца/ лаьтта тIера – чIагIо яц цуьнан.\n27. Дала чIагIбо иман диллинарш чIогIачу дашца дуьненан дахарехь а‚ эхартахь а. Дала тилабала буьту зуламхой. Дала Шена луъург до.\n28. Хьуна ца гина шаьш Делан ниIмат керстаналлах хийцинарш‚ шайн халкъ хIаллакьхиллачу цIа чу охьа ма биссий цара\n29. Жоьжахатин чу – цу чохь бегар бу уьш. Ма вон чIагIо ю-кх!\n30. Далла накъостий хилийтира цара – Цуьнан новкъах /нах/ тилорхьама. Ахьа ала: "Зовкх хьега шайна – шун дIадахар цIерга ду".\n31. Ахьа ала Сан иман диллинчу лешка: ламаз хIоттадойла цара‚ Оха шайна деллачу рицкъанх харж йойла /Делан новкъах/ къайлах а‚ гуш а шена чохь йохка-эцар а‚ доттагIалла а доцу /къемат/ де дале хьалха.\n32. Дела ву Ша кхоьллина стигланаш а‚ латта а. Цо доссийна стиглара хи‚ цуьнца стоьмех шуна рицкъа даьккхина Цо. Шуна муьтIахь дина Цо кема, и лелархьама хIорда чохь Цуьнан омрица‚ шуна муьтIахь дина Цо хиш.\n33. Цо муьтIахь бина шуна малх а‚ бутт а‚ – и шиъ ца соццуш болх беш болуш. Цо муьтIахь дина шуна буьйса а‚ де а.\n34. Массо аша шех дехначух шуна делла Цо. Делан ниIматаш аша дагардахь – дагардалур дац уьш шуна. Баккъалла а, адам зуламе а ма ду‚ баркалла олуш а ма дац.\n35. ИбрахIима ма аьллера: "Со Кхиош-кхобушверг‚ Ахьа хилийталахь хIара мохк кхерам боцуш‚ со а‚ сан кIентий а гена бахалахь жIарашна Iибадат дарх.\n36. Со Кхиош-кхобушверг‚ цара тила ма бина нахах дукхахберш. Суна тIаьхьахIоьттинарг – соьх ву‚ суна Iеса хилларг, – баккъалла а, Хьо гечдеш верг а‚ къинхетаме верг а ву-кх.\n37. Тхан Кхиош-кхобург! Аса даха хаий сан зуьрет ялта доцчу боьрахь Хьан сийлахь долчу цIийнан уллохь. Тхан Кхиош-кхобург! Ламаз хIоттадойла цара‚ нехан дегнаш цергахьа шовкъ йолуш хилийталахь‚ стоьмех рицкъа лолахь царна – цара баркалла ала мегара.\n38. Тхан Кхиош-кхобург! Хьо хууш ву-кх оха къайладоккхург а‚ оха дIахьедориг а. Делах къайлаер яц хIумма лаьттахь а‚ стиглахь а.\n39. Далла бу хастам‚ суна воккхаллехь ИсмаIил а‚ Исхьакъ а веллачу! Баккъалла а, сан Кхиош-кхобург доIа хезаш верг ву-кх.\n40. Сан Кхиош-кхобург‚ соьх хилийталахь ламаз хIоттадийриг‚ сан зуьретах а /хилийталахь дика Iамалш ерш берш/. Тхан Кхиош-кхобург‚ сан доIа къобалделахь.\n41. Тхан Кхиош-кхобург‚ гечделахь суна а‚ сан дена-нанна а‚ муъма нахана а хьесап хIуттур долчу дийнахь".\n42. Хьуна ма мотталахь Дела гIовпал ву зуламхоша дечух. Цо тIаьхьатоттуш бу уьш шена чохь бIаьргаш ирх кхетта хир болчу /къемат/ дийне.\n43. Сиха гIур бу уьш шайн кортош айбина‚ шайн бIаьрахьажар духадоьрзур дац цаьрга‚ церан дегнаш хIаваъ хир ду.\n44. Ахьа кхерам таса нахана шайга Iазап догIур долчу дийнаца‚ тIаккха шаьш зулам диначара эр ду: "Тхан Кхиош-кхобург‚ тIаьхьататтахь тхо гергарчу ханна – Хьан кхайкхамна жоп лур дара оха‚ элчанашна а тIаьхьахIуьттур дара тхо". Ткъа шу дацара хьалха дуйнаш бууш шайна дIатилар дац, бохуш?\n45. Шу охьахевшира шайна зуламаш диначерийн гIишлошкахь‚ шуна гучуделира‚ хIун дина Оха царна‚ шуна масалш далийра Оха.\n46. Шайн мекарло йира цара‚ Далла гергахь ю церан мекарло‚ церан мекарло хиллехь ша лаьмнаш дIадохуьйтуш.\n47. Хьуна цкъа а ма мотталахь‚ Дела Шен элчанашца йолу ваIда йохор йолуш ву, алий. Баккъалла а, Дела веза верг а ву‚ бекхам Шен берг а ву.\n48. Оцу дийнахь латта хийцор ду кхечу лаьттаца‚ стигланаш а /хийцор ю кхечаьрца/ – уьш цхьаъ волчу‚ нуьцкъала волчу Далла хьалха дIахIуттур бу.\n49. Хьуна гур бу оцу дийнахь къинош динарш буржулашца /зIенашца/ бихкина.\n50. Церан бедарш силамах /хир ю/‚ церан яххьаш цIеро дIалоцур ю\n51. Дала бекхам балархьама хIора сина ша карийначуьнца. Баккъалла а, Дела хьесап дарца сиханиг ву.\n52. ХIара хаам бу нахана‚ цуьнца царна кхерам тасархьама а‚ царна хаархьама а Иза хилар цхьа Дела‚ хьекъалдерш кхетархьама а.


Питтсбургерчу синагогехь герзаш диттина нах байина\nIамеркан Пенсильвани штатерчу Питтсбургерчу синагогехь герзаш диттина мел лахара а 10 стаг вийна аьлла бу CBS телеканалан зулам хиллачу меттигера бина хаам. Бокъдолу терахь мел ду хууш дац, CBS телеканало полисхойн хаамашна тIе а тевжина дIахьедина вийнарг бархI стаг ву аьлла. Ишта Reuters агенталло дIакхайкхийна, вийнарг бархI, лазийнарг 12 стаг ву аьлла.\nМеттигерчу KDKA канало хаамбарца, синагоган хьалхарчу гIат тIехь вийна 4 стаг герзаш диттина, кхин а 4 вийна лахарчу тIегIа тIехь. Сурт гинчара дийцарехь, кIайчу аматахь мажца волу стаг Iуьйранна 9:45 минот хан яьллачу хенахь синагога чу а вахана герзаш кхийса волавеллера.\nТешаша даредарца, "Массо а жуьгтий байа безаш бу" бохуш, мохь бетташ хилла тIелеттачо. Полисхоша тIечIагIдина тIелеттарг 49 шо долу Боуэрс Роберт хилла аьлла.\nЗулам хиллачу меттиге полици кхаьчча, оцу стага герзаш диттина царна дуьхьал а. Веа полисхочунна чевнаш йина, дуьйцу хаамашкахь. Полисхоша лазийначул тIаьхьа каравеана зуламхо.\nШеконашца лаьцначу Бауэрс Роберта тIелатар дале хьалха Интернетехь шен Iалашонех хаамбина хиллера. Цуьнан йозанна репост йина хилла Твиттерерчу шен агIонехь журналисто Клири Тома.\n"Сан къам хIаллакдеш кхи дIа детта са дац сан. Хьовсийша - со дIавогIуш ву", - аьллачу Бауэрсан дешнаш далийна Клирис.\nСинагогана уллохь герзаш диттинчу кIоштахь бехаш бу доккхачу декъанна жуьгтий.\nКилсаш чохь а, маьждигашкахь а герзаш диттинарш бойуш таIзар юкъадаккхарх хьахийна Iамеркан Цхьанатоьхначу Штатийн президенто Трамп Доналда. Дукхахберш дуьхьал бу стаг верна, амма цунна хетарехь, Делах тешарш гулбеллачохь герзаш кхуьйсучарна шерашкахь латта а ца беш, байа беза аьлла, билгалдаьккхина Трампа.


"Далла гергахь а, сайн къомана а, дена а хьалха а со цIена ву". Махкахь шен нах хьийзорах дуьйцу Масхадов Анзора\nМарсхьокху-бутт 27, 2020\nИчкерин президентан Масхадов Асланан воI Масхадов Анзор\nМасех кIира хьалха Ичкерин президент лаьттинчу Масхадов Асланан кIанта, Масхадов Анзора дIахьедира, Нохчийчохь бехачу шен гергарчу нахана Iедало тIеIаткъамбарх. Цо дийцарехь, кадыровхой баьхкина, цара бехкаш даьхначул тIаьхьа кхелхира цуьнан къена ненаваша. Масхадовс дийцина, меттигерчу телехьожийлехь шайн пропагандийн программашкахь Iедалхоша шен гергарчу нахах пайдаэцарх.\nМасхадов Асланан йишин кIант, президентан хадархо хилла волу Хаджимурадов Висхан декхаре вира "Грозный" пачхьалкхан телевизионехь дIахьедан, "тIамах Европе бевддачу" Ичкерин лидерийн ямартбовларх.\nМасхадовн го бехбан бертаза тIедожийнера цунна аьлла, тешна ву Анзор. Делахь а, Хаджимурадов нуьцкъаша телехьожийле валийнера бохург - бакъ ца дира телеканало. Иштта шен нахана тIеIаткъамбан болийча, Нохчийчуьру Iедалхошка видео тIехь вистхилира Масхадов Анзор. Шен нах ма хьебе бохура цо.\nКавказ.Реалиица хиллачу къамелехь цо дийцина, шайн цIийнах болу цхьаберш Нохчийчуьра дIа стенна ца бахана а, Оьрсийчоьнца Нохчийчоьнан хиллачу шолгIачу тIамехь ша дакъалаьцна дац бохучу нахана ша лучу жоьпех а.\n- Дукха хан йоццуш Нохчийчоьнан Iедалхошка вистхуьлуш ахь дийцира, хьайн нах цара хьийзабо аьлла. Ткъа "Грозный" каналан сюжетехь ахь шолгIачу тIамехь дакъа ца лаьцна аьлла, хьайна критика йича, хьайн деца хиллачу къамелан аудио нахала яьккхира ахь. ХIун Iалашо йолуш дира ахь иза?\n- Сайна а тIехволуш, айса сайна тоьхна дозанаш а дохош, иштта кIеда вистхила дийзира сан. Дукха ларвеллера со цунах. Стохка дуьйна буьйлабелира уьш (кадыровхой) сан цIе яха а, со бехван а. Цара тидаме озийнарг хIун ду аьлча, шолгIачу Нохчийчохь боьдучу тIамехь ас дакъа лаьцна дац бохург. Церан пропагандийн цхьа метод ю иза. Шен доьзал Малайзи дIахьажийна бохуш, сан дегара бехкаш дохура Кадыровс-воккхахволчо. Цхьа шой, ах шой бен ас цигахь даьккхина дац. Цул тIаьхьа Iарбойн Эмираташкахь а, Туркойчохь а, Бакухь а ваьхна со. Оцу соьгара бехкаш дохучу нахах цхьа а хилла вац хьалхарчу тIамехь. Со хIетахь даим а вара сайн дена юххехь. Суна атта ду оцу харцдолчунна дуьхьал латта. 2004-чу шарахь сайн деца хиллачу къамелан ролик ю ас зорбане яьккхинарг. Цигахь боху ас, суна дена уллохь хила лаарх (шолгIа тIом боьдучу заманчохь), иштта цо сайна делла жоп а Iорадаьккхина. Хьалхо ас кхин аудио а йовзийтира, суьрташ хIиттош. Цу тIехь бохура дас, хьалхарчу тIамехь а санна, шолгIа тIом боьдуш а шеца со цхьана хила лаьара аьлла.\nМасхадов Аслан: Делера салам-маршалла хьулда хьуна, Анзор! Соьга кхечира хьоьгара диск, суна хезира, хьо соьца хила лууш вуйла а. Некъаца чолхе хир ду. Кхераме а ду. Ас айса а йина цунах лаьцна дукха ойланаш. Хабарш а,эладиташ а совцалур дац. Президентана гонах уьш даим а лаьттина ду.\nОцу хенахь телефонаш етта кхераме дара, цундела кассеташкахула юьхьанца къамелаш дора охашиммо, тIаьхьо флешка юкъаелира. ХIинца къайле яц иза, дийца мегар ду. Жигара иштта къамелаш дан волавелира со 2002-чу шарера схьа дуьйна. Почта дIасакхоьхьу нах бара тхойшиннан зIе латториш. Соьгахула чекхйолура хIора а кассета. 2000-чу шерийн юьххьехь со Азербайджанехь йа Туркойчохь хуьлура. Соьгахула хабарш дIасатухура дас Закаев Ахьмаде а (Ичкерин вице-премьер хилла ву- редакцин билгалдаккхар), Ахмадов Илесе а (арахьарчу гIуллакхийн министр - редакцин билгалдаккхар), иштта кхинболчаьрга а. Иштта соьгахула юха дега жоьпаш а дIакхачадора.\nТоьшаллин кехат: I99I-чу шарахь кхоьллира, инарлас Дудаев Дхжохара куьйгалла ден Нохчийн Республика Ичкери. Оьрсийчоьнан президент хIоьттинчу Ельцин Бориса чолхечу хьолан раж кхайкхийра республикехь. I994-чу шарахь Соьлж-ГIалина тIелетира. I99I-чу шеран Охан-беттан 2I-чохь ракеташ тоьхна, вийра Дудаев.\n1996-чу шарахь Марсхьокху-беттан 31-чу дийнахь Хасу-Юьртахь Оьрсийчоьнна а, Нохчийчоьнан Ичкери республикана а юкъахь машаран бертан кехатна куьйгяздира, Ичкерина маршо луш, амма территорина статус яларх хаттар дIатеттира 2001-чу шаре. 1996-чу шарахь президентан дарже шен кандидатура кховдийра Масхадов Аслана. 1997-чу шеран юьххьехь цо толам а баьккхира харжамашкахь. Ткъа шолгIа тIом боьдучу заманчохь Масхадов къайлавелира, Соьлж-ГIала федералан эскарша дIалаьцча. 2005-чу шарахь вийра иза, Доьвкарахь дIаяьхьначу леринчу операцехь.\n- Ахь дийцарехь, етташ, лечкъош, кхерамаш туьйсуш лелийна хьан гергара нах дIа стенна ца бахара уьш Нохчийчуьра?\n- Массеран а ма яц дIаваха таро. Цу тIе, сан гергара нах, кхинберш а санна, цхьа миска нах бу. Хьанал къа а хьоьгуш лелла нах. Со теша, Нохчийчуьра маьршачу, шайна тIехь ницкъ бийр боцчу мехкашка дIагIур болуш дуккха а нах хиларх. Амма шайн орамаша а, аьттонаш цахиларо а сецабо уьш.\n- Тахана муха хене буьйлу хьан нах, муьлхачу меттигашкахь белхаш беш бу уьш?\n- Ма дукха хан ю со цаьрца зIенера ваьлла. Со кхоьру, царна сайгара зен хиларна.\n- Ютубехь ахь арахоьцу видеош муха тIеоьцу Iедалхоша?\n- Дика хир дара, уьш зорбане йохучу хьоле со цара воккхуш вацахьара. Амма суна хаьа, цара хIинца кечдийриг а, дендерг а хIун ду. Кадыровн раж ялхош мел болчу Европерчу блогерийн дахарна кхерам бу. Со шайн долара воккхуьйтур ву сан нахе, иштта гойту цара, шаьш стенна гунахь ду.\n- Хьан ден хилла хадархо вистхилла "Грозный" телеканалехь. Зорбан министро Дудаев Ахьмада боху, и цуьнан шен лаам бара. Муха кечйинера цара шайн эфир хаа таро хилирий хьан?\n- ХIан-хIа, рогIера аьшпаш бу уьш. Яцара иза цуьнан инициатива. Ишта ца дийцина, кхин хIун эр дара цара, шайн бехказлона?\n- Хьуна хетарехь, 2000-чу шерийн юьххьехь тIамехь ахь дакъа ца лацаро, бина цхьа а хийцам буй?\n- Суна хетарехь, со цигахь хиллехь а, хийцалур долуш хIума дацара. Со а вийна хир вара, вицвина а хир вара. Сан дахарехь уггар а чолхе хилла мур бу иза. Даймахкана а, гергарчарна а, дена а генахь хилар -хала хIума ду и. Цхьацца бахьанашца кхоазза гIоьртира сан да, со ша волчу дIавига. Амма хIоразза а ца нислора. ХIетахь Ичкерин лерина векал санна болх беш вара со. Шех дIакхета суна атта доцийла а хиина, со мостагIчун караваха кхерам а латтарна, президенто информацин-аналитикан центран куьйгалхо хIоттийра со. Сайн ден омра ца дохош сххьавогIу со тахана а, бакъдарг даржош. Далла гергахь а, сайн къомана а, дена а хьалха со цIена ву. Оцу пропагандисташ хила гIертачу наха дуьйцчучо шайх сан къа хоьтуьйту.\n- Нагахь санна, Масхадов Аслан вехь а, цуьнан метта хьо хила тарло бохург дуьйцуш а дарий хIетахь?\n- ХIан-хIа, президент харжамашкахь къасто везаш ву вай долчахь. Конституци а, низамаш а дара тIеэцна. Дарж схьаэцна, кхечуьнга кховдо йиш йолуш дац. Президент вийначул тIаьхьа, цуьнан метта хилира Садулаев Iабдул-Хьалим. 2006-чу шарахь аьхка тIамехь вийра иза а.\n- Цхьаболчу хьан ден агIончаша а, дуьхьалончаша а олу, дукха тIех кIеда лидер вара Масхадов Аслан, цундела Оьрсийчоьно гIо латточу оппозицино хьал дохадора бохуш. Ткъа ницкъе йолу тобанаш юкъ-кара бандаш санна лелара.\n- Бакъду, шен къомаца кIеда вара иза, къам дезарна а, цуьнца ларам хиларна а. Цунна дукха дезара нохчийн къам, тхоьга цIий ца Iанадайта, шен ницкъ мел берг дира цо. Цхьа кхетам боцу, ямарт волчу стагана бен луур дац цIий Iано. 1996-чу шарахь хьалхара тIом бирзича, шолгIа а чугIорта планаш хIиттош яра Кремл. Амма царна оьшург бахьана дара. Тхо декъа гIоьртира уьш, вовшашна дуьхьал даха, амма оха ца дира царна луург. Кадыров Ахьмад а, Ямадаев Сулим а, кхинболу а тIехьехархой боллушехь. "Нохчийн Дагестане гIортар" аьлла, йоккха операци дIаяхьа лаам хилира. Басаев цига вахале дуьйна а, тIемаш бара цигахь дIахьош. Цигарчу тобанхоша гIо дехна вахара иза, воьдушшехь а. Шен лаамехь.\nТIех кIеда вара бохуш, Масхадовна луьйчу нахе ала ду сан: тIом а беш, ша валлалц дIа муха гIертар ву кIеда стаг?\nТоьшаллин кехат: 1999-чу шарахь Марсхьокху-беттан 2-чу дийнахь Дагестанерчу Цумадинан кIоштахь Басаевн а, Хаттабан а тобанашкарчу эзар гергга гIаттамхочо тIелатар дира Гигатли олучу юьртана. ШолгIачу дйинахь Агвали эвла а кхечира уьш. Оццу шеран 6-9 чу а деношкахь тIемаш баьржира Ботлихан кIоштахь - рейдан декъашхой Ансалт, Рахат олучу ярташна чубахара. Талламчийн зерашца, 33 Оьрсийчоьнан эскархо вийра цигахь, чевнаш йира 34-нна. Оцу хиламашкара схьа болабелира Нохчийчохь шолгIа тIом. Масхадов Аслана емалдира Басаевн чугIортар.\n- Кадыров Ахьмадца цхьана суьрта тIехь муха нисвелла хьо?\n- 1996-гIа шо дара иза, тIом а бирзинера. Инарлаца Лебедь Александрца Хасу-Юьртахь сайн ден хилла цхьанакхетар дIаяздеш вара со. Бертан кехаташна куьйгаш яздан гулбеллера цигахь. Цхьммо цигахь даьккхина хиллера и сурт.\n- Кест-кеста дийцаредо, Ичкерин Конституцино официалехь тIеэцнерий-те шариIат бохург.\n- 1999-чу шарахь Басаев а, кхинболу буьйранчаш а лууш бара махкахь шайн цIарах шариIат кхайкхон. Динца ловзар санна хIума дара иза. Сан деца оппозици баханера уьш. Хьо Кремлаца бертахь ву, церан лаамца лелаш ву, хьо динна а, шарIина а дуьхьал ву бохуш, иза ир-карахIоттон гIертара уьш. Сан да дика кхетара, хIетахь шолгIа а Ичкерина тIелата кечам бечу Кремлна, цу кепара барт эгIар пайден хир дуйла.\nМассо а бусулба стаг шарIехьа хила везаш ву, тхан дино хьоьху ишта. 1999-чу шарахь Масхадовс дIакхайкхийнера шарIа. Бакъду, хаамийн гIирсашкахь тIаме кхайкхамбар санна, дуьйцу.\nШа дара, нагахь санна, божарий а, зударий а жихIаде кхайкхинехь, 1994-чу шарахь Кадыров Ахьмада санна. Амма, Оьрсийчохь цунах лаьцна хьехо ца лаьа.\n-Норвегехь муха нисвелла хьо?\n- Тхан доьзал Туркойчохь дIатарбеллера. Тхо дика тIе а ийцира цигахь, тхох кхета а кхетара. Да вийча, Азербайджане дехьадевлира тхо. Iарбой пачхьалкхаш Оьрсийчоьнца доттагIаллехь ю, цундела, цигахь совцийла а дацара. Эххар а, 2006-чу шарахь Норвеги кхечира тхо. Кхузахь йоккха диаспора ю, вовшашца уьйраш ю тхан, махкахошца цхьана а деттало.\n- Махкахошца вовшахдеттадалар синтеме дац, тIаьххьара блогерш бойъуш, тIелетарш дан долийчхьана. Масала, вийра Кадыровн критик Мансур Старый, Венера Анзор, тIелетира Абдурахманов Тумсона.\n- Со адам дезаш стаг ву, дахарна кхераме долу хIума а деза суна. Амма, дагахь хIума доцуш хила мегар дац, цо тешнабехк бо. Цундела, со даим а ларло, ойла йо, лаа дуй-те цуьнан соьца зIе лехар олий. Кхерам буйла хаьа суна.\n- Путин ца хилахь, Нохчийчуьра хьал муха хир ду олий, ойла хила а хуьлий хьан? Йа Кадыров ца хилахь?\n- Тахана хIоттийнарг вацахь, цуьнан метта кхин карор ву. Иза саннарг, йа цул а оьшург. Камера хьалха а хIиттабой, нах сийсазбен Кадыров саннарг карор ву. Ткъа Путин ца хилахь, Оьрсийчоьнан шанс ю, шайн бакъонаш юхаметтахIиттон, кхечаьрга Оьрсийчоь кхин тIе а хIаллак ца яйта. ХIинца а дац тIаьхьа. Путин ца хилахь, цуьнца боьзна зуламе нах а хир бац, нагахь санна, цуьнан метта цхьа бакъахьарниг вагIахь.\n- Шена суверенитет еллехь, муха ехар яра Нохчийчоь?\n- Оьрсийчоьнна гIоле дара тхуна маршо еллехь. Тахана кхийдош йолу хуьскаш яла а дезар дацара. Тхуна-м даха хаа ма хаьий. Хьалхара тIом болабалале дукха дика дехаш дара тхо. Жима бизнес а лелош, кхечу пачхьалкхашкара хIума а оьцуш, бехара нах. Тхайн ма-хуьллу хене дуьйлура, пачхьалкхе йоьхуш хIума а яцара. Дуьненаюкъарчу йохка -эцаре довла таро яра тхан Гуьржийчухула. Нагахь санна, Оьрсийчоьно "боккха Китайн пен" хIоттийнехь а, тхуна атта хир дара.\nИчкерин а, оьрсийн-нохчийн хиллачу тIемашкара документалан тоьшаллаш Iалашдеш, зорбане доху Масхадов Анзора. Карарчу заманчохь шен дех лаьцна шолгIа книга арахеца хьийза иза. Хьалхара "Борец за свободу. Мой отец - чеченский президент" аьлла, цIе тиллинарг арахийцира 2010-чу шарахь.


Вайнах бовбаха кечлуш ду Iедал\nТIаьххьара карладаккхар Гезгмашин-бутт 21, 2012\nКъилбаседа Кавказ, 1903-чу шарахь йина 19-гIа бIе шо долалуш хиллачу дозанийн историн реконструкци.\nШинарий дийнахь Магасехь шина мехкан доза дийца цхьаьнакхийтира нохчийн парламентан куьйгалхо Абдурахманов Дукхаваха а, гΙалгΙайн премьер-министр Чилиев Муса а. Цара бартбина, хийра нах юкъа а ца узуш, хьалха Оьрсийчоьнан низамаш а, лаьттан долалла гойту картанаш а дехкина, бертахь доза къастон. Амма хаттар хΙоттало: муьлхачу заманара зилш бакъ лара догΙу, декъалуррий-те латта вовшашка дегабаамаш а боцуш?\nБахархошка хьалха а ца хиттина, хΙинца а ца хоьтту, кхечу хΙуманел а башха, оьшу вайнахана, бов а бевла, дозанашца вовшех хьулбала я, эзар шерашкахь а санна, бахалур бу уьш, басеш, хьаннаш лаьмнаш юкъара а долуш.\nХоьттуш хилча-м, дала жоьпаш долуш дера ву хΙора а. Я хьаькамалло а, я хьоло а курабаьхна нах а бац кху кΙиранашкахь Маршо Радиона шайн ойланаш тешийна нах. Ткъа мел цхьабосса машаре, цхьаалле гΙерта уьш! Вайнехан хиндерг къасталучу некъа хьалхахь хΙоьттича, хΙораммо а юьстахтотту гΙалгΙай, нохчий, Оьрсийчоь хΙоттаяларан дуьхе хьаьжча, шайн башхаллаш а йолуш ши къам ду бохург. Гарехь, низамел а хьекъале бу вайнехан вежараллина дозанаша зедарна кхоьру бахархой.\nШинарий дийнахь цхьаьнакхеттачу шина мехкан дозакъасторан комиссино вуно хаза, бертахь дΙадаьхьна Магасехь шайн хьалхара цхьанакхетар. Нохчийн спикера Абдурахманов Дукхавахас а, гΙалгΙайн премьера Чилиев Мусас а барт бина, кхоалгΙа агΙо - кхелахо - Кремль, шайн белха юкъа ца ийзон а, шаьш дийриг-дуьйцург массарна а довзуьйтуш лелон а. Иштта барт бина юристаш, историкаш, экономисташ дозакъасторан гΙуллакхан декъа бига а. Амма тΙехула хьахийра цара цкъачунна, лаьттан доллалла луьстуш, дозанаш маца, муха хилла гойту картанаш шайна хьалха дохкур хилар а.\n... Эццахь сема ца хилича ца волу хΙора нохчо, хΙора гΙалгΙа.\nХууш ма-хиллара, бΙеннаш ду картанаш, кеп-кепара ду царна тΙехь ГΙалгΙайчоь Нохчийчоьнах къастаен дозанаш а. Масала, данне а дац доза 19-гΙа бΙешо долалуш оьрсийн топографаша хΙоттийначу карти тΙехь – деккъа «Нохчийчоь» аьлла доллучу а вайнехан латтанех.\nЦундела шеко яц, картанаш дийца дахахь, кΙеда аьлча, цакхетамаш боцуш гΙуллакх доьрзург цахиларан.\nДагалоцур вай, хΙирашна латтанашна кхачо еш, гΙалгΙай Къилбаседа Кавказан малхбаленехьа оьрсийн империно дΙатиттина хилар 19-чу бΙешерашкахь. Я муха этΙийна латтанийн кийсигаш орстхой шайн меттигашкара бохийча – таханлера Карабулак я гΙалгΙайн шахьара Несара лаьтта меттигаш ма ю уьш! Ткъа Сталинан заманахь, къаьмнашна тΙехь эрадоккхуш, хийцина дозанаш? Оцу хΙуманашна тΙедоьгΙча а бакъ хуьлу дозанаш дийцаре дахаро боккха гIурт оьккхуьйтур хиларх богу нах.\n«Шина вешина юккъехь а хуьлу ков-керт. Вежараллехь долу ши къам къаьсташ цхьа а дов хуьлийла дац» - бохура кхо кΙира хьалха гΙалгΙайн лидера Евкуров Юнус-Бека.\n«Къаьмнашна юкъахь хилла а бац, хир а бац къосам, цакхетамаш», -бохура шинарий дийнахь Чилиевца дозанан гΙуллакх дийцаре долош волчу Абдурахманов Дукхавахас а.\nАмма вайн лерехь лаьтта Евкуров къамелан шолгΙа дакъа а. «Дозанаш замано къастийна, уьш тахана дерраш ду», - элира цо хьастагΙа.\nГΙалгΙаша, нохчий революцешкахь бохкучу юкъанна, дΙалецна церан латта, бохура ши кΙира хьалха Соьлжа-ГΙалахь Кадыров Рамзана а.\nКадыров: «Цара хΙун дина-хьуна аьлча, цхьацца федералан структурашца шайн бехаш а беш, дукха-дукха латта дΙалаьцна Ιедалша. Шайн ярташкара нах охьа а кхоьхьуш, цигахь коттеджаш а еш, охьаховшийна, иштта беш болх бу. ...Вайца гΙиллакх ца лелийча, муха ло ша да волчу лаьттан территори цхьанне а?»\nРепликаша цкъачунна гойту хьакамийн къамелаш риторика таттаран тΙегΙантΙехь бен доцийла а, амма зил хьокхучу гΙуллакх даьлча, цунна буха хевшшина Ιаш лелхар болу къовсамаш буйла а.\nОцу хьокъехь Маршо Радионо дийхира нохчийн депутатийн зорбан секретаре, гΙуьттучу хеттаршна жоьпаш карор. Амма шаьш векалдина дац дозанийн тема цхьаьнцце а шайггаре йийцаре ян, элира парламентан журналиста. Абдурахмановга шега дΙа ца кхечира тхан зΙе – иза луларчу Ставрополан махка вахана вара.\nДелахь а латтанийн, дозанийн тема вайнахана уггаре а мехалчех хиларе терра, аьтто бер бу, аьлла хета, нохчийн а, гΙалгΙайн а мехкийн куьйгалхошна хетарг тΙейогΙучу хенахь хаза.\nВайнах бов ца баьхча ца Ιан доллу Ιедал


Окуева Аминин цIарах урам хир бу Днепрехь\nУкраинан бIаьхочуьнан, лоьран Окуева Амини цIарах урам схьабоьллур бу Днепр гIалахь. Кхаарин дийнахь цунах лаьцна хаам бина Днепран гIалин кхеташонан пресс-гIуллакххочо. И сацам бан Iалашо хилира Донбассехь хиллачу тIемийн ветеранийн масех юкъаралхойн организацино а, волонтераша а дехар динчул тIаьхьа.\n2017-чу шеран ГIадужу-беттан 30-чохь Киевна гергарчу Глевахехь цабевзачу наха герзаш диттира шен цIийндеца Осмаев Адамца цхьаьна иза чохь йолчу машенна. Коьртах кхеттачу герзо йийра Окуева.\nЦу заманчохь Украинин чоьхьарчу гIуллакхийн министран (МВД) хьехамча лаьттинчу, "Народный фронт" фракцин халкъан депутато, карарчу хенахь МВД-н куьйгалхочун гIовс волчу Геращенко Антонна хетарехь, иза еран коьрта верси ю Украинерчу хьолана оьрсийн къайлаха сервисаш дестабилизаци ян а, Нохчийчоьнан куьйгалхочун Кадыров Рамзанан гоно Осмаевна бекхам бан а.\nКарарчу шеран Дечкен-баттахь Къоман полицин куьйгалхочо Клименко Игора а, Киеван кIоштан полицин хьаькамо Небытов Андрейс а дийцира, Окуева Амина ерна шеконаш йолуш лаьцна, хьалха дуьйна Украинан вахархо волу, Дагестанера схьаваьлла стаг аьлла.


Кунгаева Элзин дахар юхадендан еъна дуьнентIе Жаннати Элза\nСтигалкъекъа-бутт 01, 2013\nПолковника Буданов Юрийс юйна йолу Таьнгичуьра нохчийн йоI Кунгаева Элза.\nАдамийн ламасташка диллича, йоьлха де а дац кху йоьΙан (эфирехь доьлхуш хеза бер) – шо кхаьчна ерриг Европана а нийсо хьоьхучу адамийн бакъонаш Ιалашъечу Францерчу Страсбург-шахьарахь дуьнентΙе яьллачу Эльзин. Шашаха тиллина цΙе а яц Элзина тиллинарг, Жаннатин Элза ю иза, Ялсаманера Эльза – 13 шо хьалха оьрсийн полковника, танканийн декъан хьаькама Буданов Юрийс Таьнгичохь къиза йийначу Кунгаева Элзин хьомара дуьнентΙехь яха еъна Ахьядова Элза.\nНорвегехь тховкΙело карийна бехачу Кунгаева Висига а, цуьнан цΙийннене Розига а дΙахаийта лаьа Маршо Радиона сийллаллехь юйла, юьззина оьзда нохчо а йисина, мостагΙчунна къар цалуш, эхарта церан йоΙ ерзар къомо деза лоруш турпалалла дуйла.\nШайна иштта Кунгаева Эльза дагчу йоьжна хилар хоуьйтуш тиллина шаьш шайн берана Жаннати Элза цΙе элира тхоьга йоьΙан дас, Страсбургерчу нохчийн бакъоларъярхочо Ахьъядов Ιисас.\nЖаннати Эльзин да Ахьъядов Iиса\nТΙемаша, кхечу баланаша алссам нохчийн дΙахьочу кху заманахь доккха хΙума ду къоман керла чкъор дузуш хилар. Кхин а деза, хаза ду нохчаша шайлара сийдолу мехкарий а, кΙонахий а дагахь кхобуш. Декъала хуьлда жима Элза, дукха ехийла!


Нохчийчоь -- Адамийн бакъонийн тергояран Оьрсийчоьнан президентан векал Нухажиев Нурди, 24Тов2005\nХууш ма-хиллара, Оьрсийчохь жимма а хIума даьлла кавказхо набахти кхачош ву. Цу декъехь къаьсттина эшам хуьлчех бу нохчий. Цунна даре до говзанчаша –эксперташа а, адамийн бакъонашларьярхоша а, цхьаболчу Iедалдайша а.\nМел кIадбоццу хIума а даьлла, вайнехан стаг лацарх, талламхойн зераш дIадерззалц, арахь а вита тарлушшехь, цунна маршо ехкарх, кху деношкахь леррина Москох Оьрсийчоьнан Лакхарчу кхелан хьаькаме Лебедев Вячеславе кехат яздина адамийн бакъонашларъярхочо Нухажиев Нурдис.\nХууш ма-хиллара, иза Къилбаседа Кавказан Юкъараллин кхетошонехь бакъонашларъечу комиссин куьйгалхо а ву. Шега дуккха а бахархойн леткъамаш кхочу боху Нухажиевс. Церан хьесап даро гойту, цо кхеторехь, Къилбаседа Кавказера схьабевллачу бахархошна а, кхийолчу кIошташкарчарна а юкъахь, цаьргара цхьаъ даьлча, йоккха башхаллаш тергаллуш хилар.\nЦу хьокъехь къастам боллуш низам делахь а, талламхочун, кхелахочун, прокуроран хьажам-ойлане терра беш бу сацам. Вуьшта аьлча, кхел хиллалц набахтехь бахкораш кавказхой бу дукха хьолехь. Герггарчу барамехь ишта яздо ша Лакхарчу кхелан хьаькаме Лебедевга дахьийтинчу кехат тIехь Нухажиев Нурдис.\nЦо билгалдоккху "муьлххачу а зуламна бехке беш болу нохчий Оьрсийчоьнан кIошташкахь чубухкуш хилар, уьш Нохчийчу дIа а бахана, къайлабовла тарло боху бахьанаш а хIиттош. Хьесапе оьцуш дац лаьцнарг цхьана билггалчу меттехь вехаш, доьшуш я болх беш хилар а, массара а иза диканца валхош хилар а.\nСуьдехь бен стеган бехк къасто йиш йоццушехь, и чохь валлорца талламхоша а, прокурораша а, церан мотт-ишаршца суьдхоша а гойту, шайн бала цакхачар а, бендацар а. Уггар хьалха церан бала ца кхочу, нагахь бехк боцуш и лаьцнехь, мел тIеIаткъам бан тарло цу хиламо цуьнан психика-синхаамна а, кхолламна а…"\nИшта яздо шен кехат тIехь Нухажиев Нурдис. Цунна хетарехь, цхьаберш чубохкар, ткъа кхиберш, дов хатталц, озабезамца маьрша битар доьзна ду, стаг муьлхачу къомах ву бохучу хаттарца.\nНагахь чу ца воллахь, Нохчийчу дIаваха тарло куьгбехке лоруш верг боху хIума а бух болуш ца лору Нухажиевс. «Моьттур ду Нохчийчоь я Къилбаседа Кавказан республикаш кхин пачхьалкх ю, цигахь бехкениг лаца йиш йоцуш ву», - боху бакъонашларьярхочо.\nНухажиев Нурдис Москох хьажийначу кехатах цхьа тIаьхьало а йолуш, бахархошна гIо хиларе сатесначех ву Невран кIоштара вахархо Бавди.Цо дуьйцу.\nБавди: «Нурдис арабаьккхина некъ чIогIа бакъахьа хета суна. Харцонаш дукха ю. Даьлларг мел кIезиг хIума делахь а, "нацмен" (кегийчу къаьмнех - М.Р.) хилчахьана, чохь валлаво, ткъа кхиберш кхел хатталц мукъа буьту.\nСвердловске кIантана тIаьхьа вахана, кхо бутт а баьккхина, веъна сан доттагI. Хаза нехан санна харж йина цо и харц Iедал бахьанехь. Цигахь доьшуш ву цуьнан кIант. Кегийрхой леташ, нохчий бу моьттуш, хIара тIевахана, ткъа уьш оьрсий хилла. Iа а ца велла, кхо гIо дина уьш дIасакъастош. ТIуртIаз а ваьлла вехначу цхьамма хIара а леташ вара алар бахьанехь, шина баттахь чохь валлийна кIант.\nДов хаьттинчул тIаьхьий бен ара а ца ваьккхина…Ишта масалш дукха ду.\nСтавропол мехкан Пятигорскехь сан вешин кIант а, цуьнца кхин пхи-ялх нохчий а, гIали чохь хелхабевлла аьлла, иза хилла а доццушехь, чубухкучуьра бевлла, цIеранаш тIаьхьабовлар бахьанехь дIахецна…\nСуна цундела хаьа Нухажиевс арадаьккхина гIуллакх мел пайдехьа ду. Дала аьтто бойла цуьнан. Эшахь тхо накъостий а ду-кх, "гIарчI-аьлла" дIахIитта».\nТергамхоша а, могIарерчу бахархоша а даре а деш, чIогIа лазаме, хийла нохчочунна тIехIоьттина хIума ду Нухажив Нурдис шен кехат тIехь гIардаьккхинарг. КIезиг бац царалахь цу декъехь харцо кхийдийнарш. И кехат чот-хьесапе а эцна, Оьрсийчоьнан Лакхарчу кхелан хьаькам Лебедев Вячеслав нийсо толийта аравала сихлур вац аьлла хетарш а бу дуккха а.\nНухажиевс кехат дахьийтина...


Нохчийн Мотт, ГIадужу-бутт 21, 2017 page 1\nШоьта-де 21 ГIадужу-бутт 2017\nВайн вовшашца а ца буьйцу вешан мотт\nНохчийн меттан де герга мел кхочу, шуьйрра дуьйцуш ду зорбанехь нохчийн меттан мехаллех, мотт дIабаран кхерамах а.\nАвтор Эрсно Казбек.\nНохчийн меттан гIайгIанаш\nШайн литература хьакъ долччу тIегIантIе яккха еза нохчаша. Цуьнга къоман ларам хилча бен аьтто бац цунна шен мотт дебон а, чIагIбан а. Поэт-гочдархо Хатаев Хьусайн Пушкинан «Евгений Онегин» роман нохчийн матте йоккхуш ву кху муьрехь. Цуьнца хилира Маршо Радион нохчийн литературан хьокъехь къамел.


"Ас мохь хьекхара, чIогIа лазавора со"\nДечкен-бутт 16, 2018\nОьрсийчуьрча Republic зорбанан гIирсо бинчу талламца, Нохчийчохь наркотикаш лелочу нахана дуьхьал кампани дIахьош, полисхоша харц бехктакхаман гIуллакх кхуллуш а хилла, наркотикаш лелийна хиларна бехк тIелаца бохуш лецначу нахана тIехь къизаллаш лелош а хилла.\nИштта 2017-чу шеран цхьана Марсхьокху-баттахь полисхоша Нохчийчохь лаьцнера 70 гергга стаг, яздо Republic-о. Царна юкъахь вара Эвтрара Межидов Мохьмад-Iела. Ша прокуратуре хьажийначу латкъамехь цо дуьйцу, шена Шелан кIоштарчу полисхоша, ток етташ, ницкъ барх лаьцна.\nМежидовс дийцарехь, зулам дар тIелаца бохуш, цунна йиттина эчигпластик биргIа. "Сатоха ницкъ боцуш мохь хьекхара ас, чIогIа лазавора со. Ткъа полисхоша олура, мукъарло даллалц ницкх бийр бу шаьш олий", - яздина цо ша прокуратуре хьажийначу кехатехь.\nМежидовца цхьаьна полисхоша лаьцна хилла цуьнан воккхах волу ваша – Мохьмад-Сиддикъ. Цунна, гIоьмаш а тоьхна, дегIах скотч а хьарчийна, ницкъ бина Iедалхоша, цу стага наркотикаш лелорна бехк тIелаццалц.\nЭххаре а суьдхочо Межидов Мохьмад-Iела бехке вина 16 грамм къомалх йина наркотик йохкарна. Ткъа цуьнан вешина бехке диллина шеца 128 грамм наркотик лелор.\nТаллам дIахьош ши ваша кхерош хилла полисхоша, шаьш "теракт" ярна а, тIемалойн тобанан декъашхо хилла аьлла а бехке вийр ву бохуш.\nАдвокаташа дийцарехь, вежаршна МежидовгIаьрна дуьхьал кхоьллина бехктакхаман гIуллакх цхьа а бух боцуш, харцонца вовшахтоьхна ду, ткъа и шиъ лацар хьокъехь долу кехаташ ду къизаллаш лелийначул тIаьхьа кечдина.\nНаркотикаш лелорца доьзна Нохчийчохь суьдхоша бинчу 67 сацамна анализ йина Republic-о. Даима а къомал карош хилла полисхошна, кехаташ хатта стаг сацийча. Цуьнца цхьана хIоразза а лецна нах къера хуьлуш хилла, шаьш зулам дина хиларна. Ткъа церан гIуллакхаш луьстуш хилла суьдаша ша-тайпачу кепехь.\nНохчийчуьрчу ницкъаллийн структурашна герга волчу Republic-ан къамелхочо билгалдаккхарехь, дукхачу хьолехь адамашка зулам дарна мукърло дойтуш хилла видео камерана хьалха, ткъа иза дан реза ца хилларг къиза хьийсош хилла.\nRepublic-о яздарехь, стохка ГIура-бутт чекхболуш Оьрсийчоьнан чоьхьарчу гIуллакхийн министраллан Нохчийчуьрчу урхаллехь гучудаьлла 507-зза бехктакхаман низам дохийна хилар. Республикехь наркотикашна дуьхьал операцеш дIахьош тешаш хиллачу наха дийцарехь, полисхоша ярташкахула рейдаш дIахьош хилла, иттаннаш адамаш дIа а лоцуш.\nЦу нахе мукIарло дойтуш хилла талламхоша магийна йоцу препораташ лелийна хиларх лаьцна, ткъа иштта нуьцкъала дуьйцуьйтуш хилла наркотикаш латтош болчу нахах лаьцна.\nГIерз а карахь, Iедалшна дуьхьал лаьттачу нахаца, Iедалша террорхой олу царах, дIахьош болу къийсам дIабаьккхина, Нохчийчуьрчу куьйгалло уггаре боккха шен тIе тидам тIебахийтинарг ю республикехь шуьйра яьржина йолу наркомани. Цундела делахь а, коьртачу декъана наркотикаш кисанахь карайо полисхошна, Iедалшна цхьа стаг набахте хьажо оьшуш хилча а.\nИштта кхушара Дечкен-баттахь Нохчийчохь лецна дуьненна а евзаш йолчу "Мемориал" бакъонашларъярхойн центран Нохчийчуьрчу декъан куьйгалхо Титиев Оюб. Иза бехке вина наркотикаш латторна. Цу кеппара бехк а биллина масийтта шо колонехь даккхийтира Нохчийчуьрчу суьдхоша, Iедалца дага а ца волуш, нохчийн къоманна департаци йина 70 шо кхачарна хьажийна Соьлж-ГIалахь конференци дIаяьхьна волу Кутаев Руслане.\nКарарчу хенахь, наркотикаш лелийна аьлла, Нохчийчуьрчу набахтехь хан токхуш ву "Кавказский узелан" корреспондент Гериев Жалавди.\n"Маьршаваккха Титиев" аьлла, флешмоб дIаяьхьна Волгоградехь\nСобчак: ДIахаийтийша царна Нохчийчоь - Оьрсийчоь юйла\nТитиев Аюбана тIе лоьраш ца буьту


«Аз цхьа совгIат хьона денад,\nДарегIа совгIат из дац -\nБIухо — гIаьбарто ва венар…»\nТоп е шалта сайца доацаш,\nСецца наькъа аравоал,\nГIагI а дац са дегIа дувхаш,\nМаьрша илли ловзадоал.\nБолар деш со вода чехка,\nСона кIалха – лоаман бухь.\nЦхьаь вац со укх пана мехка,\nИраз кхаьча леп са юхь.\nБийса я са, боадо йоацаш,\nБIарго зувча кхерам бац.\nСай ды кхий чу бехкац вужаш,\nИз чубехка бахьан дац.\nЛоам чу кхоач со, никъ беш денна,\nГIадвахав со, дув буъ аз,\nНана йолча волаш санна,\nЕ хьаьстача санна дас.\nЛоаман бухье морхаш отташ,\nШовда зурма санна дек,\nЛоаман йоI лел южаш, гIотташ,\nШий иразах йоацаш шек.\nЮрта цхьаккха вац чуудаш,\nКийчде сона тоха герз,\nБах уж тахан гоамал йоацаш,\nУйла машаргахьа ерз.\nЦкъаза шира зама ювцаш,\nХоз деттача товрий зов.\nГIозал саготонца хувцаш,\nУкхаза а лаьттад дов.\nАз хIанз хеттац, чурташ хинна,\nХьан кертага латт уж тIой,\nДаьгIастане, лоалах тинна,\nБаха хайшаб гIаьбартой.\nАйде кадаш, йоацаш гIожал,\nДездеш доттагIала цIай!\nДог дIаденна къамий вошал,\nСа мо дезаш хургда вай.\nТаржам даьр С. Арчаков\nТирк доагIа, лоамашта юкъе гIолла хьувзаш,\nШий чехка талгIеш бердех етташ,\nЦкъаза цхьа ашараш лекхаш,\nЦкъаза ломо мо цIогIа детташ.\nЦкъаза дода гон тIа хехка ды хиле,\nСийна кес михца ловзаеш.\nШортта хьежаш латт цунга сигале,\nШий сийрда седкъий лепадеш.\nЦкъаза, цхьа них санна сувсаш,\nИз дода, кIай чопаш беш,\nЦкъаза, меца борз хиле, увгIаш,\nДода, каетташ, лаьтта удадеш.\nНаггахьа кIаьдлий, шорто шершаш,\nИз дода, бердаш лувчадеш.\nТалгIен тIехьа талгIи етташ,\nУж лоамаш декадеш.\nЦун майрача цIогIанга ладувгIаш,\nУлл сатийна со ваь са юрт.\nЛаьттан тIа боамбе кулг хьекхаш\nБода сийрдабаьнна бутт.\nЭздел ахчах хийцад.\nКъаман юкъера гlулакх, безам\nВорхlий даьна дитад.\nКъиноех дизза дола доллар\nВайнаьха уйлаш толхаяй.\nЙицъеннай вайна ааргало, валар,\nКъаман дикал йиц а яй.\nГlулакхе этта хийла адам\nБlаргашта гушшехь талхаш латт.\nКъонах яхача деша маlан\nВай маlача наха дицдеш латт.\nМискача наьха хьакъ дуараш\nДи мел дола бебаш латт.\nХьарам рузкъах коттбайнараша\nШоай къемата ди дохкаш латт.\nМассанена ховшдар дувца мича дезар,\nБlаргашта гушдар харц-м дац,\nХьарам рузкъах кхебаь дезал\nИман долаш хила йиш яц.\nБокъо лорае овттабаьча наха\nБокъон овла хоадабеш латт.\nШоай сий дохкаш боацача маьха,\nКхааш ийдер, чlоагlлуш латт.\nХийла саг, шийна пайда хьабаьлчахь,\nХарцонна тlехьа отташ ва.\nСагота вац ший Даьлах ваьлча,\nТlехьален къинош lоадеш ва.\nЛатта вай мехка маьждигаш\nДукха хоза лакхалуш,\nЦхьаболча наьха Даьлах тешам\nДи мел дола лохалуш.\nВа, са зlамига, эздий къам!\nДала дездаь кхелла къам!\nБеннаб вайна хоза мотт,\nДунен юкъера хоза мохк!\nАдамашта юкъера гlулакх, безам\nИман, беркат, тlехьален дезал.\nПайдан дий вай дикагlа даьхача,\nДикагla дийхача, гlишлош яр?!\nВай дай гlулакхаш юкъера даьхача,\nПайдан дий-те вай леладер?!\nМoгийтаргдий Цу Везача Дала\nВай харцоношта тlехьадалар?!\nВа, са зlамига къам! Хьасомдала!\nКхерам ба вайна Даьлах далар.\nТха ЭЛЧА МУХЬАММАД\n(Даьлера с.м. хилда цун)\nАллахIа везваь хьо воссаваьв лаьтта,\nАдамашта довзийта бусулба ди.\nЦхьаккха саг виссавац доккхача дунен тIа\nЦа йовзаш, ца хозаш хьа еза цIи.\nХьо лаьтта воссаваьв, сийдо Элча,\nБелгалваь иманаца, Iанарца хьай.\nХьа уммат дохаде моастагIий белча,\nКаг цалуш, тIехьаэйттаб хьона Даьла лай.\nХьа амарца АллахIа — низ болча Далла,\nАдамаш дог тийша, Iибадат дир.\nСакхетам лакхбенна, дегаш сомадаьнна,\nХьо бакъваь, тIехьаэйтта, АллахI цаI вир.\nХьа карах доссадаьд сийдола Къуръан,\nВахара — валара Дала оттадаь теш.\nЦIенача хьехамца кхайкадаь иман,\nБусулба ди лоархIам хьадовзийташ.\nГIа санна лоаца дола адамий вахар,\nХIаранех дуссаргдолга цо кхетадир.\nКъиноех лорадала адамаш тIахьийхар,\nКъемата хургдола ди кхайкадир.\nАллахIа везваьвола, сийдола Элча,\nХьайна Дала тIадиллар Iа кхоачашдир.\nБусулба дегашка Iа сегар, Элча,\nДуненахь довргдоаца, дин сийрда лир.\nХетаю гIалгIай кхалнаха\nЗIамига-йоккха, аьнна, доацаш,\nГIалгIай кхалсаг эзди я.\nДика я из, дувцалг йоацаш,\nВай къаман из боча я.\nЗIамига йиIиг – хоза малейк,\nКхийнар – бIаьстен зизилг да,\nСув я-кх хIара гIалгIай кхалсаг,\nШий цIен йизза нана я.\nМалх мо лепаш да цун сибат,\nДегI-кеп хурмай хи мо да.\nБолар да цун дижа-тайжа,\nЦун йистхилар кIаьда да.\nТIах, аьнна, волча виззача кIантан\nДукхаеза тоам бола йоI.\nЦунца вахар дилла лерхIачун\nХьамсара йола ханнара йоI.\nКхийна яьнчун дага мел латтар\nКхоачаш долда цун Дала,\nЦох кхоачам беш, дIанийсъеннар,\nГIоза цига йоаллийла.\nХоза да цох хинна нускал,\nМаьр-цIай еза нус из я.\nДезалашта нана я из,\nШий фусамах яшаш я.\nЦIен-даь йизза фусам-нана,\nЦун сий лакха цо лоаттаду\nДезалашца шиш бола нана,\nОамалах цо уж кхебу.\nДаь-нана, наьна-нана, дезалий нана,\nДаь-йиша, наьна-йиша, веший-йоI,\nКъахетаме болча даь, наьна\nДукхаеза йизза йоI.\nХьамсара йола, дукха еза\nВиIий, йиIий, йиший йоI,\nОалалга доацаш, я из хоза,\nШий къаманна эша йоI\nДаь-веший йоI, наьна-веший йоI,\nВеший йиша, йиший йиша,\nГIалгIай къаман сийдола йоI,\nШий даь-цIен дика йоI-йиша.\nОамалах я гIалгIай кхалсаг,\nГIалат доа хIама цу дергдац.\nХала да, аьнна, де декхар дар\nЦа деш из юхасоцаргьяц.\nУллув латт из боккхагIашта,\nШий къаман сий лорадеш.\nШийна доагIа дакъа хьалаьца,\nКов-карт, цIа, кхуврч лорабеш.\nТахан дунен чура говзалаш\nКараерзъяь, из болх беш я,\nЛораш, доктор, инжинераш –\nЦунах хинна шортта ба\nИз ма ярра ювца велча,\nКъоалам, каьхат тоъаргдац.\nЦун дикал вай ювца делча,\nПоэт дIаяздаь варгвац.\nСа йижарий, новкъа ма хилалаш,\nУкх тIа гIалат са хуле,\nМогар даьд аз, бIа ца къожабеш,\nХьахьокха гIерташ шун сийле.\nНачIал мел цун доккха да, аьнна,\nШун дикал йийца варгвац,\nПоэт мел чIоагIа говза ва, аьнна,\nСом сел воккха поэт вац.\nУкх дунен тIара тIехйола цIараш\nШух яха мегаргйолаш я.\nШек воацаш, аз шух аргда.\nБоча, хьамсара са йижарий,\nШун во сона ма гулда,\nИраз долаш, укх дунен тIа\nМаьрша цхьана вай хилда!\nМа елха са йиша\nХетаю Буро тIа Пригородни районе\nвежарий байнача йижарашта\nЙижарий, хов сона, шуга кхаьча бала,\nБиста боарам боацаш, боккха, хала ба.\nМа хила селла чIоагIа Iаьрж делла,\nЦу балийна са тоххал шуга денал да.\nХов сона, шун кер чу шийла ша биллалга,\nШун бIаргашка йижалга из Iаьржа морх.\nЦу шано дог гIелдеш, сийрдача бIаргашка\nБоад духьал етташ, шо вIашкаух.\nКхаьчача гIайгIано лотабаьча керо\nТIаккха из шийла ша бошабу.\nЦох хинна из хий, догIа а хиле,\nШун гIийлача бIаргех Iодолалу.\nТIем тIа воI вийнача наьнагара гIайгIа,\nСигленел, лаьттанел йоккхагIа хургья.\nИштта воша вийнача йиший а гIайгIа\nКхы кIезигагIа йоацалга сеца бакъда.\nИз шовзткъе диълагIа шу дага ма доагIий шоана,\nДага ца далла зIамигачоа дувцаш хезад.\nНаькъа тIа байна дай, ноаной, вежарий лайх бехкаш,\nЦига а, ца дохаш, оаша садийттад.\nШун бIаргий хих хинна доккхий тоатолгаш,\nДунен тIа мел долча хих дIакхийттад.\nОаш беш бола узам, феца дIабаха,\nДерригача халкъе лерге кхаьчаб.\nХий эшаш, фо эшаш мел волча сага\nЦу дешах чIоагIа бохам хиннаб.\nШугарча Iазапах да?къа кхачарах,\nДерригача халкъа бала хиннаб.\nМа делха, ма делха селла гIийла, миска,\nУж вай байнараш гIоазоте ба.\nЦхьабакъда, харцлуврашта хургда шоана таIазар,\nБехкага хьежжа, уж оачаргба.\nСа са да хьо, са Нана,\nУкх дунен мах хьа ба,\nСа боча дог да, хьо Нана,\nХIара саг хьо езаш ва!\nКIаьга малх мо лепаш я хьо,\nДаим тхона езаш я,\nМассаза Даьлага кхайкхаш я хьо,\nМаьрша вахар дехаш я.\nМехка, къаман езаш я хьо,\nХIара сага хьесташ я,\nПехка фо мо, эшаш я хьо,\nДезалах садоалаш я!\nЧаккхе йоацаш ба хьа мах,\nХьо ба сийрда дошув малх,\nВо ма гойла хьона тха,\nИраз, аьттув хилба хьа!\nВахар дIаьха хилда хьа,\nХало, сагото ца ловш,\nЭзар шера яха хьо,\nГIайгIа, бала фуд ца ховш!\nСа боча дог дог да хьо, Нана,\nДорхбеннаб йиIий безам.\nДог са сихха детталу.\nКхийттар лазар чIоагIа, сиха.\nХийлавар цо къарву.\nЯлар дега уйла гаьна.\nЮхахьажа из ца товш,\nШийна хетар цун из хьаьна,\nЦо шийга аьннар массаза ловш.\nШийца ва, аьнна, яр из хеташ.\nСа Iехаду безамо.\nТкъамаш да цун лакха гIерташ.\nШе ца езалга хайна, лаьтта,\nЮхаяла из а хьож.\nЛерга хезар цунна хIаьта\nШе цо чIоагIдаь денна дош.\nЕНА КХАЬЧАР ГУЙРА\nЕна кхаьчар дошо гуйра,\nИз я массадолча коа.\nШийга саттесачарна дера\nIалам IажагIденна доа.\nСомаш, хаьсаш – дуарг мел дар,\nКхаьча, гуйренца дIаэттар,\nАхканна царца къахьийгачар\nГуйренца шортта чуийцар.\nЯ из гуйра кIаьда, хоза,\nДошо беса, камаьрша я.\nБакъда, латтац къаьга массаза,\nIано тетте эккхаеш я.\nОалхазараш, ашараш лекхаш,\nТIеххьара Iадика ювцаш да.\nБIаьстий яьлча, дукха цаговш,\nЮха мехка доагIаргда.\nБезам, хала да хьох вала,\nЛотабелча керахь ала –\nДолла дуне готт а деш,\nВахара цох къахьал еш.\nБезам, бу Iа боккха бала,\nМоттиг йоацаш ваха, вала –\nДег чу инза летадеш,\nХийла бIарг а лешабеш.\nХIана ба хьо селла къиза?\nМегацарий хила мерза –\nСага вахар гIоза деш,\nДегашта салоIам беш?\nСа хьамсара ГIалгIайче\nСа хьамсара ГIалгIайче,\nДа хьа гIоза хIара ди.\nМелла гаьна хиларах,\nХьоца са увш со ма вах.\nВоккхий ву хиларах се\nАьттув болаш хьоца Iе,\nХьа хозленех доккхал деш,\nГIоза кхоане Iалаш еш.\nСа дог хьеста Наьначе –\nБезам тела ГIалгIайче,\nХилба аьттув массане\nХьона денна Iунал де.\nХилба аьттув воккхий ве,\nХиларах хьа къонгех се,\nХьона дега безам луш.\nЯхийла хьо иразе.\nХилда хIара доагIа ди\nМашаренца йолаш Iи.\nВода воти чкъаьрий лувца,\nШортта лувзаш лаьтта ког.\nТIеххьа теба цици — Боамби\nГерга гудар, дIаьха цIог!\nЧкъаьра тIехьа чкъаьра!\nЮза ведар – цици хьега.\nБIаргаяйна цици мIара,\nВедарашка чкъаьрий эга.\nЧкъаьрилг чкъаьрах хьерчаш,\nВедара саьнашка шортта тув.\nВотех лечкъаш, лаьтта керчаш,\nМеца Боамби царга кхув.\nВедар яьсса! Чкъаьрий лаьтта!\nФорд мо, царех биза бай.\nВоте, ведар, юхе лаьтта,\nЙоацалга зийча аьлар, «эй!»\nВоте тIаккха шаккъе маьчи\nБоамбе лергашта тIахец!\nТийшаболх ший гучабаьлча,\nБоамбе чкъаьран цIог дIахец..\nБоамби юртара гаьнадоал.\nЦици хьовзар юртах даьнна\nДа вотена дицдеш къоал!\nКъоала тIера хинна Боамби\nЮрта шоашта бIаргагой —\nЧIоагIа деха воте – «Хоам бе!\nСа боча, дика юртахой!»\nЕка, са уйлаш\nЕка, са уйлаш, пандар санна,\nМассане дегашка кхувдаш.\nСигалъяьнна малх а хинна,\nКъега, адама ираз тувсаш.\nМерза дургал хилле увтта,\nФусам кхолла гIертарашта.\nМискачоа беркат ле шортта,\nДухьал увтта лазарашта.\nДи къагийта, бийса лепийта,\nСа халкъ дикага кхачийта.\nМаьрша хилийта ер дуне,\nМа хилийта цхьаккха уне.\nУйлаш, низ балара шун,\nАдамий дегара бала байбе,\nЛаьтта машар тела тхона,\nХалкъашта юкъе барт чIоагIбе.\nХьегарца ювзаенна уйлаш,\nФаьлга чу мара хилац дезар.\nХIаьта а ловр сона, уйлаш,\nНаха оаша гIозле телар.


Мичара ваьлла "маьршачу" Нохчийчохь 16 тIемало?\nКху шеран кхаа баттахь, шаьш бинчу белхан жамIаш дийцаре деш кхеташо дIаяхьна Нохчийчуьра чоьхьарчу гIуллакхийн министралло. Цигахь дакъалоцуш республикан лакхара даржхой хилла, мехкан куьйгалхо Кадыров Рамзан коьртехь а волуш.\nЦундела, жамIаш дуьйцуш, кхаъ бокхучу кепехь дина иза полицин хьукматан куьйгалло. Иштта бечу хаамца, оцу кхаа баттахь махкахь вийна 16 тIемало а, 2 тIеман баьчча а. Иштта 50 сов жима стаг Шема воьдучура юхаверзийна, уьш цига хьовсийна 2 стаг а лаьцна.\nОцу юкъанна, дуккха а герз а, цуьнан гIирс а схьабаьккхина полисхоша. Иза Iалашдина 11 меттиг гучуяьккхина, 53 масатоп а, тапча а, 30 мина а, 34 йоккхачу тоьпийн хIоъа а, 57 граната а, 3 оьккхург а, 30 кила тротил а, 4000 патарма а схьадаьккхина.\nГуш ма хиллара, жигара тIом боьдучу хенахь хиллачу статистикан тIера санна ду и терахьаш шен дукхаллийца.\nМеттигерачу юкъараллехь кхетош дац, муха-мичара девлла полисхошна сел лаккхара терахьаш. Оццул дукха тIемалой махкахь хилар муха догIу, Iедалша, уггаре а паргIат а, маьрша а регион ю Нохчийчоь бохуш хилча.\nИштта хета, масала, Соьлж-ГIалара вахархунна Асхабов Лечина.\nАсхабов: "Вай республика кхерамзалла йолуш ю, схьаоьхуш туристаш а бу бохуш, дуьйцуш ма ду массанхьа. Ткъа 16 тIемало а тIеман 2 баьчча а муха вийна кхаа баттахь?"\nОцу дуьйцучу къамелаша шега алсам сагаттадойту, бохуш кхин дIа а дуьйцу Соьлж-ГIаларчу вахархочо Асхабов Лечас.\nАсхабов: "Шичой а, кхиболу гергара нах а бу сан шортта. ХIинца царна а саггатадан деза сан".\nПолисхоша дIаяхьанчу оцу кхеташонехь дийцаре дира, кегирхошна юкъахь, цара зулам дале профилактика ян езаш хилар. Зулам дала тарло, нах тидамехь латто беза, уьш Iуналлехь хила беза, бохуш дийцира кхеташонехь.\nСоьлж-ГIаларчу вахархочунна Бакаев СаIидана хетарехь, цкъа ког шершинчу стагана иза велла дIаваллалц тIехь детташ Iаткъам а ца беш, цунна дуьхьал даха деза Iедалш кхетарца.\nТIаккха, харц новкъа ца бовлуш нах совца а мега, элира цо. Европехь дуккха а хан а яьккхина, цIавирзина ву и СаIид, цунна гина цигахь, мел къахьоьгу Iедало адам нисдалийтархьама.\nБакаев: "Дуьххьара адамийн дахар ду тергоне эца дезаш. Оцу хIуманна алсам тидам ян безара цунна тIехIиттинчу наха.\nЦкъа иза галваьлча, иза хIаллакван а ца гIерташ, некъ бала беза цунна кIелхьаравала. Iедалан программаш а хила еза оцу нахана лерина. Германехь цкъа а, шозза а иштта кIелхьараволуьйту, ткъа 3-4-5 ахь юха а и зуламаш деш хилча, тIаккха буьрсалла гойту".\nКху шеран байинчу тIемалойн терахьаш, стохкалерачаьрца дуьстича, йоккха башхалла го.\nМасала, стохка цхьаболчу хаамийн гIирсаша бечу хаамашца, махкахь вийра 18 тIемало.


Осмаев Оьрсийчоьне дIавалар цунна кхераме ду аьлла, хета адвокаташна\nУкраина -- Осмаев Адам Украинан кхерамазаллин сервисийн белхахоша дIалаьцначул тIаьхьа, Чил2012\nКху шеран Чилан-баттахь дуьйна Украинерчу Одесса-гIалахь дIалаьцна латтош ву Нохчийчохь вина а, кхиина а волу Осмаев Адам. Цунна бехке дуьллуш ду терроран организацина юкъахь дакъа лацар а, теракт кечъяр а. Цул сов Путин Владимирна а, Кадыров Рамзанна а, и шиъ вен дагахь, тIелатар дан дагахь хилла аьлла, Оьрсийчоь а ю Осмаев Адам дIавоьхуш. Цу хьокъехь Шинарийн дийнахь сацам бан безаш ю Одесса-коштIан аппеляцин кхел.\nКху шеран Чилан-баттахь Украинерчу Одесса-гIалахь дIалаьцна латтош ву Нохчийчохь вина а, кхиина а волу Осмаев Адам. Цунна бехке дуьллуш ду терроран организацина юкъахь дакъа лацар а, теракт кечъяр а.\nЦул сов, Путин Владимирна а, Кадыров Рамзанна а и шиъ вен дагахь тIелатар дан дагахь хилла аьлла, Оьрсийчоь а ю Осмаев Адам дIавоьхуш. Цу хьокъехь Шинарийн дийнахь сацам бан безаш ю Одесса-коштIан аппеляцин кхел. Кхин дIа дуьйцу Шамаев Руслан.\nНохчийчура вахархо Осмаев Адам а, Казахстанера Пьянзин Илья а дIалецира Украинан кхерамазаллан сервисан белхахоша Чиллан-беттан 4-чу дийнахь. Дуьххьара цаьршинна бехке диллинарг дара, бакъо а йоцуш, герз а, саьмгар а лелор.\nАмма оццу Чиллан-беттан 27-чу дийнахь Оьрсийчоьнан Хьалхарчу телеканало сюжет гайтира Украинехь дIалаьцна волу и ши стаг Оьрсийчоьнан куьйгалхошна тIелатар кечдеш хилла, ткъа коьрта церан Iалашо хилла цу деношкахь Оьрсийчоьнан президентан харжамашкахь кандидат санна дакъа лоцуш волу Путин Владимир вен аьлла. Оьрсийн пачхьалкхан телевизионо чIагIдарехь, эккхийтар кечдеш хилла зуламдайша Москох Iедалхойн ковраш дIасалелачу Кутузовн проспектехь.\nТовбеца-беттан I8-чу дийнахь Украинан инарлан прокуратуро сацам бира Осмаев Адам Оьрсийчоьне дIавала веза аьлла.\nОццу беттан 20-чу дийнахь Украинан Кхерамазаллин сервисо хаам бира Оьрсийчоьнан ФСБ-н куьйгалхошка, Оьрсийчоьнан лаккхарчу куьйгалхошна тIелатар дан кечлуш хиллачу Осмаев Адаман а, Пьянзин Ильян а бехк-такхаман гIуллакх теллина доьвлла шаьш аьлла.\nЦкъачунна Осмаевна Оьрсийчу экстради ярх лаьцна долу гIуллкха къаьстина дац. Кху беттан I0-чу дийнахь Украинерчу Одесса-кIоштан Аппеляцин кхелан аьтто ца белира и гIуллакх листа. Суьдан кхеташо хила еазш ю Шинарийн дийнахь Марсхьокху ьеттан I4-чу дийнахь.\nОсмаевн гIуллакх листа буьйлабелча суьдхошна гучудаьлларг ду иза Оьрсийчура хилар а, цуьнан цIе Осмаев Адам хилар а цхьаммо а кехаташ тIечIагIдина ца хилар. Цу стага Украине вогIуш лелийнарг ду кхечу стеган цIарах долу паспорт. Шен агIора Оьрсийчоьно а ца дахьийтина Украине и стаг шайн махкахо хиларна тоьшаллаш деш долу кехаташ.\nАмма мухха а далахь а, Оьрсийчоьнан Iедалийн кара Осмаев Адам дIалахь, нийсоне сатуьйсила дац цуьнан бохуш, дуьйцу Маршо Радион дехарца цу гIуллакхана комментари йинчу вевзаш волчу Оьрсийчурча адвокато Мусаев Мурада.\nМусаев Мурад: «Украинера кху Оьрсийчу иза схьалахь, кхел-м йийра хир ю цунна, амма нийсоне сатуьйсийла дац цуьнан кхузахь. ХIунда аьлча, Осмаевн фамили а йоккхуш, цхьа дов хаьттира кхузахь 5 шо хьалха. Батукаев Iумар, Мусаев Руслан, Хамиев Лорс цIе йолчу кхаанан дов дара иза. Цу доьвнан юкъахь дакъа лаьцна аса. Ерриг а цхьа йоккху ФСБ-н питана дара иза сан хьекъалехь. ХIинца цара оцу Осмаев Адамна дуьхьала лелош дерг а иштта цхьа питана хила тарло».\nОсмаевн адвокташна хетарехь Украинерчу ницкъаллин структурийн куьйгалхой катоьхна Осмаев Оьрсийчоьне дIавала лууш бу. Уьш коьрург ду, шаьш вовшахтоьхна долу массанхьа а дIакхайкхийна долу террорахойн гIуллакх доьхна дIадаха мегаш хилар ду.\nБилггала Осмаев Адамна дуьхьала Оьрсийчоьнан хIумма а дац, цуьнан метта милла а хила там бара, иза политикан гIуллакх долун дела аьлла, хета Мусаев Мурадана.\nМусаев Мурад: «Юккъера цуьнан цIе а хаьржина дина аьлла ца хета суна. Царна башхалла а вац млла а хича а, тIаьххьара дIахIуттуш дерг шайн лаам болу сурт хилчхьана».\nЦундела хIуъа дина а и стаг Оьрсийчоьнан низамашлардон системе кара ца вохуьйтуш хIума дан дезара аьлла хета Мусаев Мурадана.\nМусаев Мурад: «Европан а, кхин йолчу пачхьалкхийн а и къант кху Оьрсийчу схьа ца валийта ницкъ балахь, схьа ца валийтар а бен дарба доций хаа суна»,\nТIаьххьара болчу хаамашца, Осмаев Адама юхаэцна ша хьалха бехк шена тIелоцуш дина долу дIахьедарш. Украинехь цуьнца дIалаьцна вара цуьнан да Осмаев Асланбек. Шена ницкъ бича, изза ницкъ беш хьийза ца войтуш шен да къелхьара ваккха гIерташ, ша бехвина хилла цо.\nОсмаев Оьрсийчоьне дIавалар цунна кхераме дlу аьлла, хета адвокаташна