Доккха хIума ду-кх хьо да-м, хIай, букъсурт нисдеш, гIиллакх лело а дегIехь гIора ца дуьтуш, суьйренга лести-кх хIара дахар. И тIехваьлларг сан марзахойх ларалуш ма ву. Iасана тIе язлуш хьала айяларца дерзо дийзи-кх несан гIиллакх. Цуо-м, бакъдерг дийцича, бехк а буьллур бацара, шайл оьзда хила йиш йоцчу нахах схьаваьлла волу.\n– ДIаялахь, Бийкату, Iад-Iе. Вайн зама, вайна тIера бехкаш а эцна яхна, – элира цуо-м, хьалагIатта дагахь Iасанах каетташ яйча.\nМахкана диеккъал хьан ненехь хилла гIиллакх-ам тоьар дара, хьо юьззина къонахчуьн амал йолуш кхио. Берана метарка яккхийта яхча, марзахойн памел ца йоккхуш цIа еънарг хьан нана ма яра. Памел ца хиъча, цара и кехатан цуьрг ца язйина, берех цхьаъ вигнера цо шеца шолгIачу дийнахь. Тахана-м и дуьйцуш боьлу кегий зударий. «Сайн марзахойх волчу стеган цIе ас йоккхур яц», – аьлла памел ца йоккхуш, цIа еъна ЖовхIар санна юха ца йогIуш, хьайн гIуллакх чекхдаккхалахь бохуш, цунах дийцар а дина.\n– Марзахойх дIатоха гуш-хезаш ши оьрси бен стаг воцчохь, и цIе а яьккхина хьуо эцна яхнарг чекхдаьккхинехь а хIумма ма дацара, юха ца йогIуш, – ас шега аьлча:\n– Сайн марзахойх хиллачуьна цIе а яьккхина, со муха Iийр яра цуьнан тIаьхьенах болчу нахехь? – элира цуо.\nАхь ларйинарг хьайн юьхь ю-кх, дIабевлачарна а, болучу а марзахойн хьалха хьуо бехке хеташ, хьайн несан гIиллакх дIакхоьхьуш. Кху тIаьхьарачу хенахь и санначу гIиллакхан мах хадо зударий бан а буй-те бохучу ойланна тIе ялийна со-м цхьана дийно.\nСелхана кIентан йоIа, ийгIана еана ша аьлла схьаиккхинчу цуо до къамел хезча, со-м кхузткъе итт шарахь гергга айса хьешна дуьне мукъна дуй-те хIара аьлла ма йисира. Шен амалца, гIиллакхца орамера дуьйна дуьне девзина аьлла хеттачу мIаьргонехь, кхечу сайрат тIе яьлча санна: «Ванах со хьераяьлла-те, я хIара нах телхина бу-те?» – бохучу ойланца ма йиси со-м.\nДависарг, маре хIинца яха езаш елара. КIордавале дIа а воьдуш, сагатделча юха а вогIуш майра лохур вар-кх. Ханна воккха мел хили а дика ду, цунна жиманиг хазъяларна кхоьруш, садаа дезар дацара. Цкъа делахь атта а, токхе а дахар ду, шозлагIа – нахана гергахь марехь ю аьлла цIе а ю. Цхьаьннан цIартIехь йоцу зуда сийдоцуш ма хета хIинца. Доьналла доцу божарий коча а тосий, цIийнан дукъ шен гехь дуьсий, и дIатекха деза моьттуш лела-кх, адман хьесапера бовлий, цхьа болу зударий.\n– ЙоI, бер хьаьнца дитна ахь? – хаьттира ас\n– Ахь хIун дуьйцу, аганара бер къанъеллачу цуо муха лелор ду?!\n– Шега ца лелалахь, со Iадйита еза-кх, мотт-эладитта а ца лелош. Со сайн хама байта йоллу.\n– Хьаьнга бойту ахь хама, хьайн доьзалхочуьнгий?! Хьо нус ю, собаре хила еза. ХIинца ахь йинна марзо хир ю шун доьзална юкъахь.\n– Марнанас юкъа мотт лелош, майрачо бетах хIума етташ, ца хуьлу марзо.\n– ХIума кхетталц хьан батт сецна хир яц. Зуда марера иштта ца йогIу цIа, хаьттича дийца хIара ду аьлла хIума а доцуш. КIант воьлхуш хир ву, хьайна хIума кхаллий, дIагIо. Хьайн да, вежарий цIа кхаьчча, айхьа лелочух кхетале.\n– Со муха йоьду дIа, тIаьхьавеъна стаг воцуш, я уьш берриш баьхкича а со кхин юхагIур йолуш яц, – елхаран къурд хезира, суьлхьа хьовзош корта охьатаIIийна Iачу суна.\n«Уьш къиен нах бу, тхуна цаьрца гергарло ца деза», – аьлла, кху чуьра кIантана къайлаха йиллина хан гучуяьлла, ца яийта тIехула догIа тоьхча, корехула а яьлла маре еанчу нанас Iамийна йолчу хьуна-м кхин бехк буьллийла а дацара. Хилла даьллачу захалонна юкъа аьлла дош харц хуьлу дела сатоьхна Iад-Iийра со-м, Iан везарг а, ваха везарг а хьо ву-кх аьлла сайн дагахь.\nХIетахь дина захалонал башха со реза йолуш хилла дацара хIара а. Церан дайх ма вара тIома кIелахь нIаьнан кIорни йолуш, нехан бун чуьра ара текхийнарг. Шайн цIийнах велла стаг сом кхоийна, хийрачу нахе дIаверзавайтинарш, суна уьш бен ца хаабелла. Кхин а масане дара, церан дайшна лайш аьлла цIе яккхийтина меттигаш.\n– Баба, и хьалхалера хIумнаш хIинца дIа ма девлла. «Лай, эла» бохуш ца дуьйцу хIун хан ю. ЙоI, кIант вовшийн дезаш хилар ма ду хIинца коьртаниг, – элира.\nДера дуккха а хIума дIа-м даьлла. Ден-ненан цхьаъ бен воцчу кIантана, эшначохь орцах бовла марзахой хир бац олий реза цахуьлуш хиллачу нохчийн йоIа, тахна марзахошна несалла лело а ца дезаш долу атта маре лоху. Масех шарахь тIехьийзаш, кIентан юьхь-сибтан кхоччуш тидам база маре йоьдура хьалха йоI. ЦIийнда воцучохь дуьне а доцуш, майрачуьн юьхь-дуьхьал хьаьжна дош аланза Далла дуьхьал а йоьдура.\nЦIийнан дукъ хьовха, шен цIийнда юьхькIайван, иза резаван хIара дуьне а шен гехь дIакхехьа резахилла йолу нохчийн зудчух хIун хилла-те?!\nБоьрша стагца къовса а яхь йолуш, хала киртиг тIе хIоьттича, шен а, шен тайпан а сий лардина вайнехан зуда тахана-м марзахошца гIилллакхе хилла а «хало» ян лууш яц.\nМаржа Зезаг, хьуна хаза дезара хIара, сийна Сибрехахь хьуо йитина дIайохуьйтуш, шайга вогIучу хьешах бIаьргкхетча, юха а йирзина:\n– ДIо шаьш лачкъийна аттана хьаькхна цIийх дуьзна урс цIанде, аьттан да вогIу шуьга, –чу мохь тоьхна олуш.\nЦул тIаьхьа мардас:\n– Кху кертара-м боккхур бац ахь ког дIа, – аьлла, юхаерзира.\nШи дош аьлча уьш-м хIун гергара бара, вуьшта, кIантана тIе южу-кх шен дехойх йоккху цIе, элира цуо ша хьовзо яьккхича. Хала а, меца а хенахь ма ца дайнера вайгара собар а, яхь а. ЦIийнда цамгаро вожийча, божарийн духар дуьйхина, цуьнан метта цхьана дохна лелочу керта хадан яхнера хьо. Буса, ханъяъллачу хенахь, кертана арахьа охьадоьхкина докъар нисдеш йоллучу хьоьга салам делла:\n– Жима къонах, хIара кIура боккху хIума лато хIумма хир ярий хьоьгахь? – аьлла хаьттина хиллера, шайна кIорда даллалц цхьанхьа синкъерамехь Iийна цIа богIучу кегийчу наха.\nХIара къинтIера а яьккхина, ца хаьттича Iен ца велла:\n– ЦIийнда вац хьан? Велахь, цуьнан стогалла мича яхна, хьоьга хIара де леладайта? – аьлла хиллера царех цхьамма.\n– Мел онда стаг а цамгарна хьалха гIорасиз вуй ца хууш хир ма вац хьо? – хаттарна хаттарца жоп делла кхуо. Кхуо шена гIо дойтур доцийла хаитча, кхин дош ца хозуьйтуш, дIабахна хиллера уьш.\n«…КIордавале дIа а йоьдуш, сагатделча юха а йогIу майра лаха везаш хиллера» бохург хIун къамел ду? Иштта кхетам болчу зудчо кхиийнау доьзалх а хIун хир ду?\nДелан дош ду боху-кх: «Хьан даге хьаьжжина муьтIахь доьзал лур бу ша хьуна», – аьлла.\nНаха йоккху вон цIе яйа шен йиша а йийна, цIа вогIу кхааннах висна тIаьххьара кIант Iинах вахна тезетан верасе бистхилла ара бовлучу юьртахоша олуш хилла-кх: «Шен карахь дарж долчу хенахь харцонца Iедале дукха адам-мам хIаллак дайтира кхуо». Нахана цуьнгара эцнарг чIир хетта. Дала чIир а доьзалца оьцур ю аьлла ма ду.\nЧолакха кIант, гуьйриг санна вордана тIе а виллина кетIахь Iачу нанас аьлла-кх, шех къахеттачу нахе:\n– Иштта бен хуьлийла а дацара. Къона йолуш сайн хьекъал ца кхачарна, зудаберашца цхьана кIантах, хьекъална кIезиг вара иза, суо йогIур ю бохуш левеш, дукха йийлира со.\nЦунна а хетна-кх, шена бинарг бекхам. ГIанна тIе доьжна гIа а чIир йоцуш дуьсур дац аьлла ма ду.\nДахаран маьркIажехь, хьан гIора эшначу хенахь, хьо декъалл вен берш я дакъаза воккху берш а ма ду хьан бераш. Къанвелла кIелависча, хьуо кхаба а, велча дIаволла а бохуш ахь кхиийна долу.\n– Доьзал хилахь, чоь юьззина хила безара-кх, ца хилахь – цхьа а хила ца везара. Царна юкъахь цхьаъ волий а хьан дагах кхеташ ма волу. Делахь а, цхьа Iу воцуш ца вуьту-кх Дала, – шен лулахочо Забус аьлча, шо хьалха ворхIалгIа доьзалхо дIаверзинчу сан дейишас, Шовдас, элир-кх:\nЗабу, цхьаъ бен воцчу кIантах а йоккхуш, де-еа доцчу хIуманна тIехула йитина хиллера. Кхин маре ца йоьдуш, кIанта зуда ялийча, цо ша шен баьрче дIаюьгур ю бохуш, цу дийнан дуьхьа ехаш, ден цIахь Iийнера иза. Ша оццул сатийсина де тIекхаьчча, кIант волче а яхана, дехар динера цуо: «Да-нана а дIадаьллера сан, несаршна хьалха хьийза хIинца жима а яцара, хьо къиъна ваьлча, ахь доладийр ду бохуш яьхнера со». Амма цхьаъ бен воцчу доьзалхочо шийла тIеэцна хиллера нана.\nКхуьнца цхьаьна дешна а волуш кхеран юьртара, хIусамнана дIаяьлла цхьана кIантаца висина цхьана оьздачу стага йола аьлла захало даийтича: «КIантана, нана маре яхана хIоьттиначу тойн чам бовзийта цалаьа-кх суна», – аьлла хиллера кхуо. Ткъа хIинца, шен йоьхначу Iуьйрана, иза дагавеънера Забуна. Цуьнан кетIа а хIоьттина: «Хьан ойла хийца-м ца елла?» – хьажар а лечкъош, хаьттинера Забус. Цуо яла а йина иза, и дIаваьллачул тIаьхьа меран кIанта, хIума ца оьшуьйтуш яллалц лела а йина, елча, дестичуьн весете хьаьжна, тезетан да хIоьттина, дIа а ерзина.\nЙиша-ваша алса-м мел хилий хьекхал, доьналла долчо биснарш, гIортор хуьлий дIа ма текха бо.\nНаха хьедечу девнашна а, схьадоьхучу декхаршна а дан хIума а ца хила, цхьаъ бен воцчу вешин доларавала воьдуш, ша юьхьаралаьцна некъ кхочуш бан ца белла, юьртан маьждигера юхавирзинчу стага аьлла боху-кх: «КъинтIера валахьа суна, хIай АллахI, со воцуш делара хIара дуьне боху ойла кхабарна».\nДоьхначу дагца кетIахь лаьтташ йолу нана, шен кIантах бIаьрг кхетташехь Далла хастам бина боху, собаре, ийманчохь, шена муьтIахь доьзалхо валарна: «Дола дан хIара вацахьара, цу дакъаза ваьлла лелачо хIун дийр дара-те?» – боху ойла а кхоллалуш.\nЦхьатерра лазадо-кх куьйган пIелгаш, жима берг а, боккхаберг а. Къа доьзалх цхьатерра ма хета, декъазчух алссам а хеташ. Доьналла дерг-м дIалелара, ткъа гIийланиг хIаллакво-кх дахаро. Цуо ша а во-кх ша хIаллак.\nХаац, хетарехь зама хир ю-кх бехке. Хьайн замане хьаьжжина ваха веза хир ву-кх. «ХIинца кхин зама ю», – олу кегийчара. ХьастагIа, кевнан берттехь сацийна машенчуьра, цIийндена юххера охьайоьссина кху чуьра нус а замано нуьцкъала йоссийна хир ю-кх.\nШен марзахой бехачу ураме говр-ворда хьалайирзича, лаьтта юссий, гIаш керта яхарца тхайн нанас лелош хиллачу гIиллакхан хIетахь кхин терго а ца хуьлура. Иштта долуш а, хила дезаш а санна хетара иза.\nКхетам а, хьекъал луш ерг а ю-те зама?!\nЦхьана агIор нийса-м дара и олий хета цкъацкъа. Шена тIе хIоьттиначу хьоле хьаьжжина ца яьхча йолий зуда? ХIинца доьзална хьехарел алссам оьшу-кх дуьненан хIумнаш. Iуьйрана йоьхнарг сарахь йоха ца лууш, хIицца йиънарг юха кхалла а ца лууш ду-кх хIинцалера чкъор. Шайн нийсархойл тIаьхьабиса ца лаар дара и да-м, шена юххе хIоьттинчун дерриг дезар.\nМа маьIне ду цхьана дешначу стага аьлларг: «Юьхьанца вай вешан доьзал кхетабо. Цул тIаьхьа вай цаьргара Iема. Иштта ваха ца луург шен заманал тIаьхьа вуьсу».\n«Корта охьатаIIийна хIунда ца Iа хIара, чамди чу ши коч кхоьссина мааре еъна», – бохуш, ийгIина яхначу несана луьйш хезара суна лакха юкъара Сану.\nДависа делаI, корта нисбан маре маса коч яхьа еза-те? Хетарехь цхьаболчу нахе воьдуш гIиллакх цIахь дитча хIумма а дац, чамда юьзна ехьчхьана.\nМацах цкъа нене хьаьжна ялош хиллехь зуда, хIинца ден хьоле хьожжий ялайо-кх цхьаболчара.\n«Церан зуда-м ехар йолуш яцара. Къона къанъяллалц шен нанас вовшах тоьхна бахам гулбан бен доьналла хир дуй цуьнгахь?» – элира, лулара цхьана несо, цхьаьннан йоI шен кIантана хьахийча. Ткъа ас хIун эр дара цу юкъа. ГIиллакх лелор, иманехь доьзал кхиабар – и ма бу зудчо вовшах тоха беза бахам шега аьлча, дIалоцур долчу тайпанах ма яцара иза.\nОйла ярах нис лур доцуш дара хIорш-м. Нахаца леларш багахь, хьайн чохь дерш дагахь листар дисча, хала хуьлуш хилла-кх. Къоналло ядийна лелачу хенахь-м, хIинца санна ган а ца го дуккха а хIума. Ойлане яьлла Iашшехь маьркIажан ламаз хан туьлуш лаьтта аьлла чу а яхна, и дерзийна йоллуш, къажарца «ийгIина» еънарг:\n– Баба, дIайоьду со, – аьлла, суна тIехIоьттича.\n– ТIаьхьа баьхкина хьуна? – цуьнан марзахойх гучуваьлла стагга а сайна ца гина дела хаьттира ас.\n– ХIаъ, хIара ву кетIахь. Дог даьттIачохь ластинера ша боху. Тоха ойла йолуш ца хилла иза. ЧIогIа дохковаьлла ша боху. Суна тIаьхьавеъна иза, хIинцца дIа ца ягIахь, юьтар ю ша боху.\n– ДIагIолахь сихонца, ма йитийталахь, кIант а воьлхуш хир ву.\n«ХIара цIа яр а, юха йигар санна хир дар-кх цуьна йитар а», – аьлла ойла хилла элира ас и.\nВанах, нуц-м стунцахойн кетIа хIоьттина, вист ца хуьлуш дIа ма ваха аьлла дагадеъча, карладели-кх суна тхайн ненан йиша дуьххьара яхначуьра цIа муха ялийна. Садайначул тIаьхьа ворданахь дечиг дахьаш вогIу нуц стунцахойн кетIахула, вист ца хуьлуш тIехваьлла аьлла, карахь бер долуш, дас цIа ялийна хиллера иза. Кхин, милла дехаре ваийтарх, дIа а ца яхийтинера.\nХьажахь, хIинца хIуъу мега-кх! Бакъдерг дийцича-м, и хIумнаш лехьош хилча, суна хетарехь, кху заманахь цхьа а зуда марехь хир яцара.\nЙоккхачу тоьпах кхоьссича санна цхьа машен дIаиккхира кетIара. Хетарехь «ийгIина» еанчунна тIаьхьабаьхкинарш аьлча а, тIаьхьавеънарг хир ву-кх иза.\nДелан къинхетам бу-кх, божарех цхьа а цIахь ца нисвелла.\n– ХIара хIун ю ахь суна хьалха йиллинарг?! – къора тата делира, стоьла тIе боьжначу Iайган. – Яа дог доуьйтуш чомехь ян ца мега хIара!\nХIума яа охьахевшинчарна чай дуттуш йоллучу суна дика девза тховса сайн хIусамехь хIоьттина хьал. Къайла яьккхина хIума а ца йисна и хьарчанза. Ткъа хIинца хьалхачул а юххехь дека цуьнан гIийла, садукъдо аз.\n– ХIун хилла цунна? – бен доцучу озаца хотту ас.\n– ЖIаьлина доьша санна йина ю-кх!\nХIума а ца кхоллуш, дехьа чу волу иза.\nЮучунна тIе ца кхевдаш, чорпанан кеда чу шайн хьажар доьгIна Iачу шина берана чай хьалха хIоттош, гIанта охьалахло со.\nХIара захало кхочушдеш-м, тоьлла хиндерг го шайна бохуш хьийзира юкъалеларш. Хиндерг хаа йиш яц-кх. Хиндерг замано бен гучу доккхуш ца хилла.\nГIенах санна дагатийса диси, юьртара мехкарийн могIарехь, курачу ойланца кхиъна йогIуш, къоналлин бIаьстено хьоьстуш, дехьа-сехьара захалонаш сайна тIекхехьар. Сайн дахарехь накъост хин верг дукха тоьлла къонах хила веза боху ойла яра кхобуш. Сайца лело гIиллакх а, цуьна лелар а тайна, Мохьмад цIе йолчу цхьана хенаро къонахчуьнца некъ дIакхехьа реза ю аьлла айса дош далар а. «Къена маре дина зуда нахах таръелла цкъа а ехар яц», – сайга гергара зударша бехнарг а дагтесара. Цхьаьнгахула и хабар Мохьмадна дIа а хезна, цуьнца йолу юкъаметтиг херъяла йоьллачу муьрехь, сан деган вас хааелча санна, хIара захало хьахадар а юкъа делара. Къоналлехь кхетамза хуьлу-кх хьежар. «Дуьненчуьра хIума оьшуьйтур дацара», – бохуш чIагIо еш, захалш схьаоьхура хIетахь. «Оццул езаш йигча, эла санна лелор ма ю хьо», – олура соьга. Корта хьаьвзана, цкъа шозза бен кIант гина а воцуш, дуьйцучух а тешна, дина хIара маре гIенах хилча санна хета хIинца.\nХIетахь хаа йиш яцара, Мохьмаде яхнарг, хIусамден, марзахойн пусар а долуш, аьтто-таронца лулахойл гIолехь ехар юйла а, ткъа дашо лаьмнаш хIиттор ду бохуш ялийна йолу со, тховса санначу шийлачу буса декъазчу ойлано кест-кеста цоьстур юй а.\nЗуда ирсе ян бахам оьшуш ца хилла. ЦIийнадас мерза дош аьлча, цунна ша дахарехь хьашт юй, ша хьоме юй хиъча, хIара доллу дуьне шена делча санна хеталуш хилла зудчунна.\nКорта ца хили-кх, зиэделларг долчу баккхийчу нехан хьехамна тIаьхьахIотта.\nМасийтазза марехь хиллачу ЖовхIара олур-кх: «Юьгучуьнга яха езаш ца хилла йоI маре. Юьртахь къонах мила ву бохуш хоьттуш, эшахь махках а чекхяьлла, къонахчуьнга яха езаш хилла. Дош дош долчуьнга, яхь йолчуьнца кхолла езаш хилла хIусам. Къонахчуьнга йигахьара ахь аьлла, дехар дан а мегарг хилла. Йисина еъча а, йитина еъча а оьшу стаг волчу стеган долахь хилла ю боху цIе. Цхьана мундана кхача хIиттош Iийнийла хиъча, боьршачу стагана цIартIе яккха ца лаьа, я нахана дош ца хета. Стаг воцчу стаге яхана зудчуьна, лаьтта хьокху горгамчул сов баьлла мах хир бац. Ткъа оьздачу, наха хIун леладо хуучу майрачо, мел ледара зуда а, гIалаташ лечкъош дахарехь чекхйоккху. Нахана дош ца хетачу стагца декъаза хан йоккхучул: «Хьенехан йоI, кхин маре ца юьгуш, цIахь йиси-кх», – бохуш, тIе пIелгаш хьежадайта мегар дара.\nДуьххьара ша марера цIаяран бахьна сих-сиха дуьйцура цуо. Iуьйрана нускалан дезарш дан ара яьллачу кхуьнгара нуй схьа а баьккхина: «Хьуна кхин гIуллакх дан ца хаьа? Хьажал, иштта охьатаIош хьакха ма беза хIара», – бохуш, нуй хьакха хIоьттина хиллера майра ву бохург. «Хьайн гIуллакх де ахь, хьуна зуда ца оьшу», – аьлла, цигара цIаеъна хиллера иза.\nВорхIалгIа маре яхча, ша лехна маре нисделлачу зудчо аьлла боху: «Мехкарий, пурба дац шуна, цхьана стаг воцчу стагана хьалха нисделча, цигахь Iен а, я цигара цIа даьхкича диканах дог а диллина, кхин маре а ца деш Iен а», – аьлла. «Цу мехкаршна юкъара со дIаяьлла, – олий, елалора ЖовхIар. – Цкъа шершина ког ца нисло йоьIан», – тIе а тухуш.\nХийла ойла-м хуьлу, кху нехан Iодика а йина, цхьаьна хIуманца бала боцуш, сов ойлане корта ца боьхкуьйтуш яха. Делахь а сатуху-кх… Кхин хIумма а ца хилча, мацах кур аркъал сеттош, тIехйилинчу къонахошца а ма ю яхь. «Тхуна ян куралла хиллехь а, йоссар-м уьшалахь ма нисдели хьан», – аьлла, царна дагатасарна а ма кхоьру. «Марехь таръяла а ца хиъна, еъна ца боху хьенехан йоI?» – тIаьхьашха олуш, нехан луур долийла а ма ца лаьа.\nЗуда хIумма йоцу хIума хилла-кх, цIийнадас хадиннарг мах болуш, цуо делларг ирс долуш. Я вуьшта аьлча, цIийнден боллу мах а, сий а долуш.\nЦкъа садайначул тIаьхьа дара-кх, цхьа-ши цIа дехьа йолчу туькана яха со араяьлча. Юьртара урам хьала боьрзучохь, даима санна гулбелла кегийрхой бу. Цара чIогIачу озаца хьехо ваьккхина БайIелин кIант Нурди а, цуьнан хIусамнана Седа а. Уьш сан юьртахой бу, юххера ала а мегар долуш. Меллачохь цхьаъ-м даьлла бохуш Нурди вуьйцуш, цунна луьйш бара гулбелларш. Со Iадош цецъяьккхира, царна тIаьхйолуш сайна хезначо.\n– Стаг хилла цкъа а дIагIур волуш вацара и-м, – олу цхьамма.\n– И санначуьнгахь зуда хIунда Iа-те? – вистхуьлу кхин.\n– Цуьнгахь ерг а мила ю моьтту хьуна? И верриг ю-кх. Ца хилча Iийр ярий?\nЦуьнан хIусамнана Седа а «и саннарг» яцара. Нахана юкъахь ала дош долчу доьзалера йоI яра иза. Цуьнан да а, ворхIе да а вевзачарна «Нурди верриг» и хуьлийла доций хаа декхар дара. Ткъа ледарчу стагехь ша хIунда Iан, берех ца къастаяларна тIера дIайолаеллачу Седийн дуккха а дара дийца. «Йитина еана», – бохучу цIарца цIийнан хьалхара божаршна гучу ца яла зудчо ловр доцуш хIун ду? Шен нис ца деллачу маренна зуда гуттара ма юй бехке.\nТхан дененан дар-кх олуш: «Чохь са а долуш, Дала тIедиллинарг кхочуш ца дан бакъо яц хIусамнена. ХIоранна хаьа, шена тIехь хIун ду».\nЦуьнгахь хилла доьналла долуш зуда атта карор яц. Цамгаро бIарзйинчу хенахь а, шена тIехьийзачу доьзале цуо хоттуш хилла:\n– Шайн дега чай малитний аш?\nКхано, цунна гIоле хилча, оха хьовзайора:\n– Хьайх хIуъу хилахь а, воккха стаг ледара вуьтур волуш-м яц хьо, – олий.\n– Уьш-м бераш санна лело безаш бай. Цхьана дийнахь сарралц зудчуьна терго йоцуш бисча а хийцало боьрша нах. И хIунда дуьйцу, зудчо-м нахана хьалха аьлла долчу шен цхьана дашца хуьйцу стаг: нахана хьалха айъа а ойъу, осала а воккху, – олура цуо\nМеттахь йисча а яра иза-м, цIийнда чу вогIу аьлча нускалан кеп хIиттош: тIе керла коч юхуьйти, коьртара хIума нисйойти, елалой, миска, цхьацца забарш ян гIерташ:\n– ЙоI, схьабал и цомгушчунна аьлла еана Iаж-хIума, кху стага ца кхаьллича чам бац суна, – бохуш.\nТхан самукъа долура цуьнах.\nИза дIаяла цхьа бутт хьалха дара, доьзал тIе а кхайкхина:\n– КарадогIучу кIирнах аш шайн дена зуда ца ялаяхь, сан тезетахь латта пурба дац шуна, – цуо олуш.\nЦамгаро кIелйитна нана охьатесна, дена зуда лоьхуш тхо муха лелар ду, наха а бехк буьллур ма бу, аьлла йоIарий шена охьабилхича:\n– Дала хIусамнанна тIедиллина декхар кхочушдан сайгахь гIора цатоар бахьана долуш, цунна хуьлу цатам гуш йолчу сан декхар ду и, – аьлла, дуьхьалоян меттиг ца битира цо.\nВоккха стаг резаволуш ца хилира и захало.\n– Тахана цомгуш хилла воьжнарг, кхана гIоле хуьлий волалуш, могуш леларг лазаро лоций вужуш дуьне ду хIара. Дарба Делехь ду, – аьлла хиллера цуо, хIусамненан лаам шена хиъча. Амма лазархочуьн тIаьххьара дехар кхочуш ца дан йиш яцара.\nОьзда зуда хиллера ялийнарг, доьзалхо ца хиларна марера йоьхна, вешийца Iийна. Амма цуьнца чу-м ца вирзира тхан деда, хIусамнана дIаяьлла биъ бутт боьллачул тIаьхьа бен. Валлалц цуо лела а вира иза.\nЦхьана агIор дика хета-кх, и санна йолу къонаха зуда, тахана цхьаболчу божарша лелочу осала хIумнашна догъэтIа йоцуш.\nХIара стаг волчу сехьа ца яла, хиндолчу къамелах лечкъаш, юург йиъна девлла бераш чу а дахна, хIума кхоллу чохь, кIадбоцу гIуллакхаш лехьош, хан йойуш дIасахьийзачу сан дагах урс санна чекхделира: «Хьо дIа ца яхча соьга ца йогIу-кх иза», – цо аьлларг. Суна ца евза цуо юьйцург. Уьш дукха бу, цуьнан яло ойла тIехь лаьттарш. Тховса санна маларх кхетча къаьсттина алссам бовлу. Суо ара яьккхина, зуда яло дог-ойла кхоллаяла сайгара даьлларг ца хотту ас. Ца хотту, бух боцуш уьш эзар хир дуйла а, я цхьа а карор доцийла а хуудела.\nДависарг, тахана хьесапе дац-кх, сан да Хьаьж-ЦIа вахана махкахь лоруш воккха стаг хилар. ГIиллакхехь дац-кх, наха шайна орцанна кхойкхуш волчу кхаа вешех цхьаьнга гIо деха а. Я боьршачу стагца нийсо кховса сан аьтто а бац.\nДоьзална хьалха осала ца яла сецо бIаьрхиш кийра ихна, Iийжо дог теда хих къурд а беш, берашна тIе хIуманаш юхий, духхьара караеънарг сайна тIе а озайой, кху керта кхин ког ца баккха дагца чIагIо а еш, ден цIа боьду некъ юьхьаралоцу ас.\nШина бераца, дена хьалха доцуш, хала хир ду, къаьсттина кIантаца, йоI-м хьуна гонаха хьиззашехь кхуьий, нехан цIен тIе йоьдий дIанислора. КIант хуьлу-кх ден Iуналла оьшуш аьрха, шен амалехьа. Нана ма яла кху гIайгIане ойлан. Бераш-м цIахь кхобуьйтур ду ала а ма ца хаьа. Дийна дехой а болуш цхьамма бер децIа далийна аьлча: «Шен доьзалх жоп даллахьара кху заманахь», – олуш, мегаш воцчу дена хьалха.\nСа ца даккхадаллал къовлу, тIаьхьарчу хенахь легашка хIоьттина шед. Цу ойланна тIаьххье сан даге сатийсаман йовхо йогIу. Сан гIайгIа яйа йиш ю шен цIе «Iожалла» йолучуьна. Сан хIусаме а хьаьвзина, сох йисина зуда цуо йича, цхьаммо а чуьра ара ца йохуш, доьзалца эвххьаза, байш кхобуш ю аьлла нехан ларам, сий долуш Iийр яра. Марехь ца таръелла еана бохуш, децIера божарех бехк луьйцуш къехкаш лела а дезар дацара. АллахI -Дела, коьрте еанчу ойланна доьху Хьоьга гечдар, реза ю-кх Хьан пурбанца хиллачу массо хIуманна.\nГотта урамо гола туххучохь, тхан ков гучудолу, кхи дIа хIун хир ду шал шера хаьа суна. Миска нана, суна хIун там бийр бу ца хууш, гонаха хьийзар ю; хьуо дIайоьдуш хIара а, важа а хьолахь хьайна бохуш, цхьацца шеддаш вовшахдетташ. Цхьацца гергалонаш хедош тIехтилинчу шераша дог дуткъдина цуьнан. Карлаевр ю дахарехь цуо тхуна йиттина мадарш. Массо вуьзначул тIаьхьий бен кхачанна тIе ца хуьлура и, тхох цхьаъ цомгуш хилча цомгуш хуьлура и, шелвелча шеллора и, кIадвелча-кIадлора и. «Цхьана а нанна ма гайта Ахь, доьзалан вуон», – бохуш, тхо дийшинчул тIаьхьа Деле деш хилла цуьнан доIа.\n– Хьо ма ойлане ю йоI, – хезар ду ненан аз.\n– Хьайн са ма даахь, нана, хIумма дац-кх хьуна ахь сагатдан. Хьо ган а, хьоьца йистхуьлуш Iен а лиъна еана со, – эр ду ас, сайн кхохкийна юьхь серлаяккха а гIуртуш.\nТхойша охьа ца юьжуш, цхьацца хилларш-лелларш дуьйцуш буьйса юкъал тIехъяллалц Iийр ю. Ткъа Iуьйрана юхайоьрзур ю сайн шийла хIусаме. Йоьддушехь марнана йолчу а яхна, дуьйцур ду сайн цIийндас дог дохорах лаьцна. Ткъа цо, дуккха а дуьйцур ду доьзалан мехах лаьцна. Цул тIаьхьа ас юха а йохор ю дагца йина чIагIо, хIора дийнахь санна, сайн шийла ирс, деха дахар, кхидIа кху хIусамехь дIакхехьа. Доьзал охьатесна дуьненна кхо го баккхарх а, кхин ирс сайна карор доций хууш.


Тоьпаш тухур-те я йисина хан набахтехь яккха еза-те?\nИракъан кхелан сацаме лаьдоьгIуш 50 Оьрсийчоьнан яхархо ю\nОьрсийчуьра орамаш долу ах бIе зуда ю Иракъан набахтешкахь шайна ен йолчу кхеле ладоьгIуш Iаш. Цхьа а дегайовхо яц, уьш кIелхьарабевр бу ала.\nКху деношкахь пачхьалкхо елла дIаяллалц набахтехь яккха хенаш кхайкхийра Дагестанерчу 21 шо долчу Магомедханова Эльвирина а, 26 шаре яьллачу Исмаилова Алисина а. И шиъ кхеле хIоттийнера, низамаш хьоьшуш дозанашкахула дехьаяларна а, Иракъан а, Шеман территори тIехь экстремистийн тобанашкахь латтарна а.\nИзза кхел кхайкхийра Францин яхархочунна а. Ткъа Азербайджанан а, ГIиргIазойчоьнан а яхархочунна, и шиъ юьйш сацам тIеийцира.\nДагестанерчу шина йоьIан наной апелляцеш чуяла дагахь бу шайн доьзалийн хьокъехь – ши кIира хан ю царна арз кеч а дина, кхеле дIакхачо дисинарг.\nКхечу пачхьалкхашкара чубаьхкинчу зударийн хьокъехь БагIдадехь карарчу беттан 29-чохь кхелан кхеташо дIахьур ю. Радикалан тобанех дIа а кхетта, церан могIаршкахь латтар мархдаьлла царна.\n"Газета.ру" хьосто яздарехь, 50 Оьрсийчоьнан яхархо ю шайн кхеле хьоьжуш. Соьлжа-ГIалахь дахначу кIиран 18-чу дийнахь гулбелла хиллачу Дагестанерчу а, Нохчийчуьрчу а бахархойн гергарнаш а хила тарло царлахь.\nIедале орца дехначу 30 наноша лоьху шайн йоьIарий, беран бераш, хетарехь, Иракъерчу набахтешкахь а, вуьшта йийсарехь а лаьцна латто.\nЦара гIо дехнера Оьрсийчоьнан президенте Путин Владимире а, Нохчийчоьнан куьйгалхочуьнга Кадыров Рамзане а, шайн бераш цIа дерзадахьара аьлла.\nИштта гергарчара сатуьйсу, Иракъан президенто Масум Хьаврани Мухьаммад Фуанис шайна гIо дийриг хиларх а.\n"Оха къинхетам бар доьху къоначу нанойх а, церан доьзалех а. Гергарчу Малхбале церан цIийндайша Iехийна, тилийна уьш бигина хиларна", - аьлла, яздина ду Хьавронин цIарах Иракъан векалалле дахьийтинчу кехата тIехь.\nОьрсийчуьра маса зуда ю Иракъан набахтешкахь, билггал хууш дац хIинца а.\n"Исламан пачхьалкх" шех олучу тобанера пачхьалкхан эскарша схьаяьхначу территорешкахь лецна БагIдадерчу юккъерчу маьждигехь латтош 57 оьрсийн яхархо а, 100 церан бер а ду аьлла, хааме даьккхинера байначу баттахь "Керланаш" агенталло. Царлахь бара Дагестанера а, ГIалгIайчуьра а, Нохчийчуьра а, Москохара а, Башкирера а, Брянскан кIоштара а, иштта кхечу регионашкара а зударий.\nНохчийчуьрчу адамийн бакъонашкахула йолчу Кхеташонан декъашхочо, "Объектив" организацин куьйгалхочо Саратова Хедас бIеннашкахь ду элира шега бахархошкара кхаьчна дехарш-кехаташ.\n"Тхан организацин базехь дехаршца даьхкина кехаташ ду, шайн зударий а, бераш а схьалахар доьхуш. Цара лоьхурш 2 эзар гергга стаг ву. Дукха хьолахь, кегийн бераш а, церан наной а бу лоьхурш", - аьлла, дийцина Саратовас.\nИштта бакъонашларъярхочо бахарехь, Къилбаседа Кавказера хилла ца Iа и нах тIекхиа гIертарш: "Кхечу Оьрсийчоьнан регионашкара зударий а бу цара лоьхучарлахь. СНГ-н мехкашкарчу бахархойн цIераш а ю хIоттийначу тептарехь".\nСаратова Хедас билгал ца даьккхира, маса Къилбаседа Кавказера яхархо ю тахана шайн гергарчара лоьхуш, хаьттича – организацехь церах бакъйолу статистика яц.


Нохчийн цIенош лелхийтинарг Путин лара догIу\nДечкен-бутт 08, 2015\nУкраина -- Терроризмна дуьхьалояран гуламехь, Киев, 11Деч2014\nНохчийчохь гIаттамхойн гергарчийн хIусамаш ягош, дIахьакхар, низамехь дац президента Путина аларал совнаха, кхин гучуяьлла дац конституци талхочу Кадыровн Рамзанан гонашка лакхарчу Iедалх цхьаммо а хIума аьлла. И стенна ду иштта, шайн хьесапашкахь туьду нохчаша.\nНохчийчохь тахна а дукха къамелаш хеза кхузахь тIемалойн гергарчийн дагийна цIенош хьокъехь Собчак Ксения хаттарна жоп луш Путина Владимира деллачу жоьпах а, цул тIаьхьа а цIенош дохор ца сацорах а.\nИттех шарахь лаккхарчу даржехь маьхькIамхо болх бинчу цхьана соьлжагIалахочуьнга ас хаьттира, ахь муха туьду цIенош дохор низамаца догIуш дац аьлла, Путина дIахьедар динчул тIаьхьа а, Нохчийчохь, Соьлжа гIалахь хилла а боцчу гIаттамхойн цIераниш а тIехь кIелбаха тхов боцуш битар? Оьрсийчоьнан президентан лаамна кхузара Iедалдай муьтIахь цахилар-м дац те иза? Цунна жоп луш ас цIарца ца вуьйцучу соьлжагIалахочо хаттарна дуьхьал хаттар а луш элира: » ГIалахь, эзарниш низамхой дIа а гулбина, дуйца чIагIо еш ца гина хьуна?\nДуьненна а гойтуш, и тайпа муьтIахьалла, тешамалла дIаухьуш хилча хаа ду-кх Путин Владимирна а ца хууш, цуьнан лаамаза кхузахь цхьа хилам тергаллуш боций. Цу юкъахь ду хьуна нехан хIусамаш охьаатар а, кхидерг а…»\nКарладаккха аьлчи дагалецаме сурт дара Соьлжа гIалин шолгIачу стадионехь тергалделларг. «Тхан къомана а, пачхьалкхана а уггар хала еъначу хенахь, -элира Кадыров Рамзана,- Путин Владимира гIортор йира Кадыров Ахьмад-Хьаьжина. И бахьнехь дуьненан юкъара терроризм къарйира,хIаллакйира. Тхуна дагайогIу и хенаш, цундела тхо кийча ду президенто схьаделла муьлхха а омра кхочушдан… Ас тахана даладо Ахьмад-Хьаьжин дешнаш: « Хан кхаьчна, дийриг кхета а деш, харжам бан. Цундела оха дерриг дуьнене а дIахаздо, тхо Путинан тIеман гIашлой хиларх. Нагахь тхуна омра лахь, оха дерриг дуьненна а дIахоуьйтур ду иза ишта хилар»,- аьлла, чIагIам бина мехкан куьйгалхочо.\nМа-дарра аьлча, хаддаза телехьожийлашкахь а кхайкхош мА-хиллара, кхузахь баккхийчарна хьовх, берашна а, кхиазхошна а хаьа Путин Владимира а, Кадыров Рамзана а доттагIаллин юкъаметтигаш юй а, цуьнан пурбанций бен кхузарчу Iедалдайша Кремалан бертаза гIулчаш йохур йоций а.\nШийтта шо долу Султан, 20 шо долу Хьусайн:» Путин а, Кадыров а ши доттагI ву. Путинас делла муьлхха а приказ кхочуш дийр ду ша аьлла боху Кадыровс тхан дас.»\n« Кхузара хьаькамаш Путинан куьйга кIелаххьий? Дера бу! Цуьнан лаамера а бевлла кхузахь хIумма а деш дац. ХIинца санна барт цкъа а хилла а бац кхузарчу Iедалний, Москваний юкъахь . И дохийна цIенош а цунна а ца хууш дохийна дац-кх олу наха…»\nСоьлжа-гIалий, Москвай цхьа цакхетар доцуш, бертахь болх беш хиларан тоьшалла лору тергамхоша а, бакъонашларьярхоша а, терроран дуьхьало яран некъаш билгалдаха, и зулам дийцаре деш, нохчийн коьртачу шахьрахь форум дIаяхьа Оьрсийчоьнан куьйгалхой резахилар.\nКхузахь и гулам дIабахьар хьокъехь ойла-хьажам дуьххьала хааме баьккхина пачхьалкхан Думехь вице-спикер волчу Васильев Владимира. «Нагахь Рамзан Ахматович резахилахь йийцаре ян тарлуш ду-кх и ойла» аьлла Васильевс.\nПремьер министарна Медведев Дмитрина а тайна, гарехь Соьлжа гIалахь и тайпа гула.-цхьаьнакхетар дIадахьар. «Террораца къийсам баллоран исторехь инзаре мехала масал ду цу декъехь Нохчийчохь динарг», - ишта дIахьедина Оьрсийчоьнан шолгIачу политико, Медведев Дмитрийс.\nДуьйцург цхьана жамIе далорхьама аьлчи.махкахь мел хуьлу хилам, юкъараллина тIеIаткъам беш а, ца беш а мел йоккхуш йолу гIулч а, лаккхарчу тIегIанахь тIеоьцуш болу сацам а- цхьа хIума а ОЬрсийчоьнан куьйгалхойн лаамна бIоста нислуш дац. Москваца бертахь бен, дукхахболчу бахархоша кхеторца, цо «хIан- хIа, мегар дац» боххушехь дохийна дац Нохчийчохь тIемалойн гергарчийн цIенош.\nЦу кеппара къона а, къена а теш ву. Оьрсийчоьнан президенто «хIаъ» аьлчи бен хIусамаш а йохийна, гIаттамхойн цIераниш махках баьхна бац аьлла а.\nБагахь - цхьаъ, дагахь - кхин\nСанкецеша дечу зенах лаьцна дийцина Соьлж-ГIалахь Италерчу политико\nШемарчу бахархошна гIо дар хьокъехь барт бина Оьрсийчоьно а, Францино а\nФСБ-но зорбане яьккхина Яндиев Словакера Оьрсийчу дIакхачорах видео


Windows a, Office а нохчийн матте яккхахь...\nОхан-бутт 21, 2013\nIамеркан Цхьаьнатоьхна Штаташ -- Microsoft Windows 8 операционан система йовзуьтуш хиллачу конференцехь, Нью-Йорк, 25ГIа2012\n6000 маттах 100 сов бен бац компьтершна чукхачийна, бухабисинарш технологийн меттанаш а ца ларало. Нохчийн мотт цивилан мотт беш, оцу матте Windows а, Office а программаш йохуш къахьоьгу нохчийн Iилманчаша а, могIарчу жигархоша а. ХIун аьтто хуьлу церан оцу тIехь?\nВуно хаза, хенан йохалле хьажийна, нохчийн маттана кхидΙа баха а, кхиа а аьтто луш хΙума ду, товш кхаъ бу компьютер лелош а, цуьнан са ларалуш а йолу операционан система Windows нохчийн матте йоккхуш ю бохург.\nТкъа мел атта дац иза дан техникан, интеллектуалан, финансийн харжашка диллича – иза а хаа догΙу Windows-на, олуш ма-хиллара, нохчийн маттахь локализаци ян арабевллачу жигархошна.\nОперационан система гочъеш – локализаци еш – бан беза болх, иштта дΙа тΙехула аьлча, хΙара бу: гочдан деза Windows-ехь мел долу дакъош, уьш бΙеннашкахь ду, царна юкъадогΙу доца а, шордина а довзийтарш, маьΙнадарш, хьехамаш; оьшу говзанчаш – гочдархой-лингвисташ, редакторш, инженераш, йозадархой.\nЦул совнаха ша къастийна хΙотто еза хенан рузма а, математикан хьаьркаш, терахьаш, йозаллин, дехаллин дустарш. Тергонехь хила деза меттигерчу Ιедалан низамаш.\nИштта чоьтехь хила еза къоман менталитет, аларан, бегашбаран, иштта дΙа кхин а башхаллаш. Боккха къинхьегам тΙехьажо беза нохчийн маттаца пайдаэцархочо даха тарлуш долу гΙалаташ дΙанисден система – спилчекер – кхуллуш а. Доцца аьлча, лаккхара хьекъалан а, хаарийн а ресурс тΙехьажийча бен балур бац хьакъ доллуш профессионалехь и болх.\nТаронаш, гΙитто еза чалхаш мел яккхий елахь а, и болх бан болийна нохчаша, Нохчийчуьрчу Ιилманийн академино.\nДадашев Райком, Нохчийчоьнан Iилманийн академин вице-президент\nЙолийначу юьхьигах а, хьалхалаьттачу декхарех а лаьцна Маршо Радиога дуьйцу нохчийн мотт интернетан матте берзорехь маситта шарахь къахьоьгучу Ιилманчийн тобанна коьртехь волчу Нохчийчоьнан Ιилманийн академин вице-президента Дадашев Райкома. Хаьа цунна академис шена хьалха хΙоттийна Ιалашо аттачех йоцийла а, Windows нохчийн матте ерзор дерриг а къомана оьшуш дуйла а.\nДадашев Райком: нохчийн Windows\nМассо а хΙума, техникан, лингвистикан, интеллектулан агΙор дерг, кхочуш дойла ду, ткъа хуьлда иза Windows я Office, ингалсера нохчийн матте яккха уггаре халаниг ду кхин – вайн ненан мотт хΙинца а буьззина нийсаяздаран, орфографин цхьана бакъонашка баьккхина бацар, аьр вай, масала, ша ингалсаниг а, оьрсийниг а санна. Оцу хьоло тосу берриг а балхана кΙел ког.\nНохчийн къам а санна, шен графикаца, орфографица, яздаран кхечу бакъонашца пачхьалкхан политике хьаьжжина хуьйцуш, балехь кхаьбна нохчийн мотт.\nДуьххьара нохчийн меттан дешаран-Ιаморан жайнеш арадийла доьлла Ιаьрбийн графика тΙехь 17-чу бΙешарехь (оьрсех хьакхабаллалц нохчий йоза доцу къам хилла оьрсийн историографино бахахь а).\nДуьххьара нохчашна кириллица кхачийна 18-чу бΙешеран юккъехь оьрсийн Ιилманчас-лингвиста Услар Петра. Оьрсийн элпашлахь доцу нохчийн аьзнаш латиницера а, гуьржийн графикера а схьа а эцна, 37 элпах хΙоттийна хилла цо вайна абат. И хΙоттош декъаоьзна шеца цхьаьна дешна нохчий Досин Къеда а, Хьасанан Янгуьлби а, кхиберш а. Дуьххьара кириллицан абат лара догΙу Досин Къедас «Нохчийн жуз ду хΙара» аьлла цΙе а тоьхна, Тифлисехь 1862 шарахь арахецнарг.\nОцу мурехь а, тΙаьхьа а кириллица лела йоьллехь а, шен моггΙара нохчийн йоза Ιаьрбан графикехь Ιамош схьаяьхкина махкахь хьуьжарш а.\nСоветан Ιедал тΙедалле а, тΙедеъначу заманан декъехь а латиницехь лела доьлла нохчийн йоза, оцу графикехь арадийлина дуккха а жайнеш.\n1927-чу шарахь чекхдаьлла ларало Ιаьрбан графикан дахар. Латиницехь грамматика хΙоттош, дешаран жайнеш кхуллуш къахьегна бевзаш болчу Ιилманчаша Мациев Ахьмада а, Бадуев СаΙида а, Яндаров Халида а, Авторханов Ιабдурахьмана а, Хумпаров Ахьмада а, Исаева Марема а, Айсханов Шамсуддис а, кхечара а.\nИ Ιилманчаш, гоьбевлла нохчийн меттан хьехархой латинан графика тΙехь литературан мотт шарбина бовлале, Кремло массо а къаьмнашна тΙедожийна шайн меттанаш кириллицан ларде берзор. Оццу наха а, тΙекхиинчу меттан говзанчаша а болх бина къам йозанехь латиницера кириллице дерзош. Маттана юха а, кхъозлагΙа, керла бакъонаш кхолла, керла тептарш, жайнеш яздан декхаре хилла нохчийн Ιилманчаш, яздархой.\nКириллица халкъалахь чΙагΙъелла ялале махкахбаьхна вайнах. 13 шо шен къоман йозан, литературан, журналистикан ойла ечахь доцуш, Сибрехахь даккхийтина цаьрга. Ткъа цΙехьаберзийча Ιедало дерриг а лелийна къам оьрсашха лелийта, оьрсийн матте дерзон.\nЦундела тахана нохчий, шаьш лелочу маттаца, йозанца доьзна аьлча, уггаре хьалха оьрсий мотт лелабе, оцу маттахь ойла ен къам ду ала догIу. Иштта хΙоттаделлачу хьелаша ца дитина вайнахалахь филологин Ιилма къаргдала, йиш ца хилла нехан шайн маттах бола а, дахарехь цуьнгара эца йогΙу марзо эца а, оцу марзонах бола а.\nЦундела еха вайн маттаца эзар проблема - иза фундаменталан Ιилман тΙегΙантΙехь кечбина, лацабелла, чΙагΙбелла мот бацар.\nТкъа вай юьйцу оцу юккъехула компьютеран операционан система Windows, йоза а, терахьийн легарш ден а Office, кхийолу программаш нохчийн матте яхаран таронаш!\nБайсултанов Дауд, философин доктор, нохчийн меттан говзанча\nДелахь а, юьхьиг йоцуш ца хуьлу цхьа а жамΙ, ца хуьлу юьхьарлаьцначунна некъ балар.\nЦундела нохчийн академино болийна болх мах бийцина ца валлалц мехала а лору ненан матте безам аганара дуьйна шеца кхиина а, даймахкахь дуьйна а нохчийн фразиологи талла волалвелла а, цΙера шеца дIадаьхьина хаарш Европехь шордина а, Белги-махкахь философин Ιилман доктор шех хилла а волчу Байсултанов Дауда.\nБайсултанов Дауд: Кханене а ца дохуш...\n«Дешан аз», www.sukhneh.com «Сукхнех» цΙе а йолуш сайташ а ю урдунхойн. Бакъду, го и сайташ лелочарна меттан бакъонаш, нийсаяздар цхьана а говзанчо гайтина а цахилар – гΙалаташ ду маттаца дуккха а.\nНенан мотт берехь Ιалашбар вуно эвсара кеп ю аьлла хета философна, нохчийн меттан говзанчана, докторна Байсултанов Даудна а.\nБайсултанов Дауд: Мотт шен хеннахь ца Iамийча...\nЮх-юха а бехкбаккха догΙу вайн вовшех меттан гΙайгΙанаш луьстучохь. Цундела ду Маршо Радионо ца хеддаш вайн меттан проблема айина латтор а. Иза вай деш ца хилахь, тахана санна, вай ша кегбарх, цоьстуш бийцарх дегабаам а беш, кхидΙа а лечу хотΙе, шен Ιожалле дΙагΙертар бу вайн мерза, вайн хьоме ненан мотт.\nСила долчу кху дуьнентΙехула лела таро ю муьлха а меттан, интернет ю и меттиг нисбийриг. Иштта баьржа, аьлча а, хеза, бешало цу чухула нохчийниг а.\nАмма дакъаза баьккхина, атаршка берзийна лелабо вай вешан мотт интернетехула – кегийчара а, баккхийчара а.\nЮьззина нохчийн мотт лелош, оцу маттахь яьржаш цхьа-ши сайт елахь бен, кхин янне а яц бΙеннашкахь нохчаша лелочу сайташлахь, оьрсийн маттахь ю ерраш а санна. Делахь а, юкъ-кара нохчийн маттахь яздийраш нисло, иштта нисло вайн маттах пайда оьцу блоггерш, интернет-хьовсархой. Ткъа гуш ду, мотт хаар церан массеран а ца маггал ледара хилар а, и ца хаара аьлла богу нах дукха бацар а.\nWindows Оьрсийчуьрчу къаьмнийн меттанашка яккхарх дерг къаргдеш аьлча, хьалхе яьккхинарш бу гΙезалой. Цара оцу белхан коьрта дакъа чекхдаьккхина, хΙинца берчаш дΙашаръеш бу.\nГΙезалойчу зеделларг довза дукха хан йоццуш бахара нохчийн меттан а, компьютеран технологийн а говзанчаш академик Дадашев Райком коьртехь а волуш. Цигара цΙехьайирзича тобано Соьлж-ГΙалахь шуьрра гулам а хΙоттийра, цига махкара массо а тайпа говзанчаш а, хьакамаш а кхойкхуш. Гуламехь шен хилла ойла а, шена мотт компьютеран тΙегΙане баккхар а мел мехала хета хаийтира Маршо Радиона Нохчийчоьнан къоман политикан департаментан куьйгалхочо Гуриханов Вадуда.\nГериханов Вадуд, Нохчийчоьнан къоман политикан департамент\nКхеташ ду, къоман политикан департаментан куьйгалхо Гуриханов Вадуд, цо ша даре ма-дарра, филолог вац. Делахь а мехала ду цунна шен департаментан декхаршца ма-доггΙу. нохчийн меттан буха тΙехь бен махкахошкара нохчалла чΙагΙдойла доцийла гуш хилар.\nГериханов Вадуд, Нохчийчоьнан къоман политикан департаментан куьйгалхо\nБолийна болх, оьшшу ахча-бохча а, Ιилманчийн, жигархойн шовкъ а тоьина, толамца берза тарло кхо-диъ шо даьлча. Хир ю Windows а, йоза ден Word программма а нохчий маттахь. Иза дац нохчашна цΙеххьана я ненан мотт марз а лур бу, цара иза Ιамон а болор бу бохург. Делахь а буьллур бу цо маттана оьшшу бух.\nВайн заманахь, хууш ду, шашаха лелаш яц цхьа а дахаран агΙо – комплексехь жуларъюлу экономика а, финансаш а, Ιилманаш а. Windows нохчий матте яккха аьтто баьлча, оьшу и программа берриг а махка кхочучу керлачу компьютершца йохкар, программин долахочуьнца Майкрософт-компанин бизнесца йозар. Кхечу дешнашца аьлча, Нохчийчу кхочу компьютерш а хила еза нохчийн Windows шеца а йолуш. Ткъа оцу агΙонан гΙайгΙа пачхьалкхан тΙегΙанийн гΙайгΙа бу.\nЦундела ала дац, хир юй нохчийн Windоws я яц, дΙатарлур юй иза Нохчийчоьнан дахарехь, я хьашт а йоцуш юьсур ю. Нохчийн къомана закъалт луш гΙулч ю йолийнарг. Цуьнга хьажжина гΙо-орца аьлла аравала догΙу ненан маттах дог мел лозу нохчо нохчийн Windows –на аьтто лохуш.


Немцов вийначу меттиге зезагаш дехкина Британин а, Американ а, Латвин а векалша. World News in Chechen — все новости (вчера, сегодня, сейчас) от 123ru.net\n"ХIума хууш йолу" кхо яхархо Iораяьккхина Нохчийчохь. Пачхьалкхан теленеканалехула гайтина уьш\nБританин коронавирусан штамм хааелла Оьрсийчохь 81 стагаца\nWorld News in Chechen » 27.02.2021 » Немцов вийначу меттиге зезагаш дехкина Британин а, Американ а, Латвин а векалша\n2015-чу шарахь политик Немцов Борис вийначу Доккхачу Москворецкан тIай тIе зезагаш дахка веара Американ Цхьаьнатоьхначу Штатийн Оьрсйчуьра посол Салливан Джон, хаам бина Москварчу Американ векалто. Цига баьхкира ишта Британин а, Латвин а векалш Броннерт Дебора а, Риекстиньш Марис а.\nДаим хIоттош хилла марш дIаяхьа пурба ца делира кху шарахь Москварчу Iедалхоша, амма зезагаш дахка бакъо йитира.\n"Шен дахар пачхьалкхан кхане маьрша хилийта ца кхоийна хилла Немцов Борис къизаллица вийна 6 шо кхочуш шен коллегех дIакхеттера посол Салливан",- яздина шен Твиттерехь Американ векалтан пресс-секретаро Росс Ребеккас.\n"Нийсоне, маршоне, хьаьъначу дахаре сатуьйсучу дукхаъчарна масал хилла дIахIоьттина Немцов Борис" аьлла, тIетоьхна цо.\nБританин векалто а билгалдаьккхина Твиттерехь, Немцов "шайн пачхьалкхехь лоруш вара, цо демократи кхиорехь а, адамийн бакъонашкахьа а бечу белхашца" аьлла.\nШен белхан накъосташца цхьаьна "бакъволу Оьрсийчоьнан демократи Iалашъярхо Немцов дагалоцучу барамехь дакъалацар доккха дозалла дара" шена аьлла, яздина Твиттерехь Риекстиньша а.\nКъилбаседа Кавказехь терроран кхерам лахбелла аьлла Росгвардин буьйранчас\nНохчийчохь дина тIеман зуламаш талла дагахь бу Ичкерин агIончаш\nВенехь 14 шо хан тоьхна нохчочунна. Умаров Мамихан вийначун агIор тапча кхосса гIортарна


Нохчийчохь хиллачу тIамех видеош яржорна хан тоьхна Калининградерчу жимачу стагана\nНохчийчуьра вахархо Халимов Айтахьаьжа\nТерроран тIелетарш дан кхайкхамаш бина аьлла, бехкевинчу Калининградерчу 27 шо долчу Халимов Айтахьаьжина набахтехь даккха 3, 5 шо хан тоьхна кхелахоша. "ВКонтактерчу" шен пена тIехь зорбане яьккхина хилла цо Нохчийчуьрчу тIамех лаьцна документалан видеороликаш. "Кавказский узел" агенталло бина цунах лаьцна хаам.\nХалимовс пайдаэцна роликаш интернетехь яьржина дукха хан ю, историн материалаш лоруш ю уьш, аьлла, дIахьедина цуьнан адвокато Бонцлер Марияс.\nБилггал ши видеоролик шен аккаунте а эцнера ша, амма терроризмана пропаганда ян, я и бакъян Iалашо шен яцара, бохуш чIагIдо жимчу стага.\n"Гергарчу хенахь апелляци чуяла кечлуш ду, хIунда аьлча, тхо тешна ду, Халимовна йогIуш тоьхна яц и хан", - аьлла адвокато Бонцлер Марияс. Иштта, бакъонашIалашъяран "Мемориал" центре орца деха а дагахь ю адвокат.\nМаршо Радионо дийцира Халимовн гIуллакхах лаьцна шуьйрра шен агIонехь. ГIуран-беттан 24-чохь лаьцнера 27 шо долу Халимов Айтахьаьжа, терроризм яржийна цо аьлла, бехкевина.\nИза хIуманна а бехке вац, я цуьнан Нохчийчоьнца цхьа а уьйраш яц бохуш, дIахьедора цуьнан гергарчара.\n"И кIант Нохчийчохь вина ву, цунна тIом гина, цунах лаьцна хаа а лиъна. Йиллинчу сайта тIехь масех ролик гина цунна, Нохчийчохь хиллачу тIамех лаьцна. Ницкъболу Оьрсийчоь жимачу Ичкерина тIелеттера, цунна бомбанаш йиттира, амма дуьхьало латтийра нохчаша, аьлла ду цу тIехь. Историн контент хиларе терра, шен пена тIе схьаэцна Халимовс и ролик. Дудаевн биографи карийна полисхошна цуьнан телефонан чохь - иза а ду цунна дуьхаьл детташ", - дийцира Халимовн адвокато.\nНохчийчохь гIуда тоьхна карантинан раж йохийначу 42 стагана


"Нохчо ву хьо? Делахь, лойла дац хьуна кредит"\n"Нохчо ву хьо? Лойла дац хьуна кредит"\nКху деношкахь Оьрсийчоьнан пачхьалкхан Думан депутатан Саралиев Шамсаилан, банкехь автокредит эца гIоьртича иза ца делла, хьо Нохчийчура ву аьлла бахьана а далийна.\nЦуьнах ша депутата язйина Фейсбукан шен агIонна тIехь. Оьрсий къомах волу шен гIоьнча оццу банке вахийтича, цунна цхьа а новкъарло а йоцуш делла и кредит.\nШега а, кхечу депутаташка а, цхьацца регионашкара бахархоша аьрзанаш деш дара, шайна кредиташ ца ло аьлла. Зийча, къаьстина цунна иза бакъ хилар. Дукха хьем ца беш депутата шен балха тIера кехат дахьийтина Оьрсийчоьнан Къоман банкан куьйгалхочуьнга Набиулина Эльвирига, цхьайолчу регионашкара бахархошна кредиташ хIунда ца ло аьлла.\nСаралиев Шамсаила санна билгала иза ца лойла хиира суна а, ВТБ24 олучу банке телефон тоьхча. Соьга лачкъа а ца деш элира шаьш кредиташ Нохчийчура бахархошна луш дац аьлла.\nБанкан белхахо: "ВТБ24. Сан цIе Надежда ю. Де дика дойла хьан!"\n"Бехк ма билла, амма Нохчийчохь автокредит луш дац"\nРМ: Де дика шу а дойла. Суна шу банкера автокредит эца лаьара. Со Нохчийчура вахархо ву.\nБанкан белхахо: "Машен къастийний ахь?"\nРМ: Хаъ. Вольво!.\nБанкан белхахо: "Со хIинца хьожу ахь хаьржина машен кредиташна юккъейоьдуш юьйла".\nРМ: "Со Нохчичура вахархо ву хьуна. Лур дуй теша суна кредит?\nБанкан белхахо: "Ас хIинца толлу и гIуллакх.... Бехк ма билла, амма Нохчийчохь автокредит луш дац.\nРМ: ХIунда? Со Оьрсийчоьнан вахархо вац?\nБанкан белхахо: "Хала хеташ делахь а, тхан барамашна юккъе ца нисло хьо. Бехк ма билла! Iодика йойла!\nДагестанехь вехачу нохчочо Доддо Мурада а даре дира, шена а кавказхо ву аьлла кредит цхьайолчу банкашкахь ца делла аьлла.\n"Цхьана пачхьалкхехь дехаш хилча, цхьатерра бакъонаш хила ца деза?"\nДоддо: "Сбербанко а, ВТБ-с а суна кредит ца делира. Сайн накъостан а Пятигорскехь машен эца дахнера тхо. Ца делира. Ткъа, тхо Оьрсийчоьнан бахархойх дац аьлла хаьттича, шайна хIумма а ца хаьа, хьаькамашна тIегIо олу. Ткъа, царна тIе ца кхочуьйту".\nБанкехь а, кхечанхьа а беш болу къестамаш чIогIа новкъа богIу Доддо Мурадна. Ша кхиверг санна кху пачхьалкхан бакъонаш а, Iедална хьалхахь декхарш а долуш стаг вац аьлла, кхин дIа а дийцира цо.\nДоддо: "Низам дохор ду аьлла хета суна иза. Цхьана пачхьалкхехь дехаш хилча-цхьатерра бакъонаш йолуш хила ца деза? Яцахь-дIаала деза".\nАдвокатан Касумов Султанна хетарехь, ша иштта йохьIаьржа хIоттина банк цхьа стага кхеле елча, и гIуллакх цуьнан толамца берзарна шеко яц.\nКасумов: "Банко талла-м толлу стаг, иза мила ву а, цуьнан таро юьйла а. Ткъа лур дац шаьш аьлла сацам бича, иза охьатаIош хIума ма ду. Сийсаза ма вийна цара. Кхелехь цуо чуделча, шена хиллачу васах жоп деха мегар ду банкера".\nДепутата Саралиев Шамсаила динчу арзан сихха жоп делла ВТБ банкан зорбан-сервисс. Шайн офисаш йоцучу регионашкахь кредиташ ца ло шаьш аьлла.


Дуьненаюкъарчу политикехь къахьегарна "эвларчу могIарера кIант-стагана" Кадыровна баркалла аьлла Госдуман депутато\n"Цхьааллин Оьрсийчоь" фракцин декъашхочо Госдуман депутато Петров Александара видеокхайкхам дIаязбина Кадыров Рамзанан тидам тIеберзош. Цу тIехь цо баркалла аьлла Нохчийчоьнан куьйгалхочун дуьненаюкъарчу политикехь кхиаме къахьегарна. Цунах лаьцна хаам бо Dumatv.ru сайто.\nШен кхайкхамехь Петровс дуьйцу, ша хIинцца СаIудийн Пачхьалкхара цIавеана хиларх а, ша цецваьлла хиларх а меттигерчу журналашкахь а, газеташкахь а Кадыровн сурташ дукха хиларна а, ткъа иштта меттигерчу бахархоша Нохчийчоьнан лидер лоруш хиларна а.\n"Иза билгало ю хьо хIинца дуьненаюкъара политик хиларан. Суна иза нийса некъ хета, дуьненаюкъарчу политикана а, Оьрсийчоьнан Iаьрбийн пачхьалкхашца йолчу юкъаметтигашна а Iаткъам беш волчу могIарерчу кIант-стага дIакхоьхьуш болу", - боху депутато.\nZnak.com зорбан гIирсо яздарехь, Петров хьалха болх бина ву Нохчийчоьнца. 2014-чу шарахь иза Хьалха-МартантIехь хилира, цигахь ян езара аьлла, ша хьалхатеттина йолу гемодиализан центр (жаннаш лозучу нахана дарба ден клиника) яр муха дIадоьдуш ду хьожуш. Цу проектан мах бу 120 миллион сом.


Iамал йар, къахьегар, болх бар лераме ду дахарехь - Шейх Салман - Йозанаш - Динул-Ислам\nБоламо маьIна ло\nШейх Салман ал-IавдахI\n(16.02.2013 терахьца яздина)\nДахар «маццикал» санна, йа вилспет санна ду: цу тIехь верг саццаза дIавоьдуш хила везаш ву, тIера охьа ца вожархьама. Цуьнан дIавахар хьалхахьа хила дезаш ду, тIехьа доцуш.\nХьо хIумма деш воцуш/йоцуш, зама дIайоьдуш хилча, де а буьйса а, Iуьйре а, суьйре а, сахьташ а, миноташ а хьуна гергахь цхьатера хилча, хаттар хIотто до́гIу ахь: «Со хIунда вехаш ву/ю?».\nБолх бар, дешар – деккъа рицкъана доьхьа, йа белхан меттига доьхьа хилла ца Iа. Мелхо, хьой дахарх воьзна ву-кх аьлла хьуна хетийта, дахар маьIне хилар гайта, хьан са, хьо хьой маьIне хилар гайтархьама ду иза.\nКъахьегначул тIаьхьа хьацар даьлча хьой ирсе хилар карадо хьуна, синтем карабо хьуна, дахаран маьIна девза хьуна.\nХIора дийнахь маьлхан хьалакхетар а ду, чубузар а ду. Адам а иштта боламехь хила деза.\nЧикагора университетехь бинчу талламо тидам бина, жима хIума бен дацахь а, кIадвеш долу хIума дацахь а, и чекхдоккхуш цу тIехь болх бар чIогIа бакъхьара хIума хилар, кIадо а, оьгIазло а, дог карзахдийлар а, са талхор а цо жимдеш хилар.\nШанхайра университетехь бинчу кхечу талламо чIагIдо мехах йа мах боцуш беш болчу балхо ирсе хетарна гIо деш хилар, шен рожехь беш болх болу нах, йа лелош цхьа гIуллакх долу нах дегIаца цхьанне кепара къа ца хьоьгучерал алсам ирсе хуьлу бохуш.\nНицкъ болуш долу адам даим хиъна ца Iойту цо, шен огана чохь йолу борз даим цу чохь гонаш дохуш хуьлу.. Тоттуш болу чоьхьара болам бу иза.\nАдамана цуьнан Iамалал, цуьнан балхал, цуьнан къинхьегамал дика барам бац.\nДика болх бича, дика Iамал йича, Дала диканца доькху вайна иза – кхин а дика Iамал йан а, болх бан а ницкъ ло вайна.\nIамал йаро, болх баро, къахьегаро адам лардо догдилларх, сийсазаллих, нахехь долчуьнга хьашт хиларх.\nАйхьа беш болу болх, айхьа деш долу гIуллакх, айхьа еш йолу Iамал айхьа хьайн дахарехь тIаьххьара деш долу хIума санна дан гIорта.\nАхь алсам къа мел хьоьгу, ахь Iамал дукха мел йо, ахь лелон гIуллакхаш алсам мел хуьлу – хьан дахар алсам хуьлу.\nЦхьамма элира: «Аьтту бо́луш хиларх («удача» олучух) тешаш ву со. Айса Iамал йар, айса къахьегар сов мел до́лу сайн аьтту ба́лар сов до́луш хилар хиъна суна».\nХьан бакъболу къовсам хьайца берг бу – ахь деш долчунна а, дан хьан ницкъ кхочучунна а юкъахь болу къовсам бу иза.\nIамал йинчунна, болх бинчунна, къахьегначунна – жамIаш гур ду, ткъа наб йинчунна гIенаш гур ду.\nБолх барехь, къахьегарехь уггар маьIне дерг – хьуна хьой вовза аьтту хилар ду.\n17.02.2013 = 07.04.1434


Американ таллам: Оьрсийчоь тIеман операци кечйеш хила мега Украинина дуьхьал\nЕльнехь дIатарйина Оьрсийчоьнан тIеман техника. Спутникан сурт 1Лахь.2021\nАмерикан талламан сервисаша дIахаийтина шайн НАТО-рчу бертахошка, Малхбузерчу пачхьалкхашна дукха кIезиг хан йисна хилар, Украинина дуьхьал Оьрсийчоьно тIеман акци йолор юхатоха, хаам бина пIераскана дийнахь New York Times газето.\nДжо Байденан администрацерчу газетен хьастанаша дийцарехь, Кремло цкъачунна сацам банза бу, оьрсийн-украинахойн дозане тIеоьзначу эскарех пайда эцаран хьокъехь, амма церан терахьо а, герзийн хIоттамо а вуно сингаттам айина Оьрсийчоьнан куьйгалла дан гIертарг хьокхехь.\nПIераскан дийнахь Американ Цхьаьнатоьхначу Штатийн штабийн хьаькамийн Цхьаьнатоьхначу комитетан куьйгалхочо инарла Милла Марка телефонехула къамел дина Украинин тIеман ницкъийн коьртачу буьйранчица инарлаца Залужный Валерийца, "сагатдайтар кхоьллина" Оьрсийчоьнан армин оцу регионера жигаралла йийцаре еш.\nГазето яздарехь, Американ а, Британин а талламан сервисаш алсам теша юьйла елла Путин Владимир тIеман операци яран вариант кечйеш хиларх лаьцна я Украинин доккха дакъа дIалаца, я оцу пачхьалкхера хьал карзах а даьккхина цигахь Оьрсийчоьнехьа долу Iедал хIоттадан.\nЦарна хетарехь, Путин догдаьттIа ву минскерчу процессан жамIаш цахиларна. Европа оьрсийн газах йозуш хиларо догдохийла кхоьллина цуьнан европахой хIуьттур бац аьлла, хадам боллуш дуьхьал цхьаъ дан, Украинина дуьхьал хила мегачу Оьрсийчоьнан тIеман операцина.\nNew York Times газето бинчу хамца, Американ официалан Iедалан векалш хеташ бу, дан дезачуьнан план хIотто еза аьлла Европерчу бертахошца цхьана , жоп далархьамма Iалашонца Оьрсийчоьно тIом болабахь Украинина дуьхьал. Ладаме дакъа ду оцу планан санкцеш.\nМалхбузерчу хьасташа дийцарехь, Воронежан кIоштахь Павловск гIалана гергахь дIагулдина ду Оьрсийчоьнан армин тIеман дакъош а, тIеман техника а, шайна юкъахь танкаш а, яккхийн тоьпаш а, "Искандер" ракеташ а йолуш.


ТIехьа-Мартанарчу полисхойн постана тIелеттарг наркоман вара аьлла Iедалхоша\nНохчийчоьнан куьйгалхо Кадыров Рамзан а, чоьхьарчу гIуллакхийн министр Алханов Руслан а(аьтту агIор), чоьхьарчу гIуллакхийн министран гIвс Алаудинов Апти а.\nШема дIабахначу кегийрхойн гергара йоI ялийна, наркоман вара ТIехьа-Мартанарчу полисхойн постана тIелатар дина Мусаев Зеламха аьлла, дIахьедина чоьхьарчу гIуллакхийн министраллан векалша мехкан куьйгалхочуьнца Кадыров Рамзанца дIаяьхьначу кхеташонехь. Маршо Радионо яздира, кху беттан 1-чу дийнахь ТIехьа-Мартанарчу полисхойн постана динчу тIелатарехь Кемеровон кIоштара белхан декхарш кхочушдан хьажийна хилла полисхо Дворников Александр верах.\nВийна тIелатархо Мусаев Зеламха наркоман хиллера аьлла Кадыров Рамзана вовшахтоьхначу кхеташонехь чоьхьарчу гIуллакхийн министро Алханов Руслана. Мехкан "Грозный" телехьожийлан эфирехь гайтина, телекомпанин YouTube-каналехь Iораяьккхина кхеташонехь яьккхина репортаж. "Наркоман хилла ву иза, волчарна вевзина", - аьлла кхеташонехь министро.\nИшта цо билгалдаккхарехь, Шемарчу тIамехь кхелхинчу гIаттамхойн гергара зуда ялийна а хилла иза. "Шо хьалха дуьххьара хиллачу зудчуьнца дIа а къаьстина, бархI бутт хьалха кхи зуда ялийна хилла цо. 2013-чу шарахь Шема дIавахана, цигахь велла лоруш ву Балиев а, Садулаев а, церан шича хилла цо ялийнраг", - аьлла, дийцина кIоштан полицин хьаькамо Дадаев ИбрехIима.


Динул-Ислам - Хаттаршна жоьпаш - Суна цхьа йоI евзина, но сан бухахь хIусамнана, йоI ю...\nАссаламу Iалайкум ва рахьматуЛлохIи ва баракатухI. Сан цхьа хаттар дара, хьай ма хуьллу цунна сиха жоп лур дацара ахь? Хаттарна жоп деллачул тIаьхьа хIара сан хаттар хIокху чура дIа а даккхахьара ахь, бисмиЛлахIи доьху хьоьга! Суна цхьа йоI евзина, иза бусалба дин Iамадеш АллахIа доьхьа хIижрат дина ю кхечу махкахь, чIогIа иза яло лаьара суна, сай иман чIагIдан АллахIа сайна цунах бахьана дийр ду аьлла хета суна иншаАллахI, но сан бухахь хIусамнана, йоI ю, иза чIогIа реза яц шена тIе зуда ялаяйта, сан да-нана дац реза, и зуда ялийча и чу йига чоь яц сан, ас хIун дан деза тIаккха? Амма чIогIа иза ялайа лаьара суна! АллахIа доьхьа ма-хуьллу сиха сан хаттарна жоп лахьара ахь!\nЛераме ваша! Ахь хьайн мас шо ду ца дийци, йа хьой зуда ялийна волу мел хан ю а ца дийци. Ахь хьайн цхьа йоI ю аларца дуьстича, хьан хIинца йолуш йолу хIусамнана хьан доьххьаралераниг а елахь, ханна дукха воккха хила декхар дац хьо, йа доьзалан дахар ша ма-дарра зеделла волчух а тера дац хьо.\nДахарехь цхьадолу хIума чIогIа хазлуш хуьлу. ЧIогIа и хIума дан хазлуш хуьлу. И хIума хаздалар цхьайолчу хенахь сихха дIадолу, буьйсанна дIа а вижина Iуьйранна хьалагIаьттича сийсара санна ца хуьлу и хIума дан лаам. Цхьадерг тIехдаларна жимма алсам хан оьшу. Хьоьгахь хIинца хIоьттина долу хьал а дIадер долуш ду. Тахана и хьал хьайгахь долуш волчу хьуна иштта хетар дац иза, амма билггал бакъдерг ду хьуна иза: тахана хьуна и зуда яло чIогIа хаздалар тIехде́ра долуш хIума ду хьуна, дIаде́р долуш хIума ду хьуна. Хьо шолгIа зуда ца езаш хир ву кхидIа йолчу хенахь бохурц дац сан иза, хIинцца хьуна и ахь юьйцуш йолу йоI сел чIогIа яло лаар тIехде́р ду, дIаде́р ду бохург ду иза.\nТIаккха, хьуна иза яло лааран коьрта бахьана хIун ду-те? Борша стеган зудчуьнгахьа хуьлуш долу хьашт дуй-те? Ахь айхьа хьахийна дерг – хьуна цунах хьайн ийман совдаккха бахьана хила лаар ду. Ткъа кхидIа дерг? Дахар и ши доцург кхин а дуккха ма-ду. Ахь цуьнца мах ма-биннехь чекхдер долуш ма-дац хьан массо декхарш а, ахь дан дезарг а, лело дезарг а, мелхо а ахь и мах барца тIекхетар долуш ду, совдевр долуш ду. Цуьнан ойла йиний-те ахь?\nХIан-хIа, лераме ваша, доьзал кхоллар иштта атта хIума дац. Зуда ялор а иштта атта хIума дац. Иза вуно боккха чIагIбина мах бу ахь АллахIан цIарца беш. Ахь и мах бича хьуна тIеэгаш дуккха а декхарш ду, хьо дуккха хIуманна тIехь къахьега дезаш а ву. Ойла дагца ечу хенахь, йа даго хьекъална тIехь толам боккхучу хенахь, и хIума дицло.\nЧуйига меттиг а ца хилча, йа и кхаба а, йа хьайн болуш болу доьзал кхаба а тоъал аьтту а ца хилча, хьан хIусамнана цу гIулкхана реза а ца хилча, хьан хIинца а цхьаъ бен бе́р а ца хилча, хьан Iер-дахар хьайн даймахкахь а ца хилча… Цу массо хIуманна тIехь дикка ойла йан еза ахь. Еш йолу ойла хьекъалца (коьртаца) хилийта а еза ахь, даго бохург жимма юха а теттина. Хетарехь, хьо собаре хила веза, сих вала ца веза, чIогIа яло лаьара аьлла.\nХьайн йолуш йолчу хIусамненаца хьайн дахар карладаккха. Вайн нахана юкъахь дуьйцуш цхьа хIума ду, дас шен кIанте хIора шарахь (йа баттахь?) керла зуда ялайе аьлла весет дина хиллера бохуш. Цо динчу весетах кIант кхетта ца хилла. Ткъа цуьнан маьIна: хьайн зудчунна керла коч иэца хIорозза а, керла ялийна зуда санна хир ю хьуна иза бохург хилла. Оцу кеппара, хьайн йолуш йолчу хIусамненаца шайн доьзалан дахар карладаккха, керла зуда ялийча санна хетар ду хьуна.\nТIаккха, хьайна хьайн ийман совдаккха лаахь – вуно дукха бахьанаш ду хьуна цу балхана лело. Уьш ас хIинца ца дийцича а, хьуна хьайна дуккха а хууш хир ду.\nТIаккха, дикка Iибадат дарца а (ийман Iамал йарца совдолуш ду хьуна), дешарца а, болх барца а, спортаца а эрна хан ма йита хьайна. И диъ хIума деш а, лелош а хьо хилахь, хьан коьрта чу совнаха ойланаш хьийзар яц. ШолгIа зуда яло лаар билггал хьайна хIунда лууш ду а хууш, и ялийча цунна тIедогIург хIун ду а хууш хир ву хьо тIаккха.\nКхин а, кхузахь яздина дерг дешча, цунах цхьадолчух хьуна мелла хилла а пайда хир бу аьлла хета суна:\n«Бехк боцуш иза дIайахийта ца лаьа суна...»\nТIаьххьара, ахь динчу хаттарехь сайна гинчунна тIедоьгIна яздина ду хьуна ас хIара, цундела, хьайна тIекхочехь дешна нах, хьекъал долу нах, дуьненан дахар зеделла болу нах белахь, церах а дагава́ла хьо, дагаваьлларг дохко ца ваьлла хьуна. Ткъа, истихарат ламаз а, доIа а дича дика хилар ас ца дийцича а хууш хир ду хьуна.\nДала Ша реза волчу кепара ирсе дойла хьан а, хьан доьзала а дахар.\n01.05.2011 = 27.05.1432


Исламан Нур - Свет Ислама - 334-гIа дакъа\nОпубликовано: 09 июля 2010\nПхьуьйра-ламаз диначул тIаьхьа къамелаш дар дика цахилар\nКхузахь дуьйцуш долу къамелаш - и хан а йоцуш, кхечу хенашкахь дан хьанал (мубахь) долу къамелаш ду. (Ткъа и бохург - оцу кепара къамелаш) дар а, дитар а цхьабосса дерш ду (бохург ду). Кхечу хенашкахь цхьанна хьарам долу я ца оьшуш долу къамелаш дарах дерг дийцича - и къамелаш оцу хенахь дар кхин а чIогIа хьарам а, ца оьшуш а ду. Ва амма дикачу къамелех дерг аьлча – Iилма Iамош ден къамелаш а, дикачу нахах лаьцна дийцарш дийцар а, оьздачу гIиллакхех лаьцна къамелаш дар а, иштта хьешаца, я ехархочуьнца, я царех тера долу къамелаш дарехь а ца мага хIума дац, муххале а, уьш дар бакъахьара (мустахьаб) ду. Иштта дихкина лоруш дац - (оцу хенахь) бехказа бахьана долуш а, (оцу стеган лаамехь доцуш) цIеххьана нисделларг бахьанехь а къамел дар. Аса дийцинарг бакъ хилар тIечIагIдеш (дукха а) бакъ хьадисаш ду.\n1746. Абу Барзас (АллахI реза хуьлда цунна) дийцина: «АллахIан элча (АллахIера къинхетам а, маршо а хуьлда цунна) дезаш вацара пхьуьйра-ламаз дале хьалха дIавижар а, цул тIаьхьа къамелаш дар а» (Бухари: 568, Муслим: 647).\n1747. Ибн Iумара (АллахI реза хуьлда цаьршинна) дийцина: «(Цкъа) шен дахаран чаккхенехь АллахIан элчано (АллахIера къинхетам а, маршо а хуьлда цунна) пхьуьйра-ламаз дира. Ша салам деллачул тIаьхьа цо элира: «ХIара хIун буьйса ю алалур дарий шуьга? Боккъалаъ, хIокху буьйсанал тIаьхьа бIе шо даьлча - тахана лаьтта тIехь бехаш болучарех цхьа цхьаъ (дийна) хир вац» (Бухари: 116, Муслим: 2537).\n1748. Анаса (АллахI реза хуьлда цунна) дийцина: «(Цкъа) тхо пайхамаре (АллахIера къинхетам а, маршо а хуьлда цунна) хьоьжуш Iийра. Буьйса юккъе гергга яханачул тIаьхьа, тхо долучу схьа а веана, тхоьца цхьаьна (пхьуьйра) ламаз дира цо. Цул тIаьхьа тхуна хутIба деша воьллачу цо элира: «Боккъалаъ, (биссиначу берриге) наха ламазаш дина, цул тIаьхьа дIа а бийшина уьш, ткъа шу, ламаз дIадоладалале, хьоьжуш (яьккхиначу оцу ерриге) хенахь хаддаза ламазехь лаьттина» (Бухари: 572, Муслим: 640).\n Кхетамашкахь гучудолу: пайхамаран (АллахIера къинхетам а, маршо а хуьлда цунна) асхьабех тIаьххьараниг - Абу ТIуфайл Iамир бин Ваил (АллахI реза хуьлда цунна) нисса и къамел диначул тIаьхьа бIе шо даьлча велла.\n Вуьшта аьлча: асхьабаш (АллахI реза хуьлда царна).\n И бохург: цара хьоьжуш яьккхина йолу и ерриге хан - цара ламазехь яьккхинча санна дIалерина царна бохург ду. Цунна дуьхьала оццул ламазехь Iарна йогIуш йолу ял хир ю царна.


Вайн коьрта декхар – ун-балех лардалар - Статьи - Аргунская городская газета «Аргун»\n11.12.2020 13:14 Пятница\n- Тахана вай цхьаьнакхетар доьзна ду Республикан Куьйгалхочо Россин Турпалхочо Кадыров Рамзана 7-чу декабрехь арадаьккхина № 227 йолу Указ дахарехь кхочушдархьама дан деза г1уллакхаш дийцаре дар, — аьлла д1адолийра И.А. Масаевс шен къамел. – Билгалдаккха деза и Указ вайн махкахь COVID-19 ц1е йолу коронавирусан инфекции ца яржийтарна т1ехьажийна ду. Ма-дарра аьлча х1окху шеран 27-чу мартехь арадаьлла хилла № 66 йолу Указан бехкамаш, махкахь тахана х1оьттинчу хьолаца доьзна, мелла а ч1аг1бина мехкан Куьйгалхочо, шен халкъ оцу кхерамечу ун-балех лардархьама.\nЦу т1е доьг1на вай дан дезарг х1ун ду? Паччахьан омар дуьззина кхочушдар ду, — элира юьртдас. – Цунах долу жоьпалла куьйгалхошна т1ехь ду. Тахана дуьйна х1ора учрежденехь, предприятехь, организацехь билгалвина цхьа белхахо хила веза шайн белхахойн а, арахьара т1ебог1учийн а дагар ду-дац леррина болчу г1ирсашца толлуш, уьш масканаш йоцуш чу ца буьтуш.\nБехкамаш ч1аг1бар ларамаза дац, кхид1а а билгалдаьккхира И.А. Масаевс. – Керлачу инфекцих ун даьллачийн терахь дийно-дийно алсамдолуш ду. Масала, вайн г1алин округехь дийнахь-бусий COVID-19 ц1е йолу цамгар кхеттачийн терахь 23-нна сов ду селханлерчу денца дуьстича. И вирус хийцалуш ю. оцу бахьанина цхьаволу стаг и цамгар кхетта масех де далале леш меттигаш нисло. Цундела вай массо а шен-шен меттехь сема хила деза. Республикан Куьйгалхо кхуьур вац вайн массеран а терго йина, вай массо а 1алашдина. Нохчийн къам ун-балех лардарехь Рамзан Ахматовична г1о-накъосталла дар вайн декхар ду. И лешберш вайн бусалба вежарий, йижарий хилар дицдан мегар дац. Вай сема ца хилахь и бохам х1ораннан доьзале кхача герга ду. Вайга Аллах1а а боху Шен Сийлахьчу Къуръана чохь шайн дог1маш зиэнах ларде. Изза боху вайга 1едало а,лоьраша а. церан бехкамаш кхочушбар, оцу цамгарх ваьш лардар хила еза вайн коьрта 1алашо.\n- Коронавирусан инфекцих вайн г1алин округан бахархой ларбархьама беш болчу балхахь жигара дакъалоцу Устрада-г1алин ОМВД-н белхахоша, элира шен къамелехь Россин МВД-н Устрада-г1алахь йолчу отделан куьйгалхочун заместитела полицин подполковника Термолаев Тамерлана.\nБинчу талламаша гойту, кхид1а а билгалдаьккхира Т. Термолаевс, масканаш (туьтм1аьжгаш) лелоран раж к1оршаме талхош берш, коьртачу декъана, вайн школашкара а, техникумера а дешархой, студенташ бу. Уьш низаме балорна т1ехьажийна болх жигарабаккха беза церан хьехархоша, дешаран кхерчийн куьйгалхоша. Цуьнца цхьаьна вай къаьсттина ларбан беза 65 шарал хьалабевла баккхий нах.\n- Дийно-дийно алсамдолуш ду вайн г1алин округехь цамгар-ун бахьанехь леш долчу адамийн терахь, — элира кхеташонехь вистхуьлуш юьрта къедас Доскаев Юнуса. Лоьраша вайга боху оцу вирусах ларло, цамгар-ун даьржинчу муьрехь тезетан барам ларбе, цигахь алссам адмаш ца латтош, тезета баьхкинарш кадам бинчул т1аьхьа д1абахийта.\nCOVID-19 ц1е йолчу лазарх цомгашниг велча иза д1аволла кечвар (дакъа лийчор, цунна марчо хьарчор, кхиболу кечам бар), веллачунна докъа ламаз дар и.д1.кх. 1аламат кхераме ду и цамгар кхечарна яларна. Ур-атталла веллачун верасашна а хуьлу дегаза и болх кхочушбан. Церан бехк а бац: цхьанна а ца лаьа сел кхоамза х1окху дуьненчура д1аваха, х1оранна а шен са деза. Цундела аса кхайкхам бо вайн бахархошка: варийлаш, ларлолаш оцу вирусах, цомгаш а хилла дарба лелочул дуккха а атта ду оцу ун-балех ларделча.\nИштта кхеташонехь дийцаре дира бахархоша шайгара йог1уш йолу (лаьттах, транспортах, х1усмех) налогаш, иштта газ, ток ягорна, коммуналан хьашташ кхочушдарна йог1у ял сихонца д1аяла езаш хилар. Юьртдас кхайкхам бира куьйгалхошка оцу т1ехь ледарло ма яхьара, аьлла.\nКхеташо ерзош Масаев Илеса гулбеллачарна вовзийтира шен керла заместитель Баудинов Заурбек.\n- Муниципала белхан стаж 20 шо а йолш дика говзанча, тешаме накъост, шена т1едиллина муьлхха а г1уллакх чекхдаккха корматалла йолш накъост ву Заурбек. Грозненски к1оштан администрацин куьйгалхочун хьалхарчу заместителан даржехь а лаьттина иза еххачу заманчохь. Шен белхан бакъволу говзанча хиларал сов адмашца хила еза юкъаметтиг лелон а, цаьрца бийца мотт карош а ву Заурбек. Дала беркате бойла хьан болх, Заурбек, аьлла дерзийра юьртдас шен къамел.\nЭльдаров Аптин сурт


Маршо Радион низамаш - Маршо Радио\nМаьрша Европа/Маршо Радион къайленаш ларъеш йолу политика\nМаьрша Европа/ Маршо Радио тешна ю, интернет лелочеран шайн къайленаш ларъян бакъо хиларх а, тIе хьожуш йоцчу интернете бовла а, интернетан навигаци лелон а.\nХьовсархошна уггар а дика интернет-сервисан кхачамбан Iалашонца оха шина тайпа информаци гулъйо тхайн хьешех лаьцна а, хьошалгIа оьхучаргара а: и-мейлехула Маьрша Европа/Радио Маршон зорбан информаце язбала луучеран электронан адрес; интернет-агIонна тIебаьхкинчеран хьесапдеш ерг а.\nМаьрша Европа/Радио Маршон керланийн кехаташна язвеллачуо шен и-мейл адрес ло шен лаамехь. Цхьана а кепара Маьрша Европа/Радио Маршоно и адресаш кхоалгIачу агIонна луш дац. Язбеллачеран и-мейл адресийн цIейоза керланийн кехаташ дIасахьовсош бен лелор дац. Керланийн кехаташна язбеллачеран, шайна луъучу хенахь аьтто бу, муьлхачу а кехат тIера, информацин бюллетенехь а, вебсайтана тIехь а долчу урхалле хьаьжжина, юхаязвала. Нагахь санна, язвеллачера дIаволуш проблемаш хилахь компанин белхахочуьнга и-мейл яздина я Интернет Департаментаца зIене а ваьлла, проблема къасто йиш ю web@rferl.org\nВебсайтийн дукхах болу гIирсаша санна Маьрша Европа/Радио Маршоно а вовшахтуху сайтан тIе баьхкинчеран терахьаш. И терахьаш гулдаран бахьана ду сайтан тIе маса стаг веана а, уьш муьлхачу пачхьалкхера бу а, муьлхачу агIонашка уьш хаьвсина хьесапдар а, иштта дIа кхин а. Оцу хьесапдаран процессо аьтто ца ло Маьрша Европа/Радио Маршон хьо мила ву хьажа. Вебсерверана тIетесначу компьютеран леррина номер гайтар бен. Терахьийн хьесапдеш оха лелочу программийн кхачамбар, браузеран стандартан билгалонна тIетевжаш ю. Цунах куки (cookie) олу. Интернет-агIонна тIе хьошалгIа баьхкинарш муьлхачу вебагIоне хьоьжуш бу гойту кукис. ХIора хьаша мосузза вогIу, иза муьлхачу агIоне хьожу гойту. Хьаша дIа ма-ваххана, и терахь дIадойуш ду. Сайтан дикалла лакхайоккхуш а, чоьхьа цунах пайда оьцуш а леладо оцу кепара гулдина терахьаш.\nХаттарш а, комментареш а кхуза хьовсае web@rferl.org


Байначу беттан 31-чу дийнахь стаг вуьйш хиллачу тийсадаларшкахь дакъалаьцна ялх стаг лаьцна Туркойчохь. ГIажарийчуьрчу бизнесхочух Гафаров Эриках воьзна ву лаьцна шиъ. Кхечу шеконашлахь болчарлахь ву, "Бизнес-онлайн" гIирсо дийцарехь, Гафаровн компаньон Сухоплюев Владимир а, ишта цуьнан доттагI Филиппов Николай а.\nМаршо Радионо яздира, Стамбулехь Зазадоккху-беттан 3I-чохь, сарахь, герзаш а детташ, вовшахлетта нах, лазийна масех нохчо, велла царах цхьаъ, аьлла. Хаамийн гIирсашкахь яздарехь, дов иккхина ахчан декхар бахьана долуш гуьржашний, нохчашний юкъахь, гуьржийн агIоно шайца ахча дIадеха кхайкхина хилла "Хусейн Слепой" шех олуш волу "тутмакхийн эла" Ахмадов Хьусайн а.\nТуркойн зорбанийн хаамашца, инцидентехь вийна 40 шо долу Нохчийчуьра вахархо а, Азербайджанан вахархо а. Чевнаш йина кхин а шинна: Оьрсийчуьрчу 36 шо долчу вахархочунна а, 39 шо долчу Мухьаммадна а.\n"ТIаьххьарчу хаамаша Iадийна дуккхаъ нах. Хаамийн гIирсашкахь 99 процент аьшпаш бу. Сайн аьтто ма хилли- ма-дарра дуьйцур ду ас",- аьлла, йоза дитина Гафаровс шен инстаграмехь.\nНабережные Челны гIалара совдегар ву Гафаров Эрик. Цо кхоьллина ю Gafarov and Partners LTD фонд.\nГIажарийчоьнан чоьхьарчу гIуллакхийн министраллан сайтехь еллачу информацехь, бизнесхо дуьенаюкъарчу лехамашкахь велла, финасийн пирамида кхолларна. Иза а, цуьнан ши партнер Ахметшин Денис а, Сухоплюев Владимир а Интерполехула лоьхуш ву, лаца а, экстрадици ян а. Кхуьй а Туркойчохь ву.


www.islamannur.org - IУМДАТУЛ-АХЬКАМ: Шурин гергарло дуьйцу дакъа\nIУМДАТУЛ-АХЬКАМ: Шурин гергарло дуьйцу дакъа\n331. Ибн Iаббаса (АллахI реза хуьлда цунна а, цуьнан дена а) дийцина: «Пайхамара (АллахIера къинхетам а, маршо а хуьлда цунна) Хьамзатан йоIан хьокъехь элира: «Йиш яц сан иза ялон, хIунда аьлча нанас вакхийначу сан вешин йоI ю иза. Цхьана цIийх хиларан бахьанехь хьарам хуьлуш долу массо а гергарлонаш - оцу кеппара вакхоран бахьаница а хIуьтту хьарам а хуьлий дIа» (ал-Бухари: 2645, Муслим: 13/1447).\n332. Iайшата (АллахI реза хуьлда цунна) дийцина, АллахIан элчано (АллахIера къинхетам а, маршо а хуьлда цунна) элира аьлла: «Шурин гергарло долучарна хьарам ду - цхьа цIий долучу гергарачарна хьарам дерриг» (ал-Бухари: 2646, Муслим: 1444).\n333. Iайшата (АллахI реза хуьлда цунна) дийцина: «Зударшка кхоллар лелае (хьижаб йоха) аьлла, омра диначул тIаьхьа, со йолучу Абу ал-КъуIайсан ваша Афлахь веара. Цо чуван дагахь пурба дийхира соьга, амма аса элира: «АллахIах чIагIо ма йо аса, пурба лур ма дац аса хьуна, айса Пайхамаре (АллахIера къинхетам а, маршо а хуьлда цунна) цуьнах дерг хатталц, хIунда аьлча Абу ал-КъуIайсан ваша ма ваций со якхийнарг, ткъа Абу ал-КъуIайсан хIусамнана ю». Ткъа АллахIан элча (АллахIера къинхетам а, маршо а хуьлда цунна) со йолучу чувеъча, аса элира: «ХIай, АллахIан элча! И стаг ма ваций со якхийнарг, со якхийнарг цуьнан зуда ма яй!». Ткъа цо омра дира: «Чувитахь иза, иза-м хьан ден ваша вай, чан йилла хьан аьтту куьйгана тIе йилланехьа а».\nIурвас аьлла: «Оцу хенахь дуьйнна Iайшата олуш дара: «Цхьа цIий долучарна хьарам хуьлуш дерриг - шурин гергарло долучара а лара (шайна юккъехь) хьарам дина».\nКхечу кепара аьлла: «… цул тIаьхьа чуван дагахь соьга пурба дийхира Афлахьа, ткъа аса пурба ца делира цунна. Цо элира: «Сох лечкъаш ю хьо, со хьайн ден ваша воллушехь а?». ХIетахь аса хаьттира: «Ткъа и муха нисло?». Цо жоп делира: «Сан вешин зудчо якхийна хьо, сан вешин шурица». Ткъа цуьнах дерг аса АллахIан элчане (АллахIера къинхетам а, маршо а хуьлда цунна) хаьттиначу хенахь, цо жоп делира: «Бакъ лийна Афлахь, пурба ло ахьа цунна чуван, чан йилла хьан аьтту куьйгана тIе йилланехьа а».\n334. Iайшата (АллахI реза хуьлда цунна) дийцина: «АллахIан элча (АллахIера къинхетам а, маршо а хуьлда цунна) чувелира со йолучу, ткъа со йолучу чохь стаг вара. ХIетахь цо хаьттира: «ХIай, Iайшат! хIара мила ву?». Аса жоп делира: «Нанас вакхийна ваша ву». ТIаккха элира цо: «ХIай, Iайшат! Леррина ладугIуш хилалаш - шайн нанас бакхийна вежарий муьлш бу. Тергаме долу вакхор - хьогалла (мацалла) яйъеш дерг бен дац» (ал-Бухари: 2647, Муслим: 1455).\n335. Iукъба ибн ал-Хьариса (АллахI реза хуьлда цунна) дийцина: «Аса Абу ИхIабан йоI Умм Йахьйа ялийнера. Цул тIаьхьа цхьана Iаьржа гIарбашо, тхо долучу а еана, тхоьга элира: «Аса накха баийна ду шуьшиъ». ТIаккха аса Пайхамаре (АллахIера къинхетам а, маршо а хуьлда цунна) оцу хокъехь дерг хьахийча, сох дIавирзира иза. Юха а, агIонна тIе а хIоьттина, изза хьахийра аса цуьнга. ХIетахь цо элира: «ХIара хIун ду шун?! Ша шуьшиъ дакхийна бохуш ма яй иза!» (ал-Бухари: 88, Ахьмад: 8/4).\n336. Ал-Бараъ ибн Iазиба (АллахI реза хуьлда цунна) дийцина: «АллахIан элча (АллахIера къинхетам а, маршо а хуьлда цунна) (Маккара) араваьллачу хенахь цунна тIаьхьахьаьдира Хьамзатан йоI, мохь а бетташ: «Ден ваша, ден ваша!». (ЙоI) шега схьаэцна Iелас, цуьнан куьг а лаьцна. ПетIамате элира цо: «Хьуна хьалха ерг хьан ден вешин йоI ю, дIаэца хьайн иза». Ткъа цо иза тIелецира. Цул тIаьхьа Iелин а, Зайдан а, ЖаIпаран а иза бахьанехь къовсам белира. Iелас элира: «Цуьнан дола дан массарел а сов хьакъ верг со ву, хIунда аьлча иза – сан ден вешин йоI ю!». ЖаIпара элира: «Иза – (цхьаъ делахь) сан ден вешин йоI ю, ткъа (цул а сов,) соьгахь цуьнан ненайиша а ю!». Ткъа Зайдах (дерг аьлча), цо элира: «(Иза) - сан вешин йоI ю!». Цул тIаьхьа АллахIан элчано (АллахIера къинхетам а, маршо а хуьлда цунна) йоI цуьнан ненайишина кхачош сацам бира. (Оцунна тIе хIара дешнаш) а элира цо: «Ненайиша – ненан метта ю». ТIаккха Iелега элира цо: «Хьо сох ву, ткъа со хьох ву». ЖаIпаре элира цо: «Хьо сох тера вогIуш ву - сан куьцашкахь а, сан амалашкахь а». Зайдега элира цо: «Хьо – тхан ваша а ву, тхан азатхо а ву» (ал-Бухари: 2699).


Бакъоларъярхо: Нижний Новгородехь лаьцна ши кIант вен вигина Нохчийчу\nБакъоларъярхой кхоьру Нижний Новгородехь лецна нохчийн кегийнах байъа дIабигина хиларх. Иштта ду сихха гIо кхачочу "Российская ЛГБТ-сеть" программин координаторна Истеев Давидна хетарг.\nКхерамах кIелхьара волуш, Оьрсийчуьра дIаваха йолчу ойланца стохка аьхка вахана хилла Нижний Новгороде Магомадов Салахь а, Исаев ИсмаьIал а, амма ца кхиина.\n"Оппозицехь лаьтта "Осал нах 95" телеграм-канал лелорна лецна хилла уьш а, кхиболу модератораш а кхаьбна набахтехь, кхетош-кхиабо бохуш, КъурIан а Iамадойтуш. Къуран Iамош уьш буйла хиича, Кадыров къинтIера вала там бу, олуш хилла цаьрга. Ши кIант махкара ведча, уьш тергалбеш, интернетехула зуьйш, болу меттиг къастош лелла Нохчийчуьра ницкъхой", - дийцина Истеевс.\nЦунна хетарехь, ши кIант бехкевечара эшна хьал лерина уьш кхиболчу божарех къаьсташ хилар. ГIалат даьлла Магомадовгара – цо доьхкина ша схьадиллина керла телеграм-канал, оцо гучуяьккхина уьш болу меттиг.\nНохчийн оппозицин 1ADAT боламан декъашхой а кхоьру вадийна шиъ верна. Цара бинчу талламо гойту ши кIант волу меттиг хиинарг Кадыровн администрацица зIе йолуш хилар. Цунна тIехь дуккха а ю цо адамийн бакъонаш талхийна меттигаш, боху 1ADAT-хоша.\nКавказ.Реалиин аьтто ца баьлла Нижний Новгородерчу а, Нохчийчуьрчу а полицин белхахошкара комментари яккха.\nКавказ.Реалиига лецначийн гергарчех йолчу цхьана зудчо хаийтира хьалхо, телеграм-чат лелош хилла кегийрхой, кхетош-кхиорхьама, латтабо КъурIан а доьшуьйтуш, аьлла.


ГIенах эвхьаза гIулкх хуьлуш гича лийчар - 36 хьадис - Iумдатул-ахькам - Хьадис - Динул-Ислам Коьрта агIо\nМИН КАЛАМИ ХАЙРИЛ-АНАМ 36 хьадис\nПайхамаран (Делера къинхетам а, маршалла а хуьлда цунна) хIусамнанас Умм Саламата (Дела реза хуьлда цунна) дийцина, Абу ТIалхьатан хIусамнанас Умм Сулаймас (Дела реза хуьлда цаьршинна) Делан элча волчу а еана элира аьлла: «ХIай АллахIан элча! АллахI бакъдолчух эхь хеташ вац-кх! Зудчунна гIенах шен эвхьаза гIулкх хуьлуш гича лийчар тIеду́жий?». ТIаккха АллахIан элчано (АллахIера салават а, салам а хуьлда цунна) аьлла: «ХIаъ (дужу), нагахь санна цунна хи гинехь».\n- ГIенах эвхьаза гIулкх хуьлуш гича лийчар ду хIокху хьадисо довзуьйтург.\n- Умм Сулайм (Дела реза хуьлда цунна) Пайхамар (Делера къинхетам а, маршалла а хуьлда цунна) волчу еана хилла шена оьшург хатта. Шен хаттар иэхье хаттар долу дела, цул хьалха шена бехказло лехна цо ша́ иштта хаттар дарна: «Бакъдолуш, лекха хинволчу АллахIа билгал ца деш, довза ца довзуьйтуш Iад ца дуьту-кх бакъдолу хIума, иза иэхье хIума дара аьлла». Ша иштта дошдолорца шен хаттарна кечам бинчул тIаьхьа, шена хатта луург хаьттина цо: «Зудчунна гIенах шен эвхьаза гIуллакх хуьлуш гича, цунна тIе лийчар дужий-те?» - аьлла. ТIаккха Пайхамара (Делера къинхетам а, маршалла а хуьлда цунна) жоп делла цунна, хIаъ, дужу аьлла, нагахь санна самаяьллачул тIаьхьа цунна дегIамарзонан хи гинехь.\n- ГIенах эвхьаза гIулкх хуьлуш гинчул тIаьхьа самаяьлча зудчунна тIуналла карийнехь, лийчар тIедужуш хилар го вайна хIокху хьадисера. Нагахь санна иштта гIан а гина, тIаккха самаяьллачул тIаьхьа тIуналла гина яцахь – лийчар тIедужуш дац. Деккъа гIан гинера аьлла тIедужуш дац лийчар, тIуналла араяьлча тIедужуш ду.\n- Ткъа цу хIуман тIехь башхула яц зудчунна а, стагана а юкъахь. Цундела, гIенах иштта хIума хуьлуш гинчул тIаьхьа, ша́ самаваьлча шена хи даьлла карийнехь борша стаг а лийча веза. ГIенах и хIума гина а долуш, делахь а тIуналла карийна яцахь, лийчар тIехь дац цунна.\nАбу Давуда а, Тирмизийс а дийцинчу хьадисехь деана ду, Пайхамаре (Делера къинхетам а, маршалла а хуьлда цунна) хаьттина хиллера аьлла, набарха ша́ самаваьлча тIуналла карайо цхьана стагана, делахь а гIенах шен эвхьаза гIуллакх хилла хилар дага ца догIу цунна, лийча везий иза, аьлла. Цо жоп делла: «Луьйчур ву иза», аьлла. ТIаккха хаьттина цуьнга, гIенах шен иштта гIулкх хуьлуш гина цунна, делахь а самаваьлча тIуналла ца карийна цунна, аьлла. Цо жоп делла: «Лийчар тIехь дац цунна». Умм Сулаймас (Дела реза хуьлда цунна) хаьттина: «ХIай Делан элча! Зудчунна и хIума (тIуналла) гича, лийчар тIедужий цунна?». Пайхамара (Делера къинхетам а, маршалла а хуьлда цунна) жоп делла: «ХIаъ. Бакъдолуш, зударий – божарийн йижарий бу (цхьатера бу уьш)».\n- Стаг а, зуда а ламазах дохаран а, цаьршинна лийчар тIедожаран а бахьанех цхьа бахьана ду иза – оралла араялар. Iеламнехан бартхилла хIума а ду иза, дегIамарзо кхочуш хуьлуш тIуналла яьлча лийчар тIедужуш хилар, божаршна а, зударшна а; хуьлийла иза гIенах йа самах, цхьа бахьана лелийна хиларца йа ца хиларца. Муьлхха агIор яьлла а и тIуналла араялахь лийчар тIедужуш ду. Муслима дийцина, Пайхамара (Делера къинхетам а, маршалла а хуьлда цунна) элира аьлла:\n«Хи даьлча хи тIедужу». Цуьнан маьIна: оралла араяьлча хица лийчар тIедужу бохург ду.\n- И доцург кхин бахьанаш а ду лийчар тIедожош, уьш вай Дала мукъа лахь хIокхул тIаьхьа догIу цхьа хьадис дIадаьлча дуьйцур ду дерриге.\n- Оьшург хаттар дика хилар, шена ца девзарг хаттар дика хилар го вайна хIокху хьадисера.\n- Эхь хетта шена оьшург ца хоттуш Iен ца везар а девза вайна хIокху хьадисера. ХIокху хьадисан маьIна деш, Иман Нававийс (Дала къинхетам бойла цунах) аьлла: «ХIокху хьадисо гойтуш ду, шена хьалха цхьа хаттар кхолладеллачо иза хатта дезаш хилар, эхь хеттера аьлла и ца хоттуш Iад Iан ца везар. Ишттачу меттехь эхь хетар бакъдолу эхь хетар дац, хIунда аьлча эхь хетар – иза дерриге дика ду, эхь хетаро дика бен ца дохьу, ткъа хатта дезарг ца хоттуш Iар дика дац, муххале а иза вон ду, цундела иза муха хир ду (бакъдолу, хастаме долу) эхь хетар?! ... Iаишас (Дела реза хуьлда цунна) аьлла: «Ма дика зударий бу анса́рийн зударий! Эхь хетаро новкъарло ца йира царна дин Iаморна а, иза довзарна а».\nКхин а, цуьнан маьIна деш Шейх Ибн Iусаймина (Дала къинхетам бойла цунах) аьлла: «Довзар важиб долу хIума хаттарх юхатухуш долу эхь – дика эхь дац, йа цунна «эхь» аьлла цIе яккха а ца оьшу. Муххале а, иза – гIийла хилар ду, ледара хилар ду, иза шайтIанера ду. Цундела, хьайн динехь хатта дезаш долу хIума хатта ахь, эхь а ма хетийта хьайна. Амма важиб долчуьнца доьзна доцучу хIуманна тIехь эхь хеташ хилар – иза гIолий ду эхь ца хетарал а».\n- Нагахь санна олуш долу хIума, йа деш долу хаттар иэхье делахь, цул хьалха цхьа бехказло хьахор дика хилар гойту вайна хIокху хьадисо, и хIума дайдеш долу дошдолор хьахор дика хилар гойту. Ткъа нагахь санна иштта ала а, хатта а аьтту бацахь, кхечуьнга алийта мегар ду, йа кхечуьнга хаттийта мегар ду, хьалха вай Iелас (Дела реза хуьлда цунна) дийцинчу хьадисан маьIна дечу хенахь ма-аллара.\n- Стаг гIиллакхах воьхна, оьздангаллих воьхна аьлла хетарехь сихвалар дика ца хилар а девза вайна оцу хьадисера, хIунда аьлча оцу стеган цхьа бехказло хила тарло дела.\n- Зудчо шена оьшург ша́ хатта мегаш хилар го вайна оцу хьадисера.\n Шейх Ибн Iусаймийн, «Шархь рийа́дис-со́лихьи́н», 1/737.


Нохчийчоь -Кутаев Руслан шена ечу кхелехь\nАьхкенан Iуьйре хаза яра. РагIун кIелахь тIо боккху машен хьийзош йолчу ненан аз дара хезаш. Юкъа-кара, ела а луш, цхьаъ дуьйцуш яра иза, шура чекхъяккха баьхкинчу луларчу зударшна. ХIун дуьйцу ца къастара, амма ненан аз мерза дара.\nМалх гIушлакхе баьлла хеталора. Берзанчу когашна аьхна яра малхо йохйина цIенкъа. Набаро кхоччуш дхьахецна а воцуш, араваьлла охьахиира кIант ламеш тIе.\nТIехкон ага санна гIугI деш болх бечу шура чекхйоккхучу машенан цхьана пиллигехула охьаоьхура мела, нелхан басахь болу тIо. ТIаьххьара кIегий лепачу аьчга пешанна уллехь буогий чохь, тIе шаршу а тесна, рагIу къело марзачу хьожанца юьзна, Iохкура хIинцца дина кIеда хьокхамаш...\nХIан-хIан, хIара нийса дац, хIара хуьлийла дац! Суна ган дезарг кхин сурт ду...\n...ЦIеххьана тIебеттабеллачу тIеман барзакъ доьхначу наха, куьйгаш хьовзийна, охьа а таIийна, садукъа долийра. Царех цхьаммо чоже буйнаш беттара, шен чIирхо иза волуш санна. Метта веача гуш яра, тIехIоьттинчу оьзда йоцу багаеттачу стеган инарлан цIен сиз доьду галпеш йолу хеча а, эткаш а. Цо беттачу маьхьарехь халла къасташ долу дешнаш дара «наркотикаш», «зулам», «ас гойтур ю хьуна нохчийн къоман депортаци»...\nНабаран марха дIасалоллуш цIевзира набахтин неI. Массо а хIума меттах делира. Карахь догIанийн кочар долчу цIен бесахь, шуьйра батт а, эсанна тIекхоссадала кечделлачу жIаьлин санна бIаьргийн хьажар долчу набахтахочо цIогIа туьйхира, хьалагIовтта, дIахIитта, Iуьйранлера таллам байта, аьлла....\nДоладелира тутмакхан рогIера де.\nРуслан, сатохалахь, дIадера ду хьуна иза а....\nНохчийн къам махках даккхарна хьажийна Соьлж-ГIалахь конференци вовшахтоьхна волу Кутаев Руслан, 4 шо хан а тоьхна, чувоьллина, нароктикаш лелийна аьлла, харцонца бехке а вина.


Берлинехь Хангошвили верна Оьрсийчоьнна санкцеш кхайкхо мега немцойн Iедалша\nГуьржийчоь, Тбилиси -- Германин векалаллана хьалха Хангошвили Зелимхин сурташ лаьцна лаьтташ бу цуьнан беза-бевзарш\nГерманин Iедало санкцеш кхайкхо мегаш ю Оьрсийчоьнна дуьхьал, нагахь тоьшаллаш гучудовлахь Берлинехь Хангошвили Зелимха верехь оьрсийн лар хилар хьокъехь. Цунах лаьцна яздо Iамеркан The Wall Street Journal газето.\nГазето дийцарехь, Германин прокуратурана хета и зулам дарна шеко йолуш лаьцна стаг Оьрсийчоьнан Iедалшца воьзна ву аьлла. Цуьнан гIуллакх тахана-кхана дIадала мегаш ду кхерамазаллин хаттарш лелочу немцойн федералан прокуратуре.\nНагахь Хангошвилина тIелатардинарг Оьрсийчоьнан Iедалшца воьзна хилар гучудалахь, Германин дезар ду и зулам дарна дуьхьал санкцешца жоп дала. Ткъа цо кхерам тосу цу шинан пачхьалкхан энергетикица йоьзначу юкъаметтигашна.\nНохчийчуьрчу тIамехь дакъалаьцна Гуьржийчоьнан махкахо Хангошвили Зелима герз тоьхна вийра кхушара Марсхьокху-беттан 23-хь Берлинехь.\nИ зулам дарна лаьцна ву 49 шо долу "Соколов Вадим Андревич". Bellingcat тобано The Insider а, Der Spiegel а газеташца цхьаьна бинчу талламо гайтарехь, и стаг дозанах чекхваьлла ФСБ-н гIоьнца.


Германина кхераме хетта нохчо даймахка хьажийна Iедалхоша\nГерманера полици, гайтаман сурт\nКъилбаседа Федералан Рейн-Вестфалия федералан лаьттан Iедалхоша Оьрсийчу дIахьажийна шайн пачхьалкхана кхераме лерина, Германехь вехаш хилла К. Рашид аьлла, хаамбина шинарин дийнахь dpa агенталло, шайн хьосташна тIетоьвжина, яздо Deutsche Welle гIирсо.\nЛаьттанан министралло билгалдаьккхина, "билггал кхераме волу, масийттазза бехктакхаман гIуллакхашца воьзна хилла" Оьрсийчоьнан вахархо карарчу беттан 24-чохь шаьш дIахьажор. ХIинццалц таро яцара шайн, цунна депортаци ян, хIунда аьлча, цуьнан бакъйолу цIе къасто аьтто ца хуьлура шайн аьлла, дIахьедина министраллехь.\nТайп-тайпанарчу цIерашца вехаш хилла, К. Рашид Нохчийчуьра Германи кхаьчна хиллера 2004-чу шарахь. Цунна политикан тховкIело яла дуьхьал хиллера Германин Iедал 2005-чу шарахь. ХIеттахь иза махкара араваккха бакъо яцара Германин, цо яьккхинчу цIарца Оьрсийчоьно шайн вахархо вац аьлла, жоп даларна.\n2019-чу шарахь Германехь резонанс иккхира Рашидан гIуллакхна гонах, талламан изоляторе хьажийра иза, цуьнан цIийнах карийнера тапча а, патармаш а.\nМаршо Радионо яздира, ши кIира хьалха Белорусино шайн дозанехь лаьцна Нохчийчуьра вахархо Сайдумов Сидикъ Оьрсийчоьне дIаваларх. Белорусин Iедало иза лацаран бахьанаш хууш дац, лаьцначун доттагIаша бахарехь, ур-атталла, лехамашкахь а вацара иза. ТIаьххьарчу 7 шарахь Францехь вехаш хилла Сайдумов шен хIусамненаца а, кхаа бераца а.


Федералан лехамашка велла "тутмакхийн эла" Домбаев Ахьмад\nКъилбаседа ХIирийчохь федералан лехамашка велла нохчийн "тутмакхийн эла" Домбаев Ахьмад (тутмкхашлахь Ахмед Шалинский). "Росбалто" бина цунах лаьцна хаам, шайн ницкъаллийн структурашкарчу хьостана тIетевжина.\nЦо бахарехь, Нохчийчуьра коьрта криминалан авторитет лехамашка велла, цунна дуьхьал бехктакхаман гIуллакх гIатторца, цо криминалитетан тIегIанашкахь лаккхара "дарж" шена тIеэцарна. Талламо бахарехь, цунна "тажтиллина" иза БуьритIерачу №1 колонехь хан йоккхуш волчу шерашкахь.\n"Росбалтан" хьостано дийцарехь, Домбаев лехамашка валарна, цунна атта хир дац вийначу Азербайджанан криминалан авторитетан Салифов Надиран (Лоту Гули)империна тIехь контрол латтон къийсаме вала. Нохчийчуьра дIасавала аьтто бац цуьнан.\nГезгамашин-баттахь яздора, Челябинскан кIоштахь шен ма хуьллу чIагIвала хьийза иза аьлла. Нагахь санна, кхечу регионашкара а нах цунна тIаьхьа хIуьттуш хилахь, Гулин вешица Бакурчу Намикца веллачух бухадисинарг къовсуш толам баккха тарлора Домбаевс.\nГули веллачул тIаьхьа цуьнан метта кхача гIоьртира кхоъ: 47 шо долу Акоев Георгий (Гия Свердловский), 65 шо долу Кобешавидзе Автандил (Авто), 39 шо долу Домбаев Ахьмад а (Ахмед Шалинский).\nНохчийчуьрчу Шелара ву Домбаев. Москварчу тIеман кхело талораш дарна 2011-чу шарахь набахтехь яккха 10 шо хан туьйхира цунна. Текхана набахтеш Къилбаседа ХIирийчохь, Оренбурган а, Челябинскан а мехкашкахь. Маьршаваьлла, Нохчийчу юхавеана 2019-чу шарахь.\nНабахтера мукъаваьлла дукха хан ялале иза Москва дIавахара ваха. Цо даймохк дIатассале дара мехкан куьйгалхочо Кадыров Рамзана, шен ларам бац " тутмакхийн низамашка", " тутмакхийн элийн" шайн Нохчийчуьра гIуллакхаш дита дезар ду аьлча.\n2020-чу шеран Марсхьокху-баттахь Къилбаседа ХIирийчоьнан чоьхьарчу гIуллакхийн министралло дIахьедира, Домбаевна дуьхьал бехктакхаман гIуллакх гIаттийна цо криминалитетан тIегIанашкахь лаккхара "дарж" шена тIеэцарна, аьлла. Талламо бахарехь, цунна "тажтиллина" иза БуьритIерачу №1 колонехь хан йоккхуш волчу шерашкахь.