ГIадвахача деха дог — Сердало\nЦхьа ткъо шу хьалха сай вахара хьал кIеззига аттагIча хилар догдоахаш, дезало а йоккхийча шахьарашка хьалкхийча дикагIа дешарг ма дарий, цар кхетам а лакхлург ма барий, аьнна хеташ, дикка уйла а яь, мехкал арахьа ваха дIаваха лаьрхIар аз. ХIана аьлча, вай мехка бокъо юхаметтаоттаяьчул тIехьагIа юхьанцарча 1990 шерашка укхазара вахар, хIанз тIехьарча шерашка санна а доацаш хала дар. Ваха-ва, чу-аравала, хьайна чам болча дIа-хьа ваха атта дацар. Цу хана нах дукхагIа юртбоахама балхаш дирца, е базараш лелайирца бахар. ХIаьта сай хана арахьа дийша, долчча хIамах дика кхеташ волча сона хала дар цхьа моллагIа болх бе, бокъалдар аьлча дог а дагIацар хала балхаш де, са дилла чам хиннаб цIена барзкъ тIадувха йиш йолаш бола болх бе. Цул совгIа, сесаг а яр массаза могаш яц ше яхаш кадаш. Цудухьа лаьрхIар аз мехкал арахьа кхычахьа йоккхачча шахьаре ваха дIаваха.\nНаьсарен шахьарера йодача цIермашинаца вахар со вай мехкаца Iадика а йийца водача хана. Массаза Боро тIа ваьхача сона хала дар хотташа, колдаша даьхача, кIоагаш доахкача наькъаш тIа гIолла лела. Цу хана машин «Волга» яр сога ийца, хIаьта аз из цIена лелайора. Лоацца аьлча тиша дар цу хана гIалгIаша нана-Наьсаре оалача шахьара хьал.\nТхоаш накъа даха баьхкача гаргарча нахаца Iадика а йийца, тхо дIачу хайшача тохабенна болабелар поезд. ХIаьта цун корах ара а хьежаш, цхьацца хIаманца уйла еш вагIаш цIаьхха дагабехар сона, ши-кхо ди хьалха сай волгаца хьавоагIаш наькъаюкъе боаллача кIоаг чу чарх Iочукхийтта цхьа во машен тосса а енна, машена тховнах хьалкхийтта лоазабаь сай корта. ХIанз а лазар дора сона цо. Шорттига машин дIаюстара а яьккха со сецача зийр аз сай машина чарх хеца а енна «Волга» цхьан оагIорахьара IотаIаш. Чура Iо а ваьнна, кIоаг чу кхийттача чархага со хьажача диск сотта а даь, хецаеннаяр са машина чарх. Цох халахетар а хинна из кхы меттаоттае вIаштIехьа ца доалаш веший коа Iооттайир аз. ХIаьта цу гIулакхо юххера а дIачIоагIйир са арахьа дIаваха чам болаш хинна уйла. Кхы-м кхетаргьяц Темаркъа машена чарх кIоага чу. Йоккхача шахьарашка ишта дац, цигара наькъаш геттара дика тоадий хул.\nВаха, дIакхаьчар со айса лаьрхIа хиннача шахьаре. Эггар хьалха сай дезал аьттув болча деша дIа а ховшабаь сайна болх лаха хьажар со, корабеш болх бацар. ЦIагIара Iоводаш дихьа кIезига ахча а ма дарий сога. Цудухьа ахча карара далале сесаг цхьаннача больнице чакх а яьккха, дарба де Iоюжайир аз.\nДехьа а сехьа а кхайкамаш мел долча хьожаш, тIаводаш болх лохаш со волаш, массаза айс догдаьха, се хьийга асфалт улла наькъаш, гIашлошта дахка такалгаш, хан-ханнахьа астановке хьатIайоагIа автобусаш, трамваяш – долла хIама ше-ший аргIах дар цига. Дукха ха ялале сайца цхьана арме хиннача гIаскхечунца бувзаме а ваьнна, из волча балха араваьлар со. ГIишло хьалъеча эшаш мел бола кхоачам бохкача йоккхача дика доал де оттавир со. Тика чу хьачу мел дахьари цу чура дIаара мел хьори сога гIолла чакхдоалаш дар. Алапи а дар са тоъаргдолаш.\nИштта со хьувзача гIолла больнице дарба деш хинна сесаг а гIойле хинна, йирза, дикка меттаера бIарчча шин бетта дарба дича, бераш а даггара дешаш дар кхыча берел тIехьа ца дусаш, хIаьта со сай дезала напагIа Iалашдеш къахьегаш болхбеш вар. ХIанз со лелавеш балха дIа-хьа кхувлаш машин а яр са, лоаллаш саг а волаш. Наггахьа сай лоалахо воагIа со волча, Темарк, аьле чукхайка. Цунца цхьацца шишша дувцаш дIахьу аз мукъайола ха. Вешта новкъостий-м тоъала ба са кердача шахьарерча нахаца хьоашал тоссаденна хинна. Иштта къарс-къип яхаш со ваха ткъо шу даладоалар. Ха дIа мел йода Даьхенгахьа са а тессадар аз. Цу ткъаь шера диазза е пхезза мара цIавена а хиннавацар со.\nТелевизор хьалсагача дукха гу сона тIехьарча хана ГIалгIай мехка хулаш дола хувцамаш, ди тIехьа тоалуш, хозлуш латт вай мохк. Денна телевизора чу, «ГIалгIайче» яхача къаман телерадиокомпане гIолла хьожаш гу сона мехка дикагIча оагIорахьа хулаш латта хувцамаш. Цхьан хана сай новкъости хинна нах а, сай юртхой а, лоалахой а гу сона телевизора чу гIолла къамаьлаш дувцаш хьаьхьокхаш. ХIаьта уж бIаргбайча царга а сатосса аз. Лоацца аьлча мехка юха цIава догъотт.\nЦхьан сайранна телевизорга хьожаш къаман оамалаш ювцаш йолча передачага ладувгIаш со волаш ведда кIаьнк чуийккхар сона. Ший телефона тIара цхьа видеоролик хьахьокхаш ва из сога:\n— Хьажал да, мишта хоза я вай шахьаре керда хьалъя гIишло. – Назрань я цо ювца шахьар.\nАз массаза а ювц сай берашка Назрань, бувц вай мохк уж юха цига цIабаха безаш ба яхаш. Цудухьа ведда венав из со волча Назране керда етта массехк гIат йола гIишло хьаеллаш яьккха видеога со хьажийта. Цу тIа гу сона къамаьл деш, тIехьарча хана Назрань чIоагIа тоаеннай яхаш наха дувцаш, хьаеллаш йоккха керда школа. Цох чIоагIа товр хинна, вагIаш цIаьхха дагадехар сона ГIалгIай мохк а хоза тоа ма беннабий, Наьсарен шахьар а хьалха хиннар йоацаш хувцаенна тоаенна дIа ма эттайий, фу дар-хьогI со цIа а ваха кIезига ха а яьккха юхавеча. Лоамаш бIаргаго а бар са чам. Ишта из уйла еш волаш тхьайса дIавахар со.\nIуйранна сомаваьнна ламаз деш вагIаш дагадехар сона цIавахавезалга а ца воде сайна сагота хургйолга а. Цу тIехьа дагадехар «Ший цIа – цIай цIа», яха халкъа кица. Се феттал дуаш вагIаш аьлар аз сесагага, со цIаваха воал, шоашта чам бар дIакийчле, кхоана гIоргда вай. ТIаккха сай телефона тIара цхьа номер хьа а леха цу тIа пIелг тоIабаь дIайист хилар со:\n— Здорово, Алексей. Мне нужно поехать домой на несколько дней. Так что меня не будет в течение 10 дней, — аьлар аз.\n— Хорошо, Темарк, — цо а аьнна, паргIатваьлар со.\n— ХIанз вай мохк а дика тоабеннаб, фуннагIа дале а ший мехка бакъахьа ва-кх саг. бераш а гIадгIоргда, — аьлар сесага.\nУниверситете деша вагIа воI цига а вита вож мел бола дезал машена чу а ховшабаь цIавера со вай мехка. Мохк хувца а беннабар дикагIча оагIорахьа, дукха керда даьнна хIамаш дар, Долхаше Магасе дахар тхо цига дийцадар оаха цхьан квартире Iергда аьнна.\nТхоаш цIадаьхкача шоллагIча дийнахьа, укх бетта да из, кIира дац со цIавена а, эггара хьалха сай гаргара нах болча чакхвала уйла йолаш сай кердача иномаркаца араваьлар со. ДIа-хьа хьажача лаккха урагIа яха ягIача гIишлонех доаккхалдеш, шердаьча наькъех доггIоздаьнна, баьццарча аренашца самукъадоалаш водаш вар со, бакъда цIаьхха машин цхьа во тосса а енна руля тIа накха дIатIакхийтта тормаз теха наькъа юккъе сецар со. Цу сахьате зийр аз машин цхьан оагIорахьар Iолохлуш. Из бар са машена чарх кIоаг чу кхийтта оагIо. Чехка машен дIаюстара а яьккха со хьажача уллаш асфальт бале а, наькъа юккъе баьллача кIоага чу кхийттача чархан дийск соттадаьдар, чарх ше а хецаеннаяр. Мишта ехар а хац ткъо шу хьалха из мо бала эза йоа, айса веший коа Iооттаяь сай «Волга» дагаехар сона.\nМа дарра бакъдац те телевизора чу мел хьокхар. Йоккхача шахаьре ца хинна ираз, укхаза хургдий аьнна хийттар сона сай дагахьа. Ше шах доагIаш керта чу даьхкар сона «Кхы гIоргйий нани Ачалкхе», яха дешаш. ХIанз кхоана е ломма се ваьхача шахьаре юха ваха уйла йолаш ва со, кIоагаш ца доахкаш шара наькъаш хIаьта а ма дий цига.\n← Овшанаькъан Ахьмада Мусай 85 шу дизарга\nРазрешение споров об изменении установленного судом размера алиментов и освобождении от уплаты алиментов →\nПогода и коммунальщики


Нохчийчоьнан президент Масхадов Аслан журналисташца къамел деш,1999-гIа шо.\nСелхана жоьжахатIех чекхдолуш, къомо шен цIийца хьанйина, тIаьххьара а Делера йоьссина ели хIара-м, аьлла, хоьтуьйтуш кхаьчна маршо яра иза, нах серлабаьхнарг. Цхьа а, баккъала а, цхьа а стаг вацара шена уллераниг, юьстахарниг, чуьраниг-арахьарниг вовзанза висина - тIамо гайтинера муьлхачу суьртахь хуьлу кIиллолла, мел мехала ду доьналла, стогалла, боршалла.\nОьрсийчоьнера, цуьнан лаамза, и маршо яьккхина къонахий базбар а сийлахь долуш, церан бага хьаьжжина яра херцаршкахь яха йисина массо а ярташ а, гIаланаш а.\nЦундела тIех тамаше а дацара пхийттех сов волчу кандидаташлахь, тIом доккхачу декъанна шегарчу хьуьнарца, хьекъалца дIаберзийна волчу Масхадов Аслане нехан безам латтар.\nШена президентан даржехь ша чIагIвеш, таж туьллуш, Масхадовс арахьара дуккха а баьхкинчу хьешашка аьлларг иштта а долуш, цуьнан куьйга кIел дIадолийра Нохчийчоьно тIом боцу дахар.\nМасхадов: «Тхуна гергарло деза Дала кхоьллинчу массо а адамашца. Баркалла шуна, тхо лерина хьошалгIа дахкарна а, хIокху даздаршкахь дакъалацарна а. Маршалла ло нохчийн халкъера а, соьгара а шайн халкъашка а, доьзалшка а...»\nКхеташ ду, къомо бина къастам цуьнниг бу. Ткъа муха тIеийцира шайн эшам кIелбисинчу кандидаташа? И хаттар вай дийр ду царех дийна бисинчех шинга. Цхьаъ – ша вара президентан дарже ваха къовсалуш. ШолгIаниг – шена тешам белларг толахь, вице-призидент хила везаш вара. Бац уш тахана Нохчийчохь. Вайн махка тIе бода боьссича, бовлуш хуьлучу хьаькамашка, ах бIе шо хьалха комиссара Ушаев Мазлакъа нахана юккъехь, тIе мехкдаьтта а детташ, вагийна Гелдаганара гIаттамхо Зелимха санна, шаьш хIаллак ца байта пана махка бевдда дIабахначу эмигрантех ву ший а.\nИчкерех Европехь жоп лучу декъан хьалханча Закаев Ахьмад ву Лондонера зIенехь. Цо иштта бовзуьйту шена ша эшча хилла «цатам»:\nЗакаев: «Оцу хенахь, тIом дIабаьллачу хьолехь, уггаре а нийсачех харжам бара вайн халкъо бинарг – Масхадов Аслан президент харжар. И бакъ харжам хиларе терра, ас боккха кхаъ хилла тIе а ийцира иза. Харжамашкахь дакъалоцучунна, уьш чекхбовлале а , церан чаккхе муха хир ю хууш дара. ХIунда дара? Оьрсийчохь долчу хьолаца доьзна а дацара иза – вай вешан махкахь ма дарий, нехан дагахь дерг а хаьара вайна, царна хетарг а хаьара вайна – нах, олуш ма-хиллара, корта дIабаьххьина Асланехьа дог-ойла чIагIъелла а бара, шайн цуьнга болу тешам чIагIбина а бара.\nИ харжамаш бирзинчул тIаьхьа, жамIашна духьал волуш волу стаг, къомана дуьхьалвала везаш вара. Цундела ас, цхьа а шеко а йоцуш, ас хIеттахь ала а элира иштта, боккха кхаъ хилла тIеийцира и харжар, къобал а дира. Нийсачарех харжам а бара иза, къоман харжам а бара иза.»\nМассо А Маьрша Вара Харжам Бан …\nЯндарбиев Зелимха толахь, вице-президент хила везачех вара Абумуслимов Сайд-Хьасан а. Закаев Ахьмада а, кхиболчу харжамашкахь эшначу кандидаташа а санна, Масхадов Аслан и тоьллачу дийннахь декъал вира Сайд-Хьасана а. Цо иштта дагалоьцу лелларг.\nАбумуслимов: «Хасу-Юьртахь бинчу берта тIехь билгалдаьккхина дара, кхидIа юкъаметтигаш машарца бен къастор яц, тIом хир бац, аьлла. Цигахь Европан Кхеташонан кхерамзаллин а, юкъахь бартбаран а организацино (ОБСЕ) дакъа а лоцуш, бина барт бара иза. Нохчийн къоман сатийсам бара, хIинца и тIом, кхин хир боцуш, дIа а баьлла, Оьрсийчоьнца, вовшашка ларам а болуш, юкъаметтигаш кхоллалур ю, боху, сатийсам а бара. Массийтта бIешарахь лелла харцо чекхъер ю, боху, сатийсам а бара.\nЦундела массара а харжамашкахь жигара дакъалецира, къомо кхаьжнаш Масхадов Асланна дIабелира ( Дала декъал войла иза!). 19 кандидат вара дакъалоцуш. Оьрсашна духьало йина 4-5 воцург, вуьйш кеп-кепара кхетам болуш нах бара, оппозицех болу кандидаташ а тIехь. Хетарг ала, дийца маьрша а дара махкахь, ца алийтина, бохуш, аьрзнаш а дацара. ...Программаш тIехь хIун дара? Масала, Масхадов Асланан программи тIехь дара, нохчаша йозуш йоцу маьрша пачхьалкх кхуллуш ю, цуьнан маршо цхьанненна а дIалойла а дац, аьлла. Оьрсийчоьнца ларам болуш юкъаметтигаш лелор ю, аьлла, билгалдаьккхина а дара. Оцу харжамашкахь халкъо дукхахболу кхаьжнаш Масхадов Асланна дIабелира...»\nХаржамийн башхаллех, уьш цIена а, буьззина низаман буха тIехь дIабаьхьна хилар а дагалоцуш, билггал Масхадов Аслан стенна хаьржира халкъо, иштта го Закаев Ахьмадна:\nЗакаев: «Хьалхара тIом боьдуш машаран дийцаршкахь хьалха ваьлла ма варий Аслан. Нехан дегнаш чу дижинарг, цунна оьрсашца барт карор бу, кхин цкъа а тIом а богIур бац и карийначул тIаьхьа, аьлла, оцу тIехь Iалашо а яра, цу тIехь Аслане тешам а бара.»\nНохчашна тIехь Кремло латточу Iазапна вуно чIогIа са а гатдеш, Далла дуьхьал дIавахара говаьлла, Оьрсийчохь тоьллачех лоруш хилла адвокат, танкийн полкан куьйгалхочунна Буданов Юрийна, нохчийн йоI цо хьийза а йина, ер Iедале окхуьйтуш, къар а ца велла, набахте дIахьажийна волу Хамзаев Iабдулла. Иза а хилира хIетахьлерчу харжамашна реза. Цо иштта дийцира шена тайнарг:\nХамзаев: «Масхадов хоржуш со цIахь хилла ву ( Хьалха-Мартанахь – Ч.Л.), хил дехьа Iеш йолу сан нус – со цIа веъча, могуш йоцуш ю ша, олий, со волчу ян хIуттуш а йоцу – кхаж таса йоьду ша, бохуш, оцу лайлахула дIатекхна-м дага догIу суна! Хьайн цIахь хIунда ца Iа хьо, аьлча, хIан-хIа, вайна хIинца паччахь хоржуш ву, бохуш. Массо а паччахь хила лууш а вара, цхьана а стагна духьало еш а яцара.\nХIокху дуьненна хаа а хууш, цул цIена хаьржина паччахь 1947 шарахь дуьйна схьа суна гина вац. Уггаре хьалха со суо теш а волуш, харжамаш харцо йоцуш, цIена бара. Соьга а бехира, ур-атталла Масхадовс а тIехь, юкъаяккха хьайн кандидатура, оха оьшу 10 эзар куьг схьагулдийр ду хьуна, массо а цхьаьна юкъадовлу вай! – ХIан-хIа, дIадовла, товр а вара-кх шуна со, къанъелла бугIа эсашна юккъехь санна, паччхь хила гIерташ, нах сайх белош, хаза а хир вара-кх со, аьлла, со IадIийра!»\nМахкахь хьовха, дуьнен тIехь а ша тоьлла тIеман баьчча хилар гайтира Масхадов Аслана ша президент харжжале. Ткъа аьтто ца белира маьршачу хьелашкахь маьршачу заман баьчча хила. Бехкаш баха хьаьгначарна бехк билла хIуъа карадо.\nИ ца ларавелира маьрша дахар дIахIотто, йохийна республика денъян, ледара политик вара, олу цхьаболчара.\nКхиболчара нийса дац олу, махкана гонаха Кремло латтийна хьал чоьте а ца оьцуш, иштта дийцар. Историн Iилманийн доктор волчу Абумуслимов Сайд-Хьасана оцу хаттарна жоп луш дагадоуьйту 1999-гIачу шарахь, шолгIа тIом болабалале, хIоьттина хилла хьал.\nАбумуслимов: «Боху, кхаа шарахь шуна маьрша пачхьалкх лаьттира, шуьга хIумма а дан ца делира, йозуш йоцу пачхьалкх шуьга дIаеллера, шу лара ца дира. Бакъ дац. Елла яц вайна йозуш йоцу пачхьалкх, и къобал йина яцара цара (Оьрсийчоьн куьйгалхоша-Ч.Л.). Шаьш IадIийнехь а дацара хIума, юкъаметтигаш кхечу пачхьалкхашца а ца лелаяйтора – блокада хIоттийнера.\nШаьш гIо а ца дора, вайца юкъаметтигаш лелош болу мехкаш а вайх къехкабора. Ца еллера вайна маршо, ца еллера, къобал ца йинера. Мохк аьттера, меттахIоттош шаьш дийр ду а аьлла, накъосталла дан а ца динера. Цу тIе, вайга ваьшка а и дойтуш ца хилча, и йоккха харцо ю.»\nИ МостагI ХIокху Махкахь Мел Ву…\nЗударийн Дезчу денна, Кадыров Рамзана ма-аллара аьлча, совгIат а деш, Кремлан ницкъаша 2005-гIачу шеран оцу дийнахь вийра Масхадов Аслан. Вийра, шеца дийцарш дан кечло алар бахьана долуш, цо шеггара, еккъа шен агIор баттана тIеман мораторий а кхайкхийна, Ичкерин бIаьхошка тIом бар а дехкийтинчу муьрехь.\nАмма оьрсийн президентан Путин Владимиран Iалашонашца йогIу ала а дацара Масхадов Аслана ша вала массех де дуьсуш Маршо Радионе еллачу интервьюхь йовзийтина шен ойлан чIагIо.\nМасхадов: «И мостагI хIокху махкахь мел ву, къийсам ца сацабар, юха ца довлар, къар ца далар, и мостагI хIокху махкара араваккхар, ... кхин цхьа а хIумма а дац.»\nДала яздинчух стагга а вер вац, вала кхоьллина ву массо а, ша цхьа Масхадов, нохчийн тIемалойн хьалханча вер, къомо ловш долчуьнга хьажча, ца хила а там бу дIоггара зене. Амма и хIаллаквар Оьрсийчоьнна шена а марахдаьлла хIума го Закаев Ахьмадна. И тешна ву, Масхадов дийна висинехь, тIеман аре шорлур яцара, ерриг а Къилбаседа Кавказан лан дезар дацара цуьнан кIаьхьалла бохучух.\nЗакаев: «Нохчийчоь, нохчий, Дала мукъалахь, боккхачу тIамах хьалхабевлла. Амма Оьрсийчохь и тIом дIабоьдуш а бу, и тIеман ачо ехха лаьттар йолуш а ю. ХIунда аьлча, Нохчийчуьра ара а баьлла, тIом Оьрсийчохь лаьтта тахана, цхьайолчу меттигашкахь дIаболалуш бу иза, кхечу меттигашкахь марсабаьлла дIабоьдуш бу иза. Амма дIаберзий, гIуллакх машарене дерзий гена ду.\nПутин дIаваьлча, тIебогIур болчу политикаша йоккха гIулч яккха езар ю Оьрсийчоьнна эшам боцуш и дов дIадерзо а. Соьга хаьттича а, Нохчийчохь, Къилбаседа Кавказехь лелачун терго еш болчу нахе ладоьгIча а, Аслан верца доьзна эшаме даьлла а ду-кх и хьал.»\nНохчийчуьра тIом Масхадов Аслан вийначул тIаьхьа дIасабаржа болабелира кхечу мехкашкахула. Кавказан къаьмнийн дуьненан хазанех, демократех, нийсонах , болу тешам байра, аьлла хета историкна Абумуслимов Сайд-Хьасанна а.\nАбумуслимов: «Аслан веллалц нехан цхьа дегайовхо яра, цхьа барт хир бу-кх, цхьа некъ бер бу-кх,бохуш . И барт деккъа вайца бина а ца Iаш, ерриг а Кавказца беш барт бара. Хьоьжуш Iаш лулара а, генара а къаьмнаш а дара, деллахь, хIорш хIинца-м кхетта ма богIу, юкъаметтигаш хуьйцуш ма бу, аьлла хетар дара, барт хиллехьара. Цундела, вайна хилла а ца Iаш, шена Оьрсийчоьнна а боккха пайда бохьур болуш бара и барт. ХIинца йолу проблемаш а хир яцара.\nАмма цара и ца дира. Тоьхна, Аслан вийра. И вийча халкъийн тIаьххьара сатийсам а дIабелира. И ду кхечу къаьмнашлара, шайн адамийн бала болу нах меттахбовларан бахьана. И ю Аслан веран тIахьало а, тIом баржаран бахьана а. Цу тIе, Оьрсийчоьнах тешам байъина ца Iаш, дуьнанах а, Европах а, Цхьанатоьхначу Штатех а, демократех а, нийсонах а байъина тешам. Я дуьненан юкъарлонаша а, я арахьарчу кхечу политикаша а харцо лелор оьрсашна доьхкуш хIумма а ца дира. ...И ду-кх тIемаш баржарна бухахь, Нохчийчоь-м йоккха яц, амма харцонан, мел и жима хилча а, тIахьалонаш яккхий хуьлу.»\nГарехь дукха а нахана, еккъа цхьана Нохчийчохь а доцуш, дерриг дуьненна а Iаьткъина хIума ду Оьрсийчоьно ша бойъучу нохчийн декъеш тIепаза дайъар, уьш дино ма-хьоьхху лаьтте ца дерзадайтар.\n"Вай Иза ДIавуллур Ву, Дала Мукъалахь…"\nИштта, нохчийн бахьанехь Кремлан эхьа тIе эгначу томмагIех цхьаъ ду президент Масхадов Аслан гергарчаьрга дIа ца верзавайтина хилар а. Оцу хьокъехь халкъехь беха дагахьбаллам махкарчу таханлерчу хьелашкахь гойла дацахь а, и цуьнгахь бан а бу, Масхадов халкъе вицвайта ницкъ банне а бац, аьлла, хета Закаев Ахьмадна.\nЗакаев: «Дуьне кхолладелчхьана дуьйна динехь болчу наха цкъа а къобал дина хIума дац иза. Оьрсийчоьнна цхьа йоккха эхье билгало ю и верца цо шена тIеяийтинарг. Ткъа и динарг цхьа стаг ву. Цхьана стеган лаамах доьзна ду иза. Аслан дийна волчу хенахь а цунах ийзалора, кхерара иза – ас вуьйцург Путин ву.\nЦа кхоьрура, майраллин маьIнехь, кхоьрура иза цIенчу харжамашкахь цIенна хаьржина а, халкъана везаш а хиларна, ша санна, цхьамма шен лаамца кара мукъ а белла, цхьана тобано тIе а чIагIвина, Iедале веана вацарна кхерара иза Асланах. Цунна гуттара а дагтIехь лаьттара халкъо белла тешам Асланехь дукхаха буйла хааррий, шена и ца тоаррий. И яра цо цуьнца лаьцна гамо.\nИзза гамо ю цо тахана а дIакхоьхьуш. ХIунда аьлча, Асланан дакъа схьа а делла, махкахь и дIадолла, аьлла, паргIато яьлча, и мохк гIоттур бу. И царна хаьа. Аслан везнарш а, ца везнарш а, массо а богIур бу цуьнан тезета. Оцу адамо гойтур ду тахана Оьрсийчоьно Нохчийчохь хIоттийна Iедал заьIап хиларрий, и Iедал хIоттийна долу шаьш а заьIап хиларрий. Цунах коьруш, цара дакъа схьалуш дац .\nАмма цхьа зама йогIур ю, со тешна ву, Оьрсийчохь карчам хиллачул тIаьхьа, цара докъаза байъина лаьтта вешан нах вай махкахь дIа а бухкур бу, дIа а берзор бу, нехан дегнаш чуьра уьш цкъа а дIа а бевр бац. Аслан, хьаъа хIуъа а бахахь а, хьанна а хIуъа а моттахь а, уггаре цIенчу а, нийсачу а харжамашкахь халкъан лаамца хаьржина нохчийн президент а вара, нохчийн хьалханча а вара. Ткъа иза нохчашна дицлур долуш хIума а дац, цунна бина тешнабехк – дицдендолу хIума а дац.»


Масийтта миллиард доллар кредиташ дала дагахь ю Iамерка а, Дуьненаюкъара Валютан Фонд а, Евробарт а Украинина экономикан халонех хьалха яла. Амма иза дале цу махкахь коррупцица къийсам боло беза аьлла хета царна Iедалша.\nЕвробертаца уьйраш шорйеш барт тIеоьцуш шайн хир болчу декъашхошна коррупцина дуьхьал хьажийна реформаш яр тIедуьллуш Iедал ду цхьаьнакхеттачу Европо. Цу агIор Украинина гIо дан кийча ю дуьненаюкъара финансийн институташ. Цунах лаьцна материал кечйина Маршо Радион корреспонденто Сыновиц Рона.\nКоррупци эшо луучу пачхьалкхашна гIо дан кийча ю дуьненаюкъара финансийн институташ а, Transparency International санна йолу, Iедалшца йоьзна йоцу организацеш а. Цу Iалашоне кхача лаххара а 5 хьехар а до цара. Юьйцурш ю, Украина санна йолу, Евробертан декъашхо хила Iалашо йолу пачхьалкхаш.\nХьалхара. Лууш долчуьнца а, Iалашонашца а шалхонаш ца хилийта Iедалан белхахоша гайта безаш бу шайн берриг а бахам. Иза Евробертаца ассоциаци еш кхочуш бан беза биллам бу.\nTransparency International организацин куьйгалхочо Долан Карла дийцарехь, лууш дерг а, Iалашо ерг а цхьаьна ца дар хуьлу, нагахь Iедалхочо сацам а бина, ша акционер волчу компанина аьтто беш хилча.\nДолан Карл: -Уггаре а хьалха, кхочуш ян еза коьрта реформаш. Мел лаххара а пачхьалкхан сектор хуьйцуш ян езачу реформийн бух биллина хила безаш бу. Iедалхойн бахаман декларацеш кечъяран система а, и декларацеш нийса хилар талла а система\nШолгIа. Пачхьалкхан цIарах йолу контракташ гуш хила а еза, уьш кхочуш ян луучарна юкъахь къовсам хила а беза. Долана дийцарехь, Iедалийн юкъараллан контрол а йоцуш пачхьалкхан контракташ ян аьтто баьлча, коррупци лело аьтто алсам болу.\nДолан Карл: -ШолгIа коьрта оьшуш дерг ду пачхьалкхан контракташ яран система хийцар. Тхуна гуш дерг тидаме эцча, политикийн а, Iедалан белхахойн а контракташ екъа йолу бакъонаш алсам мел хуьлу а, коррупци лело мегаш хиларан кхерам алсам болу. И процессаш гуш а, муьлхха а компанин дакъалаца йиш йолуш а хила езаш ю.\nКхоалгIа. Коррупци таллар а, коррупци лелош болу нах жоьпе озор а.\nФинансашца гIо дечу дуьненаюкъарчу организаийн Iалашо ю коррупци таллуш а, иза лелош а болу нах жоьпе озош йолу йозуш йоцу суьдан система кхоллар. И бакъо лелаш ю финансийн гIо хьанна деш ду (ОвхIанистанна, Африкана, Латинин Iамеркана) бохучуьнига хьажна доцуш.\nРуссо Алан Реконструкцин а, Кхиаран а Европерчу банкан кхочушдаран директор ву. Цуьнан декхаршна юкъадогIуш ду Евробертан а, Дуьненаюкъарчу Валютан Фондан а стратеги кечъяр.\nБизнесхошна цхьатерра аьттонаш бар мехала хIума ду бохуш дуьйцу цо.\nРуссо Алан: -Цундела ду тхо коррупцина дуьхьал йолу структура кхуллуш, омбудсмен санна болх беш йолу структура кхуллуш, болх беш. Цуьнан декхар хир ду фирманашца юкъаметтигаш лелор. ТIаккха церан аьтто хир бу муьлхха а Iедалан структуро, я бизсен декъашхочо харцо лелош хилча латкъам бан. Йозуш йоцучу органо таллам а бийр бу, харцо лелийначунна дуьхьал хIун санкцеш кхайкхо еза аьлла хьехар а дийр ду.\nДоьалгIа. Политикан партеша лелош дерг гуш хила дезаш ду.\nКоррупцица къийсам латточу наха дийцарехь, таро йолчу политикаша а, бизнесан тобанаша а харжамашна Iаткъам бан мега, компанешна къайлаха ахча а луш.\n"ГIо дарна дуьхьал гIо дар" олу политикан коррупцех. И коррупци лелош хаьржина болчу политикаша низамашца догIуш доцу хIуманаш леладо ша а, шайн парти а хоржуш гIо динчу нехан лаам кхочуш беш.\n«Transparency International» куьйгалхочо Долан Карла хьехар до, политикан партешна ахча мичара долу бохург гайтар дуьхуш долу низамаш юкъадаха деза бохуш.\nДолан Карл: -Украинина оьшуш йолу коррупцина дуьхьал йолу реформаш йийцаре еш, билгалдаккха деза, кхечу кху дуьенан массо а меттигашкахь санна коьрта проблемаш цхьаьнайогIуш хилар. Масала, политикан партешна ахча далар гуш ца хилар».\nПхиолгIа хьехам иштта бу. Информацина тIекхача аьтто бар.\nКоррупци кхуьуш а, яьржаш а Iедал ду, юкъараллан хуьлуш долчунна тIехьажа а аьтто боцучехь а, журналистийн талламаш бан аьтто боцучехь а. Мьрша информацех лаьцначу низамаша аьтто бо нахана коррупци лелийна меттаг каро а, иза дIаяккха.


Нохчийчоьнан куьйгалхо Кадыров Рамзан къинтIера воккхуш, рогIера видео Iораяьккхина нохчийн инстаграм-пабликаша. ХIинца гечдар дехнарг ву Глазунов Максим цIе йолу жимстаг. Цуьнан маса шо ду а, иза муьлхачу гIалара ву а, дуьйцуш дац. Цуьнан видеох лаьцна динчу йозанехь сийсазво иза публикацин авторша.\n"Миллионашкахь нохчий лам санна тIехIиттина стаг айхьа аьшнаш вале хьалха, Глазунов Максим, ойла стенна ца йира ахь", - яздина видео йовзуьйтуш.\nШа кхиазхочо видео тIехь дийцарехь, карарчу беттан 12-чохь "Iаламат сийзазе, боьха, маьттаза ролик" зорбане яьккхинера цо, и дарна юьхьIаьржа а ву иза.\n"Оцу видеороликца айса сийсазвинчу хьоьга а, Рамзан Ахматович, масаьрга а сайна къинтIера довлар доьху ас. Сайн даггара доьху ас гечдар, чIагIо йо ас, оцу тайпаниг сайгара кхин цкъа а ца далийта", - боху Глазуновс.\nНохийчоьнан бахархошка тайп-тайпанчу бахьанашца доьзна меттигерчу "Грозный" телеканалехула кест-кеста доьхуьйту мехкан куьйгалхочуьнга къинтIеравалар. Дуккха а политикаша, юкъараллийн векалша емалйина практика ю иза, амма еха тахханалц.\nХьалхо дийцина ма хиллара, республикал арахьа йолчу нохчийн диаспорашкахь нах бу, Нохчийчоьнан куьйгалхошна а, республикан куьйгалхочунна Кадыров Рамзанна а, цуьнан доьзална а хIуманаш дийцарна дуьхьало ян декхарелахь бина.\nСтигалкъекъа-баттахь Пермь гIаларчу кхиазхочо Кадыров Рамзане дийхира шена цунах ша "шайтIа" аларна къинтIеравалар. "Къурд" олуш яьккхина видео ю нохчийн инстарам-каналашкахула лелаш.\nМангал-баттахь ГIебартой-Балкхаройчуьрчу кхиазхочо къинтIера валар дийхира шена Нохчийчоьнан кьйгалхочуьнга. Бахьана дара - цо Iедалхо сийсазвеш дийцинарг.\nХьалхо Тик-Токехь жимчу стага видео яржийра Москвана гергахь вехачу шен нийсархочун-дагестанхочун, деношкахь гергарчара Кадыровга къинтIеравалар дехначу кIентан агIолоцуш.


ГIалгIайчуьра виъ вахархо маьршаваккхар дехна Оьрсийчоьнан дипломаташа Мисаран Iедалхошка\nМисаран Iедалхошка дехар дина КъахIирерчу Оьрсийчоьнан векалто, ГIалгIайчоьнан виъ вахархо шайга схьалахьара аьлла. ТАСС агенталло бина и хаам Оьрсийчоьнан омбудсменан Москалькова Татьянин пресс-гIуллакххошна тIетевжина. Кхелахоша кхин бина сацам а боцуш, Оьрсийчоьнан бахархой лецна кхоалгIа шо хиларна бевлла уьш Мисаран Iедалхошка. ГIалгIайчуьра схьабевлла кегийрхой: Аушев Илез а, Дзейтов Iела а, Плиев Рамзан а, Чемурзиев Исмаил а 2018-чу шарахь лецира, экстремизмна бехке а бина. Карарчу заманчохь "Тора" цIе йолчу Мисарарчу набахтехь бу уьш.\nОьрсийчоьнан консулан декъан белхахоша ахча а, йовха бедарш а, юург а, молханаш а дIакхачийна чохь латточарна. Цул совнах, карантинан раж йоллушехь, векалтан белхахойн аьтто баьлла цаьрца цхьанакхета а. Уьш чохь латтон хьелаш эвсардаха а, царна лоьраш тIебитийта а ницкъ кхаьчна Оьрсийчоьнан дипломатийн, омбудсмено бахарехь, яздо ТАСС агенталло.\nАл-Азхар университетехь доьшуш волу Аушев Илез, Дзейтов Iела, Чемурзиев ИсмаьIал, Плиев Рамзан бехкево КъахIиро экстремизм яржорна. 2018-чу шеран аьхка лецна уьш. Цаьрца цхьаьна лаьцначу пхоьалгIачух, Дугиев Хизарх, хилларг дац хууш тахана а.


Кхело шагдина гIалгIайн протестан жигархошна дина таIзар\nСтавропол-мехкан кхело шагдина стохка Магасехь хиллачу гуламехь Росгвардин ницкъашна гIело ярна бехкебинчу гIалгIайн жигархошна хьалхарчу кхело къастийна таIзарш, хаам бо "Мемориал" центро.\nАппеляци еш, кхело хийцина девнан фигуранташна хан такха къастийна кепаш, шогачу хьолан набахтешка бахийта кхачийна уьш. Хьалха къастийначу бехкашна тIетоьхна гулам лаьттачу хенахь цара мехкан куьйгалхо хиллачу Евкуров Юнус-Бекаца политикан буха тIехь мостагIалла лелор.\nИштта, набахтин хьелаш шаг а деш, хьалхарчу инстанцин кхело тоьхна хенаш тIечIагIйина Ставропол-мехкан кхело.\nАушев Асланнна хан тоьхна 1 шо 8 бутт набахтин юкъарчу хьолехь яккха,\nБадиев Адамна — 1 шо 10 бутт,\nБапхоев Зеламхина — 1 шо и 6 бутт,\nНальгиев Аьхмадна — 1 шо и 9 бутт,\nХамхоев Геланина — 1 шо и 9 бутт,\nХамхоев Зубайрна — 1 шо и 8 бутт.\nГIалгIайчуьрчу бакъоларъечу «Машр» юкъараллин куьйгалхочунна Муцольгов Мохьмадна хетарехь, я митингах долу бехктакхаман гIуллакх а, я кхелан сацам а бац низамца богIуш.\n"Иза политикаца доьзна айдина гIуллакх ду, репрессийн керла мур бу. Халкъ кхерош ден таIзар ду. Iедалан мукъ бу репрессеш, Iаткъамбар, дискридитаци. Суна теша лаьа, хIинца кхело таIзарш шагдар доьзна дац БуьритIехь деношкахь иккхинчу протестан боламца бохучух", - элира Муцольговс.\nСтохка, Охан-баттахь, гулам хIоьттира Магасехь. Цуьнан декъашхоша шайн мехкан а, Нохчийчоьнан а Iедалш бехкедира шина мехкан дозанаш къастош бертан документ арахецарна. Цуьнца доьзна мехкан куьйгалхо Евкуров декхаревора гуламхоша дарж охьадилла. ШолгIачу дийнахь протестхоша духьалойира шаьш дIасалахка баьхкинчу Iедалан ницкъашна, вовшахлетира оппозионераш а, полисхой а.\nТаханенна 40 стаг ву низамаш талхорна бехктакхаме озийна. Биъ бутт бу кхелашкахь гIалгIайн оппозиционерийн девнаш луьсту. 4 батта тIера 22 батте кхаччалц ю протестхошна набахтехь такха етташ лаьтта хенаш.


Марсхьокху-бутт 27, 2016\nКавказерчу диндас массо а зударий суннат бан беза аьлла динчу дIахьедаро йоккха IалагIож эккхийтина Оьрсийчохь хьовха, Европехь а. ШарIехь хIун бух болуш ду диндас хьоьхург?\n"Зударийн шовкъ лахйархьама уьш суннат бан беза“- аьлла дара Оьрсийчохь Iелим стаг ларалуш волчу Бердиевн хьалхара дIахьедар. Цул тIаьхьа масех де даьлча ша аьллачун гонахьа гIовгIа иккхича, иза кхин а чуьра велира.\n„Массо а зуда суннат ян еза, лаьттахь маьттазло ца хилийта, церан лаамаш лахбан. Зуда Дала бераш дан а, уьш кхетошкхион а кхоьллина ю. Суннат барх уьш бераш дечура совцур бац, ткъа маьттазло кIазгалур ю“, - аьлла тIетуьйхира, хетарехь, ша моралан полисхо лоручу Iелимо.\nЮкъараллехь бусалба дин а, бусалбанаш а сел чIогIа бийцаре баьхна, уьш акха адамаш а, церан дин акха дин а санна гайта луучу цхьаццаболчу ницкъаша иштта а нехан синхIоттамаш ира-кара хIиттош карзахбохчу муьрехь йоккъаллин кхарзабеллачу дона тIе латийна сиримк тассар санна хилира муфтин хIатдоцу дешнаш.\nТкъа хIун бахьана ду цо и къамел даран? Муьлхарниш ду цо шен дIахьедарна далош долу далилш? Бусалба динера муьлхачу бух тIе тевжа иза ша массо а зуда маьттазлонна бехке а еш, церан догIмашна тIехь адамаллин гома а, къиза а манипуляцеш яре кхойкхучу хенахь?\nАвстрерчу бусалба нехан кхеташонан урхаллин декъашхо а, имам а волчу БагIажати Тарафас цу стеган къамелан банне а бац бусалба динехь бух, аьлла дийцира Маршо радионе.\nИттанаш шерашкахь Африкехь а, цхьа могIа Iарбойн пачхьалкхашкахь а зударий суннат барна дуьхьал къийсам дIахьочу имам БагIажатис дийцира, шен кхайкхамца Бердиев ша шен куьйга юхьIаьржа а хIоттийна, шегахь Iилма ца хилар а гайтина, аьлла.\nБагIажати: „Цу темин тIехь ас болх беш болу итт шо сов хан ю. Бусалба динан дуккхаъчу баккхий Iелимнахаца цхьаьнаветтавелла со цу хьокъехь, масала, шейх Кхарадави Юсупца я Шейх БутIи Рамзанца. Iелимнехан консенс ю, и Iадат цхьанна а кепара КъурIан чохь хьахийна дац, иза бусалба динца догIуш а дац аьлла.\nЦул совнаха, и Iадат СаIудийн Iарбахь я Голферчу пачхьалкхашкахь данне а девзаш а дац. Ткъа хIинца цу Оьрсийчуьрчу имамах эр ду ас, халахеташ делахь а, и тема, хетарехь, янне а евзаш воцучу. Цо юккъедаккха бохуш долу Iадат зулам ду“.\nЗударий суннат бар цхьаццадолчу къаьмнийн цара ислам дин тIеэцале дуьйна схьа лелийна а, карарчу хенахь лелош а Iадат ду. Нагахь санна бусалба динехь иза магийна ду цхьаццаболчу наха бахахь, цара Сийлахьчу КъурIан чуьра тоьшаллаш дахкон деза, боху имам БагIажати Тарафас.\nТкъа цу тоьшаллин метта цхьаццаболчу зударшца шайн гамо а, харцо а бусалба динца бакъйан гIертачу наха Iелимнаха дукха хенахь дуьйна тешаме доцуш, гIийла лерина долу хьадис далало, бохуш дуьйцу цо.\nБагIажати: „Вай хьадисаш цхьаэъча, масала, Умм Хьабибас далийнарг, цу чохь вайн Пайхамара, Делан салам хуьйла цунна, цуьнга айха и тайпа хIума деш хилахь, ларлуш хиллахь айха цхьанна а боьршачу стагана я зудчунна лазош хIума я цунна зене хир долу хIума ма делахь аьлла бохуш дуьйцу.\nЦу хьадисо гойту, цу заманахь цхьаццадолчу къаьмнашлахь и Iадат лелаш хиллийла. Амма цкъа а вайн Пайхамаро иза дан оьшу а ца аьлла, я цкъа а иза де аьлла омра а ца дина цхьанна а.\nЦундела массо а имамашка а, къаьстина цу Оьрсийчуьрчу имаме а кхайкхам бо ас, хьайн теологехь проблемаш елахь, муьлхачу а хенахь соьца зIене валахь, ас юкъараллехь хьоьца къовсур ду-кх, хьан кхайкхам бусалба динца богIуш а бац, ахь хьайна ца хуург дийцаран тоьшалла а ду аьлла“.\nДуккхаъчу шерашкахь бусалба теологина тIе а тевжаш, зударий суннат бар хьарам хилар доллучу дуьнентIехь дIахоуьйтуш къахьоьгуш волчу имаман БагIажати Тарафин каделира 2006-чу шарахь Мисрерчу ал-Азхар университетехь дуьненаюкъара конференци вовшахтоха, цига вайн заманахьлера массо а воккха Iелим стаг а гулвеш.\nЦу конференцин жамIа дара зударий суннат бар бусалб динца догIуш а дац, иза хьарам а ду аьлла фатва тIеэцар. Амма и цхьаъ хилла ца Iа и маьттаза Iадат хьарам деш йолу фатва бохуш дуьйцу Iелимо кхин дIа а.\nБагIажати: „ 2006-чу шарахь Ал-Азхар университетехь конференци дIаяхьира оха. Цуьнан чакхенгахь тIеэцна сацам бу, и зударий суннат баран Iадат бусалба динца догIуш а дац, юккъера дIадаккха дезаш а ду аьлла, иза лелочарна низамца тIаIзар дан дезаш а ду аьлла. 2009-чу шарахь шейх Кхарадавис кхин цхьана леринчу фатва чохь и Iадат шайтIан болх а бу, дIадаккха дезаш а ду элира.\n2011-чу шарахь шайх СаIид Рамадан аль БутIис Димашкехь шен фатви чохь билгалдаьккхина, и Iадат бусулба динца догIуш дац, аьлла. 2012-чу шарахь Суданерчу шейх аль-Турабис иштта фатва арахийцира, иза бусулба а дац, хьарам а ду аьлла“.\nБакъ вуй зударий суннатбар хьоьху муфти Бердиев?


Ӏаьржа гӀиргӀа — Википеди\nКуц: Ӏаьржа гӀиргӀа\nIUCN 3.1 Least Concern : / 181568721\nӀаьржа гӀиргӀа — (en. Black Kite), (оьрсаша "Черный коршун" олу). Доккха олхазар ду иза, готтиро тIемаш а долуш. ЦIога йоьххьера жимма шалго дирзина ду, тукарца хадош юкх чу яьхьчи санна. Генара бIаьрг кхетчи Iаьржа хеталуш бу цуьнан бос. Цундела "Iаьржа гIиргIа" олу цунах. Амма цуьнан бос таьIна ал бу. ЧукIело хьаьрса ю, таьIна ал тIедарчий а долуш.\nКорта басна сирло бу. И тайпа гIиргIанаш хуьлу Европехь, Азехь, Африкехь, Мадагаскарехь, Индо-Австралийски архипелагехь, Австралехь. Вайн Нохч-ГIалгIайн республикехь а ду и тайпа гIиргIанаш, массо а меттехь бохург санна. Бакъду, ламанийн даккъашкахь ца хуьлу уьш. Хин тогIеш, Iаьмнаш долу меттигаш еза царна. ГIалина а, ярташна а гергахьа даан напгIа долчохь хуьлу уьш. ДIай-схьай кхелхаш олхазар ду иза. Вайн махка схьадогIу мархи-биэкарг баттахь. Баннаш диттийн баххьашкахь до. Бен тобеш тIаргIа а бехчалгаш а кхин тайпа кIеда хIуманаш а йохку. ХIоьаш тушоли баттахь до 2-3.\nМокха тIедарчий а долуш, кIай хуьлу хIоьаш. КIорнеш мятсел баттахь бенара гIовтта. Тав, ардар баттахь бовхачу махка дIакхелха уьш. Лаккха хIаваэхь готуьйсуш лоху цара ижу. Еллачу бежнийн, кхин йолчу хIуманийн дилх, кегийра олхазарш, дехкий, моьлкъарчий, лаьхьий доу цара. Ялтийн хасстомийн аренашка тухучу дIовшо хIаллакдо уьш. Юьртабахамна пайдехь а хиларна, кIезиг а хиларна ларо дезачех ду Iаьржа гIиргIа.\nХьост — «https://ce.wikipedia.org/w/index.php?title=Ӏаьржа_гӀиргӀа&oldid=5074729»\nХӀокху агӀонна тӀаьххьара хийцамаш бина: 2020, 23 июль, 12:30.


"Хьо-м кошах тарйели, доьгIчхьана чурт"\nЗазадоккху-бутт 07, 2016\nОьрсийчоь -- СоIди-КIотарна бомбанаш еттачу деношкахь тIом сацабе бохуш митингаш хилара Москох. Чиллан-бутт, 2000 шо\nХIокху деношкахь 16 шо кхочу СоIди-КIотарахь тIеман тасадалар а хилла. ТIом бечу шина агIонна юккъе нисбеллачу маьрша бахархоша, боккха бала а, Iазап лайна оцу деношкахь. Царах цхьаннийн дагалецамех ю Султанов Ахьмада кечйина хIара материал.\nСоIди-КIотарахь 2000 шарахь бIаьстенан хьалхара денош йочане даьхкинера. Кхоьлина стигал, дийнахь догIуш ло а, догIа а дара. Мотталора, стигал йоьлхуш ю. Масех бутт бара царна геннара хезаш Соьлж-ГIалахь боьдучу тIеман гIовгIа. Эвлана тIехула лелара хIаваан кеманаш. Iаьнна чакхенгахь и тIом оцу жимчу юьртан берте беара. Цул тIаьхьа, шен маьттаза сибатца хIора керта а кхечира.\nДоккха а, жима а герз тохар герга деача а, нах дIабаха сихлуш бацара цигара. Шен хIусамера цкъа араваьллачунна бен хуур дац, иза лан мел хала ду. Дукхахболу нах, тIера хIума дIа а ца йоккхуш буьйшура оцу деношкахь. Де дийне мел долу кхетара, шаьш цIахь йоккху хан дIайолуш хиларх. Шен оцу хенан дагалецамаш буьйцу оцу эвлара вахархочо Мусаев Зайндис.\nМусаев: «ХIокху тIеман къизалла йийца дешнаш карора а дац. Iуьйрана гIаьттича, цхьаъ вийний, важа вийний бохуш кхаьанаш хуьлура. Iуьйрана гIоттура ву аьлла тешам болуш ца вуьжура цхьа а. Кора йистехь дуьйшура тхо, тхов тIебожахь, арадовлла аьтто хира бу бохуш».\nСатосучу хенахь, урамехь гIовгIа хезнера Мусаев Зайндина. Кевнах дIа арахьаьжча, цунна гина, некъ мел бу дIалаьцна, шен юьртхой арабовлуш. Эвла йистехь вехачу цхьана стагах бIаьрг кхийтира боху цо, шен къена нана гIудалкх чу а хаийна, иза тоьттуш воьдуш. ХIораммо шен чуьра уггаре а дезаниг схьаэцнера.\nСихонца ша верриг кечвийна, машен схьа а латина, уьш цу чу хьовша буьйлалучу хенахь, цIийза а цIийзаш, ша верриг дIаса а теттина цу чу кхоссаделлера церан жIала. Оцу суьрто чIогIа дог тохадалийтира шен бохуш, бIаьргаш а кхоьлана кхин дIа а дийцира СоIди-кIотарара вахархочо Мусаев Зайндис.\nМусаев: «Кху юьртара арадаьхнера тхо. 4 дийнахь дара иза. Чуььра хIума схьаэца йиша йоцуш арадевлера тхо. Оцу аренгахь дIахIиттира тхо. 150 метар оьрсий бара. Шайна хьалха хIоттира цара. Яа а, мала а хIума йоцуш 5 дей, 5 буьйсий яьккхира оха. Сайна гинарг, лайнарг ду ас дуьйцург».\nЭрна арахь, цхьана агIора эскархой, вукху агIора юьртахь бисина болу тIемалой а болуш массийта де даьккхина саIдикIотархоша. Геннара ган а гуш, Хьалха-мартан тIера схьабаьхкина нах хилла цигахь, хIорш мокъабаьхча шаьш долчу дIабига кийча.\nЗазадоккху беттан 8-чу дийнахь, гобина хIорш лаьттачу хенахь, юьртана тIехула хьийзачу оьсрийн тIеман хIаваъкемано кхарна гойтуш стиглахь кIурца ши чIуг а йинера. Къаьстара иза 8 терахь дуйла.\nИштта декъал бинера оьрсийн пилота зударийн церан денца. Тахана а и хан йицъян гIертарх гIуллакх ца хуьлу. ХIета лайна болу и бала, хIинца могашаллийн тIехь хаало, бохуш кхин дIа а дуьйцу СоIди-кIотарар вахархочо Мусаев Зайндис.\nМусаев: «ТIом а чекхбели. ХIета талхийна могашалла меттахIоттаза ю. Тхан юьртахь дагца цомгуш болуш, белла нах дукха бу. Кегий а, баккхий а. геннахь машенан чкъург иккхича а, дог схьа а лоций Iа со. ХIокху цамгаршна цхьа а хьожуш вац. ХIара тIом лайначарах цхьа а стаг могаш ву бохург бакъ дац».\nСоIди-КIотаран тахана кхин цIе ю -- ГIой-чу. 16 шо хьалха оцу жимчу эвлахь доккха къематан де хIоьттина хиларх цхьа а ларш яц цигахь. ХIинца бIаьстан олхазарш а ду декаш. ТIом хилла аьлла Нохчийчохь цхьаннахь а яц иза. Амма нехан дегнашкахь а, церан синкхетамехь а йисина уьш.


Шуьйта — Википеди\n1.771 стаг (2002)\nШуьйта (оьрс. Шатой) — Нохчийчоьнан Шуьйтан кӀоштан коьрта юрт. Бахархой — 1.771 леррана 2002 шарахь.\nИза ю Шуьйтан юьртан меттиган административан центр.\nЭвла ю Орган чӀажехь, Орга хина аьтто агӀо йистехь.\nУллера нах беха меттигаш: къилбаседа-малхбузехьа — Хьакка а, Суьжа а Лакха-Варанда а, къилбаседа-малхбалехьа — Зонах; къилба-малхбалехьа — Бекум-кхелла а, Пхьаьмта а, къилба-малхбузехьа — Вашандара, къилбехьа — Ваьрде а, ГӀуш-Корта а.\n1944 шарахь нохчий а, гӀалгӀай а махкахбаран а, Нохч-ГӀалгӀайн АССР дӀаяккхар а бахьана долуш, эвлан цӀе а хийцина, Советское тиллина цӀе эвла Дагестанера суьйлий балира. Нохч-ГӀалгӀайн АССР меттахӀоттийначул тӀаьхьа, эвлана хьалхалера цӀе а меттахӀоттийна ткъа суьйлий юха Дегестане дӀа бигира.\n↑ Этнокавказ. къаьмнийн хӀоттам Ингушетии по переписи 2002\n↑ - Шатойская сельский округ (Юьртан меттиг)* (Шатойский район) Архивацийина 11 февралехь 2012 шеран.\nХьост — «https://ce.wikipedia.org/w/index.php?title=Шуьйта&oldid=5823433»\nХӀокху агӀонна тӀаьххьара хийцамаш бина: 2021, 6 март, 07:13.


Бунт гIаттийначу Гуьмсерчу дарбан цIийнан реаниматолог балхара дIаваьлла\nГуьмсан кIоштан дарбан цIийнан коьртачу лоьрана дуьхьал бунт гIатторна бехке ву аьлла Борчашвили Заур балхара сецна бохуш, яздо "Кавказ.Реалии" портало. Иза дIаваьккхина хир ву аьлла тешна бу цуьнан белхан накъостий.\nШайн хиллачу куьйгалхочуьнга, коронавирусан ун даьллачу нахана дарба дан лоьрашна мел оьшу гIирс охьабилла аьлла, тIедожо деза вай бохуш, мессенджерехула аудио яхьийтинчу лоьро-реаниматолого Борчашвилис меттахбаьхна хилла дарбан хIусаман белхахой.\nДе хьалха Борчашвилин белхан накъосташа мехкан куьйгалхочуьнга Кадыров Рамзане дехар дира социалан машанехула, шайн коллега балхахь витахьара аьлла.\nМеттигерчу "Грозный" телеканалехь йоьдучу лерринчу репортажехь дарбан цIийнехь бунт йолийнарш провокаторш бу элира. Иштта гайтира дарбан хIусамехь оьшуш мел болу гIирс кхачаме хиларан тоьшаллаш а.\nПротестан масех декъашхочо дIахьедира, шайна хууш дацара ковид яьллачу нахаца болхбан оьшу барзакъ а, гIирс а буйла, цундела ойла а ца еш, паника яьккхинера шаьш аьлла.\nБорчашвилигара комментари эца аьтто ца белира "Кавказ.Реалиин".\nМаршо Радионо яздира шен агIонашкахь, коронавирусан ун даьлла нах охьабахка кечйинчу Гуьмсан кIоштан дарбан цIийнан лоьраша а, лорйижарша а коьртачу лоьрана, шайна вирусах ларвен тоьаш доцу барзакъ а, медицинан гIирс а, белхан хенахь юург а хилийтар аьлла, тIедожорах.


1. ХIай нах! Шу кхера шайн Кхиош-кхобучух‚ шу кхоьллина волу цхьана синах (Адамах)‚ Цо кхоьллина цунах цуьнан зуда (Хьава)‚ царех шиннех а Цо баржира дуккха божарий а‚ зударий а. Шу кхера Делах‚ аша Шеца вовшашка дехарш деш волчу‚ гергарлонаш тIехь. Баккъалла а, и Дела хилла шуна тIехь тергамхо.\n2. ДIало буоберашна церан даьхний. Ма хийцаде боьханиг цIеначуьнца, ма даа церан даьхний‚ шайнчух тохий. И хилла доккха къа.\n4. ДIало зударшна (шаьш балош болчу) церан там совгIатана. Цара шуна цунах хIума юхалахь дог цIена‚ гIоза доийла и аша.\n19. ХIай иман диллинарш! Хьанал дац шуна аша зударий ницкъаца ирсе битар‚ хало ма е царна шаьш царна деллачух цхьадерг духаэцархьама‚ нагахь санна билггала боьханиг цара тIедаийтина дацахь. Хаза даха цаьрца‚ шуна уьш безаш ца хилахь а. Шуна цхьа хIума ца еза тарло‚ Дала цу чохь дуккха диканаш дан тарло.\n22. Аша ма балабе шун дайша балийна хилла болу зударий‚ хьалха дIадаханарг доцург. И хилла боьханиг‚ чIогIа ирчаниг‚ вуно боьха Iадат а.\n24. Зударех марехь берш (хьарам бу шуна)‚ шун аьтту куьйгаша дола дина боцурш‚ и тIе диллина Дала шуна. Хьанал бу цул дехьахь берш‚ шайн бахамца аша лехча‚ шайн догIу урду дIалуш‚ шарIаца балош долуш‚ зина лелорца доцуш. Шаьш цаьргара марзо ийцича – царна богIу мах дIало перз хилла. Перз кхочуш дина (цаьрна догIу урду дIаделла)‚ шу вовшашца реза долуш динчунна тIехь (цара шуна цхьадолу урду юхалуш) къа дац шуна. Баккъалла а, и Дела ма хилла хууш а‚ хьикмате а.\n34. Божарий тIехIиттина бу зударшна, Дала цхьаберш вукхарел базбарца а‚ цара шайн бахамах харж ярца а. Дика зударий бу – шайн марошна муьтIахь берш‚ шаьш ларош берш ца гучохь Дала ларде аьлларг (церан марошка уьш весет бина). Шу – церан Iесаллех кхоьруш дерш – хьехамбе царна‚ /цуьнах пайда ца хилахь/ бита уьш меттахь‚ /цуьнах а пайда ца хилахь/ тоха царна (хьехам хилийтарна‚ лазорна доцуш). ТIаккха уьш шуна муьтIахь хилахь – некъ ма бохабе царна. Баккъалла а, и Дела хилла лекха а‚ воккха а\n46. Жуьгтех бу шаьш дош шен меттигера дIадоккхуш берш. Цара олу: "Хезна тхуна‚ Iеса хилла тхо". "ЛадогIа ахьа – хозуьйтур дац хьуна (вониг)", "РаIина"‚ вочунна тIеуьдуш берш шайн маттаца (олуш дашца) динна дуьхьала хиларца. Цара аьллехьара: "Хезна тхуна‚ муьтIахь хилла тхо‚ ладогIа‚ тхоьга хьажа (тхан гIайгIа бе)"‚ царна дика хир дара‚ чIогIа а (хир дара)‚ мухха делахь а, Дала неIалт аьлла царна уьш цатешарна. Ма тешаш бац уьш цхьа кIеззиг берш бен.\n47. ХIай шайга жайна делларш! Шу теша Оха доссийначух (КъурIанх)‚ ша бакъдеш долу шуьца дерг (Товрат а‚ Инжил а) Оха яххьаш нийса йина тIехьа ерзаяле‚ я неIалт алале‚ шоьтан дийнан дайшна ма-аллара. Делан гIуллакх кхочушхилла.\n49. Хьуна ца го и шаьш цIанбеш берш? Дала цIанвийр ма ву Шена луург. Цуьрриг а зулам дийр ма дац царна.\n88. ХIунда хилла шу мунепикъашкахь ши тоба? Дала дIакхиссина уьш (керстаналлийна чу) шаьш динарг бахьанехь. Шу лууш ду нисван Дала тилийнарг? Дала тилийнарг – хьуна карор ма бац цуьнан некъ (и нисван).\n89. Царна дийзира шу иманах духадовлар, шаьш духадовларах терра‚ тIаккха шу хир дара цхьанийса. Ма лаца царех доттагIий, уьш Делан новкъахь дIакхалххалц. Нагахь санна уьш дуьхьалбовлахь, схьалеца уьш‚ хIаллакбе уьш шайна карабаьхккинчохь. Царех доттагIа а‚ гIоьнча а ма лаца.\n94. ХIай иман диллинарш! Шаьш Делан новкъахь арадевлла долуш‚ аша билгал – даккха‚ шайга салам деллачуьнга ма ала: "Хьо муъма вац"‚ дуьненан дахаран бахаме догдохуш – Далла гергахь дуккха хIонс ю. Иштта хилла шу хьалха – Дала шуна ниIмат делла. Аша билгалдаккха. Баккъалла а, и Дела хилла аша дийриг дика хууш.\n97. Баккъалла а, шайна зуламаш дина маликаша дIаэцна болчаьрга эр ма ду: "Шу мичахь хиллера?" Цара эр ду: "Тхо хиллера лаьттахь (дуьненахь) долуш кхечара тхуна тIехь ницкъ беш". Эр ду: "Ткъа Делан латта шортта дацара шу цу чохь дIакхалха?" Уьш ма бу шайн чугIойла жоьжахати ерш. Ма вон хилла-кх /церан/ дIабоьрзу меттиг!\n103. Шаьш ламаз кхочушдича, Дела хьахаве ирахь а, охьахиъна а‚ шайн агIошна тIетевжина а. Шаьш кхерамах хьалхадевлча, ламаз хIоттаде (кхоччуш). Баккъалла а, ламаз хилла муъма нахана хан тоьхна тIедиллина.\n108. Уьш дIахьуллуш бу нахах, дIахьуллуш бац Делах, ткъа Иза уьш гуш ву, цара буьйсанна и реза воцу дешнаш дуьйцуш. Дела хилла цара диначунна гуо лоцуш.\n113. Делан комаьршалла а‚ Цуьнан къинхетам а хьуна ца хиллехьара – царех цхьа тоба ма яра хьо тило лууш. Цара-м тилор бацара шаьш бен. Цхьа хIумма а цара зен дийр дац хьуна. Дала хьоьга доссийна жайна а, хьекъал а‚ Цо Iамийра хьуна хьо хууш ца хилларг. Йоккха хилла хьуна Делан комаьршалла.\n116. Баккъалла а, Дала гечдеш дац Шеца накъост лацар, гечдийр ду цул лахарниг Шена луучунна. Милла велахь а Делаца накъост лоцуш – тилавелла и генарчу тиларца.\n118. Дала неIалт аьлла цунна. Цо (иблисо Деле) аьллера: "Хьан лех цхьа билггала дакъа сайгахьа доккхур ду аса.\n119. Тилланне а тилор бу аса уьш, хазанне – хазбийр бу аса царна харц лаамаш, омра дийр ма ду аса царна – тоьдур ма ду цара бежнийн лергаш‚ омра дийр ма ду аса царна – хийцор ма ду цара Делан дин" (кхоллар). Дела а витина, и шайтIа шена доттагIа лаьцнарг – эшна и билггалчу эшарца.\n128. Нагахь санна зуда кхоьруш хилахь майра шех хервала гIертарх‚ шега тидам цахиларх – царна шиннена (майрачунна а‚ зудчунна а) а къа дац вовшийн юккъехь маслаIат дарх‚ маслаIат тоьлуш ду. БIаьрмецигалла лаьтташ ю синошца. Шу дика хилахь‚ шу Делах кхоьруш хилахь – и Дела ма хилла аш динарг дика хууш.\n129. Шуна цкъа а ницкъ кхочур бац зударийн юккъехь нийсо ян‚ шуна мел лиъча а‚ дIа ма дерза (шайна цаезачу зудчах) кхоччуш аша и ютуш (хIаваэхь) кхазаелларг санна. Аша маслаIат дахь‚ шу Делах кхерахь – и Дела хилла гечдеш а‚ къинхетаме а.\n135. ХIай иман диллинарш! Шу хилалаш чIогIа дIахIиттина нийсонца‚ тоьшалла деш Далла шена тIехь делахь а, я шайн дена-ненан тIехь делахь а‚ я гергарчарна тIехь делахь а; и хьал долуш велахь а‚ я пекъар велахь а – Дела ву цу шиннел (лара) хьакъ верг (дика хууш ву царна шиннена пайдане дерг; уьш шеа Iалашбийриг Дела ву). Шу тIаьхьа ма хIитталаш деган дезаршна – шу (бакъдолчух) дIатовжа кхерамна. Аша (тоьшалла) хийцадахь я (и тоьшалла дан шу) дуьхьал хилахь – баккъалла а, и Дела ма хилла аша дийриг дика хууш.\n140. Цо ( Дала) шуьга жайни чохь масийттаза доссош хилла: нагахь санна шуна Делан аяташ харцдеш а‚ сийсаздеш а хазахь‚ цаьрца охьа ма ховша‚ аьлла, – уьш кхечу хабарна тIеберззалц. Вуьшта, – шу, баккъалла а, уьш санна ду. Баккъалла а, цу Дала гулбийр болуш ма бу мунепикъаш а‚ цатешарш а жоьжахати чохь – берриге а.\n141. Уьш бу шу тергалдеш Iаш. Шуна Делера толам хилча‚ цара олу: "Ткъа тхо а дацара шуьца?" Нагахь санна цатешачарна дакъа хилча‚ олу: "Тхо дацара шуна гIо дан гIерташ‚ шу Iалашдеш муъма нахах?" Дала хьукма дийр ду шуна юккъехь къематдийнахь. Банне цатешачарна муъма нехан тIехь некъ ца белла Дала.\n148. Далла ца деза вон хабарш даржадар‚ шена зулам динчо бен. И Дела хилла хезаш а‚ хууш а.\n154. Церан тIехула (Синай) лам айбира Оха, цаьрца бартбеш /и тIелацитархьама/‚ Оха элира цаьрга: "НеIарехула чоьхьадовла, сужд деш". Элира Оха цаьрга: "(Делан) дозанех ма довлалуш шоьтдийнахь". Цаьргара нуьцкъала ваIда ийцира Оха.\n171. ХIай жайнан охIла! Дукха тIех ма довла шайн динехь. Ма ала Далла тIехь бакъдерг бен. Баккъалла а, Масихь (Христос) Марьяман кIант Iиса – Делан элча ву‚ Цуьнан дош ду‚ Цо ша кхоьссина хилла долу Марьяме‚ Цунах са а ду – иман дилла Деле а‚ Цуьнан элчанашка а. Аша ма ала: "Кхоъ". Совца – шуна дика хир ду. АллахI – цхьа дела ву‚ цIена ву и Шен кIант хиларах. Цуьнан ма ду стигланашкахь а‚ лаьттахь а мел дерг. Кхачо хилла Делах векал.


Даймехкана 1аламо дог хьистина поэт - Новости - Гудермесская районная газета «Гумс»\nДаймехкана 1аламо дог хьистина поэт\n17.12.2019 14:44 Вторник\nНохчийн къомана шайн байташца, дийцаршца, романашца синкхача латтош деха кхоллараллин адамаш. Цара язйинчу байташ т1ехь даьхна иллеш, эшарш цхьа шатайпана хазна ю вайн къоман. Д1адаханчу б1ешеран 60-чу шерашкахь, вайн къам Г1ум-Азера ц1адирзича,\nдуккха а кегийрхой баьхкира нохчийн литературе, т1аьхьо шайх пох1ма долу яздархой хилла болу: А.Айдамиров, З.Абдулаев, Ш.Арсанукаев, Хь. Саракаев, Ш.Рашидов, 1.Кусаев, М.Кибиев,\nМ.Дикаев, Ш.Окуев, Хь.Сатуев, кхиберш а. Церан исбаьхьаллин мотт, кхуллу васташ къаьсташ дара 20-30-чуй шерашкахь нохчийн литературин бухбиллинчу С.Бадуевн, 1.Мамакаевн, А.Нажаевн, 1.Дудаевн, М.Сальмурзаевн кхоллараллех. Цара шайн говзаршкахь хьалауьйурш\nюкъараллера 1отбаккхаме г1уллакхаш хилла ца 1аш, церан теманаш, ойланаш кхин яра. Дуьнена дахаре хьежамаш бара церан кхин, ойла к1орга хиларца къаьсташ. Оцу яздархойн мог1арехьвара 1938-чу шеран декабрь беттан 2-чу дийнахь Дишни-Ведана генайоццуш хиллачу к1отарехь вина Гацаев Асламбекан Саь1ид. Пхеа шарахь бен шен Даймехкан\n1аламах, йийсархойх марзо ца ийцира Саь1ида. «Гонахарчу хьуьнхахь декачу олхазарийн зевне эшарш, диттийн баххьаш т1ехь лепа маьлхан з1аьнарш, эсалчу махо ловзош долу диттийн г1аш – оцу исбаьхьчу 1аламан хазаллех марзо оьцуш, ша цецвийлар ду беран хенах\nшен эсехь диснарг», — олура шен дагалецамашкахь Саь1ида. Бераллехь цаваьлла дита дезна и исбаьхьа сурт цунна юх-юха а дуьхьалх1уьттура, Даймахках а къастийна, генарчу Сибреха ша д1авигча. Бераллехь Даймахках къастар, цуьнга сатуьйсуш вахар, ц1енаойланаш кхочуш ца хуьлуш, хийрачу махкахь даьккхина кхойтта шо, сингаттаме, г1айг1ане узам а хилла, цуьнан са цкъа а ца тоьйтуш, цуьнца цхьаьна даха дисира. Т1аьхьо цо язйинчу стихашкахь и сингаттам, г1айг1а хеза, б1аьрхих д1аийна, легашкахь хораме шад а х1оттийна:\nСан коре х1уьттуш,\nНе1арх т1ам 1уьттуш,\nУьш йоьлхуш, уьш йоьлхуш,\nКогавоьдуш дуьххьара лаьттахула ша когбаьккхина, дуьххьара ненан маттахь дош аьлла, б1аьргашна хазахетта, дагна езаелла, 1аламо са хьистина, «гена ма валалахь», — бохуш, нанас т1аьхьа мохь биттина К1отар, Дишни-Ведана, Ведана, Нохчийчоь д1уьхьалх1уьттура, цара гуттар а д1акхойкхуш, ойланаш йора: Дуккха ю сан эшарш,\nКхин цхьаъ ас йоккхур ю,\nДукха ю ган ярташ –\nЦхьаъ ю ц1е яккха юрт.\nСан нохчийн ламанаш,\nЮ шух ен ойланаш.\nХ1окху дуьненахь шена уггар а дукхадезачу адаме олуш санна, ца кхоош, комаьрша, даггара дош олу Саь1ида, ша даима а ша шен сица мерзачу безамца хьоьстучу Нохчийчоьне:\nЛоькхур яц хазчу шен иллехь Цхьаммо а бодане дохк. Хьо бу-кх, цкъа а и хиллехь,\nНохчийчоь, зезагийн мохк. Нохчийчоьнах а, цуьнан исбаьхьа хазачу 1аламах а д1а ца къастабо поэто шен къоман к1ентий, мехкарий, церан дегнашна хьоме мукъамаш, дайн махкара хиш:\nЗезагаш – хьан йохье к1ентий,\nЗезагаш – мехкарий хьан,\nБацала сирла малх кхетий,\nЗезагаш бал боккхуш 1а.\nЗезагаш – хьан хаза эшарш,\nЗезагаш – хьан хаза хиш,\nП1елгех чекх маьлхаш а лешаш,\nКегадо бацалахь тхиш.\nХаза эшарш а, хиш а зезагаш хетарг, «п1елгах чекх маьлхаш а лешаш», бацалахь тхиш кегийнарг, суна шовзткъе пхи шо хьалха вевзира. Цу хенахь тхо, университетан филологин факультетан хьалхарчу курсан студенташ, Ищерски станицин аренаш т1ехь кемсаш лахьош дара. Дийнахь сарралц болх бича, к1адлой, тхо, масех студент, сада1а охьахуура ша лаьттачу дитт к1елахь. НохчГ1алг1айчуьра тайп-тайпанчу ярташкара долчу тхан вовшашка дийца\nдуккха а дара. Цкъа иштта тхо 1аш, тхан суьйре дика а йина, тхуна т1евеанчу хьехархочуьнца къамел хилира тхан:\n- Кегий нах, муьлхачу ярташкара ду шу?\n- Шелара, Теркайистера, ХьалхаМартант1ера, Хошкалдера…-,аьлла,\nжоьпаш делира оха.\n- Ма дика ду-кх, шу нохчийн, оьрсийн\nметтанаш, литератураш 1амочу факультете деша даьхкина! Ч1ог1а хазахета\nсуна, къаьсттина кегий нах оцу факультетехь доьшуш болуш. Вайн къам Сибрехара ц1а деача, шу санна, тхо дахара, сан нийсархой, оцу факультете деша. Оха нохчийн мотт оцу махкахь школехь 1ама а ца бинера. Школехь хьоьхуш бацара нохчийн мотт я литература а… Цундела\nэлпаш 1аморна т1ера д1адуьйладелира тхо. Хьалхарчу классан дешархошна санна, деша а, яздан а тхуна А. Мациевс, С. Эльмурзаевс, Х.Ошаевс, Д. Мальсаговс, И. Арсахановс а 1амийра.\nТ1аккха, шен къамел а сацийна, тхоьга хаьттира цо:\n- Д1о, воьдург вевзий шуна? – аьлла.\nТхуна и ца вевзий хиъча, меллаша\nмохь туьйхира цо цуьнга: «Мохьмад,\nхьайна хала дацахь, цхьана минотана\nсхьаволахьа, хьо вовза лууш бу х1ара\nкегийрхой», — аьлла.\n- Шу ма хаза 1аш ду, Саь1ид! Х1орш\nбу боху ахь, со вовза лууш? – элира\nХьалаг1евттинчу тхоьга: «Ирс хуьлийла, ирс хуьлийла! Охьаховшал шу!\n– аьлла, тхоьца цхьана охьалахвелира\nСаь1ида доцца дийцира тхуна Мохьмадах, иза поэт а, 1илманча а хилар хоуьйтуш. Цуьнан иллеш, эшарш тхуна хезнера, бакъду, церан автор,хьалха вевзина-м дацара тхо. Нохчийн поэт Дикаев Мохьмад вара тхуна вовзийтинарг. Саь1ид эсала стаг вара. Мохьмадан амал сихо, карзахе яра, шеца цхьа шатайпана суй а болуш. Цул т1аьхьа тхуна университетехь хьеха а хьийхира Мохьмада. Тхан хазахетар гуш вара и шиъ. Цхьана сахьтехь гергга тхоьца цхьаьна 1ийначул т1аьхьа, тхан 1одика а еш, Мохьмада Саь1идах масех дош элира: «Тхойшиъ ши доттаг1 ву. Саь1ид нохчийн дика поэт ву. Дешар д1адоладелча, уллера девзар ду вай. Шун коьрта декхар – дика дешар. Вайна ч1ог1а оьшу шуна хьекъал долу нах.»Иштта вевзира суна а, сан накъосташна а нохчийн ши поэт: Дикаев Мохьмад, Гацаев Саь1ид. Суна хьалха 1уьллу «Со-м хьан варий, Нохчийчоь…» книга. Гацаев Саь1идан стихийн, назманийн, легендийн, поэмийн гулар ю иза, 2014-чу шарахь Соьлжа-Г1алахь араяьлла.\nХ1етахь, шовзткъе пхи шо хьалха, Саь1идан ткъе пхийтта шо долуш, суна ца евзара цуьнан стихаш, ца бевзара цуьнан дахаран некъа а. Шен нийсархойн санна, хала хилла Саь1идан дахар. …Нохч-Г1алг1айн республика 1957- чу шарахь юхаметтах 1оттийча, Соьлжа-Г1аларчу Нохч-Г1алг1айн хьехархойн интститутан историко-филологин факультетехь схьадиллинчу нохчийн меттан, литературин, оьрсийн меттан, литературин хьехархой кечбечу декъехь дешна ваьлча, Саь1ида масех шарахь Веданан к1оштарчу школашкахь хьехархо, директор белхаш бо. Цул т1аьхьа Москвара Горькийн ц1арахчу Дуьненан литературин институтан аспирантуре деша воьду. Цул т1аьхьа ассистент болх бина Нохч-Г1алг1айн пачхьалкхан университетан нохчийн меттан, литературин а кафедрехь. Школехь доьшуш волуш дуьйна стихаш язъеш волчу Саь1идан кхоллараллина беркате т1е1аткъам бина нохчийн халкъан барта кхолларалло, ткъа иштта оьрсийн, малхбалерчу къаьмнийна лирико. Саь1идан ткъе кхо шо долуш, 1961-чу\nшарахь, зорбане яьлла дуьххьарлера стихотворени. Нохч-Г1алг1айн республикехь «дика поэт ву» — аьлла, ц1е яккха йолаелира Саь1идан, цуьнан керла-керла стихаш «Орга» альманахан, к1оштийн, республикин а газетийн аг1онаш т1ехь арайийлинчул т1аьхьа церан критикаша лаккхара маххадийча. Саь1идан ткъе цхьайтта шо долуш, 1969 шарахь, араелира «1уьйре» ц1е йолу стихийн гулар. Оцу гуларера «Сийна, сийна 1уьйре», «Хьоме Даймохк»«Дагна деза…», «Д1а1е хьайна», «Зезагаш, зезагаш тайна», — керлачу васташца, аьхначу, мукъамечу маттаца\nкъаьсташ яра кхечу поэтийн стихех. Нохчийн литературе, поэзе Саь1ида шен стихашца халкъан мукъамах тераа болуш, шен синан мукъам беара. Цуьнан поэзин мукъамехь долу дешнаш деша а, шай кхета а атта дара. Церан бух т1ехь композиторша даьхна иллеш, эшарш а езаш\nт1еийцира халкъо. Лерса хьостуш мукъам хилла ца 1аш, дагах кхеташ, ойлане воккхуш ду цуьнан х1ора а илли, муьлхха а стих. Цуьнансанна дагна мерза, воккхаверца Даймахках дош аьлларш к1езиг бу вайн поэташлахь. Жима волуш Даймахках къастар хала лайначу, цуьнга сатуьйсуш бералла д1аяханчу поэто юх-юха а кхойкху цуьнга, «Ирс долуш со хилча, сахьийзаш висича, г1енаха гур яре сан хьоме Нохчийчоь», — бохуш. Цхьа а шеко\nйоцуш, поэтан дог сингаттамо лаьцча, г1айг1анечу мукъамехь лекхаделча,\nкхолладелла х1ара дешнаш: Со гена д1аваха, д1аели жима хан, Мичахь ю, мичахь ю сан хьоме Нохчийчоь? Ирс долуш со хилча, сахьийзаш висича,\nГ1енаха гур яре сан хьоме Нохчийчоь.\nВа делла дала хьо, кийрара дилха дог.\nМичахь ю, мичахь ю сан хьоме Нохчийчоь?\nИрс долуш со хилча, сахьийзаш висича,\nМох ц1ийза лергашкахь, ц1ий кхехка\nГ1енаха гур яре сан хьоме Нохчийчоь?\nКхузахь дагаоьху поэто М-С.Гадаевс\nкъоначу поэте Рашидов Шаиде яздинчу (1969 шо), набахтера даийтинчу кехат\nт1ера дешнаш: «Х1ора стихан шен къаьсттина мукъам хила беза. И мукъам бацахь, стих стих яц. Мелла а алссам халкъан матте ладог1а. Дешнийн жур ца хуьлуьйтуш, хьайна схьагучун ма-дарра кхолла сурт». И хьехам, шега бича санна, шен кхоллараллехь кхочушбина Саь1ида шен\nговзаршкахь. Къаьсттина дика иза хаало, «Б1аьстенан г1ара» гуларехь араевлла стихаш, поэма а ешча. Цу т1ехь ткъе барх1 стихотворени, цхьа поэма ю. Уьш, ерриге аьлча санна, Даймехкан 1аламах ю, поэтан кхиънаяьллачу говзаллин, поэтически хот1ан, хьежамийн а башхалла\nхилар билгалдоккхуш. Саь1идан араевллачу «Хазахетар» (1982 шо), «Суьйренан 1еха» (1988 шо), «Мекара цициг» (1991 шо) – гуларшкахь араевлла стихаш керла ю. Даймахках, халкъан лазамех, чевнех, ненах, адамийн уьйр-марзонех, 1аламах язйина стихаш кхета атта\nхилла а ца 1аш, са тедеш а, са карзахдоккхуш, синна парг1ато луш ю. Саь1идана\nдукхабезарг сийна бос бу, дуккхазза а цо шен стихашкахь хьахийна, бийцина, говза шех пайдаэцна: «Арахь йолу сийна буц», «сийна к1ур г1уьтту», «хьаннаш сийна ц1анъеш», «Дуьне, дуьне, сийна латта», «И хьан сийна нана-лаьмнаш», «Г1оттур ю и хаза, сийна», «Сийна стигал\nсхьат1еелхарх, Нохчийчоь!», «сенчу зевналлехь», «сийна поп», «сийна лепаш»,\n«сийна г1а», «Самукъане а,сийна а тховса буьйса лестина», «Д1аяьржа сеналла, техкаш», «Д1аяха сан сийна б1аьсте», «сенчу малхе хьежайо», сийна дохк ю хьанний кочахь»… и. д1. кх. Сийначу басца цхьаьна мерза лазам бу цуьнан дагца, дийнна кийра схьалаьцна: «Зезаг доьлу сенчу бай т1ехь», «Бешахь хьоькху мерза х1о. Хезий хьуна, х1аваъ сийна, Бешахь мерза хьоькху мерза х1о? 1алам лепа зевне – сирла», «Мерза лазам бюу сан кийрахь», «Хезий хьуна, лазам кийрахь». 1аьржа буьйса, сийна де, — Ас и х1инца балгалдер, -\nЯра даг чохь хьан йовхо,\nХ1уъа хиларх со 1ехо.\nАрахь йолу сийна буц –\nИ мел хаза синтем бу –\nГена новкъа д1авахарх,\nОхьакхетта, со валарх.\nИ мерза лазам бу-кх Саь1идан кийрахь, «гурахь д1айоьлхучу г1арг1улешка\nт1аьхьахьоьжуш», ша дуьненахь йоккхучу хенан т1аьххьара м1аьрго\nт1ех1оьттича, Нохчийчоьнан ц1е йоккхуш, бовзуьйтург, балхориг:\nМа д1айоьлху уьш\nХиларх со, кхетта, леш\nЯ тоьхна вуьйш,\nДелан ц1е ас йохуш,\nСан дог д1атуьйш,\nХир яра кхин цхьа ц1е\nСан дагна мерзаниг,\nСан дагна товриг, -\nИ ц1е ю –


Вен кхиэл — Википеди\nВен суд — адамо динчу зуламна пачхьалкхо тӀелецна таӀзар даран кеп ю. Таханлерачу дийнахь дукхахйолу юрисдикцешкахь вен суд Ӏедалца йогӀуш яц, ткъа вукху пачхьалкхашкахь- доккха зулам дина волчу стагана бен йеш яц иза. 2016-чу шеран товбецан-баттахь (сентябрехь) 60-чу пачхьалкхашкахь гергга 22 500 стаг вара кхиэлан сацам кхочушбарна «собар деш». Уггаре дукха оцу хьолехь бара Америкин Цхьанатоьхначу Штаташкахь — 2500 адам. ХӀора шарахь вен суд дӀаяхьарца 1000—2000 адам хӀаллакхуьлу.\n1 Вен кхиэлан тайпанаш\n2 Вен кхиэл динашкахь\nВен кхиэлан тайпанаш[нисйе бӀаьра | нисйе]\nВен суд шина тайпана хуьлу: говзаллин (квалификаци йолу) а, говзалла (квалификаци) йоцу а. Говзаллин тайпа вен кхиэл йолчу хьокъехь вен кхиэл динчу зуламе хьажжина хуьлу. Говзалла йоцу вен кхиэлан хьокъехь- муьлхха а зуламна цхьатерра вен кхиэл дӀахьо.\nВен кхиэл таханлерачу дийнахь. ДIаяьккхина Гуттарлерачу кхиэлахь лелош яц, амма йитина ша-башхачу кхиэлахь (масала, тӀеман заманан бакъонехь) Низамца билгалйина ю, амма практикехь лелош яц Пайда оьцу\nКхузаманахь пайдаоьцуш йолу вен кхиэлаш:\nдӀовш тохар (лен инъекци)\nAmnesty International кхолламан хаамашца, 2018-чу шарахь дуьненахь рогӀера вен кхиэлаш лелош яра: Ирхъоллар а (итт пачхьалкх), тоьпаштохар а (ялх пачхьалкх), лен инъекци а (йиъ пачхьалкх), корта баккхар а (СаӀуди Арави), электронан гӀант (Америкин Цхьанатоьхна Штаташ).\nВен кхиэл динашкахь[нисйе бӀаьра | нисйе]\nШарӀехь вен кхиэл яр масийтта бахьана ду: хуъушехь (стаг) вер а, гомосексуализм а, зина а (зуда-майра ямарт хилар) а, ислам дитар а.\nАльбакъара (Етт) суратехь бӀе кхузткъе берхӀийттолгӀачу айатехь яздина:\nХӀай шаьш [Дéлах] тешнарш! [Дáла] Шуна [яздина] тӀедиллина байъанчáрна тӀéра [нийсонца] чӀир эцар . Маьршачунна дуьхьал маьршаниг, лайна дуьхьал лай, стéна дуьхьал стé . Шен [бусалба] вашас шéна цхьа хӀума гечдинарг [милла велахь], тӀаккха [цунна тӀехь гӀиллакхца] девзинчунца тӀаьхьавáзар а, диканца [нийсонца] цунга [гӀýда] дӀадалар а ду . И [кхел] шун Дéлéра дайдар а, къинхéтам а бу . Цул тӀаьхьа [шарӀал] тӀехваьлларг [милла велахь], цунна лазош [долу] Ӏáзап ду .\nСийлахьчу Косман а, Дамианан а вен кхиэл\nКхечу шира къаьмнийн Ӏедалехь санна, Библехь вен кхиэл йора адамо доккха зулам дича. Царна юкъахь: шаббат-дийнан дозалла дохор а, Далла лер а, стаг вер а, зина а (зуда-майра ямарт хилар) а, бежанца дӀавижар а, хьийзор а, сийсаздаккхар а, палтасар а, денна а, ненна а еттар а, адамийн лачкъор а.\nБиблехь хьахийна вен кхиэлан кхо тайпа: тӀулгаш деттар а, дагор а, ирахъоллар а.\nДуьххьал дӀа Ӏийсас вен кхиэлах ца дийцина, амма 51Ша стигала хьалаоьцу волу хан тІекхача йоьлча, Іийсас сацам бира Ярушалайме ваха. 52Цо Шен геланчаш хьалха бахийтира цхьана шамранхойн юьрта, Шена оьшучунна кечам байтархьама. 53Амма оцу юьртарчу наха Іийса тІе ца ийцира, хӀунда аьлча гуш дара Иза Ярушалайме воьдуш вуйла. 54И болх а гина, Цуьнан мурдаша Якъуба а, Яхьъяс а элира: «Эла! Хьуна лаахь, оха стигалара стелахаьштиг а тохийтина, хӀаллакбойтур бу и нах». 55Амма Іийсас, юхавирзина, дихкира царна и дар. (Лака 9:51-55)\nБерийн динчу зуламан хьокъехь Ӏийсас аьлла:\n2Делах тешаш болчу лахара болчех цхьаьнга къа латадойтучул, хьеран тІулг, коча а оьллина, ша хӀорда чу кхоссийтар гІоле ю цу стагана. (Лака 17:2).\nБакъдерг[нисйе бӀаьра | нисйе]\n2007-чу шеран товбецан-беттан (сентябран) 26-чохь Европин Кхеташонан министрийн Комитето билгалдаьккхира вен кхиэлан дуьхьало яран Де- лахьанан-беттан (октябран)- 10-гӀа де.\n↑ Смертная казнь в цифрах и фактах Архивйина 2019-07-24 — Wayback Machine\n↑ Методы смертных казней в 2018 году.\nХьост — «https://ce.wikipedia.org/w/index.php?title=Вен_кхиэл&oldid=5870406»\nХӀокху агӀонна тӀаьххьара хийцамаш бина: 2021, 8 май, 13:05.


Массо а дуьненчохь долчу хIуманан бух а, цуьнан боккъал долу маьIна а ду «ЛаилахIа иллАллахI Мухьаммада расулуллахI» боху дешнаш. Иза АллахI воцург кхин Дела цахилар а, Мухьаммад - Делера салам-маршалла хуьлда цунна - бакъ пайхамар, Дала бакъ дин кхайкхо ваийтина элча хилар а чIагIдар ду. Цундела стеган я халкъан оьздангалла йоьзна ю, и бакъдерг цара мел къобалдо бохучуьнца.\nДуьххьалдIа и дешнаш аьлча чекхдолуш дац стеган декхар. Дела цхьаъ хиларх тешар шен дерриге дахарехь ша дIа мел боккхучу когаца, дIа мел олучу дашца, дIа мел тухучу куьйгаца тIечIагIдан деза стага. Цунна иштта ган еза таухьидан билгалонаш шена гонахарчу Iаламехь а: сел тайп-тайпана долчу оцу Iаламехь массо хIума а ду шен-шен меттехь. Цхьа а галморзахалла йоцуш, шен-шен дахаран некъ а, маьIна а ду массо а хIуманан: стигларчу седарчашна тIера лаьттарчу зингатана тIекхаччалц. И ерриге Iаламан тайп-тайпаналла - цхьана низамехь, цхьана кепехь, цхьааллехь а ю. Дела цхьаъ хиларан кхин а цхьа билгало ю иза.\nБоккъал а Дела цхьаъ хиларх а, Хьесап дечу, Кхиэл ечу дийнах а тешаро кхуллу бакъйолу оьздангалла, бакъдолу оьзда гIиллакхаш а. Нагахь и тешар суьртана лелочохь я Iесачу динехь (язычествехь) долчу къаьмнийн оьздангалла, церан ламасташ, дукха хьолахь, цIерахазамна, суьртана, моттаргIина лелош хуьлу. Цундела шайн цхьана аьттонна я хала киртиг тIехIоьттича, гIиллакхаш атта охьа а туьйсу цара. Ткъа лелош дерш а нахалахь шайн цIе яккхийта, гайта, балха тIехь я рицкъи тIехь аьтто хилийта - доцца аьлча, дуьненан хIума бахьанехь хуьлу.\nАдам хIокху лаьтта Дала, Шен векал дина, дерриге Iаламна дола дан декхар а дина, даийтина. Цундела и Адам оцу кхечу Iаламах схьакъастош Дала цунна белла кхетам, хьекъал, вуон а, дика а къасто, вуо-дика гIуллакхаш дан маршо а. Иштта, адамашна юкъахь бен хила йиш йоцчу оьздангаллех болу кхетам а белла вайна Дала. Иза Дала вайна дина доккха дика а, боккха къинхетам а бу, Цунна хьалха долу доккха жоьпалла а ду.\nОьздангалла - иза кхечу садолчу хIумнийн хила йиш йоцуш, синкхетамечу адамийн вовшашца а, гонахарчу Iаламца а йолчу юкъаметтигашкахь хила догIу дозанаш, барамаш, кепаш а ю.\nХIара «Нохчийн гIиллакх-оьздангалла» боху жайна яздина ду вайнахана шайн къоман гIиллакхаш кIорггера довзийтаран а, царах диканаш дахарехь лело, вонаш дIатаса аьтто хилийтаран а Iалашонца. Ийманца догIучу гIиллакхашца цхьаьна, вай кхузахь хьахор ду цуьнца ца догIурш а - церан нийса цахилар билгалдаккха а, уьш дIатаса вайна атта хилийта а.\nХIара жайна лаьтта дIадолорах а, бархI декъах а, дерзорах а. Кху тIехь къестош ду хIара тайпа хеттарш:\n- Оьздангалла а, дахарехь цо лело маьIна а;\n- Нохчийн къоман оьздангаллин коьрта мехаллаш;\n- Адам а, цуьнан гIиллакхаш а;\n- Доьзал а, бераш кхетош-кхиор а;\n- Нохчийн оьздангаллехь Iаламца а, къинхьегамца а йолу юкъаметтигаш;\n- Ислам а, нохчийн гIиллакх-оьздангалла а;\n- Зама а, оьздангаллех болу къоман кхетам хийцабалар а (ши дакъа).\nЦарах хIора хаттар дийцина даьлча, чаккхенехь даладо хаттарш а, тIедахкарш а, халкъан барта кхоллараллин я исбаьхьаллин произведенеш а, я церан кийсигаш а (дийцинарг тIечIагIдан йолчу Iалашонца).\nХIара жайна лерина ду юкъарадешаран ишколийн 10-11 классийн дешархошна. Цунах иштта пайдаэца тарло кхечу тайпанчу доьшийлашкахь а, Iилманчаша а, нохчийн гIиллакх-оьздангалла йовза луучу массо стага а.


Социалан машанашкарчу сонталеллачун юьхьяьккхина Черхиговс\nНохчийчьурчу некъан полицин (УГИБДД) хьаькам Черхигов Идрис.\nНекъан полицин Нохчийчуьрчу урхаллан (УГИБДД) куьйгалхочо Черхигов Идриса кхетам луш къамел дина сонта лелаш машен хихкинчу Нохчийчуьрчу вахархочуьнца. ЦIе йоккхуш яц. Цо машенахь воьдуш урамашкахула леларан низамаш дохош яьккхина видео социалан машанашкахь яржарна кхайкхина хилла иза ша волчу некъан полицин хьаькамо.\n"Нохчийчоь тахана" агенталло дийцарехь, Черхиговн омрица социалан машанашкахь мониториг еш бу цуьнан белхахой, машенашца боьлху низамаш дохош болу нах схьалохуш.\nКху деношкахь Маршо Радионо дийцира, Нальчикехь автоинспекторша административан жоьпе озийна хиларх лаьцна, урамашкахула леларан низамаш дохийна жима стаг, социалан машанашкахь яьржина видео бухе а йиллина. Инцидент хиллера ГIебартой-Балкхаройчоьнан коьртачу гIалан Ленинан цIарахчу проспектехь. Mercedes Benz машенна хурхалла дечу жимачу стага, вуно кIоршаме маневраш йира, адамийн дахарна кхераме йолу.\nНекъан полицин белхахоша къастийра цу машенна хьалха хиъна хилларг Нохчийчуьра вахархо хилар. Иза бехке веш ву урамашкахула леларан маситта низам дохорна, шайна юкъахь дуьхьалйогIучу машенийн агIор валар а, некъ бохор а, кехаташ доццушехь машен хехкар а долуш. Гулйина материалаш дIахьажийна кхеле аьлла, хаам бира меттигерчу некъан полицин зорбан сервисо.


СМИ о нас: Эсалчу къамелаца лазар дайдан хаьа - Новости диспансера - ГБУ "РОД"\nСМИ о нас: Эсалчу къамелаца лазар дайдан хаьа\nДукха хан яц Ибрагимов Лечас лоьран болх бен. Делахь а, жимачохь дуьйна езаш, дагца къобалйина къастийна говзалла ю цо караерзийнарг. Нохчийн Республикин онкологин больницехь болх беш ву жима стаг. И говзалла цо харжар ларамаза дац. Мел къахьоьгура вайнаха пхи-ялх шо хьалха. Ерриге а Нохчийчуьра буй-те аьлла, дукха дархой бара цу лазарца Ростов гIала гIерташ. Делан къинхетамца хIинца вайн республикехь а ю цу лазаро йийсаре лаьцначу дархошна йиллина больница.\nКъаьсттина тоделла больницера хьал коьрта лор Нохчийн Республикин Куьйгалхочун хьехамча Сулейманов Эльхан хIоттийчахьана. Ткъа уггаре а коьртаниг, ша санна лаккхара корматалла йолу къона лоьраш бу Эльхана онкологин больнице гулбинарш. Царах цхьаъ ву хирург Ибрагимов Леча. Даима велавелла, векхавелла ву иза дархошца. Эсалчу къамелаца лазар дайдан хаьа цунна. Операци ян езаш дархо велахь, цуьнан кхерам дIабаккха хаьа. Лаа олуш ма дац хазачу хабаро ах лазар дIадоккху. Дерриге а лазар дIадаьлча санна самалха долу дархойн. Iуьйранна балха схьавеана Леча палати чоьхьа ваьлча, самукъанечу къамелаца дIайолайо цо дархойн хIора Iуьйре. Забарна хан ца кхоайо, дегайовхо чIагIйо, сапаргIат доккху. Нагахь санна чолхе операци йина дархо велахь, цунна юххера дIа ца волуш ши-кхо де доккху, ур-аттала буса цIа ца воьдуш. Цундела иза Iаламат дукхавеза цомгашчарна.\n– Дуьненах а дог диллина яра со, – боху Сулумова Дешис, – больнице ялош. Кхин а чIогIа кхераеллера операци ян еза аьлча. Амма, хьалха Дела, шолгIа хирург Ибрагимов Леча бахьанехь хаза тоелла дIаяхна. Шена дерриге а хаьара аьлла ца Iаш, отделенин заведующи Головин Андрей Викторович суна тIе валийна, дукха лерина иза соьга хьажийтина, иштта кхечу лоьрех а дагаваьлла бен операци ца йира цо. Операци йина ваьлча, уллера дIа ца волуш, со «денъяллалц» доггах хьийзира и кIант. Дела реза хуьлда цунна! Яхь, юьхь йолуш, вуьззина нохчийн кIант ву Леча…\nИ санна долу довха дешнаш кхечу дархоша кест-кеста хазадо Ибрагимов Лечех лаьцна. Массара цхьана озехь билгалдоккху жима стаг Iаламат гIиллакхе, оьзда хилар. Цуьнца цхьаьна дархоша дуьйцу, Лечас ша лелориг цIархазмана лелош ца хилар а, дарбанна дукха чIогIа беркате куьйгаш лоьран хилар а. Доккха хIума ду иштта ша бечу балхана дархой реза бан хууш говза лоьраш вайн махкахь хилар. Оьздачу кхерчара схьаваьлла стаг миччахь велахь а билгал хуьлу. Къоначу лоьран Ибрагимов Лечин хьанал къинхьегам, тайна амал а цунна къеггина тоьшалла ду.\n№130, еара, лахьанан (ноябрь) беттан 19-гIа де, 2015 шо


Шемахь гуманитаран гIо бахархошна тIекхачорхьама ханна тIом сацо барт бина\nЧиллан-бутт 12, 2016\nМалхбалерчу лидерша къобалбо Шемахь гуманитаран гIо бахархошна тIекхачорхьама ханна тIом сацо бина барт. Къастийна иштта Оьрсийчоьно шен кеманашца ша ден тIелетарш а совцор долуш. Мюнхенехь пIераскан буса хилла и барт. Цуьнца а догIуш кIира даьлча Алеппохь а, гонаха а, кхин а цхьацца меттигашкахь а совцор ду дуьйлучуьра герзаш.\nАмма ца хьакхало бертан хьелаш Цхьанакхеттачу Къаьмнийн организацино «Исламан пачхьалкх» олу тобанаш лаьттачехь къастийначу меттигех. Оццу декъахь, дуьхьал бен къовсам лагI ца беш юьту ал-Нусра олу жихIадхойн цхьаьнакхетаралла а.\nМалхбалера дипломаташ богу Оьрсийчоьно ша тIом сацон делла дош ца дохорна, хIинццалц а нисделла ма-хиллара, «Исламан Пачхьалкх» тобанашна тIе етта а бохуш, Шемин диктаторна дуьхьаллаьттачу оппозицин ницкъашна тIе ракеташ, бомбанаш еттар дIадахдаларх.


Бакъоларъярхойн хаамца, Ростов гIалахь полисхоша лаьцна, тIехь ницкъбина Нохчийчуьрчу СемаьIашкара Дотмерзаев Адам а, Ашаханов Муса а шина баттана чохь вуьтуш, сацамбина аьлла, дийцина ТIехьа-Мартанарчу кхелахоша.Яздо цунах лаьцна "Кавказский узел" агенталло. И шиъ бехкевина гIаттамхошца цхьана лелла ву аьлла. Шина кIентан гергарчара дIахьедо, Ростов машен эца вахана вара и шиъ бохуш.\nМаршо Радионо яздира, бакъоларъяран центран хаамашна тIетевжина, кху беттан 4-чохь Ростов-гIалахь лецарх цига бахана хилла СемаьIашкара кегийнах: Дотмерзаев Адам а, Ашаханов Муса а. ТIаьхьа Нохчийчу дIабигинера уьш, ТIехьа-Мартанарчу полице. "Мемориалан" хьостанаша чIагIдора, хIинца и шиъ полицехь а ву, цара Iазап лов цигахь бохуш.\nРостов кIоштан чоьхьарчу гIуллакхийн министраллан пресс-гIуллакххой дуьхьал хилла "Кавказский узел" агенталлан корреспондентна дийца, мича бахьанашца сецош бу лецнарш.\n"Адам а, Муса а ши шича ву. Адаман 31 шо ду, зуда ялийна вац иза, иштта, цхьанхьа а болх беш вацара. Боккха доьзал бу церан. Дукха хан йоццуш операци йина ву церан да. КIант лацарх цуьнга хаийта ца хIутту уьш, цуьнан даго ловр дац бохуш", - аьлла, дийцина агенталле гергарчара.\n35 шо долчу Ашаханов Мусан кхо бер а, хIусамнана а ю.