ФАЬЛГАХ БЕРИЙ КИНО ДАР - Сердало\nФАЬЛГАХ БЕРИЙ КИНО ДАР\nУкх деношка, «Центр творчества детей и юношества» оалача, Шолжа района къонабарий кхоллама юкъарче сакъердаме вIашагIкхетар дIадихьар. Укхаза шоай хьехархошца цхьана гулденна къахьегаш дар бераш, «Дахкан зоахалол» яхача фаьлгах анимационни берий кино деш. Цу гIулакха дакъалаца а, берашта цаховр хьалхадаккха а, цига енаяр лоалахарча ХIирий Мехкара къона режиссёр Коцоева Анжела. Из я «Мультэкспедиция – моя мечта» яхача проектан кулгалхо.\nБераша къахьегар, пласталинаца а, басарашца а, каьхаташца а берий киой турпалаш хьабеш а царга къамаьл хьадайтара хьисапе йола говзал Iомаеш а. Тахханалца цу тайпара хьадаьча кхолламашца берий кино деш, из болх баь бац вай мехкарча берашта юкъе, цхьа наггахьа ший цIагIа къахьегаш вар ца лаьрхIача. ХIаьта хIанз лаьрххIа цу тайпара берий кинош деш йолча Анжелас, де мел дезар дIа а оалаш, ше дакъа а лоацаш, Iомадаьд вай бераш цу оамалца къахьега.\nЮххьанца хало хиннадале а, доладелча, цхьаккха духьале йоацаш, дика чакхдайлар бераш, шоай болх кхоачашбеш. Цкъа-дале, из да кхоллама даькъе лакха говзал йолаш бераш хилар, шозлагIа-дале, берашта болх мишта бе беза дIахьехаш къахьегаш хинна режиссёр Анжела ший балхах дика кхеташ хилар.\nАтта дац берашца болх бе, къаьстта довзаш доацача кхыча къамах долча, цIаккха а бIаргадовнза долча берашца хIаьта а. Цудухьа шийна ма хетта болх вIаштIехьа цабалар кхераш саготдеш яр Анжела, ше вайцига йоагIаш. «Се укхаза IойоагIача хана цкъарчоа чIоагIа дагадоаллар сона, сайна довзаш доацача берашца болх бе сай вIаштIехьа цадалар кхераш. Цул совгIа хIанз хьалхара ена а я со укх Шолжа шахьаре. Бакъда, сона ца меттача тайпара хьинаре къахьегаш, шоашка аьннар дика дIалоацаш, хьаькъале бераш да ераш дерригаш а. Цудухьа атта хилар сона ер болх акхарца бе безача тайпара хьабе. Наьхачарел хIамма а вогIа доацаш, хоза хиннад оаха даь берий кино. Из дакъалоацаш хургда укх апрель бетта 29-ча дийнахьа Владикавказе хургдолча доккхача вIашагIкхетаре – Мультфестивале», — аьнна, белгалдир къонача режиссёра.\nДIадахача шера Машук яхача форуме яха, «Мультэкспедиция – моя мечта» яхаш, цига проект оттаяь хиннай Анжелас, Къилбаседа Кавказа мехкашкарча берашца къахьега а, уж берий кинош де Iомаде а чам болаш. ХIаьта из проект, мах бечар къоабалъяь тIа а ийца, чакхъяьннай цун. Цу проекта керттера декхар да Къилбаседа Кавказа мехкашкара бераш цу говзалах дIакхетаде а, из болх бе уж Iомаде а. Цул совгIа берий кинош деш дола бераш хьагул а даь, цар даьча балхах мах беш, дикагIа къахьийга болх баь бераш совгIаташца белгалдаха лаьрхIа а да цу фестивале.\nАпрель бетта 29-ча дийнахьа лакхе хьоахаяьча фестивале массадолча мехкашкарча бераша даьча киношта презентаци хургйолаш я. Цига дакъалоацаш вай мехкара а бераш хургдолаш, лаьрххIа уж Iомаде енаяр Анжела. «Укхаза берашца къа а хьийга, оаха хьадаь берий кино дика мах болаш хиннад тха. ДIаьха а доацаш е лоаца а доацаш, юккъерча боарамах дика хиннад из. Са декхар малагIа да аьлча, берий кино хьа а даь цIаяха уйла яц са, са керттера уйла а декхар а да берашка шоашка из болх хьабайтари, цар шоаша тIехьагIа со йоацаш цу тайпара берий кинош хьадергдолаши из говзал царна хьалхаяккхар. Цул совгIа бераша шоай уйлаш хьагучаяхар а хул цига», — йоах проекта кулгалхочо Коцоева Анжелас.\nШолжа района къонабарий кхоллама юкъарче болх беш йола дика тоъал ха я. 20 шу совгIа йолча хана чухьа кхоллама даькъе эшаш мел дар хьехаш Iомадеш дукха болх баьб цу юкъарчено вай берашца. Таханарча деношка цу юкъарче болх беш берашца къахьегаш я Боканаькъан Казбан. Из ше цу чу болх беш йола 13-гIа шу да. ХIаьта тахан шоайцига баьхкача хьаьшаша бена никъ чIоагIа сакъердаме хеташ а цунца чам болаш а я Казбан.\n«Буро тIара Iоенача Анжелас дика къахьег укх берашца. Хьалха оаха даь доаца хIама да из берий кино хьадар. Бакъда, моллагIа хIама хьаде а, дезача оагIорахьа из лостаде а говзал хилар бахьан долаш, режиссёра хьа мел аьннар дика тIаэцаш, дизза кхоачашдеш, болх бу акхар. МоллагIа хIама юкъахдисар кхераш, со се а я ма даггара акхарца къахьегаш, сайна из говзал Iомаеш а, берашка дикагIа из дагалоацийташ а. Тахан яле а, кхоана хург мича я тхоца хьехархо. Цудухьа дIахо йодача хана цу тайпара болх тхоашта хьабе ховргдолаш, дикка ладувгI оаха режиссёра хьа мел дувцачунга, из лертт1а дагалаца а хьож тхо», — йоах Казбана, шоаш деча берий кинонна раьза йолаш.\nВай мехка хиннача тайп-тайпарча конкурсашка а олимпиадашка а дакъалоацаш, хьалхара моттигаш йоахаш хиннаб укх кхоллама юкъарчен дешархой. ХIаьта хIанз кхы дIахо мехкал арахьа а дакъалоацаш хургда уж бераш.\n«Вай мехка дукхача конкурсашка, презентацешка, олимпиадашка дакъалоац тха бераша. Дика кхеташ, хIама чехка дIалоацаш а да вай бераш. Тхона чIоагIа дика хет, вай мехка кхы а дуккха берий юкъарчеш йоллаше, укхаза тхоаш долча ераш баьхка. Тахан оаха баьча балхах дика берий кино хьахиннад тха. Тхона чIоагIа хоза а лерттIа а хийттар оахоша баь болх, ховргда-кх, Буро тIа Мультфестиваль йолча хана презентацех фу оал. Бакъда, цига фуннагIа хургдале а, тхоашта ер говзал яйза дика хеташ а гIаддаха а да тхо. Тхона ер говзал хьаIомаеш тхошца къахьийгача Коцоева Анжелайна баркал оал аз», — аьнна, белгалдир хьехархочо Казбана.\nКарарча хана укх юкъарче дешаш, цар кхедеш 1008 бер да. Массадолча кхоллама даькъе мел дола хIама хьалхадоаккхаш къахьегаш, дика бераш кийчду укх юкъарчес. Цудухьа теша лов, апрель бетта 29-ча дийнахьа хургйолча Мультфестивале вай бераша лоархIаме моттиг йоаккхаргхиларах.\nДала аьттув боаккхалба цар а уж мо къахьегаш мел болчар а. ХIаьта укхаза Iо а ена, вай берашта из говзал Iомаеш къахьийгача Анжелайна баркал хилда. Дала ший балхагахьа совйоаккхийла из.


ГIув хилар беркат да — Сердало\nАхка хоза ха я, хингахьа бола эшам ца лаьрхIача. Укх шера наха дукха хало лов хий цатаар бахьан долаш. Цхьайолча юрташка хийла ди-бийса денад барзкъа дитта е беша дIатоха хин тIадам боацаш.\nЮрта-дай оарцагIбаьле а, е атагIа ухаш, мала а, кулг-юхь дила а хий Iалашде хьажаб нах шоашта могача тайпара. Хьал кIеззига-дукха аттагIа дар коа гIувнаш йолча наьха: гIувнах цхьан цIенна пайда баьнна Iац, юхерча лоалоахоша а дIакхухь хий, нагахьа санна ковна дай камаьрша бале.\nГIув яккхар цхьаболча наха тIаэцаш гIулакх дац: цкъа-дале, йоаккхаш хало хул, шозлагIа-дале, бераш хилча, унзаро хет наха из коа юкъе хилар. Бакъда, хьадоагIаш хий доацаш бисача, эггара хьалха лаха болх гIув йола ков-карт. ТIаккха кхетаду наха гIув хилар мел пайда боалаш, хьогалах саг кIалхарвоаккхаш хIама да.\nКIоаргалга хьажжа йоккха а зIамига а хул гIувнаш. Ведарашца цу чура хий хьалъэца кхы атта хилац, бакъда, ха мел йода наха тайп-тайпара атто ешдола хIамаш юкъекхувл, техника низ совбаларца.\nТаханарча хана эггара кIоаргагIа йола гIув малагIча мехка я-хьох? Из хаттар тохкаш, тхо интернета доазон тIа хьажача, тхона корайир ХIинди мехка ткъаь итт метр кIоарга йола гIув. Цу гIувнах цIи йоаккх цига бахача наха «Чанд Баори» аьле. МалагIа уйла йолаш яьккхай из наха селлара кIоарга? КIоарга хиларал совгIа, из кхо эзари пхи бIаь лагIах латт. ХIаьта цун лакхал ткъаь итт гIатах латт цIенош миссел я из. Йокъал цу мехка каст-каста хулаш хилар белгало я из, цунга хьажжа хьогал а хул. Доххьал, цига бахача наха а, тIаухача хьаьшашта а хий хургдолаш, хих адам дузаде нигат долаш яьккхай из гIув иштта йоккха.\n«ГIув» яха дош тIаийца дош да. «Тюркское» аьле белгалдоаккх из Iилманхоша дошлоргаш тIа.\n«Iайха хий молача хана, хьаст тоабаьчун сий де», яьхад вай даьша. Из хьастилг тоабе а, кхолла а, цун доал де а мел хала да шоашта ховндаь аьннад цар из. Укх шера хий дагIац яхаш цIи хеза хиннача Пхьилекъонгий-юрта гIолла чакхъювлаш, гIув йола ков лаха хьажар со. Со цецйоаккхаш дар сона бIаргдайна сурт. Кхо-йиъ фусам мара корайинзар сона коа гIув йолаш белгалъяьнна. ХIанз-м Даьла къахетамца из хало дIаяьннай, яле а, хий лакъар кхерам тIалатташ хилча хIаьта а, гIув яккхар тешамегIа дар наха.\nХий доацаш ма дусалда вай цIаккха.\n← НАЬНАЦАРА ХИЙРАВАЛАР\nШий даьна хьалхашка ший бер хьастар миштад гIалгIачоа? →


Iедало ЕГЭ-х борз тарйина берашна\nМангал-бутт 05, 2015\nНохчийчоь --ЕГЭ, 2015\nПачхьалкхан экзамен юкъаяьккхичхьана цхьа шо ца догIу Нохчийчохь хийцамаш а ца беш дешархошка и экзамен дIайолуьйтуш. Кхушара къаьсттина ярташкахь луьрчу хьелашкахь дIадоьдуш берийн хаарш зер.\nПачхьалкхан экзамен юкъаяьккхичхьана цхьа шо ца догIу Нохчийчохь хийцамаш а ца беш дешархошка и экзамен дIайолуьйтуш. Кхушара къаьсттина ярташкахь луьрчу хьелашкахь дIадоьдуш берийн хаарш зер. Хасимиков Iусман цхьаьнакхеттера экзаменаш лучу берийн наношца а, оцу берийн хьехархошца а.\nЭкзамен йолаяла 2 сахьт хьалха, жа санна тIетатталучу полисхоша,машенаш хIиттош а, цхьа бохам иккхича туьйсучу чухнех тера цIен бехчалгаш туьйсуш а дIакъовлуш ду ишколаш хьалхахула чекхдовлу некъаш.\nИ бахьнехь мел сиха, цаторш гIуллакх хиларх, делкъалтIаьхьа 2-3 сахьт даллалц, го таса дезаш нисло могIарерчу бахархойн. Цу кепара чIагIдинчу хьелашкахь, цхьа кехат чу а, я чуьра а ара а ца доккхуьйтуш, экзаменаш дIалуш ю Теркйист а, Новр а, Щелковск кIошташкахь.\nДукхахболчу хьехархошна а, дай-наношна а хетарехь кхушара вуно дукха хила тарлуш ду экзаменашкахь шианнаш даьхнарш. Цара кхеторехь цкъа ца хиллачу кепара чIагIамаш беш, экзамен дIаяларехь луьра хьелаш кхоллар леррина дина хIума ду. Ишколаш чохь болу экзаменаш тергамехь латто хьовсархой цец а буьйлуш боху СоьлжагIалин кIоштехь ишкол яьккхина волчу цхьана кIентан дас, шайн цIей, фамили бен кхин дош ца яздеш, арабуьйлурш кIезиг бац.\nЦо кхеторехь, жоьпаш дала гIерташ, кортош а ца кеггош, арабуьйлурш таро йолчу нехан бераш ду. «Москохара дуьйна охьа, дешаран министаралло пурба а делла, цунна, коррупци яржо, кхаьънаш эцар шордан бина бу и чIагIамаш»,- боху СоьлжагIалин кIоштерчу вахархочо.\nЛуьрчу хьелашкахь дешархойн хаарш зерах шен хьажам болчех ю Новр кIоштера хьехархо Зулай.\nЗулай: « Стохкачул а луьра хир ду экзаменаш дIаяларан хьал бохуш,дийнна шарахь дийцина, дийцина, коррупци эшо бохку, нийсо лело бохку бохуш и хабарш а дуьйцуш, дIаоьцуш долу кхаьънаш совдоху сурт ду схьахIуьттуш дерг. Суна евзаш организатор ю-кх экзаменашкахь. Цо боху: «Ма доккху хIума ду иза, экзаменаш дIалуш болчу I8 дешархойх цхьа йоI яр-кха болх беш, деа сохьтехь цхьа ручка дIа а ца Iуттуш арабевлир-кх дукхахберш».\nТIаккха ойла кхоллало-кх, и экзаменаш йоьхкина ю-кх. Цара и жоьпаш тIеяздина хила еза бланкаш цIена йитна, нийса жоьпаш тIе а яздина, лаккхара баллаш хилийта. Кхайкхош ерг нийсо а йолуш харцонаш, хьарамлонаш ю-кха дийно-дийно дебо.\nИ экзамен эца некъ карийначун а, ахча долчун деша ваха аьтто хир бу. Хьалха экзамен хуьлура хIун дийца деза а хууш, айхьа дуьйцучуьнан ойла а еш. Ткъа хIинца диъ хаттар хуьлу нийсаниг къастаде аьлла. Цхьа корта хьовзош, воккханиг а вохош хIиттийна ду и хеттарш.\nХьехархой бу бохучаьрга а лартIахь жоп а ца далалуш, чолхе хеттарш долуш ю масала обществоведени предмет. Москвара дуьйна охьа хаа а хууш и экзаменаш юхкуш массанхьа а хуьлчух тера ду. Эцца ХIирийн махкахь, тхан юьртахочо дуьйцу-кх, лакхара баллаш езачара, хIорамма а 40 эзар ахчанаш дIаделла-кх директоршка.\nЦара кхачо деззачу дIакхачочух тера ду-кх иза. Цундела церан ишколашкахь экзаменаш дIалучу дийнахь кхузахь санна адам тIе а татталой IалгIож а ца хуьлу,цара тийна-таьIIа шайн гIуллакх до. Нехан садууш, нах чехош полисхой а бац».\nЕГЭ олу Пачхьалкхан цхьа экзамен хьахаеллачу муьлххачу а меттехь могIарерчу бахархоша хадам боллуш чIагIдо, цу экзамено кхиазхой дешарна хербинехь бен тIеберзош бина дика болх цахилар а, маьхькIамхошна кхаьънаш эца таронаш шорйина хилар а.\nКхушара вуно дукха хила тарлуш ду экзаменашкахь шианнаш даьхнарш\nНурмагомедов Iабдулманап велла, жима Iабдул-Маликна орца лоьху\nАвстрехь Нохчийчуьра схьаваьлла стаг вийна. Кадыровн критик хила тарло иза\nФранцера жандарм а ву Нохчийчуьрчу жимачу Iабдул-Маликна дарбанна ахча хьажийначаралахь\nНохчий а, гIалгIай а орцахбевлла Жимачу АтагIара бер цамгарх хьалхадаккха\nЕллачу Умаева Мадинех сюжет яьккхинчу корреспонденто латкъамбина, ша хьийзош ву аьлла\n"Системано вуьйш ву иза": Нохчийчуьрчу тутмакхехь Iазап латторах дIахьедо бакъонашларъярхоша\nКхин а мултимедиа\nЖимачу Iабдул-Маликна орцахбевлла хьийза нохчий а, гIалгIай а\nДаймахкахь сатийсинчуьнга кхаьчна Францехь\nМасхадов Аслан Тбилиси вар. Видеохроника\nШалинский - къуйн эла, Украинехь - Аминин урам\nКхин а аудиош\nГIиргIизойчоьнан хилла президент дарбан цIийне кхачийна пневмоница\nНохчийчоь: догIа тоьхна туризм\nТIеман доза хадош санна". Нохчийчуьрчу яхархочо пхеа дийнахь некъ бина Дагестане\nТовбеца-бутт 02, 2020\nДал аьтто бойл, хаз болх бу.


ЦIахь ма-дийццара, аьхна дац Германерчу мухIажирийн хьал\nГермани -- Немцойн а, Европан бертан а байракхаш, 03ГIу2012\nГермане вайнехан мухIажирш дукха схьагулбалар бахьана долуш немцойн коьртачу шахьаре Берлине кхин нохчий чу ца бита сацам бина меттигерчу Iедало. Амма нохчий эзарнашкахь схьаоьхуш бу кхин дIа а.\nАбдурзакова Iайшатин кхоллам эзарнаш кхечу нохчийн мухIажарийн кхолламех тера бу доккхачу декъехь, цхьацца кIезга-мезга деталашкахь бен къаьсташ боцуш.\nШен хIусамда мацах цкъа оьрсийн эскаршна дуьхьал тIамехь дакъалоцуш хилла хиларна, Iедалех Нохчийчохь кхин яха ца хIуттуш, едда, Малхбузе сехьаяьлла иза шен доьзалца цхьаьна. Ткъа Малхбузе схьаоьхучу вайнаха юхьаралоцург тIаьхьарчу хенахь уггаре а хьалха Германи хиларна, Iайшат Берлинехь йоьссира.\nМасех бутт баьлла хIетахь дуьйна. Я кехаташ а схьа ца делла цунна цу юкъана, немцойн махкахь йисса бакъо луш долу. Я уьш маца лур ду а ца хаьа, я даллане а лур дуй а. Сатийсамашца еха иза а, цуьнан доьзал а. Цкъа мацца а, я кесталгIа, я эххар а бохуш.\nШаьш схьадаьхкинчул тIаьхьа а, шайла меллаъ хьалха а Германе сехьабийлина вайнах, Iедалера омранаш а хуьлуш, арабийхаран теш хуьлу иза кест-кеста. Кхера а кхоьру, и саннарг шена а тIекхачарх.\nШаьш Германехь доккхучу дела-денех лаьцна Iайшата дуьйцу.\nАбдурзакова Iайшат: “Тхоьца цкъачунна кхин хIуммаъ ца аьлла, Iедало кехаташ толлуш ду, ладоьгIуш Iаш ду-кх тхо, Даламукълахь цхьа дикадерг хир дац теша, бохуш. Амма суна кхузахь схьагуш долу сурт а, кхузахь дуьйцуг гондахьа хезаш дерг а муха ду хьуна аьлча, Польшера схьабаьхкинарш а, кхечу Европерчу меттишакара схьабаьхкинарш а массо а цига дIа юха хьовсош бу кхара, шаьш схьабаьхкинчу.\nСо Польшехула ца еана, машенаца йоггIушехь кхуза схьаяр нисделла сан. Цундела цкъачунна соьга хIуммаъ ца аьлла кхара. Ши-кхо бутт бала мегаш ду кхин а, уьш тхна кехаташ теллина бовлале. Хуур ду-кх“.\nГермане схьакхаччалца шайна хезнарг а, схьакхаьчначул тIаьхьа шайна гинарг а ши тайп-тайпана сурт ду, бохуш, дуьйцу Iайшата. Нагахь санна цIахь ша йолчу хенахь, Германе хьалхехьуо дIабаханчу шен бовза-безарша а, ткъа иштта шаьш цу махка шорттачу мехах дIакхетон юккъехIоьттичну фирмин белхахоша а шаьшна хьалха хIиттийнарг вуно хаза сурт хиллехь, схьакхаьчначул тIаьхьа шайна гуш дерг а, шаьш лелош дерг а кхин башха да воккха вен хIума дац боху масех баттахь хIусамдеций, кхаа бераций готтачу, цхьана чоьнах лаьттачу петарахь Iедалан чотех ехаш йолчу зудчо.\nАбдурзакова Iайшат: “Вайнахана хIун моьттий, шаьшна цхьанхьа буьйса яккха меттиг а белча, шаьшна юург а елча, оцу сохьта шаьш ара а ца баьхча, шаьш тIелаьцна бевлла моьтту. Мацалла-м ма ца волийтий кхара, арахь а ца вуьту. ТIаккха кхузарчара „тхо дика тIелаьцна, схьадуьйла“, олий, олу цIерачаьрга. Юха уьш зенаш а деш, харжаш а еш, схьабогIу. Ткъа кхара, кху Iедало, жимма хан яьлча, дIа юха хьовсабо.\nЗе ма дуй иза схьавеанчунна, кхузахь а меттиг ца хуьлу царна, цIерачунах а бовлу уьш. Иштта дIахьйизаш ду-кх вайн адам акха а а даьлла. Цкъа дIанислург хир ду-кх хIара, Даламукълахь. Ас цхьа хIума-м эр дара: цIера схьаваллалца кхузара сурт нахана ма-дарра ца хаьа. ЦIахь шан цIенош а духкий, машен йолчуо машен а юхкий, схьабогIу нах кхуза, цу юккъе лелачара а хаза дуьйцу, хIунда аьлча, цара шайна сайоккху цу нахана тIехь“.\nЦIера Германера схьабогIучарна цигара ма-дарра долу хьал девзаш делхьара, цара цкъа хьалха шортта ойла йийра яра, и некъ болон оьший те аьлла, тешна ю Iайшат. Нагахь санна, шайна цIахь Iедалера схьа цхьа а кхерам а бацахь, шайн цIахь Iойла а елахь, ша цхьанге а эр дацара, Германе я кхечу муьлхачу а махка дIавахар гIолехь ду, аьлла, бохуш, дуьйцу цуо.\nАбдурзакова Iайшат: “ЦIахь Iен таро а йолуш, Iедало хьийзош а воцуш, шен нахана юккъехь Iаш болчу нахе ас-м эр дацара, дIагIуо, аьлла. Сайга хаьттича, ца ваьлла воьлуш войцург ас вохийтар вацара дIа. Вай санна, эзарнаш нах бу кхузахь кхечу къаьмнийн а мухIажарш бевлла, схьабаьхкина, Африкера а, Шемара а. Цундела хьо схьаенчу дийнахь ара ца воккху кхара, хьан кехаташ талла хьоьга рагI кхачале беттанашкахь хан йолу. Амма цул тIаьхьа аравоккху, боккъал а Iедалера кхерам болуш веана стаг вацахь. ТIаккха зе ма хуьлу цу стагана, тешнабехк а ма хуьлу цунна“.\nАбдурзакова Iайшат хьалхарниг я тIаьххьарниг яц, кху тIаьхьарчу пхийттех шарахь мухIажаран къаьхьа некъ юхьаралаьцна, махках яьлларг. Схьахетарехь, иштта дуьхьара яц иза ша арабаьккхинчу некъах догмовла яьлларг а.\nХIетте а лах ца ло, Европе схьаоьхучу вайнехан рагI. Нохчийчохь а, йоллучу Оьрсийчохь а адаман дахар а, сий а, бакъонаш а ларар дIанисдаллалца, халахеташ делахь а, и рагI лахлур йолчух тера а дац.\nЦIахь ма-дийцара аьхна дац Германерчу мухIажарийн хьал


Дала 1алаш дойла вай-нохчийн къам!\nCHECHENPRESS. Отдел официальной информации. 23.02.08\nАссаламу 1алайкум, лераме нохчий!\nХ1окху деношкахь, къузткъе диъ шо кхечи, 1944 шарахь, вайн къам махкаха даьккхина. Амма заманан оьмарлахь, и шераш мел гена довлу а, цу денойн къаьхьаллийн хорам 1аьъна лаьтта вайн иэссаллехь. Шо шаре мел дели а, шайн аьзнийн айамаш совбуьхуш санна, вайна схьахезаш хетало, х1етахь махкаха баьхначу зударийн а, берийн а маьхьарий, божарша Деле деш хиллачу до1анийн дехарш, церан г1айг1анечу назманийн узамаш.\nШайн ц1еначу сибаташца, вайн б1аргашна хьалха лаьтта, шаьш нохчий хилар бен, кхин цхьа а шайн бехк - гуьнехь доцу, Хьайбахахь багош берш, Галанч1ожан 1амчохь бойуш берш, Сибрехан лайлахь г1орийна а, мацалла а д1акхелхарш. Тахана кхин цкъа а, вайн синтезаташ царна х1иттаеш, дагалоцур вай уьш, царна т1ера Деле до1наш дарца, вовшашка кадамаш барца, духур дац, дицлур дац, дуьтур дац бохучу ва1даца. Оцу вайн юккъарачу лазамо вайга кхуьлу: х1ора а нохчо, ша санна волучу нохчийчунна, ваша, доттаг1а, накъост хила декхаре ву бохуш. Т1аккха бен, Сибреха вай дай бигна, шовзткъе итт шо даьллачул т1аьхьа, вайна т1едиссина долу х1инцалера т1еман баланаш, Дала Шен къинхетам бина, вайна т1ера д1аоьцур доцийла хаа деза вайна.\nЦкъа, вайн юккъара и барт эг1арна бахьана долуш, оцу зуламо вайн къомаха цхьа доккха дакъа, шен ц1ийлахь карчадеш хьаькхна охьадилли, хийланиг т1епаза вайъи, заь1апа ваьккхи, тутмакха вина виги. Hoхчийн къомаха кхин цхьа йоккха тоба а, шайх мух1ажараш беш, Нохчийчуьра араяьккхи, 1944 шарахь, махкаха баьхначеран хьалакхиъна долу бераш а, церан бераш а шаьш хуьлуш долу. Тахана дуьне мел ду, дакъаза бовла герга бахна лела уьш, шайн ненан мотт бицбеш, дайн 1адаташ дицдеш, даймехкан г1иллакхаш дуьтуш, исламан динна гена буьйлуш.\nКху т1аьхьарчу оцу кхойтт-дейтта шарахь и къизалла вайна т1ехь мостаг1чо латтаеш, я Малхбалера а, я Малхбузера а цхьа пачхьалкхе, цхьа къам, цхьа тоба орцаха цаели вайна. Х1окху дуьненчохь вайна хууш а, цахууш а инзаре дукха хиллера нохчийн къоман а, нохчийн пачхьалкхан а мостаг1ий. Шаьш вайна т1ехь лелаечу боьхачу политикехь, духкучарна а, оьцучарна а уггаре йораха, нохчийн ц1ий а хеташ. Оцу вайн къоман мостаг1ашна луург цхьаъ хиллера: нохчо виэр, цунна зулам дар, иза дакъаза ваккхар.\nАмма, и вайна т1е1аьтт1арг мел боккха ц1армата ницкъ белахь а, вай тахна тешна ду, Аллах1-Дала Шен къинхетам вайха бийриг хиларна, нагахь вай, Шена муьт1ахь, хастамбеш, хьесталуш хилахь, вовшашца къинхетаме, собаре, имане хилахь. Цундела, вай ц1ера даьхначу х1окху дийнахь, оцу кхойтачу шарахь Сибрехахь вайн мел велларг а, ишта, кху т1аьхьарчу кхойтачу шарахь, Нохчийчохь т1емаша вайн мел вийнарг а дагалоцуш, цу Аллах1-Деле (с.т.), вай деха а доьху: «Йа, Аллах1(с.т.), Хьоьгахь Къинхетам а бара-кх, Хьо, Къинхетам беш верг а вара-кх, Хьайн Сийлалла дуьхьа, Хьайн Локхалла дуьхьа, Aйхьа вазвина ваийтиначу Мухьаммад-пайхамар(с.а.с.) дуьхьа, Хьайн и Къинхетам белхабехьа тхуна а, тхан махкана а т1е. Хьо тхуна оьг1азло йина велахь, и оьг1азло тхуна т1ера д1аайехьа, нагахь, Хьо тхо зуьш велахь, тхан Айхьа и зиэр къобалдехьа. Тхо галдохуш, тхуна юкъадоьлличунна, Хьайгара нийсо а ехьа» - ... амин,... амин,... бохуш.\nДала 1алаш дойла вай-нохчийн къам.


Испанехь дIахецна вайнехан "террорхой"\nИспани -- РогIера леррина операци дIахьош ю Испанин полици.\nАх шо хьалха Испанехь йоккхачу гIовгIанца, террорхойн хиларна бехке а бина, лаьцна хилла нохчийн кегийн нах хIинца, бехке бац аьлла, дIахецна. Ши нохчой, цхьа туркой вара ах шо хьалха Испанехь лаьцна, хIетахь дуьйна набахтехь латтош.\nЦарна бехкедиллинера, „Аль-Къаида“ террорхойн боламца уьйраш хилар , Европехь талорш дан кечлуш хилар а. ХIинца и кхоъ, бехке ца хилла, аьлла маьрша ваьккхина.\nДаханчу шеран марсхьокху баттахь дара, Испанин чоьхьарчу гIуллакхийн министра Диас Хорхе Фернандеса лерина зорбан конференци гулйина, терроран тIелатарш дан кечлуш хилла йолу тоба гучуяларх лаьцна дIахьедар дича. Цуо хIетахь йоккхачу IалагIожаца дIакхайкхира, лаьцначарех шиъ Оьрсийчоьнан вахархо ву, къомах нохчий а ву, кхозлагIниг Туркойн махкара орамаш долуш ву, аьлла.\nИштта министро дийцира, и кхо стаг Испанин къилбехьа Iуьллучу Ла-Линеа де ла Консепсьон цIе йолчу гIалахь Iаш хилла, цу гIалахь шаьш бехачу хIусамехь цара лелхаш долу молха дIадиллина хилла аьлла.\nЛаьцначеран хIусамехь карийна оьккху молха, ша министро мукIарло дарехь, цхьа кIеззиг бен ца хиллехь а, амма и кхоъ, шеко а йоцуш, террорхойн цхьанакхетараллина Аь-Къаидина декъашхо хилла хилар а, ткъа иштта уьш Испанехь а, Францехь а лелхийтарш дIадахьа кечлуш хилла хилар а довзийтира Испанин чоьхьарчу гIуллакхийн министро журналисташка.\nХIеттехь гуш дара, Испанерчу Iедалхошкахь лаьцначу кхаана дуьхьала баккха цхьа а билгал бехк ца хилар, шеконаш йоцург. И шеконаш а яра, лаьцначарехь цхьаннан, туркочунна, хIусамехь цхьа цинца оьккхуйтучу молханийн карорна тIехь кхоллаелла. „Хила там бу, - бохуш дуьйцура министро, - и кхоъ я Испанехь, я Францехь, я кхечу Европерчу пачхьалкхехь террроран акци дIаяхьа дагахь хилла хилар“.\nИ тайпа шеконе, бух боцу далил пачхьалкхан министро, забаренна а доцуш, далор – боккъал а кхардаме хIума дуйла гуш дара хIеттехь тергамхошна, амма вайнахаца доьзна долу негативе костанаш хазахетарца даржош болчу оьрсийн хаамийн гIирсаша дукха сихонца дIасадаржийра, нохчий Европехь терроран тIелатарш дан кечлуш хилла бохург чIагIдеш долу хабар.\nГIовгIане хаам баьржинчу муьрехь хаамийн гIирсашкахь, Испанхойн министрана тIе а тевжаш, чIагIдеш дара и лийцинарш Аль-Къаидина юккъе богIуш хилла, бохуш. Жимма хан яьлча, цигарчу Iедалхоша Аль-Къаидина верси яцаре йича, иза бакъ ца хилла, уьш Пакистанерачу „Лашкаре Тайба“ цIе йолчу террорхойн вовшахтохарраллийна юккъе богIуш хилла аьлла дийцира.\nИ кхоъ Пакистанерчу террорхойн лагершкахь кечамаш беш хилла а бохура, ткъа шина нохчочунах цхьаъ, цу тIехула тIе, ГРУ олучу оьрсийн эскарийн къайлахчу сервисехь белхаш беш хилла ву бохуш а чIагIдора.\nХIинца и дерриге а, оьрсаша олуш ма-хиллара, пIерг цIуббина, даьккхина хилар, вуьшта аьлча, деккъа цIена хардерг хиллийла къаьстина. Испанерачу полицино и ши нохчой, туркой бехке хиларна цхьа а тоьшалла дац шайгахь, аьлла, маьрша ваьккхина и кхоъ. И, бехк боцуш, ах шарахь сов набахтехь валлийна кхо стаг, шайна харц цIе а кхоьллина, шаьш хьийзорна Испанин Iедална дуьхьал кхеле вер вуй бохург цкъачунна хууш дац.


Словакино махкахбохуш бу Хангошвили вуьйш дакъалаьцна хила тарлуш болу Оьрсийчоьнан дипломаташ\nМарсхьокху-бутт 11, 2020\nГуьржийчуьра схьаваьлла нохчо Хангошвили Зеламха 2019 шарахь Германехь вуьйш дакъалаьцна хиларх йолчу шеконца Словакино махкахваьккха сацам бина Оьрсийчоьнан кхо дипломат.\nЦуьнца доьзна Американ Цхьаьнатоьхначу Штатийн Пачхьалкхан департаментан векала Ортагус Моргана Твиттерехь билгалдаьккхина, и сацам нийса бу, цо гойту Братислава "я шен лаьтта тIехь а, я Европехь а лан лерина йоцийла Оьрсийчоьно политикан буха тIехь ден зуламаш", аьлла. Ортагусан дIахьедар тидаме эцнарг ю РБК агенталла.\nМарсхьокху-беттан 13-чу дийнале Словакера аравала декхаре ву Оьрсийчоьнан кхо дипломат. И нах къайлахчу сервисашна болхбеш хилар гучудаьлла, хаам баржийра Словакерчу Acktuality портало оршоьтан дийнахь. Москвано хаам бина, ша гIулчаш йохур ю Братиславехь бинчу сацамна дуьхьал, аьлла.\nХангошвили Зеламха герз тоьхна вийра стохка Марсхьокху-беттан 15-чу дийнахь Берлинехь. Полисхоша лецира зулам дина хила тарлуш йолчу шеконашца Оьрсийчоьнан вахархо. Цуьнан цIе немцойн Iедалхоша йоккхуш яц, делахь а, журналистийн хаамашца, Красиков Вадим ву иза.\nОьрсийчоьно тIе ца оьцу ша Хангошвили вейтина хилар. "Бандитийн къестамашкахь" нисделла цуьнан валар, аьлла президента Путин Владимира. Карарчу хенахь Германино толлуш ду Хангошвили вер.


Кадыров вен гIоьртина нохчо таксист верна лаьцна Москох\nМоскох Кузьминкин кIоштан кхело Оханан-беттан 14-чу дийне кхаччалц талламан изоляторехь латто сацам бина Самаркандан булварехь стаг верне куьгбехке хила мега аьлла лаьцна волу Хамиев Лорс, хаам бо «360» цIе йолчу сайто. Кху беттан 16-чохь иза лецира полицино Ростох махкахь.\n52 шо долу таксилелорхо Оруджев Гариб вийна Чиллан-беттан 15-охь Москох малхбалехь иза вехачу хIусамана хьалха. И зулам дар дIаяздина видеотергонан камераша. Оруджев вийна "Глок" тапча тоьхна. И зулам дина "Неолит" кафена хьалха латар хиллачу дийнахь. Ницкъаллин структурийн белхахошна хетарехь, и ши хилам вовшашца боьзна хила мегаш бу.\nСтаг вийна аьлла лаьцна волу Хамиев чувоьллира 2009-чу шарахь, Нохчийчоьнан куьйгалхо Кадыров Рамзан вен дагахь тIелатар кечдеш хилла аьлла бехке а вина. Кхело 8 шо хан тоьхнера цунна луьрча хьелашкахь колонехь даккха. Ткъа полицино лаьцнера Хамиев 2007-чу шарахь Стигалкъекъа-баттахь 9 майхь теракт ян дагахь хилла аьлла шеко йолуш.


"Хехо ца оьцу". Оьрсийчоьнан пенсхоша белхан меттигаш лехарх\nПенси боьлху хан кхаьчнарш, аьлча а, пенси ваха 5 шо, я кхин а кIезиг хан йисина нах бахьана доцуш балхара дIа ца бахийта, терго латто буьйлабелла оьрсийн Iедалхой. Къинхьегаман, социалан хьелаш кхиоран министараллан куьйгакIеларчу бахархой мукъа ца хилийтаран центрашка ГIадужу-баттахь дуьйнна болх лучара хIора кварталехь информаци кхачо еза царех: маса ву ишта пенсхо, церан хенаш билгал а йохуш.\nГIадужу-беттан 3-чохь Оьрсийчоьнан президенто Путин Владимира куьйгяздира, бахьана а доцуш, пенси ваха хан йолу стаг балхара вохийначунна таIзар деш. Пенси воьду хан тIетохар нахана дукха тIех халонга ца далийтархьама, белхан меттигаш кхачо гIерта пачхьалкх, дуьйцу эксперташа.\n"40-45 шо кхаьчначул тIаьхьа Iаламат йоккха проблема ю балха хIоттар", - аьлла социалан-къинхьегаман бакъонийн Центран куьйгалхочо Герасимова Еленас\n"Настоящее время" гIирсан корреспонденто къамел дира пенсехь болчаьрца а, пенси баха хан герга кхочучу бахархошца а эйджизмех – шераш бахьана долуш, белхан меттигашкахь лелочу дискриминацех.\nХьалхо тхан хьостано зорбане яьккхинчу материлехь дийцира, кхечу пачхьалкхашкахь муха беха пенсионераш. Материлан турпалхой догреза хилира шайн суьрташ зорбане дахийта а.\nТкъа хIара артикл кечъечу хенахь, Оьрсийчуьра пенсхой дуьхьал хилира, шайн суьрташ зорбане дахийта а, я шайн бакъйолу цIераш йовзийта а.\nЮрий Николаевич – говза шофер ву. Машенийн меженаш юхкучу туьканчохь болх бина цо тIаьххьарчу 17 шерачохь.\n"Сан 61 шо ду. Пенси вахана цхьа шо ду. Кхул хьалха туьканахь болх беш вара со, хIинца иза дIакъевлина. Со вехачу Чеховехь (Москохан кIошт) болх ца карош къар дайна сан. Луларчу Климовскехь волавелира со дуьххьара болх лаха. Меттигерчу индустрехь хехо хIотта дагахь хиллера со. ТIе а ийцира, къамел дира соьца, амма телефон юха ца туьйхира", - дуьйцу пенсхочо.\n12 эзар сом алапа оьцура цо, ша туьканахь болх бечу заманчохь.\n"Ас оьцучу 11.200 эзар сом пенсина тIе тоьхча тоаме хуьлура иза. Ткъа пенсех хене вийла хала ду", - боху Юрий Николаевича.\nКлимовскехь аьтто ца хилча, машенийн меженаш юхкучу туьканашкарчу шена мел бевзачарна тIехула чекхвелира иза, амма цхьанхьа а меттиг ца хуьлура. ТIаккха шоферан болх лийхира цо, цигахь а ханна воккха ву бохуш, дIа ца оьцура цхьанхьа а.\n"Меттигерчу "Мосавтотранс" олучу автобусан паркехь а лийхира ас болх. Низамашкахь сан бакъо яц я бераш, я баккхий нах дIасалело, хIунда аьлча, сан 60 шо долу дела элиро соьга цигахь. Суна-м цара низам схьагайтира", - дуьйцу пенсхочо.\n"Настоящее время" проектан корреспондентна ца карийра цу тайпа низам: массо а юристаша а чIагIдо, машен лелор доьхкуш низам данне а дац аьлла. Хууш дац, хIун гайтина хилла Юрий Николаевична.\nКарарчу хенахь меттигерчу "Рядом с домом" цIе йолчу газет тIехь болх лоьхуш ву пенсхо. "Газет тIехь балха кхойкхуш хаам гича, оцу организаци воьду со. Чеховехь масийттанхьа хилла со. Схьагарехь, ур-атталла хехо а ца оьцу со", - дийцина болх лоьхучо.\nТалламаш бечу HeadHunter компанин куьйгалхочо Игнатова Марияс бахарехь, Оьрсийчохь проблемаш юьйлало белхан хьелашца стеган 45 шо кхаьчначул тIаьхьа дуьйнна.\n"45 шарел тIехваьллачо эхашерачохь лоьху болх, ткъа 25-35 шо долчунна 3-6 кIиранчохь карабо", - боху эксперто.\nПенси яха хан герга кхочучу заманчохь балхара дIаяьккхина Полина Сергеевна.\n"53 шо дара сан хIетахь. Цхьана доларчу школехь бухгалтер болх бинера ас дуккха а шерашкахь. Школан куьйгалхо хийцавелча балхара дIаяла декхаре йира со а. ХIетахь сох тешна къена да-нана дара сан, царех цхьаъ меттахь кIелвисина инвалид вара, хIетте а ца йитира со болхбан", - дийцира зудчо.\nКхи тIе а стресс йинарг дара, Полина Сергеевнана пенси яха хан тIетоьаш цахилар. Онлайнехь лоьхура цо болх.\n"Кест-кеста сайн резюме дIасакхоьхьуьйтура ас, амма жоп ца догIура", - боху цо. Къинхьегаман биржан сайте а язъеллера иза, цо а пайда ца беара, ша балхах йоьхна аьлла, доладелла ахча доцург.\nЭххар а автобусан паркан филиале хьажайо Полина Сергеевна. Цига балха араяла бохуш, дехарш а до цуьнга, хьайн хенаца кхи цхьанхьа а оьцур яц хьо а бохуш.\nБиъ бутт баьллачул тIаьхьа кхо яхьийтинчу онлайн-резюмена жоп кхочу. Оьрсийчоьнан Къилбаседа регионашкара кхечу пачхьалкхе тиша эчиг дIадохьуьйтучу фирмано балха оьцу иза. Тахана цигахь бухгалтер болх беш ю иза.\n"Къинхьегаман биржа- еккъа катастрофа ю, - боху 50 шо долчу Екатерина Олеговнас. – Хьо шайн чоьте а оьций, цхьа кепекаш ло хьуна. 7 эзар сом ца кхоччуш лора суна баттахь. Цигахь мел дийриг-хьуна пайдене дац".\nСтохка Дечкен-баттахь дуьйна болх боцуш йисина Екатерина Олеговна. "Роснано" пачхьалкхан корпорацино мукъаяьккхира иза балхара, дуккхаъ шерашкахь цигахь къахьегна йолу.\n"Хьан шераш бахьанехь ца боху оха, тIейогIучу хенахь хIокху белхан меттигехь реформаци еш ю эира соьга, - дуьйцу цо. - Сайн дика резюме ю аьлла, тешна яра со. ХIунда аьлча, "Роснано" йоцург а, ас дукха болх ма бинера РАО ЕЭС-хь Чубайсан хиллачу цхьана гIовсаца".\nДелахь а, дуккха а зеделларг доллушехь, болх каро атта дацара цунна.\n"Дуьххьал дIа цхьаммо а эр дац хьоьга – хьо ханна йоккха йолу дела оха ца оьцу хьо балха. Эзар бахьана карор ду-кх хьуна куьйгалхочунна хьо балха ца эца, дукха хьолахь доцца дIахададо – хьо тхуна ца мега олий. Массарна а кегийнаш оьшу", - аьлла хета Екатеринина.\nОнлайнехь а цхьана лехна цо болх.\n"ХIора Iуьйранна хьала а гIоттий, коьртачу hh.ru, superjob.ru, rabota.ru сайташ тIе резюме йохьуьйтура ас. Кегийча интернет, керла белхан меттигаш го хьуна, ахь цаьрга хьайн резюме тосу - жоп ца догIу", - дуьйцу зудчо.\nШа балхара дIаяьккхина пхи бутт баьллачул тIаьхьа карийна Екатерина Олеговнана болх. Шен боккха аьтто хилла аьлла хеташ а ю иза. Цхьахйолу лакхарчу доьшийлан методикан центрехь экзаменийн тесташ шаръеш ю иза.\nКъайлахчу сервисийн белхахо\nХьем бойцуш балха хIотта аьтто хиллачех ву Лев Степанович. Оьрсийчоьнан къайлахчу сервисийн цхьана декъахь къахьегна ву иза.\nШа эскаран гIуллакххо хиларе терра 55 шо кхаьчча пенси ваханера иза. Юьхьанца курьеран болх нисбеллера цунна.\n"Документаш дIасакхехьар бара сан болх. Адресаш метрона генахь хуьлура, цундела доккхачу декъанна гIаш лела дезара сан. Делахь а, суна новкъадерг хIун дара, белхан контракт ца деш- соьга болх байтар. Со тешна вара, мичча хенахь а, "Iо дика йойла хьан" ала йиш яра церан соьга, ткъа сан карахь ас болх бина хиларх цхьа а тоьшалла ца хуьлура", - дуьйцу Лев Степановича.\nТIаккха шен корматаллица богIу болх лаха волавелира иза.\n"Цхьа бутт баьлча аьтто хилира сан балхаца. Дешаран хьукматерчу КПП контролер дIакхойкхуш, бина хаам гира суна. Со цецваьлларг хIун дара, царна оьшург 55 шаре ваьлла белхало хилар. Пенсхо воллушехь со балха дIаэцца хила тарлора цара - масала, суна некъана а, транспортна а ахча дала цадезарна, сан социалан карта ма ду", - боху Лев Степановича.\nОцу цхьана белхан меттиге пхи стаг вара, хIора кандидат тестах чекхвоккхуш.\n"Масала, сан охьадийца дезара, цIе ялахь, цIеххьана эвакуаци хилахь а айса дан дезарг. Ишта ингалсан мотт хаар а лорура. Суна схьахетарехь, ас хьалха бина болх бахьана долуш дIаэцна хир вара со, цу тIе - со борша стаг а ву. Куьйгалло хьесап дина хир дар-кх, зударийн коллективехь урхалла дан а суна хала хир дац аьлла", - хета Лев Степановична.\nРегионашкахь изза проблемаш ю, амма хьелаш кхин а хала ду.\n"ХIара Москох ма яц, тхо долчахь 10 эзар сом а тоаме алапа лору, - боху Оренбургерчу Юлия Андреевнас. - Ас болх бинчу дама доккхучу индустрехь тахана алапа 13-14 эзар сом ду. Ткъа сан пенси - 12 эзар. Халла хене йолу со, лол бетташ. Коммуналан йолах дIадала а, юург латтон а бен ца тоьа. Ткъа цхьаъ эца дезаш хилахь, сан доьзало гIо до суна".\nШен 55 шо дуьзначул тIаьхьа пенси яхна Юлия Андреевна.\n"Хьалхарчу шина шарахь цхьанхьа а балха яха а ца гIиртира со - сайн говзаллица болх каро Iаламат хала дара суна. Масала, ас санна индустрехь болх бина сан цхьа накъост, туькана горгам хьакха яхна-кх. Суна-м ца лаьара, дийно сарралц туьканахь ялла, ткъа цуьнан самукъадолу - адамашца къамелаш деш а хазахета цунна", - дуьйцу цо.\nГIад дайна дегайовхо\nЧеховехь вехачу шоферо Юрий Николаевича дог доху, бух боцуш пенсхошна белхан меттиг ца лучу куьйгалхошна дуьхьал гIуллакх долош низам арахецаре.\n"Уьш совцон цхьа урх кароре сатуьйсу ас. Цкъачунна шайна хеттарг схьадо цара", - боху цо.\nМатериалан автор Каранух Мария, гочдар Димаева Лизин


Бусалба дин (доцца довзийтар) - Шейх Iалий ат-ТIантIавий\nШейх Iалий ат-ТIантIáвий\nДала къинхетам бойла цунах\nАс цкъа сайн дешархошка элира: «Шуна тIе цхьа хийра стаг а веана, цо шуьга аьлча, шен цхьа сахьт хан ю, оцу хена чохь Бусалба дин хIун ду довза лаьара шена аьлла, цхьана сахьта чохь Бусалба динах иза муха кхетор вара аш?».\nЦара жоп делира суна: «Иза далур долу хIума дац! Цо Дела цхьаъварх лаьцна (тавхьид) а Iамо деза, Къуран нийса деша (тажвид) а Iамо деза, Къуранан маьIна (тафсир) а Iамо деза, хьадис а, фикъхI а, цуьнан баххаш а Iамо деза, массо кепара долу хеттарш а кего деза, пхеа шарахь а вера вац иза и массо хIума дина».\nАс элира цаьрга: «СубхьаналлахI (кхачамбацарех цIена а, веза а ву-кх АллахI)! ГIамаршкахь эрна арахь Iаш волу цхьа стаг Пайхамар (Делера салават а, салам а хуьлда цунна) волчу а вогIий, и волчахь цхьа де йа цул кIеззиг хан а йоккхий, Бусалба дин довза а девзий, тIаккха и шена девзина Бусалба дин шен тайпанна довзийта воьдуш ца хилла? ТIаккха цунах царна хьехамча а, хьехархо а хуьлуш ца хилла? Бусалба дине кхайкхархо а, иза дIакхачориг а хуьлуш ца хилла?\nИштта и хилла ца Iаш, Элчано (Делера къинхетам а, маршалла а хуьлда цунна) дерриге дин довзуьйтуш маьIна ца дина кхаа аламца, Жабраила цуьнга хеттарш дар дуьйцуш долчу хьадисехь, Ийманах лаьцна а дуьйцуш, Исламах лаьцна а дуьйцуш, Ихьсанах лаьцна а дуьйцуш?\nЦхьана сахьтехь Бусалба динан маьIна хIунда ца дало вайга?».\nХIун ду тIаккха Бусалба дин? Бусалба дине ва́р а муха хир ду?\nНийса долчу а, харц долчу массо динийн а, пайдане долчу а, зене долчу а массо цхьанакхетарийн а, дика йолчу а, вон йолчу а массо тобанийн а, церан хIораннен а уьш тIетевжаш долу шайн кхетамийн баххаш ду, тешаран хеттарш а ду. Церан Iалашо билгалйеш, церан болам цхьана хорша берзош, церан декъашхошна коьрта низам («конституци») хуьлуш.\nЦерах цхьанна юкъаваха луург оцу баххашка хьожу. ТIаккха ша царна реза хилахь, ша уьш нийса хиларх тешахь, шен кхетамца а, хьекъалца а цо уьш цхьаъа шеко йоцучу кепара къобал дахь, ша оцу цхьанакхетарна юкъавитар лоху цо, цуьнан декъашхойх цхьаъ хуьлий дIахIутту иза. Коьрта низамо тIеиэгош долу гIуллакхаш дар а, уьш лелор а тIедужу цунна тIаккха. Низамо хIоттош долу ахча а дала деза цо, ша декъашхо хилар тIечIагIдеш, массаьрца да́къа лоцуш. Цул тIаьхьа шен леларца гойтуш хила а веза иза, ша́ оцу цхьанакхетаран баххаш даггара къобалдина тIелаьцна хилар. Даим и баххаш дагахь латтош хуьлу иза цундела, цаьрца догIуш доцу цхьаъа хIума ца до́луьйту цо шегара. Мелхо а, шен гIиллакхашца а, шен леларца а хаза масал хуьлу иза оцу баххашна, шен гIуллакхца а, шен леларца а цаьрга кхойкхуш а хуьлу иза.\nОцу кеппара, цхьанакхетарна юкъахь декъашхо хилар – иза цуьнан низам довзар ду, цуьнан баххех тешар ду, цуьнан бехкамашна муьтIахь хилар ду, цаьрца догIуш долчу кепара шен дахарехь лелар а ду. Иза юкъара хьал ду, Бусалба динна тIедогIуш а ду иза.\nБусалба хила лууш волчо цкъа доьххьара цуьнан баххаш къобал дина тIелаца деза, тIаккха церах билггал долчу тешарца теша веза, уьш шен кхетам а, тешар а хуьлуьйтуш.\nИ баххаш доцца дийцича – тешар ду, хIара вайна гуш-хезаш долу Iалам массо хIума ца хиларх, хIара вайн дуьненара дахар дерриге дахар ца хиларх. Адам дуьненчу да́лале хьалха а долуш хилла хилар, деллачул тIаьхьа а хир долуш хирг хилар.\nТешар ду иза, адамо адам ша́ кхоьллина ца хиларх. Цунна ша довзале хьалха дуьйна долуш хилла ду иза, цунна гонаха долчу хIокху чохь са доцучу Iаламо кхоьллина а дац иза. ХIунда аьлча адаман хьекъал ду, чохь са доцучу оцу хIуманийн хьекъал дац.\nМелхо а, адам а, Iалам а, цу чура и хIуманаш а хьалха цкъаъа доцуш хиллачул тIаьхьа Дала Ша цхьамма кхоьллина ду. Иза цхьаъ ву хIуманна дахар луш, иза дендеш верг а, цуьнгара дахар дIаоьцуш, иза долуьйтуш верг а. И ву массо хIума кхоьллина верг. Шена лиъча иза дохийна дIадаккха йиш а ю Цуьнан.\nДела Ша́ кхоьллинчу оцу Iаламашкахь долчу цхьанне хIуманах тера вац.\nХьалхе йоцуш даим хилла верг ву Иза, чаккхе йоцуш даим хир верг а ву Иза.\nНицкъ болуш верг ву Иза, Цуьнан ницкъан дозанаш а дац.\nМассо хIума хууш-девзаш верг ву Иза, Цунна ца хууш къайлах дуьссуш цхьаъа хIума дац.\nНийсо йийриг ву Иза, делахь а Цуьнан доза доцу нийсо адамийн нийсонан ба́рамашца юста йиш йолуш яц.\nИ ву хIокху Iаламан болам а, лелар а хIоттийнарг, вай шех «Iаламан низам» олуш дерг хIоттийнарг; цу чохь массо хIума шен барам болуш хилийтинарг; хьалха-хьалха азаллехь дуьйна цуьнан да́къош а, тайпанаш а билгалдинарг; цу чохь хуьлуш долу меттахдийлар а, сецна Iар а, хийцадалар а, хIума дар а, Iаддитар а хIоттийна верг, дийна долчу хIуманна а, чохь са доцучу хIуманна а.\nАдамана хьекъал делла Цо, цуьнца дуккха хIуманах кхета а кхета адам; кхета йиш йолуш долчу хIуманах, хьекъал тIекхиа йиш йолчу хIуманах. Хьекъал делла Цо адамана, шена луург цуьнца харжийта, лаам а белла цунна Цо, ша хаьржинарг кхочушдан цуьнан аьтту хилийта.\nЦхьа хан тоьхна долчу хIокху дахарал тIаьхьа эхартахь кхин дахар хилийтина Цо. Дика хиллачунна ялсамани чохь бекхам бийр бу цигахь, вон хиллачунна жоьжахати чохь цунна догIург дIакхачор ду.\nИ Дела Ша́ цхьаъ волу дела ву, Ша́ саннарг кхин воцу дела ву. Цуьнца цхьаьна шена Iиба́дат (гIуллакх) деш кхин цхьаъа накъост вац. Йа Цунна герга кхачош а, Цунна хьалха Цуьнгара пурба доцуш шафа́Iат деш а цхьаъа юкъалеларг а вац. Массо кепара долу Iибадат дерриге Цунна цхьанна хила дезаш ду, деккъа Цуьнан доьхьа хила дезаш ду.\nЦо кхоьллина кхолларш ду Цуьнан, вайна гуш долуш, ган а, хаза а, довза а йиш йолуш. Вайна гуш доцуш къайлах долу кхолларш а ду Цуьнан, цхьадерг чохь са доцуш ду, важадерг дийна ду, шайна тIедехкина декхарш долуш ду. Дийна долчерах деккъа цхьана диканна (кхоьллина) дерг ду, уьш малийкаш ду; деккъа цхьана вонца доьзна дерш а ду, уьш шайтIанаш ду; иэделла дерш а ду, шайна юкъахь диканиг а нислуш, вониг а нислуш, уьш адамаш а, жинаш а ду.\nТешар ду иза, нахана юкъара цхьадолу адамаш Цо хоржуш хиларх, Шегара шарI (дин, низам) малийкехула царна тIедоссорхьама, тIаккха нахе цаьрга иза дIакхачадайтархьама. Иштта долу и адамаш элчанаш бу.\nИ шарI чохь долуш жайнаш а, тептарш а ду, стиглара диссийна, тIаьхьа-тIаьхьа догIучо шел хьалха хилларг дIа а доккхуш, йа хийца а хуьйцуш. Оцу жайнех уггар тIаьххьарниг Къуран ду. Цул хьалха хилла долу жайнаш а, тептарш а хийцина хилла ду, йа дайна хилла ду, дицдина хилла ду. Ткъа Къуран хийца а ца луш, да́н а ца довш диссина ду.\nТешар ду иза, оцу элчанашна а, пайхамаршна а юкъахь уггар тIаьххьара верг IабдуллахIан воI Мухьаммад хилар, Iаьрбо а волуш, Къурайши тайпана а волуш волу. Элчаналла цуьнца чекхдаьккхина ду, динаш а цуьнан динца дIадерзийна ду, цундела цул тIаьхьа цхьаъа пайхамар вац. Делера къинхетам а, хаза хастор а, лаккхара дарж а, маршалла а, беркаташ а хуьлда-кх цунна.\nКъуран – Бусалба динан низам («конституци») ду. Иза Делера хилар бакъдинарг, цунах дерригенах, цу юкъара хIора хIуманах тешнарг – цунах «муъмин» (тешаш верг, шеца Ийман дерг) олу. Оцу маьIнийца долу и Ийман (тешар) адамаца хилар АллахIана бен девзаш дац, хIунда аьлча адамашка нехан дегнаш дIа ца деллало дела, дегнаш чохь дерг царна хаийла доцу дела. Цундела, бусалба нахе и стаг шайна юкъара ву аьлла тIелацийтархьама, и шен тешар шен маттаца дIакхайкхо деза цо, шина тешаллийца тешалла дарца. И ши тешалла иштта ду: ас тешалла до АллахI воцург кхин дела вац аьлла, ас тешалла до Мухьаммад АллахIан элча а ву аьлла.\nИ ши тешалла цо шен маттаца схьаалахь, иза бусалба хуьлуш ву. Йа вуьшта аьлча, бусалба пачхьалкхехь шен бух болуш волу вахархо хуьлуш ву иза. Бусалба стеган хила йогIуш йолу ерриге бакъонаш хуьлуш ю цуьнан, Бусалба дино шена тIеиэгош йолу ерриге Iамалш къобал еш а ю цо.\nТкъа и Iамалш – йа вуьшта аьлча Iибадаташ – кIеззиг ю, атта а ю, йоккха хало яц цаьрца, йа новкъарло а яц церах хуьлуш.\nЦерах доьххьарниг: Iуьйранна ши ракаIат (ламаз) дар ду, шен Деле вистхуьлуш, Цуьнга Цуьнан дика доьхуш, Цуьнца Цуьнан Iазапах ларлуш. Оцу ламазал хьалха ламаз эца деза, шен дегIан меженаш йиларца, йа шена тIедоьжна лийчар делахь шен дерриге дегIах хи кхарзарца.\nТIаккха делкъа хенахь диъ ракаIат (ламаз) дар ду; тIаккха (малхбуза хенахь) кхин диъ ду; малх чу ма-буьззи (маьркIижа хенахь) кхин кхоъ а ду; буьйсанна (пхьуьйра хенахь) кхин диъ а ду.\nУьш ду парз дина тIеиэгийна долу ламазаш. Уьш дерриге деш цхьана дийнахь ах сахьт хан ялахь кхин ера яц. Уьш дан дезаш билламе йина хIоттийна цхьа меттиг а яц, йа цуьнца бен дан мегар дац аьлла билгалдина цхьа къаьсттина адам а дац, бусалба стагана а, цуьнан Делана а юкъахь юкъалелархо а вац оцу ламазашкахь, йа кхечу массо Iибадаташкахь (керстанехан санна).\nШолгIаниг: Шара чохь цхьа бутт бу, бусалба стага шена чохь Iуьйранна ша́ бууш болу кхача хьалххе бууш,\nсатасале хьалха, Iуьйранна малх хьалакхеттачул тIаьхьа а доцуш; суьйранна бууш болу шен кхача малх чубуьзна баллалц тIаьхьатеттина а бууш. Дийнахь кхин яахIума а ца юуш, хIумма мала а ца молуш, зударшца эвхьаза гIуллакх а ца хуьлуьйтуш. Иштта, оцу баттахь шен са цIандолуьйту цо, шен хье́ре садоIуьйту цо, шен а́мал туойолуьйту цо, шен дегIан могшаллийна гIо а хуьлуьйту цо. Оцу кеппара, и бутт диканна тIехь цхьаьнакхетаран а, массарна юкъахь цхьатерра долчу дахаран а билгалонех цхьа билгало хуьлу.\nКхоалгIаниг: Шена оьшучул а, шен доьзална оьшучул а совдаьлла цхьа къаьсттина барам болуш долу даьхни хилахь, кхин хье́деш доцуш иза цхьана шарахь охьадиллина лаьтташ а хилахь, цхьа шо дуьзчначул тIаьхьа оцу даьхни тIера 2.5% дIадалар тIедужу бусалба стагна. Иза шайна дIакхачадезарш миска нах а, цуьнга хьашт долу нах а бу. Хала а, дукха а даьхни дац иза, луш волчунна гIело еш хIума а дац иза, ткъа цуьнга хьашт долуш волчунна доккха гIо а ду иза, юкъараллехь вовший гIо деш хиларна йоккха гIортор ю иза, уггар вон цамгар йолчу къеллийна дарба а ду иза.\nДоьалгIаниг: Бусалба дино бусалба юкъараллийна цхьанакхетарш хIиттийна, шен-шен хенахь хила дезаш долу.\nЦхьа цхьанакхетар цхьана куьпан кхеташо санна дерг ду, хIора дийнахь пхоьазза хуьлуш ду иза. Пхи ламаз жамаIатца дар ду иза. Шаьш шайн Делан лайш хилар чIагIдеш, Цуьнца йолу шайн юкъаметтиг чIагIйеш цхьанакхеташ бу уьш. Оцу цхьанакхета-ран стоьмех цхьа стом бу аьтту болчара гIийлачарна гIо дар а, ца хуучунна хуучо Iамор-хьехар а, хьолахоша мискачунна накъосталла дар а. Цуьнан хан 15 минот гергга йолу хан ю, цундела цо белхалочуьнан балхана новкъарло ца йо, йа совдегархочуьнан йохкаэцарна новкъарло а ца йо. Ткъа цхьа бусалба стаг оцу гуламе ца воьдуш, шен цIахь цо ламаз дахь, цунна вон бекхам бац беш, делахь а цига вахча шена хир болу ме́л ца хуьлуьйтуш вуьтур ву цо ша.\nТIаккха, кIирнах цкъа хуьлуш кхин цхьа цхьанакхетар а ду, куьпанийн кхеташонаш цхьана меттехь гулйалар санна. Иза рузбан ламаз ду. Цуьнан хан цхьана сахьтал кIеззиг ю. Цига вахар божаршна тIедожийна декхар а ду.\nЦхьана гIаланан кхеташо санна долу цхьанакхетар а ду, шара чохь шозза хуьлуш. Иза Iийд-ламазана (марха достуш а, гIурба дуьйш а) гулдалар ду. Цига вахар тIедожийна декхар долуш хIума дац. Ткъа цуьнан хан а цхьана сахьтал кIеззиг хан ю.\nТIаккха, кхин цхьа цхьанакхетар а ду, дерриге халкъан гулдалар санна долу. Иза шара чохь цхьана къаьсттина йолчу меттехь хуьлуш ду. Ма-дарра дерг аьлча, дахарехь нисвеш долу Iамор ду иза, ойла самаяккхар а ду иза. Бусалба стаг шен ницкъ кхачахь шен дахарехь цкъа ваха везаш ву оцу цхьанакхетаре. Иза – хьадж дар ду.\nИштта уьш ду бусалба стеган декхар хилла тIеиэгаш долу коьрта Iиба́даташ.\nТIаккха, Iиба́датана (Далла муьтIахь хиларна) юкъадогIуш ду цхьадолчу хIуманех ларвалар. И хIуманаш дуьнен тIера хьекъал долчу нехан массеран бартхилла долу хIуманаш ду, уьш вон ду аьлла, церах ларвалар декхар а ду аьлла. Церан масал ду бакъо йоцуш адам дер, нахана зенаш дар, массо кепара долу зулам, хьекъал талхош, вахош долу маларш, сий дойъуш, цIий бехдеш долу зина́, риба́ (са́ йоккхуш декхар далар), харц лер, Iехор, ямартло, Делан дош лакхадаккхархьама тIедоьжна долчу эскаран гIуллакхах вадар… Оцу вочу хIуманех уггар даккхийчерах ду деца-ненаца дика ца хилар, харц дуй баар, харц тешалла дар, иштта и санна долу кхидолу вон белхаш а, шаьш боьха хилар а, вон хилар а хьекъалшна массарна цхьатерра хууш-девзаш долу.\nБусалба стага ша́ кхочуш дан дезачу декхарех цхьадерг дан ма-дезза кхочуш ца дахь, йа лелон мегар доцучу хIуманех цхьадерг цуьнгара да́лахь, тIаккха иза Деле а вирзина, тоба а дина, Делера цо шена гечдар лахахь, АллахI Дала гечдийр ду цунна. Нагахь санна цо тоба ца дахь, бусалба вуьссуш ву иза, бусалба нахана юкъара цхьаъ ву олуш а ду цунна, делахь а Iе́са (Далла муьтIахь воцуш) лорур ву иза. Эхартахь таIзар хила хьакъ долуш хир ву иза, делахь а цуьнан таIзар цхьа хан тоьхна хир ду, керстанна санна долу даим дерг хир дац.\nАмма нагахь санна цо цхьадолу баххаш керстадахь, тешарехь бух ларалуш долчу хIуманех цхьадерг цо духатохахь, йа иза цунах шек валахь, йа массо бусалба наха ва́жиб (декхар) ду аьлла долу хIума цо иштта дац алахь, йа хьарам хилар тIехь цера массера бартхилла долу хIума цо хьарам дац алахь, йа Къуран тIера цхьа дош цо духатохахь – иза динах аравалар хир ду, Бусалба динах вухакхеттарг хир ву и хIума динарг, бусалба вахархо аьлла долу куц дIадера ду цуьнгара.\nБусалба динах вухакхетар уггар доккха зулам лоруш ду Бусалба динехь. Таханлера низамашца дуьстича, махкана а, халкъана а ямарт хилар санна хIума ду иза, цунах иза юха ца валахь цуьнан бекхам валар бу.\nБусалба стага цхьадолу декхарш кхочуш ца деш хила а тарло, йа цхьадолу мегаш доцу хIуманаш лелош хила а тарло, декхар дерг декхар хилар а, мегаш доцург мегаш ца хилар а къобал а деш, цунна къера а хуьлуш. Иштта волу иза бусалба стаг вуьссуш ву, делахь а Iеса хир ву иза. Амма тешар (Ийман) – иза декъадала йиш йолуш дац, цундела, дезткъе ткъесна тешарх (кхетамах) теша а тешна, цхьаннах иза ца тешахь, керстаналла хир ду иза.\nТIаккха, адамашна гергахь бусалба а волуш, делахь а дагчохь тешаш а воцуш хила а тарло цхьа стаг. Масала, цхьана тобана юкъахь лелаш ву цхьаъ, гуламашка вогIуш а ву иза, декъашхоша дала деза ахча дIалуш а ву иза, кхидолу массо декхарш кхочушдеш а ву иза, делахь а цуьнан баххаш къобал дина вац иза, уьш нийса хиларх тешна а вац иза. Масала, цу юкъахь дерг мостагIашка дIадийца юкъавеана ву иза, йа иза талхо Iалашо йолуш лелаш ву иза.\nИштта волу стаг ву муне́пакъ («муна́фикъ») олург. Шен маттаца ши тешалла а до цо, нахана гучахь массо Iибадаташ а до цо, делахь а уьш бакъ хиларх тешаш вац иза. Далла гергахь кIелхьаравер волуш вац и санна верг, нахана гергахь бусалба лоруш велахь а. ХIунда аьлча, адамаша лелориг гучахь долчуьнца доьзна ду, ткъа къайленаш а, дегнаш а девзаш верг цхьа АллахI ву.\nОйланца а, кхетамца а доьзна долчу Бусалба динан баххех цхьа адам тешахь… АллахIах даим а, массо агIор а теша а тешаш, накъостах а, юкъалелачух а Иза цIан а веш, малийкех а, элчанех а, жайнех а, эхартара дахарх а, массо хIума Делан хIоттамца лелаш хиларх а теша а тешаш, шен маттаца ши тешалла а деш иза хилахь… Парз ламазаш а деш, Рамадан баттахь марха а кхобуш, шен даьхни тIе закат доьжнехь иза дIа а луш, шен ницкъ кхачахь цкъа шен дахарехь хьадж а деш иза хилахь… Мегаш ца хилар тIехь бартхилла долчу хьарамлонех иза ларлуш а хилахь… Иза – тешаш волу бусалба ву («муслим муъмин»).\nХIетте а, цуьнан оцу тешаран (Ийманан) стом гучубер бац, йа цунна оцу шен тешаран марзо а евзар яц, йа массо агIор кхачаме волу бусалба а хир вац иза, шен дахарехь цо шена бакъволчу бусалба стеган некъ лаццалц, цу некъаца вехаш иза хиллалц. Ткъа и некъ боцца бовзийтина вайна Делан Элчано (Делера къинхетам, маршалла хуьлда цунна) цхьана аламехь, дешнаш кIеззиг а долуш, маьIна доккха а долуш долчу шен хазчу дашца, адамо аьлла долчу уггар кхачаме долчу дешнех цхьана дашца, дерриге дика, дуьненан дика а, цул тIаьхьа догIучу эхартан дика а шена чохь гулдеш долчу цхьана дашца.\nИ дош: бусалба стагана даим дагахь хилар ду, ша хьалагIоттуш а, охьахууш а, ша́ цхьаъ виссича а, йа кхечаьрца цхьаьна волчу хенахь а, ша забар ечу хенахь а, забаре ша воцучу хенахь а, шен дерриге хьелашкахь цунна дагахь хилар ду иза, АллахIана ша гуш хилар, Иза шега хьожуш хилар. Цундела Цунна Iеса хир вац иза, ша Цунна гуш вуй шен дагахь хилча. Йа кхоьрур а вац иза, йа дог а дуьллур дац цо, Иза шеца вуй цунна хууш хилча. Сингаттаме а хир вац иза, ша Цуьнга вистхуьлуш хилча. Цхьаннегара шена цхьа хIума оьшу аьлла хетар дац цунна, ша Цуьнгара доьхуш хилча, Цуьнга доIа деш хилча. Ткъа нагахь санна ша Iе́са хилахь – ткъа адамера Iе́салла йо́луш хуьлу – Деле юха а вирзина тоба дийр ду цо, тIаккха АллахIа тоба къобал а дийр ду цуьнан.\nИ дерриге маьIна вайна луш ду Пайхамара (Делера къинхетам а, маршалла а хуьлда цунна) Ихьса́н бохучуьнан маьIна деш аьлла долчу дашо: «Ахь АллахIана Iибадат дар ду иза, хьайна Иза гуш волуш санна. Ткъа хьуна Иза гуш вацахь а, Цунна хьо гуш ву хьуна».\nИштта и ду Бусалба дин (Динул-Ислам), юкъарчу чулацамца аьлча.\n ФикъхI – иза Iибадат даран бакъонаш а, наха вовшашца лелош йолчу юкъаметтиган бакъонаш а толлу Iилма ду, оцу шина балхехь хьанал-хьарам довзуьйту Iилма ду.\n ФикъхIан баххаш (Iаьрбийн маттахь «Усу́лул-фикъхI») – фикъхI Iилмангахь хьарам-хьанал шех схьадоккхуш долу баххаш довзуьйтуш долу Iилма ду. Муьлха, хIун хIума бух лоруш ду, лоруш дац а, бух лоручух хьукм схьа муха даккха деза а, хьукм схьадоккхуш волу Iеламстаг муха хила веза а дуьйцу цо, юкъарчу чулацамца аьлча.\n Вайн массеран да-нана Адам а, Хьава а (Делера маршалла хуьлда цаьршинна) доьххьара ялсамани чохь хилла ду, цу чура дуьнена тIе доссийна ду и шиъ. Ткъа адамаш хIокху дуьненахь деллачул тIаьхьа, эхартахь йа ялсамани чохь, йа жоьжахати чохь хир долуш ду.\n Масала, кхидолчу массо хIуманах теша иза, делахь а малийкех ца теша иза – цу хьолехь иза бусалба лоруш хир вац.\n Мунепакъалла, йа Iаьрбийн маттара аьлча «нифа́къ» - иза гучахь ша тешаш ву а бохуш, къайлах (дагчохь) тешаш ца хилар ду, дагчохь керста хилар ду. Амма Пайхамара (Делера салават а, салам а хуьлда цунна) аьлла долу хIара дешнаш: «Мунепакъ стеган билгало кхоъ ю…», - оцу дешнашкахь лууш верг вай вуьйцург вац. Ша делла долу дош а, бина болу барт а цхьамма лар ца бича, йа харц луьйш хилча, йа тешнабехк беш хилча – деккъа оцу хIуманца керста ца хуьлу стаг. Цунах юкъараллин мунепакъалла олу, вай доьххьара хьахийна долу тешарца доьзна долу мунепакъалла дац иза.


Австрехь нохчийн кегийрхошна оьзда масалш гойту Бисаев Увайса\nЕвроперчу нохчийн кегирхошна юккъехь корта бахон молхнаш лелор а, криминале леламаш а дукха баржарна дуьхьал цхьа могIа акцеш йолийна Малхбузерчу вайнехан юкъараллин жигархоша.\n"Криминал, наркомани яржийна вайнаха Австрехь..."\nАвстрехь и болх дIаболийнарш бу нохчийн-гIалгIайн Кхеташонан кегирхойн декъа юккъера нах а, Нохчийн Венера Репорт це йолчу боламан декъашхой а. Цара даханчу деношкахь цхьа могIа цхьаьнакхетарш а дIадаьхьира, Австрехь бехачу нохчийн юкъараллин жигархошца, цу темах лаьцна дагадовларш дан Iалашонца.\nЦул совнаха, "Тхо наркотикшна дуьхьал ду" аьлла цIе а йолуш, профессионалан тIегIанна тIехь видеоклип а кечйина, Австрехь бевзаш болчу нохчашка цу хьокъехь дош а луш, и клип яржийра социалан машанашкахула.\nИ болх юьхьаралаьцначех цхьаъ ву ММА спортехь кхиаме къахьоьгуш волу Бисаев Увайс. ММА Респект аьлла спортан клуб а кхоьллина, вайнехан кегирхошна юккъехь могуш а, низамца цхьаьна догIучу кепар а Iер-дахар марздаран белхаш беш ву иза шен накъосташца цхьаьна.\nМаршо Радиона ша еллачу интервьюхь Бисаев Увайса дийцира, наркотикаш а, криминале леламаш а Австрерчу кегирхошна юккъехь вуно даьржаш догIуш хиларна сацам бина шаьш и акци йолон, бохуш.\n"Кху Австрехь и наркомани а, криминале леларш а чIогIа даьржина ду, кегийчу берашкара дуьйна схьа долалуш ду иза кхузахь вайнахана юккъехь. Наркотикаш-м ишколехь дуьйна схьа модехь ю, и молханашший, и узуш йолу хIумнашший. Дай-нанойн бехк бу цигахь алсамох. И тема чIогIа актуале а ю, вай цхьаъ динехь хIун дара -те, вайн имидж кхузахь иштта а дика а яц, вай цу хIуманна реза доцийла а гойтуш, нохчийн къам цу хIуманна дуьхьал дуйла а гойтуш аьлла болийна оха хIара болх.\nХьала-охьа а вайна юккъехь чIогIа осал лоруш хIума а ду и наркотикаш яар, уьш йохкар-эцар. И хIума хIинца дуьйна дийца а дуьйцуш, цунна дуьхьало вай ца яхь, чакху вуно ледар хила мегаш ю вайн", бохуш, сингаттамца дийцира Увайса.\nДена а, нанна а доккхачу декъехь ца хаа шайн доьзалхо корт бахон молхнаш юуш хилча, хIунда аьлча царна дага а ца догIу, шайн кIанта и саннарг дан мегар-кх аьлла. Ткъа муха хуур ду дай-наношна шайн бераш харцахьчу новкъа девллий? Стенна тидам бан беза цара? Увайса дуьйцу.\n"ХIинца вайна гучудевлла долу аматаш муха ду аьлча, коьртаниг - и доьзалхо тIаьхьа чу вогIуш хилар ду. 8-9 сахьт даьллачул тIаьхьа буйьсанна арахь лела гIуллакх дац кегийчу нехан. Цхьа хIума узуш и жимстаг велахь, хьожа йогIур ю цунах. Молхнаш юууш иза хилча, цуьнан бIаьргаш шорлой хуьлу олу.\nЯ гуттар а наб оьхуш, гIеллой хир ву иза. Я цхьа цIеххьана карзах волий, ша сихха цхьанхьа кхета ваха везаш ву бохуш хьере хьовзуш хуьлу иза. Дас-нанас вуно чIогIа тидам бан беза шайн доьзалхошна тIехь", - элира цо.\nМасийта баттахь цу цамгарх дарба дан Реабилитацин Центрехь а Iиллина, эххар а товелла лерина арваьллачу нохчийн жимчу стагца цхьанакхета а, цуьнга ладогIархошка шеца хиллачух дийицта а гIоьртира Маршо Радио.\nАмма шен аз хазош дийца ца лиира цунна. Цу кIантаца юкъаметтигаш лелош волчу Бисаев Увайса дийцира цуьнан дешнашца наркотикех нохчийн кегирхой мича бахьанашца бетталуш нисло.\n"Вайн цхьа ваша ву, и хIума лелийна, хIинца цунах маьрша ваьлла. Цо иштта дуьйцу кегирхой наркотикех беттабаларан бахьанех лаьцна. Коьрта бахьана да-нана дIасакъаьстина хилар ду боху цо. ШозлагIниг, и бер я деца я ненаца кхуьуш, доцца аьлча, кхачамбоцучу доьзалехь кхуьуш хилар ду.\nЦул совнаха, чохь барт боцуш я цу берана тIеIаткъам беш, цхьа жимчохь цатам хилла я травма хилла иза хилар ду. ТIаккха цо бохура, дас-нанас вуно шога терго ян еза къаьстина кхиина вогIучу шайн доьзалхочунна бохуш. Масала, беран телефон догIа тоьхна хила езаш яц, иза цхьа во хIума я цхьа эхье хIума лелош дацахь. Даима а и бер шайн тергонехь латтон дезаш ду бохура цо".\nАвстрехь криминале леламаш бахьана долуш вуно чIогIа гIарбевлла бу нохчийн кегирхойх цхьаццаберш. Бисаев Увайса дийцира, криминал а, наркомани а даима а аьлча санна цхьаьнайоьзна хуьлу бохуш. Амма хIинцалца схьа Iедало криминале хIумнаш лелийнарш набахте бохкарца царна до таIзар чекхдолуш хиллехь, хIинца зуламаш лелош гучубевллачарна Оьрсийчу депортацеш йо элира цо.


Идлибера йоккха гIала дIалаьцна Асадан эскарша\nОьрсийчоьнан авиацино гIо а деш, Шеман президентан эскарша шинаридийнахь Идлиб провинцера Маарат-эн-Нууман олу йоккха гIала дIалаьцна. Бозуш боцчу тергамчийн хаамашна тIе а тевжаш, яздо цунах лаьцна информацин агенталлаша. Шемарчу хаамийн гIирсаша а цхьана яздо, гIала схьаяккхарх а, ишта кхин а цхьа могIа ярташ караерзорах а.\nИдлиб провинцехь яккхий лоручех шолгIа гIала ю Маарат-эн-Нууман. Евфрат хин малхбузехь Шемарчу герзах йоьттинчу оппозицино контрол латтон тIаьххьара территори яра иза.\nКху тIаьххьарчу деношкахь Идлибехь тIетаьIначу пачхьалкхан эскарша провинцин къилбера шуьйра меттиг дIалаьцнера. Кеманца тохарш до оьрсийн авиацино. Оппозицино а, гуманитаран организацеша а чIагIдарехь, иттаннашкахь нах байина оцу тохаршкахь.\nСаццаза герзаш дийларна 350 эзар гергга бахархоша дIатесна шайн хIусамаш. Тохарш до бохуш, шайна дохку бехкаш тIе ца дуьту Москвано а, Димаьшкъас а. ТIемалоша дIалецначу позицешна бен ца етта шаьш аьлла цара.\nШемахь тIом сацорна дуьхьало латтайо Оьрсийчоьно аьлла, дIахьедира Iамеркан Цхьанатоьхначу Штатийн пачхалкхан секретаро шинаридийнахь. Президентан режимна тIетайначу оьрсийн эскарша а, ГIажарийчоьнна муьтIахь йолчу "Хезболла" радикалан тобано а лелориг "къизаллаш" ю аьлла Помпео Майка.\nТохарш до бохуш, шайна дохку бехкаш тIе ца дуьту Москвано а, Димаьшкъас а. ТIемалоша дIалецначу позицешна бен ца етта шаьш аьлла цара.


Оьрсийчохь къаьмнийн меттанаш Iамор бахархойн лаамехь дуьту низам кечдеш ю Оьрсийчоьнан Пачхьалкхан Дума. Нагахь иза тIеэцахь, Iедало декхарелахь йийр яц школаш дешархошна ненан мотт Iамо. Буьйцург бац оьрсийн мотт.\nЦу низамна дуьхьал митинг хилира кху деношкахь Дагестанерчу Хасавюьртахь. Цигахь дакъалоцуш вара 300 сов стаг, шайна юкъахь республикерчу парламентан декъашхой а, студенташ а болуш.\nГулам вовшахтоьхнарг вара Дагестанан Халкъан Гуламан декъашхо Умаханов Якъуб. Ненан меттан хьокъехь шайна хетарг дийцаре дан гуламе дуьйла аьлла, шен кхайкхам цо баржийнера социалан машанашкахула.\nДуьхьалонан акцин декъашхоша кхайкхам бира республикерчу парламентан депутаташка, шайн кхеташонехь дийцаре а дай, и хаттар Москох а хIоттаде аьлла.\nПачхьалкхан Думо кечдечу низамна шаьш дуьхьал хилар хаийтина Оьрсийчуьрчу кхечу регионаша а, шайна юкъахь ГIезалойчоь а, Чуваши а йолуш.\nАмма митингаш а, даккхийн дIахьедарш а дарх ненан мотт ларлур бац бохучух тешна ву, Дагестанерчу меттан а, литературан а институтан директоран когаметта Атаев Борис.\nЦунна хетарехь, "иза вайн вархIа дайн мотт бу" а бохуш, дуьйцуш леларх ненан мотт ларлур бац. Школашкахь ненан мотт мукъачу деношкахь а цхьаьна Iамор шордеш хIума лелийча дика хир дара. Республикехь дуккха а нах бу шайн хан а. ницкъ а цу гIуллакхана бIабала кийча болу, боху эксперто. Цо дийцарехь, институтан белхахой кечйеш бу республикехь дехачу къаьмнийн ненан меттан грамматикан дешаран книжкаш а, дошамаш а.\nДагестанера хьехархой а дуьхьал бу Госдуман депутаташа юьхьарлаьцначунна. Каспийск гIалахь 1990-чу шарахь дуьйна берашна ненан мотт хьоьхуш ю Бечедова Хадижат. Масийтта шо хьалха бен юкъадаьккхина доцу ненан мотт школашкахь хьехар тIедожор юхадаккхаро вуно доккха тохар дийр ду иза Iаморна, аьлла хета цунна. Бечедовас ца чIагIдо, дешархоша ненан мотт хазахетарца Iамабо аьлла. Амма царна юкъахь кIезиг бац иза караберзо луурш.\nХьехархочо ша кхеташ яц боху, мича кхача гIерта, хIун Iалашо кхочуш ян гIерта къаьмнийн меттанаш Iамор бахархойн лаамехь дуьтучу низаман проектан авторш. Ала дашна, оцу девнечу низаман проектан авторех цхьаъ ву Нохчийн Республикан цIарах волу депутат Саралиев Шамсаил.\nНохчийн меттан дийнахь диктант язйийр ю Нохчийчохь\nНохчийн маттахь этнографин диктанташ язъеш бу махкахой


ФИФА-н куьйгалхошна дуьхьал бехктакхаман гIуллакх схьадилина Швейцарехь\nШвейцарин полицино лецна ФИФА-н куьйгалхой.\nОьрсийчоьнний, Катарний футболан дуьненан чемпионаташ дIаяхьа бакъо ялар кхаьънашца доьзна хилла бохучу шеконашца футболан дуьненан масех лаккхара куьйгалхо лаьцна Швейцарехь.\nКхаари Iуьйранна сахуьлучу хенахь Швейцарерчу полисхоша гобинера Цюрихерчу уггаре а дезачарех пхи седа болчу хьешийн цIийна. Йоккхачу къайленехь кечина а, дIаяхьна а хиллачу леринчу операцица Iедалхоша лехнарш а, лийцинарш а амма террорхой бацара. Цара Baur au Lac отелехь лехнарш ФИФА цIе йолчу дуьненаюкъарчу футболан цхьаьнакхетараллин куьйгалхой бара.\nЛерина операци йолаелла дукха хан ялале сонтачу хьешийн цIийнера, цхьа буьйса йоккхург 600 еврона тIера 4000 эзар еврога кхаччалца мах болчу, лаьцна араваьккхира 6 стаг. Уьш берриш а тайп-тайпанчу пачхьалкхашкара векалш санна ФИФА футболан цхьаьнакхетареллехь лакхарчу даржашкахь а болуш, цу цхьаьнакхетараллин мехалчу сацамашна тIеIаткъам бан йиш йолу нах бу.\nКоррупцина бехке беш болу уьш Африкера а, Латин Iамеркера а орамаш долуш бу, ткъа, Швейцарерчу Iедалхоша бинчу хаамашца, цаьргахула я царна шаьшна кхаънаш даларца 2018-чу шарахь Оьрсийчохь а, 2022-чу шарахь Катарехь а футболан дуьненан чемпионат дIаяхьаран бакъонаш цу шина пачхьалкхана ялийтархьама тIеIаткъам бина хила тарлуш ду. Карарчу хенахь Цюрихерчу хьешийн цIийнахь лийцинарш чохь хиллачу чоьнашкахь полицино талларш ду дIахьош, церан долара компьютерш а, кехаташ а, мобилан телефонаш а схьаяьхна Iедало.\nАла догIу, Цюрихехь лаьцна волу ялх стаг Цхьаьнатоьхначу Штатийн Iедалхоша бинчу хаамца лаьцна хилар а, царна цу пачхьалкха экстрадици ян там болуш хилар а. Цхьаьнатоьхначу Штатийн юстицин министралло журналисташка бинчу хаамашца, лийцинчара кхаънаш далар-ийдар а, цара шаьшна хIинца бехке дохкуш долу коррупцица доьзна талораш а Iамеркан лаьтта тIехь лелийна, цундела церан дов цигахь хоттур ду.\nЦуьнца цхьана иштта Швейцарино а схьадиллина ФИФА куьйгаллерчу итт стагана дуьхьал бехкталламан гIуллакх. И нах шеконе лийцина ахча диларна а, шайн даржех пайда а оьцуш, харцонашца ахчанаш дахарна а, кхаьънаш эцарна-даларна а, ткъа иштта электрона ахчанаш дIай-схьай тийсарца бозбуанчаллаш лелорна а.\nХийлаза Оьсрийчоь а, Катар а, ткъа иштта царна и бакъо елла йолу дуьненаюкъара футболан федераци ФИФА а журналисташа а, коррупцица къийсам латторан жигархоша а бехке еш яра, кхаьънех а, даржех а, санечу контрактех а чемпионат ян бакъо эцна бохучунна.\nИштта ши кIира хьалха тIеIаткъамечу немцойн АРД телеканало еха филм гайтира, 1998-чу шарахь дуьйна ФИФАн куьйгаллехь волчу Блаттер Йозефан коррупцин машанех а, цуо шен доттагIчунна Путин Владимирна Оьрсийчохь футболан чемпионат дIаяхьа бакъо яларца бинчу томах а, и бахьана долуш ша Блаттер зенехь ца висарх а лаьцна.\nТаханналца схьа цхьанна а кепара я футболан федерацино а, я ша Блаттера а цу филмехь гайтинарг харц дина дац, я цу хьокъехь цхьа а дIахьедар дина а дац. Ткъа Германехь хIетахь дуьйна политикийн могIаршлахь ондоха дека доладелла Оьрсийчоьнера 20I8-чу шарахь футболан чемпионат дIаяхьа бакъо схьаяккха еза боху аьзнаш.\nМасийта Бундестаган депутато а, немцойн бундеслаьттанийн куьйгалхоша а, шайна юккъехь Бавари а, ХIессен а, Къилбаседа Рейн Вестфалли а йолуш, кхайкхамаш бира, Оьрсийчохь чемпионат дIаяхьарх болу сацам юхалиста беза, аьлла. Амма гIуллакх цу тIе дер ду бохучух тешаш берш кIеззиг бу тергамхошна юккъехь. Дукха яккхий лору цара Блаттеран зIенаш а, ФИФА федерацин дуьненан политикехь болу тIеIаткъам а.\nЦа теша цунах иштта Маршо радиоца къамел дина волу спортхо, Советан шерашкахь Соьлжа-гIаларчу Терка футболан клубехь левзина хилла волу Сатуев Адам а. Цунна хетарехь, ФИФА а, УЕФА олуш йолу Европера футболан федераци а – уьш массарна а юйла а хууш, цхьанна а кепара чекх са ца гуш, дIакъевлина цхьаьнакхетараллаш ю. Шайн башхачу низамашца ехаш йолу. Цаьрца Кремлан дайн гергара доттагIалла хиларо тешам ца буьту, Оьрсийчоьнера футболан чемпионат дIайоккхур ю бохучуьнах.\nСатуев Адам а: „ФИФА, УЕФА – уьш цхьа тамашийна шуьйра бакъонаш йолуш федерацеш ю, дуккха а хIумнашна тIехь тIеIаткъам а болуш, шайна томехь долчу агIор сацамаш беш а йолуш. Сайга хаьттича, ас-м кхечахьа дехьа йоккхуьйтур яра Оьрсийчуьра дуьненан чемпионат, хIунда аьлча Оьрсийчоь тахана дуьненна а гуш а долуш, шен харцо толон гIерташ къахоьгуш ю.\nТкъа дуьненан чемпионат – иза футболан дуьненахь вуно боккха хилам бу. Спортан маьIна хилла а ца Iаш, политикан маьIна а ду цуьнца доьзна. Делахь а, ФИФА Оьрсийчоьнна дуьхьал а яьлла, цуо цуьнгара и бакъо дIайоккхур ю аьлла-м ца хета суна“.\nЛийцинчарна юккъехь хийлаза журналисташа коррупцина бехке веш хилла волу, тIаьхьарчу ткъех шарахь ФИФА цхьаьнакхетараллин президент волу Блаттар Йозеф, шех масара а Заппе олуш волуш, вацахь а, амма ву цуьнан уггаре а гергарчех ши гIовса: цу цхьаьнакхетараллин вице-президенташ Уэбб Джеффрий, Фигередо Эухениой. ФИФАн прессица болхбаран декъо кхаарий дийнахь катоьхна дIасабаржийначу хаамехь лерина билгалдоккхуш ду, Блаттерца доьзна и лийцарш ца хилар.\nШвейцарерчу Iедалхоша Оьрсийчохь а, Катарехь а футболан чемпионатш дIаяхьарх сацамаш баран хьелаш толлур ду аьлла дIахьедар динехь а, Москохара спортан хьукматхой хилларг шайх хьакхалуш а доцу кеп лелош бу цкъачунна. Иштта спортан министр а, ФИФА федерацин куьйгаллин комитетан декъашхо а волчу Мутко Виталийс Интерфакс агенталле дIахьедар дина, лийцинарш 20I8-чу шеран чемпионатах болу кхоллам билгалбоккхуш декъа а бацара, аьлла.\nЦу юкъана, тамашийначу цхьанадарца, ши де даьлча, зазадоккху беттан 29-чохь оццу Швейцарерчу Цюрихехь дIаяхьа лерина ю хIорашарахьлера ФИФА-конгресс. Кху шарахь цу конгрессехь керлачу президентан харжамаш а бу хила безаш. ХIинцалца схьа ша кхин президентан дарже шен кандидатура юьллур яц баьхначу Блаттер Йозефа масех кIира хьалха хIетте а дIахьедар дира, ша шен дарж юха а къовсур ду аьлла.\nКхаари дийнахь Блаттеран уггаре а гергарчу гуонера нах лийцаро тIеIаткъам берий-теша цу харжамашна? Я „хичу ца воьду Заппе“ шех олуш волу Блаттер юха а, цхьа а зе-зулам а доцуш чекхвер-те рогIерчу шена гуонахьарчу IалагIожах?\nФИФА-н куьйгалхошна дуьхьал бехктакхаман гIуллакх схьаддилина Швейцарехь


Колумбин истори — Википеди\nИспанийн колонизаци (1499—1550)\nКерла паччахьалла Гранада (1550—1717)\nВице-паччахьалла Керла Гранада (1717—1819)\nМаршо кхайкхор (1810)\nКерла Гранадан Цхьаьнатоьхна провинцеш (1810—1816)\nКерла Гранада Испанин Ӏедалан кӀела юхаерзар (1815—1816)\nСийлахь-Йоккха Колумби (1819—1831)\nРеспублика Керла Гранада (1831—1858)\nГранадан конфедераци (1858—1863)\nКолумбин Цхьаьнатоьхна Штаташ (1863—1886)\nРеспублика Колумби (1886 шарахь дуьйна)\nЭзар дийнан тӀом (1899—1902)\nПанама дӀакъастар (1903)\nКолумбийн-перун тӀом (1932—1933)\nКолумби ШолгӀачу дуьненан тӀамехь\nКолумбера гражданийн тӀом (1964—2016)\nКолумбин истори — Къилба американ пачхьалкхан истори.\n1 Колумбал хьалхара мур\n2 Даьхна мехкаш\n2.1 Чибча-муискийн хазна\n3 Колонин мур\n5 Керла Гранада\n6 Республика Колумби\n6.1 Хуан Мануэль Сантосан президенталла\nКолумбал хьалхара мур[нисъе бӀаьра | нисъе]\nКолумбин хӀинцалерачу махкахь адам дахаран хьалхара лар хилла лору вайн эрал XV—XII хьалхара бӀешерашкахь, цунах тешалла до археологин ахкарша. Боготан хӀинцалерачу махкахь даьхна таллархойн а, лахьорхойн а тайпанаш, уьш коьртаниг даьхна Магдалена эркан тогӀенехь.\nВайн эра доладеллачу хенахь дуьйна хӀинцалерачу Колумбин махкахь баьхна индахой (карибаш, аравакаш, чибча-муиски), царна юкъахь алсама бара чибча. Цу тӀе чибча тайпанаш декъалора шина оьздангаллан ламасте — тайронаш а, муискаш а. Хьалхарниш бехира коьртаниг Карибан бердаца, шолгӀаниш — лекха лаьмнашкара Кундинамарка акъарин тӀаьхь.\nЧибча-муискийн хилла оцу хенахь дика кхиина юкъаралла, церан яра Къилба Американ уггаре кхиинчу цивилизацех цхьа (майян а, инкийн а дӀаяьккхича). Цара бора ювелиран хӀумнаш дешех, дешийн а, цӀестан а иэдарех, ахчан меттана лелара дешийн экъанаш. Чибча-муискаш Ӏибадат дора Маьлхан, стом кхийтаран хьост болун дела, гӀурба дуьйран цунна дийнаташца.\nКолонизаци янле махкахь вехара 2 миллион индахо. Уггаре дукха бара Кундинамарка акъарен бахархой муискаш (чибча). Муискийн бара 5 махкан кхоллам, уггаре боккханиг — Баката.\nДаьхна мехкаш[нисъе бӀаьра | нисъе]\nТаханлера Колумбин мехкан колонизаци хилла Колумб Христофора Америка дӀайиллинчул тӀаьхьа. Хьалха испанхой буьйлабелира колонизаци ян Карибан бердйистан, амма гӀортар аьттонза хилира. ШолгӀа а аьтту ца белира. Амма 1525 шарахь испанхойн аьтту белира хьалхара гӀала Санта-Марта кхолла. Оцу гӀалан тӀиера испанхой бахара Магдалена эркаца. 1536 шарахь конкистадорийн тоба Санта-Мартера кӀорге яха йолаелира куьйгаллехь Хименеса де Кесада Гонсало а волуш. Индахошца тӀемашкахь конкистадорашна юкъара дайра 3/4 дакъа, амма уьш массо а кхечира муискийн латтанашка, уьш къарбан хала ца хилира. 1538 шеран 6 августехь Хименес де Кесадас юьйгӀира Санта-Фе-де-Богота гӀала. Латташ дохуш дакъа лецира кхин а Себастьян де Белалькасара. Цуо 1536 шарахь кхоьллира Попаян а, Кали а. Испанин паччахьо Белалькасар хӀоттийра Каук тогӀенан мехкан корта, ткъа Кесадах хилира Керла Гранадан губернатор — иштта цӀе тиллира Кесадас баьккхинчу мехкана.\nКапитан Хорхе Робледо Ансерма а, Кимбая а провинцешка лелавахаран схема, 1539—1540 шо.\n1539—1540 шерашкахь Ансерма а, Кимбая а провинцеш схьаехира капитана Хорхе Робледос. Кхин а леррина хиларца яздина Колумбин провинцех лаьцна, уьш испанхоша схьаяхарх, меттигерачу индахойн гӀиллакхех, тайп-тайпана меттанаш а, дешнаш а царех хрониста Сьеса де Леон, Педрос, ткъа кхин а теллина чибча цивилизацеш Симон, Педрос.\nЧибча-муискийн хазна[нисъе бӀаьра | нисъе]\nКонкистадора Гонсало Хименес де Кесадас Колумбехь чибча-муискашкара хӀонсан яьхна хазнаш, экспедице лелабахна паччахьан даржахой Хуана де Сан Мартинан а, Антонио де Лебрихин а докладера ма-гарра, кӀезиг хилира, Франсиско Писаррос инкашкара яьхначул (июль 1539):\nХименес де Кесадан гӀовс Тунхе юхавирзинчул тӀаьхьа, долу деший уьйзира, оьзнарг хилира, Тунхехь даьккхинарг а, Согамосонарг а, кхин махкахь даьккхина кӀеззиг барам деший а цхьа бӀе дезткъе цхьайтта эзар а, цхьа бӀе дезткъе дейтта песо цӀена деший а, кхин а, лахарчу цӀеналлин деший, ткъе вуьрхӀитта эзар ши бӀе ткъе берхӀитта песо а, кхин лом олу деший гулделира берхӀитта эзар кхо бӀе дезткъе итт песо. Карабеира цхьа эзар бархӀ бӀе пхийтта изумрудан тӀулг, царна юкъахь дара лакхара дикаллин тӀулгаш, цхьадерш даккхий, ткъа кхин дерш — кегийра а, дукха кепара а.\nКолонин мур[нисъе бӀаьра | нисъе]\n1549 шарахь кхоьллира Перун вице-паччахьан куьйгакӀелара Боготан паччахьан аудиенси. ТӀаьхьуо оцу вице-паччахьаллин гуран чохь кхоьллира инарла-капитаналла Богота коьрта шахьар а йолуш. 1718 шарахь Керла Гранадех хилира вице-паччахьалла (и статус дӀаяьккхира 1723 шарахь, меттахӀоттийра 1740 шарахь). Керла вице-паччахьаллин юкъабахара кхин а хӀинцалера Эквадора, Венесуэлин, Панамин мехкаш. Испанхойн дара дерриг хьена лаьтташ, амма юьртан бахам церан коьртаниг бацара. Царна оьшург самарташ, деши, туьха даккхар дара. Дешар оцу хенахь килсан карахь дара, хьал долчу нахе бен деша ца лора. Дешаран говза 5 % бахархой бара.\nМаршо[нисъе бӀаьра | нисъе]\nМаршонан къовсам болабелира XVIII бӀешо чекхдолуш. 1781 шарахь герзашца гӀевттира чӀаьнкъаш а, креолаш а, гӀаттам баьржира берриг махкахула. ГӀаттам чӀогӀа хала охьатаӀийра. 1809 шарахь Наполеон тӀелетира Испанин. 20 июлехь креолийн коьртехь болчара кхайкхийра Керла Гренадан ша шена урхалла хилар. 20 июль лору мехкан маршонан де. Цхьа могӀа меттигера хунташ цхьаьнакхийтира Керла Гренадан Цхьаьнатоьхна Провинцеш аьлла мехкан цӀе тиллина. 1815 шарахь Керла Гранаде низам хӀотто хьовсийра испанхойн дукха тобанаш, цара 1816 шарахь испанхойн олалла метта хӀоттийра. 1819 шарахь Боякерачу тӀамехь испанхой иэшийра Боливар Симона. Кхайкхийра Сийлахь Колумби, цунна юкъа, хӀинцалера Колумби йоцуш, йодара таханлера Венесуэла, Панама, Эквадор. 1830 шарахь Венесуэла а, Эквадор а дӀакъаьстира.\nКерла Гранада[нисъе бӀаьра | нисъе]\nКоьрта яззамаш: Республика Керла Гранада, Конфедераци Гранадина, Колумбин Цхьаьнатоьхна Штаташ\n1832 шарахь Боливар веллачул тӀаьхьа мехкан президент хаьржира Сантандер. Цуо аьтту бира финансаш а, дешар а кхиоран, чоьхьара паргӀато латто, амма 1839 шарахь махкахь иккхира гражданийн тӀом, иза бахбелира 1842 шо кхаччалц. Махкахь кхоллаелира ши парти — Либералан а, Консервативан а. 1845 шарахь мехкан президент хаьржира Томас Сиприано де Москера-и-Арболеда, иза Консервативан партин декъашхо вара. Иза волуш низаме далийра финансаш, дохкура керла некъаш, кхуьура кеманаш лелар. 1849 шарахь харжамашкахь туьйлира либерал Хосе Иларио Лопес. 1853 шарахь тӀеийцира керла конституци, цуо дӀадаьккхира лолла, кхайкхийра килс пачхьалкхах дӀакъастор. Иза хилира цхьа могӀа гӀаттаман а, гражданийн тӀеман а бахьна. 1863 шарахь тӀеийцира керла конституци, цуо лора штаташна кхин а йоккха автономи, ткъа мехкан цӀе хийцира Колумбин Цхьаьнатоьхна Штаташ аьлла. 1867 шарахь президент Москера вожийра даржера, махках ваьккхира. Мехкан экономикехь тӀаьхь-тӀаьхьа къаьхьуон роль алсама йолура, цхьа хан яьлча цунах хилира монокультура. Экспорте додара кхин а тонка, хинин, деши, бамба. 1880 шарахь президент хилира Рафаэль Моледо, иза тӀаьхьа дӀакхийтира консерваторех. Цуьнгахь президентан дарж хилира 1880—1882 а, 1884 - 1894 а шерашкахь.\nРеспублика Колумби[нисъе бӀаьра | нисъе]\nХьажа иштта: Гражданийн тӀом Колумбехь (1964—2016)\n1886 шарахь тӀеийцира консервативан конституци, цуо чӀагӀйира централизаци йина урхалла, штатех ира департаменташ, мехкан цӀе хийцира Республика Колумби аьлла, килсан гӀоле хьал юхадерзийра. Нуньес веллачул тӀаьхьа кхаа шарахь урхалла дира консерваторша Мигель Антонио Карос (1894—1898), Мануэль Антонио Санклементес (1898—1900), инарлас Хосе Мануэль Маррокина (1900—1904). 1899 шарахь йолийра либералийн герзашца йолу дуьхьало, цунах хилира, 1902 шо кхаччалц бахбелла, гражданийн тӀом.\nКолумбин правительство бакъо ца елира АЦШн, хӀинцалера Панаман мехкан тӀоьхула, трансокеанан татол даккха. Цунна дуьхьала Панамехь дӀакъастаран гӀаттам болийра, АЦШс гӀо а лоцуш. 1903 шеран 3 ноябрехь гӀовттамхоша кхайкхийра Панама Колумбех дӀакъастар а, маьрша республика Панама кхоллар а. Америкин Цхьаьнатоьхна Штаташца юкъаметтиг юлаелла лаьттира 1921 шо кхаччалц. Панама дӀакъастаран дуьхьала къоман гӀаттам болабелира, жамӀехь правительство дӀаелира 1909 шарахь.\n1910 шарахь тӀеийцира керла конституци, цуьнца президент хоржура 4 шарна.\n1914—1918 шерашкахь мехкан урхалла дира консерваторша. Мохк чӀагӀбелира. 1916—1918 шерашкахь Колумбин латташ тӀехь карийра дукха мехкадаьтта, оцу хенахь дуьйна америкин корпорацеш чуерза йолаелира колумбин экономикин. Юьртан бахамехь даккхий латташ ийцира «Юнайтед Фрут» компанис. Сих-сиха болх охьатосура «Юнайтед Фрут» мехкадаьттахоша а, белхалоша а, оцу белхо цӀий Ӏаноре а кхачадора, царех уггаре доккханиг хилира Магдалена департаментехь 1928 шарахь. 1929—1933 шерашкара дуьненан экономикин къоьлло чӀогӀа ницкъ бира Колумбин экономикин, дуьненахь къаьхьуон мах охьабожарна. Консервативан парти екъаелира, Ӏедале баьхкира коьртехь Энрике Олаи Эррера волу либералаш.\n1934 шарахь президент хилира Лопес Пумарехо Альфонсо, цуо хийцамаш бира ширачу 1886 шеран конституцин. Хийцамаша белхалошна елира дуккха алсама бакъонаш. Хийцамаш дӀабаьхьира Сантос Монтехо волуш а, масала, килс дӀакъастийра ишколан дешарх. 1942 шарахь Лопес Пумарехо юхавеира Ӏедале. Амма махкахь йоьдура инфляци, реза боцарш бара белхалошна юкъахь а, тӀемлошна юкъахь а. 1945 шарахь иза даржера дӀавелира. 1946 шеран август кхаччалц президентан декхарш кхочушдира Льерас Камарго Альбертос.\nХуан Мануэль Сантосан президенталла[нисъе бӀаьра | нисъе]\n2010 шеран 30 майхь Колумбехь хилира президентан харжамийн хьалхара тур. Уггаре дукха (47 % сов) харжамхойн аьзнаш гулдира дуьхьалонан министр хилла, урхаллехь йолу Социалан къоман цхьааллин партин декъашхо а, Урибен бартхо а волу — Хуан Мануэль Сантоса. ШолгӀа меттиг (22 %) яьккхира экологин «Баьццарчеран партин» векало, Боготанан хилла мэро Моккус Шивицкас Антанаса (литвара мухӀажирийн доьзалера). ШолгӀачу турехь президент хилира Сантосах. 2014 шарахь Сантос юха а хаьржина президент.\n► Колумбин истори\nРобледо, Хорхе, «Доклад о походе капитана Хорхе Робледо в провинции Ансерма и Кимбайа». Архив йина хьалхара хьостан чуьра 2012 шеран 13 июлехь.\n↑ Гонсало Хименес де Кесада. Краткое изложение завоевания Нового Королевства Гранада» (1539; 1548—1549).. www.kuprienko.info (А. Скромницкий) (2010, 20 апрель). Теллина 2010 шеран 20 апрелехь.\nКъилба Американ пачхьалкхаш: Истори\nКолумби Колумби теманашкахь\nИспанис даьхна мехкаш\nКерла паччахьалла Гранада\nКерла Гранадан Цхьаьнатоьхна провинцеш\nРеспублика Керла Гранада\nКолумбин Цхьаьнатоьхна Штаташ\nЭзар денойн тӀом\nДоьду чоьхьара герзашца долу дов\nХӀост• Байракх• Шатлакхан илли\nЗаконаш дахаран система\nБанкан система (Центран банк)\nТуризм (дерриг дуьненан тӀаьхье)\nПошт (маркан истори)\nАдминистративан екъаялар (Департаменташ)\nХьост — «https://ce.wikipedia.org/w/index.php?title=Колумбин_истори&oldid=5017744»


Стигалкъекъа-бутт 27, 2022\nАлаудинов Апти, Кадыров Рамзан, Алханов Руслан а\nПутин Владимира инарла-полковникан чин делла Нохчийчухула волчу чоьхьарчу гIуллакхийн министрана Алханов Русланна. Омра арахецна Стигалкъекъа-беттан 27-хь.\nНохчийчоьнан куьйгалхочун Кадыров Рамзанан юьртахо а, цуьнан цхьахйолчу йоьIан марда а ву Алханов – 1962-чу шарахь ЦIoьнтaрахь вина ву хьаькам Нохч-ГIалгIайн АССР-хь. Иза республикан МВД-н куьйгалхочун даржехь волу 18 шо ду, 2004-чу шарахь дуьйна. Цул хьалха, 1999-чу шеран ГIуран-баттахь, муфтийн Кадыров Ахьмадан (Кадыров Рамзанан ден) хадархойн сервисан хьалханча вара иза, тIаьхьо Нохчийн республикан администрацин куьйгалхо аьлла цIе йоккхура цуьнан даржан. Алханов "дайшкара схьа ницкъахо" лоруш ву – цуьнан ден да советан Iедалехь НКВД-хь болх бина ву, цунах лаьцна ша Кадыровс дIахьединера.\n"Дождь" телехьожийлан хаамашца а догIуш, Алхановн хIусамнана Тамара Борисовна (ГIалгIайчоьнан хиллачу президента Аушев Руслана бахарехь, гIалгIа ю иза) Москвахь ехаш ю аьлла дIаязйина ю, иштта шен кхаа кIантаца "Ближняя дача" олу нах бехачу элите комплексехь ши петар ю церан долахь.\n"Важные истории" хьостан хаамашца, Алхановн Нохчийчуьра медицинан ларваран территориалан фондан куьйгалхочун гIовс волчу кIентан Адаман долахь, мел-кIезиг а, 2020-чу шаре кхачалц, Палма Джумейра олу гIайренна тIехь петар яра. Цуьнан хIусамийн мах 700 эзар долларал сов бу.\nАлхановс чоьхьарчу гIуллакхийн министраллина куьйгалла дан долийчхьана, Нохчийчуьра МВД-н белхахой жигара буьйлира Кадыровн ражна критика еш болу нах лечкъон, царна Iазап латтон – цул сов, хьаькамо къобалдо иза леладар.\nОхан-баттахь президента Путин Владимира пачхьалкхан думан Нохчийчуьра депутат Делимханов Адам Оьрсийчоьнан Турпалхочун дарже воккхуш омрана кIел куьйг яздира. Иза даран бахьана хилира "леринчу тIеман операцехь стогалла а, турпалалла гайтар". Делимханов оппозиционераш байъарца воьзна лору – шайн декъехь Немцов Борис а волуш.\nНохчийчоьнан куьйгалхочунна Кадыров Рамзанна Оьрсийчоьнан президентан Путин Владимиран омраца инарла-летейнантан чин делла. Цунах лаьцна шен "ВКонтактерчу" агIонехь дийцина республикан парламентан хьалханчас Даудов Мохьмада, цо билгалдаьккхина, "Нохчийн Республикехь дуьненаюкъарчу терроризмана дуьхьало латторехь а, Оьрсийчоьнан цхьаалла ларъярехь а Кадыровс бинчу белхашна сов мах хадон хала ду".


Нохчийчоьнна урхалла дар шен "вешега" дIадала кийча ву Кадыров\nНохчийчоь - Кадыров Рамзан волчехь хьошалгIахь ву Сурков Владислав, Стиг2013\nНохчийчохь тIемалой лаьмнашкахь бисина а бац, уьш ГIалгIайн махкаца долчу дозанехь бен бац аьлла дIахьедар дина, ша волчу баьхкиничу журналисташка, республика куьйгалхочо Кадыров Рамзана. Иштта цо хаам бина Сурков Владиславе Нохчийчоьнан куьйгалхочуьнан дарж дIадала кийча а ву ша аьлла.\nНохчийн лаьмнашкахь, ГIалгIайчоьнца йолчу цхьана асанехь бен тIемалой бисина бац, аьлла дIахьедар дина республика куьйгалхочо Кадыров Рамзана. Бисинчеран терахь билгла мел ду хууш дац, амма, шина мехка дозанехь хьаннашкахь лелаш верг иттанашкахь ву аьлла тидам бина цо.\nЦеран хIокху дуьненахь долу денош а лерина даьлла ду. Ша верг хIаллак вийра ву аьлла, рогIера уза, дIахьедар дина, Нохчийчоьнан куьйгалхочо.\nТIаьххьарчу хенахь, тергамхоша а даре до, тIемалошца долу тасадаларш а махкхаь кIезга хуьлуш хилар. ГIора хьалха санна церан доцийла хууш ду, амма, ишшта тийналла хIоьттича, уьш бац бохурглара ца оьшу, аьлла хета, царах цхьаболчарна. ТIемалоша тактика а, стратеги а хийцина хилар гуш ду, цундела, даиманна сема бу низамхой. Махкхахь, шорта нах а гулбеш, мел хуьлуш долу цхьанакхетарш кхерамазаллийн хьелаш лаккхарчу тIегIан тIехь чIагI а деш дIахьо.\nТIемалошца нийса тасадалар тIаьххьара хIара шо дуоладелча хиллера. ХIета, ГакаевгIеран ши ваша а , церан уллера накъост а, кхиъ иттех тIемало а ве аьтто баьллера меттигерачу низамхойн. Тахана Нохчийчохь дIалуьйцуш берш дукхачу хьолехь бу, тIемалошна юучуьнца а, молучуьнца а гIо деш берш.\nНохчийчоьнан а, ГIалгIайчоьнан а, шина республикан юккъметтиг, Iедалша доза къовсар бахьанца дика йоцун дела, гарехь аьттот беш бу цигахь бисина бу бохучу тIемалойн. Амма, доьххьара Евкуров Юнус-Бека дIахьедар динера, доза къовсар долу хаттар дIадирзина ду аьлла.\nТахана Кадыров Рамзана а аьлла, ша, гIалгIайн къомаца латта къоьвсина дов доккхура дац, уьш вежарий болун дела. Цаьрца йолу юкъметтиг лерина, царна латта тIедала а кийча ву ша, боху Нохчийоьнана куьйгалхочо.\nИ дIахьедар цо дина, Соьлжа-гIала Оьрсийчоьнан хаамийн гIирсийн коьрта редакторш баьхкича. Цаьрца хиллачу цхьанакхетарехь, Кадыров Рамзана, бовзийтина шен дуьнене болу хьежам а, тахана махкахь долу хьал а.\nДукха хан йоцуш, пачхьалкха вице-премьеран даржера дIаваьллачу Сурков Владиславах лаьцна дуккха а довха дешнаш аьлла цо. Оьрсийчоьнана политикан «Iаьржа кардинал» олуш хилла волу, шен схьавалар Нохчичуьра долу Сурковна, Нохчийчоьнан куьйгалхочуьнна дарж а дIадала кийча ву Кадыров Рамзан. - Шен ваша ву иза, цундела, новкъа хира далахь а, дацахь а, иза ваша хуьлучуьра ца волу, аьлла тидам бина цо.\nКадыровс махка арахьара туристаш кхайкхахь а...\nСтенгахь ю алсам кхерамазалла – Британехь я Къилбаседа Кавказехь\nСурков хьошалгIа кхайкхина Кадыровс\nХIун мах бу "Роснефто" Нохчийчохь "юьллучу" маьхкдаьтта чекхдоккхучу заводан?\nНохчийчу чIерий леца ваханера Сурков\nМуьлха гергарло ду деза: берзан - газанца я Iедалан - динца?


Адамаш дайарна бехк кховдийна Крайстчёрчехь терроран тIелатар динчунна\nЗазадоккху-бутт 17, 2019\nТерроран тIелатар дина Таррант кхелехь. Крайстчерч, 16Заз2019\nКерлачу Зеландера Крайстчёрч гIаларчу шина маьждигехь 50 стаг вийна зуламхо кхелана хьалха хIоттийна шотдийнахь. 28 шо долу Австралин махкахочунна Таррант Брентонна ха деш вара герзаца волу ши полисхо.\nКхелехь цуьнга адамаш дайарна бехк кховдийра. "Iамеркан аз" портало бинчу хаамца, полицино лаьцна ву цуьнца зулам деш дакъалоцуш хиларна шеко йолу кхин а 2 стаг.


Динул-Ислам - Хаттаршна жоьпаш - Керста дарбанцIахь хилча ламаз муха дан деза?\nАссаламу Iалайкум Олхазар! Цхьа хаттар ду сан: керста дарбанцIа (больнице) кхаьчна хилча ламазца хIун дан деза? Гонах ша-вериг керста ву, ламаз дечу хенахь цхьаъ чувогIу-кх цхьа хIума хоттуш йа олуш, йа лор чуоьху-кх хIоккхе вало, цига вало, хIара де, важа де олий, тIаккха ахь цуьнга сразу жоп ца делча (ламаз дечу хенахь) уьш цIаьххьанна т1аьхьа ца кхуьу, тIаккха сразу гамло хьоьца, лартIехь бист ца хуьлу, йан езаш йолу лечени лартIехь ца йо и.к.д. ХIун дан деза ишта хьолашкахь? Вижана Iашшехь дан мегий ламаз йа дагахь ойланашца дан мегий и, йа мухха делахь дан ма-деззара дан деза и?\nНагахь санна цомгаш верг шен дегIан могшаллийца дан ма-дезза ламаз далуш велахь, цо ламаз ша́ хила ма-дезза дан деза, ламазан берриге билламаш а, бIогIамаш (рукнаш, арка́наш) а, важибаш а кхочуш деш. Масала, ирахь латта могшалла а йолуш охьахиъна дан мегар дац, охьахиъна дан ницкъ кхочуш а волуш дIатевжина дан мегар дац, иштта кхидIа а.\nТкъа нагахь санна хьан хаттарехь ахь хоьттучу хьолехь «лоьраш ца кхета» бохучул совдаьлла кхин бахьана дацахь, ламаз шен-шен хенахь, ша́ хила ма-дезза дан деза, хIунда аьлча уьш кхетар ца хилар, йа уьш бист хирг ца хилар ламаз шен куц-кепах дохон бахьана дац.\nТкъа и хало шена ца хилийтархьама, лоьраш чу богIуш йоцучу хенахь дан мегар ду ламаз, хIунда аьлча ламазийн хенаш еха ю. Масала, делкъа ламазан хан малхбуза ламазан хан хиллалц ю, лор хIора итт-пхийтта минотехь чувогIуш хуьлийла дац оцу цомгашчуьнан хьал гуттар чолхе хьал дацахь, цундела лор араваьллачул тIаьхьа юха иза чуваллалц йолчу юкъахь шен ламаз дан хьажа веза.\nКхин а, и лоьраш кхето хьажа мегар ду, хьан динан кхетамца (вероубежденийца) ахь хIора дийнахь пхоьзза ламаз дан дезаш хилар, ламаз дина валлалц хьан вистхила йиш хирг ца хилар. ДIабуьйцучу маттах ца кхеташ лор вацахь, цо ахь бохург къобал дан декхар ду, къаьсттина нагахь санна хьо малхбузенан (западан) пачхьалкхашкахь велахь.\nАмма нагахь санна цомгашчуьнгахь хIора итт-пхийтта минотехь лор тIехIитта везачу кепара хьал делахь, иза чIогIа хала хьал хила деза, ишттачу хьолехь волчо шен ницкъ кхоччучу кепара ламаз дан деза, хуьлийла иза охьахиъна волуш, йа дIатевжина волуш.\nНагахь санна хьал гуттар хала хилахь, ламаз шен-шен хенахь даро йоккха хало а, новкъарло а йийр йолуш елахь, тIеттIаоза мегаш долу ламазаш шина-кхаа дийнахь тIеттIаоьзна дан а мегар ду, шен хьал жимма аттонга даллалц, цамгар бахьана долуш ламаз тIеттIаоза магийначу Iелам-нехан дашна тIе а тевжина.\nДала маршалла дойла!


Францехь догучу цIа чуьра шина нохчочо нах кIелхьарбаьхна\nОхан-бутт 16, 2020\nДомбаев Джамбулат а, Улубаев Махьди а\nФранцехь яьллачу цIергара нах кIелхьарбаьхна шина нохчочо. И дерриг а гинчара «Кавказ.Реалиига» дийцарехь, Монтерей-Фот-Йон гIаларчу масийттазза тIекIелдинчу цIа чуьрчу цхьана петарехь цIе яьлла хиллера кхаарин суьйранна. Луларчу хIусамашкахула дIасаяьржинера цIе. Иттанаш нах бисинера къевлинчу шайн хIусамашкахь, баьллачу кIуьро дуьхьало а йина.\nОццу кIоштахь вехачу шина нохчочунна гина хиллера цIе яьлла. ЦIе кхерстачу лакхарчу балконаш тIехула маса хьалатасавелира и шиъ, цIеяйархой бахкаре а ца хьоьжуш. Ка ма йоллу нах арабохура цара. Йогучу петаран балкон тIехь цхьана вахархочо яьккхина видео сихха яржйира интернетехула. Цу тIехь гуш ду, вовшашна гIо а деш, петар чохь висина хилла Iадийна гIеметтахIоьттина стаг аравоккхуш жимчу шина стага.\n«Кавказ.Реалиин" информацица, 33 шо долу Домбаев Джамбулат а, 40 шо долу Улубаев Махьди а хиллера и шиъ.\nУлубаевс портале дийцарехь, суьйранна догуш хиллачу цIенна гена воццуш урамехула волалуш хиллера иза а, цуьнан доттагI а. ТIегулделла адам а, корашкахула араоьху кIур а гича, хьаьдда тIевеанера и шиъ а.\n«Нах паникехь бара. 10-х шо хир долуш кIант гира тхойшинна, цIенна гонах мохь а бетташ, ведда лелаш. Балконехула охашиммо тIаьхьо араэцначу стеган кIант хиллера иза. Ойла еш Iен хан яцара, нехаш чу тосу бак бертал а хIоттийна, цу тIе а ваьлла, кхин дIа перилаш тIехула тIекхечира тхойшиъ», - аьлла, дийцина жимчу стага.\nЦул тIаьхьа кхечира цIеяйархой. Оцу яьллачу цIергахь жима зуда а, цуьнан кхо шо долу бер а делла.