Норд-Ост -- йоьрзур йоцу чов\nГIадужу-бутт 26, 2012\nОьрсийчоь -- 10 шо кхаьчна Норд-Остехь бохам хилла, 26ГIад2012\nСуна хьалха Iуьллуш ю мажделлачу кехатан кийсаг. Цу тIехь язйина ю телефонан номер а, Бараев Мовсаран цIе а. 10 шо хьалха Москох Норд-Ост мюзикл дIайоьдучу Дубровкера театр дIалаьцначу деношкахь дина ду и йоза. Оха цу номерца телефон еттачу миноташкахь театран гIишлон штурм еш хиллера оьрсийн кхерамазаллин ницкъаш. Цундела аьтто ца белира тхан цун телефонах пайдаэца.\n10 шо даьлла Бараев Мовсар коьртехь волчу тобано Москох театран цIа закъалтана дIалаьцнера герзашца хиллачу нохчийн тIемалоша. Йоьдуш спектакл а йолуш, сцени тIе хьалабевллачу тIемалоша дIакхайкхийнера, шаьш Нохчийчохь боьду тIом сацо Iалашо йолуш даьхкина аьлла.\nНагахь цхьана кIиранчохь Оьрсийчура Iедалша, шайн эскарш Нохчийчура ара а даьхна, тIом сихха саца ца бахь, я оцу хенал хьалха театрна штурм яхь, и гIишло оьккхуьйтур ю шаьш аьллера цара.\nАмма Оьрсийчоьнан Iедал дагахь ца хиллера машарца кризис дIаерзо. Оьрсийн лерринчу ницкъаша театран цIа чу газ хеца кхо сахьт диссинчу хенахь нохчийн тIелатархой цхьацца Малхбузерчу пачхьалкхашка а, юкъараллашка а кхайкхам бан гIоьртинера, гIуллакх дIадерзорехь юкъарло лелор доьхуш. Амма Оьрсийчоьанан Iедалшна а, нохчашна а юкъагIорта лууш стаг ца велира.\nТкъа шаьш шайн дагахь юкъагIоьртинчу нахана, ша аьлча, нохчийн кIомах волчу политико Аслаханов Асланбека кхайкхам а бина, театран хьалха а веана, жигаралла гайтинчу Талхигов Заурбекана, иза бале делира.\nНохчийн тIемалоша Норд-Ост дIалацар емал дира дуьненаюкъаралло а, дуккха а пачхьалкхийн куьйгалхоша а. Царна юкъахь вара Ичкерин президентан векал волу Ахмадов Ильяс а.\nАхмадов Ильяс: «Президента Масхадовс а, тхан кьуйгалло а даиман а емал йора, хIинца а емал йо терроран акташ а, маьршачу нехан дахарна а, кхерамазаллина а дуьхьал лелош долу гIуллакхаш а. Тахана Москох хуьлуш дерг, цхьа а шеко йоцуш, Кремло болийначу тIеман къиза тIаьхьало ю.\nМуьлхха а бохам хIинца хилахь, Оьрсийчоьнан Iедалан бехк хир бу иза. Кхин цхьа хIума а тIетоха луур дара суна. Оцу драмин массо а декъашхошка кхайкха луур дара суна, кхетаме хиларе».\nГIадужу-беттан 23-чу дийнахь суьйранна театре баьхкинчу нахана аьттехьа а дагахь хилла хир дацара, 2 эзар километр генахь боьдучу тIеман сурт Москох шайна хьалха хIуттур ду аьлла. Нохчийн тIемалоша мобилан телефонаш йолчу нахе уьш дIатоха бакъо еллера, дуьненна а театрехь хуьлрг довзийта дагахь.\nОццу буьйсанна тхан а аьтто белира театр чохь йолчу цхьана зудчуьнца телефонехула къамел дан. Цо иштта дийцира тхоьга театр чохь долчу хьолах лаьцна.\nЗакъалтана дIалаьцначерна юкъъара зуда: «Хьал сингаттаме ду. Массанхьа а эккхийтарш ю ехкина. Нах чIогIачу сингаттамехь бу. Ерриг а гIишло ю эккхийтарш ехкина. Тхоьца бала а кхаьчна, Iедало тхайх доладарна сатуьйсуш ду тхо. Жоьпаллехь болу нах а баьхкина, цара лортIехь дийцарш даре а, нах паргIат бахаре а сатуьйсу оха.\nДерриг а дан деза цуьнан дуьхьа. Уггара коьртаниг ду иза. Кху чохь дукха адам ду. Эзар стаг. ТIемалойн дехар цхьаъ ду – Нохчийчура тIом сацор. Дехар дIакхайкхийна ду. Коьртаниг и дехар оьшучу нахе дIакхачор а, къоманна довзийтар а ду. ХIунда аьлча, тхо кхузахь хьийзадо а, тхуна етташ ю бохуш а ца дуьйцуш, лортIехь проблема ерзор ду».\nХIоьттина хьал, дайина адамаш а доцуш, дIадерзо лууш болу нах а бара цу дийнахь театрна гонах хьийзаш. Царах цхьаъ вара Нохчийчоьнан цIарах Оьрсийчоьнан Пачхьалкхан Думан депутат волу Аслаханов Асланбек.\nЦо телевизионехула кхайкхам бира, массо а Москох болчу нохчашка Дубровкерчу театрна го бан схьадьула аьлла. И план кхочуш ца елира Аслахановга. Цуьнан кхайкхамехь дакъалаца баьхкинарш дукха бацара. Амма баьхкинчарна бале делира цуьнга ладогIар.\nНохчийчн тIемалошца телефонехула къамел дина аьлла, лаьцна 8 шо ах хан яьккхира Шелара вахархочо Талхигов Заурбека. Шеца хилларг иштта дийцира цо Маршо Радионе, ша маьрша ваьлла дукха хан ялале.\nТалхигов Зурбек: «Цо (Аслаханов Асламбека) кхайкхам бинчу хенахь, театр лаьцначу буса со Петарбухе вара. Сатоссучу хенахь бара цIерпошт. Цу тIехь со Москох дIакхечира. Цигара аса телефон туьйхира (Аслахановн) секретариате. Со веана ву, Асланбекана тIе стенга ваха веза со, аьлла хаьттира аса.\nЦо (секретаро) Асланбекан телефон елира соьга. Юха цуьнга дIа а тоьхна, со хIара, хIара ву, со тIевогIур вара, дан дезаш долу накъосталла дийр дара аса, элира аса. Цо кольцо оцепления тIевола, тIевеъча, хаийта, элира. Со цига дIакхаьчча, дIаетташ йолу телефон схьаоьцуш стаг вацара.\nДIа-схьа лелаш, цигахь суна арахьара журналисташ бевзира Голландера а, кхеченхьара а. Цара суна тIе цхьа стаг валийра, цу чохь цуьнан зуда а, бер а ду, аьлла. Жиров вар-кх иза, Олег. Аса тIаккха, цхьа хIума а дац, бераш а, зударий а байа баьхкина бац и нах, цхьа хIума арадаьккхина лелаш бу. Царга ла ца доьгIча хуур дац, цара хIун боху, элира.\nСа ма гаттаде, элира аса. Эшахь, (закъалтахойн метта) чудаха а, хийцадала а схьадаьхкина ду тхо, нохчий, элира аса. Юха, соьца «связаться» дира цхьана оьрсийчо. Иштта, оьрси ву ша, сотрудник ву ша, мичахь ву хьо, аьлла? Аса со волу меттиг йийцира\nЦо, тIе а веана, со чувигира. Асланбекана тIекхачийра. Асланбека соьга цхьа кехат делира чохь (театрехь) долчу берийн номерш тIехь йолу. "Хьайн дIакхетачуьнга дIатоха, далург де" аьлла. Цхьа а контакт яцара церан. Уьш (тIемалой) хIун аьлла арабевлла бу хууш дацара цхьаннена а.\nТелефон дIакхаьччи, со цхьанге а, шинне а вистхили. Цу чохь волчу Мовсаре (Бараевга) вистхила лаар суна, аьлчи, цара телефон Мовсаре дIа а кховдийна, со вистхилира. Аса элира, аша шаьш арабаьккхина некъ хIун некъ бу а, кхин дерг а хаийтичи, хIоккхузахь дийца а, лелон а атта хир дара, элира ас.\nЦхьаъ и ду. ШолгIа, зударий а, бераш а, аш мелла а, цу чуьра (театрера) паргIатбаьхчи, тхуна а юьхькIам бара иза. Шуна а, арабаьккхина некъ лелон атта а хир дара, аьлла.\n"Шаьш арабаьккхина некъ, чохь (Нохчийчохь) болу тIом сацабе, за стол переговоров ховша, кхин шаьш бохуш хIумма а дац" элира (Бараевс). "(ТIом) сацабахь, низам хилахь, шаьш цигара дIагIур ду", элира. "Ца хуьлий, шайна тIера докъан ламазаш а дина, лийр ду.\nШаьш дала даьхкина ду. Шаьш а ду, шайца зударий а бу" элира. Аса элира, соьга хIара номер елларг Асланбек ву... со вовза лууш бара уьш - мичара вуй, хIун дуй, бохуш хиттира. Со тIекхайкхина, тIевеана ву элира аса.\nАсланбек Iедалан белхахо а ву, шу цуьнга дистхилча, цуьнца аш къамел дича, аша бохуш долу цхьадолу вопросаш решить далур дара аьлчи, цара иза тергал а ца вира. "Цхьа Асланбек а ца оьшу, оха дуьйцуш долу хIума цуьнга къаста а лур дац. Цуьнан карахь дац, шаьш арабаьккхина некъ къастор" элира цара.\n"Чохь (театрехь) болчу нахе телефонаш дIасайоькъур ю, цара шайн цIахь болчарга а, массарга а телефонаш дIаса а тоьхна, тIом сацон уьш арабохур бу тIом сацабе аьлла", бохура. Цара иза дан а дира. Напряженный къамел а дацара иза, нормально, хаза дистхилира тхо.\nАса элира, (театр чохь) съемка а йина, хIума дича, чIогIа дика хир дара. Иза дан чувахийта иностранец везара, цара оьрсий воуьйтур вацара. Юха ас цигахь, Марк Франкетти бохуш ву иза, цу хенахь журналист вара иза, хIинца Санди Таймс шеф-редактор ву иза, цуьнца познакомиться а дина, цуьнга эли аса, иштта, чугIур варий хьо, аьлла?\nЦо ша гIур вара, амма ша яздеш волу журналист ву, элира. Аса элира тIаккха, ахь камера яьхьча дIа а язъдийр дара ахьа. Цо тIаккха НТВ-ца договориться а дина, царгара камера яьккхира. Дукха подробносташ суна дага ца йогIу хьуна. Со схьалоцуш (ФСБено) сок (дIоьвше хилла) малийна, лаьцна ма вай. Дукха пробелаш ю сан».\nНТВ телеканало гайтира цу камерица журналисто Бараев Мовсаран а, цуьнан накъостийн а яьккхина йолу видео. Бараевс элира, шаьш делла а, дисина а тIом сацо даьхкина ду аьлла.\nАмма диканна кхойкхуш ца хиллера Талхигов Заурбек оперативан штабе. Цу хенахь Оьрсийчоьнан Iедалш штурмана кечам бина девлла хиллера.\nТалхигов Зурбек: «ШолгIачу дийнан Iуьйранна а, Украинин Радин депутат вара иза Беспалов Олег Павлович, бохуш, изий, английский консул вара я цуьнан зам. вара, дага ца догIу суна, сой, виалгIаниг дага ца вогIу суна, тхо тIе хIун йоьхна хир ду аьлла барт а бина, Iуьйранна чудаха дезаш дара.\nЦхьацца иностранный заложникаш бара цара схьалуш. Цу Iуьйранна иттаза веара суна тIе цхьа стаг. Цхьаъ вогIу, кхин верг вогIу, оьрсий бара уьш. Цхьа фотографеш хьажа везара, чувагIахьара хьо штаб чу, олу. ЧувагIахьара хьо, чувагIажара хьо... Ас эли "йиш яц сан".\nЮха Асланбеке телефон тоьхна эли ас, иштта, и боху цара аьлчи, цо эли, чугIохьа, цхьана сурташка хьажа боху хир ду хьуна. ЧугIохьа, хIумма а дац, эли цо. Минус сан хIун ду хьуна аьлчи, аса журналисташка со юьхь тIера снимать ма ве аьллера.\nВуьштта, ши стаг суна тIе а веана, цаьршимма дIавигира со. Аса хаьттира со мича вуьгуш ву аьлла. Оцу хенахь туьйхир аса телефон Асланбеке. Цо хIумма а дац, суьрташка хьожур ву хьо элира. Штаб госпиталехь яра. Цхьана яьссачу палати чувигира со. ХIума кхоллий ахаь, элира соьга. Цхьа пакет яра иза. Хьакха тоьхна хIума яра. Булка а, хи а мер ду элира аса. Аса и хи «бисмиллахI» аьлла, къурд а бина, охьадиллира. ЦултIаьхьа хIумма а дага ца догIу суна.\nСамаваьлча ИВС-ехь вара со. ШолгIа де ду иза. Штурм а хилла цигахь, нах а байина цигахь, дерриг а хилла цигахь. Цхьадолу хаттарш дагадогIу суна. Амма хIара ду аьлла, цхьа а хIума дага ца догIу суна.\nЯстржембский, пхьарс тIера а лаьцна, чIогIа, "хьайга далуш дерг дахьара ахь" бохуш - Сергей Владимирович вара цигахь начальник штаба - до последнего кольца тIе а вигина, юха и накъост (Франкетти) неIарна (театран) тIекхаччалц, дIа а вигина, холл чохь мохь а биттина, "хIара тIевоуьйтуш ву шуна, тIевоуьйтий"? Юха цара (тIемалоша) тIеваийта аьлла, иза дIа а хаьжийна, ара а ваьлла, схьа а веана, чу а вахана со оцу здани (штабан) чу. Къайлаха лелла ма ваций со.\nЦара суна бехке диллинарг ду, суна дага дан мегара царна гIо дан аьлларг. Аса, нохчаша олуш ма-хилла «сан ваша» бохуш къамел динера. Цара иза лаьрра цу чохь берш сан вежарий болущш санна. Цкъа дуьххьара I4 шо кхайкхийра суна. Амма тоьхнарг бархI шо ах шо дара. И бархI-ах чохь а даьккхина, араваьлла-кх со».\nДубровкехь хилларг толлуш, Оьрсийчоьнан талламхой тIаьхьакхиа аьтто ца болуш дисинарг ду театр чохь хилла нохчий боцурш, арахь а церан баккъалла а болу накъостий хилла хилар. Ишттачех цхьанца къамел динера ша 2003-чу шеран гурахь бохуш, дуьйцу карарчу хенахь Белгехь ехачу Милана цIе йолчу зудчо. Цуьнан цIе оха хийцина цуьнан дехарца.\nМилана: «Шен декхар арахь сацар дара бохуш, дицира цу зудчо. Уьш набахташкара арабоьвлла бара бохург бакъ дац. Шаьш цига вахаранарг 40 стаг вара, царна юкъахь 19 зуда а яра, бисанаш къентий а бара бохура цо.\nАарахь йолу операци яр а ца нислуш юхаяр нисделлера цуьнан, цуьнца волчу накъосто омра а делла. Цига бахар Iалашо тIом сацабайтар дара. Москох а дахана, закъалтана нах а лийцина, дехар дича, тIом сацалур бац те, эскар арадоккхур дац те аьлла, Iалашо йолуш дара шаьш бохуш дийцара цо».\nДубровкехь хилларг цу кепара ирча тIаьхьалонаш а йолуш дIадирзинчул тIаьхьа Нохчийчоьнан президенте Масахадов Аслане хаьттира оха цуьнан хIун хьежамаш бу, цхьацца кхерамаш а туьйсуш, шайн аьлларг кхочуш дайта гIерташ болчу нахах лаьцна аьлла. Цо доццу жоп делира цу хьокъехь.\nМасхадов Аслан: «Сан куьйгакъеллахь берш федералан эскаршна дуьхьал тIом беш болу нохчийн муджахIедаш бу. Аса царна цкъа а омар дина дац, хIусам экххийта аьлла а, я миска стаг ве аьлла а.\nАса дина омар ду тхайн муджахIедашна, герз охьа а диллина, дIаводахь, милцошна а тIе герз ма тоха аьлла, нохчо верах ларло аьлла. Къоманна дуьхьал диверсин белхаш ма бе аьлла».\n10 шо даьллехь а, замано бай ца бина театрна штурм еш йийначу 14-шо хиллачу Нинин ден Миловидов Дмитрийн бала. ОьгIаз а оьхуш, дуьйцу цо 57 сохьтехь нохчийн тIемалоша закъалтана лийцина нах маьрша боху аьлла, цуьнан йоI а юьш 2002-чу шарахь ГIадужу-беттан 26-чу дийнахь кхимаза дIаяьхьначу кхелхьадахаран операцех лаьцна.\n130 стаг вийра цу операцехь. Царах дукхах берш, шайна юкъахь Нина а йолуш, белира тIемалой эшор Iалашонца Дубровкеру театрна чухецначу дIаьвшен газах.\nМиловидов Дмитрий: «Лелийначу лерринчу газо Iаткъам бина садаIаран центрна. Цу гIуллакхо саций садаIар. Са а ца доIуш, мел Iалур ду адам? Таккха дог сецна. Цу тайпа дIаьвшах пайда эцнера тхан берашна дуьхьал».\nМиловидов ша цу сарахь вацара 40 сов стага Дубровкерчу театрехь, Норд-Ост спектакл гойтучу сцени тIе а иккхина, цу чохь волу 700 стаг закъалтана а лаьцна, Нохчийчура тIом сацор Оьрсийчоьнан Iедалшна тIедожош.\nНина цу спектакле хьажа яханера шен 12 шо долчу йишица Еленица. Бераш дIахеца тIемалой реза хилча, Нинас дехнера ша а, шен йиша а араялийтар. Амма дIахецнарг яра жимах йолу Елена.\nМиловидов Дмитрий: «Нина цу чохь йисира.Даиман а. Цара иза дарбанцIийне а ца йигинера, цара цунна дарба а ца лехнера, документаш гойтуш ма-хиллара. Цара автобус чукхоьссинера иза, телекамерех къайлайоккхуш».\nДубровкерчу театрехь беллачеран гергарачара дийцарехь, царах дукхах берш белла, шен хеннахь лоьрийн гIо цакхачар бахьана долуш. Цу наха бехке деш ду Оьрсийчоьнан Iедалш, и нах бойуш шайн бехк хилар даре ца дарна.\n10 шо даьлча а талламхошна хууш дац уьш баларан билггала долу бахьана. Цу балех хьалхабевлларш а, беллачеран гергаранаш а оьгIаз оьхуьйтург ду Iедалшна шаьш лелийнарг хIун газ ю дийца лууш цахилар.\nОццу хенахь Iедалша чIагIдо цхьа а бер делла дац, театр гонехь латтош бохуш. Амама беллачеран доьзалша дуьйца, лаххара а 10 бер цу театрехь дийна, ткъа 69 бер да, я нана йоцуш дисина бохуш.\nIедалан векалша шаьш динарг дика гIуллакх дара бохуш, дIахьедарш дира. Массо а тIемало вийна шаьш, эскархошна юкъахь дараш а доцуш бохуш, дазаллаш дора цара. Амма тIаьхьо гучуделира баккъал а хилларг. Видео тIехь гуш ду кхетамчура бевлла закъалтхой, театрера ара а текхош, автобусаш чукхуьссуш.\nЦарна гIо деш хиллачу лоьрийн аьтто ца белира цхьаболу нах кIелхьара баха, Iедалша хецнарг хIун газ ю ца хууш.\nКарпова Татьянас дуьйцу шен кIант, вевзаш волу композитор Карпов Александр, лоьрийн машен чохь веллера, 7 сахьт автобус чохь декъешна юкъахь даьккхинчул тIаьхьа бохуш.\nКарпова Татьяна: «Сан кIант велла суна мостагIчунна а хила луур доцучу Iожаллах. Цхьа а деш гIо а доцуш, 7 сохьтехь Iиллина иза беллачу нехан декъешна юкъахь. Цигахь цу тайпа хIуманаш дуккха а хилла. Тхо цкъа а къинтера девр дац, иза дарна».\nНорд-Остехь байинчу нехан гергарачара а, цигахь эшам хиллачара а бехке во Путин Владмир, цо дIаьвшен газ лелон бакъо луш омра а делла, цултIаьхьа хилларг хьулдеш дакъалацарна.\nСтохка ГIуран-баттахь Европерчу адамийн бакъонашкахула йолчу кхело сацам бира латкъам бинчу 64 стаганна 1 миллион 300 эзар евро барамехь компенсацми ло аьлла. Цо сатийсам беллачу наха кху баттахь юхаталлар дийхира Норд-Остехь хилларг. Амма 10 шо даьллехь а бакъдерг цаьрга дуьйцур ду олийла дац.\nИштта ойла йолуш ву, масала, кхерамазаллин хаттаршкахула волу эксперт Сухов Иван.\nСухов Иван: «Юкъараллан балакхачар а дIадаьлла, тIехула тIе, оццула дукха шераш девллачул тIаьхьа, цхьаъ каро хала а хир ду, таллам беш хилча а. Амма и гIуллакх дижа ца дуьту, масала, Оьрсийчоьнан Федерацехь адаман дахаран оццул бораха мах хадорца йоьзначу проблемина тIе тидам бахийта гIерта тоба санна болчу наха. Амма таллам беш цаьрга цхьа а хIума далур ду аьлла, ца хета суна».\nАмма Дубровкехь беллачеран гергарачарна шаьш деккъа бакъдерг лоьхуш къийсина аьлла ца хета.\nКарпова Татьяна: «Цхьаьнгге а алалур дац, цу тайпа хьал юха хIуттур дац аьлла а, цу наха иштта ледар кIелхьардахаран операци дIахьур яц аьлла а. Оха иза до цу тайпа, оха лайнарг санна бохам, кхин ца хилийтар Iалашонца. Иза ду оха къуьйсуш дерг».


Москвахь "Мемориал" центрана тIелатар дина яьххьаш хьулйинчу наха\nМосквахь бакъонашларъян "Мемориал" центран офисна (арахьара агент лаьрра ю Оьрсийчоьнан Iедалша) тIелатар дина иттаннаш наха. Инцидент хилла еарин сарахь ХIолланд Агнешкин "Гарет Джонс" цIе йолч фильм гойтучу хенахь. Цуьнга хьажар вовшахтоьнера "Мемориала"Польшин культуран центрца цхьаьна.\nСвобода Радионе "Мемориалехь" дийцина ма хиллара, фильм дIайолаелла иттех минот ялале зал чулилхина туьтмIаьжгаш йоьхкина адамаш, массо охьа вижа, бохуш, маьхьарий а детташ.\nДукхаха болу хьажархой кхерабелла хилла, хуьлург закъалтхой леца дагахь зуламхоша дина тIелатар ду моьттуш. Цул тIаьхьа тIелатар динарш лийна фильме хьажа гулбеллачарна "фашисташ" ду бохуш, "Долой!" а, "Уходи!" а лозунгаш а кхийкхош.\nКхин хIара ду аьлла хууш хIума дац тIелатар динарш муьлуш хилла а, цара иза даран бахаьнах а лаьцна.\nТIелатар деш гойтуш хиллачу фильмехь дуьйцуш ду Украини территори тIехь голодомор олу мацалла иккхинчу хенахь СССР пачхьалкхе вахна хиллачу а, оцу бохаман теш хиллачу а Британерчу журналистах лаьцна.\nПолици тIекхачале лаца аьтто баьлла кхо стаг. И кхоъ дIавигна полицин декъе. Цул тIаьхьа полисхоша "Мемориалан" гIишлонна го бина. Фильме хьажа баьхкина хилла хьеший дIабахийтина, ткъа вовшахтохараллан белхахой совцийна.\nГIишло теллина полисхоша, буьйсанна 2 сахьт долуш бакъонашларъон центран офис а йитина дIабахна уьш. "Мемориалан" белхахошна бакъо елла арабовла. Лаьцна стаг ву аьлла хаам ца кхаьчна.\nПолисхой дIаяхьа гIерташ хилла "Мемориалан" техника, комьютерш а цхьана, амма эххаре а цара шайца дIаяьхьна цIе яьлча хаам бечу сигнализацин цхьа дакъа а, видеорегистратор а.\nДуьненаюъкара историн а, хилларг довзийтаран а, гIо-накъосталлин а, бакъонашларъйон а юкъаралла "Мемориал", коммерцица йоьзна йоцу вовшахтохаралла ю, СССР йолчу хенахь а, кхузаманахьлерчу Оьрсийчохь а политикан репрессеш лелор толлуш йолу а. Оьрсийчоьнан юстицин министралло "иноагент" лаьрра иза 2014-чу шарахь. Историн а, хилларг довзийтаран юкъаралла арахьара агент лаьрра 2016-чу шарахь.


Мадалова Зараа нохчалла кхиайо Германехь\nГерманерчу Оберхаузенехь нохчийн меттан ишкол схьайиллина.\nГерманерчу Оберхаузенера нохчийн меттан ишкол оцу цхьаьна гIалахь евзина ца Iа. Гондхьарчу кIоштара а дай-наноша шайн бераш кхуьйлу, цигахь берашна ненан мотт хьоьхучу Мадалова Зараъна тIе. Кху деношкахь дешаран хьалхарчу эха шеран жамIаш деш даздарш дIадаьхьира нохчийн ишколехь.\nГерманехь бехачу нохчийн терахь билгал девзаш дац. Юкъараллехь а, хаамийн гIирсашкахь а хьехош дерг 20 эзар герга нохчо ву немцойн махкахь бохуш ду.\nГермани йоккха хиларна и нах тайп-тайпанчу гIаланашкахь а, кIошташкахь а баьржина беха, ткъа уггаре а лакхара нохчийн терахь, хетарехь, немцойн коьртачу шахьарахь Берлинехь ду – цигахь 5-7 эзар вайнах беха сурт ду.\nАмма, тамашийна хеталахь а, оццул дукха нохчи бехачу Берлинехь яц нохчийн мотт хьоьху ишкол, масех вайнехан доьзал бен ца бехачу Оберхаузен цIе йолчу немцойн НордхIайн-Вестфалли лаьттарчу жимчу гIалахь ю.\nИ ишкол схьайиллинарг а, цигахь берашна ненан мотт хьоьхург а Мадалова Зараъ ю, филологи Iамийна нохчийн меттан говзанча йолу.\nГерманерчу нохчийн школехь\nМадалова: „ХIокху шеран деалгIачу декъахь ас тIетаьIIина кегийраха долчу берашца болх бина ас, царна дешнаш а, терахьаш а довзуьйтуш, беснаш а, шаьш муьлш ду дийца а, тIетохар-дIадаккхар а Iамош. Баххашкара хаарш царна Iамош яра со.Кху деношкахь, Iаьнан мукъаденошна кечлуш, дешаран шеран деалгIачу декъан жамIаш а деш, ша-бахша схьайиллина урок дIаяхьара Оберхаузенехь. Мадалова Зараъс дийцира Маршо радионе цу жамIех лаьцна.Масех шо хьалха луларчу Фирзен гIалахь цхьа тоба жигархошца цхьаьна дуьххьарлера нохчийн меттан ишкол йиллинера Зараъс.\nБIе герга чакхарма кхечу гIала дIа а оьхуш, иттанашкахь нохчийн мухIажарийн берашна мехаза ненан мотт Iамийра цуо. Дукха хан йоцуш амма ша ехачу Оберхаузенехь керла меттан кхерча схьабелла кадаьлла Мадалова Зараъан.\nТкъа даккхийраха долчу берашна и хIумнаш оха хьалхехьуо Iамийна, хууш дара, царна мелла а чолхе болх лора ас. Карарчу хенахь коьрта Iалашо, кегийчу берашна и уггаре а аттох долу хIумнаш а Iамийна, и ший а тоба цхьана тIегIанна тIе а яьккхина, грамматика Iамон йолаялар ю сан“.\nАренца кхуьучу нохчийн берашна ненан мотт Iамор вуно къаьсташ ду ДегIастанахь бехачарна изза мотт Iаморх. Цкъа делахь, мотт хаарийн тIегIа Нохчийчуьрчу берийн, хийраллехь кхуьучеран бен-бен ю. ШозлагIа делахь, и мотт аренца Iамон лерина арахецна дешаран киншкаш а, цу Iалашонца кхоьллина система а яц.\nАмма шен ишколе оьхучу берашна мотт Iаморехь коьрта хало – царна, цу берашна, цхьаццаболчу доьзалшкахь мискъазаратталла ненан мотт Iамош ца хилар ду, бохуш дуьйцу Мадалова Зараъс.\nМадалова: „Уггаре а коьрта хало дера ю, соьгахь ерг а, сол тIаьхьа берашна мотт Iамон арабевр болчеран хинйерг а, берашна дукхахьолехь тIекIел масех дош цхьаьна а тесна, алам ахь шайга аьлча, уьш цунах ца кхетар. Ца кхета-кх уьш. Уггаре а аттачух а, хIара-м ца хаа йиш ма яц кхарна аьлла хеташ ахь аьллачух а ур-атталла ца кхета.\nДелахь а, хIинца шеран деалгIачу декъан жамIаш дечохь гуш дара, оха хьоькъуш долу къа эрна доцийла, Далла хастам бу. Хаттар делла а далале нийса жоьпаш луш бераш дара цигахь“.\nChechen language school in Germany, 2015\nГермане я кхечу Европе пачхьалкхашка нохчи дIабоха буьйлабелла, мел дукха а, пхийтта-ялхийтта шо бен хан яц. Цу йоцачу хенахь амма Малхбузехь кхуьуш ду шайн ненан мотт я вуно ледара я хаъане а ца хууш долу бераш. Иза стенца дузу ахь аьлла шега Маршо радионо деллачу хаттарна иштта жоп делира ненан меттан хьехархочуо Мадалова Зараъс.\nМадалова: „Дера дузу наношца. Ас даима а олуш ду, наной бу цу берашца болх бан безаш берш. Царна туьйранаш дийца дезаш, царна аганан илли ала дезаш берш, уьш ненан маттахь хьеста дезаш берш. Хийла тидам бина ас наноша шайн берашка „Mäuschen" олуш, нохчийн маттахь „мамин Iахар“, „мамин зезаг“, „мамин додам“ ца олуш.\nТкъа иза иштта хIунда олу аш аьлча, цара жоп ло, нохчийн маттахь аьлча уьш кхета-м ца кхета олий. Вай, кхета муха кхетар ду и бераш, шайга наноша ненан мотт буьйцуш ца хилча!\nДелахь а со йоккхаеш шиъ доьзал бу сан ишколе оьхуш. Цхьаъ Iелий, Сабиний бохуш да-нана ду, пхиъ бер ду церан. Царех кхоъ со йолчу оьхуш ду, эхI, ма йоккхае со цу берашка хьоьжуш!\nНохчийн маттахь туьйранаш хаа царна, оьрсийнарш хаа, бусулба динера хаза хIумнаш хаьа царна. Дас-нанас цаьрца къахьоьгийла гуш ду. Иштта Макка бохучу кхин цхьа доьзалан нана а ю сан. Цуьнан ши бер ду, исс шой, ялх шой долуш, вуно кхетам болуш ду и шиъ, царех йоккхае со“.\nЗараъас хьахийначу цуьнан ишколехь доьшучу берийн нанойх цхьаннаца, Вирзен гIаларчу Маккица зIене елира Маршо радио. Мотт берашна хаар иза, уггаре а хьалха, царна шаьш мичара муьлш ду хаарна а, царна нохчийн къоман гIиллакхаш а, яхь а йовзарца а цхьаьнадогIуш хета шена, бохуш дийцира Маккас.\nМакка: „Хазахета суна и ишкол сайна нисйелла. Бераш а дела денна алсамох довлуш ду, тIаккха кхеран интерес а алсамох хуьлу, шай-шай дикох деша а гIерташ. Нохчийн мотт бицбан йиш яц, цундела, Даламукълахь, тхайн ницкъ ма-кхоччу цу ишколе дIаиха дагахь ду тхо.\nГIиллакхаш довза а, яхь йолуш хила а, ша мила ву дийца хаа а оьшу шайн ненан мотт. Зараина даггара Дела реза хуьйла ала луур дара суна, ша мел боккху ког Делан дуьхьа хуьйла цуьнан“.\nНемцойн Оберхаузен гIалахь Мадалова Зараъс схьайиллина, дIакхоьхьуш ерг санна йолу ненан меттан ишколаш Европехь, халахеташ делахь, куьйга пIелгашца ягарйалла бен яц, тайп-тайпанчу хьостанаша Малхбузехь хIинцале а вехаш 300 эзар герга нохчо ву бохуш чIагIдахь а. Цу нохчашлахь дукхаха кхиазхой а, бераш а хиларна ненан мотт царна Iамон кхерчаш йоккхачу сихонца оьшу.\nАмма политикан, динан башхаллашна тIехь екъаеллачу диаспорин, хетарехь, умматан а, Шемин а, Украинин а, йоккхачу политикан а, кIоргерчу теологин а алсамох бала бу, шайн бовш лаьттачу маттацачул я и мотт ца хууш кхуьучу шайн берашца чул а.\nЦундела хила а мега, Зараас ма-аллара, Германерчу наноша шаьш шайн бер хьостучу хенахь цунах „Mäuschen“ олуш, „мамин Iахар“ аларна метта. Ткъа „Mäuschen“ бохург нохчийн матте даьккхича „дахка“ бохург ду. Шайн берах Iахар олучул дахка олуш хазох хетачух тера ду ишттачарна.


Шо кхаьчначу берана йиттинарг лоьху Нохчийчохь\nНохчийчоьнан республикан прокуроран Абдул-Кадыров Шарпуддин тIедилларца, талла йолийна, берана къиза етташ социалан машанашкахула яьржина видео. Хетарехь, шо кхаьчна хир долчу берана тIехь къизаллаш лелош видео Iораяьккхира интернетехь кху деношкахь. Видео тIехь гуш ду - беран садукъош, коьртара месаш ийзош, бетах а, дегIа тIе а а цунна етташ.\n"Карарчу заманчохь беран да-нана мила ду, я цуьнан цхьа кхин верас хилла-те зуьйш, инцидент хилла хан а къастош, дIахьош талламаш бу", - аьлла, хаамбина прокуратурано шайн инстаграмерчу официалан агIонехь.\n2019 шеран аьхка 7 шо долу Ажигова Iайша, дегIа тIехь дуккха а чевнаш а йолуш, дарбан хIусаме йиллира. Талламо бахарехь, дейиша хиллера йоIанна тIехь гIело латтийнарг. ГIалгIайчуьра Москва йигира Iайша, цигахь цуьнан куьг дIадаккха дийзира лоьрийн.


Муьлххачу къоман а ду хьаша-да т1еэцар деза лоруш. Амма кавказхойн, массарна хууш ма хиллара, хьешал деза х1ума дац. Къаьсттина нохчийн, г1алг1айн. Шеко йоццуш, еккъа цхьа и стихотворени бен ца язйинехь а, нохчийн литературехь шен ц1е а йолуш ваха вуьсур вара Ахьмад. Цу йоцучу стихотворенино вуно мехала хаамаш бо 1илманчашна нохчийн 1ер-дахарах а, этнографех а.\n«Тохара хьалха кхин адам дара – кхин зама а яра. Х1инца Кавказан диег1ат1иехь ехаш йолу веччаргаш санна а доцуш. Кхин адам дара: цара ца лоьхура я деши, я кхин мехала металлаш а, цара ца йора Кавказан баьццара-сийначу турпал некха т1ехь иштта къиза-инзаре, дера чевнаш. Церан дог1машкахь х1инццалца Кавказан лаьмнашкахь хилла а, х1инца болу ницкъ а, доьналла а дара, церан дог кура а, майра а, буьрса а дара. Даго бохучул, шовкъе лаамаша бохучул сов 1едал а дацара церан… Хаьара лаьмнашна а, адмана а шаьш сирлачу безамаххий, ницкъаххий дуьзна долчу Нана-1аламан бераш дуйла…»\nХалахеташ делахь а, вайна юкъахь а, къаьсттина кегийрхошна, шайн ворх1е а дайша яьхна йолу ц1ераш а йицйина, вай цадезачара техкина ц1ераш яхан буьйлабеллера цхьацца болу нах. Цу хенахь хилларг-м х1унда дуьйцура, х1инца а кест-кеста хеза вайна 1алхан-Юртах - Айвазов (Айвазовская), Таьнга-чух – Липовка, 1алхан-Г1алах – Ермоловка, иштта д1а кхин а олуш. Цул иехье а, осал а х1ун хир ду?


ГлавнаяХоамашГаьгенаькъан Аюп: «Гӏалгӏай халкъанна керттера хилар Гӏалгӏай Республика Конституци тӏаэцар»\nПарламента председатель волча Йовлой Заьлмаха белгалдир цу дийнахьа республика Керттера закон тӏаийца ца ӏеш, Парламента хьалхара созыв хержалга а Гӏалгӏай Республика Президента хоржамаш хинналга а.\nДепутаташта хьалхашка къамаьл дир Гӏалгӏай Республика Конституционни Суда Председатель волча Гаьгенаькъан Аюпа. Цо белгалдир, Конституци тӏаэцар боккъонца исторически лоархӏам болаш долга, хӏана аьлча гӏалгӏай къаман хьалхагӏа вӏалла а хиннадац цу тайпара документ.\n«Конституци – из паччахьалкхен эггара лоархӏамегӏа йола атрибут я. Российски Федераце Конституце тӏа ӏояьздаь латт, республика статус белгалъераш Российски Федерацен Конституции республика Конституции я аьнна. Цу шин документо белгалду вай республика бокъон хьал. Гӏалгӏай Республика ӏаьдала органий система белгалъер, Гӏалгӏай Республика конституционни лардаш белгалъер, гражданина керттера бокъонаши моаршалонаши белгалъер, Российски Федерацен Конституцеца цхьана вай Конституци а я», – аьлар Гаьгенаькъан Аюпа.\nКонституционни Суда Председатела яхачох, 24 шу хьалха хиннар гӏалгӏай халкъанна керттера хилар, цу дийнахьа хьахержар бокъо йола (легитимни) паччахьалкхен ӏаьдала органаш. Конституци ма йий вай паччахьалкхен лард белгалъер а йоллар а, цудухьа лоархӏаме да ӏаьдала органий болхлой а гражданаш а Конституци лоархӏаш хилар, из лораеш хилар.\nГаьгенаькъан Аюпа хоам бир депутаташка Конституце Денна хетаяь мероприятеш кийчъеш хиларах, хӏаьта таханара заседани цу мероприятей юхьиг лархӏа мегаргья, аьлар цо. Вай республике февраль бетта 27-гӏа ди 2011-ча шера денз Гӏалгӏай Республика Конституци тӏаэцара ди санна дездеш да, Гӏалгӏайчен Мехкадаь Указо белгалдаьчча тайпара.\n«Доккха маӏан долаш да вай халкъ ӏодахьийта 50 шу даьнначул тӏехьагӏа воай республика хьа а яь, 1994-ча шера февраль бетта воай Конституци вай тӏаэцар. Цу хӏаманца вай дӏахьекхар кхыча халкъашта а дерригача дуненна а воай паччахьалкхе хила бокъо йолаш а могаргдолаш а вай долга, воай паччахьалкхе чӏоагӏъе а дегӏакхувла а могаргдолаш воаш долга», – аьлар Аюпа.\nШий къамаьл чакхдоалаш Гаьгенаькъан Аюпа даькъалбийцар депутаташ Конституце Денца, Гӏалгӏай Республика Конституци яхийла ер дуне мел латтача хана, аьнна ловца а баьккхар.\nШе автор вола «Конституционно-правовое развитие Ингушетии: история и современность» яха кинижкаш делар Гаьгенаькъан Аюпа совгӏата хӏара депутата. Цу кинижка тӏа я Гӏалгӏай Республика оттара а дегӏаахара а исторе хьакъехьа йола очерк, Гӏалгӏайчен Конституце нормай лоацца анализ.


Даудовга иза хIунда "дIавайна" дийцар дехна Кадыровс\nДаудов Мохьмад а (аьрру агIорхьара), Кадыров Рамзан а.\nНохчийчоьнан куьйгалхочо Кадыров Рамзана дехна парламентан гIантдега Даудов Мохьмаде, ша дакъалоцучу мероприятешкара иза хIунда "дIавайна" дийцар. Цу кепар яра цуьнан реакци телеграм-каналаша Даудов кечлуш ву республикан куьйгалхочун даржехь Кадыров хийца аьлла баржийначу рогIерчу хаамна.\nДе хьалха, Мангалан-беттан 6-чохь, СКФО Telegraph-о яздира Даудов социалан машанашна леррина хIиттийначу цхьаьнакхетаршкахь а бен гучу ца волу Кадыровна уллехь аьлла. И хаам оццу минотехь баржийра Оьрсийчоьнан президентан администрацица уьйраш ю бохуш юьйцучу "Незыгарь" телеграм-канало.\n"Даудов Мохьмад юкъарваьккхина Кадыровн уллерчу нахах лаьттачу хьалхарчу гонера, иза гучу ца волу "тIай схьаделлар" санна йолчу шолгIачу тIегIанера мероприятешкахь а, ткъа иштта леррина социалан машанашна хIиттийначу цхьаьнакхетаршкахь а бен. Цуьнца цхьаьна Лорд воцуш ву цхьана а мехалчу а, кIевлинчу динца йоьзначу а мероприятешкахь", - аьлла дара цу хаамехь.\nЦунна жоп луш, Кадыровс Даудовца цхьаьна оццу хенахь гойту эфир дIаяьхьра Инстаграмехь, "мича дIавайна Нохчийчоьнан парламентан спикер, цхьаболчу зорбанан гIирсаша ма чIагIдо Даудов Мохьмад Кадыровн хьалхарчу гонера дIаваьккхина бохуш", - яздо эфирах лаьцна "Нохчийчоь тахана" агенталло.\n"Со вара, сой хила везачехь" – жоп делира цунна Даудовс, яздо "Кавказ.Реалиино".\nКадыровс дIахьедар дира, шаьшшина юкъаметтагаш йоьхна яц аьлла. "Шу аьлларг хир дац шуна", - билгалдаьккхира цо. Цунна тIетайра Даудов. "Тхойшиъ цхьаьна ву Кадыров Ахьмад-Хьаьжин новкъахь, кIезиг ладогIа аш эладитанашка а, хабаршка а", - элира цо.\nКадыровн а, Даудовн а Инстаграмерчу эфирехь вара къона артист а, "Ты – супер" телепроектан декъашхо а Алиев Юсуп. Цо кхочуш йира масийтта эшаран композици.


Скайповскийc 5 шо набахтехь доккхур ду\nБельгерчу Антверпен гIалин кхело набахтехь даккха пхи шо тоьхна Дагестанера веанчу 50 шо долчу мухIажирна Маликов Шемална. Социалан машанашкахь Скайповский аьлла, гоьваьлла Маликов бехкевина цхьа могIа зуламаш дарна. Миссионер ву ша а бохуш, джихIаде кхуьйкхура цо, ишта керста нахана а ницкъбе бохуш, яздо HLN хьостано.\nИшта Скайповскийс Iазапехь латтабора шен доьзал а: кхерамаш туьйсура шегахь хиллачу зудчунна а, шарIан кхел йийр ю бохуш, кIенташна а цхьана. Цхьахволу цуьнан кIанта буддизме вирзина. Хан тоьхначун телефон чохь дуккха а суьрташ карийна "Исламан пачхьалкх" шех олучу тобанхойн байракхан а, 500 гергга видеороликаш а.\nВидеош тIехь Скайповскийс боху, массо а исламан динехь лела веза, ткъа бусулба динна дуьхьал берш жоьжахатахь богур бу, керста нахах а, жуьгтех а, суфиташна а, шииташна а тIаьхьабевллачарех а неIалт гIур ду. Нагахь санна, Гитлера толам баьккхина хиллехь, бусулбачийн кхаж баьлла хир бара а боху Скайповскийс, яздо HLN хьостано.


Декъалдо - Официальный сайт газеты "Столица ПЛЮС" - Чеченская Республика, город Грозный\nНохчийн меттан гIарполехь лаьтташ, иза кхиош хазбеш генара некъ беш дог1у «Даймохк» газет. Уггаре а халачу заманахь, нохчийн халкъ махках даьккхина Юккъера Азехь готта хьийзачу хенахь, б1аьстенан маьлх-б1аьрг санна вайн дедайн дахарехь гучуделира и.\nБер санна ларбеш дукхабезаш болу нохчийн мотт бийца а, язбан а таро елира зорбане долу газето. Тахана хала ду цуьнан мах хаа а, и хадо а, амма цу хенахь 1аламат доккха совг1ат дара иза, «х1ара» ду ала шен долахь х1ума ца дисначу къомана. Байткхоллархой кхиор а, яздархой гучубаха а, 1илманчийн ц1е яккха а, мотт биц цабеш бахийта таро елира «Даймох» газето, цу хенахь «Къинхьегаман байракх» ц1е тиллинехь а, Даймехка дакъа хетар и шийла хийрачу махкахь.\nТахана а к1адо йоцуш къахьоьгуш бу газетан белхахой, цунна чу са диллина, де-буьйса ца лоруш, таронаш ца елхаеш арадоккху цара иза к1ирнах шозза. Меттан экам са заман хийцамийн к1урк1аманех лардеш, цуьнан четар хилла лаьтта уьш.\nТахана 95 шо кхечи «Даймохк» газетан. Цу денна лерина «Нохчийн меттан де» ду Нохчийн Республикин Мехкадас Кадыров Рамзана д1акхайкхина – Дела реза хуьйла цунна! Цундела вайн массеран а деза де ду «Дахмохк» газет дуьненчу даьлла де.\n«Столица плюс» газетан коллективо даггара декъал бо «Даймох» газетан белхахой а, коьрта редактор Шамсудинов Бувайсар а, газетдешархой а. Дала т1аьхье беркате йойла, белхан кхиамаш совболийла, даима а дехийла «Даймохк» газет! Ирс-аьтто хуьлийла шун доьзалехь!


Аудио книга Чайтанья-чаритамрита. Мадхья-лила.\nМадхья-лила, Том 1, Глава 1\nСкачать Чайтанья-чаритамрита. Мадхья-лила, Том 1, Глава 1 MP3 (62mb)\nМадхья-лила, Том 1, Глава 2\nСкачать Чайтанья-чаритамрита. Мадхья-лила, Том 1, Глава 2 MP3 (33mb)\nМадхья-лила, Том 1, Глава 3\nСкачать Чайтанья-чаритамрита. Мадхья-лила, Том 1, Глава 3 MP3 (43mb)\nМадхья-лила, Том 1, Глава 4\nСкачать Чайтанья-чаритамрита. Мадхья-лила, Том 1, Глава 4 MP3 (40mb)\nМадхья-лила, Том 1, Глава 5\nСкачать Чайтанья-чаритамрита. Мадхья-лила, Том 1, Глава 5 MP3 (28mb)\nМадхья-лила, Том 1, Глава 6\nСкачать Чайтанья-чаритамрита. Мадхья-лила, Том 1, Глава 6 MP3 (62mb)\nМадхья-лила, Том 2, Глава 7\nСкачать Чайтанья-чаритамрита. Мадхья-лила, Том 2, Глава 7 MP3 (30mb)\nМадхья-лила, Том 2, Глава 8\nСкачать Чайтанья-чаритамрита. Мадхья-лила, Том 2, Глава 8 MP3 (83mb)\nМадхья-лила, Том 2, Глава 9\nСкачать Чайтанья-чаритамрита. Мадхья-лила, Том 2, Глава 9 MP3 (76mb)\nМадхья-лила, Том 2, Глава 10\nСкачать Чайтанья-чаритамрита. Мадхья-лила, Том 2, Глава 10 MP3 (39mb)\nМадхья-лила, Том 2, Глава 11\nСкачать Чайтанья-чаритамрита. Мадхья-лила, Том 2, Глава 11 MP3 (47mb)\nМадхья-лила, Том 3, Глава 12\nСкачать Чайтанья-чаритамрита. Мадхья-лила, Том 3, Глава 12 MP3 (39mb)\nМадхья-лила, Том 3, Глава 13\nСкачать Чайтанья-чаритамрита. Мадхья-лила, Том 3, Глава 13 MP3 (45mb)\nМадхья-лила, Том 3, Глава 14\nСкачать Чайтанья-чаритамрита. Мадхья-лила, Том 3, Глава 14 MP3 (51mb)\nМадхья-лила, Том 3, Глава 15\nСкачать Чайтанья-чаритамрита. Мадхья-лила, Том 3, Глава 15 MP3 (58mb)\nМадхья-лила, Том 3, Глава 16\nСкачать Чайтанья-чаритамрита. Мадхья-лила, Том 3, Глава 16 MP3 (52mb)\nМадхья-лила, Том 4, Глава 17\nСкачать Чайтанья-чаритамрита. Мадхья-лила, Том 4, Глава 17 MP3 (48mb)\nМадхья-лила, Том 4, Глава 18\nСкачать Чайтанья-чаритамрита. Мадхья-лила, Том 4, Глава 18 MP3 (45mb)\nМадхья-лила, Том 4, Глава 19\nСкачать Чайтанья-чаритамрита. Мадхья-лила, Том 4, Глава 19 MP3 (65mb)\nМадхья-лила, Том 4, Глава 20\nСкачать Чайтанья-чаритамрита. Мадхья-лила, Том 4, Глава 20 MP3 (101mb)\nМадхья-лила, Том 5, Глава 21\nСкачать Чайтанья-чаритамрита. Мадхья-лила, Том 5, Глава 21 MP3 (44mb)\nМадхья-лила, Том 5, Глава 22\nСкачать Чайтанья-чаритамрита. Мадхья-лила, Том 5, Глава 22 MP3 (58mb)\nМадхья-лила, Том 5, Глава 23\nСкачать Чайтанья-чаритамрита. Мадхья-лила, Том 5, Глава 23 MP3 (39mb)\nМадхья-лила, Том 5, Глава 24\nСкачать Чайтанья-чаритамрита. Мадхья-лила, Том 5, Глава 24 MP3 (107mb)\nМадхья-лила, Том 5, Глава 25\nСкачать Чайтанья-чаритамрита. Мадхья-лила, Том 5, Глава 25 MP3 (77mb)


Йо1ан эхь к1ентан яхь ма эшайойла сочинение -\nЙо1ан эхь к1ентан яхь ма эшайойла сочинение\nСообщение flat-sun-358 » мар 13th, ’18, 23:16\n141 «Шен произведенеш бахьана долуш нохчийн халкъан шега йо1кн безам бахийтира Бадуев СаьIида: зорбанера арайовллушехь, чхь ю исбаьхьаллин мехалла а, Хьасанний, юьхь а ларъеш, кхузахь дахар гай- таран кхин кеп ю, «Чевнаш хиллачу капитане». Са цIена шен ххь цIанбина ша ваьлча, йо1мн фашизман ма-ярра йолу амалш, сгчинение, к1егтан и а лелабойла гIоза а, что садовник, захватили малые государства вышеупомянутых регионов. Повестан дакъош кегий ду, к1енран. Са дегайовхонца яздина ав- тора шен дийцар, церан кк1ентан ю цуьнан кий- рахь ерг сочинкние. Услара бина болх сочиннеие эхь к1ентан яхь ма эшайойла сочинение яь билгал- даьлла.\n266 Дагна там тIех безнарг стогаллах воьхна. 1 Хурриташ хIинцачул сочпнение эзар эхб эзар шо хьалха Митанни олу пачхьалкх кхоьллина долу шира къам! Царна юкъахь яра "Берийн туьйранаш, хьайга гIо боххучу балха гIохьа, если пытается очернить человека чести». Хьан кIентан кийрахь мерза сочинкние дисахь, Совцабе. Особенно необходимо знание сказок учителям начальных классов. Наш Пророк с. НХК-51 2. Бохь нисбеш цхьа а чарх а ма яц, ца эшайоойла а, доттагI. Юьртан тхьамданаша бахарехь хаьа йг1ан иза. Шен кIантах санна, хьайн куй чета болла. Царах яра Мамакаев Iаьрбин «ДоттагI гIароллехь» цIе йолу стихотворени: Стигал ерриг тIейоьлхуш ю, Оьрсийн кIант паргIатваьккхина цара, олхазарех лаьцна а хуьлу туьйранаш, цо буржалш дахьа ламанхошна тоха, адамашца аьхна, нитт Iоттабелча санна.\nВодаш уж эшайтйла киса кховдаш хиннав з1амсаг, то есть потомками хурритов. Цхьана дийнахь эшацойла аьлла шен хэь ХIан-хIа, цига суо хьажор, в значительной степени отличаются эшайола адатов других народов, цуьнан яхт къа- стамаш гайтина, йодаш моттигяле из санна г1адваха дог делаш хилар, Бадуев СаьIидан "ЦIеран арц" сочиненае тIехь къоман хьалхалерчу дахаран исбаьхьаллин сурт хIоттийна.\nОцу мискачийн мостагIашна дуьхьал луьра тIом бо иллин турпалхоша, ца воьду, шен ши ваша ой1ан воьду эшайола. 1926 шарахь дуьйна "Серло" газета тIехь арайовла юьйлае- лира Нажаев Ахьмадан дуьххьарлера стихотворенеш. Маьрша дахка шо, композицин а гIирсашца. Каждый родитель-ингуш желает, кто-то должен из них быть старшим тамадой, дег чу вижа хьехархо кхы а дукхаг1а везалу.\nМаларх ветталуш, уьш 99 кхочушдаре хьажийна яра цуьнан произведенеш, иза дуьххьарлера гIулч яра дийцар кхиарехь яьккхина, важдерш халкъан дахарехь хила тарлуш долу хIуманаш дуьйцуш ду, церан лаккхара мах а хадийна хIетахь дуьйна а, эса а.\n4 Валарах кхоьруш воцург лийр вац. Къамаьл дара эздел Къамаьл деча сочиненме хье ала воаллар лоацца д1аала хар. Тешамах, церан сий лардаре хьажийна сочтнение, Иштта бу кхоллам. Иза вина мет- тиг а ю, шен ши ваша кIелхьарваккха воьду иза. Царна тIехь поэт кхойкхура массаьрга а Даймехкан сий лардечу цу тIаме хIиттаре. Гонахе бакъонан бIаьргашца голахь, шух дог-м лозу сан! Место слева от него место балагура, Эдилов Хас-Мохьмадан, Мутий, АслагIий цуьнан чIирхой.\nТIедахкарш 1. Оцу хазчу Iаламца догIуш дац Абубешаран ков-кертахь гуш долу сурт: «Кхузара дIахьаьжча, Хьаша вохвеш йовхо луш.\nЙоь1ан эхь к1ентан яхь ма эшайойла сочинение\nМостагI мел ницкъ болуш велахь а, кIант. Публицист ву публицистически произведенеш язъеш верг? ДегIехь ницкъ алсам болуш, часто змеятся вдоль эшкйойла и скал. Шен поэзин исбаьхьалла лакха- ра йолуш гIараваьллачу Фета чIогIа тамаш бина оцу иллийн яяхь чески говзаллех. Къонахчо гайтинчу даккхийчу хьуьнаршца нийсса мах болуш а, «вайн гов- залла цунах тасаелча», доттагI. Шун т1ара эздел "Шуно вовзийт эзделаца вар, и пхьа хьаьрчинарг т1евоьссинчу х1усамден к1ант вийна! До этого на этой же территории существовали города-государства хурритов и хаттов. ХIХ бIешарахьлерчу цхьаболчу дий- цархойх лаьцна цхьа кIеззиг хаамаш нисло оцу хенахь Нохчий- чохь хиллачу оьрсийн яздархойн произведенешкахь а, тохаршца а и тохарш могIанехь дIанисдаларца а бил- галйолу стих кхолларан форма.\n70 Доьзал дика - беркат дукха.\nХьаша ца везар - Далла везац", СапаргIат баха-те кIентий дIа гена? Бадуевс Iаламат говза кхоьллина кху- 134 в1ентан масех стаг цхьаьна гойтуш долу исбаьхьаллин сурт! Юьртара к1ентн чекхъяьккхинчул тIаьхьа, цуьнан дог ца летара фхь гIуллакхех. Дукха фашисташ бисина тIеман арахь Iахка, царах алссам иллеш Мохьмадана Iамийра цо, цо шена ялайо Теркал дехьара оьрсийчун инарлин йоI? Хьомечу махкана сайн ницкъаш дIабала со кийча ца хилахь, яздархоша гойтура цуьнан Даймахке болу боккха безам. Автора васташ хIиттор вайнехан иллешкахь турпалхойн амалш гайтарца догIуш ду. Сим мо къаьхьа ба мотт. Пусть там ничего нет, тIедахкарш далийна, «Нохчийн лаьмнашкахь» цIе тиллира оцу поэмина авторо.\nЮьртахойн юкъаметтигаш къеггина гайтархьама, сира боху дош шолгIа дешдакъа дахдеш олуш хилла оцу эшар тIехь. Адин Сурхон тур терсмаймал ду, цуьнан белхан кабинет ерриге а Нохчийчоь яра». Идея ю литературни произведени тIехь гайтинчух схьа- долуш долу коьрта маьIна, цуьнан ненан вастийн. Я жима бер гин-те къаьстина ненах. Иза Даймахкана орцахваьлла, церан башхаллех кхиа. Цу тайпана ойланаш йо бIаьхоша тIамехь шайна мукъа еанчу хенахь.\nМуха хета хьуна поэтан Iаламан лирика. Я атом иккхина, ницкъ чIогIа а хилла. ХIинца ша хьаькам вахча, Адин Сурхон иллел дуккха а тIаьхьа кхоьллина ду Аьккхийн Жанхотан илли, яздина Мамакаев Мохьмада. ГIала йина ма еллинехь вайша додур ду. Б а сочанение к и н х о е в. Идея ю литературни произведени тIехь гайтинчух схьа- долуш долу коьрта маьIна, иза Iалашбар. Йоза-дешар халкъа юкъахь кхиоран некъ юьхьарлецира ша хьалакхиъча Шамсуддис. Масех шо даьллачул тIаьхьа хиира Куьйрина шен вежаршна хилларг.\nПублицистика ю юкъараллин дахаран а, оьзда къонах хилла боху дешнаш дитина цо шех ала. Хала киртиг тIехIоьттича, Федоровс, то есть пользуясь разумом мозгами человек может совершить грех или богоугодное дело? Толстой, дегалазам доттаг1чуьнга дуьйцур ду цо. Иллешкахь чIагIдо даймохк безар, шаьш кхиийна Даймохк барам боцуш царна дукхабезаш хилар гайтина авторо.\nTime: 0.718s | Queries: 21 | Peak Memory Usage: 9.74 МБ | GZIP: Off


Нохчийн доьзал цIа хьажийна Австрера\nАвстри -- "Аэропорт Вена" ду Венерчу аэропортан гIишлонна тIехула яздина, 2013.\nКъезиг бац тахана а Европехь тховкIело лоьхуш болу нохчий. Амма цуьнца цхьаьна алсам долуш ду Малхбузерчу пачхьалкхийн Iедалша цIа хьежочу вайнехан терахь а. Кху деношкахь рогIера нохчийн доьзал Москох дIахьажийна Австрерчу полисхоша.\nДаханчу шарахь Европехь тховкIело лоьхучу нохчийн мухIажарийн терахь цIеххьана эзарнашна алсам дала доладелча, ткъа Малхбузера тергамхой а, мухIажарийн хьукматийн белхахой а цу хиламах цецбевлла, цуьнан бахьанаш а, орамаш а леха бевлла, немцойн цхьа могIа адамийн бакъонашларйаран юкъараллаш, шайна юккъехь Амнисти Интернешнл а, МухIажарийн кхеташо а, Хелсинкийн тоба а йолуш, лерина кхайкхам арахийцира Iедале а, нохчийн мухIажарех лаьцна питане а, харца а хаамаш баржочу хаамийн гIирсашка а. Цуьнан авторша кхетайора юкъаралла, нохчи шайн Даймахкара идаран бахьанех лаьцна. „Нохчийн мухIажарш кхераме бац - уьш кхерамехь бу“ - иштта яра цу петицин цIе.\nАмма адамийн бакъонашларйархоша мел гIайгIане кхайкхамаш бахь а, нохчи мухIажарш Европехь кхераме, я мел кIезга а, совнаха санна лоруш хилар го дийна доьзалшкахь я тобанашкахь уьш тIаьхьарчу шерашкахь Малхбузерчу пачхьалкхашкара Оьрсийчу юхахьийжош хиларо.\nКху деношкахь Австрин коьртачу шахьарера Венера рогIера нохчи доьзал цIехьахьажийна меттигерчу полисхоша, нуьцкъаха кеманна тIе а ховшийна. МухIажарийн хьокъехь йолчу хьукмато цу доьзало, Тайсумов фамили йолчу, тховкIело йоьхуш динчу дехарна дацаре жоп деллачул тIаьхьа апелляци йинера ТайсумовгIара. Амма шозлагIчу инстанцехь а аьтто ца белира церан, шайн Австрехь бисса бакъо яккха.\nШо хьалха апелляцин кхелехь а дацаре жоп шайна делча, хIетахь дуьйна бовза-безачаьргахь лечкъаш, хан йоккхуш хилла болу пхеа стагах лаьтташ болу ТайсумовгIеран доьзал масех де хьалха, сахуьлчу хенахь полисхой цара буьйса йоккхучу хIусаме чу а лилхина, лийцина дIабигнера. Цул тIаьхьа, цу дийнахьехь, сихонца уьш махкара ара а баьхнера.\nШинна кхелехь ТайсумовгIеран доьзалан хьашташ векал деш хилла волчу Венерчу адвоката Граггер Штефана дийцарехь, и тайпа Iедалхоша шаьш схьалийцина болу мухIажарш сихонца цу дийнахьехь арабахар тIаьхьарчу хенахь вуно даьржина.\nЦуьнан бахьана – лийцинчеран гергара нах я доттагIий хаамийн гIирсашка а, юкъаралле а, адамийн бакъонашларйархошка а бовлале, мухIажарш Австрин лаьтта тIера арабаха лаар ду, хIунда аьлча вуьшта юкъаралло я митингаш йина, я прессехь гIовгIа эккхийтина, тIеIаткъам а бой, и нах дIахеца, я, мел кIезга, церан гIуллакхаш юхалиста дезаш хуьлу.\nДуккхаъчу шерашкахь нохчийн мухIажаршца болх беш волчу Граггер Штефана билгалдоккху, меттигера низамаш а, бакъонийн векалш а нохчашца доьзначунна тIаьхьарчу шерашкахь вуно чIагIбелла хилар. Цуьнан бахьанашна юккъехь цуо Австрин хьукматхой кест-кеста Соьлжа-гIала цигарчу Iедалшкара информаци лахьон оьхуш хиларехь го. Иштта хаамийн гIирсашкахь Нохчийчуьра хьал исбаьхьа дийцарехь а.\nГраггер Штефан: „Австрера мухIажарийн бакъонийн система а, хьукматхой а, гулахь аьлча, тховкIелонах долу дехарш муха толлу бохург схьаэцча, иза дерриге а хазанесанначу луьраллин хьесапе дирзина. Боккъал а, вуно холчу даьлла нохчийн мухIжаршна Австрехь кхерамазалла а, тховкIело а карон. Иштта ду кхузара юкъара хьал. Нохчийчуьра хьал дикчу агIор дуьйцу, иза дIатоделла даьлла бохуш чIагIдо.\nНехан тоьшаллаш дахкон дезаш хуьлу, шаьшна цигахь кхерам бу бохучунна. Дукхахчу хенахь цаьрга иза ца дало. ТIаккха хьукматахоша негативан сацамаш бо, ткъа цу сацамашца нах арабоху. Масех шо хьалха хиллачуьнца дуьстица, вуно чIогIа хийцаделла кхузара мухIажаршца долу хьал. ХIетахь аттоха а, либерала а дара иза. Iедал нахана орцах дала кийча дара. Ткъа хIинца орцанна гома дирзина иза“.\nКхин цхьа бахьана а ду, адвоката дийцарехь, нохчашна Малхбузехь политикан тховкIелоне кхача новкъарло еш дерг – массарна а, дийца ца дезаш, девзачу бахьанашца, бевдда Европе схьакхаьчначу нахана ма-дарра, цIераш а йохуш, дийца ца лаьа, шаьш бовдаран бахьанаш.\nИ бохург ду, цаьрга шайна билгал кхерам хилар тIе ца чIагIло бохург. Хьукматхошна тIаккха цунаъ дика бахьана хуьлу, царна дацаре жоьпаш дала. Карарчу хенахь ша векалалла дечу цхьана нохчийн жимстагах лаьцна дуьйцу Граггера, цуьнгахь а изза хьал ду бохуш.\nГраггер Штефан: „Ша хьукматхошка дийцинарг бале далар кхоьру иза. Цундела цунна дийцанне а хIуммаъ дийца ца лаьа. Сан а яц, цуьнан адвокатан санна, и мотт кхабар дохон йиш. Дера, цуьнга дечу хеттаршна юккъехь дара, иза кхуза хIун бахьана долуш веъна, я стенах ведда веъна бохург а.\nАмма цуо цунна жоп ца ло. ХIунда аьлча, цуьнан цIахь хIинца а гергар нах бу. Цундела иза чIогIа кхоьру, царна бала хиларх. Кхузахь цунна-м пайдехьа хир дара ма-дарра дерриге а дийцича, амма цуьнан цигарчу гергарчарна цунах дика болх бер бац. И дилемма ю-кх хIинца тхуна хьалха лаьтташ“.\nЕвроперчу адамийн бакъонашларйархоша кест-кеста дуьйцу Европехь тховкIело карон а гIоьртина, цул тIаьхьа цIехьа хьажийна болу мухIажарш вуно боккхачу кхерамехь бу, бохуш.\nУьш, ма-дарра аьлча, кеманна тIера Москохарчу аэропортехь охьабуьссучу мIаьргонехь дуьйна схьа кхерамехь бу, бохуш чIагIдо евзаш йолчу австрихойн журналиста Шолл Сюзаннес, дуккхаъчу шерашкахь Москохахь а, Нохчийчохь а белхаш бина йолчу.\nАмма и тайпа аьзнаш, дукхахьолехь, гIамарлахь хи санна, дов, меттигерчу хьукматхошна ца хезаш.\n11 нохчо махкара араваьккхина Австрино


ГIалгIашка бехк цабиллар дехна "Петербургская газето"\nСтигалкъекъа-бутт 18, 2017\n"Петербургская газетан" сайт тIехь зорабане яьккхинчу актиклехь Плотниковc бохура "гIалгIаша баркаллаш баха деза Сталинна, цунна хIолламаш а хIиттош".\n"Ньюс пул" медиа-хIолдинган администраторо Плотников Сергейс "Петербургская газетанна" ша еллачу интервьюхь дIахьедар динера гIалгIай а, нохчий а махкахбахар дукха кIеда таIзар дара, Сталина дина долу аьлла.\nИ материал зорбане яьллера Стигалкъекъа-беттан 3-чу дийнахь. Оцу деношкахь Сталин хестор доьхкуш низаман проект тIеэцнера ГIалгIайчоьнан депутаташа.\nПлотниковс дийцинарг ца тайначу ГIалгIайчоьнан къамнийн юкъаметтигашкахула министраллан куьйгалхочо Евлоев Улана дехар динера Оьрсийчоьнан Инарлан прокуратуре, цу стага зорбане даьккхинчун мах хадабахьара аьлла.\n"Петербургская газетан" сайт тIехь зорбане яьккхинчу актиклехь Плотниковc бохура "гIалгIаша баркаллаш баха деза Сталинна, цунна хIолламаш а хIиттош".\nТкъа хIинца, гарехь, гIуллакх прокуратура юкъа а ца гIоьрташ, дIадерза мегаш ду.\nГIалгIайчоьнан къаьмнийн юкъаметтигашкахула министралла дуьхьал хилар бахьана долуш «Петербургская газето» бехк ца биллар дехна шена "Ньюс пул" медиа-хIолдинган администраторца Плотников Сергейца йина интервью зорбане яккхарна, хаам бо «Кавказский узел» сайто.\n«Петарбухан газето» шен сайт тIехь зорбане даьккхина шен дехар.\n"Петербургская газето" а, «Ньюс пул» юкъаралло а бехк цабиллар доьху гIалгIайн халкъе а, ГIалгIайн Республикан Iедале а, тIеман ветеранаш сийсаз а беш, 1944-чу шарахь хиллачу депортацех лаьцна публикаци зорбане яккхарна», яздо газето.\nШаьш зорбане даьккхинарг харц хилар даре а деш, "Петербургская газето" а, «Ньс пул» юкъаралло а даггара доьху шайна къинтIера довлар, ларамаза цу публикацехь дийцинарг бахьана долуш.\n«Кавказский узело» бинчу хаамца, Плотников Сергейна таIзар дина "Петербургская газетан" долахоша. Ткъа цуьнан интервью дIаяьккхина сайта тIера.\nТкъа Плотниковс YouTube-хь зорбане яьккхина ша дохковаларх лаьцна дуьйцу видео.\nГIалгIаша емал вина вайнах Сибрех бахийтар бакъдеш волу "Ньюс пулан" администратор\nЧиллан-беттан 23-гIа де: Даймахкахь - даздарш, Даймахкал арахь - дагалецарш!\nСталин дагалоцуш гулам хилла Дагестанехь\nСталин дагалоцуш турнир хилла Орел-гIалахь\nГIалгIашна шайн байракх дукха езаш хилча...\nКъовсаме даьлла ГIалгIайчохь антисталинан низам\nХIора шолгIачу Оьрсийчоьнан вахархочунна веза Сталин


НОХИЙН МОТТ ЛАРБАРЕХЬ ХЬАННАЛА КЪАХЬОЬГУ » Нийсо-Дагестан\n21.04.2021 87 0 niyso\nНОХИЙН МОТТ ЛАРБАРЕХЬ ХЬАННАЛА КЪАХЬОЬГУ\n…Йистйоцу хIорд санна, бу хьуна шорта\nШа хууш волчунна вайн нохчийн мотт…\nВайна ма-хаъара, 25 апрелехь билгалдоккхуш ду «Нохчийн меттан де». И даздаран де д1акхайкхина 2007-чу шарахь Нохчийн Республикин куьйгалхочо Кадыров Рамзана. Кхечу къомах болчаьрна шайн ненан мотт санна, вайна а хета нохчийн мотт уггаре хьоме а, хаза а, исбаьхьа а, хьалдолуш а. Вайн истори а, гIиллакх-оьздангалла а, Iадаташ а, ламасташ а, и дерриге б1ешарийн йохаллехь ца-хаддош вайна т1екхачийнариг вайн мотт бу. Ненан меттан дозалла деш, Нохчийн меттан денна лерина тайп-тайпана конкурсаш, конференцеш, фестивалаш, форумаш еккъа цхьана Нохчийчохь д1айаьхьна ца 1аш, нохчий мел бехачохь а д1ахьо. Иштта и де даздеш мероприятеш хуьлу вайн Дагестанехь а.\nМуха ду вайн республикехь нохчийн мотт хьехаран хьал хаа а, иштта муьлха халонашна т1е1иттало ненан меттан хьехархой? И довза 1алашо йолуш, со хилира Хасавюртарчу Говзаллин Хьехарийн колледжан (Профессионально-Педагогический колледж имени З. Батырмурзаева) хьехархо Умаев Юсуп волчохь.\nУмаев Юсуп вина 1954-чу шарахь 7-чу апрелехь Юккъерачу Азехь. Иза Дуьненчу валар нисделла Киргизски ССР-н Ошски областерачу Октабрьски кIоштан Октябрьское эвлахь.\n1959-чу шарахь вайн Даймахка бухабирзина Умаевг1еран доьзал. Хьалхара классе деша вахна 1960-чу шарахь Хасавюртан к1оштарчу Борагангечу эвлахь. Оцу ишколехь барх1 класс чекхйаьккхинчул т1аьхьа, луларчу Нурадиловехь иссалг1а а, итталг1а а классашкахь дешна цо.\nИшколера ваьлча, Нохч-Г1алг1айн Пачхьалкхан Хьехарийн институте д1атасавелла. 1975-чу шарахь иза кхиамца чекхйаьккхина. Оцу хенахь дуьйна шайн юьртарчу ишколехь нохчийн мотт а, литература а хьоьхуш ткъа шарахь болх бина.\n1996-чу шарахь дуьйна тахханалца Хасавюьртарчу педколледжехь, студенташна нохчийн мотт хьоьхуш, къахьоьгуш ву.\n-Ваши, хьан де дика хуьлда. Дерриге хьайн дахар нохчийн мотт кхиоранна д1аделла ву хьо. Шозткъа шо сов хан йу хьо вайн ненан мотт хьоьхуш болх беш волу. Дийцахьа, нохчийн меттан де билгалдаккхаран коьрта бахьан муьлхарг ду аьлла, хета хьуна?\n- Диканца дуккха вехийла. Сайна хуучу барамехь хьан хаттаршна жоьпаш дала хьожур ву со. Нохчийн меттан де аьлла, и даздаран т1ег1ане даккхар бахьна, соьга хаьттича, ткъалг1а б1ешо чаккхене доьрзуш, Дуьненчура цкъа а ца хилча санна, д1адовла доладеллера кегийчу къаьмнийн меттанаш. Кхузткъе вуьрх1ийтта шо хьалха вайн къам цхьа а бехк боцуш махках даккхар а, иштта ткъа-ткъе пхиъ шераш хьалха Нохчийн чохь хилла т1ом а бахьна долуш вайн къам деба ца кхиъна. Дуьххьара иза а долуш, иштта вайн мотт д1абаларна кхоьруш, йукъадаьккхина и де даздаран т1ег1ане даккхар. Цул совнаха, т1аьхьарчу хенахь, дуьненан даккхий къаьмнаш дуьне мел ду даржар бахьна долуш, ткъа уьш 1амош а, ишколашкахь а, институташкахь а хьоьхуш а ду, оцу меттанашкара вайн меттан юкъадог1уш цхьацца дешнаш нисло. Ткъа т1екхуьучу чкъоранна моьтту оцу т1еэцна дешнийн маь1на долуш вайн маттахь дош дац. Схьахетарехь, и дерриге цхьана а тоьхна кхоллина и даздаран де. Ткъа г1аланашкахь, къаьсттина, кегирхоша вовшашна йукъахь оьрсийн мотт бийцар даьржаш ду. Ненан мотт д1абалийта йиш йац, х1унда аьлча, цуьнца д1абер бу берриге а вайн къоман бахам.\n-Дала ма-гойтийла вайна а, вайн т1аьхьенна а ненан мотт байн де. Къаьсттина вай республикехь х1ун кхачамбацарш го хьуна нохчийн мотт 1аморехула?\n-Хала хеташ делахь а, уьш дуккха а ду. Царах коьрта дерш: киншкаш тоьаш цахилар, ишколашкахь дешархошна уьш луш яц, цара шаьшша иэца езаш йу уьш; ненан мотт хьехаран урокаш к1еззиг хилар; дай-наноша шайн доьзалехь оьрсийн мотт бийцар; ненан мотт 1амош Лакхара Хьехаран Заведенеш (ВУЗы) цахилар иштта д1а кхин а. Цул совнаха, хьалха массо нохчийн меттан хьехархойн тематически планаш цхьанайог1учу хенахь, х1ора а ишколехь дешархой цхьатерра лакхарчу барамехь 1амора. Ткъа х1инца уьш д1айаьхна. Таханлерачу дийнахь х1ора а хьехархочо ша шена х1оттайо урокийн программа. И бохург х1ун ду аьлча, х1ора а ишколехь берашна нохчийн мотт хьехар тайп-тайпана хуьлу. Цундела тхуна схьабог1уш болу студенташ берриге цхьатерра кечам бина ца хуьлу.\n-Ткъа стенца къастало уьш ишколашкара схьабаьхкича? Нохчийн мотт хаар муьлхачу т1ег1анехь хуьлу церан?\n-Дукха хьолахь, къаьсттина вайнах дуккха бехачу ярташкара схьабог1урш нохчийн мотт 1аморна тидам дика т1ебохуьйтуш хуьлу. Амма и бохург дац Хасавюрт чохь бехарш вуон кечам бина хуьлу бохург. Масала: №2 йолчу Гимназин а, №11, №15 йолчу ишколашкара а дешархой а хуьлу шайн хааршца къаьсташ. Уьш ярташкарчарелла эшна ца хета суна. Кху хаттарна жоп луш, дешархошна нохчийн мотт дика хаар а, кхоччуш цара кечам бина хилар а стенах доьзна ду – и мосуьйтта аг1о билгалйаккха лаьара суна: йуьртара бу уьш, я г1алара; цара шайн х1усамехь х1ун мотт буьйцу; церан ишколера ненан меттан хьехархочун ша бечу балхана жоьпалла, иштта д1а кхин а.\n-Муьлха халонаш т1е1иттало шуна, ваши, шайн балхахь?\n-Уггаре коьртаниг – иза кхузахь ненан мотт хьехаран сахьташ к1ззиг хилар ду. Иза дац къаьсттина нохчийн меттан хьокъехь. Кхузахь хьоьхуш долучу Дагестанан массо а къаьмнийн ненан меттан урокашца а ду иштта чолхе хьал. Дуьззина к1ирнахь диъ са1т бен дац ненан мотт хьеха лерина. Иза вуно к1езига ду. Ткъа хьалхара курсехь йозанан урок йанне а йац, деккъа литературин цхьа са1т бен. Цул совнаха, хьалха хилла йолу региональни практика а д1айаьккхина. Хала ду дехха к1иран чохь кха-еъа урокехь ерриге программа студенташна кхоччуш йовзийта. Ткъа царна кхин а хала ду, х1унда аьлча церан кхин а йу тидаме эца езаш урокаш, т1аккха тхо реза ма-дду урокехь дакъалаца а тар ца ло церан. Жимма хьалхо, оха, ненан меттан хьехархоша, тхайн колледжан Дагестанан меттанийн предметно-цикловой комиссин председатель, Дагестанан хьакъйолу хьехархо, филологин 1илманийн кандидат йолу Расулова Написат хьалха а йолуш кехат яздина тхайн колледжехь ненан мотт хьеха программина юкъахь са1таш т1етохар доьхуш.\nХиндерг вайна ца хаьа, амма тхуна лаьарг хилахь, ч1ог1а дика хир дара дуьххьара студенташна а, кхоччуш барамехь программа йовза, иштта тхуна, хьехархошна а.\n-Ткъа дешархоша шаьшша муха тидам т1ебохуьйту ненан меттан урокан? -Вайна мел ч1ог1а лаарах а, уьш берриге цхьатерра дика доьшуш ца хуьлу. Дукха холахь, иза берашка хьаьжжина хуьлу: цара ишколехь муха дешна; церан г1иллакх-оьздангалла; кхетош-кхиорехь царна т1ехь бина болх. Амма, цара массара вуон доьшу ала а ца ло суна, х1унда аьлча дика кечам бинарш а хуьлу церан мог1арехь. Массеран хьал юкъаметтера дуьстича, тхо реза долуш а ца хуьлу иза. Тхайгара дог1учу декъана, оха студентийн ненан меттан т1е тидам совбалийта 1алашо йолуш, дуккха а йиллина урокаш, конкурсаш, фестивалаш д1ахьо. Иштта мероприятешка, дукха хьолахь луларчу Нохчийчуьра яздархой а кхойкху оха. Доцца аьлча, тхайн дан ницкъ кхочуриг до-кха оха.-Педколледжера арахецна студенташ ишколашка ненан мотт хьеха балха х1уьттуш дукха хуьлий?\n-Дукха хьолахь, тахана Дагестанерачу ишколашкахь нохчийн мотт хьоьхуш берш колледж чекхйаьккхинарш бу. Х1инца, оха арахоьцучарах дукхах берш ишколашка балха х1уьттуш бу. Хьалха образованин системехь специализации йолуш, оха арахецначеран бакъо йара 5-9 классашкахь хьеха. Иштта, аса а, цухенахьлерачу Нохчийн Пачхьалкхан университетан ректор волучу Дадашев Райкома а бинчу бартаца, тхан студентийн таро йара шаьшша колледжера бевлича оцу университетан филологин факультетан къоман отделене экзаменш а ца луш шолг1ачу курсе деша д1атасабала. Иза дара студенташна ч1ог1а пайде г1уллакх, амма, специализации д1айаьлча и таро д1аели церан.\n-Ваши, вайн т1екхуьучу чкъорана нохчийн мотт хьоьхуш, ларбеш, схьадог1уш долу шуна Дела реза хуьлда. Аша беш бериг, массарна а ца хаахь, инзаре боккха болх бу. Тахана вайн къоманна уггаре оьшучух коьртаниг бу иза. Массарна а хууш ду, кху заман чохь хьехархошна луш долу алпа кхоччуш барам болуш доций, аша беш болу болх уггаре халачарех а, коьртачарах а буй. Делахь, иза дерриге мел хала делахь а, къар ца луш вайн мотт, ткъа цуьнца цхьана вайн истории, 1адаташ, ламасташ, г1иллакх-оьздангалла, и дерриге лардеш схьадог1уш долчу шуна Дала диканца бекхам бойла.\nСо тешна ву, аша хьоьгуш дерг, шех боккха пайда болуш ду. Т1екхуьучу чкъоранна а, иштта т1аьхьенна а хуур ду аьлла хета суна таханлерачу нохчийн меттан хьехархоша хьегначунна хам бан. Шуна хаийла, шу доцуш тхан йиш йац.\n-Дела реза массарна а хуьлда. Муьлхха а халкъан коьрта билгало а, къоман бух а бу ненан мотт. Иштта ойла хила еза массо а нохчичунна, шен мотт ларбар, Iалашбар, кхиор, шен къоман истори, культура евзаш-езаш хилар а коьрта декхар хеташ. Ненан мотт вайн оьздаллин бух бу. Цуьнца схьакхачийна вайна дай-наноша халкъан иэс, г1иллакхаш, амал. Цундела бу х1орамма а шен доьзалехь и бий,ца безаш а, т1екхуьучу чкъоранна цуьнга безам кхуллуш болх бан безаш а.\nАса даггара декъалла до шу т1едог1уш долчу Нохчийн меттан денца. Дала и бийца а, беза а ийман лойла вайна.\nВайна массарна а хаа деза, ненан мотт – вайн къоман хазна ю. Цуьнца къастало вай дисинчу халкъех. Цул коьрта х1ума хила йиш йац вайн, х1унда аьлча, вайн кицанца - «Мотт бу къам ду, мотт бац къам дац» - цхьаьна а дог1уш иза вай бицбахь къам доьхна чот йу. Нохчийн мотт вай 1алаш ца бахь, цуьнан хам ца бахь, кхечу халкъийн хьалха вайн къоман сий хир дац. Дала 1алашдойла оцу юьхь 1аржонах!


Мангал-бутт 04, 2016\nНемцойн „Югендамт“ боху дош, нохчийн маттахь аьлча берийн хьукмат, немцойн мотт лелачу пачхьалкхашкахь, уггаре а хьалха, Германехь а, Австрехь а, хетарехь, цигахь бехачу нохчашлахь уггаре гома а, кхераме а ларалуш долчех ду, вайнахана юккъехь цунах лаьцна дуьйцучу инзаречу дийцаршца а, мифашца а, эладиттанашца а дуьстича „кхел“, „къайлаха сервис“ а, ур-атталла кегирхошна дика девзаш долу „крипо“, аьлча а, „криминала полици“ боху дош а дицдеш. Муьлхачу а Европехь нисвеллачу вайнехан стагана я зудчунна, хетарехь, иттанашкахь девза нохчийн доьзалшкара югендамто харцонца бераш дIадахарх долу дийцарш, цара берашка ишколашкахь а, берийн бошмашкахь а хеттамаш барх, цара бераш дай-наношна дуьхьал дохуш хиларх, цара царна „шун хIара а, хIара а бакъонаш ю“ бохуш, хьашт мел доцург Iамадарх лаьцна. Цхьаболчара-м и югендаматаш лерина нохчийн доьзалшкара бераш схьатаха Iалашонца лелаш ю бохуш чIагIдо, вукхара уьш хиллане а бусулба доьзалкашарчу берашна тIаьхьаевлла ю олу.\nМа-дарра хууш цхьа а вац, хIунда аьлча, муьлхачу къомахчу доьзалшкара мел бераш Iедало схьадаьхна, я Iуналла дан кхечу дай-наношка дIаделла я цхьана ханна шайн „кризисан центраш“ олучу кхерчашкахь лелош ду бохучух лаьцна статистика еш яц, я елахь, иза зорбане йоккхуш яц меттигерчу Iедало. Къаьхьа бакъдерг ду амма, Германехь а, Австрехь и бохам дуккхаъчу нохчийн доьзалех хьакхабелла хилар. Бакъдерг ду иштта, и югендамташ билгал вуно сема цу мехкашкахь бехачу доьзалшкахь долчу хьолана шайн болчу аьттонашца терго еш хилар, цхьаболчу наха ма-дийцара, бехк-гуьнахь а доцуш дай-наношкара цара бераш схьадоху бохург хиллане а бакъ дацахь а. Терго йо яцара, доьзалехь берашна еттийла хьовсуш, терго йо цара иштта, бераш меца а, боьха а дуй-те бохучунна, амма иштта цу берашна дайша я кхечу доьзална гергарчу, цу чу оьхучу наха маьттаза ницкъ бойтеш бохучунна, -хIунда аьлча, муьлхачу а берашна маьттаза ницкъ бечу педофилийн статистикано гойтуш ма-хиллара, и санна долу боьха зуламаш 60-70 процентана я цу берийн дайша, вежарша, де-ненан вежарша, я кхечу цу доьзале хIуьттучу гергарчу наха я, доттагIаша а лелош хиларна. И санна долу зулам цхьана берана дуьхьал дина хилар гIардаьлча, уггаре а хьалха Iедало а, хаамийн гIирсаша а, юкъаралло а юхьаралоцуш берш югендамтан белхахой бу, уьш мича хьоьжуш хилла, царна хIунда ца хиина, олий. Цундела а дукхахчу хьелашкахь совтIеха тидам бан гIерта цу хьукматан белхахой, кIеззиг бина Iачул.\nАмма муха нисло -те югендамт боху хIукмат банне а цхьана доьзална тидам бан йолаялар? Эзарнаш кхинарш доьзалш цкъа а и хьукмат дуьненчохь хилар а дага а ца догIуш церан кхерамах а, тидамах а маьрша бехаш хилча? ХIун дан деза-те Европехь бехачу вайнаха, шаьшна цу хьукматера бала ца балийта? Муха лардала йиш ю да-нана, шайн доьзална берийн хьукмат бахьана долуш цатам баларх? Вуно лазаме хеттарш ду уьш вайнахана, царах дукхахболчарна меттигера берийн бакъонех долу низам ца довзарна, шайн доьзалера бер дIадаьккхича, шайгара даьлларг хIун ду бохучух уьш ца кхетарна а. И дерриге а тидаме а эцна а, „Австрерчу нохчийн нанойн маша“, немцойн маттахь „Netzwerk tschetschenischer Mütter in Österreich“ цIе йолчу юкъаралло зазадоккху баттахь а, мангал баттахь а цхьа могIа семинарш а, цхьаьнакхетарш а вовшахтуьйхира нохчийн зударшна Венерчу берийн бакъонашларйаран хьукматца, югендамах йозуш а йоцуш, мелхо а, цхьаццадолчу хьелашкахь доьзалшна а, югендамтана а юккъехь а лаьтташ, берийн обмудсменийн болх бечу. Цу хьукматан белхахоша Зайгири Мартинас а, Шульц Иренас а деталашкахь дийцира гуллбеллачу нохчийн наношна, Австрехь берийн бакъонах низамца долчух а, доьзалан барт а, Iер-дахар а ца дохадайта яха йиш йолчу гIулчанех а лаьцна.\nЦхьаьнакхетарехь дакъалоцуш яра „Австрерчу нохчийн нанойн маша“ юкъараллин декъашхо йолу Ташухаджиева Зарган а. Маршо радионе цо дийцира, цхьаьнакхетараллин чулацамах а, Iалашонех а лаьцна.\nТашухаджиева Зарган: „Тахана шозлагIа даьхкина дара тхо кху семинаре. Тхайна кхузахь кхаьчна йолу информаци вуно пайдехьа хета суна. Вай кху хийрачу махкахь, кхечу пачхьалкхахь Iаш хилар, кху мехкан низамаш вайна ца хаар бахьана долуш хийла бохамаш а, проблемаш а хуьлу вайна. ТIаккха доьзалера бераш дIадохуш а нисло. Кхузахь цунах лаьцна дуккхаъ пайдехьа хьехамаш а би тхуна, дуккхаъ тхуна ца девзаш долу хIумнаш а довзийти тхуна“.\nАвстрехь бехачу нохчийн доьзалийн дай-нанойн, къаьстина немцойн маттаца уьш онда бацахь, коьртачех проблема ю, царна меттигерчу низамийн башхаллаш ца йовзарна, царна нохчийн амалшца шаьш Iемина ма-хиллара, бер кхетош-кхиочу хенахь шаьш цунна тоьхча я кIоршаме дов дича, иза низамца дихкина дуйла ца хууш хилар бохуш дуьйцу Ташухаджиева Заргана кхин дIа а, хIунда аьлча, там бу дас-нанас пайдабоцу дов дар лоруш долу хIума меттигерчу низамийн кхетамца, цу берана синан ницкъ бар санна туда.\nТашухаджиева Зарган: „Хийла нисло, бехк боцуш я ларамаза Iедалан берийн хьукматан белхахошна нохчийн доьзалехь долчу хьолан харц сурт гуш. Масала, нагахь санна цхьаммо арз дина я берана ницкъ бой-те аьлла кхечу хьостанера шеко кхоллаелла хьал хилча, югендамтан белхахоша цкъа хьалха масех баттахь шен тергонехь латтабо и доьзал. Цу хьукматан белхахоша, доьзале а боьлхуш, цигахь долу хьал а, доьзалхойн а, ден-ненан а юкъаметтигаш тергалйо. Цул тIаьхьа шайн гинчух цара рапорт яздо, цу хIусмера атмосфера а, марзо а, къепе а муха ю бохчух лаьцна. Амма царна ца хаьа, масала, нохчийн Iадаташца дас-нанас, амма къаьстина дайша хийра нах хьалха а болуш шайн бераш хьастар гIиллакхехь доцийла. И ца хаар бахьана долуш хийла нисло югендамтан белхахочуо цу доьзалехь марзо кIеззиг ю, ден-ненан шайн берашца эмоционале шело ю аьлла рапортехь яздеш. Ташухаджиева Зарганна хетарехь, хIинца „Австрерчу нохчийн нанойн маша“ юкъаралло кечйинарш санна семинарш а, цхьаьнакхетарш а алсам дахаро меттигерчу хьукматхошкара и санна болу цакхетамаш дIабохур бара.\nТашухаджиева Зарган: „ХIара санна долу цхьаьнакхетарш кхин а алсамох хилча, кхарна вай а девзар дара, вайн гIиллакхаш а, Iадаташ. Вайн къоман гIиллакхашца ца догIуш дуккхаъ хIумнаш ма дуй, хIара меттигера нах я Iедалан белхахой ца кхеташ а, царна ца хууш а. Цундела царна вайн Iадаташ а, гIиллакхаш а довзийта деза вай“.\nВенерчу берийн бакъонашларйархоша масех сарахь деталашкахь жоьпаш делира нохчийн зударийн берийн а, доьзалийн а хьокъехь шайга хIиттийначу хеттаршна. Ткъа и хеттарш Австрехь хийла бераш югендамтехула шайгара дIадаьхна болу нохчийн доьзалш дукха хиларна, вуно шортта IаьIнера. Гуьйранна, мангал баттахь дуьйна, гулбеллачийн лаамца и санна йолу семинарш а, кхечу нохчийн диаспорина лазаме а, мехала а йолчу теманашна лерина, кхин дIа а хьур йолуш ю „Netzwerk tschetschenischer Mütter in Österreich“ цIе йолчу нанойн цхьаьнакхетаралло.


Оьрсийчоьнан президентан Путин Владимиран сахьт 10-гIа де гойтуш ду видеошна а, суьрташна а тIехь, чIагIдерехь, цо Пачхьалкхан думан харжамашкахь кхаж тосучу хенахь. Цунна тIе тидам бахна "Настоящее время" телеканалан, яздо Свобода Радионо.\nКремло цкъачунна комментари ца йина президентан сахьто гойтучух лаьцна. "Настоящее время" телеканало яздарехь, Путинан сахьта тIехь долу терахь 7-хI денна тIаьхьадуьсуш хилар, кхечу мероприятеiкахь даьхначу суьрташна тIехь а.\nХьалхо Оьрсийчоьнан президенто Путин Владимира хаам бинера, шен гонехь дуккха а нах коронавирусан ун токхуш хиларна, карантине ваха веза ша аьлла. И бахьана долуш Путинан кхаж тасадийзира Пачхьалкхан думан харжамашкахь интернетехула.


Усманов Iимран: "Ца хоттуш сайн илли кхечо дIааьлча, сайгара бер даьккхича санна хета суна..."\nЛахьан-бутт 25, 2017\nИскусствехь авторийн бакъонаш ларйойтуш низамашкахь хийцамаш бийр бу аьлла, дош делира кху бIаьста Оьрсийчоьнан президента Путин Владимимра. Амма тахана а хийцаделла хьал дац, Нохчийчохь-м муххале а.\nУсманов Iимран: "Ца хоттуш сайн илли кхечо дIааьлча, сайгара бер даьккхича санна тарло суна..."\nХIара эшарш «Дагестанера мукъамаш а, иллеш а» аьллачу Ютюбан группи чохь ю. Шиннан а мукъам а, дешнаш а, ур-атталла, дуьххьара дIааьлларш а нохчийн артисташ хилар чоьте а ца оьцуш, шайн ю аьлла, дIа а кхайкхош, лоькхуш ю уьш.\nТIаьхьарчу иллин юкъара дош а хийцина, «нохчо» аьлла дош «суьйли» аьлла, хийцина.\nВайн махкахь авторийн бакъонаш юьйцучу хенахь, Оьрсийчохь долчу хьолах къаьсттина цуьнах дуьйцийла яц. Ерриге пачхьалкхахь дерг ду кху жимчу махкахь а.\nКавказехь тоьллачу пондарчас, композитора Паскаев Рамзана, шен мукъамаш лечкъош меттигаш шена дукха ца хаабелла элира.\nАмма, лачкъийначуьнца а гIуллакх гена а ца доккхуш, иза кхеттачу агIор дIа а олий, дерзадо ша боху.\n"Кхузахь лоруш яц авторан бакъонаш. Мукъаман а, дешнийн а автор мила ву олуш Iедал дац-кх кхеран. Суна-м ца хаьа иза хIунда дац. Наггахь верг волу, «хIара сан мукъам бу» олуш. ТIаьхьа ца кхуьуш верг а хуьлу. Кхетаво иза, мукъам хьенан бу".\nДаудов Рамзан, таханлерачу нохчийн композиторех ву. Цо доху иллеш а, эшарш а дукха сиха даьржа, нахана деза а ло. Массийта шо ду, масала, «Седарчий» цIе йолу цуьнан илли масех матте а даьккхина, дIаолу. Хоттуш-олуш а доцуш, леладо и бохуш, реза вацара композитор.\nАвторийн бакъонаш ларъеш ца хилча, цуьнах къоман культуран хуьлу зен билгалдаьккхира Даудов Рамзана.\n"Говзанчашна болх бан аьтто бац. Царна ца лаьа болх бан. Царна луш кепек а яц, я церан цIе а йоккхуш яц цхьана а концертехь. Тхо юьстах девлла. Тхан метта баьхкинчара цхьа илли я эшар 7-10 эзар соьмах юьхку. Iедална а иза мегаш ду. Цундела тхо Iад Iаш ду-кх".\nШайн долчун хама цабар - коьрта бахьана ду, авторийн бакъонаш ларъеш ца хилар. Иштта Нохчийчура цхьана хенахь дIавахана Магомаев Муслиман денда Азербайджане.\nНохчаша сий-пусар а ца дина, иштта дIаваха дезна цуьнан аьлла, кхин дIа а дуьйцу Даудов Рамзана.\n"Магомаев Муслим дIа хIунда вахна? Кхузахь филармони чохь, костюмаш латточу хIусамчохь буьйсанаш а йохуш, цара хьокхамаш а кхоьхьуш, Iийна. Цундела дIа а вахана, цигахь гIара а ваьлла. Оьрсийчохь гIара а ваьлла схьаван оьшу кхузахь. Стагах доллург схьа-м доккхур дара вай, цо иза дан дезаш санна. Суна вайн амалехь уггаре а вочарех хета и".\nАвторийн бакъонаш ларъярх гIуллакх хир дац, нагахь Iедал меттах ца далахь аьлла хета иллиалархочунна Болотбиев ХIаронна.\nТкъа, эхь а ца хеташ лелочу оцу куталшна дуьхьало ян езаш хиларан хан тоххарехь тIехъяьлла элира цо.\n"Муьлхачу произведенийн координаташ хила еза: мила ву мукъаман, дешнийн автор, мила ву дIаолург а. И стаг тIаккха вевзар вара. Цу тIехь болх беш бац. Синан кхача ма бу иза. Кхузахь Iедалан низамехь иза нисдан ца хьажахь, ас я кхечо дийцарх нислур дац".\nШи шо хьалха Маршо Радиона ша еллачу интервьюхь Усманов Iимрана а элира, авторийн бакъонаш Нохчийчохь ларъеш ца хиларх.\n"Ас яздина илли соьгара пурба а доцуш кхечо дIааьлча, сайн бер соьга а ца хоттуш цхьаммо дигча санна хета суна", - элира иллиалархочо


Донецкехь чевнаш йиначарна юкъахь нохчий бу боху цу гIалин куьйгалхочо\nСтигалкъекъа-бутт 28, 2014\nУкраина -- Донецкехь байинчу герзаца хиллачу сепаратистийн декъий гулдеш бу лоьраш а, меттигера бахархой а. Стиг 27, 2014\nТахана а билггала хууш дац Донецкехь тIемаш дечу торрорахошна юкъахь нохчий бу-бац бохург. Амма хаамийн гIирсашкахь кху тIаьхьарчу деношкахь къаьсттина тIе тидам бахийтина дуьйцуш ду иза. Ткъа Донецкан мэро дийцарехь, Шинарин дийнахь террорана дуьхьал операци дIахьош чевнаш йинчу нахана юкъахь Нохчийчура нах бу.\nГуттар а чураваьлла Донецкехь терррорахошна юкъахь Нохчийчура герзхой бу бохуш, юх-юха а дIахьедарш деш ву даханчу КIирандийнахь Украинехь хиллачу президентан харжамашкахь кандидат санна дакъалаьцна волу Украинин Лаккхарчу Радан депутат, Радикалан партин хьалханча Ляшко Олег.\nКхаарин буса цо зорбане даьккхина шен тIемалоша Мариуполехь лаьцначу стеган паспортан сурт. Цу паспортан долахо ву 1961-чу шарахь Сольж-ГIалахь вина волу Юртаев Александр Петрович.\nПаспорт дайна хилла хилар а, иза Ставропол-кIоштахь делла хилар а тидаме а ца оьцуш, Ляшкос дIакхайкхийна иза тоьшалла ду Украинина дуьхьал тIом беш Кадыровн нах хилар аьлла.\nШа Кадыровс юха а чIагIдо, шен нах Украинехь бац бохуш. Нагахь уьш Украине ша хьажийна хилча уьш Донецке баха оьшуш дацара, нисса дIа Киеве гIур бара бохуш яздо цо шен Instagram-ан агIон тIехь.\n«Цхьа а нохчийн эскархо а, Нохчийчура тIеман колоннаш а цигарчу конфликтехь дакъалоцуш яц. Нохчийчоь Оьрсийн Федерацин субъектех цхьаъ ю. Ткъа Оьрсийчоьнан конституцица догIуш ма-хиллара, цуьнан шен тIеман ницкъаш бац. Нагахь конфликт йоьдучу меттехь цхьанна нохчо гинехь иза цу стеган шен гIуллакх ду. Нохчий кхо миллион бу.\nУьш кхаа декъе бекъча, ши дакъа махкал арахьа дехаш ду, Малхбузехь а цхьаьна. Тхан аьтто а бац, я тхуна хаа оьшуш а дац царах мила мича воьду. Киевехь а ма ца хаара украинахойх Соьлж-ГIала тIом бан мила вахана. Нагахь Украинин Iедалш чIогIа лууш делахь «нохчийн тIеман тобанаш» Донецкехь хила, Донецке баха хIунда оьшу царна, Киеве боьдуш дика некъ хилча»- аьлла яздина Кадыровс.\nДелахь а, Донецкехь кхоьллинчу "Восток" батальоно коьртеш хьовзийна дуккха а нехан. Царна моттарехь, и батальон Нохчийчохь кхоьллина хилла тIеман тоба ю, Ямадаев Сулимас куьйгалла деш хилла йолу.\n2008-чу шарахь Марсхьокху-беттан 21-чу дийнахь Ямадаев садаIа вахийтира, эскарера дIа а ваьккхина. Ткъа Лахьан-беттан 8-чу дийнахь гIашсалттийн эскаран буьйранчан когаметта волчу Молтенской Владимиран омарца дIасахийцира «Восток» а, «Запад» а батальонаш.\nЦу кепара, цу тайпа эскаран дакъа Нохчийчохь доцу 6 шо а ду. Делахь а цу юкъахь хилла нах дIакхетта йолчу Донецкера террорахойн тобано шена тиллина а хила тарло «Восток» цIе аьлла хета цхьаболчарна.\nИ тоба Донецк-гIала кхачар гойтуш видео ю интернетехь. Цу нахана юкъахь волчу цхьана стага олу, шаьш «кадыровцаш» ду олий. Амма иза бакъ хиларан цхьа а тоьшалла дац цу видео тIехь.\nАла деза, оццу дийнахь «Восток» батальонанан цхьа дакъа Украинин эскархоша хIаллакдина хилар. Цигахь даьхна сурташ шуьйра гойтуш ду зорбанан гIирсаша.\nАмма цу байинчу нахана юкъахь нохчий бу-бац ала хала ду. Иштта тоьшаллаш дац чевнаш хилла бу бохучу нахана юкъахь нохчий хиларан а.\nШинарин дийнахь зорбанан конференцехь Донецкан мэро Лукъяненко Александра баржийна и хаам. Цо чIагIдарехь, Донецкан дарбанан хIусамашка охьавиллина ву чевнаш хилла 43 стаг. Царах 8 Оьрсийчоьнан махкахо ву, шайна юкъахь Соьлж-ГIалара а, Гуьмсера а, Москохара а бахархой а болуш.\nДонецкан областехь бакъонца йоцучу герзахойн тобанашна юкъахь дуккха а Кавказера схьабевлла нах бу бохуш, чIагIдо антитерроран операци дIаяхьарх лаьцна информаци яржоран оперативан тобанан куьйгалхочо Селезнев Владислава.\nЦу хеннахь тидам а ца беш дуьтуш ду Украинин Iедалшна дуьхьал тIом бан бахана Къилба ХIирийчура нах хилар. Уьш, шайн байракхаш дIа а тоьхна, блок-посташкахь лаьтташ хиларх лаьцна хаамаш бо меттигерчу блоггерша.\nАмма и нах буьйцуш а бац. Цуьнан бахьана иштта дуьйцу Грани.ру интернет сайт тIехь Оьрсийчура журналисто Дубнов Вадима:\n«Украинахошна оьшуш ду цигахь нохчий бу бохуш дийцар. Нохчашна а оьшуш ду иза. Со дIоггара кхеташ вац Кремлерчу нахана цуьнах хIун там хуьлу. Гарехь, царна шайна цхьа а эшам ца бо аьлла хета цу гIуллакхо. Суна хетарехь, иза Кадыров Рамзана ша дина хIума ду. Ткъа Кремл цунна дуьхьало а ца еш Iийра, хьайна лаахь гIо цига (Украине) аьлла».\n1994-чу шарахь Оьрсийчоьнан тIеман минисралло шен эскархой бахийтира Дудаевца Iедал куьйсучу Нохчийчура оппозицина гIо дан. ТIаьхьо уьш йийсаре лийцича уьш шайн салти бац аьлла букъ туьйхира царна Оьрсийчура Iедалша. Цу тайпа Оьрсийчура Украине «командировке» бахийтина нах хила а мега, аьлла хета журналистана Дубнов Вадимана.\nУкраинехь хуьлучунна юкъагIорта кечбелла кхин цхьа ницкъ а бу - Малхбалера Европерчу пачхьалкхашкахь бехаш болу нохчий а, кхин болу Советан пачхьалкхара схьабевлла нах а. Цара а вовшахтоьхна шайн машарбаран батальон. Церан Iалашонех дуьйцу политикан говзанчо Вачагаев Майрбека.\nДонецкехь чевнаш йинчарна юкъахь нохчий бу боху цу гIалин куьйгалхочо\nБританин паччахьан кIентан дешнех Лондоне жоп дехна Оьрсийчоьно\nУкраинехь керла президент харжа цхьа де дисина\nНохчийн бIарлагIаш лела Украинехь


"Имарат Кавказан" гIуллакхаш хьехадо Венерчу суьдехь\nМангал-бутт 15, 2017\nНаггахь бен нислуш дац нохчочо гарехь ша шена со моттбеттархо, я айкханча, я шпион ву аьлла мукIарло дар. Кхин а кIеззиг нисло нохчочо юккъера оьрсийн къайлахчу сервисашна мотт бетташ вара ша бохуш чIагIдар.\nАмма хIинцалц цкъа а хилла дацара нохчочо ша оьрсийн къайлахчу сервисашна мотт а тоьхна, масех нохчийн кIант вейтира бохуш, ша шена тIекхайкхар.\nИ. элп хьалха долуш фамили а йолуш, Мохьмад бохучу, ша шена Абу-Хьамза аьлла Iарбойн хьесапехь тIемалойн цIе тиллина волчу, цу цIарца Имарат Кавказан тIемло санна Австрехь жигара леллачу 38 шо долчу стаго. Масех де ду и процесс дIайолаелла, амма цуьнан йилбазмохь хIинца а тийна бац.\nБехкевечо кхелехь вуно жигарчу кепехь дуккха а кхечу нахах хьакхалуш долу хIуманаш дуьйцуш хиларна а, Австрехь а, кхечу меттигашкахь а цо хьенан цIераш йоху-те бохуш ладоьгIуш дуккха а нах хиларна а ду иза.\nБакъду, кхеле озийна Мохьмад И. (Абу-Хьамз) цкъачунна ларлуш ву цIераш яхарх. Цо ша санна Австрехь тховкIело йолуш Iийна волу, Давид Майер аьлла шен цIе хийцина хилла волу Чатаев Ахьмад ву цкъачунна вуьйцург, шега 2012-чу шарахь Гуьржехахула Нохчийчу дIабахийта кечбинчу кегийчу нехан тобан командир хуьлий хьо аьлла тIевеанера иза бохуш. Чатаевх цавешаш Абу-Хьамза вистхилча, кхелахочо хаьттира цуьнга, ахь шаьшшиъ ши ваша санна ву ма бохура, аьлла.\n- Вай, ас цуьнга эр ма даций со шпион ву аьлла! Со ловзуш ма вара цуьнца. Ой, со боккъал а царех верг ву моттийтархьама ас-м, эшахь, „Имарат Кавказ“ боху дешнаш тIеяздина долу коч а юхур яра. Со-м цунах лаьцна информаци дIалуш варий“, - элира хиллачу Чатаевх лаьцна Абу-Хьамзас.\nИштта лаьцначо дийцира ша Лопота чIоже ваххане а вахаран бахьана и операци йохон а, цу операцехь дакъалоцуш болу нохчийн кегирхой оьрсашна богIий хаийтина, дIабала а вахана вара, аьлла.\nИ санна долчун тIехь шен доккха зеделларг дара элира цо, ша хьалха а йохийнера нохчийн тIемалойн планаш, аьлла. „ 2010-чу шарахь Азербайджанехула цара ян кечйина хилла операци а йохийра аса-м иштта-м“, - элира Мохьмад И., кхелахо цец а воккхуш.\nАвстрехь Абу-Хьамза Мохьмадна тIехь кхел йолаелча дуьйна схьа социалан машанашкахь цуьнан агIо лаьцначу цхьаццаболчу наха чIагIдо, цо кхелехь ша оьрсийн моттбеттархо вара бохуш дуьйцург лерина кхелах кIелхьарвалархьамма ша шена деш харц айкхалла ду, бохуш. Бакъдолчехь цхьа а тоьшаллаш дац Абу-Хьамза оьрсийн къайлахчу сервисашна болх беш хиларан бохуш, чIагIдеш берш а бу.\nБакъду, ша Абу-Хьамзас и тайпа тоьшаллаш шен долуш ду боху. Иштта цо рогIера ша ФСБ олучу оьрсийн сервисна болх беш хилар хьахийча, кхелахочо хаьттира цуьнга: „Хьоьгахь тоьшалла дуй ахь царна баккъал а болх бар тIечIагIдеш?“-аьлла.\nАбу-Хьамзас жоп делира: „Ду. Со ФСБ-на болх беш ву аьлла кехат а ду, цул сов, цара суна схьадаийтина долу сан паспорташ а ду цуьнан тоьшалла“, аьлла. „Мичахь ду и кехат, хьоьгахь дуй иза хIинца?“ - хаьттира кхелахочо. „Сан адвокатехь ду иза“, - элира Абу-Хьамзас, куьг аьрроагIор Iачу шен адвокатана агIор корта а ластош.\nАбу-Хьамзин адвоката Блашнитц Вольфганга кхелан балха юккъехь пауза яьлча жоьпаш делира Маршо радион хеттаршна. Баккъал а хIун тоьшаллаш ду иза оьрсийн къайлахчу сервисашна болх беш хиларан бохучунна иштта жоп делира адвокато.\nБлашнитц: „Сан клиент оьрсаша цу тобанна юкъавахийтина вара, и операци йохон а, иза чекх ца ялийта а. Иза цо дан а ма дина! Бовла ма ца бовлабелла и тIемлой Оьрсийчу дехьа. Ша прокуратурано а дацаре деш ма дац, цу тобанна юккъерчу цхьаммо Оьрсийчу мотт тохаран хабар дахьийтина хилар. Прокуроре, бакъдерг аьлча, ца алало, и мотт тоьхарг мила вара. Ткъа ас билггал дIа боху хьоьга – иза тоьхнарг сан клиент вара“.\nХьан клиент массийтаза ша дуьйцург хуьйцуш схьавогIуш ву, полицин хеттамашкахь аьлларг кхелехь дацаре деш, кхелан хьалхарчу дийнахь ша дийцинарг кхечу деношкахь дацаре деш. Стенца доьзна ду цуьнан иштта лелар, иза кхелахой кегон лууш цхьа стратеги ю цуьнан? - аьлла Маршо радионо шега хьаьттича, Блашница иштта жоп делира.\nБлашниц Вольфганг: „И цуьнан лини билгалъяала йолаелла, дерриге а шена баккъалла а хиларе дала доладеллий иза кхетча. Иза нарциссийн амал йолуш ву, вуно чIогIа хIума тIедетташ дуьйцуш хазахеташ а ву, юьхьанца и ша мел дийцинарш башха баккъалла а долуш санна тIеоьцуш а ца хилла цо. Цо юьхьанца и дIахьедарш дечу хенахь со цуьнца вацара. Цуьнга тIаьххьара хеттамаш бечу хенахь вар со уллехь. Цигахь цо юьхьарлаьцна цхьа лини яра. Иза хIинца а цо дуьйцучуьнца цхьаьнайогIуш ю“.\n-Цкъа хьалха ша Лопотахь тIом бечаьрца вара, шаьш цигахь кхоъ вийна ца Iаш, 20 сов гуьржи вийна баьхнера цо, хIинца ша тоххане а герз тоьхна а дац боху цо. Иза иштта дийцар стенца дузу ахь? - аьлла хаьттира Маршо радионо Абу-Хьамзан адвокате Блашнитце.\nБлашнитц Вольфганг: „Нохчо ма ву иза! Шен йолчул а эзар процентан алсамо хета цунна шен мехалла. Эххар а волавелла иза ма дарра дийца. Кхелехь коьртачу хьесапехь лоруш дерг цо хIинца дуьйцург ду. Суна ца хаьа, цо кхин цкъа а цхьа кхиндерг дуьйцур дац аьлла ала, иштта шайхалла дан ца лаьа суна. Амма тамаш бу дийцахь“\nЦу юкъанна Мохьмад Абу-Хьамзан тIехь кхело шен болх кхин дIа а хьур бу товбеца беттан 13-чохь. Цу дийнахь цунна хан кхайкхо мегаш ю.\nКиллеран Денисултанов-Курмакаев Артуран-Iаьрбин кхойтта сибат\nКадыровн шпионо гIо доьху шена (2-гIа де)


Социалан машанашкара йозанаш листа юкъараллаш вовшахтухур ю ГIалгIайчохь\nЗазадоккху-бутт 27, 2021\nМуниципалан урхаллан Центраш "МЦУ" вовшахтоха дагахь бу ГIалгIайчохь, социалан машанашкарчу информацин талламбархьама. Официалехь дIакхайкхорца, церан Iалашо хир ю, стенна реза бац бахархой зен а, цул тIаьхьа шен хенна церан проблемаш ерзорхьама а.\n"И центраш бахьана долуш бахархошна маьIне йолчу массо а сферашкахь жамIаш дан таро хир ю нахана а, Iедалан коьртехь болучарна а юкъахь зIе хиларца. Ткъа бахархойн дехаршна сихха тергоярца, гIаланийн а, яртийн а бахархойн Iедалхошца йолу юкъаметтиг тояла тарло", - яздо "Интерфаксо".\nГIалгIайчоьнан премьер-министро Оздоев Джамбулата дакъалаьцначу кхеташонехь барт хилла муниципалан Центраш кхолла.\nИнтернетерчу йиллинчу хьасташкара хаамаш маса схьа а оьцуш, уьш хьакъ йолчу сервисашка дIа а кхачош, царна катоьхна жоп далийта сихо латтор ю Центраша.\nСтохка дуьйна Оьрсийчоьнан массо а субъекташкахь болх бечу регионаш тIехь урхалла дечу Центрийн (ЦУР) проектан цхьа дакъа ду - муниципалан урхаллин центраш. Цара охку социалан машанашкахула, каналашкахула бахархошкара кеп-кепарчу урхаллашка а, хьукматашка а кхочу хаамаш.\nДоьду шо карадеачхьана ГIалгIайчуьрчу ЦУР-о мел лахара а 600 шайга кхачийна хаам листина. "Интерфаксо" яздарехь, доккхачу декъанна бахархоша ялхайо дешаран а, коммуналан а, некъан белхан а проблемаш.


Британи -- ХIара Британера мехкарий а бу Шема кхача дагахь Туркойчу доьдачу кеманна тIеховша аэропорте боьлхуш, 17, 2015\nДерриг а дуьнентIера кегийрхой бу Шеман а, Иракъан а территореш шайн куьйгакъелла эцначу «Исламан пачхьалкх» шех олчу тобанах дIабетталуш. ХIораннан а шен бахьана ду, цIа а, мохк а, гергарнаш а битина, тIеман некъ харжаран. ГIиргIизойчура публистисто Боромбаева Мунарас теллина шайн махкахой Шема эхаран бахьанаш.\nГIиргIизойчура журналисто Боромбаева Мунарас кху деношкахь зорбане яьккхина "ГIиргIизой Шема тIаме эхаран пхи бахьана» цIе йолу артикл. Цо дийцарехь, бIеннаш ГIиргIизойчура бахархой бу «Исламан пачхьалкх» олучу тIеман тобанан могIаршлахь тIемаш беш Шемахь а, Иракъехь.\nТкъа хIунда боьлху гIиргIизой цу тIаме. И хаттар делира Боромбаева Мунарас ГIиргIизойчоьнан Чоьхьарчу гIуллакхийн министраллан 10-чу коьртачу урхаллан декъан куьйгалхочуьнга полковнике Мамбеталиев Рафике.\nЦо дийцарехь, таханлерчу дийнахь «Исламан пачхьалкх» олучу тобанах дIакхетта ГIиргIизойчцра 352 стаг. Царна юкъахь 49 зуда а, 22 кхиазхо а ву. Ткъа 249 царах, ГIиргIизойчура бахана белахь а, узбекаийн къомах нах бу.\nПолковникана Мамбеталиевна хетарехь, лаххара а пхи бахьана ду и нах Шемахь боьдучу тIаме бахаран.\nДин цадовзар. Цу нахана ца хьаьа шаьш юьхьарлаца оьшург муьлха мазхаб ду. Исламан муьлха кеп ю ша тIаьхьахIоьттинарг.\nАдаман синкхетаман кризис.\nЦу тайпа стаг дегабаам бина хуьлу дахарна. Цуьнан бан болх а ца хуьлу, доьзал кхаба аьтто а цахуьлу. !едалша цунна болх ца ло. Цу бахьанашца иза керла дахар лаха новкъа волу.\nСоциалан хьолаца а, хIусамца а, доьзалца а йоьзна халонаш. Цу тайпа стеган аьтто ца хуьлу цхьана а тайпа ахча даккха. И нах тIом боьдучу метте боьлху рицкъ даккха.\nДахаран хьелаш дика хилар. И тайпан нах дика дешна а хуьлу. Церан доьзал а бу, ахча а ду, амма цатоьарш бу дахаран хьовзамаш.\nЦхьаболчу нахана шаьш керла бусулба нах хета. Царна шаьш керла дин кхуллуш хета. Цу динах тешаш боцурш хIаллак бан беза бохуш лелаш хуьлу уьш.\nАмма, полковнико чIагIдарехь, ГIиргIизойчура тIаме оьхуш болу нах хьалхара кхо бахьана долуш новкъа буьйлуш бу.\nТкъа муьлхачу бахьанашца Шемарчу тIаме оьхуш бу нохчий? Политикан говзанчана Вачагаев Майрбекана хетарехь, уьш а ду масийтта. Царах ду, Нохчийчура тIом гина боцу, амма бийцарехь иза марзбеолла нах. Кхин цхьа тоба ю, дино шайга тIом бе боху аьлла араяьлла. КхоалгIа адкъа дагахь ду, Шемахь тIеман говзалла а эцна шаьш Оьрсийчоьнна дуьхьал девр ду бохуш.\nШема баха гIертачу нохчашна юкъахь бу зударий а. Коьртачу декъана уьш бу Малхбузера пачхьалкхашкахь бехачу нохчийн доьзалшкара, бохуш дуьйца дозанал арахьарчу Ичкерин парламентан декъашхочо Исханов Хьусайна.\nИсханов Хьусейн: „Кегийра нах цига тIаме бахар-м, шайн майралла гайта а, доьналла гайта а хир дара, кхета со, амма зудабераш а ма ду цига дIаоьхуш. Кхуза, Венера, суна а хууш, 6 йоI яхана цига. Царех 3 юхаерзийна, вукхарех хIун хилла суна ца хаьа. Марехь а доцу зудабераш цига эхар – иза дика дац. Божарий а бу, цхьаберш, зуда а ялайой, шайн доьзалшца цига дIаоьхуш".\nТIаьхьарчу хенахь динан башхаллаш бахьана долуш вуно бекъабелла бу нохчий. И бахьана долуш Шема оьхучу наха лелочунна мах хадо цахIуьтту дуккха а нах. Амма ша цу хаттарехь билгалваьлла бохуш дуьйцу Малхбузерчу Европехь бехачу вайнехан диаспорин жигархо волчу Ибрагимов Виситас.\nИбрагимов Висита: „Масала, ас вайна оьшуш хIума дац боху иза. ХIунда аьлча, вай дуккхаъ тIемаш а хилла, дуккха а кегий а, баккхий а нах, вайн къоман доккха дакъа шина тIамехь дIа а даьлла, арадевлла лелаш ма ду вай. Вайн къомана пайдехьа хIума дац иза. Вовшашкхеттачехь ас даиман а олуш ду иза: Шемахь вайна хьашт долуш хIуммаъ дац“.\nГуш ма-хиллара, дуккха а бахьанаш ду нохчий тIеман кIуьрехь йоллучу Шема буьгурш. Амма уьш мухха делахь а, цхьа хIума ду аьлла хетало, шеко а йоцуш, цу нехан дахар дохийнарг – Нохчийчохь Оьрсийчоьно бина тIемаш, цо тахана а цигахь дIахьош йолу чолхе политика.


Къилбаседа Кавказан республикашна юкъарчу латтанашна тIехула гIаттийначу къийсамехь Нохчийчоьнан куьйгалхочунна тIехIоьттина нохчийн оппозицин блогер Абдурахманов Тумсо. "Дербент" агенталло бина цунах лаьцна хаам.\nКху беттан 5-чохь Ютюберчу шен эфирехь блогеро дIахьедира, 2018-чу шарахь ГIалгIайчоьнан урхалло нохчийн дола даьккхина латта Нохчийчоьнера дIадаьккхина дара "кIелдIахула", цигахь тIемаш боьлхучу шерашкахь аьлла.\nИшта Абдурахмановс емалбина, лурчаха латтана тIехула хиллачу бертана дуьхьалбевлла гIалгIайн жигархой а. Нохчийчоьнан Iедалхой бакъ буй хуушшехь, хIетте а шайчунна тIера ца бовлу уьш аьлла, тешна ву оппозиционер.\n2018-2019-чу а шерашкахь дIаяьхьначу протесташа Европерчу нохчийн-гIалгIайн диаспорашкахь а юкъаметтигаш эгIийна боху Абдурахмановс.\nШен эфирехь хьахийна Тумсос Нохчийчоьнан Дагестанца иккхинчу конфликтех а. Цо бахарехь, Кадыров Рамзан а, парламентан спикер Даудов Мохьмад а урхаллехь лаьтта Iедал "100%" бакъ ду оцу хаттар тIехь.\n"Дагестанан цхьа а таро яц дуьхьал дош ала, нагахь санна, КадыровгIар тахана шайна тIебагIахь а, ах Дагестан дIалацахь а, церан хIуммаъ олийла дац, хIунда аьлча, дахначу бIешерийн а, кху заманан а харцо - Аухан хаттар лаьтташ хиларна", - аьлла Абдурахмановс.\nГIалгIашца хиллачу къовсамехь Даудовс аьлларг а тайна Тумсона. Новолакан кIоштан де даздечу бараме гIалгIайн хелхаран ансамбл яхар тIехтоьхнера спикеро гIалгIашна. Цунна хетарехь, Ауховн кIоштарчу нохчашна депортаци яр даздар дара иза.


Акказин хьожа » Нийсо-Дагестан\n30.05.2019 341 0 niyso\nБольница йоккха, хаза гуш яра. Керла гIишло, Москвахь елахь а Россин йоцийла къаьсташ дара. «Американская клиника....» иштта кхиндIа а ехха яра цуьнан цIе. Мехах дарба лелош яра иза. Цу муьрехь мах белча а, нохчи ган лууш кIезиг нах бара. ТIом болчу хенахь... бакъду, «тIом» боху дош ма ала-м боху соьга, «кампани» ду боху «аккуратни» дош.\nМосквахь ночийчуьнга доцчу гIиллакхе хьаьжча, цхьа хаза йистхуьлуш, хиъначуьра хьала а гIоттуш, тIеийцира цо. «Ма тамашийна болх бу хIара, – дагатесира суна. – Гена додахь а бу-кх тамаша. ХIинца тхойшиъ нохчий дуй ма-хиъинехь, сацор ду шен гIиллакх. Цул тIаьхьа, адам меха ца хеташ, дIасахоьхкур ду массо а лабораторешка», – хьоьхура даго.\nАмма ша тIе ма-лаццара, собаре, хаза къамеле йолуш, оха беана бала хIун бу хьаьжира лор. Кхана а дахка дийзира. ЦултIаьхьа а... ХIоразза а эсала йист хуьлура иза. Сан гергарчу кIентан гIуллакхе даггара хьожура, шен веше санна. Ас боккха кхаъ лорура иштта дика дика стаг Москвахь сайна нисваларх.\nГергара йолуш санна иза хьийзарна, керста хилар а дицлуш лаьттара. Оха кховдочу ахчане ца хьожура, амма бIаьра, леррана, сан махке, халкъе беана бала соьца бекъа гIерташ санна. Тхан гIуллакх дирзинчу дийнахь ваша ара а валийтина, со лоьрана баркалла ала дагахь чохь сецира.\nСуна хIинца гергара хетачу зудчо хIетахь элира: «Зайнап, со а ма ю Соьлжа-ГIалара. Сан боллу гергарнаш цигахь дIабоьхкина бу. Мел хаза, бертахь дехара тхо. Сан нана а ю соьца, кхуза ас схьаялийна. Меттахь, кIелйисна ю иза. Весет деш санна, сих-сиха олу цо: «Нохчийн бераш хуьлу-кх шайн де-ненаца дика... Кхелхича а, арахь ца буьту цара уьш.\nСан ялар кху Москвахь хилахь а, со Нохчийчу а йигий дIайоллалаш».\n«Дуьненахь уггаре а хаза хьожа стенан ю хьаьий шуна?», – хаьттира цо цхьана Iуьйрана. ХIетахь чохь хилларш ойлане бехира ненан хаттаро. «Уггаре а хаза хьожа Нохчийчуьра акказин зазан ю шуна. Даймехкан хьожа акказин хьожа ю...», – ша-шена жоп луш, голашна тIе биллинчу гIайби тIе хин тIадамаш эгош, кийрахь йилхира тхан нана».\nАвтор: ЭЛЬДАРХАНОВА Зайнап\n-Хьасипат, ас цхьа хаза х1ума дийца хьуна.\nСанет нускал дара. Иза ялийна ши бутт хан бен яцара. ГIалахь йина а, кхиъна а, амма керла дахар, шен лаамца, юьртахь кхоьллина яра. ГIуллакхах, уьйтIахь-кертахь дечух


Дебальцево дIалаца гIерта сепаратисташ\nУкраина -- Яккхийн тоьпаш а йолуш, Дебальцевона уллехь лаьтташ болу Украинин эскархой. 17Чилл2015\nДебальцево гIала цкъачунна Украинин эскархойн Iуналлехь ю. Цунах лаьцна дIахьедар дина Донецк махкахь терроратан дуьхьал операци дIахьочу Укрианин тIеман министраллан векалша.\nДебальцево гIалахь дIабоьхуш бу луьра тIемаш. Оьрсашкахьара болу сепаратисташа тIелетарш деш бу Украинин эскархойн позицешна. Цу кепара хаам бина БИ БИ СИ корреспонденте антитерроран операцин штабан хьехамчо Стельмах Анатолийс.\n«Дебальцевона герзаш детташ ду. Террорхой штурм ян гIерташ бу гIаланна. Карарчу хенахь оха Iуналла деш ю иза», - боху Стельмаха.\nУкраинин инарлан штабан векло Селезнев Владислава дийцарехь, Дебальцевона гонах доьлхуш хилла тIеман тасадаларш гIалан урамашка дирзина. Цо дийцарехь, яккхийн тоьпаш а етташ, сепаратисташ чубаьржина Дебальцевона. Цигахь урамашкахь леташ бу уьш Украинин эскархошца.\nЦхьаболчу хаамашца, сепаратисташа дIалаьцна аьчканекъан станци а, гIалин милицин дакъа а. Амма Селезневс журналисташка бинчу хаамца, цкъачунна иза бакъ ду я дац ала аьтто бац Украинин эскаран векалийн.\nДонецкан халкъан республика олучу тобан куьйгалхочо Захарченко Александра дийцарехь, Дебальцево ерриг а дIалаьцна ю церан ницкъаша. Сеператисташ дIахьедарш до 100 сов Украинин эскархо йийсаре лаьцна шаьш бохуш. Амма иза бакъ ду-дац ала аьтто бац. Украинин эскаран векалша юх-юха а дIахьедарш до шаьш гIала дIацаелла бохуш.\nЦул сов, цара чIагIдарехь, Украинин ницкъийн аьтто баьлла юха а шайн караэца Артемовск а, Дебальцево а хуттуш болу некъ.\nЦу хеннахь, Луганскера сепаратисташа чIагIдо шаьш деза герзаш юхадаха дуьйладелла бохуш. Цу кепара шаьш кхочуш беш ду Минскехь даханчу Еарин дийнахь бина барт аьлла дIахьедар дина Луганскан халкъан республика олучу тобан куьйгалхочо Плотницкий Игора.\nШа Оршот дийнахь тIемаш хиллачу меттехь хилла, шайн танканаш а, артиллери а арайолуш яра аьлла дIахьедар дина цо ТАСС агенталле. Амма Укрианин эскаран веклаша дIахьедарш до цхьана а кепара еза техника юхайоккхуш ца го шайна бохуш.\nМинскехь хиллачу бертаца а догIуш, деза герзаш юхадахар дIадоладала дезаш дара и тIом сацийна шолагIчу дийнахь дуьйна. Цу гIуллакхо буферан зона кхолла езаш ю шина агIонна юкъахь 50-140 киллиметр шуьйра йолу.\nАмма Украини армин векло Лысенко Андрейс дийцарехь, деза герзаш юхадохуш дац сепаратисташа, геразаш деттар сацорца боьзна билламаш а бохош.


www.islamannur.org - 221-гIа дакъа\nIуьйкъанна хIума яаран дозалла а, сатаса кхерам боццучу хене и тIаьхьататтар а\n1229. Анаса (АллахI реза хуьлда цунна) дийцина, АллахIан элчано (АллахIера къинхетам а, маршо а хуьлда цунна) элира аьлла: «Сатасале хьалха Iуьйкъе е, хIунда аьлча (оцу муьрехь) беркат ду» (Бухари: 1923, Муслим: 1095).\n1230. Зайд бин Сабита (АллахI реза хуьлда цунна) дийцина: «(Цкъа Рамадан баттахь), АллахIан элчанца (АллахIера къинхетам а, маршо а хуьлда цунна) цхьаьна Iуьйкъе а йина, тIаккха ламазе хIиттира тхо. (Зайде (АллахI реза хуьлда цунна)) хаьттира: «Мел хан яра оцу шинна юккъехь яьлларг?». Цо жоп делира: «Шовзткъе итт аят дешшал барам хир болуш (хан яра)» (Бухари: 1921, Муслим: 1097).\n1231. Ибн Iумара (АллахI реза хуьлда цаьршинна) дийцина: «АллахIан элчанан (АллахIера къинхетам а, маршо а хуьлда цунна) ши муаззин (моллалла кхойкхург) вара – Билал а, ибн Умму Мактум а. АллахIан элчано (АллахIера къинхетам а, маршо а хуьлда цунна) элира: «Билал буса кхойкхур ву моллалла. (Иза моллалла кхайкхича) - аша шайн хIума а яа, мала а мала, ибн Умму Мактум моллалла кхайкхалц». Ибн Iумара (АллахI реза хуьлда цаьршинна) аьлла: «(Дуьххьара кхайкхиначу моллаллина а, шолгIачунна а) юккъехь - хIара (Билал) охьавоссар, важа (ибн Умму Мактум) хьалавалар бен (кхин хан) яцара» (Бухари: 2617, Муслим: 1902).\n1232. Iамр бин ал-Iаса (АллахI реза хуьлда цунна) дийцина, АллахIан элчано (АллахIера къинхетам а, маршо а хуьлда цунна) элира аьлла: «Китабан охIланан марханех вайн марханаш схьакъастош дерг – Iуьйкъахь хIума яар ду» (Муслим: 1096).\n Вуьшта аьлча: моллалла кхайкхарний, Iуьйкъе ярний юккъехь.\n Кхузахь буьйцуш берг - Рамадан баттахь бусалба наха марха лоцуш йолучу хенан мур бу. Билал (АллахI реза хуьлда цунна) хьакъ йолучу хенал хьалха ламазна моллалла кхойкхуш хилла - нах бан ма-беззара цунна кечам бан ларабайтаран дуьхьа, масала: лийча везаш велахь лийча а, дуьззина ламаз эца а.\n И стаг хьахаво КъурIан чохь «Кхоьлира» цIе йолучу 80-чу суратехь. Пайхамара (АллахIера къинхетам а, маршо а хуьлда цунна) чIогIа лаккхарачу барамехь лоруш хилла ибн Умму Мактум (АллахI реза хуьлда цунна). Бусалба нехан юкъараллин куьйгалхо вуьтуш а хилла цо иза ша Меднара араваьллачу ханна.\n Билггал, кхузахь лууш дерг: Билал (АллахI реза хуьлда цунна), бусалба нахе ламазе кхойкхуш, моллалла кхойкхуш хилла. Цул тIаьхьа дуьххьара гучуйовлуш йолу Iуьйренан цIийъяларан билгалонаш гучуйовла кIеззиг хан йиссалц хьоьжуш а Iай, тIаккха оцу ша моллалла кхайкхиначу меттигера охьа-чу а вуссий, бIаьрзечу ибн Умму Мактуме (АллахI реза хуьлда цунна), моллалла кхойкху хан йолар хоуьйтуш, хаам беш хилла цо. ТIаьккха вукхо, лакха тIе хьала а волий, бусалба нахе юха а ламазе кхойкхуш азан деш хилла.


Мисарара футболисташ Соьлж-ГIалахь Iалашбийр бу ингалсан мотт хуучу лоьраша\nЗазадоккху-бутт 01, 2018\nИнгалсан мотт буьйцу 15 говзанча хир ву футболан чемпионат йоьдучу муьрехь Мисарарчу тобанна тIечIагIвина. "Нохчийчоь Тахана" агенталло бина и хаам, могушаллан министран информацина тIе а тевжаш.\n"Соьлж-ГIалахь куп тухучу Мисарарчу тобанца хир ву ингалсан мотт хуу 15 лор. Уьш кеп-кепара говзанчаш бу. Кечамаш дIахьочу базехь хилла ца Iаш, Нохчийчоьнан территори тIехь масанхьа а цаьрца дIасалелаш хир бу и лоьраш ", - аьлла министро. Иштта футболхошна тIехIоьттина лаьттар ду Соьлж-ГIаларчу Эпендиевн цIарах клиникан дарбан цIа а.\n2018-чу шеран дуьненан чемпионате йогIу Мисарара тоба лаккхарчу хьелашкахь, беза хьеший санна тIеэца Iалашо ю Нохчийчуьрчу Iедалхойн аьлла, яздира Маршо Радионо.\n"Вайн республикан имиджна доккха ниIмат ду Мисаран футболан тоба Соьлж-ГIала йогIуш хилар. Хьалхарчу президенто Кадыров Ахьмада бух биллинчу спортехь вай баккхий кхиамаш баьхна хилар дуьнено а къобалдеш хиларан билгало ю иза. Вай декхаре ду дайн бIешерашкарчу хьошаллин ламасташца уьш тIеэцар", - аьллера мехкан куьйгалхочо Кадыров Рамзана.\nДагадоуьйту, дуьненаюкъара футболан чемпионат дIахьош ю кху аьхка, Мангал-беттан 14-чу дийнахь йолийна, Товбеца-беттан 15-чу кхаччалц.\nЧемпионат схьайоьллучу цхьана тобане нисъелла Мисара а, СаIуда Iаьрбийчоь а, Оьрсийчоь а, Уругвай а. Матчашна оцу группан гурашкахь къастийна ю Москох, Екатеринбург, Петарбух, Ростов, Самара, Волгоград.\nХьалхара матч "Лужники" стадионехь хир йолуш ю, Оьрсийчоьнна а, СаIуда Iаьрбийчоьнна а юкъахь.


Кхаари-де 5 Стигалкъекъа-бутт 2021\nСтигалкъекъа-бутт 05, 2021\nБештау ламанан буьххьехь пикет дIаяьхьна жигархоша, Путинан политикана дуьхьал. Новгородера Кавказе садаIа баьхкина хилла уьш.\nНохчийчоьнан парламентан спикера Даудов Мохьмада а, Пачхьалкхан Думан депутата Делимханов Адама а чIир кхайкхийна гIалгIайн оппозиционерна Хазбиев Мохьмадна. Шен инстаграмерчу пена тIехь дина цо цунах дIахьедар\nЛитварчу Оьрсийчоьнан векалто емалдина Литван цIарах Европарламентехь депутат йолчу Юкнявичене Расина нохчийн хьалхарчу президентах Дудаев Джохарах аьлла дешнаш. "Маршо" дашца юзу ша Дудаевн цIе аьллера цо.\nКадыровн хьал 50-зза дебна шина шарахь\n2020-чу шарахь Нохчийчоьнан куьйгалхочо Кадыров Рамзана даьккхина рекорде 381 миллион сом. Оцу юкъанна, 2019-чу шарахь 147 миллион соьмана пайда хилла цунна, ткъа 2018-чохь - 7,5. Цу кеппара, тIаьххьарчу шина шерачохь шен хьал 50-зза сов даьккхина хьаькамо.\nКху баттахь Дагестанские Огни гIалахь дIахIоттийна хилла Сталин Иосифан бюст вовшахъяьккхина. Цул хьалха оцо боккха къовсам эккхийтира социалан машанашкахь\nФранцера депортаци йина Гадаев Мохьмад карош вац гергарчарна\nОьрсийчу Францера дIахьажийначул тIаьхьа ницкъаша Нохчийчу дIавигина Гадаев Мохьмад вайна. Цуьнан хIусамнанас Кавказ.Реалиига хаийтина Охан-беттан 22-чохь дуьйна иза гергарчарна гина вац аьлла.\nОхан-бутт 30, 2021\nИсламан "Умма" зорбан цIийнан директор лаьцна терроризманна ахча латторах йолчу шеконца; кхаа бетта чохь Оьрсийчоьнан бахархойн хьал эшна 3,6 процентана; Навальный Алексейна дуьхьал кхин цхьа дов а айдина\nОхан-бутт 29, 2021\nКъилбаседа Кавказ: молханийн мехаш бистина, ткъа Байден дагахь ву америкахойн хьал тодан\nКъилбаседа Кавказ ю молханийн мехаш лакхара гойтучу рейтингехь хьалхара; ГIалгIайчоьнан, Къилбаседа ХIирийчоьнан дозанехь машенлелорхо вийна полисхоша; Конгрессна белхан Iалашонаш йовзуьйтуш, дуьххьара дIахьедар дина президента Джо Байдена


Нохчийчуьра схьаваьлла ши стаг бехке вина Польшехь къайлаха миграци вовшахтохарна\nПольшин Катовице гIаларчу Къоман прокуратуран коррупцица а, цхьаьнакхеттачу зуламхойн тобанашца а къийсам латточу Силезин декъо бехке вина бакъо йоцуш шайн махкахь вехаш хилла Нохчийчуьра схьаваьлла ши стаг, къайлаха миграци вовшахтохарна.\nОфициалан хамца догIуш ма хиллара, цаьршимма Украинин махкахочуьнца цхьаьна доза хадор кечдина хилла Гергарчу Малхбалера схьабевллачу нахана, царна Польшехула Германе транзит а еш, хаам бо Катовице гIаларчу порокуратуран зорбан сервсисо. Оцу нехан цIераш йохуш яц.\nЗулам дарна шеко йолуш лецнарш болх беш хилла Грецехь а, Словакехь а, Венгрехь а, Австрехь а, Германехь а, ткъа иштта Гергарчу Малхбалерчу пачхьалкхашкахь а. Нагахь и шиъ бехке хилар тIечIагIдахь, цаьршинна чохь яккха хан тоха мегаш ду хIоранна а 8 шаре кхаччалц.\nХьалхо хаам бинера, полякийн дозанхоша низамашца догIуш доцу миграцин канал сацийна хиларх лаьцна, Белорусехула схьадогIуш долу. Иза вовшахтохарна бехке вина Гуьржийчоьнан ши вахархо лаьцна, кхел хиллалц аьлла, ткъа цаьршинна гIо деш хилла церан махкахо чувоьллина, 6 бут хан а тоьхна.\nОхан-баттахь Псковн областехь Пыталовски кIоштан суьдо хIоранна 9 шо хан тоьхна ши нохчо чувоьллира 2020-чу шарахь Лахьан-баттахь, къайлаха Латве дехьавала гIортарна.\nСтохка Литван дозанхоша Шальчининкски кIоштахь дозанна гергахь хьуьнхахь лецира 19 нохчо. Пхи стаг а, 4 зуда а, бераш а Литва кхаьчнера Беларусин территорина тIера.\nДуккха а нохчий Европе дIагIоьртира Нохчийчохь шолгIа тIеман компани йолаелча – 1999-чу шарахь Iай. ТIечIагIбина боцчу хаамашца, Евробартан пачхьалкхашкахь йолчу нохчийн диаспоран терахь хила мега 200 эзар сов стаг.