Путине Луговой схьавехна Кэмерона\nМарсхьокху-бутт 03, 2012\nБритани -- Оьрсийчоьнан президентаца Путин Владимирца цхьаьнакхийтира Британин премьер-министр Кэмерон Дэвид Лондонехь,02Марс2012\nЕарин дийнахь официалаy йоцучу визитаца шайн махка веанчу Оьрсийчоьнан президентаца Путин Владимирца цхьаьнакхийтира Британин премьер-министр Кэмерон Дэвид. Цо юха а айира Луговой шайга схьаваларх лаьцна долу хаттар. Британин Литвиненкон гIуллаккхехула йолу позици хийца ца елла элира Кэмерон Дэвида.\nЦу хеннахь Британин юстицин министро Кларк Кеннета хаттар дина Оьрсийчоьнан ФСБ-н белахахо хилла волу Литвиненко Александр верах долчу гIуллакхехь духе кхууьш волчу коренер-суьдхочуьнга Радклифф Ширлига, цу гIулкхана дойуш долу ахча бахьана долуш.\nРадклиффе яздинчу кехат тIехь Кларка дехар дина, мелла а шуьйра хаам бе, Литвиненко вер толлуш дойур долчу ахчанах лаций аьлла. Цу ахчан барам хила мегаш бу 4 миллион фунт.\nЦу гIуллакхана кхоччуш духе кхиар хьокъехь сацам бира Британин Iедалша 2011-чу шарахь ГIадужу-баттахь. Iедало шена тIеийцира цунна финансаш ялар, цу процессана юкъаозийна йолчу Лондонан еъа кIоштана гIо дар Iалашонца.\n2000-чу шарахь Оьрсийчура дIавахана волу, Британин Iедалша шайн махкахо хила бакъо елла волу ФСБ-н хилла волу белхахо Литвиненко Александр вийра, дIовш а малийна, 2006-чу шарахь Лахьан-беттахь.\nБританин Iедалш хаам бира цунна малийнарг полоний-210 олуш долу, наггахь а бен карош доцу, радиоктиван дIовш хилла аьлла. Кларк Кеннета дийцарехь, Британин Iедалш хало хьоьгуш ду ахчанца. Цундела цо жимбан мега цу гIуллакхана хьажош долчу ахчанан барам.\nЛитвиненко Александран 43 шо дара, Лондонерчу Millennium Hotel-ехь бар чохь 2006-чу шарахь Лахьан-беттан 1-чу дийнахь цо молуш хиллачу чайх дIовш тоьхначу хенахь. Цуьнца цу бар чохь цхьаьнакхетнарш бара ФСБ-н эпсарш хилла болу Луговой Андрей а, Ковтун Дмитрий а.\nУьш дIасабевллачул тIаьхьа уьш мичча бахача а цара ларш юьтуш хиллера полоний-210 олучу дIаьвшан. Ткъа Литвиненко оццу дийнахь гIелвала волавелира. Иза велира Лахьан-беттан 23-чу дийнахь.\nЦу хенахь сих-сиха Маршо Радионна интервьюш а, комментариш а луш хилара Литвиненко. Шена хилларг хIун ду дика кхеташ вацара иза дарбан цIийнехь ша вочу хьолехь Iуьллуш волуш. Литвиненкос ша валале 10 де хьалха иштта элира шен могшаллах лаьцна.\nЛитвиненко Александр: «Дера ву со дарбан цIийнехь. Со вочу хьолехь а ву дарбанан цIийнехь. Вочу хьолехь!.. ХIун хилла хууш дац хIинца а»\nАмма кхин а цхьа кIира даьлча Литвиненко кхийтира шена дIовш малийна хиларах.\nЛитвиненко Александр: «Со кара а вина, цхьана стага элира шегахь Политковская Анна йийна болчу нахах лаьцна информаци ю аьлла. Соьца цхьаьнакхета лууш вара иза. Иза ГIура-беттан 1-чу дийнахь дара. Со цуьнца цхьаьнакхийтира. Тхойшиъ ресторанехь хиина Iийра. Цо и кехаташ соьга схьаделира. Со цIа вахара, ткъа масех сахьт даьлча суна во хилира. Суна вуно чIогIа дIовш даьлла. ХIинца дарбан цIийнехь ву со».\nКхин а 3 де даьлча лоьраш тийсалуш а болуш велира Литвиненко Александр. Цуьнах лаьцна журналисташка хаам бира Лондоне кхаьчна волчу цуьнан дас Литвиненко Вальтера.\nЛитвиненко Вальтер: «Селхана бохам беана соьга. Сан къант велла. Иза кхелхина жимчу зарратан бомбанах. Иза дукха жима хиларна, гуш а ца хилла».\nБританин талламан сервисо, Скотленд-ярдо хаам бира шаьш Литвиненко верна коьрта шеко йолу стаг лоруш ву Луговой Андрей аьлла. Амма тIаьхьо и стаг Оьрсийчоьнан Пачхьалкхан Думан депутат хьаржира Жириновскийн партин цIарах. Ткъа Москох реза ца хилира иза Британин Iедалийн кара дIавала.\nЛуговойс тIе ца дуьту ша и зулам дина бохург\nДуьне а, Нохчийчоь а - 7 де


Таганрогехь 11 белхало валар толлуш лецарш дIадолийна\nРостов-мехкан Таганрог гIалина хи латточу хьукматан коьрта инженер Поляков Юрий лаьцна кхаба магийна Мангал-беттан 20-чу дийне кхаччалц – хи биргIанашка дерзочу метттехь болх бина 11 белхало валарца дузу иза лацар.\nБелхан меттехь кхерамзалла цаларъярна бехкево Поляков, боху "Интерфаксо", Таганрогерчу Ленинан кIоштан пресс-векалтна тIе а тевжаш.\n19 метр кIорга гIу чуьра ши белхахало кIелхьарваьккхина Нохчийчохь\nБохам хилла Стигалкъекъа-беттан 2I-чохь. Хи биргIанашка дерзочу меттехь, Таганрогна уллерчу Дмитриадовка юьртахь къахоьгуш, дIовш а даьлла, велира юьхьанца "Управление водоканал" олучу хьукматан 10 белхало, 8 вара дарбан хIусаме виллина, царех а велла цхьаъ.\nТалламан комитетан Ростов-мехкан урхалло бехктакхам айбина, прокуратура ю хилларг зуьйш. Шеггара таллам беш ю Оьрсийчоьнан къинхьегаман министралла а.\nZnak.com ресурсан информацица, канализацин боьха хиш дIагулден резервуар юьзина хилла, ткъа мекхано лаьцна дIаьвше хIо дIахоьцу гIирс. Иза баста гIерташ хьийза белхалой дIаьвше Iаьнарх охьаэга буьйлабелла, царна гIодан тIеуьдуш дIовш даьлла рогIерчу церан накъосташна а. Циггахь елла белхалой къахьега хьовсийна хилла станцин куьйгалхо а.\n2020-чу шеран Товбеца-баттахь сероводородах дIовш делира Ростов-махкахь шина белхалочунна. Цхьаъ царех гIу чу воьссина хиллера, цуьнан садукъадала доьлча гIо дан ваханарг а велира цуьнца цхьаьна.


Уйла е хьай вахара\nСомадаккха хьай дог\nБекарга бетта 25 ди 2022 шу\nХила йиш йий ванагIа, иштта, аьнна хеталуш дола хIамаш дукха нийслу вай вахаре. Къаьстта таханара наьха сакхетам хьаийцача, тамаш ялла дараш гонахье йизза да! Ер язде со оттара бахьан да, цхьан мискача зIамигача саго баь лоткъам. ЧIоагIа дог деха волаш, ше фу дича бакъахьа да ца ховш веха вар из. Ший бала кодабеш ваьгIа, цох нийсагIадар лехаш хиннача цо, хьалхьоадир са дег чу дукха хана денза къувлараш. Вайх хIаранена, хIара денна хIана дац аьнна, гуш дола нийсдоацараш да уж! Вай дувцараш да доал доацаш дIахийца лела хьайбаш...\nТелевидене гIолла лаьррхIа из бахьан керте оттадеш передачаш, сюжеташ еш, дийшача наха уж хьайбаш дIахийца лелача нахага кхайкарал деш, дин оагIорахьа из мелла харцахьа, Дала хоаттаргдолаш долаш хIама да яхаш дукха дийцад. Шоай хьайбашта доал ца дерий сакхетам сомабаккха гIерташ аяташ, хьадисаш юкъе кхувлаш дувцаш хьадоагIа, цхьайолча моттигашка довнаш тIа бувлаш нах, бакъда, из гIулакх иштта талмаста дита багIарий уйлашка, дегашка хIама хувцалуш дац аргдар аз. Хьалла лакхе хьоахаваьча зIамигача сагагара хало ювцаргья вай. Ах бийса яллалца таксист волаш болх беш ший дезала напагI доаккхаш лийна, кIаьдвенна сахьат бийсанна даьлча цIавоагIача цун наькъа тIа мичара доагIа ца ховш бежан хьатIадедад.\nПарххенцахьа цун машен йохаеш, бежан лозадеш хатар эттад. ДIатехкача, бежан долча даьй лоалахой, ма даггара, Iолеткъ из етт Iулага дIалоаллаш боацаш, иштта ха йолча а, йоацача хана ди-бийса доацаш массанахьа лелаш бар наха зенаш деш, яхаш. Иштта долча хьале эттача хатарах хьаькъалга, нийсхонга диллача бежана даьй хинна зе хьатакха дезаш хул, бакъда, вай массане дика кхетаду, иштта мара шоай хIаман доал деш боацача наха бехк цIаккха а дIатIаэцаргбоацалга. Шоай бежана мах хьабала беза яхаш, ах бийса яллалца шийна сискал яккха гIерташ лийнача зIамигача сага чугIерташ ба, ма дарра аьлча, эхь дайнараш!\nКхыча тайпара мишта аргда из?! Дукха ахча дIатIадахийта дезаш йохаяь ший машен тоае езарал совгIа, кхы а из зе шийна даьрий бежан такха дезача эттав хьаьннал сискал яъа гIерташ ди-бийса доацаш къахьегаш лела из саг. Хаттар отт! — ЛерттIача наха санна Iулага шоай бежан дIалаьлла, сайран Iул чудоагIача хана духьала арабаьнна шоай етт чубигабаларе хургдар из хатар аьнна....\nДуккхача ковнашка тахан, даьржа латташ ийрча гIулакх да из. Хьалхарча ханам эхь долаш гIулакх лоархIаргдар цох, бакъда тахана-м маьршдаьнна леладеш да из дуккханечара. Ший цIен юкъера гIулакх лерттIа леладеча саго, ший ханнахьа гIаттий бийттий Iулага накъабоаккх ший етт, хIаьта бIарг биззалца наб яь хьагIувттарашка хьежаш мича латт малх хьалбаларца дIадодаш дола Iул а, цунга хьежжа, шоай паргIатта наб йий, мичча хана Iобиттий коанаIрах дIаарабаьккхий, ниI хьатIакъовл кегабеннараша.\nКхыметталехьа шоаш бахача урамера Iоарадаккхац цу мугIарерча наха бежан, сагота бац коах арадаьккха ниI дIатIакхайлача, са бIаргашта кIалхара дIадаьлча хур хилда хьох аьлча санна. Сона бовзача цхьан дезалера етт лелар шерагара шерага боалаш ишттача боларца. Уйла е эттача цецъваьнна ца валлал доккха хIама ма дар из! Iи мерцача, дIайхача ахкан деношка шурах бизза шим болаш, из шура Iоухаш коашкара, коашка ухаш, наха лелхадеш лелар хьогалла, мецалла дала доалла из миска бежан. Цхьан дийнахьа сайна из соцабе мегадаларе сов чIоагIа цох къахеташ из бетта енаяр со шура ший даьшта Iочухьоргйолаш...\nВIалла шоай дег чу цу бежанах къахетам беце а, Даьлах, из деррига зувш шоаех бехкаш доахаш багIача лоалахоех эхь ца хетарах тамаш йора аз. Йиъ кхалсаг йолча цIагIара, цхьан кхалсаго, Iурра гIеттий ший ханнахьа из бежан Iоозадацар. Бера хана денза сай нанас оалаш хезадар сона, етт ший ханнахьа бетташ ца хилча шим телхий, кхы шурийна пайдана боацаш бус аьле. Иштта хилар — кх цу аз дувцача бежанах. Наьха коа дахача цхьа ца лов хIама йиъа цамогаш хинна лар хаьдар ший даьшта сов баьнна бувлабенна лийнача Iатта. ХIанз из дагадехача, цу бежана къа ма гIолда царех аьнна хеталу сона. Ахкан хана метталехьа, дIаьхача Iанна наьха коа ухаш, наIартIенаш бIехьеш, отарашка чудувлаш лел цхьацца болча наьха жаIулаш. Ара лоа мара хIама доацача хана а, шоай коашка совцадац даьша уж! ХIанз ахкан ха дIайолаенна йолаш дуккха а лел хьайбаш наха шоай коашка дуккха рузкъа доадеш, къахьегаш дIадийна зизаш, гаьнаш кагьеш, юаш. ВанагIа селлара хIаман хьисап доацаш мишта хуля х аз-м бусалба саг?! Дин доацача саго-м фуннагIа дича а товр! ВIалла уйла хIана кховдаяц цар цу дешага...\nНаха шоаш бахача доазон куц тоаде дукха хIамаш леладу тахан, дукха мах бола баьцаш, зIамига гаьналгаш гаьннара хьакхухьаш шоай коа юкъ сийрдаяккха гIерт. Iайха дIахийцача хьайбо даха из деррига толхадича, наха зе дича паргIатта наб мишта е мог хьона?! Цу мугIарера нах-м кIезига бац вайна юкъе, тахан. Ер деше-м хIаранена бIаргагургва ше, эхь-бехк яха хIамаш сомадаргдий-м хац сона.... Уйла хIана яц цу наха кхоана Дала хоаттаргдеций согара из аьнна....\nАй Дала адамех тийша дIахийца хIамаш еций уж хьайбаш! Кхы иштта мара дог лазаш, дезаш, къахетам беш, доал деш ца хилча сена леладу цар уж аьнна хет сона-м массе хана. Цу мугIарерча хаттара жоп луш телевидене гIолла оаз айяь дийцар цхьан дийшача сага, иштта оашош наха зенаш, зуламаш дайташ дIахийца лела хьайбаш шоашта хьаьнала дий хой шоана яхаш. Иштта наьха эгIазлонаш тIехьа йолаш лийна бежан мишта ле доахк шо сагIийна яхаш... Гуш дар, из тайпара хаттараш цунга хьалхара луш доацалга, цу гIулакхо цунна хоза наьха санна Iоткъам баьлга.\nИштта хьайбаш дIахийца лелача наха хьо бехк баккха вахача, цхьан багара доагIаш санна массане а шоай кIоанаIраш дIакъовла оал. ХIаьта ираз дараш-м шоай коара бежан Iурра хьаьстий Iулага накъадаьккхий, шоай ханнахьа сайран арабаьлий Iул лорадий дезаш чу дуг. Иштта хIама бе доацача нахага ала ловра сона, наьха эгIазло цхьанахьа гIолла хьатIайоал, хье бахьан Iа наха хулийташ дола зе, зулам иштта атта дисац.... Деррига дIадаьккхача а, дукха ма бий вайна юкъе шоай дезал кхаба из бежан эца таро йоацаш лелараш, цох хьегараш. Хам бе, лораде Дала хьаденна беркат! Уйла е шоай вахара!!!


Мехкан ницкъахоша нохчий кIезиг бойуш санна...\nДеношкахь Нохчийчу къепе чIагIъян бахкийтинчу Ставрополан махкарчу полисхоша Соьлж-гIалахь герз тоьхна стаг вер, коьртах даьккхина дуьйцуш ду махках.ТIебаьхкинчу низамхошкара даьлларг саннарг, кхайкхош доцуш кесст-кесста нисло Нохчийчохь.\nЧоьхьарчу гIуллакхийн министаралло хааме дакхарца, цхьана ханна Нохчийчу гIуллакх дан хьовсийначу Ставропол кIоштерчу низамхоша леррина тIеман операци дIахьуш, Iедало лехаме велла хилла Дадаев Джамбулат цIе йолу вахархо вийна, герз а тоьхна, Соьлжа-гIалахь, кху оханан бетта I9-чу дийнахь.\nIедалан хьостано Iорадаккхарца герзаца волу зуламхо полисхойн машен тIе машен тоха воьлча, цуьнга кIоршаме зенаш ца дайта, вен дезна.\nВер-ваккхарца бозабелла и бохам коьртах а баьккхина бийцаре беш бу нохчийн юкъараллехь. Дадаев вер хьокъехь махкарчу Талламан комитето зераш долийна.\nГовзанчашна хетарехь оцу урхаллин белхахойн коьрта Iалашо ю Ставропол мехкан полисхойн герз тоха хьашто ярий техьа, стаг веллал кхераме хилла-те кхолладелла хьал бохучу хеттаршна жоьпаш карор.\nНохчийчохь бу мел боху лаккхарчу тIегIан Iедалдай а болуш ша дIаехьначу кхеташонехь стаг а вуьйш, Соьлжа гIалахь герзаш дийлар дийцаре дина Кадыров Рамзана а.\n«КIирандийнахь гIалахь дIайоьдуш «Терек» - «Динамо» матч а йолуш, бIеннашкахь баьхкина туристаш а, кхин лераме хьеший а болуш, масатоьпаш етташ, герзаш дийлина гIалахь. Билгалдаьлла цхьа Дадаев цIе йолу вахархо лоцуш, тIеман операци дIаехьнарш Ставропол махкара полисхой хилла, мехкан чоьхьарчу гIуллакхийн урхаллина хууш хIума а доцуш».\nИшта дIахьедар дина куьйгалхочо. Цо бахарехь Ставропол мехкан полисхойн, низамо мага а деш, бух ца хилла и тайпа тIеман операци дIаяхьа. Кадыровна хетарехь кIоршаме низам талхор ду Нохчийчоьнан чоьхьарчу гIуллакхийн министаралла шаьш лелочунна цара дуьхье цакхийтар а.\nЦо чIагIдарца Ленинан кIоштехь нисбеллачу Iоттабаккхамехь, цкъачунна хааме даха хьашто йоцу нийса дацарш кхин а дуккха ду.\nЦхьаболчу бахархошна тамаше хетарг ду, Нохчийчохь къепе хIотто баьхкинчу низамхойн карх стаг валарх, оццул айина дийцар а, Iедалхошна и сел чIогIа даздалар а.\nСтенна аьлча, кхузахь, полисхой бахьнехь вер-ваккхарш нисдалар могIарера гIуллакх ду.\nКху беттан 24-чу дийнахь 2 бутт кхочу Соьлжа-гIалахь эккхийтар дан воллуш кхо жима стаг велла. Бакъду, гергарниш а, я бакъонашларьярхой а тIе а буьтуш белларш гайтина бац, зийна дац декъий а, уьш балар бахьна а.\nЦаьрца уьйр –юкъаметтигаш лелийна аьлла лаьцна дIавигна шиъ вен а вийна дIавеллера цIерачаьрга, дIаберзо пурба а ца луш. Беллачаьрца тIекаренаш а, чукаренаш а лелийна аьлла хIетахь лаьцна кхин а пхи жима стаг, мичахь ву хууш а дац хIинца а. И сингаттаме хиламаш, хIинца Ставропол мехкан полисхоша Дадаев вер санна-м муххале а, аьттехьа а багах баьхна бац Iедалан хьостанаша.\nСтаврополан полисхоша вийна нохчо


Дикача царгаша кер лорабу -\nДикача царгаша кер лорабу\nХовш ма хиллара, царгаш дика хилча, сага кер а унахцIена, цхьаццадола лазараш доацаш хул. Цул совгIа, сага куц-сибат а доаккх хозача, нийсача, кIайча царгаша. Цар лоархIамах дувцаш дуккха моттигаш я вай халкъа багахбувцама юкъе. Масала, царг лаз алар эхь хиннадац къонахчоа а, хIана аьлча из халача лазарех цаI лоархIаш хиннадаь. Из къаьстта дика гу вайна «ХIана хиннав Сеска Солса цхьа бIарг болаш?» яхача оалам тIара. ДоттагIчо ше хьоашалгIа вийхача, воагIаргва со, аьнна, дош денна хиннад Сеска Солсас, бакъда, царг лазаялар бахьан долаш, хьал ца водаш Iийнав. Фу хиннад хьажа Iовенав вож. Царг лазар са ала эхь хеташ, пIелг Iетта ший бIарг баьккхаб Солсас. БIарг баьккха хьийзав со, цудухьа хьал ца воалуш Iийнав , Сеска Солсас аьлча, вокхо духьала аьннар да лакхе вай хьоахадаьр бакъдеш. БIарг баккхар-м дош дацар, ше дар нагахьа санна хьа царг лезаяларе, аьннад фусам-даь доттагIчо. Цу оаламах хов вайна ширача замангара денз, царгаш чIоагIа лоархIаш, лораеш, вай дай хиннилга. Дика царгаш хилар, къонала кеп санна лоархIаш а хиннад. Масала, говр эца ваха лоамаро, эггара хьалха хьайбан царгашка хьожаш хиннав, царех ховш хиннад из говр къона я е къаьна я. Цхьадолча кицашка а хьехаю царгаш. Царех да: «Царг йоацаш борз а хиннаяц, шелал йоацаш Iа а хиннадац», «Царг лазачоа, царг лазачунгара хьал хайнад».\nВай мехка укх тIехьарча хана дукха царгаш тоаеш бола лораш а моттигаш а гучаяьннай. Со зIамига волаш, Наьсаре царгаш тоаеш а дIайоахаш а цхьа-ши лор мара вацар, царех цаI селий мехкара вена, Рагимханов яхаш, кхыча къамах саг вар. Вож Долгиева яхаш гIалгIай кхалсаг яр. Шоай коа-карта болх беш бола дошо пхьараш-м бар, цар хьайора дошо царгаш е бердаш. Тахан хIара боккхача урам тIа хIана дац аьнна, го йиш я институташ, академеш яьхача лораша болх беш дола цIенош. Цул совгIа, Iаьдала йоккха поликлиника я Магасе, наьха хьашташ кхоачашдеш. Берригаш цхьатарра дика ба оалалургдац вай царгий лорех, хIаьта а наха цIи йоаккхаш а бувцаш а ба царех цхьабараш. Укхаза хьоахаве воагIа Наьсарерча Московски урамагIа къахьегаш вола Джандигов Мухьмад. Из 1976-ча шера Наьсар-Керте вахача Джандигов Марзбика Султанбикеи Дудургов Бийсолта Лейлайи дезале ваьв. Цар цIагIарча пхе дезалхочох цаI хиннав Мухьмад. Дерригаш ши вошеи кхо йишеи да уж. Юртарча №1 йолча школе (хIанз №10 я из) дийша ваьлча, 1992-ча шера из деша вода Смоленскерча паччахьалкхен медицински институте, цигара дIахьожавайт цо ше, юхейисача хана Махачкалерча институте дешаргдолаш. Ювцача шахьар тIа 1998-ча шера стоматологически факультет йоаккх вай мехкахочо. Цигара цIавеча Наьсарерча царгаш тоаеча, дIатохача республикан поликлинике интернатура дIахьош хул, ше Iомадаьр шаьрдеш, кIоаргдеш, чIоагIдеш. ДIахо Москверча Н. А. Семашко цIерагIча лорий-стоматологически институте ординатура йоаккх Мухьмада 1999-2001-ча шерашка. Цу хана денз, вай республике къахьегаш хьавоагIа из. Хьалхара ялх шу Iаьдала балха тIа волаш, республикан поликлинике къахьегаш доаккх цо. Царгий лор-ортопед оал цун балха говзалах. Цо царгаш дIатох, бердаш оттаду. ТIеххьарча кхойтта шера ший доалахьарча клинике болх беш ва Султанбика Мухьмад. Царгаш мишта хила еза хьожаш бустам боаккх цо, цу бустамах уж хьаеш ва цун новкъост а гаргара саг а Джандигов Гирихана Мухьмад.ТIеххьарчо из болх бу а даьннад 19 шу, дикка поалхам Iоаю ха я цо царгашца къахьегар. Кхыча дешашца аьлча, шин Мухьмада пхьоалле я царъяр. ДIахо уж сагага товш я, къувлаш я хьожаш, массехказа тIавех царгаш тохаш вола саг. Цар баьча балха раьза волаш дIавода, укхаза чувенар.\nХьалххе дIаязбийя хул царгаш тохийта ухараш. Дийнахьа пхиъ-ялх саг тIаэц цар. Цул совгIа, цхьацца хIама хатта ухараш а нийслу, 5-10-га дIакхоачаш.\nCултанбика Мухьмада ший а боккха дезал ба карарча хана: виъ воIи цхьа йоIи. ВоккхагIвола Амир укх шера 11 класс яьккха ваьннав. Дас бу болх дукха безаш хиларах, ший каьхаташ Ростоверча царгий лорий университете дIачуденнад цо. Хетаргахьа, кастта цхьаькха царгий лор хила мег вай къаман. Ший да санна дика къахьегаш из хургхиларах теша безам ба. Мухьмада вокх къонгаша малагIа никъ хоржаргба дувца хьалха да. Уж школе дешаш ба хIанз а. ХIаьта виъ веший цаI мара йоаца йиша вIалла деша яханза я, цун ши шу мара даьннадац.\n← Махмуд-Али Калиматов обсудил с сенатором и депутатами Госдумы приоритетные направления развития Ингушетии\nГIалгIай шира дувцараш →


ГIалгIайчуьрчу журналистана Майсигов Рашидна набахтехь даккха 3 шо тоьхна\nНаркотикаш латторна бехкехилар тIе а чIагIдеш, набахтехь даккха кхо шо хан туьйхи кхело ГIалгIайчоьнан журналистна Майсигов Рашидна. Маршо Радионо яздира, Товбеца-беттан 7-чохь Майсиговн гIуллакх теллина даларх. Адвокатийн аьтто хилира, журналистан хIусамех хьоьвсича хилла жамIаш а тергоне эцийта.\nТовбеца-беттан 29-чохь кхаа баттана цIахь дIасавалар а доьхкуш, лаьцна витинера Майсигов, ткъа карарчу беттан 9-чу дийнахь прокуроро колонехь даккхийта пхи шо дехнера цунна.\nТахана, кхаарин дийнахь, кхело бовзийтина шен сацам: набахтехь даккха кхо шо луш.\nШинарин дийнахь йоьдучу кхелан кхеташонехь Майсиговс ша бехке ца хиларх дIахьедира, амма дуьхьал хилира зорбанашна комментари яла иза а, цуьнан гергарнаш а.\nЗазадоккху-баттахь ГIалгIайчохь дIаяьхьначу протестхойн митингех хаамаш Iорабохучу "Фортанга" телеграм-каналан администратор а, оцу цIарца лелочу сайтан корреспондент а вара Майсигов. Товбеца-беттан 13-чохь лаьцнера иза, баккхийчу барамашкахь наркотикаш яьхна цуьнгара аьлла.\n"Амма тхо кхеташ ду, иза а, кхинболу гIалгIайн жигархой а санна, дешан маршо бахьана долуш лаьцна вара. Тхо тешна ду, Майсиговн наркотикашца гIуллакх ца хилла аьлла. Тхо тешна ду, и нах бехке цахиларх, хазахета церан хьокъехь цхьацца хийцамаш хуьлуш а. Делахь а, цIера дIасавалар дехкар - иза а ма ду таIзар. Тамашен хIума ду, и стаг бехке воций тхайна хуушшехь, даккхийдоь тхо цу кепрачу таIзарна а. ЛартIахь хIума дац хIара", - элира Муцольговс.


Мисарахь лаьцна хиллачу гIалгIайх кхоъ маьршаваьккхина\nМисарахь латтош болу студенташ арахецар доьхуш, Парижехь хIоттийна митинг\nЭкстремизмна бехке бу аьлла, 2018-чу шарахь Мисарахь шеконашца лаьцна, набахтехь латтийна Оьрсийчоьнан кхо вахархо Оьрсийчу кхачийна. Оццул хан набахтехь йоккхуш, бехкаш тIе ца чIагIбина царна, дийцина ГIалгIайчоьнан Iедалхоша.\n"Тхоьга Мисарарчу Оьрсийчоьнан векалтера кхаьчначу информацица веа студентах кхаанна депортаци йина, воьалгIачун гIуллакх хIинца а дерзанза ду. Селхана делкъанна Домодедово аэропорте кхечира "Мисаран авиалинийн" кема. Цхьахволчу студентан паспортан хан кхачийна хиллера, консулаллехь керланиг даьккхина цунна, иза цIа валорхьама", - аьлла, хаамбина ТАСС агенталле, къаьмнийн а, конфессийн юкъаметтигийн а мониторинг ечу зорбан министраллан декъан хьаькамо Харсиев Мохьмада.\nИштта цо дийцина, 2018-чу шарахь лаьцна вигинчу пхоьалгIачу гIалгIачун кхолламах хIинца а хууш цахиларх. Москва балийначийн цIераш ца яьхна цо.\nКъахIирерчу Аль-Азхаран университетехь доьшуш хилла бераш дара лецнарш: Плиев Рамазан а, Дзейтов Iела а, Аушев Илез а, Дугиев Хизир а. Кегийрой лецна пхи бутт ах бутт баьллачул тIаьхьа бен ца хиира, уьш КъахIирерчу набахтехь буйла. Дугиев шайн бехках вайна хилар тIе ца дуьту Мисаран Iедалхоша.


Царнаевн кхоллам кхидIа а тергонехь латтон бен ца дуьсу\nСтигалкъекъа-бутт 16, 2015\n20I3-чу шарахь Бостонерчу марафонехь эккхийтар дарна бехке леринчу Царнаев ДжовхIарна хIун таIзар дан догIу кхастош бара тIаьхьарчу кхаа дийнахь бехккъасторхой. ПIераскана буса цара шайн сацам бовзийтина – 21 шо долу Царнаев вен вогIу аьлла.\nБостонерчу куьпан кхелахь I6 сахьтана сов вовшашца дагадовларш дIадаьхьначу бехккъасторхойн тобано луьстуш дара, шаьш жимма хьалхехьо, Охан-баттахь Бостонерчу марафонехь терроран эккхийтар дарна бехкелеринчу Царнаев Джовхарна муьлхарниг таIзар дан догIу.\nШи таро яра церан цу тIехь – я Царнаевна верца кхел кхайкхор, я иза велладIаваллалца набахтехь валлон сацам бар. ПIераска буса эххара шайн сацам бовзийтира цара кхелахь – Царнаев Джовхар вуьйр ву, цунна дIавшах буьзна маха тохарца.\nКхузахь хьахон догIу, нагахь санна I2 бехккъасторхойх цхьаммо мукъане цунах къинхетам бан догIу, вен а ца вуьш, аьлла шен аз айдинехь, и кIант дийна вуьтур вар, шена тIаьхьайисина йолу хан набахтехь яккха цуьнан дезар делахь а.\nКхелан кхерчахь цу процессана тIехь терго еш хиллачу хаамийн гIирсаша дийцарехь, шена вен кхел йинийла хезча, Джовхаран юхь тIехь цхьа а хийцам ца хилира. Цуо собарца тIеийцира бехккъасторхойн сацам.\nТкъа шаьш иза вен сацам бина болу бехккъасторхой, мелхо а, вуно дог доьхна а, вас хилла а бара бохуш яздира шен Твиттер агIонна тIехь евзаш йолчу журналиста, „Iамеркан аз“ радион корреспондента Тлисова Фатимас яздинера, цхьаболу бехккъасторхой боьлхуш бу, ткъа Царнаев корта охьа а бахийтина, хиина Iаш ву, аьлла. „Царнаев куьйка керанаш вовшах а хьоькхуш Iа, доккха са а даьккхина, дIаара вели. Кхел дIайирзи“ - иштта дара цуо кхелан кхерчара дийцина сурт.\nШен рогIехь Associated Press агенталло хаам бо, шайн белхахой хьалхарниш бара, Царнаев деца телефонехула зIене а бевлла, цуьнга и шийла кхаъ баьккхинарш, бохуш. Агенталло дийцарехь, шен кIантан вен кхел кхайкхийна аьлла шега дIаяьлча, Царнаев Анзора докха са а даьккхина, вист ца хуьлуш, телефон охьа йиллинера.\nДоллучу дуьнентIехь кIирбеллачу тидамца тергалйеш яра Царнаев тIехь дIахьош йолу кхел. Къаьстина вайнаха боккхачу сингаттамца тидам латтабора цунна тIехь. Кхелан сацам бевзинчул тIаьхьа Малхбузехь бехачу нохчшаша телефонашкахула а, социалан машанашкахь а халахетарца а, догмовла бовларца, амма уггаре а хьалха, цу кIантах а, цуьнан дех-ненах а къахетарца бийца баьккхира кхелан сацам.\nТамашийнарг ду- цу дийцаршкахь дакхалоцучу массарна а аьлча санна вайн махкахошна шеконе хета хиллане а Царнаев шена дуьхьал тоьттучу зуламна бехке хилар. Иза цхьаммо Iехийна, я цунна бехк боцуш тIетоьттуш ду и зулам бохург ю дукхахболчу вайнехан цу хьокъехь юкъара ойла.\nГерманехь ехачу 25 шо долчу Сулейманова Залинас дийцира Маршо радионе, и кхаъ хезча дуьйна схьа и кIант а, цуьнан да-нана а дагара дала ца туьку шена, дукха царех къахеташ, бохуш.\nСулейманова: „Сийсара и хIума схьахезча дуьйна схьа цунах вас хилла, иза ца лалуш Iаш ю-кх со. Иштта кхузара массо а стаг а ву. И кIант вевзаш а, гина а воцушехь оха а иштта хала ловш хилча, цуьнан ненан а, ден а хIун дог хила деза теша? Хьашт доцург ду-кх иза. Цигахь хилларг бакъдерг вайна ма-дарра хууш дац, я иза вайга хоуьйтур а дац. Даккхий хIумнаш а ду кху дуьненчохь хуьлуш дерш. Къа ду-кх цуьнан, суна-м ца хета иза бехке ву аьлла“.\nИзза ойла йолуш ю Францера Довлетмирзаева Тамила а. Цунна хетарехь, бехк боцуш дакъаза воккхуш ву Царнаев Джовхар.\nДовлетмирзаева: „Дукха къиза кхел ю-кх цара цунна йинарг. Жима ма ву иза, 21 шо бен а дац цуьнан. Иза билгал цу юккъехь хиллийла хууш а дац. Цхьаммо Iехийна вигина хир ву и цу юккъе, я цххьаммо цуьнан бехк а боцуш, цунна дуьхьал и питана дина. Къа ду-кх цуьнан, дакъаза ваьлла-кх иза“.\nТкъа нагахь санна иза цу зуламна, кхело сацам ма-барра, бехке велахь, цуо цхьа а бехк боцу маьрша нах байъар бакъдой ахь, тIаккха йогIий цунна иштта луьра кхел аьлла шега хаьттича, Тамилас иштта жоп делира.\nДовлетмирзаева: „Иза вуо хIума ма дуй цигахь динарг, цхьа а адам ас сайга хаьттича доьйтур дацара, бакъдан йиш йолуш хIума ма даций иза маьрша нах байъар. Амма цу Царнаевс уьш байъина аьлла ца хета суна, ца теша со, цуо шена хууш и хIума дина аьлча“.\n20I3-чу шарахь Бостонехь эккхийтарш хиллачул тIаьхьа Царнаев Тамирлан вен а вийна, ткъа цуьнан жимаха волу ваша ДжовхIар Iамеркерчу Iедалша лаьцна чувоьллича, Венехь бехачу нохчийн цхьаьна тобано митинг йира, и кIант бехкехиларх шаьш ца теша, цу кIантана дуьхьал къайлахчу сервисаша питана динчух тера ду, аьлла.\nВенерчу нохчийн-гIалгIайн кхеташонан куьйгалхо волчу Мусалатов Шайхис а боху, я ша а, шен накъостий а Царнаев бехкехиларх тешаш бац. И зулам цхьана кхечу пачхьалкхан къайлахчу сервисаша дина аьлла хета цунна, нохчийн цIе Цхьаьнатоьхначу Штаташкахь а бехйархьама а, и пачхалкхе нохчашца гома хилийтархьама а.\nМусалатов: „Цхьа шой, ах шой хьалха кху Венехь вайнаха митинг йира, и кIант бехк боцуш лаьцна аьлла хеташ, цунна дуьхьал цхьаммо питана диначух тера ду аьлла. Со суо а ву тешна и хIума къайлахчу сервисаша дина хиларх. Нохчашна и санна долу хIума тIейаздан атта ма ду. ХIунда аьлча хIинцалца схьа вайнахаца къинхетам болуш пачхьалкхе яра Iамерка. Царна гайта, хьовсал, иштта нах бу шуна къахеташ берш, аьлла вайн дуьхьал уьш баха дина хета суна“.\nМуьлхачу а пачхьалкхан елахь а, цхьана къайлахчу сервисийн питана ду аьлла тешна ву хьастагIа Маршо радиоца цу хьокъехь къамел дина волу политолог Асхабов Хьамзат а. Бакъду, и зулам ша кIоргера теллина хиларх терра, ЦарнаевгIара ши ваша цуьнан декъа хилла бохучух тешна ву иза, муьлхачу бахьнийца и шиъ цу декъа нисвеллехь а.\nТкъа Царнаевн верца кхел кхайкхор цецвала оьшуш хIума дац боху политолога, нах байъа кийча верг ша динчунах жоп луш ша вала а кийча хила веза дена.\nАсхабов: „И хIума дина волу стаг, шеко а йоцуш, кхераме зуламхо ву, иза вен а вогIу шарIаца а, сан сайн кхетамца. Суна иза нохчо велахь а бен дац, муьлхачу къомах велахь а бен дац, цуо и зулам динехь цу стагана верца кхел йогIу аьлла хета суна. ХIунда аьлча, айха динчу хIуманна жоьпалла тIе эца кийча хила веза хьо, хьо бехк боцу нах байъа кийча велахь тешна а. Цара цунна вен кхед яхь, иза цара цу кхелаца вехь, дуьненчохь ша динчу зуламах бехк цуо текхна хиларх терра, эхартахь аттох хила мега-кх цунна\nБехккъасторхоша Царнаев верах тIеэцна болу сацам кхочуш маца бийр бу цкъачунна хууш дац. Там бу, и цу тIе далале беттанаш я шераш довла а. Мухха делахь а, цуьнан адвокаташ цу сацамна дуьхьал аппеляци ян дагахь бу.


Нохчийн хьехархошна духар хийца тIедожийна Iедалхоша\nСтигалкъекъа-бутт 22, 2012\nОвхIанистан -- Кабулехь зударшна тIехь дукха хьолехь го иштта духар, 16Заз2010\nШо хьалха, дешаран керла мур тIехIуттуш, Нохчийчуьрчу Iедалан дайша махкара хьехархой декхаре бира цивилан кепехь, цхьабосса догIу духарш тIедоха. Ткъа кху деношкахь омра дина дешаран министралло, муфтиятан хьехамца, школашкарчу белхахошна духар бусулба хьесапехь хийца. Кест-кеста хийцалучу духаран "революцино" гIайгIане баьхна хьехархой. Резадацарш ду церан могIаршкахь тахана хезаш...\nМасех де бен ца дисина школашкахь тIаьххьара горгали бека. Iилма Iаморан шо дIа а дирзина, экзаменаш дIаюьйлаяла гергга ду кхечу лакхарчу доьшийлашкахь а. Чекхдаьллачу шеран жамIаш дан кечбелла хьехархой а болуш, дешарца доьзна а доцуш, царна беш болу тIеIаткъам лахбеш бац Iедалехь болучара.\nЦунна тоьшалла карийна кху деношкахь дешаран а, Iилманан а министараллехь дIаяьхьначу рогIерчу кхетошонехь а. Шен цIе йоккхийла ца лиинчу цхьана ишколан директоро иштта дуьйцу шен бIаьргашна гинчух.\nШколан директор: «ДIаяхал видеокамераш а, диктофонаш а, телпош а яха дIа, - аьлла омра дира цхьамма. - Сурт даккхахь а, цхьа дош дIаяздахь а мегар дац шуна. ХIара эфирана деш къамел дац. Кху чохь мел болучаьрга оха дуьххьал дIабоху. Балха догIуш шуна массарна а тIехь бусалбан динехь духар хила деза. Цу кеппара бухабелла хила беза шун хьехархой а. Ца хуьлу-кх къамел кхечу агIор хир ду».\nИштта чулацам болуш къамел дина, директоро дийцарехь, цу кхеташонахь, Пачхьалкхан цIийнера баьхкинчу маьхькамхоша, муфтиятан векалша а. Дешаран шо чекхдаьлла хьесап делахь а, массо тIегIан хьехархошна тIедожош ду, дино ма-хьоьхху духар лелор.\nШайн лааме хьаьжна а доцуш, шайна детта зил-дозанаш а, кхийдобо бехкамаш а цхьабосса тIеоьцуш а, туьдуш а бац хьехархойн гонехь. Дукхахберш реза бац, цхьана йозуш йоцчу исламан пачхьалкхехь санна, юьхь-чода бен гуш хIума а доцуш, къовлабелла лела. Иза цара акха лоруш хIума ду. Соьлж-гIалин кIоштара хьехархо Марха ю цу хьокъехь дуьйцуш.\nМарха: «Нохчий хьехархой ишта а, хила ма-деззара духар а дуьйхина, ишколе лелаш бу. Дино ма-бохху дIахьарча деза. Еха кучамаш а йоха, кортош а къайладаха, бохуш, къамелаш долийна ,тIедожоран суьртехь. Массо а дIахьаьрчина хила веза, боху, "чупа-чупс" санна.\nШо хьалха цивилан костюмаш йоха, лаахь а, ца лаахь а, бохуш, хьийзи. Уьш а яцара гоьллелц йогIуш бен. Хаза шайн хила ма–деззара духар лелош болу зударий а, божарий а хIинца, балха тIе а буьтур бац, балхара дIадовла а дезар ду, нагахь духар ца хийцахь, бохуш, хьийзош бу. Лаьттах текхаш коч а хила еза, юьхь-чодий бен гуш доцуш, коьртехь хIума хила а еза, бохуш,готте хьийзош-м бу хьехархой».\nШайна лаахь а, ца лаахь а, таро елахь а, яцахь а, духар хийца, бохуш, бечу тIеIаткъамах дуьйцуш йолчу хьехархочо Мархас билгалдоккху, къовлабелла лела реза а ца хилла, хьехархой балхара дIабовлуш хилахь а, церан меттана балха бахка хьагам а, я лаам а болуш, говзанчаш цахилар а, хилча а, церан корматалла вуно ледара хилар.\nМарха: «И хIинца болх беш болчу хьехархойн цхьа чкъор дIадаьллачул тIаьхьа, цу ишколе а баьхкина къахьега нах бан а-м бац. ТIекхуьучу кегийчех, эзарнех, цхьаъ ца хуьлу ишколе ван лууш. ХIинцалера дешарш а дукха чIогIа ледар ду, ахчане а даьккхина. Хила деза хаарш а ца хуьлу хIинцца дешна арабевллачийн.\nДош нийсса дIаяздан хууш а ца хуьлу. Кхара хIун де боху-м ца хаьа. Юхучо юьйхина и коч. Царех бераш доьлуш ду-кх, пIелгаш а хьежош. ХIинццалц схьа хьехархойн хилла духар дац иза. Ас цкъа а ца лелийна иштта духар, аьлча а, гIуллакх хуьлуш дац».\nЦу керла юкъадаккхаро, бегашена а доцуш, йиш йохийна нохчийн хьехархойн. Цаьрга кхеталуш дац, синтемах а дохийна шаьш хьийзор. Хьала а, охьа а иштта духар ца лелийча ца долу аьлла, шайна тIедожош хилча, боху, Невран кIоштарчу хьехархочо Сацитас, цара дала дезара и барзакъ.\nСацита: «Дешаран шо дIадала йисинарг йоккха хан яц, ткъа хIорш зударшка а, божаршка а духар хийцийта арабевлла. Оха ишта а лелош ма ду оьздда духар. Бусалбан динан духар лелор шаьш тIедожош делахь, цара шаьш яла езара-кх и бедарш. Нехан тарош ма яц.\nГIеххьачул лол бетталахь а, са-м яц кху сохьта, хIинцца тIе а, коьрта а уьш эца таро. ТIаккха а кхана уьш а йоцуш ма йола боху балха. Хьехархой цара дечу къамелах бешаш а-м бац. Тхайн йолуш ерг тIе а юхуш, схьадогIуш ду тхо-м. Тхо-м дац дегI а гуш лелаш. Хьалха а ма эцийтина цара иштта духарш. Керла шо долалушшехь кхин хIума юкъадоккхур ду».\nДоцца аьлча, карарчу хенахь хьехархошлахь чIогIа дийцаре деш ду, Iедалехь болчара тIедожош долу керла духар лелор. Дийцаре деш ду, юьхьан чкъор бен гуш доцуш лела луурш боцу хьесап а долуш. Бакъду, хьехархоша шаьш къаро а еш, цаьрга хIоьттуш кIадда а дан а дац урхаллехь болчара. Делахь а церан аьллар-лаам кхиамца дахаре боьрзур бу ала а дац.\nБусалбан дино ма бохху духар хийца бохуш, жигара хьийзаш ишколашкара а, кхечу доьшийлашкара а хьаькамаш белахь а, тахана, наггахь доцург, хьехархой бац коьртера коге кхаччалц къовлабелла хаалуш.\nДухар хийца декхаре бина хьехархой


Туберкулез - къизаллин битам\nГIадужу-бутт 14, 2015\nЕвроперчу пачхьалкхаша шайн къаьмнашлахь янне а йоцчу кхаьчна боху пехийн цамгарш. Амма Оьрсийчуьрчу мехкийн куьгалхоша, тIаьхьий-хьалхий, хаамаш баржабо шаьш долучохь яьржаш ю туберкулез, кхидолу пехийн лазарш бохуш.\nНизамца аьттехьа а йозуш йоцу лела харцонащ, къизалла, царна дуьхьал латта бакъо йоцуш гонах хьийза адвокаташ, бакъоларъярхой хиларал совнаха, ерриг пачхьалкхна а кхерамениг ду, оцу набахтешкахь яьржина лелаш а, мукъабуьйлучу тутмакхаша эзарнаш нахана дIалуш а пехийн цамгарш хилар, шайх уггаре а кхерамениг туберкулез а йолуш.\nПехийн лазар чIиркъе, цхьанне кепара къхинхетам боцуш лазар ду. Сенсаци яц и цамгар Оьрсийчохь яржаран эпицентр набахтешкахь хилар.\nОфициалан статистико а чIагIдо, таханлерачу дийнахь набахтешкара 84 эзар тутмакх пехийн лазаршца ву, царех доккхачу декъанна кегийнах а болуш.\nКъайле яц набхтешкара хьелаш ледара, аьллча а, данне а ца хиларца, кхача ледара хиларца, тIехъюьзна юькъа набахтеш хиларца дозар, пехийн лазарш даржаран коьрта бахьанаш.\nЗорбанан хьостанаша дуьйцу, Оьрсийчуьрчу дуккхаъчу набахтешкахь тутмакхаша шайн ма-хуьллу къийсамаш латтабо шайца лелочу къизаллашца, масала, шо хьалха Нальчикехь мацалла кхайкхийра тутмакхаша, цара доьхург кIеззиг хIума дара, пехийн лазарш долчу наха лелон кад-Iайг шайнчух дIакъастабар.\nАмма нисделла хIуммаъ дац. Набахтин хьаькамаша бакъ ца дира, я тидаме ца ийцира церан дехар- мегачух тера дац набахтин хьаькамашна боьхачу Iайгех цIена Iайг дIакъастийна а тутмакхашна хьалха «къурд» ала.\nАла деза, бехк набахтийн Iедалан хилла а ца Iа, цхьа а набахте яц меттигерчу кхело, прокуроратурано бакъ ца еш, царна и харцонаш мага ца еш.\nМассо а адамийн бакъонийн декларацитIехь яздина ду: «Вай сацон еза туберкулез. Со бехке велахь, таIзар де суна доггIучу барамехь, амма ма ве со цомгуш пехийн лазарца».\nОьрсийчохь дуьненаюкъара бакъонаш лелаш ца хиларе терра, чоьте а ца оьцу адаман дахар, цуьнан лаамаш, хьежамаш.\nГарехь, ца йо ойла, пехийн лазарш даржаран кхерам беккъа оцу хьийзочу нахана хилла ца Ιаш, ерриеге а пачхьалкхана кхераме хилар.\nСих-сиха Оьрсийчуьрчу набахтешкара нохчашкара аьрзнаш кхочу Маршо Радиога, шайна тIехь лело харцонаш юьйцуш, дукха хьолахь бу царлахь селханлера тIемалой.\nЦарех цхьаберш шайна тоьхна хенаш текхна бевлла, амма алсам бу бухабисинарш а.\nБахьана долуш а, доцуш а набахтешка хьийсийначех ву тахана Европехь веха Ваутерс Артур.\nИтт шо текхна цо Оьрсийчоьнан лагершкахь. Текхна деккъа дIа даймехкан тIаме хIоттарна, нохчаллах вуьззина ша хиларна.\nМаршо Радионе дийцира цо набахтера хьал, шена уллера девзаш хиларе терра.\nВаутерс: «ХIун ду хьуна аьлча, шаьш хан тоьхча а ца вуьтуш стаг, бехк белахь а, бацахь а, дIавуьгу иза, масала, Карели, Томск, бусулба ма кхачавойла оцу набахтешка, къаьсттина нах хьизорца гIараевлла меттигаш ю уьш.\nХан тоьхча а ца вуьту-кх цара. И хан текхна ваьлча хьо дийна ара вера ву ала а дац хьуна. Могуш стаг, вахьа а хьой, пехийн лазарш долчу нахана юккъе чувуллу, ах шо а далале, цIий Iеттош, туберкулез лазар кхета цуьнах»\nЛоьраша шаьш а олу, инзаре хетахь а, дукха хьолахь пехийн лазаршна дарба лело атта ду набахтешкарчу тутмакхашна.\nХIунда аьлча, набахтехь даим лоьрийн тергонехь уьш хиларна, шен-шен рожехь молха малийта, маха тоха, оьшшу дарба шен хеннахь цомгашчунна кхачо аьтто хиларна.\nХIетте а Оьрсийчоьнан набахтешкахь пехийн лазарх хьалхабовлурш кIеззиг бу, цамгар хьакхаяланза вац наггахь а.\nДуккхаъчу тутмакхаша бечу хаамашца, набахтешкахь уггар луьра карцерчохь лан деза таIзар, дукха хьолахь, шелонца ду.\nЦкъа делахь, шелонах вуола йиш яц, шолгIа делахь, шелонца ницкъ бина шена аьлла дина арз талла йиш йоцуш а ду, хIунда аьлча, шелоно бинчу ницкъо юьхьанца лар ца юьту дегIатIехь я могашаллица а.\nНальчикерчу СИЗО-хь оцу къизаллина карцерш ю латтош, хин биргIанаш ю набхтин чоьнашчухула леррина чекхъяхна, уьш даима тIуьна латтийта.\nНабахтехь лелачу низамашца, карцерчу вуллучу тутмакхера дIайоху йовха бедарш, орца даьккхича, гIо доьхуш веанчо ца хезаш санна дуьту цуьнан дехар.\nСтенгара йовлу муьлххачу а молханах юлу туберкулезан керла кепаш? Даима а санна, стенна гIовтту и цамгарш къаьсттина Оьрсийчохь? Цунах ца кхеташ кортош къежбо дуьненан фтизиатриян говзанчаша.\nСтаг кагвархьама, къарвархьама, гIелвархьама лелайо шен карахь, герз санна, цамгарийн кепаш Оьрсийчоьнан набахтийн урхалло.\nВаутерс: "Карели, Томск, бусулба ма кхачавойла оцу набахтешка..."


ГIалгIай юрта — Сердало\nЦхьан гIалгIай юрта, доккхача тайпан юкъе вахаш хиннав цхьа къонах. Ший кхоачарле йолаш саг хиннавац цун юхе вахаш. Доккхача тайпай кагийча наха къаракъ мел меннача хана вуташ хиннавац ер хьачу а ухаш еппара еш, ер цхаь волдандаь.\nШе фу дергда ца ховш царна садетташ, хала вахаш хиннав из къонах.\nЦхьан сарахьа, сесагага аьннад къонахчо:\n— Укхазарча вахарах хIама хургдац, воай цIенош дIа а дехка, кхычахьа даха дIадаха деза вай, аьнна. ДIа ца долхе, нахаца довна гIоргда вай.\nТIаккха сесаго аьннад:\n— Сона цхьа хIама дагадехад, из вай шинне хьадой цхьаннахьа даха дезаргдац вай. Кхоана Iуйранна вай фу де деза хой хьона, — аьннад сесаго. — Аз керта тIра йовлакх Iо а даьккха, мосаш Iо а хийца цIогIа хьекхаргда, Iалаьлай оарц дала, ювш латт со укх чуваьннача къонахчо яхаш, Iа сона тIехьа а удаш, даьнеи нанеи бехкаш тIехьа топ кхувсаргья сона хьатIа а хьежаеш.\nСесаго дувцачох унзарваьннача цIендас аьннад:\n— ЭгIяьй хьо? Ай лерг ма йий хьо топ кхийттача.\n— Цхьа кIеззига молхеи, тоIIадаь каьхати Iочу а делла иштта хьалюзаргья вай цхьа ткъаьх патрон, цо хIама дергдац дегIа хьакхийтача а, — аьннад шек йоацача сесаго.\nМар раьза хиннав.\nIуйранна сецца коа гIолла сесаг а эккхаяь, даггара цIогIа а хьекхаш, топ етта волавеннав мар. Шийх къаьхка йодача сесага тIехьа а удаш, урама тIа араяьлча а из ца юташ хиннав из тIехьа кхувссаш даггара топ а йолаш, аз ювргья хьо да хьакхийца валарг яхаш пхьарч а увш. Из деррига сурт юртарча наха бIаргадайнад. Боккъонца тийшаб лоалахой, эгIаваьлга. Цу хана денз кхы саг воагIаш хиннавац еппараш е, къаракъ меннар а цаменнар а.\nАкхарна юхе гIолла тIехбовлаш хилча юстара а баьле болхаш хиннаб нах сихагIа гаьна бовла гIерташ.\nЙоазонхо, Хамхой Дауд\n← «Электроцинк» яхача заводе хинна хатар Iаткъаргдий-те вай могашала?\nМалагIа пайда е зе доал «WhatsApp» яхача приложенех? →


Куз — Википеди\nБахусан совгӀат. «Можа бос тӀиера гротескаш» серера куз, сурт Ж.-Б. Моннуайе\nГобеле́н я Куз (фр. gobelin) — пенах туху, лаьтта тосу тӀехь сурт я гахӀаран композици йолу, тайнех куьйга буьйцина декоративан-прикладни говзаллин цхьа кеп:5. Буцучо, куз беш а, сурт дуьллуш а, чекхдоккху шоралха-тай бух чухула. Брокгаузан а, Ефронан а энциклопедин дошамехь гобелен билгалбоккху «тӀехь тайп-тайпан бесара тӀергӀан я дарин тайнашца диллина сурт долуш, леррина кечдина мелла а гӀараваьллачу художникан картон долуш, куьйга буьйцина куз» аьлла.\nКузаш дора тӀергӀах, дарех, наггахь царах тухура дешийн а, детийн а тайнаш. ХӀинца куьйга кузаш деш лелабо дукха кепара гӀирсаш: гӀоле хета синтетикан а, адамо кхоьллина а тайнаш, кӀезиг лелабо натуралан гӀирсаш:13. Куьйга дуцаран говзалла къинхьегаме ю, цхьаьна пхьере шарахь 1—1,5 м² (луьсталле хьаьжжина) куз банло, цундела иштта кузаш эца таро ца хуьлу хьалдолчу нехан бен. ХӀинца а куьйга буьйцина куз бу механ беза болх.\nТерминан этимологи[нисйе бӀаьра | нисйе]\n«Гобелен» дош кхолладелла XVII бӀешарахь Францехь, оцу хенахь цигахь дӀайиллира паччахьан Гобеленийн мануфактура. Мануфактуран кузаш чӀогӀа гӀарадевлла дара, цхьацца мехкашкахь муьлхха а дуцарх гобелен олура. Говзанчашна хетарехь, «гобелен» терминца билгалъяха ца деза Гобеленийн мануфактурин кхолламаш бен. ХӀинца французийн терминца tapisserie (инг. tapestry, нем. Bildteppich) билгалайоккху ерриг исбаьхьаллин текстиль. Российн Ӏилманан литературехь Ӏеэцна «шпалера» термин, ткъа шуьйра даьржина леладо «гобелен» дош:8. Иштта олу хӀокху заманан авторийн кузех:7. Нохчийн а, оьрсийн а матте «шпалера» дош деина полякийн (пол. szраlerа, szраler), немцойн (нем. Spallier) я италихойн (итал. Spaliera) меттанашкара. Юьхьанца иштта олура, диттийн гӀад а, геннаш а сацо Ӏалашо йолу, бешан каьрдина диттийн я коллийн я дечиган зӀаран нисса могӀанех. Нохчийн а, оьрсийн а маттахь цхьанне лелайо ши термин: «шпалера» а, «гобелен» а, цаьрца билгалбоккху муьлхха а буьйцина кхоллам, царна юкъахь мебель тӀетоьхна кӀади а. ТӀаьхьа иштта ала долийра машенан тӀедиллинчу суьртах а (гобеленан кӀади).\n↑ 1 2 ГӀалат дешнаш далорна Тег <ref> нийса йац; тIетовжаран Савицкая,1995 йоза йаздина дац\n↑ 1 2 ГӀалат дешнаш далорна Тег <ref> нийса йац; тIетовжаран Дворкина,1998 йоза йаздина дац\n↑ ГӀалат дешнаш далорна Тег <ref> нийса йац; тIетовжаран Брит йоза йаздина дац\n↑ Гобелен // Газлифт — Гоголево. — М. : Советская энциклопедия, 1971. — (Большая советская энциклопедия : [в 30 т.] / гл. ред. А. М. Прохоров ; 1969—1978, т. 6).\nХьост — «https://ce.wikipedia.org/w/index.php?title=Куз&oldid=4979158»\nХӀокху агӀонна тӀаьххьара хийцамаш бина: 2020, 5 май, 16:17.


ХАТТАРШ А, ЖОЬПАШ А – ШАРИ1АТЦА — Зори Ислама\nТезетан а йу шен бакъонаш.\nХууш ма-хиллара вай дерриге а дала дезаш ду. Х1ара маьлхан дуьне мел ду, 1ожалла вайн синойх хьерчар йолуш йу.\nВаларвисар вайга хоттий кхочуш дац вайн керташка. Стаг велча, кевнаш а диллина, тезет д1ах1оттадар – вайн 1адат а хилла схьадог1уш ду. Бакъду, таханлерчу дийнахь цу тезетан кепаш мелла а хийцалуш го вайна. Тезет Ч1ишкахь делахь а, Атаг1ахь делахь а, Неврехь делахь а, тезет ду, цуьнан бакъонаш а цхьатерра йу.\nАмма цхьаволчунна и тезетан бакъонаш ца йевза. Цуьнца доьзна тхан редакцин сацам хилира тезетан бакъонех лаьцна дерг цхьана къаночуьнга дийцита. Тезетах лаьцнарг дийцийта тхо кхечира Шуьйтан к1оштан вахархо Давлетукаев 1абдурахьман волчу.\nВайна хаа дезарг.\n— Тезетахь баккхийчу нахана т1е а вахана, хьалха а иккхина, салам а делла, кадам беш волу жима стаг – иза г1иллакх ца хилар ду.\nХ1инца х1ун до, пхаьрсаш а гуш, берзинчу когашца цхьа жима стаг чу а вог1ий, д1ах1утту, уьш до1а дина бовлале, цунна т1аьхьа кхиверг а уьйт1а вог1у.\nХьалха иштта ца хилла. Х1етахь муха дара аьлча, ков-бертахь вовшахкхетара, дикка вовшахкхетча бен, чу а ца боьлхура, хьалхаваьлларг а воккхастаг хуьлура, т1аьхьах1иттина кегийнаш а, тезетан амалехь дог1уш долу духарш духий хуьлура. Советийн заманчохь тахана санна маьждигаш а, хьуьжарш а йацара, х1етте а г1иллакх х1инцачул а ч1ог1а а, хаза а леладора х1етахь.\nТахана дастаме даьлла и дерриге а. Цу заманчохь цхьаьннан кертахь тезет даьлча, тезетан кеп ларйеш хилла. Дийца ца дезачух ларлуш, хьажо ца безачу б1аьрг ца хьажош, ткъа х1инца г1уллакх мел доцчу д1аса а вай хьоьжу, дийца мел ца оьшург дийца а вай дуьйцу. Вовшашка дош а ца кхочуьйтуш, эрнадерг дукха дуьйцуш хуьлу цигахь цхьаверг, хьалха аьттехьа а дацара и саннарг.\nТезет шари1атехь кхаа дийнахь латто дезаш ду. Кхо де д1адаьлча , тезетана диллина кевнаш д1акъовла мегар ду. Тезетахь хьалхаваьккхина охьахаош верг воккха вара аьлла хаош ца хилла. Цунна хууш хила деза и тайпа х1ума нахалахь д1а муха кхехьа деза а, иштта цуьнан багахь бийца хьекъале мотт а хила беза. Ишттаниг ву тезетахь хьалхаваьккхина охьахаош верг, и жима велахь а, воккха велахь а. «Ассаламу 1алайкум» аьлла, кадам бан цхьаъ т1евеанехь, и кадам т1еэца ох1ла вина охьахаийнарг хьалаг1атта веза, ткъа вуьйш хевшина 1ийр бу. Нагахь санна цара хьайга охьахаа аьллехь, охьахаа веза. Нагахь санна цара охьахевшина шу совцор дац бохуш делахь, кхин цхьаьнга а куьг а ца луш, я мара а ца кхеташ, меллаша йуха а вирзина, ша схьавеанчу новкъахула д1аваха веза кадам бан веанарг. Иза а ду тезетан г1иллакхах цхьа г1иллакх. Цу тезетан а ма йу шен бакъонаш а, бехкамаш а. Ткъа тахана, дукхахьолахь, цу тезетахь болчарна массарна а маара детталуш, цхьа йоккха г1овг1а оьккхуьйту вай. Иза, вайн баккхийчара дийцарехь, оьшуш дац, уьш совнаха х1уманаш ду. Вай ма-аллара, и кадам схьаэца векал винчунна мара кхетчахьана тоьаш ду. Т1ебаьхкинарш хила а тарло бухахь.\nЙа нагахь шена цу веллачун ваша, да, деваша, дешича, шича, ненаваша, ненашича, и тайпаниг церан шена вевзаш велахь, царна маракхетар ву кадам бан веанарг. Кадам бан т1евеанчунна хьалаг1овттуш ца хилла, нагахь санна цхьа воккха 1еламстаг, я цхьа наха лоруш дика стаг, цхьа къано т1евеъча бен. Ткъа х1инца жимха веъча а, воккханиг веъча а, цхьатерра хьалаг1овтту. Цуьнца гойтуш а ма хилла цара баккъал а шега лерам хила хьакъверг мила ву. Кхиберш лерам бан хьакъ бац бохург дац и, т1евеанарг а, бехкениг а вовзийтар ду. Т1ебаьхкина хьеший белахь, жиманиг а, воккханиг а хьала а г1аьттина, хьешашна меттиг йала йеза, царна мукъа дита деза тезетара г1анташ. Т1евеанарг жима велахь а, цунна охьахаа аьтто бан беза. Т1ебаьхкинчу хьешашна хьалхаваьллачо олуш хилла: «Тхо тахана тхайн Делан дуьхьа зератана арадевлла ду. Х1инца дан дезарг аш схьааьлчахьана, оха дийр ду». Ткъа бухарчо уьш д1асахьовза оьшуш бацахь: «Дела реза хуьлда шуна. Дала зерат къобалдойла шун. Баркалла, хьовза везаш меттиг йац, парг1ат хила мегар ду», — олий, уьш парг1ат буьтуш хилла. Т1аккха уьш, бертахь хьала а г1евттина, 1одика а йина, д1абоьлхуш хилла. Цо гойту, шина аг1ор берш, цу тезетан кеп а, бакъонаш а йевзаш а, лоруш а буйла. Коьртаниг, бухарчеран 1адат ларар ду. Церан 1адатан кеп ларйан йезаш йу, т1еваханарг милла велахь а. Нагахь санна: «Хьенех, хьо мукъа хила мегар ду, хьо д1аг1о х1инца» цара алахь, «Со делккъалц 1ийр вуй, со сарралц 1ийр вуй» бахар г1иллакхе дац. Цара д1аг1о аьллачул т1аьхьа, хьо мел сецахь а, цунах хила йал йац. Кханалерчу Къемат-дийнахь барт хоттур болуш х1ума а ду и. Тезетахь къамелаш ца дича а, вела ца велча а, ша 1алур волуш вацахь, цига воьдучул а цунна шен ц1ахь 1ар г1оле ду. Тезета самукъадаккха воьдуш вац, йа хилларш — лелларш дийца воьдуш а вац. «Информаци гулйеш меттиг йац и. Цига веллачунна «Дала гечдойла» а олуш, бухарчеран дог эца, дог хьаста воьдуш ву. Вайн баккхийчара олуш хилла: «Тезета ваха а хаа деза, цигара д1аваха а хаа деза». Ойла йича, доккха маь1на долуш дешнаш ду уьш.\n«Нохчий» аьлла вайн ц1е йаккхар, вайн г1иллакхех доьзна ду. Вайн дай г1иллакх ду вайх «нохчий» аьлла ц1е йаккхийтинарг. Нохчийн къам, муьлххачу а къоме диллича а, майра къам ду. Ткъа тахана вайн хьалакхуьуш болу цхьаболу кегий нах и г1иллакх лелош бац, вайна мел халахеташ делахь а. Цундела царна шаьш тезета даха дезий а ца хаьа, йа цига шаьш кхаьчча, муха лела деза а ца хаьа. Тезетан кеп ларйеш йацахь, и тайпа г1иллакх доцчу наха йохайо и. Шайн цхьацца пхьоьханаш а йой, дийца мел ца дезарш а дуьйцуш 1а уьш. Цундела муьлххачу а тезетахь 1у хила везаш ву. 1у волчу тезетахь, шен тезетан бакъйолу кеп ларло. Г1иллакх долу стаг тезета воьдуш шена т1е хаза шуьйра бедар а йуьйхийна, коьрта пес, йа куй а тиллина г1ур ву. Таханлера вайн кегий нах хаьнт1е герзаш а ухкий, доца пхьош долу футболкаш а йухий, берзинчу кога к1архаш а бухий боьлху. И г1иллакхехь дац, и вуно ч1ог1а маьттаза лерина ду.\nХ1етахь, цу заманчохь, дукхахьолахь, хьехамаш тезеташкахь беш хилла, х1унда аьлча, вай ма-аллара, цу хенахь х1инца санна маьждигаш ца хилла и хьехамаш бан. Вуьшта аьлча, цу тезета баккъал а ц1ена нийат а долуш веанчунна дуьненан х1ума дицло, тезетара д1аваххалц йолчу ханна, и веанарг йеккъа цхьана ойланах вазалуш хуьлу, валаран ойла ю и. Цу ойланехь а волуш бина хьехам ч1ог1а д1а лоцуш хилла. И бахьана а хилла и хьехамаш тезеташкахь бар. Ткъа тахана, Делан къинхетамца, х1ора маьждигехь беш бу хьехамаш, иштта телевизорш чохь а беш бу. Тахана наггахь а хир вац вайна юкъахь чохь лато телевизор йоцуш. Х1инца шен доьзалхо кхетош-кхио хьалха санна хала дац. Вай мел дукха дийцича а, мел сих-сиха дийцича а, вайн х1ума ду вай дуьйцуш дерг. Цхьа а шеко йоцуш, вай лийр долуш ду, вай дала дезаш ду. Цундела вайна хаа деза, тезет х1ораннан а керта х1уттур дуйла а, х1уттуш дуйла а. Валар-висар вайга хоттий дог1уш дац керта, йа цо, жима а, воккха а, могашверг а, могашвоцург а ца къеставо. 1ожалла, мискачун керта а йог1у, хьалдолчун керта а йог1у. 1ожаллин б1аьргаш чохь вай массо а цхьатерра ву. Вай ду и къестамаш беш дерш. Б1аьрнег1ар тохале, ваьшна вай къанделла карор ду, корта сир а белла. Вай и тайпа декхарш д1акхехьа ваьш кегий ду боххушехь, «дада», «баба» бохуш, вайга мохь бетташ бераш хезаш, хан д1аиккхина дуьсур ду вай. Цундела баккхийчаьргара раг1 кегийчара схьаэца еза. Вешан тезет, вай ваьш д1акхехьа дезаш ду, вайна хьалхара и д1акхехьа цхьа а вог1ур вац. Х1ара маьлхан дуьне доххалц йехар йу тезетан кеп.\nМадина Заураева: «Кондитерская — это первый шаг к воплощению моей мечты» →


Пакистанехь 12 стаг ирхъоьллина\nЗазадоккху-бутт 17, 2015\nСтаг Iедалан цIарх верна, официалехь ца тоьхнехь а, мораторий тоьхна ши бутт сов хан яьллашехь, Пакистанехь 12 стаг ирхъоьллина шинарийдийнахь. Чоьхьарчу гIуллакхийн цхьана векало бинчу хаамца, байинарш бу террорхой а, даккхий зуламаш дина нах а.\nНабахтехь болхбечу стага къайлаха дийцина журналисташка, ирхъоьхкинчех 8 Пенджаб, 2 Кхарачи, цхьацца Фейсалабад а, Гуйранвала а кIошташкарчу набахтешкара бу аьлла. Иштта вен кхачийна хилла шиъ ца вуьйш витина, довхоша царна къинхетамбар бахьана долуш.\nНийсса кхо бутт кхаьчна Пакистанан премьер-министра Шариф Наваза махкахь Iедалан цIарх кхин нах бойъу кхелаш йийр яц аьлла.


Нохчийчуьрчу кхело кхин дIа а лаьцна вуьту Исаев Исмаил а, Магамадов Салехь а\nСалехь Магамадов а, Исмаил Исаев а\nНохчийчуьрчу Лакхарчу кхело сацамбина карарчу беттан 6-чохь вежарий Исаев Исмаил а, Магамадов Салехь а лаьцна вуьтуш. И шиъ бехкево гIаттамхошна гIо латтийна ву аьлла, бакъонашларъярхошна гIуллакх политикан бух болуш хета.\nЛакхарчу кхелан кхеташонехь ладуьйгIира ТIехьа-Мартанарчу кхелан кхеташонан аудио протоколе, цу юкъара, адвокато латкъамбина процессуалан къепе йохорах дакъа, дIахадийнера. Кавказ.Реалиига дийцина цунах лаьцна процессана тIехь терго латточу бкъаонашларъяран кризисан "СК SOS" тобано.\nБехкебийраш шаьш дакъалоцуш хилла оцу кхеташонехь видео зIенехула. Лацар юха а ца доккхуш, Нохчийчуьрчу Лакхарчу кхело жоп делла адвокатан латкъамна, шина вешина дIасавалар доьхкуш юха а гIуллакх листар хьалхарчу кхеле дIа а хьажийна. Итт бутт сов зама ю Исаев а, Магамадов а чохь валлон. ГIуран-беттан 21-чохь мацалла кхайкхийра вежарша, шайн дов хаттар Нохчийчуьра кхечу регионе дехьадаккха дуьхьало йича. Даймахкахь кхел бакъонца йийр ю аьлла, дегайовхо яц цу шиннан. Ши кIира даьлча мацалла сацийра цу шиммо.\n20 шо долу Магамадов Салехь а, 18 шо долу Исаев Исмаил а ши ваша ву. Дуьххьара лецира и шиъ 2020-чу шеран бIаьста, Osal Nakh 95 цIе йолчу оппозицин телеграм-каналан модератораш хилла аьлла. Цул тIаьхьа видео арахийцира цара нах къинтIерабохуш – оцу чохь гуш ду царна йиттина хилар. Стохка аьхка "Российская ЛГБТ-сеть" цхьаьнакхетаралло гIодира шина кIантанна Нохчийчуьра Нижний Новгороде дIаваха.\nЧиллан беттан 4-хь Лахарчу Новгородехь юха а лаьцна, Нохчийчу дIавигира Исаев а, Магамадов а. Полицехь масийтта сахьтехь бакъ ца дора и шиъ дIалаьцна хилар. Адвокато кегийрхой лачкъийна хиларх лаьцна дIахьедар деш кехат чуделлачул тIаьхьа бен бакъ ца дира Нохчийчуьрчу Iедалхоша, уьш шайн карахь хиларх.\nМагомадов Салахь а, Исаев ИсмаьIил а бехке вира низамашца йоцучу тIеман тобанна гIо дарна. Нохчийчурчу "Грозный" телеканахула вистхуьлуш Кадыров Рамзанан гIоьнчо Дудаев Ахьмада дIахьедира, лаьцна волчу шимма "гIо дина Котар-Юьртахь Дечкен-беттан 20-хь вийна волчу Бютукаев Асланан терроран тобанна юкъахь волчу низамца йогIуш йоцучу тобанан декаъшхочунна Борчишвили Рустамана" аьлла.\nМарсхьокху-беттахь вежарша дIахьедира, шаьшинна еттарх, бехк тIелаца бохуш. Амма Нохчийчуьрчу Талламан комитето дуьхьало йира, "шаьшшинна ницкъ бина, бохуш латкъамаш а беш, Магомадов а, Исаев а шайн гIуллакх Оьрсийчоьнан кхечу субъекте дехьадаккхийта гIерташ ву, Къилбаседа Кавказана юкъайогIуш йоцчу кхечу регионе дехьаваккхийта дагахь, шаьшшинан ламасте йоцу ориентаци бахьана долуш" аьлла.\n"Мемориал" бакъонашларъяран центро (арахьара агентийн реестрна юкъахь ю иза, организаци реза ца хилла цунна) политикан тутмакхаш лерина Магомадов Салехь а, Исаев ИсмаьIил а


Кадыров Исламан Инстаграман безамна\nТовбеца-бутт 03, 2017\nМуха вехара нохчийн хьаькамах цхьаъ, Кадыров Рамзанан бIаьрг шех баддалц\nНохчийчоьнан хилла вице-премьер, Соьлжа-ГIалин мэр лаьттинарг, мехкан куьйгалхочун администрацин урхаллехь хилларг, Кадыров Рамзанан хьехамча а вара иза… И дерриге а а цхьана стагах – Кадыров Исламах.\n"Кавказ.Реалии" порталан журналисташка церан махкарчу къайлахчу хьосташа дийцарехь, кху шеран Охан-баттахь балхара вохийна Кадыров Рамзанан дешичин кIант Кадыров Ислам, тахана юьртара-цIера дIа-схьа валар дихкина, шен хIусамехь "набахтехь" латтош ву.\nМахкарчу массо а жимачу а, воккхачу хьаькамо лелорийг а санна, Исламан дахар а дара нехан бIаьрга хьалха тергонехь латтош цуьнан Инстаграмехь лелочу аккаунтехула.\nНохчийчохь ламаст хилла дIахIоьттина, Кадыров Рамзана шена герга валийначо оцу сохьта социалан машанехь шен агIо схьа а йоьллий, шен дахарехь а, балхахь а мел хуьлург Iорадокккхуш.\nЦул совнах, оцу пена тIе ухку цара философийн аларш, цхьацца дезачу денца декъалдарш. Доллу йозанаш оьрсийн маттахь хуьлу. КIорггерачу, хецначу оьрсийн маттахь.\nЦундела халкъалахь даьржина дуьйцу, кадыровхойн инстаграмаш лелош лерина хIиттийна, алапа а хIоттийна, мотт хуу нах бу бохуш.\nЦундела, даржах ваьккхиний хьо, Инстаграм дIакхехьа стаг а воцуш вуьсу хьо.\nДахарехь хилла хийцамаш\nСтохка Стигалкъекъа-баттахь Кадыров Исламан "инстаграмера дахар" кагделла шина декъе дирзира.\nМехкан куьйгалхочунна вен Iалашонца йинчу кIелона новкъарло йинчул тIаьхьа хиллера и хийцамаш.\nНохчийн талламчийн зерашца, и кIело вовшахтоьхнарг хиллера мехкан куьйгалхочун чIиран мостагI Ямадаев Iийса.\nХаамашкахь даьржина дуьйцура, Кадыров Исламан уллерчу гергарчо къайлах цуьнан телефончуьра Кадыров Рамзанан лоьмар схьаэцна хилла, Ямадаев Iийсага дIакхачо, бохуш.\nИштта тешам байначух тера дара мехкан урхалхочун хIетахь гIалин мэран гIентахь хиллачу Исламах.\nОцу юкъанна хIора денна инстаграмехь ша мел баьккхина ког буьйцучу Кадыров Ислама цIеххьана сацадо социалан машанашка вийлар а.\nЦул тIаьхьа ша бинчу белхан жамIаш деш мэро дIаяьхьначу кхеташонехь гуш ду, ший а куьйг цуьнан кисешца дихкина хилар.\nХIун ойланаш лаьттара-те Кадыров Исламан коьртехь хIетахь, республикан куьйгалхочунна кечйина кIело аьтто боцуш юкъахъялар жигара Iедалан гонашкахь дуьйцучу заманчохь? Кхуьнан цIе а ма яра хIетахь яха йолийна.\n"Кхерам а, воьхна хьовзар а кеп-кепара эмоцеш ю. Кхерамо гIо до дийна висса, ткъа вохар кийчча Iожалла ю".\nСтохка Мангал-беттан 21-чу дийнахь йина Ислама шен пена тIехь оцу дешнийн публикаци.\nЛогико хьоьху, философийн ойлане воккху стаг, цуьнан кийрахь лаьттачу сингаттамо, гIайгIано.\nКадыров Рамзанан а, Исламан а юкъаметтигаш эххар а дIанисло.\nЦуьнан тоьшаллина санна ду Мангал-беттан 22-чу дийнахь инстаграмехь Ислама шен мехкан куьйгалхочуьнца даьккхина сурт-селфи гучудаккхарехь.\nIедалан урхалхо мел хеставарх а, кIелхьара ца ваьлла\nСтохка аьхка дуьйна юха а жигарала совйоккху Кадыров Ислама инстаграмехь, Кадыров Рамзан хестош, цунна суждане оьхуш, и саннарг ван а вац бохуш. Ислама хьеставаларца яздо "хьоме ВАША", байташкахь хеставо, вазвеш шен куьйгалхо.\nШа цуна резахилар а, цуьнан тобанехь хилар а чIагIдеш масийтта кхайкхам буьллу Ислама зорбане: "СО КРА-н командехь ву", "Рамзан, оха дозалла до хьох!", иштта кхи дIа а.\nБусулбачийн деза лоручу деношца декъалдарш а Кадыров Рамзанан сурт а хIоттош, билгалдоху Ислама. Даим а куьйгалхочун багара дуьйлучу дешнийн цитаташ ялош, шарло инстаргамера Кадыров Исламан дахар.\nМасала, аьтто мел болу республикан урхалхочо олу "Оьрсийчоь гора хIоьттина ган лаьа Малхбузена, амма и цкъа хир доцург ду".\nУггаре интересе дерг ду, хастаме посташ алсам йийлар Исламан пена тIехь кху шеран Iай-бIаьста а, иза даржера вохавале хьалха.\n"Паччахьан» шашлыкаш ечуьнгахь моторан херх бу?"\nСтохка ГIуран-баттера схьа дуьйна шеконаш кхоллаяла тарлора, Кадыровн Рамзанан командерчу Кадыров Ислама Iедалхошлахь дIалоцучу меттигах, цунна кхочушдан тIедохкучу декхаршка ладоьгIча.\nIа доьлчхьана кху дийне кхаччалц инстаграмехь цхьа а хаам бац Кадыров Ислама оьллина ша бечу балхах а, я шена тIедехкинчу декхарех а.\nБилгалъяьккхинчу заманчохь, ма-дарра аьлча, тIаьххьарчу 7 баттахь Исламан агIон тIехь кхо публикаци ю кхачанах лаьтташ, яц цхьа а пост ша бинчу балхах (тергоне ца эцахь моторан херх а карахь субботникехь даьккхина сурт).\nСуьрташкахь дуьйцу Ислама ша устагIан пIендарех цIерга а оьллина, чорпин яй баккхарх, оцу яйне хьоьжучу шен "хьомечу ВЕШИН" Кадыров Рамзанан сурт а хIоттош.\nОцу юкъанна билгалдоккху, вице-премьеран дарже ша кхачале а, Ислама шен инстаграме базбеллачарна информаци латтош хилар, Соьлжа-ГIалин мэран даржехь а, цул тIаьхьа Нохчийчоьнан куьйгалхочун администрацин урхаллехь а мел жоьпалле болх бу ша бийриг, бохуш.\nДукхахъйолу Кадыров Исламан инстаграмера публикацеш декъалдарех лаьтташ ю. Бусулба динан дезачу деношца, Iедалан коьртехь лаьттарш а, церан чуьра гергара нах а дуьненчу бовларца декъалбарца, контртерроран операци (КТО) олу раж юхаяккхарца, Оьрсийчоьнан а, Конституцин а деношца, иштта кхи а масане ду уьш.\nШа виначу шен ненан ларам лаххара хиллачух тера ду Исламан.\n"Хьомечу ВЕШИНА" там бархьама зударийн 8-чу Мартаца Кадыров Рамзанан нана а, хIусамнана а цу дийнахь декъалйой, ул тIаьхьа де даьлча бен коьрте ца догIу цунна нана декъалъян.\n"Уггар а карзахе мIаьрго"\nКадыров Исламан дахарера «уггар а карзахе мIаьрго» а ю инстаграмехь Iораяьккхина. Цо ша боху иштта.\nНохчийчоьнан коьртачу шахьарна "тIеман сийлаллин гIала" цIе тиллинчу барамехь Оьрсийчоьнан президент Путин Владимир чохь а волуш, ша вистхилар ду цо дуьйцург.\nКхаа декъехь видео ю Исламаy пена тIе оьллина.\nТIаккха, вице-премьеран даржехь волчу хенахь хIун декхарш лаьттара Кадыров Исламна хьалха?\nЮьхьанца къахьийгира, кхеташонаш дIахьора, субботникашкахь дакъа лоцура, цул тIаьхьа, Iаламехь чорпин яй боккхура устагIан пIендарш чу а тесна, даздаршкахь хуьлура… "Паччахь" вазвеш, хастамаш бора цунна.\nХьаххинчуьра, шен "хьоме ВАША" санна, спортзале эхар, инстаграмерчу хаамашца, дезаш вацара Кадыров Ислам.\nАвтор Меренкова Любовь.


Инфоурок / Другое / Презентации / Презентация ко Дню чеченского языка и литературы "Ненан мотт"\nНохчийн Республикан Президентан Указ 11.05. 2007 ш. Соьлжа – г1ала № 207 Нохчийн мотт 1алашбаран, кхид1а шарбаран, кхиоран, нохчийн культура кхиорехь, къоман башхалла ларъярехь цо лело маь1на лакхадаккхаран 1алашонца: «Нохчийн республикехь меттанийн хьокъехь» долчу Нохчийн Республикан законна куьг яздина апрелан 25-г1а де –Нохчийн меттан де д1акхайкхо». Нохчийн Республикан Президент Р.А.Кадыров.\n«Хьо ца безаш волчо Шен нана лорур яц, Ненан сий цадечо Мехкан сий лардийр дац…» Билал Саидов\nДуьненчохь са мел долу х1ума ненан кийрара схьа даьлла ду. Х1ун хир ду ненал сийлахь а, деза а. Нанас оьздачу маттахь кхетош – кхиош, набарна дийшош, хазачу мукъамехь илли олуш, дагчу бижийна вайна х1ара ненан мотт. Ткъа вай нохчий ду. Дуьне къоьллича хьана оьздангаллийца, майраллийца, комаьршаллийца, яхьца г1арадаьллачу къоман адамаш ду вай. Нохчийн нанас нохчийн маттахь г1иллакх-оьздангалла а хьоьхуш, схьадог1у вай таханлерачу дийне. Къоман культура ненан маттаца йоьзна ю. Ненан маттахь хьоьху дика мел дерг а. Нохчийн маттахь вайн оьзда г1иллакхаш довзуьйту хьехархоша.\n«Шен ненан мотт халкъо Сий ойуш 1алашбахь, Цу халкъан парг1ато Цхьаммо а хьошур яц».\n«Ваха а ца оьшу,д1ахаьдча цунах, Бицбина вехаш верг ю еса ботт. И саннарг карор бац мел лехарх хьуна. Даймехкан дозалла сан ненан мотт!!!»\nБуьйцуш мотт боцуш халкъ хуьлийла дац, цундела вай хаддаза ларбан беза, дола дан деза х1аллак ца хуьлуьйтуш, 1алашбеш схьабеанчу вешан меттан. Мотт д1абаьлча халкъан тезет, ловзар-синкъерам, дика-вон д1адолу. Ткъа уьш д1адевлачу халкъах халкъ ала йиш яц, уьш шен халкъана ямарт хиллачарех лаьтта кхераме дог1маш ду. Вайн халкъах вайна кхане а йолуш халкъ хила лаахь, угара хьалха нохчийн мотт, олуш ма- хиллара, баьрче баккха беза вай. Нохчийн мотт, хьалдолуш а, бийца атта а бу. Шен ненан мотт доггах безаш воцчунна, Даймохк а безар бац.\nЛадог1а цкъа соьга, хьекъале корта, Ладог1а,яккхий д1а лергара потт: Йист йоцу х1орд санна,бу хьуна шорта Ша хууш волчунна вайн нохчийн мотт…\n«Нохчийн мотт – г1иллакхийн хьоста»\nЦигахь со набарна товжош, Цо олу аганан илли Декара, дог хьостуш, довха, Сан нохчийн маттара илли Абузар Айдамиров\nХьан бах хьо сан Даймохк, яхначу заманахь, Йоза а хьайн доцуш, б1арзбелла баьхна? Кхийсамо аьгначу хьан т1улган белшахь. Гуш ду – кха яздина сан дайшка кхаьчнарг.\nБекалахь, ненан мотт, ца хедаш, ца соцуш. Хьайн хазчу мукъамца тхан дегнаш делош! Бекалахь, ненан мотт, тхан деган мерз хилий. Бакъонца, машарца даха ницкъ луш!\nНомер материала: ДВ-209812


Шайлахь дуккха а нохчий а болуш, мухIажираш бехачу Венерчу пансионатехь коронавирус гучуяьлла\nСтигалкъекъа-бутт 09, 2020\nКъилбаседа Кавказера мухажираш чохь бехачу Венерчу пансионатехь коронавирус карийна. «Эдберган Ца» олучу оцу хусамехь веха тховкело йоьху 400 мухажир. Цигарчу 26 стагаца хааделла ун, царалахь ву пансионатан 4 белхахо а.\nCOVID-9 дIаса ца яржийта йолчу Iалашонца, иза хаалушшехь, пансионатера мухIажираш кхечу меттигашка дасабаха сацам бина гIалин Iедало.\n"Дукхахберш Messe Wien центран гIишлонашка датарбина, кхиберш кхечу мухажирийн хусамашка хьовсийна, цомгуш хилларш дарбан хусамашкахь бу",– элира "Кавказ.Реалиига" кризиснан центран координатора Хубер Андреаса.\nПансионатехь баьхна мухIажираш тестех чекхваьккхина лоьраша. Амма тест шайна яйта цалуурш а бевлла: Iедало мухIажираш тергалбан, "чипаш хIиттош ю", боху эладита лела царалахь.\nТестах чекхбовла дуьхьалойинчех ву "Кавказ.Реалиица" къамел дина 40 шо долу нохчо. Ша шен туй зейта лууш вацара, амма шена тестах чекъх ца валахь 500 евро гуда тухур дуйла хаийтира, тIаккха ша реза хилира тест дIаяла, элира цо.


Динул-Ислам - Хаттаршна жоьпаш - Керистах бусулба стаг кIелхьара воккхуш къаьркъа эца мегар дуй?\nКеристах бусулба стаг кIелхьара воккхуш къаьркъа эца мегар дуй? Тхан дас эцна хилла иза, тхан лолхо кIелхьара воккхуш, цунна хIун хир ду?\n(Билгалдаккхар: хIара хаттар дина дукха хан яра, ши шо сов хан яра, сайна билггал жоп ца хуу дела Iаддитинера ас хIара. Дукха хан йоццуш, хIокхунах тера долчу хаттарх лаьцна яздинарг сайна карийча, оьшучунна пайда хилийта яздо ас иза хIинца).\nИмам Ал-Фаза́рийс (Дала къинхетам бойла цунах) хаьттина хилла Имам Ал-Авза́Iийга (Дала къинхетам бойла цунах):\n«МостагIчуьнан керахь йийсаре бина бусалбанаш белахь, бусалба нахана уьш кIелхьара ба́ха лиъча, оцу мостагIаша цаьрга аьлча: - «Оха уьш дIалур бац шуна хIоккхул къаьркъанах бен», (хIун дан деза цара)»?\nИмам Ал-Авза́Iийс (Дала къинхетам бойла цунах) аьлла тIаккха: «Вон хIума ду аьлла ца хета суна иза. Царна къаьркъа а эцна, уьш цуьнца церах кIелхьарабохуш бу цара. Ца ваьллачу денна деш ду иза (кхин дан хIума ца хиларна)».\nМаликий мазхIабера Iелам-наха а аьлла, нагахь санна къаьркъа а, хьакха а елча бен бусалба нах керстанийн йийсарера схьаба́халуш бацахь, бусалба куьйгалхочунна мегар ду царна дала къаьркъа эца а, хьакха эца а; амма нагахь санна уьш кхидолчу хIуманца реза хила йиш йолуш хIума делахь – тIаккха мегар дац уьш эца а, царна йала а.\nЦундела, нагахь санна цхьа бусалба адам керстанан балехь делахь, и бусалба адам керстано къаьркъа делча бен дIахоьцуш а дацахь, мегар ду цунна къаьркъа эца а, иза цунна дала а, хIунда аьлча иза кхин дан хIума доцуш хьал долу дела.\n20.01.2010 = 1431-02-04\n Шайхул-Ислам Ал-Фаза́рий, «Китабус-сийар», 358.


www.islamannur.org - Имам ат-ТIахьавис гулдина суннатхойн дегнаш тешнарг\nИмам ат-ТIахьавис гулдина суннатхойн дегнаш тешнарг\n[ الشيشاني- Нохчийн маттахь]\nЖайна гочдинарг: Турпалан кIант Фарукъ\nХастам бу Iаламийн Дела волучу АллахIна!\nМисарарчу гIараваьллачу воккхачу Iилманчас, къуьйсийла йоцуш, Ислам-динан лоруш волучу говзанчас Абу ЖаIпар ал-Варракъ ат-ТIахьавис (АллахIа къинхетам бойла цуьнах) аьлла:\n«ХIара - АхIлу ас-Cунна вал-ЖамаIан Iакъидат йовзийтар (кхетор) ду, динан фикъхI Iилманчийн Абу Хьанифат ан-НуIман ибн Сабит ал-Куфийн а, Абу Юсуф ЯIкъуб ибн ИбрахIим ал-Ансарин а, Абу IабдуллахI Мухьаммад ибн ал-Хьасан аш-Шайбанин а (АллахI реза хуьлда царна массарна а) мазхIабан баххашца цхьаьна йогIуш йолу, динан баххех церан дегнаш тешарг а, Iаламийн Делан дуьхьа лелош долу церан дин а ду хIара».\n1. АллахIан цхьааллин хьокъехь, АллахIан гIоьнца доггаха тешна а долуш, вай боху: «АллахI - цхьаъ ву, Шеца цхьана а тайпана накъост а воцуш».\n2. Цхьа а хIума дац Цуьнах тера.\n3. Цхьа а хIума дац И эшон (я Цул толан а, я И гIорасиз ван а).\n4. Кхин дела а вац, И воцург.\n5. Даима а волуш верг ву И, юьхьиг а йоцуш. Хаддаза хин верг а ву И, чаккхе а йоцуш.\n6. Цкъа а пана хир волуш а, Шен хилар соцур долуш а вац И.\n7. Цунна лиънарг доцург цхьа а хIума хуьлуш а дац.\n8. Цхьана а тайпана хIитточу суьрте кхеталур волуш а вац И, я цхьана а тайпана кхетаме юкъалацалур волуш а вац И.\n9. Цхьана а кхоьллиначу хIуманах тера а вац И.\n10. Дийна ву И, цкъа а лийр волуш а вац И. Дерриге а латтош, даима а гIуллакхехь ву И, цкъа а вуьжуш а вац И.\n11. Кхоьллинарг ву И, (Шена) эшарна а доцуш. (Шен кхолламашна) рицкъа луш верг а ву И, цхьана а тайпана хало а йоцуш.\n12. Iожалла йийриг ву И, цхьана а тайпана цаьргарчу кхерамна а доцуш. Денвийриг а ву И, цхьа а хало а йоцуш.\n13. Даима а Шен куьцашца цхьаьна хилла ву И, Шен (кхолламаш) кхоллале хьалха а. Кхолламаш кхоьллинера аьлла, сов ца даьлла Цуьнан куьцех хIуммаъ, (уьш кхоллале) хьалха хилла доцу. Азаллехь дуьйна Шен куьцашца цхьаьна хилла ма-хиллара, оцу кеппара уьш долуш хир волуш а ву И абаделлац.\n14. Кхоллархо («ал-Холикъу» боху Цуьнан) цIе - кхолламаш кхоьллиначул тIаьхьа хилла яц, я цуьнан Кхоьллинарг («ал-Бари» боху) цIе а яц – Цо кхолламаш хилийтиначул тIаьхьа хилла.\n15. Даима а хилла ву И Эла, Ша царна тIехь олалла деш болу кхолламаш кхоллале хьалха а. Даима а хилла ву И Кхоллархо, кхоьллина кхоллам боцуш а.\n16. Белларш денбиначул тIаьхьа («Мухьйи») Денбийриг хилла хиларе терра, («Мухьйи») Денбийриг боху цIе йолуш хилла ву И, уьш денбале хьалха а. Иштта йолуш хилла ву И («ал-Холикъ») Кхоллархо боху цIе а, уьш кхоллале хьалха а.\n17. (Оцу дийциначу дерригенан чулацам) И – доллучунна а ницкъ кхочуш хилар ду, дерриге хIума Цуьнах дозуш а, Цуьнга хьаште хилар а ду, доллу хIума атта а ду Цунна. ХIуммане а хьашт вац И. «Цхьа а хIума дац Цуьнах тера. Хезаш а, гуш а ву И» («аш-Шура», 11).\n18. Шен Iилманца (дуьззиначу хаарца) кхоьллина Цо (дерриге) кхоьллинарг.\n19. Тайп-тайпанара (къадранаш) кхолламаш а къастийна Цо царна.\n20. Дахаран хенаш а тоьхна Цо царна.\n21. Царех долу цхьа а хIума къайлаха ца хилла Цунна, Цо уьш кхоллале хьалха а. Цара мел лелон дерг Цунна хууш хилла ду, уьш кхоллале хьалха а.\n22. Шена муьтIахь хила аьлла омра дина Цо цаьрга. Шена Iеса хилар а дихкина Цо царна.\n23. Массо а хIума Цуьнан сацамашца (къадраца) а, Цуьнан лаамца а хуьлуш ду. Цуьнан лаам кхочуш хуьлуш бу. Ткъа лаьшкахь цхьа а лаам бац - Цунна лиънарг бен. Цунна царна лиънарг - хуьлуш ду, Цунна царна цалиънарг - хуьлуш дац.\n24. Нийсачу новкъа нисво Цо Шена лиънарг. Шен комаьршаллица зенах а ларво, Iалаш а во Цо. Шен нийсонца нийсачу новкъах тила а во, сийсаз а во, бале а лоцу Цо Шена лиънарг.\n25. Уьш берриге а Цуьнан комаьршаллиний, нийсонний юккъехь бехаш, Цуьнан Iедална (лаамна) кIел бу.\n26. ТIехсийлахь ву И, (банне а Шена) дуьхьалаберш а, Шеца нисса берш а боцуш.\n27. Цуьнан кхиэл юхатухун ерг а вац, я Цуьнан сацам хуьйцун берг а вац, я Цуьнан омрина тIехь толам боккхун берг а вац.\n28. Оцу дериггенах а тешна ду тхо (оцу дериггене а иман диллина ду тхо). Иштта доггаха тешна ду тхо - и дерриге а (дийцинарг) Цуьнгара схьахуьлуш хиларах.\n29. Иштта тешна ду тхо: Мухьаммад (АллахIера къинхетам а, маршо а хуьлда цунна) – Цо хаьржина волу Цуьнан лай хиларах а, Цо къастийна волу Цуьнан пайхамар хиларах а, И реза хилла волу Цуьнан элча хиларах а.\n30. Иштта тешна ду тхо: иза - пайхамарех тIаьххьараниг хиларах а, Делах кхийриначеран имам хиларах а, массо а элчанийн эла хиларах а, Iаламийн Дела везнарг хиларах а.\n31. Цул тIаьхьа долу муьлхха а пайхамар вала гIертар – тилар ду, аьшпаш бу.\n32. Дерриге жинашка а, массо адамашка а ваийтинарг ву иза - бакъонца а, нийсонца а, нуьраца а, серлонца а.\n33. КъурIан – АллахIан къамел ду, Цуьнгара деана а ду иза, «муха» ала йиш а йоцуш. Цо Шен элчане (АллахIера къинхетам а, маршо а хуьлда цунна) боссийна хаам а бу иза. Муъма наха иман диллина цуьнга, дуьйцийла йоцуш, бакъдерг а дина. Доггаха тешна а бу уьш, иза – Сийлахь-Везачу АллахIан бакъ къамел хиларах. Кхоьллина а дац иза, адамийн къамел санна. Иза хаза а хезна, цул тIаьхьа иза адамийн къамел лерина волу муьлхха а - керстаналле ваьлла. АллахIа сийсазво иза, емал а во Цо иза, жоьжагIатин цIергахь вагон ваIда а йо Цо цунна. Сийлахь-Везачо боху: «Сакъар чохь вагор ву Аса иза» («Муддассир», 26). ЦIарца ваIда йо АллахIа олучарна: «Адамийн къамел бен дацара хIара-м» («Муддассир», 25). Тхуна хаа а хаьа, доггаха тешна а ду тхо, иза – адамаш кхоьллина волучуьнан къамел хиларах, данне а адамийн къамелах тера а доцуш.\n34. Муьлхха а цхьана агIор АллахI адамех тарвиначо - керстаналла дина. Оцуьнах кхеттарш - ларлуш хир бу, керстанаша олуш долу дешнаш аларах юха а бевр бу уьш. Шен доллучу куьцашкахь И адамех тера цахилар а хуур ду царна.\n35. Ялсаманехь болучарна АллахI гург хилар - бакъ ду, амма царна И гар дерриге юкъалацарца а хир дац, я гаран кеп (муха хир йолуш ю) хууш а дац. Цуьнах дерг вайн Делан Жайнахь хьахийна ма-хиллара: «Оцу дийнахь цхьа яххьаш лепаш хир ю, шайн Делега хьоьжуш хир ю» («Къийама», 22-23). Цуьнан тидарах дерг аьлча, ткъа иза - АллахIна ма-лаъара а, Цунна ма-хаъара а ду. Оцу хьокъехь АллахIан элчанера (АллахIера къинхетам а, маршо а хуьлда цунна) бух болучу хьадисашкахь (вайга) схьамелкхаьчнарг - иза а ду Цо ма-аллара, цуьнан маьIна а ду – Цунна лиънарг. Цуьнах долучунна кIорге а ца оьху (я гена а ца дуьйлу) вай - вайна хетаршца и кхетон гIерташ а, я вайна тарделлачуьнца и нисдан гIерташ а. Цхьа-цхьаъ шен динехь кхерамазаллехь вац шашаха – верриге а доллучунна ницкъ кхочуш а, Сийлахь-Веза а волучу АллахIна а, Цуьнан элчанна а (АллахIера къинхетам а, маршо а хуьлда цунна) муьтIахь хиллалц а, шеко йолуш дерг шеко а йоцуш хуучуьнга даккхалц а.\n36. Стеган бусалбаналла дIачIагIлур яц, нагахь иза муьтIахьаллин а, ладогIаран а буха тIехь яцахь. Муьлхха а шена довза йиш йолуш долучу похIманал а сов долучу Iилмане гIерташ волучунна, шен ойла муьтIахьаллица кхачам хилла йоцуш волучунна - цунна шен дегIан лаамо цIена долучу АллахI цхьаъ варах (тавхьидах) кхета новкъарло йийр ю, иштта цIена долучух кхетарна а, нийса долучу иманна а. ТIаккха (ойланаш) керчаш, техка вера ву иза - керстаналлиний, иманний юккъехь, бакъдарний, харцдарний юккъехь, къера хиларний, инкаре хиларний юккъехь. ТIехIусдина, тилла, шеконашкахь карор ву цунна ша - я бакъдерг къобалдина бусалба а воцуш, я керстдина харцдархо а воцуш.\n37. Ялсаманахь хин болучарна АллахI гарах долу (нехан) тешар нийса хир дац - нагахь цара иза шайна хетарехь сурт хIотторца кхетош делахь, я шайн кхетаме хьаьжжина кхетош делахь, хIунда аьлча гарах дерг кхетор а, (Сийлахь-Везачу АллахIан) Олаллина юкъадоьдуш долу массо маьIна кхетор а – (шайна) хетарца долу кхетораш дитарца а, муьтIахьаллица а хила дезаш ду. Иза - бусалба нехан дин ду. Муьлхха а АллахIан куьцашна керстдарах (АллахIан куьцаш дацаре дарах), я АллахI муьлххачу а цхьаннах дIатарварах ларцавелларг - нийсачу новкъах а тилла, АллахIан сийлаллех нийса а ца кхетавелла и, хIунда аьлча Сийлахь-Воккха вайн Дела – цхьаьнненан а доцу ша тайпана куьцаш долуш ву, Шен цхьаьннан бен йоцу цхьааллин башхаллаш йолуш а ву, ткъа кхолламех цхьа-цхьаъ цхьана а кепара тера а бац Цуьнах.\n38. ТIехцIена ву И - Цунна хIитточу дозанех а, гонашна чохь хиларах а, агIонех а, (муьлххачу а кхолламанчух тера) меженаш хиларах а, гIирсех а. Дуьненан ялх агIонна юккъехь а вац И, кхинйолу ерриге а кхоьллина хIуманаш ма-хиллара.\n39. МиIраж (Мухьаммад хIаваэхула стигала хьалаваккхар) – бакъ ду. Пайхамар (АллахIера къинхетам а, маршо а хуьлда цунна) буса, шен дегIаца, сема а волуш (цIеначу синкхетамехь а волуш), (Маккара ал-Къудсе вигина), (цигара дIа) стигала хьалавигина, АллахIна (иза хьалавоккхийла) лиъна йоллучу лакхенашка. АллахIа сий дина цуьнан - Ша цунна схьадиллинарг схьаделларца. Хаам а бина Цо цуьнга: «Даго (цунна) хьехнарг аьшпаш бац, цунна гиначуьнгахь» («ан-Нажм», 11). Ткъа АллахIа къинхетам а, маршо а йина цунна эхартахь а, хIокху дуьненахь а.\n40. Сийлахь-Везачу АллахIа, цуьнан сий деш, къематдийнахь цуьнан умматан хьогалла дIаяккха лун болу ал-Хьовд (хинан Iам) - бакъдерг ду.\n41. Цо (бусалба нахана) хьажийна латтош долу шапаIат – бакъдерг ду, хьадисашкахь ма-дийццара.\n42. Сийлахь-Везачу АллахIа Адамера а, цуьнан зуьретера а эцна хилла йолу чIагIо - бакъдерг ду.\n43. Сийлахь-Везачу АллахIна азаллехь дуьйна а хууш хилла ду нисса ялсамане гIон болучеран терахь а, жоьжагIата гIон болучеран терахь а. Ткъа и терахь - я алсамдер долуш а дац, я жимлур долуш а дац.\n44. Иштта (азаллехь дуьйна) Цунна хууш ду цара мел динарг а: АллахIна хууш хилларг ду (мел) динарг а. ХIоранца а нисделла, цуьнан дуьхьа и кхоьллина дерг. ГIуллакхийн (Iамалийн) чот чаккхенашка хьаьжжина еш хир ю. Ткъа ирсе берш – АллахIан кхиэлехь ирсе хилларш бу, дакъаза бевлларш – АллахIан кхиэлехь дакъаза бевлларш бу.\n45. Къадар - Сийлахь-Везачу АллахIан къайле ю, Цо Шен кхолламех къайлаяьккхина. Iаршана (АллахIна) гергахь долучу цхьана а малекана а, элчаналла тIедиллина ваийтиначу цхьана а пайхамарна а цуьнах дерг хиъна дац. Оцу хьокъехь долучунна кIорге эхар а, барамал тIех хьесапаш дан валлар а (я ойланаш ян вийлар а) - бохаме вуьгу бахьана а, халонашка вуьгу лами а, эххара а тиларе кхачош долу дарж а ду. Цундела, оцу хьокъехь долучунна гуттар а чIогIа ларлуш хила – цуьнан ойланаш ярехь а, хьесапаш дарехь а, иштта хьайна тIетаьIна йолу шеконаш гергайитарах а. Сийлахь-Везчу АллахIа къадрах дег хаар Шен кхолламех къайладина лардеш ду. Цунна дуьхе кхиа гIертар а ду Цо царна дихкина. Сийлахь-Везчо Шен Жайнахь (КъурIанахь) ма-аллара: «Цуьнга хоттуш дац Цо дечух, ткъа цаьрга хоттуш ду» («ал-Анбийаъ», 23). Цундела, «АллахIа и хIунда до?» аьлла хоьттуш верг - Жайнин (КъурIанан) сацамна дуьхьал воьдуш ву, ткъа Жайнин сацамана дуьхьал воьдуш волу муьлхха а - керста ву.\n46. Доцца дийцича, хIара дийцаре динарг - шайн дегнаш нуьре дина болучу Сийлахь-Везачу АллахIан гергарачарна (эвлаяашна) хаа дезарг ду: иза - шайна кIоргге долучу хаарийн (Iилманан) дакъа деллачеран дарж ду. ХIунда аьлча Iилма (хаар) шина тайпана ду: нахана хаа йиш йолуш долу Iилма а ду, нахана хаа йиш йоцуш долу Iилма а ду. Ткъа хаа таро йолуш, долуш долучу Iилманна инкарло яр (я хаа йиш йолуш долу Iилма дацаредар) – керстаналла ду. Хаа йиш йоцуш долу Iилма хаьа бахар а – керстаналла ду. Иман галцадолуш латта йиш йолуш дац - лоьхуш дерг хаа йиш йолуш долу Iилма хиллалц а, хаа йиш йоцуш долучу Iилмане кхиа гIертар дитталц а.\n47. Вай тешна ду Ловхьул-махьфузах а, Къаламах а, иштта массо яздиначух а. АллахIа Ловхьул-махьфузахь хила яздиначу хIуманех муьлхха а цхьаъ ца хилийта новкъарло ян дагахь ша берриге кхолламаш цхьаьна дIагулбелча а - далур ма дацара цаьрга и. АллахIа Ловхьул-махьфузахь хила ца яздиначу хIуманех муьлхха а цхьаъ хилийтар дагахь берриге кхолламаш цхьаьна дIагулбелча а - далур ма дацара цаьрга и. Шекъа дакъаделла, къематде кхаччалц мел хиндерг дерриге дIа а яздина. Ткъа адамна яздина доцург - данне а карор дац цунна. Нагахь цунна муьлхха а цхьаъ карийнехь а - цкъа а цуьнах воккхур волуш а вацара иза. Сийлахь-Везачу АллахIа ма-аллара: «АллахIа синна тIецадожадо цхьа а цуьнга далун доцург» («ал-Бакъарат»: 276).\n48. Лай хаа дезаш ву - АллахIна хIинцале а хууш хилла хилар Шен кхолламех хила дезаш дерг, Цо Шен къадрангахь билгалдаьхна кегийра хIуманаш а цхьаьна. Иштта болу Цуьнан сацам леланза ца болуш бу. Цо кхоьлиначарех стигланашкахь а, я лаьттахь а цхьа а хIума дац цунна дуьхьал хила, я оцунна тIетоха, я дIадаккха, я хийца, я эшон, я муьлхха а цхьана кепара алсамдаккха а. Иза – иманан бух дIахIоттабен агIо ю, доллучу Iилманан доцуш йиш йоцу дакъа а ду, Сийлахь-Веза АллахI цхьаъ хиларна а, (дерриге Iаламаш кхоьллина, кхобуш, кхиош) Дела хиларна а мукIарло дина тIелацар а ду. Сийлахь-Везачу АллахIа Шен Жайнахь ма-аллара: «ХIора хIума кхоьллина Цо, церан дахар билгал а дина» («ал-Фуркъан»: 2). Иштта а аьлла Цо: «АллахIан болх - хьалххе билгалбина сацам бу» («ал-Ахьзаб»: 38).\nБала бу-кха - Сийлахь-Везачу АллахIца мостагIалла лелочуна, цо билгалдина къадар бахьанехь. Шен цомгашчу дагца цуьнан кIоргене гIерташ волучунна а. Шен сатийсамашца лоьхуш воллу иза - цкъа а шена схьайоьллур йоцуш, хьулйина къайле. Оцу хьокъехь ша мел дуьйцучуьнгахь харцо юьйцуш а, къинош летош а ву иза.\n49. Iарш хилар а, Курс хилар а – бакъ ду.\n50. Iарше хьашт долуш а вац И, я цунна бухахь долучу цхьана а хIумане а.\n51. Доллучунна го лаьцна Цо. Дерригенал лекха а (оцу дерригенна тIехула а) ву И. Ткъа Цо кхоьллина болу массо а кхоллам – Цунна го лацарехь гIорасиз биссина. Ца хууш хIуммаъ доцуш, дерриге а хууш а, оцу дерригенна тIехула а ву И.\n52. Тешна а долуш, бакъдина а долуш, муьтIахь а долуш, вай боху: «АллахIа ИбрахIим уллера доттагI вина, Мусага къамел а дина Цо».\n53. Вай тешаш ду малекех а, пайхамарех а, элчанашка диссийначу Жайнех а. Иштта вай тоьшалла до: уьш берриш а, билггал, нийсачу новкъа тIехь хилла хиларца.\n54. Вайн Къилбехьа боьрзучарех бусалбанаш а, муъманаш а олу вай – уьш пайхамара (АллахIера къинхетам а, маршо а хуьлда цунна) деънарг къобалдеш мел бу а, цо мел аьлларг а, мел дийцинарг а къобалдина тIеоьцуш мел бу а.\n55. АллахIан хьокъехь долучунна ца оьшучу къамелашка а ца дуьйлу вай, я АллахIан динехь харцонца къийсамашка а ца дуьйлу вай.\n56. КъурIанан хьокъехь къийсаме ца дуьйлу вай. Вай тоьшалла до: иза – массо а Iаламийн Делан къамел хиларца, иза дохьуш Тешаме Са (Жабраил-малек) доьссина хилла долу, цо элчанийн эла волучу Мухьаммадна (АллахIера къинхетам а, маршо а хуьлда цунна) Iамийна хилла а долу. Иза - Сийлахь-Везачу АллахIан къамел ду, цуьнца нисдала цхьана а кхолламан къамел доцуш. И кхоьллина ду аьлла а ца олу вай, я бусалба нехан жамаIатна дуьхьал а ца доьлху вай.\n57. Вайн Къилбехьа воьрзучарех цхьа-цхьаъ керста а ца лору вай - цо дина муьлхха а цхьа къилахь гIуллакх бахьанехь, нагахь цо и гIуллакх дан магийначарех (хьанал дина) ца леринехь.\n58. Вай ца олу: иман долучу стагана цо латийначу къино дан зен дац.\n59. Вай догдоху: муъма нахах диканаш дечарна АллахIа гечдаре а, Шен къинхетамца Цо уьш ялсамане бахийтаре а. Ва амма церан хьокъехь хин долучунна тешна (бIобоьлла) хила йиш йолуш дац вай. Ялсаманехь хир бу уьш аьлла, тоьшалла дан йиш йолуш а дац вай царна. Муъма нахах къинош диначу нахана гечдар а доьху вай. Царна хIун хир ду ца хууш, саготта (кхоьруш) делахь а, (АллахIан къинхетамах) дог а ца дуьллуьйту вай цаьрга.\n60. Массо а агIор бIобоьлла хиларой (кхерам цахиларой), кIелхьара вериг хиларах догдилларой - стаг Ислам-дина чуьра аравоккху. Ткъа вайн Къилбехьа боьрзуш болучу нехан нийса некъ – оцу шина йистана юккъехь лаьтташ берг бу (масала: стаг АллахIа доллучунна а чот йийриг хиларах кхоьруш хила а веза, иштта АллахIан къинхетаме сатуьйсуш хила а веза).\n61. Стаг иманчуьра араволуш вац - нагахь цо ша оцу чувалийнарг керстдеш дацахь.\n62. Иман – маттаца мукIарло дар а, дагца тIеэцар а ду.\n63. АллахIан элчанера (АллахIера къинхетам а, маршо а хуьлда цунна) ШарIа а, иштта (бакъо) йовзийтаран хьокъехь, бакъ хилар сецна а долуш, схьамелдеънарг дерриге а – бакъдерг ду.\n64. Иман – дуьхьехь массаьргахь дерг а цхьаъ ду, ва амма царех цхьаберш вукхарал а дикаллехь совбевлла хилар къастор ду: церан АллахIах озабалар совхиларе а, АллахIах кхерар совхиларе а, шайн дегIан харц лаамаша аьлларг цадарца царна дуьхьало латторе а, тIаьхьабаза АллахI сов реза веш дерг къастийна хиларе а хьаьжжина.\n65. Берриге а муъма нах – АллахIан гергара, Цуьнан эвлаяаш бу. АллахIна гергахь царех уггаре диканиш (сийлахьниш) – царна юккъера АллахIна сов муьтIахь берш а, царлахь КъурIанна сов тIаьхьабозуш берш а бу.\n66. Иман аьлча, оцу юкъадогIу: АллахIах тешар а, Цуьнан малекех а, Цуьнан Жайнех а, Цуьнан элчанех а, эхартан дийнах а, къадрах (доьгIначух) а - цуьнан дика а, вон а, марзалла а, къаьхьалла а – дерриге а Сийлахь-Везачу АллахIера хиларах а тешаш.\n67. Вай тешаш ду оцу дерригенах а. Цхьана а тайпана къестамаш ца бо вай Цуьнан элчанашна юккъехь. Вай бакъ дина тIеоьцу цара массара а мел деънарг.\n68. Мухьаммадан (АллахIера къинхетам а, маршо а хуьлда цунна) умматера даккхийра къинош дина берш жоьжагIатахь хир болуш бу. Амма даима а хир болуш бац уьш цигахь - нагахь церан балар, АллахI цхьаъ вина а болуш, хиллехь. Тоба дина бацахь а, муъманаш а болуш, АллахIна дуьхьал кхетахь - уьш АллахIан лаамний, Цуьнан кхиэланий, Iедалний кIел хир бу. Нагахь Шена лаахь - Шен комаршаллица геч а дина, къинхетам бийр бу Цо царех. Доллучунна ницкъ кхочуш а, Сийлахь-Веза а волучо КъурIанахь хьахийна ма-хиллара: «Боккъалаъ, АллахIа геч ца до - Шеца накъостий нисбарна, амма Цо гечдо - цул а жима долучунна, Шена лиъначунна» («ан-Нисаъ»: 116). Нагахь Шена лаахь - Шен нийсонца жоьжагIатахь Iазап лур ду Цо царна. Цул тIаьхьа Шен къинхетамца а, Шена муьтIахьхиллачеран шапаIатца а жоьжагIатара арабохур бу Цо уьш. ТIаккха ялсамане бохуьйтур бу уьш Цо. ХIунда аьлча, Сийлахь-Веза АллахI – Ша къобалвиначарна Iуналла деш ву. Эхартахь цаьрца Шена инкаре хиллачаьрца санна хир волуш вац И, Цуьнан нийсонах бевлла а, шайна Цуьнан гIо хилла а боцуш болучу. Я АллахI, Хьо ву-кха Ислам-динан а, бусалба нехан а Iуналча! Исламехь чIагIде Ахьа тхо, Хьайна дуьхьал кхаччалц!\n69. Вай лаьцна йолу агIо - вайн Къилбехьа воьрзучу муьлххачунна а тIаьхьа а хIоьттина, ламаз дан мегаш хилар ю. Бакъахьарачунна а, къинош долучунна а, оцу кеппара нагахь царех цхьаъ веллехь - царна докъан ламаз дан дезаш ду.\n70. Царех цхьаьнненан а хьокъехь вай ца олу: уьш, билггал, ялсамани чу гIур бу, я жоьжагIати чу гIур бу. Царех цхьа а, керста ву, я мушрик ву, я мунепакъ ву аьлла, бехке а ца во вай - нагахь цара цхьаьннах лечкъош а доцуш, царех цхьаъ гучудохуш дацахь. Цара шайн дегнашкахь къайла дохург Сийлахь-Везачу АллахIна дуьту вай.\n71. Вай цхьана а кепара тIе ца дуьту Мухьаммадан (АллахIера къинхетам а, маршо а хуьлда цунна) умматера муьлхха а цхьаъ вер - нагахь иза вер ШарIо тIедожош дацахь.\n72. Вай къобал ца до вешан имамашна я вешан урхалчашна дуьхьал гIиттар - уьш харцо лелош белахь а. Царна вон лууш, доIанаш а ца до вай, царна муьтIахь хиларах а ца духу вай. Царна муьтIахь хилар – Сийлахьчу АллахIна муьтIахь хиларан декъах лору вай. ХIета, иза парз ду - цара къилахь дерг де бохуш мел доцу. Уьш тобар, нисбар доьхуш, доIанаш до вай царна. Церан харцонашна гечдар а доьху вай.\n73. Вай тIаьхьадозу – пайхамаран (АллахIера къинхетам а, маршо а хуьлда цунна) Суннатна а, бусалба нехан жамаIатна а. Вай ларло – (оцу дийциначу Суннатна а, жамаIатна а) тIерадовларах а, бартбацарах а, декъадаларах а.\n74. Вайна дукха беза нийсонна тIехь берш а, тешаме (аманат долуш) берш а. Вайна ца беза харцонна тIехь берш (зуламенаш) а, тешнабехкенаш (ямартанаш) а.\n75. Муьлхха а вешан хааршкахь билгалза (кегаделла) долучуьнан хьокъехь вай олу: «Массарначул дика хуург АллахI ву!».\n76. Вай къобалдеш ду - маьхьсешна тIехула мосхьа дан мегаш хилар - новкъахь а, цIахь а, бух цIеначу хьадисашкахь дийцина ма-хиллара.\n77. Хьаьждар а, жихIад дIадахьар а бусулба нехан урхалчин куьйгаллехь, уьш дика белахь а, къинош долуш белахь а, - парз ду, къематде хIотталц лаьттар долуш. Цхьана а хIумане дIадаккхалур долуш а дац и шиъ, я къийсалур (дацаре далур) долуш а дац.\n78. Вай тешаш ду - вешан гIуллакхаш дIаяздеш долучу дикачу малекех. Боккъалаъ, АллахIа, гIаролаш а дина, тIехIиттийна ду уьш вайна.\n79. Вай тешаш ду - са оьцучу малеках - мулкалмотах а, дерриге Iаламийн синош эца жоьпалле дина долучу.\n80. Вай тешаш ду - хьакъ долучарна кошан Iазап хир долуш хиларах а, цуьнан кошахь Мункара а, Накира а цуьнга цуьнан Дела а, цуьнан дин а, цуьнан пайхамар а мила ву аьлла, барт хоттур болуш хиларах а. Оцу хьокъехь дерг АллахIан элчанера а (АллахIера къинхетам а, маршо а хуьлда цунна), асхьабашкара а (АллахI реза хуьлда царна) болучу хаамашкахь дийцина ма-хиллара.\n81. Каш – я ялсаманин цхьа беш ю, я жоьжагIатин цхьа Iин ду.\n82. Вай тешаш ду - деллачул тIаьхьа дендийриг хиларах а, къематдийнахь вайн массо а гIуллакхашна дуьхьал бекхам хир болуш хиларах а, АллахIна хьалха дIахIуьттург хиларах а, хьесап дийриг хиларах а, тептар доьшург хиларах а, йолах а, Iазапах а, суьртан тIайх а, мизан терзанах а.\n83. Ялсани а, жоьжагIати а – кхоьллина ю, цкъа а пана хилла дIа а ер йоцуш. Вай тешна ду - Сийлахь-Везачу АллахIа ялсамани а, жоьжагIати а кхинболу кхолламаш кхоллале хьалха кхоьллина хиларах а, цаьршиннах хIоранна а чу даха кхоьллина адамаш хиларах а. Царех Шена лиънарг Шен комаьршаллица ялсамане вохуьйтур ву Цо, Шена лиънарг Шен нийсонца жоьжагIата вохуьйтур ву Цо. Царех хIора а шена билгалдаьккхинарг (доьгIнарг) лелош ву, шена кхоьллина долучунна тIе воьдуш а ву.\n84. Къандрангахь билгалъдаьккхина ду адамашна доьгIна долу дика а, вон а.\n85. Адамийн дарш (гIуллакхаш) АллахIа кхоьллина ду, ткъа хила лаьшкара хилла ду.\n86. «Тавфикъ» бохучу дешан чулацамехь дуьйцуш долучу хIуманна ницкъ кхачар, муьлхха а хIума дайтарехь юкъара хуьлуш долучу, - цхьана а са чохь долучу хIуманан куьцех дагардан йиш йолуш дац и. Оцу кепара долу ницкъ кхачийтар – (муьлхха а) хIума дарах дIакъастон йиш йолуш дац. Ткъа хIума дан ницкъ кхачарах дерг дийцича, и кхочуш дан оьшучу могашаллех а, таронех а, дадаларех а, оьшуш болу гIирсаш хиларех а дозуш долучу, - ткъа иза-м гIуллакх дале хьалха а адамехь долуш ду. И тайпа ницкъ бу и - ШарIо шен тIедахкаршкахь юьхьаралаьцнарг. Сийлахь-Везачу АллахIа ма-аллара: «АллахIа адамна тIе ца дуьллу - цуьнан ницкъ кхоччург бен» («ал-Бакъарат»: 286).\n87. Сийлахь-Везачу АллахIа нахана тIецадиллина - цаьрга далун дерг бен, ткъа адамашка далур долуш а дац - АллахIа ницкъ кхачийтинарг бен. Иза – хIокху къамелан чулацам бу: «Ницкъ а, гIора а дац АллахIехь бен». Вай тIетуху: «Цхьаьнненан АллахIна Iеса хиларах ларвала а, цуьнах генавала а - я хIилла а дац, я хьуьнар а дац, АллахIера гIоьнца а бен. Я цхьа-цхьаъ АллахIна муьтIахь хила ницкъ болуш а вац, иштта муьтIахьаллехь чIоггIа латталур волуш а вац – нагахь оцу тIехь АллахIа цунна гIо ца дахь».\n88. Мел долу хIума Сийлахь-Везачу АллахIан лаамца а, Цунна хууш а, Цуьнан кхиэлаца а, Цуьнан йозанца а лелаш ду. Цуьнан лаам – массо а кхинболу лаамаш кIел а битина, уггаре а лакхара бу. Цуьнан кхиэл - массо а хIилланаш дохош, сов лакхара ю. Цо Шена луъург до. Цкъа а харцо а ца йо Цо. Муьлхха а тайпанарчу вонах а, хIаллакьхиларах а сийлахь-цIена ву И. Муьлхха а тайпанарчу кхачамбацарах а, сакхтах а генна цIена ву И. «Цуьнга ца хоьтту - Цо дечух, ткъа цаьрга - хоттур ду» («ал-Анбийаъ»: 23).\n89. Беллачарна пайда бу - дийначара (гечдар доьхуш дечу) доIанашкахь а, дохучу сагIанашкахь а.\n90. Сийлахь-Веза АллахI - (наха дечу) доIанашна жоп луш ву, цара доьхург луш ву царна.\n91. Массо а хIуманна тIехь дуьззина Iуналла а, урхалла а долуш ву И, ткъа Цунна тIехь цхьана а тайпана Iуналла а, урхалла а долуш цхьа а хIума дац. БIаьрган негIар тухучу юкъанна а Сийлахь-Везачу АллахIах дозуш ца хила йиш йолуш цхьаьллиг цхьа хIума дац. БIаьрган негIар тухучу юкъанна бен дацахь а, ша АллахIах возуш вац аьлла хетарг – керстаналлехь ву, хIаллакъхиллачу нахах цхьаъ ву.\n92. АллахI - оьгIаз а воьду, реза а хуьлу, ва амма цхьана а кхолламчух (адамчух) тера а доцуш.\n93. АллахIан элчанан (АллахIера къинхетам а, маршо а хуьлда цунна) асхьабаш беза вайна. Ва амма царна юккъера къасттийна цхьаъ везарехь барамах ца духу вай, царех цхьанненна а керста а ца до вай. Уьш цабезарг а, церан хьокъехь диканиг ца эриг а ца веза вайна. Ткъа вай – диканца а бен хьеха а ца во царех цхьа а. Ткъа уьш безар – Ислам-дин хилар а, иман хилар а, ихьсан хилар а ду. Цуьнах терра уьш цабезар а ду – керстаналла а, мунепакъалла а, тилар а.\n94. АллахIан элча (АллахIера къинхетам а, маршо а хуьлда цунна) кхелхиначул тIаьхьа массарал а хьалха халифатан мукъ Абу Бакар ас-Сиддикъехь (АллахI реза хуьлда цунна) хила безаш хиларан агIончий ду вай - цуьнгахь хилла йолу сов дикалла а, кхин болучу берриге бусалбашна хьалха иза хьалхара хилар а гойтуш хилла долу. Цул тIаьхьа – Iумар ибн ал-ХаттIабехь (АллахI реза хуьлда цунна), тIаккха - Iусманехь (АллахI реза хуьлда цунна), тIаккха – Iали ибн Абу ТIалибехь (АллахI реза хуьлда цунна). Ткъа уьш берриш а – бакъонан а, нийсонан а халифаш бу.\n95. Вай тоьшалла до: АллахIан элчано (АллахIера къинхетам а, маршо а хуьлда цунна) шайн цIераш а яьхна, ялсаманица шайга кхаъ баькхина хилла волу итт асхьаб ялсаманехь хирг хиларца, хIунда аьлча уьш цигахь хир бу аьлла тоьшалла динарг АллахIан элча ву (АллахIера къинхетам а, маршо а хуьлда цунна), ша мел эриг бакъ долуш волу. И итт асхьаб ву: Абу Бакар, Iумар, Iусман, Iела, ТIалхьа, Зубайр, СаIд, СаIийд, Iабдур-Рахьман ибн Iавф, Абу Iубайд ибн ал-Жаррахь а - хIокху умматан «Тешамениг» аьлла, сийлахь цIе йолуш хилла волу. АллахI реза хуьлда царна массарна а!\n96. Муьлхха а АллахIан элчанан (АллахIера къинхетам а, маршо а хуьлда цунна) асхьабийн а, цIена мел доцучух цIена хилла болучу цуьнан хIусамнанойн а, цхьана а боьха долучух дIахьакхаелла йоцучу цуьнан тIаьхьенан а хьокъехь диканиг олуш верг - мунепакъаллех цIена ву.\n97. Юьххьерачу юкъараллин (салафийн) Iелимнах а, иштта церан новкъа лелла болу царна тIаьхьабаьхкинарш а (табиIаш) - дикаллин дай а, хьадисаш дийцинарш а бу, бакъонаш евзинарш а, хьекъаленаш а бу. Уггаре а диканиг аьлла бен хьехон йиш йолуш бац уьш. Ткъа церан хьокъехь муьлхха а цхьа вониг аьлла верг - нийсачу новкъахь вац.\n98. Вайн (умматера) цхьа-цхьа эвлаяъ (АллахIан гергара дика нах) – цхьана а пайхамарал везаха ца лору вай. Вай эриг иштта ду: муьлхха а цхьа пайхамар (АллахIера маршо хуьлда царна) - берриге а эвлаяэл везаха ву.\n99. Вай тешаш ду - эвлаяашкара вайна девзиначу караматех а, иштта царех лаьцна шайх теша хьакъ болучара бакъ буха тIера дийциначу бакъ дийцарех а.\n100. Вай тешаш ду - къематдийнан билгалонех а: Дажжал вериг хиларах а, стигалара Мареман кIант Iиса (АллахIера маршо хуьлда цунна) вуссург хиларах а, иштта малхбузехьара малх схьакхетарг хиларах а, лаьттара экха гучудериг хиларах а.\n101. Вай бакъ ца до - хиндерг дуьйцучара а, пал туьйсучара а дуьйцург. Иштта вай тIецадуьту КъурIанца а, Суннатца а, бусалба умматан барт хиллачуьнца а цхьаьна ца догIу муьлхха а цхьаъ дуьйцуш волучуьнан къамел.\n102. Вай къобалдо: цхьаьна (жамаIатехь) латтар - бакъ некъ хилар а, нийса некъ хилар а, иштта декъадалар – (бакъонна тIера) галдовлар хилар а, Iазап хилар а.\n103. АллахIан дин стигланашкахь а, лаьтта тIехь а цхьаъ ду, ткъа иза – Ислам-дин ду. Сийлахь-Везачу АллахIа боху: «Боккъалаъ, АллахIна гергахь дин - Ислам ду» («ал-Iимран»: 19). Сийлахь-Везачу АллахIа кхин а аьлла: «Со реза хилла - шун дин Ислам хила» («ал-Маида»: 3).\n104. Ислам – барамал тIех долучунний, барамах эшийначунний юккъера ду, ташбихIний (АллахIан куьцаш муьлхха а цхьана кхечуьнан куьцех тардарний), таIтилний (АллахIан куьцаш дацаре дарний) юккъера ду, (адамо дийриг цуьнан) лаамаза деш ду бохучу кхетамний, АллахIа доьгIначунна керстдаран кхетамний юккъера ду, (АллахIа хьесап дийриг хиларах ца кхоьруш) тешна хиларний, (АллахIан къинхетамах) сатуьйсийла яйна хьийзарний юккъера ду.\n105. Ткъа хIара (дерриге вай дийцинарг) - вайн дин ду, чухула а, тIехула а вай шех тешаш дерг а ду. АллахIна хьалха, цхьа а уьйр йоцуш, цIена ду вай, оцу вай дийциначунна а, кхетийначунна а дуьхьал мел баханачарех.\nАллахIе доьху вай: иманехь ваьш чIагIдар а, вешан дахарш, цуьнах доха а ца духуш, дерзор а, ваьш лардар а – тайп-тайпанарачу (харц) ойланех а, уьйр йоцуш даьржиначу хетарех а, вочу мазхIабех а - мушаббихIаш а, муIтазилаш а, жахIмаш а, жабраш а, къадараш а санна долучу, иштта уьш доцучу а, Суннатан а, ЖамаIатан а некъах галмарзах а девлла, тиллачу тешамийн агIончий а хилла дIахIиттина долучу. Вай декъаха дац цаьрца, ткъа вайна гергахь уьш - тиларчохь а, хIаллакьхиларан новкъахь а бу.\nАллахIе доьху вай: массо а харцонех ваьш лардар. Дика мел дерг дарехь гIо а доьху вай Цуьнга.\nОцу тIехь чекхдолу Имам ТIахьавин жайна.


Сулейманов Ахьмад. Ненан бIаьрхиш\nНохчийчоь -- СаймаIашка\nЦхьалха цхьа кIант вара къеначу ден, ненан. Дукхавезаш Iалашвора цара шайн кIант.\nСулейманов Ахьмад. Ма дохко ваьлла со\nСулейманов Ахьмад. Ма ала соьга\nСулейманов Ахьмад. Хьо марша Iойла\nСулейманов Ахьмад вина 1922 шеран стигалкъекъачу-беттан 1-чу дийнахь Хьалха-Марта районан Олхазар-кIотарахь. Ишкол яьккхина ваьлча Ахьмадас серлонан наркоматан инструктор а, комсомолан райкоман секретарь а болх бо. Сибрехара цIа дирзинчул тIаьхьа цуо чекхйоккху Нохч-ГIалгIайн пачхьалкхан хьехархойн институт. Цул тIаьхьа Ахьмада дуккха а шерашкахь хьехархочун а, директоран а болх бо Хьалха-МартантIера а, Олхазар-кIотара а ишколашкахь. Цул совнаха, Нохч-ГIалгIайн яздархойн союзан литконсультантан декхар кхочуш а до цуо. Шен кхоллараллин болх А.Сулеймановс 30-чу шерийн чаккхенехь болийра. «Безаммий, шаьлтий» цIе йолу стихийн хьалхара гулар араяьлла 1967-чу шарахь. ХIетахь дуьйна шуьйра йовза йолало поэтан цIе. «Цхьа-ши дош» книга язъярна Нохч-ГIалгIайн Пачхьалкхан совгIатан лауреат а хилира Сулейманов Ахьмадах. Ахьмадан дуккха а байташ иллешка, эшаршка йирзина, халкъана шуьйра евзаш а, езаш а ю. Кхин цхьаъ билгалдаккха деза: вайнахана йицъелла Нохч-ГIалгIайн чохь лелла вайнехан топонимаш меттахIоттийра цо. Кхалхар нисделира цуьнан 1995-чу шеран мангал-беттан 20-чу дийнахь.


Эрмалойчохь Iаш бу "шайтIана" ламазаш дийриш - Chechenews\nГлавная » Все Новости » События » Эрмалойчохь Iаш бу «шайтIана» ламазаш дийриш\nЭрмалойн махкахь 40 эзар езид Iаш ву. Уьш курдойн орамаш болуш нах бу, амма церан дин керста а, зороастран а, бусулба тIарикъатийн а элементаш юкъалоцуш ду. Шен дукхаллица 2-гIа къам ду и Эрмалойчохь, эрмалой 98 процент а болуш. Езидашна дукха тIеIаткъам бина исторехь, амма хIетте а шайн дин а, култура а Iалашъян хиина царна.\nЗовуни-юьртахь Iаш ю хIара зуда. Дукхах болу езидаш Иракъехь бехаш бу (500 000 гергга). ТIаьххьарчу шерашкахь дукха езидаш Европе дIабахана.\nХIара жима зуда тIаусан сибатахь долчу маликан суртана барт боккхуш ю. Оцу маликана Iибадат до езидаша. Цуьнан цхьа цIе — ШайтIа ю. И бахьанехь дуккха а керста а, бусулба а наха еэидаш Иблисан динехь бу олу.\nШен дайн сурташ гойтуш ву хIара стаг. Езидаш курдой меттан цхьа диалект юьйцу. Наггахь иман диллина боцу курдой олу царах.\nУьстагIий леладо цхьаболчу езидаша.\nЕзидийн зудабераш хьалхе доьлху маре. Эрмалойн Iедалша маре яха мега хан 18 шо хIоттийначу хенахь, езидаш дуьхьалбевллера оцу низамна. Парламенто тIаккха езидийн мехкаршна 16 кхаьчча маре баха бакъо елира.\nЭрмалойчоьнан Езидийн Бертан директор Тамоян Iазиз журналисте къамел деш ву.\nЕзидаша шайна юккъе цхьа а ца вуьтту. Цхьанне церан дине вала а бакъо яц.\nКхалла хIума кечъеш бу езидийн зударий.