Умханов Шарип - гIишлошъярхочунна тIера йишлакхархочунна тIекхаччалц\nГезгмашин-бутт 10, 2013\nYoutube видеон тIера даьккхина сурт. Умханов Шарип Scorpions тобан "Still Loving You" йиш локхуш ву Голос цIе лелочу йишлакхархойн къийсамехь. Гезгмашин-бутт 6, 2013\nОьрсийчоьно The Voice of UK къийсамах масала а эцна, Оьрсийчура йишлакхархошна юкъахь дIахьучу къийсамехь юьхьанцара дуьйна шен цIе яккхийтина Нохчийчура Умханов Шарипа. Scorpions тобан I am Still Loving you йиш а лекхна, жюри цец-акъ яьккхира цо.\nДойкур-эвлара Шарип йишлакха волалушшехь, жюрин декъашхочо, Оьрсийчохь вевзаш волу йишлакхархочо Градский Александра шен г Iант сценина тIедерзийра. И бохург, цо йишлакхархочуьн озан лакхара мах хадабо бохург ду.\nСкорпионз, I am Still Loving you - официала видео\nОьрсийн Хьалхарчу Телевизонна тIехь дIахьучу къийсамехь дакъа лоцуш волу Умханов Шарип Краснодарера Културан Университет яьккхина ву. Схьагарехь, Нохчийчохь шена кхин меттиг а ца карийна, Москох дIакхелхинера. Цигахь цхьацца синкъерамашкахь, ресторанашкахь эшарш локхуш, цунах вехаш вара.\nКъийсамехь дакъа лоцучу 150 йишлакхархочух жюрино 14 похIма дерг хоржур ву. ХIора тоьллачо шена хьехархо хоржур ву. Умхановс шена хIинцале Градский Александр хаьржина.\nХьалхара мур чекхбаьлла. Кхин дIа финалан ах хир ю. Хьалхарчу муьрех чекхбевлларш цунна кечам бан безаш бу. Цул тIаьхьа, къийсаман декъашхойх кхаьжнаш тосуш, косташ таса деза телехьовсархоша.\nМаршо радионо цхьа шо сов хьалха къамел динера Умхановца иза Нохчийчу хьажа-хIотта веана волуш. Цуьнан къамеле кхин цкъа а ладогIа йиш ю кхузахь.


Да воцу латта\nГезгмашин-бутт 17, 2013\nНизам а дохош, дола дерзийначу латтанаш тIехь хIусамаш ярна дуьхьал кампани йолийна Нохчийчурчу Iедалша. Амма цу гIуллакхо эргIад бахийтина бу иза хьакхаделла болу бахархой. Шаьш хIоразза а Iедал масозза хийцало, мах а луш, кехаташ а дохуьйтуш лелош ду и къовсаме латтанаш бохуш латкъамаш бо цара.\nКарарчу хенахь тергаллучу хьолаца Iедалера пурба а доцуш Нохчийчохь гIулч яккха ваьхьара волуш стагга а вац,юртдена хууш хIума а доцуш,латта дола а даьккхина, шен лаамехь цу тIехь гIишло я-м хьала а,охьа а.Цу кепара, Iедалан хам-пусар а ца деш, баккъалла а и дича санна,бахархоша къиза балица,йолу-йоцу кепекаш вовшах а етташ, хIусмашна йоьттина фундаменташ йохо йолийна Нохчийчохь.\nБилггала бакъ а долуш,бульдозар-тракторшца дIахьекхна уьш кху новкъахь Теркйист кIоштехь. ДIахьекхна диъ-пхи шо хьалха, кIоштан гIантда хIинцца чекхбевллачу харжамашкахь депутат ваьккхина Ахметханов Султан волуш цу латтанашна Iедало елла бакъонаш хьесапе а ца оьцуш. МогIарерчу наха дийцарехь уггар лакхарчу тIегIанахь дина омра дахаре дерзош и болх бойтурш бу префект Кутаев Шамал а, цо тIедожорца юртдай а.\nМА-дарра аьлчи цу, бахархоша акха лоручу хиламо, йиш йохийна, бIарзбалар а, цецбовлар а цхьаьна а ийна,Iадийча санна латтош бу юьртахой.Нехан кхетаме дуьжуш дац, бIеннаш эзарнашкахь харжаш еш, хала, цIийца йоьттина фундаменташ дIахьоку бохург.\nИшта пусар доцу гIулчаш яха магийтина шайна Iедалехь болчара Лаха-Неврехь а, Ломаз юьртах а кхечу меттигашкахь а. Хьере хиллал карзах а буьйлуш дуьйцу бахархоша Iедалехь болчара лелочух. ХIара къамел Лаха Неврехь деш ду.\nЛахановрахоша билгалдоккху кхош ,диъ шо хьалха наха и латтанаш Iедалера, шайна гIишлош ян ахча а луш эцца хилар.\nБахархоша хIусмашна бух буттуш бина токхамаш чоьте а ца оьцуш,хьегначу къина хам-пусар а ца деш, Iедалдай сел эвхьаза а, хамза а лелар коьртах а даьлла дийцаре деш ду Ломаз юьртахь а. Урхаллехь болчарна беш хастамаш бацара цигахь а. Фундаменташ кеггош дIахьаькхначех бу –ИсраиловгIар а, ИсмаиловгIар а, МурадовгIар а, КадыровгIар а.Ломаз юьртахь деш ду хIара къамелаш.\nБахархоша билгалдоккху Iедалдайша нехан фундаменташ йохор ,къуьйш санна буьйсанна хан яьллачу хенахь нисдеш хилар.\nБаккхийчара а, говзанчаша а даре до, тахана Нохчийчохь, цIийнан баххаш бохош лелош дерг цхьана а хенахь, цхьана а Iедало шена магийтина хIума дац бохуш. Мел хьолах кхуьуш воцчуьнга а, хьекъална мел аьрта волчуьнга а, воцчуьнга а-цхьангге а кхеталуш хIума дац, дехьа а, сехьа а доьгIна цIенош а долуш, царна юккъехь, хьалххехь лаьцначу декъан тIехь боьттина цIийнан бух хьаьккхина дIабаккхар.\nХууш ма хиллара тахана 4-5 чоь йолчу хIусамна бух ботта лаххаре а 100 эзар сом ахча деза. Хьан меттахIоттор ю юьртахоша йина харж? Мича даха деза цара хьегна къа? И а, кхин а хеттарш жоьпаза дуьтуш цкъачунна Нохчичохь.


Чакхе йоцу леяр\nГIалгIайчоьнан яхархочо Богатырева Эсета латкъамаш бо, ницкъаллин структурийн белхахоша яха юьтуш яц ша бохуш, 2011-чу шарахь Домодедово аэропортехь ша эккхийтинчу Iожалхочунна гIо дина, бохуш лоьхуш волчу Богатырев Микаилан йиша ша хиларна. Цуьнан ден-ненан хIусамех хьаьвсина Iедалш 17-зза. Зуда сих-сиха леян тIекхойкху талламхоша.\nЭсетан вашас Богатырев Микаила харц до, 37 стаг а вуьйш, Домодедовохь динчу эккхийтарна ша декъах ву бохург. Iедалша цуьнга бехк кховдийна зуламан юкъараллан а, бандитийн тобанан а декъашхо а ву, терактехь дакъалаьцна а ву аьлла.\n"Иза ларвайша тIаккха"\nКхушара Марсхьокху-беттан 6-хь Эсет шен хIусамдеца Туркойчу йоьдуш хилла "Соьлж-ГIала – Истанбул" автобусца. Гуьржийчоьнан дозанерчу "Лакхара Ларс" постехь иза 4-а сохьтехь лейеш латтийна дозанхоша. Цу зудчо дийцарехь, Iедалан белхахошна хаа луург дара цуьнан Туркойчу яхаран хIун Iалашо ю а, вешица иза хIун зIе латтош ю а.\nМарсхьокху-беттан 30-хь Богатырева Эсет а, цуьнан хIусамда а цIадирзира Истанбулера Соьлж-ГIала лелачу кеманца. Нохчийчохь юха а сацийра иза, вешех лаьцна хаамаш къастош.\nЗудчо дийцарехь, цIершца ца бевзачу эпсарша кIоршаме багалейира цуьнга, ваша террорист ву бохуш. Цул сов, цу наха чIагIдора, Микаилна экстрадици кечйеш ю, иза кестта Оьрсийчу цIахьажор ву бохуш.\n"Цунна дуьхьал ас элира, таккха дуьхьал гIойша цунна, суна хан хIунда йойъу аш аьлла", - дийцира Богатыревас "Кавказ.Реалиига".\n"Кавказ.Реалиин" корреспонденто цу инцидентах лаьцна комментари йийхира Оьрсийчоьнан чоьхьарчу гIуллакхийн министраллан Къилбаседа Кавказехула урхаллан зорбан сервисе. Цуьнан белхахоша журналистан дехар кхин дIахьажийна хиллера Соьлж-ГIала.\nШолгIачу дийнахь (Гезгмашин-беттан 14-хь) хилларг къастор Iалашонца Соьлж-ГIалара полицин белхахой баьхкинера Эсет йолчу. Журналистан дехарца бинчу талламо гайтина, аэропортехь иза лейинарш, полисхой а боцуш, Оьрсийчоьнан ФСБ-н дозанхой хилар.\n17-за цӀийнах хьажар\nГIалгIайчу цIакхачарца зуда тIекхайкхира Магасерчу ФСБ-н белхахочо. Цо юха а хиттира Богатыревага цуьнан доьзалх лаьцна. ФСБ-н талламхочунна къасто луург дара Истанбулехь Эсет а, цуьнан майра а муьлхачу хьешан хIусамехь Iийра, Микаил мичахь ву, тIаьххьара ваша цунна маца гина бохург.\nБогатырева Эсет леяран хIун бахьана ду къасто кехат хьажийна "Кавказ.Реалиино". ХIара материал кечйечу ханна жоп даланза дара.\nХIусамашка хьежар сих-сиха хуьлу БогатыревгIаьргахь. Микаилан дас Богатырев Iийсас дийцарехь, цуьнан хIусамашкахь 17-зза таллам бина Iедалша, тIаьхьарчу 3 шарахь. Цул сов, цуьнан доьзалхой сих-сиха тIекхойкху лебан. ТIехула тIе, талламхой а, куьпан инспекторш а, кхин болу полисхой а сих-сиха леста церан керта.\nБогатырев Iийсас маситтоза латкъам бина УФСБ-н белхахой диллина шен керта лестарна, амма лерринчу сервисийн белхахоша низам дохийна меттиг ца карийна прокуратурина.\nКарарчу хенахь Микаилан а, Эсетан а да-нана Туркойчохь ду. Могашалла таян маситта бутт баккха дагахь ду и шиъ цу пачхьалкхехь.


Кабул -- телефон тlехь шен фейсбук агlоне хьоьжуш ю къона овхlанхо, Кабулерчу Французхойн Културин центр, 04Гlа2012\nЮкъахь гергарло доцчу зудчуьнгий, стаге а, и шиъ цхьаьна лаьтташ делахь, гома хьоьжу ОвхIан-пачхьалкхехь. Амма Фейcбуко юкъара дIаяьхна и чолхенаш. Маршо радионан корреспондента Наджибулла Фарангиза дийцарехь, и бахьанехь чIогIа лакхадаьлла цу махкахь Фейсбуках а, кхечу социала машанех а пайда эцар.\nАкбар Мухьаммад цкъа а ирахь ца лаьттина йоIаца. Амма ОвхIан-пачхьалкхера юккъерчу школан дешархочуьн шортта зудабераш-доттагIий ду цуьнан Фейбук-агIонна тIехь. Юкъахь уллера гергарло доцучу зудчунна, борша стагана а вовше гар эвхьаза лору ОвхIанан юкъараллин а, динан а кепо. Цундела Фейсбук агIонна тIехь виртуала довзар Iаламат шуьйра даьржина цигахь.\nХIора сарахь, зудаберашца «онлайн къамелаш деш», мел лаххара а, цхьа сахьт доккху Акбара Кабулерчу Шах ШахIид олучу кIоштахь шен хIусаманна уллерчу, адамех йоьттинчу интернет-кафехь. Цхьана сохьтехь интернетех дIадала ши доллар ахча даккха, гараж чохь болх бо цо.\nАкбар: «ОвхIан-пачхьалкхехь яц зудаберш ган аьтто луш йолу диско клубаш. Сан бакъо яц кхузахь зудаберашца ирахь латта ваха а, юьхь-дуьххьала царца къамелаш дан а. Зудчуьнца юкъаметтиг таса беккъа аьтто боккхург, зуда ялор ду. Амма дукхах болчу нехан ур-атталла и таро а яц. Фейсбуко и проблема дIаяьккхина дукха нахана.»\nАкбара бахарехь, зудаберашца онлайн къамелаш даро, тIамо йохийначу, къечу пачхьалкхера дахар мелла а атта хоьтуьйту.\n«Нахана юккъе а хIоьттина, хийрачу йоIаца къамел деш латтахь, цунна хIума эр ду. Ткъа Фейбук чохь ден къамел кхераме дац. Хьуна еттар яц цу йоьIан гергарчара,» боху Акбара.\nОвхIан-пачхьалкхера Юкъаметтигийн а, Хаамийн а министраллин хьесапехь, Фейсбук тIехь 470,000 интернет-агIо ю цу пачхьалкехь схьайиллина. 2008-чу шарахь 6,000 яра.\nОвхlан пачхьалкх -- интернет кафе чохь Фейсбук агlонна тlе хьоьжуш ю хазара тайпанара йолу овхlанхо, Кабул, 22Тов2012\n30 миллион овхIанхойх 2 миллионан интернет кафешкахь а, мобилан телефонашкахула а тIекхача йиш ю интернетана.\nШи шо гергга хьалха евзина Сипер Ахьмадана Фейсбук. Кабулерчу университетехь цуьнца доьшучо гайтинера цунна иза муха лелайо.\nСипер: «Еккъа цу Фейсбук чувалархьамма масех чаккхарма некъ бора интернет-кафе. ТIаккха айса интернет-кафе схьаелла сацам бира аса. Фейсбуко дагатесира суна и ойла.»\n21 шо долу журналист-студент хIинца Кабулехь уггар йоьттинчех йолчу шен кафена урхалла деш ву. Сих-сиха ша волче богIучу хьешашна Фейбук тIехь агIо схьайоьллуш гIо до Сипера.\nОвхIанерчу кегий нехан профилаш тIехьаьжча го, царна товш ерш Болливудан кинош а, овхIанан мукъамаш а, спорт а – дукха хьолехь футбол а, крикет а юйла.\nБIаьрг тоьхча гуш кхин цхьа хIума а ду. Фейсбук тIера божабераша кIезиг сагатдо кхерамазаллина. Церан суьрташка а, цара яздеш дерг а деша йиш ю хьеннан а.\nАмма зудаберийн шайн кхерамазалла ларъян деза. Цара наггахь бен шайн сурт ца туху цу тIе. Амма цо божарийн тидамех кIелхьар ца боху уьш.\nМаршо радионо интернет-агIо схьайиллинера 22 шо долчу, лоьрийн дешар доьшучу зудаберан цIарах – цуьнан агIонна тIе хIун тайпа нах богIу хьажа. Баттал кIезигчу хенахь 900 стага доттагIалла кховдийнера.\nДукхах болчу божаршна къамелаш дан а, сурт ган а лаара. Вукхарна боккъалла а юкъаметтиг таса лаара.\nОвхlан пачхьалкх - хlокху къона овхlанхочунна Сабирина нахана хьалха йиттинера, Джагори кlоштара молланаша а, къаноша а жимачу стагца дlайижинера аьлла бехке а йина, 22Гlу2012\nОццу хенахь, дукхах йолу зудаберийн агIонаш схьайоьллуш берш божарий бу бохуш дуьйцу, Кабулера 22 долчу студента БахIер РафиуллахIа.\nБахIер: «Сан доттагIа боккъалла а тешна вара, ша Фейсбук тIера цхьана йоIана гергарло тесна бохучух. Цунна иза боккъал а езаеллачу хенахь гучудаьллера, йоьIан цIарах агIо йиллинарг тхан лулара хасапхочуьн кIант хиллий.» Меттаван дикка хан ийшира цунна.\n«Сайна бевзаш берш бен тIе ца туху аса хIинца. Фейсбук тIерчу зудаберашца къамелаш дан ца хIутту со, хIунда аьлча, Фейсбук тIера 50 процент овхIанхой-зудабераш долчуха, агIонаш схьайиллинарш кIентий бу.»\nЦуьнан метта БахIера Фейсбукана тIе шен хазахета байташ етта. ОвхIан-пачхьалкхан крикетан-тобано махкал арахьа боху толамаш карлабоху.\nТкъа Кабулерчу Шах ШахIидехь волу Акбар, хIинца а Фейсбук тIехь шен безам лоьхуш ву.\nАкбар: «Сан уллерчу доттагIчунна Iамеркера зуда евзина Фейсбукана тIехь дукха хан йоццуш. И шиъ зудий-майрий хилла, иза Чикаго ваха дIавахана. Фейсбук тIехь зуда лохур ма ю ша аьлла, чIагIо йина вара иза. Цо иза дан а ди. ХIунда ца деш ду и? ХIораннен а ю дика дахар лаха бакъо.»\nИрахь латта гIиллакх доцчу овхIанхоша Фейбук тIехь дуьйцу захалонаш


Карлаевлла Харжамашкахь Лелачу ХIилланийн Кепаш\nОьрсийчоь -- Парламентан харжамашкахь лелла харцонаш емал ен "Яблоко" партин гулам, 17ГIу2011\nПутин Владимир Кремле юхавогIийла луучу гонаша къепе талхийра харжамашкахь, чIагIдо дуьненаюкъарчу тергамхоша. Ткъа харжамийн каппаш тидамехь кхаьбначу Оьрсийчоьнан бахархоша билгалдоккху, хьалха а лелаш хиллачу хIиллан кепашна тIекхетта кхин а керла кепаш, бохуш. Харжамашкарчу харцонийн кепаш толлуш яра Маршо Радион корреспондент Бигг Клер.\nТергамхоша билгалдохучу харжамашкарчу гарзбурчаллех уггаре а даьржинарг ду гIутакхаш чу совнаха кхаьжнаш тийсар а, харжамаш чекх а бевлла, жамIаш дечу муьрехь доцу терахьаш кандидатна тIеяздар а. Иза дан тарло я харжамхойн декъо, я комиссин векалша.\nОьрсийчоьн харжамийн исторехь дукха хан ю терахьашца гIурт лелор даьржина. Дукха хьолехь комиссеша до иза, нах кхаьжнаш тесна а бевлла, дIабахча.\nЕвропан кхерамзаллехула а, юкъарлонашкахула а йолчу комиссин монитораша тоьшалла дина, хIокху харжамашкахь кхаьжнаш багарбарца шалхенаш лийлира, ерриг а Оьрсийчоь схьаэцча, хIора кхоалгIачу куьпахь, аьлла.\nЦхьа нах, масситта харжамийн куьпехула кхаьжнаш а тосуш, чекхбовлар ю рогIера харцонан кеп. Оьрсаша «карусель» цIе тиллина оцу кепана. Президентан харжамаш дIабоьлхуш Москохахь а, кхечу дуккха а гIаланашкахь а бигалъевлла, автобусашкахула дIаса а хехкалуш, дуккха а каппашкахь кхаьжнаш тийсина тобанаш.\nХарцонан оцу кепах лаьцна хаам бинчу гIараваьллачу блоггера Навальный Алексейс Iора яьккхина ишттачех массийтта эзар акци.\nОцу «карусель» кепехь керла технологи а юкъаелира президентан харжамаш дIабоьлхуш. ГIурт лело кечбина харжамхой, шаьш бехачу луларчу куьпара дIа а бохий, церан кара тоьшаллаш а лой, уьш кхечу каппашкахула дуккхаза а чекхбахар.\nИ тайпа харцонаш Iора яха а дара вуно хала. Бехачу меттигашкахь кхаж тасарх мукъаваьккхина вара кху харжамашкахь 2 миллион сов стаг.\nКерлачу харцонан кепех ю хIара а – тергамхой бу аьлла кечбина зуламхой. Шаьш нийсонан терго йо а бохуш, харцонаш лело бухаховшийна нах. Ишттанаш дуккха а гучубевлла Петарбухахь а, Нижний Новгородехь а.\nЯьржинчех яра харжамийн дийнахь белхашкахь болу нах балхана герггарчу куьпе кхаж таса дIаязбар, шайх цхьа шатайпа корпоративан харжамхой бар. Оцу кепо аьтто бора хьакамашна белхалошна тIеIаткъам бан, церан лаам а ца лоьруш, уьш лаххьийна харжамашка дIабига а, шайна хьаштволчу кандидатна кхаьжнаш цаьрга дIабалийта а.\nОцу кепехь белхан меттигашна гергаоьзначу харжамийн каппашка вигина заводийн, фирманийн, фабрикийн куьйгалхоша 14 миллион харжамхо. Цу кепехь харцо лелорхьама пачхьалкхерчу дуккхаъчу хьукматашкахь белхан де дина кIирандийнахь дIабахначу харжамийн дийнах.\nКерла харцонан кеп яра, нах кхаьжнаш таса баьхкича, царна шайна хьалхара кхечу наха и теснийла гучудийларш. Кхечу дешнашца аьлча, кхаьжнаш лечкъор. Москохахь цхьамма зIе тоьхнера комиссин лакхарчу хьукмате, шен кхаж лачкъийна, аьлла, цул тIаьхьа цуьнан телефона чу СМС кхаьчнера, ахь тIех гIовгIа яхь, оха бекхам бийр бу хьуна, аьлла.\n90 эзар харжамийн каппашка хIиттийнера веб-камераш. Амма дукхахйолчара ма-оьшшу цIена а ца гойтура каппашкара хьал. Магаданехь, масала, тоьшалла дора харжамхоша, шайн камерша гойтург де ду, арахь буьйса йоллушехь, бохуш.\nИштта ю Маршо Радион корреспондента Бигг Клерас харжамашца доьзна тидаме эцна харцонийн кепаш.


Дикаева Я: «Илли ала лаам сан цкъа а кхачалур бац» - Министерство образования и науки Чеченской Республики\nМуьлххачу а къоман дахарехь йоккха меттиг д1алоцуш ю культура.\nТкъа цу культуран х1оттаман дакъа хилла д1ах1оьттина адамийн кхолларалла. Кхолларалин шатайпа хилар ду цуьнан хьаьрмехь боккъалла а пох1ма долчу наха бен къа ца хьегар. Нохчийн культурана а, кхоллараллина а шен дахаран дуккха а шераш д1аделла ву массарна а вевзаш, везаш волу иллиалархо, композитор, Нохч-Г1алг1айн Республикан хьакъволу артист Усманов 1имран.\n1имран вина 1953-чу шарахь. Бераллехь 1имрана жигара дакъа лоцура ишколан культурни дахарехь. Цуо чекхьяьккхина Ростов г1алара Музыкальни-хьехархойн институтан вокальни отделени. Х1ара т1аьххьара ткъе итт шо сов ду цуьнан исбаьхьа хазчу иллеша вайн къоман лерса хьоьсту. Таханлерачу дийнахь 1имранан кхолларалла ца евзаш, цунна баркала а бахаза стаг каро хала хир дара нохчашна юкъахь…\nЦундела тхо тешна ду, «Хьехархо» газетан дешархоша хазахетарца т1елоцур ду 1имранца тхан хилла къамел.\n- 1имран, хьуна цхьана эшшара а хета мега х1ара хаттар, х1унда аьлча дуьххьара луш хир дац хьоьга иза. Х1етте а, айхьа дуьххьара кхоллараллехь яьккхинчу г1улчах лаьцна дийцахьа.\n- Илли ала а, кхоллараллин некъ д1аболо а со дагахь школехь доьшучу заманахь дуьйна вара. Сайна дуьххьара илли хазделча, цу иллин исбаьхьалла, цуьнан хазна, цуо доккхуш долу самукъа, цуо оьцуш долу дог, цуо луш болу кхетам хиъча, суна дагатосура – делахь, суна хуурдарий-теша ишта нах т1е а берзош, цаьрга ойла а йойтуш илли ала. Жима велахь а, к1оргера чулацам болу илли бен суна хаз а ца лора. Суна хаьара, и болх атта болх боций. Х1етте а суна ч1ог1а лаьара илли ала. Тхан доьзалехь кхиъна бу сан кхолларалле болу безам. Х1унда аьлча, тхан дена ч1ог1а хазахетара пондаран аз а, эшарш а. Деккъа нохчийн иллешка ладоьг1на ца 1ара иза. Дозанал арахьарчу иллиалархойн пластинкаш хуьлура тхан ц1ахь. Масала, Робертин Лоретти а, кхиберш а. Оцу музыко т1еверзийра со кхоллараллина а, иллешна а. Ткъа байт язъяр, цу байта юкъахь адаман васт кхоллар, и пох1ма суна тхайн дешичера Гадаев Мохьмад-Селахьера, Дала гечдойла цунна, схьадеана ду. Суна ч1ог1а дукхавезара и. Ас хазахетарца т1елоцура цуьнгара тхан дега кхаьчна кехат, х1унда аьлча иза чуволлалехь кест-кеста вог1ура иза. Цуо даима соьга журналистан болх харжа олура. Сан ч1ог1а оза безам бара цуьнга, цуо язъйинчу байтех ас бераллехь дозалла дора. Цуьнан цхьацца йолчу, философски т1е1аткъам болчу байтех со воккхахилча бен кхетта а вац. 1972-чу шарахь иза вайх д1акъаьстинчу заманахь, со эскарехь г1уллакх деш вара. Суна вуно ч1ог1а новкъа деанера цуьнгара сайна хезна т1аьххьара хьехам боцуш, и сох д1акъастар. И хаам бохьуш соьга дог1учу кехатца, тхан дас соьга яийтинера цуьнан «Дарта» ц1е йолу байт. Ткъа, кхано, со ц1авеъча, ас цунна мукъам а баьккхира. Поэзе сан цкъа а кхачалур боцу безам Мохьмад-Селахь Гадаевс бахийтина бу.\n- Жималлехь хьуна мила хила лаьара? Муьлха корматалла яра хьан даго къобалъеш?\n- Х1оккху хаттарна ас делла жоп тамашийна а хета мега дешархошна. Жималлехь суна хьехархо хила лаьара. Бакъду, оцу корматалле бацара сан безам. Нагахь сайна хьехархоша «шиъ» диллича, ас х1оразза а оьг1аз а воьдий, сацамбора – Дала мукъалахь, воккхахилча сох хьехархо хир ма ву, олий. Т1аккха-м дешархошна сайна лууш долу оценка дуьллур ду хьуна ас дневникана т1е. Хуьлийла и «шиъ», я «пхиъ», ойлайора ас. Амма кхано, со кхийтира церан болх ч1ог1а хала хиларх. Цундела со таханлерачу дийнахь х1умма а дохко ваьлла вац айса и корматалла ца харжарна. Х1етте а атта хеташ бешхир бац и хьехархоша. Х1ора стеган шен-шенойла а хуьлу, шен-шенхьуьнар а хуьлу, ткъа цаьрга хьаьжжина цуо шена дахарехь некъ а хоржу. Цундела ас Далла хастам а бо х1ара пох1ма цуо суна даларна а, х1унда аьлча ас бен болх уггар хьалха нехан самукъа доккхуш болх бу, наха баркалла олу болх бу.\n- Айхьа дуьххьара д1ааьлла илли я язйина байт тахана дагайог1ий хьуна?\n-Дуьххьара ас яздина илли х1инца массарна а девзаш ду. «Малика» ю цуьнан ц1е. И илли дара ас дуьххьара д1ааьлла дерг а. Цунна т1ехь 1ама а волавелира со. Майрра д1аала мегар ду, и илли ду сох иллиалархо винарг, аьлла.\n- Муьлха илли дара хьо г1араваьккхинарг? Муьлхачу иллина декхарийлахь ву хьо тахана массарна а вевзаш хиларна?\n- Сан иллеш цхьаъ-цхьанна т1аьхьа «охьа дуьйла деллера». Х1етте а «Дагмара» илли дар-кх со г1араваьккхинарг а, массарна а къаьсттина дезаделла илли а.\n- Дуьххьара хьан пох1ма къобалдинарг, ахь кхоллараллин дуьне хьайна схьадоьллучу заманахь хьуна куьйг кховдийнарг мила вара? Хьенан ц1е яккха луур дара хьуна?\n- Бакъдерг ала деза, суна г1о динарш дуккха а бу. Дукхаберш уьш Ножай-Юьртан Культуран ц1ийнан белхалой бу – Эльмурзаев Бека, Бушуев Мохьмад, Салманов 1илман, Аздамиров Бек. Суна ч1ог1а хазахетарца цаьрца цхьана иллеш олуш. Со школера валарца со клубе воьдура, уьш иллеш олуш буй-те я репетици еш буй-те хьажа. Ткъа со нагахь царна т1е1оттавелча, сайн де эрна д1адахана цахетара суна. Церан муьлхха а илли, муьлхха а мукъам ч1ог1а хазахетара суна. Ткъа цаьрца цхьаьна со а г1ертара илли олу айса бохуш, цхьацца бахьанаш лело. Цара тергоцаеш ца витира со. Суна сатийсам а кховдийра, сох илли алархо хир ву аьлла.\n-Хьо илли алархо санна вевзина а ца 1аш, гочдархо санна а вевзаш ву. Таханлерачу дийнахь дита-м ца дитина ахь и г1уллакх?\n- Гочдар ас дитина дац. Муьлха а г1уллакх цкъа хьалха д1адолалучу заманахь стеган хобби санна д1адолало. Амма и кхоччуш лаккхарчу т1ег1ант1е даккха уггар хьалха харж еза, материальни аг1о ю кхузахь коьртаниг. Дукха къахьега а деза, болх бан а беза. Ткъа мах боцуш къахьега тхан боцучу аьттонца вуно хала ду. Х1инца а наг-нагахь ойла хуьлу сан цхьацца йолу кино гочъян, амма соьга цхьаьнга чекхадаккхалур долу г1уллакх дац иза. Ас х1етахь, ахь билгалъяьккхина кино гочъечу заманахь боьдуш т1ом бара, ахча а, таронаш а юьйцучохь а дацара, коьрта 1алашо нехан цхьажимма мукъне а самукъа даккхар яра. Ткъа соьца цхьана х1етахь цу кинофильман т1ехь болх беш хилларш а мукъа бара, балхахь бацара.\n-Оьрсийн а, нохчийн а, я дозанал арахь а муьлха иллиалархой бу хьан даго къобалбеш?\n-Бакъдерг дийцича, таханлерачу дийнахь оьрсийн эстрадехь х1ара ву аьлла сан даго т1елаьцна а, ас къобалвеш а цхьа а артист вац, х1унда аьлча адаман культурни хьашташ кхочушдан араваьлла вацц цхьа а. Попсас д1алаьцна шайолу сцена. К1оргера маь1на долуш, ойла йойтуш илли олуш цхьа а вац. Амма хьалха ишта дацара. Ас ч1ог1а лорура Магомаев Муслиман, Буль-Буль Оглы Поладан а кхолларалла. Дог даарца ладуг1ура ас церан эшаршка.\n-Хьан-хьайн иллеш юкъахь муьлха илли ду уггар хьуна хазахеташ, ахь дог даг1арца сих-сиха ладуг1уш?\n- Муха хир дара, боккха доьзал болуш долчу дега-ненега хаьттича, муьлха ду хьуна уггар дукха деза бер? Ишта хьал хили соьгахь и хаттар делча. Массо а иллеш ас айса яздина ду, цундела уьш массо а суна гергара а ду, хьоме а ду. Ас къахьоьгу х1ора иллин чулацам болуш хилийта, ладог1архочуьнга цунна т1ехь ойла яйта. Х1етте а суна хаза хета айса лирически чулацам болу иллеш д1аолуш, х1унда аьлча, уьш хаза а ду, ладог1архошна цкъа а к1орда а ца до уьш.\n- Хьан массо а иллеш к1оргера чулацам болуш, шайна т1ехь ойла йойтуш ду, уьш массо а ахь яздина ду. Хьа-хьайн дахарера кийсагш юй церан чулацамехь юкъахь жимма а? Автобиографични дуй уьш?\n-Дера ду. Нехан хьал хуур дац, сайчуьнца иза дуста ца дуьстича. Сайгахь долу хьал, суна дахаро кховдийна болуш болу некъ, суна хилла хало, ткъа иштта суна Дала белла ницкъ и хало эшо - и шадерриг сайн иллешкахь хаадалийта г1ерта со. Масала, халонаш генаевлча, толаман илли яздан дог дог1у. Дог доьхна хилча, г1айг1ано хьул йина ойла хилча, т1аккха илли яздан а, лакха а дог ца дог1у.\n-Таханлерачу дийнахь вайн эстрадехь долу хьал муха хета хьуна? Цхьа а къегина седа буй вайн къоначу йишлакхархошна юкъахь?\n- Вайн эстрадехь болчу илли алархошка ладоьг1ча, хетало ладог1архойн лаам а, ойла а царна бен доцуш санна. Х1унда аьлча, цара олучу иллин маь1на ца хуьлу, я и маь1на каро г1ерташ цара башха къа а ца хьоьгу. Муьлхачу а эшарна т1ебоьдуш болу некъ таханлерачу дийнахь нийса бац. Хьалха атта вахьа а ца ваьхьара илли ала. Аудиторин хьашташ кхочушдан сцени т1е девлла хилар х1инца лерачу артисташна, мел хала хеташ и делахь а, дицло. Масала, со илли ала сцени т1е ваьлча, суна ч1ог1а хазахета, сан дог айало, зал чохь 1аш болу ладог1архой къаьсттина ойлаеш, сан х1ора дашна т1ехь тидамбеш, соьга ладуг1уш гича. Ткъа х1инцалерачу артистийн и 1алашо суна ца го. Т1аьхьарчу хенахь дуккха а конкурсаш ю къона йишлакхархошна юкъахь еш. Со кест-кеста жюри юкъахь хуьлу цигахь. Пох1ма долуш кегийнах а дукхабу царна юкъахь, амма х1етте х1ара ву аьлла сан даго къобалвина, къасто лууш цхьа а вац, суна схьагарехь.\n-Т1ейог1учу ханна муха ю хьан планаш, ойланаш?\n- Т1ейог1у хан мел йисина хууш а дац, цундела башха дукха сатийса а цалаьа. Илли яздан сан лаам цкъа а кхачор бац аьлла хета суна. Цундела сан ладог1архой сагатдан ца кхиабеш, керла альбомаш а, керла эшарш а хир ю, Дала мукъалахь.\n- 1имран, хьуна даггара баркалла ала лаьа хьайн мукъа хан йоцушехь х1окху къамелехь дакъалацарна. Дела реза хуьлда хьуна. Тхо тешна ду, хьан иллеш халкъалахь даима даха дуьсур хиларх а, ахь хьайн кхоллараллехь керла кхиамаш бохург хиларх а.


Хьан дог хьостуш дош эра ду. Красивое чтение аята Аль Курси Mp3. A [Official Music Video]. Хава Ибрагимова Хьан дог хьостуш. Julia Michaels [Official Audio] Смотреть все песни. Kygo — Happy Now ft.\nЧеченская Песня Хьа Дог Хьостуш Дош Эрду 2018 — Скачать mp3 бесплатно\nSign up Sign in. Try to change the query. Хьа безамо хьоьсту дог. Диц дийр ду хьаза б1аьргаш хьа. Хьан дог хьостуш дош эр ду Са Дог Ду Хьо Безамо Хьостийла Дог Хьа Хьа безамо 1овжина дог.\nЧеченская Песня ????Хьа Дог Хьостуш Дош Эрду???? 2018\nхьотуш Хьан дог хьостуш New [exclusive M95]. Йовхо яц ахь елларг дог шийла ду New [M95]. Сан дог ду M Хьа б1аьргаш догу M Эра Ду new Хьа безамо 1овжина дог. Сан дог ду хьо. Эра Доброты Евгений дога. Мохь тоха ас эру ду.\nХьа зезаг ду со хьоменаг. Са дог ду хьо.\nДог йижа хьоттур ду M Сан дог хьа дагца M Сан дог ду безамах догуш. Са дог ду хьо са дог ду.\nФу бериш ду ти хьа. Русский красавчик поет на чеч. Яр дуьне дош доци хуур ду.\nАхьа вицве эра ду. Ирсах ма вакхариг, тховса ирс ду хьа.\nХуур ду яр дуьне дош доци! Хаза бIяргаш, хаза лелар хьа ма ду.\nСкачать чеченская песня хьа дог хьостуш дош эрду на телефон в хорошем качестве\nДелаца гергарло хьа ч1ог1у ду ва Хьажи!!! Дарба а доцуш, лазамна къурда бина,Деттало дог сан, доцуш делла йа дийна.\nДу тахна гIийла байначу безаман аз,БIаьстенах доккхуш дожий ахь даг тIера заз. Даггара сай мерза безам, ас и хьоьга кхийдош хилча, кхин хIу оьшу, дагнаезнарг. Мила длш те, дагнаезнарг, хьан даго ша къастинариг. Мял зама хан яларх суна хьо йицлур яц, мял шараш д!\nчеченсвая Хьан дог хьостуш дош эр ду. Асхаб Вахарагов- х1ар илли совг1ат леран ду Гемчигар Хьавийн и езш и лорш волч к1антегар Ойсхарар Рустамигар,1адик йойла хьа Хьава ассам сай кхи лохар ю.\nОйланашца даима сайца лелош дериге дуьне хьа б! Дика ха яллера суна хьо везна Ейнера мерза наб,байнера синтэм Дицира сайна безам а тоьлла,кхоьруш со хетарна хьа дегна х1ира Ахь лоьху куц-хазал — яц иза соьца.\nАм сан дог къейлех ду,из хьуна довзац амма хьо тешала — дац иза десса Тамара Дадашева г.


Талорш лелош берийн тоба гучуяьлла Австрехь\nБархI шарера шийтта шаре кхаччалц бен хенаш яц Лакхарчу Австрерчу Велс гIалахь полицино совцийначу нохчийн берийн. Уьш бехке деш ду, гIаларчу паркехь кхечу берех летарна а, кегийра къоланаш дарна а.\nПолицино бинчу хаамца, цу берех диаммо даханчу кIирандийнахь урамехь кхозуш йолу газетийн касса лачкъийна хилла. Австрерчу урамашкахь мукъаденошкахь бIогIамех хьалаухкий хуьлу газеташ чохь долу тIоьрмигаш.\nГазета эца луучо цуьнан меха ахча чутосу уллехь кхозучу касси чу. Iедалхоша чIагIдарехь, нохчийн доьзалшкарчу бераша ишттачех цхьа касса бIогIамна тIера схьа а яьккхина, йостуш гина тешашна.\nЖимма хан яьллачул тIаьхьа меттигерчу паркехь кхиазхойн дов даьлла аьлла, кхайкхинчу полисхоша лаьцна 10 берах лаьтташ йолу тоба. Царех уггаре а воккхахчун 12 шо хилла. Шайн дов иккхинчу меттигерчу берашца леташ, цо царех цхьанна урс а тоьхна, яйн чов йина, бохуш чIагIдо Iедалхоша.\nХьалхе дуьйна а кегийра талораш лелор бахьана долуш полицин тидамехь хилла и жима кIант. Цо мукIарло дина, ша урс тохарна а, бIогIамтIерачу касси чуьра ахча даккхарна.\nЦунна а, цуьнца цхьаьна кхин а 9 беран а гIуллакхаш прокуратуре дIаделла. Амма и бераш низамца жоьпалле озолла даккхий ца хиларна, царех йолу информаци берашна Iуналла даран хьукмате а, мухIажарийн гIуллакхех йолчу хьукмате а дIаелла полисхоша.


Буьйсанна дIасалелар дихкина Нохчийчохь\nКоронавирус бахьана долуш Оьрсийчохь уггар хьалха буьйсанна дIасалелар дихкина Нохчийчохь. Республикан куьйгалхочо Кадыров Рамзана дийцарехь, адамаш а, машенаш а дIасалелар сацош ду республикехь сарахь 8 даьлча, Iуьйранна 8 даллалц. Цу ражо болх бечу заманна дIасалела бакъо ю болх ца бича ца йолучу урхаллийн белхахойн.\nИза ца дича цадолуш дина ду, яздина Кадыровс шен Telegram-каналехь. Цо дийцарехь, комендантан сахьт болх бан долалуш ду тахана, Зазадоккху-беттан 3-хь дуьйна. Юкъаяьккхина раж маца дIайоьрзур ю дуьйцуш дац.\nЦул сов, Оханан-беттан 5-хь дуьйна доза тухуш ду республике чуйогIучу транспортна а, адамаш чудахкарна а. Цуьнца цхьаьна Нохчийчу цIабахка луучарна хьехар дина Кадыровс, иза дан деза Оханан-беттан 5-гIа тIекхачале аьлла.


Кушиташвили лацарна декъа вац ша, боху нохчийн боксёро Хатаевс\nБоксер Кушиташвили Георгий дIалацарна ша декъа ву бохург харцдина нохчийн боксеро Хатаев Имама. Шеца а, Георгийца а цхьа бала бац Кадыров Рамзанан, спортехь кхиамаш Дела пурбанца бохуш ву ша, шена халахета Кушиташвилица иза хилла, яздина Хатаевс Инстаграмехь.\nРосгвардин эскархочун тохарна лаьцна боксер Кушиташвили Георгий цуьнгара цхьаъ даьккхина леррина бехке вийр волчу хьоле хIоттийна хилла аьлла хета цхьаболчу тренершна а, цуьнан накъосташна а. Церан хьесапехь, иза дина хила мега "Ахмат" спортан клубан декъашхочун, нохчийн боксерна Хатаев Имаман конкурент дIаваккха а, Оьрсийчоьнан Олимпан тобанехь цунна меттиг яккха, хаам бинера "Эхо Москвы" радиостанцино.\nКушиташвилина дуьхьал бехктакхаман гIуллакх долийна Iедалан векална ницкъ барна. Оганнисян цу гIуллакхна юкъахь ву теш санна.


Интернет машанашкахь, официалан мел боцчу хаамийн гIирсашкахь а, могIарерчу наха шайлахь хIети а шуьйра бийцаре бо лоьрийн болх, вала воьжначу лазархочуьнга а, ур-атталла, цара токхамаш байтар, доцу сурт а хIиттош, массо тайпа молханаш эцийтар.\nДустар а далош, хIирийн мехкан а, Нохчийчоьнан а лоьрийн хьокъехь, шенний ган а гина, билггал шена хуучух дуьйцуш ю Теркйист кIоштера яхархо Маржан.\nМазалкан кIоштехь ехачу цуьнан йоьIан кIентан голана кху деношкахь операци йина Беслан гIалахь. Цо дийцарехь, хеназа цIийнда а велла, и байш кхобуш юй хиъча лоьраша, шаьш гIайгIа а бина даьккхина цунна маьхаза дарба лело бакъо луш долу квота олу кехат а.\n«Связки» олу голан пхенаш хедда еш чолхе операци а хилла иза, схьахетарехь. Маржан ю дуьйцуш.\nМаржан: «КIант гайта Беслане яхнера йоI лоьрашна тIе. Лоьро еза операци хиларна квота яккха еза аьлла. Ур-аттал иза а шайна тIелаьцна –кх хIирийн лоьраша. КIант, юкъара ца ваккха деша дIавахийтина Ростов гIала. Циггахь яхийтина цуьнга анализаш а. Берриге кечам бина баьлча схьакхайкхина.\nКIант гайта яхар доцург и нана кхин яхна а яц цига. Кху беттан 2-чу дийнахь чувиллина лоьраша иза, шолгIачу диннахьехь этIийна. ХIинца чIогIа дика ву. Цхьа молха ца эцна-кх цара! Мукъа денош доллушехь ван а вогIуш лор хьожу боху. ПIераска дийнахь аравоккхуш ву».\nБеслан гIаларчу хIирийн лоьрийн балхахь ма диццара шовкъе а, карзахе а дуьйцура Маржана нохчийн лоьрех а, амма йоккхачу гIайгIанца а, халахетарца а.\nМаржан: «ХIинца оцу Беслан гIалахь болчу лоьрашца буста лаьа суна кхузарниш. Тхан вешин зудчун легашна операци йина гIалахь уггар ду бохучу дарбанан цIийнехь. ДогIуш долу ахча 14 эзар ду я 18 эзар ду хаац, дIаделла хьалххехь.\nОпераци а йина араяьккхина, «каталка» олучу ворданна тIехь схьаялош ю нус. Иза самаяьлла а яц. ТIаьххье араяьллачу лоьро мохь бетта "кхин а 5 эзар ахча догIу шуьгара» .\nМохь туххуш боху, цхьа хьулам а бац беш. Эхь а ца хеташ, ахча охьа-м тосийта. Сама йолу ца йолу а ма ца хаьа этIийнарг! «Верас мила ву кхин а 5 эзар догIу шуьгара! Мила ву хьалхара!», - бохуш моххьа-м эхара. Ва, везан Дела лазархо метта яллалц са а ца туху кхара-м бохуш Iий-кх со…»\nЛоьрийн балхах дийцинчу Маржанна хетарехь Нохчийчохь жимачу берана а хаьа, цIена а, тешаме а хилла, дуйца чIагIонаш йина Дарбанан цIийнашкара цхьаболу белхахой ахча хьалха ца даьккхича лазархошка юха ца хьовсий.\nЦунна моттарехь, дукха масалш ду лоьрашна бен дIа цахетарца, дог цалазарца доьзна могIарерчу нахе вон деъна.


Нохчийчохь бистина кхачан мехаш, оцу хьоланна дуьхьалдуьйлу Iедал\nЗазадоккху-бутт 22, 2020\nНохчийчохь кхачан а, молханийн а мехаш коронавирус яржале хиллачу тIегIантIехь латто гIерта урхаллаш. Цунна лерина полицин рейдаш ю дIайоьлхуш Соьлжа-ГIаларчу а, Гуьмсерчу а, Шеларчу а, кхечу гIаланийн а, яртийн а кхача бухкучу меттигашкахь, аптекашкахь.\nИ тайпа барамаш а латтош, дехка деза йохкархоша шайггара мехаш хьалабахар, хьийхира пIераскандийнахь коронавирусца къийсам латто кхоьллинчу штабан кхеташонехь Нохчийчоьнан куьйгалхочо Кадыров Рамзана.\nУн ца даржийта кхоьллинчу штабан кхоьрте хIоттийначу Ахмадов ШахIида бинчу хаамца, дознал арахь а хилла, махка юхабаьхкинчу нахах 193 стаг ву карантинехь. Цо бахарехь, коронавирус Нохчийчу цакхачийта къахьоьгуш ю эпидемстанцеш а, лоьраш а, Iедалан кхийолу структураш а.


Кавказерчу Iедалхоша шайна кхераме хиларна, шаьш дIа ца яздайта боху нахера «шпионан къоламаш»?\nТехнологийн прогрессан йийсарехь\nХIинжа-ГIалара 20 шо долу вахархо бехкево «шпионан» флекшанаш йохкарна. Духхьара дац иза, «сов хIилла долу техникан гIирс» - видеокамера, диктофон шеца йолу гаджет эцначунна дуьхьал боккху бехктакхам.\nДагестанан Талламан комитето бахарехь, бахначу баттахь жима стаг гучваьлла 5000 соьмах аудио, видео дIаязъен къолам бухкуш. Оьцург, гарехь, хилла иза Iораваккха араваьлла полисхо.\n«Лерина гIирс» эцарна-бохкарна Къилбаседа Кавказехь дахначу шарахь жоьпе озийна Iедало массех стаг.\n200 000 сом гIуда, я 4 шо набахтехь даккха тоха тарло ХIинжа-ГIаларчу вахархочунна.\nКхушара а айдина и санна долу массех дов Къилбаседа Кавказехь.\nИштта, Старопол махкахь, Зеленокумскехь, 43 шо долу вахархо ву цо 2012 шарахь базарахь лело бихкина «къоламан хьесапехь бина лерина гIирс» эцарна жоьпе ийзош. Эцначул тIаьхьа, и «къолам» бухкуш лаьцна иза.\nТкъа Нохчийчохь 64 шо кхаьчначу вахархочо интернетехула мах а белла, эцна интернет чуоьцу гIирс а, аудио дIаязъе компьютеран «дахка» а. Поште шен уьш схьаэца вахча, лаьцна полисхоша.\nГIирс оьцург - лоцу, бухкург - вуьту\nБакъду, нисло гаджеташца зуламдеш а. Масала, стохка Дагестанехь «шпионан» гIирсца нехан банкан картанаш тIера ахчанаш дехира, 200 стеган лачкъийра ах-миллион гергга сом. Амма иштаниг цхьаъ ду, ткъа массанхьа а юхкуш а, оьцуш а йолу видеокамера я диктофон тIехь йолу «къолам» хьан долахь хилар – кхин ду – иза дерриг а дуьненахь легалехь хиларе терра.\nГIебарта-Балкхаройчуьрчу адвокато Туганов Фарида дагалоьцу: массех шо хьалха берашна Китайра камера шеца йолу «къолам» эца дагахь, яздина цхьана дас интернете. «Къоламан» метта ФСБ-нера нах кхаьчна иза волчу. «И тайпа гIирс тергонехь кхобу Iедало», боху Тугановс.\nНаггахь а ца доьрзу машарца къилбаседа кавказхошна парггIат массанхьа а бухкуш, оьцуш болу «шпионан» гIирс эцча.\nКхечу адвокато, Ахмадов Тимирлана, билгалдоккху, и тайпа гIирс бухкучаьрга Iедало хIумма а ца олуш, дукха хьолахь оьцурш низаме озош хилар.


Кароррий-те гулйина кинжканаш еша нах?\nЗазадоккхучу –беттан юьххьехь Нохчийчохь Iедалан тIегIанехь акци ю йолийна дIахьош «Библиотекана совгIатна киншка» аьлла.\nБексултанов: «Цхьа кхо бIе ешархо мукъана а велара вайн кху махкахь..."\nСоветан заманахь Оьрсийчоь уггар кинжкаш дукха йоьшу пачхьалкх лоруш хиллехь а, тахна муьлххачу а статистико бакъдо, кинжкашца гергарло лелочийн терахь хаъал охьадалар ерриг Оьрсийчохь.\nНохчийчохь а дац да воккхавуьйр волуш хьал.\nЛитературо адамийн синкхетамна боккха тIеIаткъам бо. Цундела шен къоман истори, мотт, цуьнан хилларг-дерг довзийтархьама вайнехан яздархоша дуккха а арахоьцу говзарш, амма шаьш яздархоша а даре деш, бац уьш оьшуш, йоьшуш нах.\nНохчийчуьрчу оьздангаллин министраллин омраца Зазадоккхучу беттан юьххьехь акци йолийна махкахь «Библиотекана совгIатна киншка».\nАкцин Iалашо лору еса лаьтта библиотекийн терхеш дIаюзар, киншкех къаьхкинчу бахархойн ойла юха тIеерзор.\nТкъа яздархошка шайга ладоьгIча, толаме хир дара аьлла хета, нагахь санна хIора вахархочо книгийн метте цхьацца и киншкаш ешархо велча совгIатна.\nЦу хьокъехь яздархочо-прозаика Бексултанов Мусас далхийра Маршо Радион шеца хиллачу къамелехь. Цо хьахийра шен дукха хан йрццуш кхечу яздархочуьнца, поэтца Абдулаев Лечица оцу хьокъехь хилла къамел.\nБексултанов: «Ас боху Абдуллаев Лече, делахь цхьа кхо бIе ешархо мукъана а велара вайн кху махкахь. Ахь хIун дуьйцу, боху цо соьга, кхо бIе хилча-м хьуна кхи хIун оьшура. Кхетий хьо цо бохчучух? Цунна хаьа уьш боцийла, суна а хаьа».\nИштта дагалецира Бексултанов Мусас 80-чу шерашкахь нохчийн къоман культура лаккхарчу тIегIанехь йолчу хенахь, керла киншка араяьлча хуьлуш хиллачу кхоах, тахана къомана хиллачу эшамах а.\nБексултанов: «80-чу шерашкахь санна вайн култура лакха яьлла зама еана яц нохчашна цкъа а. Гуттар театршка оьхура нах, яздархо веача мел доккха хIума хетара, цуьнца цхьаьнакхетар хилча а. Суна дагадогIу, муьлхха а нохчийн киншка араяьлча, кхаьънаш дохуш, ши-кхо туька бен ян а яцара хIетахь. Цигахь раьгIнаш хуьлур-кх, киншканашна хIуттий».\nАдаман кинжкица гергарло, доттагIалла бераллехь долалуш ду. Кеп-кепара кинжкаш ешаро довзуьйту цунна дуьненан Iилма, хаарийн лакхене кхачаво, бохуш марздора тоххара ишколашкахь берашна киншка ешар.\nДелахь а, вайна ца тахь а, ткъе итт - шовзткъа шо хьалха санна, ешаре, библиотекаш хьашт долуш бац, къаьсттина кху заманан кегийрхой.\nПсихологашна, хьехархошна а бахаьанаш го керла юкъаевллачу технологеша адамийн хье дIабаьхьна хиларца.\nТкъа Iилманчаша чIагIдарехь, цхьана а интернето а, техникин гIирсаша а хуьйцур дац яздархочун синкхетамах, дагах чекхдаьлла, яздина дош.\nСоьлж-ГIаларчу хьосташа дийцарехь, йолийначу акцех баьлла пайда хIинцале а. Къоман библиотекана совгIатна цхьана дийнахь бахархоша шайгара елла 2,5 эзар киншка.\nНохчийчуьрчу Ноьвран, Теркйистан, Куьрчалан, Шуьйтан кIошташкара библиотекаш а юзуш ю ярташкарчу бахархоша совгIатна лучу киншкийх.\nКеп-кепара энциклопедеш, дошамаш, техникан, юьртбахаман хьелех ,медицинан киншкаш. Яц царалахь къоман исбаьххьаллин литература.\nДозаллица хаамаш баржийна Москохарчу Ельцинан цIархчу библиотеко совгIатна Нохчийчоьнна 5000 эзар киншка елла, Ломоносовн цIарахчу пачхьалкхан уиниверситето 500 елла, иштта дIа кхин а бохуш.\nАмма болчу хаамашца, яц и литература цкъа а книгашешархочо шен тидам тIебохуьйтур болуш.\nШен цIе яккха цалиинчу Соьлж-ГIалин библиотекан белхахочо элира «Москохара дуьйнна схьакхачийна киншкаш доккхачу декъанна царна шайна а оьшуш а йоцу технически литература ю».


Школашка кхаа рожехь къа ца хьегийта гIерта Iедалхой\nChechnya - Graduation Day At School number 25, Grozny, 26 May 2017\nНохчийчохь доьдучу шарахь 15 керла школа ян тIелаьцна Iедалхоша. Кхаа рожера дешар шина роже дерзорхьама а, лаьмнийн кIошташ кхион мехкан урхалхочун программица а догIуш, Веданан кIоштарчу Зеламхан-Юьртахь 220 берана лерина школа ян йолийна хIинцале а. Беной-кIотарахь 120 берана деша таро луш школа йина яьлла карарчу заманчохь.\nШколашкара кхаа рожера дешар шина роже дерзо карадогIучу шарахь ахча хьажор ду Нохчийчу аьлла, дIахьединера стохка. Ишта программи юкъа яхна Буряти а, ГIалгIайчоь а, Дагестан а. 11 миллиард сом билгалдаьккхинера школашкара проблема цхьалхаяккха.\nЙолчу информацица, таханалерачу дийнахь махкарчу 70 школехь бераш кхаа рожехь доьшуш ду. ТIаьххьарчу 4-5 шерашкахь Нохчийчохь 30 сов школа схьайиллиншехь, хьал хийцалуш дац аьллера мехкан куьйгалхочо, республикехь бераш дуьненчу дийлар лакхара хиларна.


Шайн берех хилларг ца хууш беха бIаьннаш Нохчийчура наной\nЛахьан-бутт 30, 2012\nНохчийчоь -- Шайн бала оьций, лар а йоцуш байначеран гергарнаш гулло сих-сиха Соьлж-ГIалахь, 2012\nНохчийчохь тIемаш доьлхуш лар а йоцуш байначу нехан гергарчара рогIера пикет дIаяьхьна Соьлж-гIалахь. 100 гергга стаг гулвеллера Iедалийн тидам шайн балана тIебахийта гIерташ.\nДаиманна шаьш дIахуьттучу меттехь, Соьлжа-гIала юккъахь, къаьмнийн доттагIаллийн майдана йистехь, журналистийн скверехь, дIаяхьара цара шай пикет. Массо а хенахь, шайгахь хуьлуш долу кехаташ тIера кхайкхамаш а бара: Тхан бераш мичахь ду? Тхан кIентий юхаберзабе! Бераша хоьтту тхан дай мичахь бу?\nЦхьа бIе ца кхоччуш декъашхо вара цигахь гулвелларг. Журналисташ а баьхкира, цаьрга хеттарш а дира. Маршо радиога, цара дийцира, шай коьрта Iалашонех а, кесст-кесста ишшта арадовлар бахьнех лаьцна.\nАкцийн декъашхо: «Тхайн вежарий,ненан кIентий байна болу. И бахьан дут хо арадовлар.Оха массаьрга а дехар дуора-кх, тхан байнарш мичахь бу хьажахьар аьлла. Тахана дукха наной арабоьвла бу кхузахь. Итт шо ду сан ваш вайна. Цхьа а хIума ца хаа суна цуьнах лаьцна. Сан вешийн цIе Шамаев Ризван ю.2002 шарахь, стигалкъекъа беттан 27 дийнахь дIавигшина ву иза.\nДIавигинчуьнна нана: "Сайниг вигина итт шо ду. Чуьра дIавигина ву иза, 7 БТРца бахка а баьхкина. Сан цIийндай, ши кIантий, тхан лулара цхьа кIантий дIавигнера.ШозлогIачу дийнахь, цIийндай, цхьа кIантий новкъахь вахькхоьссинера, ткъа, цхьа кIантий, лулахой, хIинца а каронза бу».\nНаношца байначу кегийчу нехан цхьаболу дай а бара. Царах цхьаммо, догдоьхна ишшта къамел дира.\nДIавигинчу кIентан да: «Кхузахь гуллуш ду аьлла даькхина дут хо,амма, цкъачуьнна кхин гучдолуш хIума дац. Байначарах къаьсташ дац. Сой, сан ши кIантий вар дIавигнарг.Жимахчуьнца со схьаваийтира, амма важа хIинца а карош вац. ОЬрсийч бара тхо дIабигнарш. Байнарчарна тIаьхь болх бан безар, лаха безар».\nМасех бутт хьалха, оцу наха ишшта пикет дIахьош ю аьлла шена хезча, дукха сихонца, махкахь мел йолчу ницкъаллийн структурийн куьйгалхой а гулбина, оцу наношна доьххьал уьш вахь а ховшийна, кхеташо дIаяхьар Нохчийчоьнан куьйгалхочо Кадыров Рамзана.\nЦхьанге а и кхеташо дIа ца язъейтира. Мехка куьйгалхочо цигахь, дуйнаш а дууш дIахаийтира, ша, байначу нехан санна сагаттадеш цхьа а хаттар дац аьлла. Амма, ша мел дIагIертарх, шена мел лаарх, и хIума чекха ца даккхало, аьлла хаам бира цо, ишшта а гIийла болчу оцу наношка.\nХIинца а, Iедалшка гIоне хьоьжуш цаьрга кехаташ чу луш лела дуккха а наной а, йижарий а. ХIара зуда санна.\nВайначу кIентан йиша: «2011 шарахь, сайн ваша вайна аьлла юха а кехат чу деллера ас Старопееомыслан кIоштерачу полици. Хьан цхьа а бух бац, ахь дуьйцучуьнна, аьлла дIа ца ийцириа соьгара уьш. ХIун дан деза оха?Хьаьнга хIун ала деза»?\nИ акци вовшахтоьхнарг яра «Ненан орц» цIе йолу цхьанатуохаралла. Цуьнан куьйгалхочо Межидов Зайнапа ишшта дийцира Маршо радиога.\nМежидова Зайнап: «Гул-м деллера тхо, Делера цхьа къинхетам хира бац теша бохуш. Бераш дайна наной тергал беш кIезга нах бу вай Нохчийчохь. Цхьа Рамзан массангхьа кхиа а ца во, амма, улле боьвлчарна, бала а ца хуьлу».\nБайначу нехан гергарчара дIаяхьанчу пикетан, хIинцалца санна терго ца йира. Цхьа шина сахьтехь латта а лаьттина, дIасабахара цхьана буохамо вовшахтоьхна болу и зударий. Амма, наной хиларе терра, сатийсам бовра бац шай, цундела, и акци тIаьххьара яц боху цара.


Лоьрийн гIалаташна тIекарлойо Iедало\nСтрасбургера кхел орцах яьлча...\nЧеркессерчу дарбан цIийнахь веллачу стеган гергарчара лоьраш жоьпе озор доьху Европан кхеле\n2013-чу шеран Дечкен-беттан 18-чу дийнахь Тимченко Денисна терапевт кхайкхина цIерачара. Шелвелла, вирус лаьцна, лоьрашна тIегIо, аьлла цуьнга. Амма цамгар дийно-дийно чIагIлуш хилла. Кхин кхо де даьлча медицинан орцан машенца Черкесск-гIалин клинике вигина цомгушниг. Цигахь цунна пехийн пневмония ю аьлла.\nГергарчара дийцарехь, карахь полис йоллушехь, Тимченкона молханаш гергарчаьрга эцийтина. Чувиллина де даьлча реанимаце дехьаваьккхина иза, ткъа цигахь велла.\n2014-чу шеран бIаьста Тимченко Денисан доьзало Оьрсийчоьнан Бехктакхаман кодексан 109-чу артиклца а догIуш (белхан декхарш дуьззина кхочуш цадарна, ларамза стаг вер), жоьпе кхайкхина лоьраш.\nЭксперташа Iорадаьккхина, лоьраша тергамза, доггIу дарба ца деш валийтинийла Тимченко. Амма Талламан комитето 2015-чу шеран Iай сацамбина ша айдина хилла бехктакхаман гIуллакх дIакъовла. Шо даьлча бен аьтто ца баьлла гергарчийн дов юхаайдайта – 4 лор зен волийна.\nВеллачун доьзалан векална, "Бакъонан зона" цIе йолчу юкъараллан юристна Шолохов Игорна хетарехь, лоьралла дан декхаре болучара тесна витарна велла Тимченко.\nАйдинчул тIаьхьа, бехкенаш жоьпе ца узуш, низамо хьал зен луш хуьлу хан дIаялийтина талламчаша. Иза олий, Черкесскан кхело гIуллакх юхадохьуьйту прокуратуре, цигахь дIакъовлу.\nОьрсийчоьнан низамхошкахула Талламан комитете дов юхаайдайта гIертарх гIуллакх а ца хилла, Европан адамийн бакъонийн кхеле арздина Тимченкон гергарчара – нанас, йишас, зудчо, йоIа.\n"Кхело лоьраш бехкебина бацаро, уьш бехказа бохуш, дов къовларо бохамна дуьхьал компенсаци эца йиш йоцуш битина гергарнаш", - боху юристо Шолоховс.\n"Кавказ.Реалиино" дуккхаза а дийцина и санначу хьелех лаьцна. Талламчаша, прокурораша, кхелаша ма-доггIу ца толлуш дитина дукха ду лоьрийн тергамзаллица доьзна девнаш.\nКхушеран Iай 20 эзар евро дала декхарейина Страсбургерчу кхело Оьрсийчоь ГIалгIайчуьрчу Бопхоева Заирин нанна. ЙоьIан могашалла галъялла, ша яда а йина, майра хила гIертачун доьзалехь хьийзийча. Ткъа лоьраша нийса ца хIоттийна диагноз, ца дина оьшшу гIо.\nСтохка гурахь Европан кхело 24 эзар евро кхачийна Нохчийчуьрчу Каимов Мовлдин доьзална. ГIезалойчохь набахтехь пехийн цамгарх велла Каимов. И цамгар цунна кхетта 2004-чу шарахь. Шена тоьхначу хенах цхьа дакъа Нохчийчохь набахтехь техкна хилла цо, ткъа цул тIаьхьа, ГIезалойчу (Нижнекамск) дIахьажийча, дарба ца луш витина, аьлла арздира тутмакхан гергарчара. 2010-чу шарахь набахтехь велла Каимов.\nДагестанерчу Халикова Саидин латкъам бу Страсбурго рогIехь талла тIеэцна. Волгоград-махкахь хан токхучу гергарчун могашалла галъялла, амма набахтин хьаькамаша а, цигарчу лоьраша а дарба ца до, аьлла, арздина цо.


Бакъонашларъярхочун Эстемирова Наташин йоI Лана\n«Лана, мичахь ду сан IатIар?" – хеза Нанин аз. Iуьйренан зIаьнарша сизашца гойту суна цуьнан куц. Набарха яланза хьоьжу со ненах хиллачу дешин бIарлагIе.\n"ДIо лахарчу гIутакхахь" – олий, сайн набарна чуюжу со юха а. Кхин а шина минотехь Iа Нана куьзганна хьалха. Цул тIаьхьа хеза неI тIекхеташ…\nНекъ тIетоьхна Iийрий-те иза, зайла болла-м ца элира-те цо соьга? Францойн меттан сахьте гIо олуш санна а ма хета.\nИ де соьга итт шо хьалха, хIора миноте доккхуш, меттахIотталур дара. Ткъа хIинца-м эшна догIу иэс.\n"Лана, мичахь ду сан IатIар?" – сихха дина хаттар, резайоцуш аз.\nАс сайн амалехь дора чуьра гIуллакхаш, бIаьрга дан ца дезара Нанас кег-мерса хIума дIасалуьстуш. Сан сайн кеп яра иза деш. Дависийла, и IатIар ша доллучохь ас дитинехь, оцу Iуьйранна цо соьга кхин хIума, кхечу озаца ала а ма магара!\n«Лана, мичахь ду сан IатIар" – Ненера суна тIаьххьара хезна дешнаш. Шена тIаьхьа "Нина Риччин" яйн хьожа а юьтуш яхара иза. Кхин ца гира суна иза дийна.\nТIаьххьарчу деношкахь серлаяьлла стенна яра-те Нана? Цхьа къайле-м ю цуьнца. Я хета-те суна ишта, сайгахь иза к1елхьаръяккха ницкъ хилча санна?\nНеIара догIа доккхуш сайна хеззашехь, со дуьхьалйоьдура нанна. Иза юург кечъян х1уттура, юьхь-чкъор лепаш хуьлура, чохь цхьа серло йогуш санна. Хьаьрса месашца чубузучу маьлхан нур соьцура. Эзар мискъала заррат-цинц хелхабийла болалора цунна гонах, дерриг туьйранах тардеш.\nБеран шовкъ меттахъхьара тIаккха, аз а кIаддеш, хьостура ас иза: "Нана! Хьо-м ерриг а серла ма ели!"\nДог тохалора Нанин, олура: "Вай, дIаялахь, Лануська!" Цхьа гIийла хуьлура къажар, к1адъелла гора. Мел хаза яра иза!\nНеI тIекхийтира Нанина тIаьхьа. Со набаро лецира. Дийцира соьга тIаьхьо, охьайоьссина, цIийнан учара арайоллушехь, массех борша стаг тIекхетта хиллера цунна, машена тIе дIатакхийнера. Иза дуьхьалтийсаеллера, мIараш а юьхкуш – экспертизано гайтинера иза. ГIо доьхуш, мохь биттинера цо, амма тхан кораш кхечу агIор дара. Суна ца хезнера. Ткъа лулахошна-м хезнера дика. Амма тийна-таьIIина шайн петаршкахь Iийнера уьш.\n"Нагахь санна тешаша сихха хаам бинехьара, лар лацаяла, кIелхьаръяккхаяла там бара" – бохура соьга талламчас. Цхьамма мукъане а сан неI тоьхнехьара, соьга аьллехьара, дерриг а кхечу агIор дерза а магара. Амма лулахой Iадийна, дIасалечкъина, Нана чалташа ен дIайигина, ткъа со, шек а йоцуш, йижина Iийна.\nГоргали бийкира 8 сахьт даьлча. Сама а яьлла, дан дезачу гIуллакхийн кочар дагахь листа йолаелира со. Iуьйкъе ян еза. Чохь гIуллакх дан деза. ТIаккха – францойн мотт Iамор бу. ТIаккха – тоьрмиг а гулбина, "Мемориале" гIур ю. Нана цига тIейогIур ю, тхойшиъ цхьана юьрта гIур ю – со массех дийнахь цигахь, гергарнаш болучохь, соцур ю, Нана белхан гIуллакхаш эцна кхечу гIала яхана яллалц.\nСуна чIогIа дукха безара францойн мотт. Тайна куц долчу, ткъе итталара яьллачу сайн хьехархочух ша ма-ярра францхо йора ас – иза юьззина, цIена нохчо елахь а. Цхьа сахьт ах сахьт долура цо суна хьоьхуш, тIаккха кхин а ах сахьт хьора охашимма цхьацца дуьненан хIуманаш дуьйцуш. Сайна уггаре дукха еза книга елира ас цунна – Фарджеон Элеонорин туьйранаш. Оцу книгин цхьана турпалхочух тера хетара суна сайн хьехархо – цуьнца цхьа къайле, цхьа паналле кхийда ойлашан ехаш санна хетара суна.\n…Ватта, со-м араяла езаш ма ю сихха!\nНене СМС яхьийтира ас: "Хьо дIакхаьчний "Мемориале?" Жоп ца ло. Цуьнан шолгIачу телефон тIе яздо ас. Даима а хала ду-кха иза каро! КIиранна хIуманаш гулъян йолаелира со. Алссам кучамаш еза суна! Маьхчас хIуманаш тоьгу машен Iамор ю аьлла. ТIаккха тегалур яц-те соьга сайна коч?\nЕхха ойла а йина, стигал басахь а, цIен а буткъа могIанаш боьлху коч а, цIен-баьццара сандалеш а хаьржира ас. Танне а ца тов суна и коч, со жима йоI хета иза йоьхча. Сайн Iовдал голаш, царел кхо сантиметр лакхахь чкъор – со уьш гойтуш леллал жима ма яц. Со стенна лелайо-те Нанас бер санна?\n…Вай, иза стенгахь ю-уу? Телефон чу хьоьжу: дац жоп. ОьгIазаъяха йолало со. Цо стенна до-те даима а ишта. Ша аьлла зIене яла, ткъа телефон схьа а ца оьцу! Юх-юха, юх-юха етта ас телефон. Доза доцчу геналле дIабоьлхий, бов горгалеш. Дика ду, новкъайолу со, офисехь ларъер-кха, цигарчаьрца йист а хуьлуш.\nЦентре йоьдучу маршрутан машена хуу со. ХIора итт минот массаза йолу етта ас Нанига телефон. Тамаше ма ду хIара: хIинца тIекхочехь яц олу шина а телефонна. Юха а хIун гIурта юкъа юьйли-те хIара? Сахьийзам беста болало сан. Сихха кхачахьара хьо хьайн офисе, ца лаьара-кх суна сайн некъ юха а кханене билла!\nБурконо лаьцначу маршрут-машенара юссу со. Делкъене баьлла малх, сиха болар оьций, шина минотехь дIакхочу со "Мемориале". Нанин массо а санна накъост ву цигахь, амма иза яц. "Шуна ца хаьа иза маца тIейогIу? Тахана иза ган а гиний шуна?" Гонах мелверг сагатдан волало. ЗIе дIа ца кхочу цуьнга цхьаьннан а: дIаяйъина ю ший а телефон.\nЦхьаъ хилла. Нехан кабинетехь хиина Iа иза, гарехь, цхьана хьаькаман, телефон охьахиина хир ю, иза юлуш Iа. Я лаьцна-те? Ненаца даима а нисло иштаниг. Тешна а, цхьа хьераяьлла истори а юьйцуш, схьакхочур ю.\nХан дIалуьсту сахьто: ши сахьт, кхоъ, диъ, пхиъ. Ненаца дерриг а дика ду, дика хир ду, бохуш, со тешо гIерта массо а. Хир ду дера, иза сан Нана ма ю!\nМуьлхха а хьовзам тIехIоттарх, иза могуш-маьрша ма йогIий! Тахана а йогIур ю, ян-м еза… Сарахь Таиса йолчу – "Мемориалерчу" мехкарех цхьаъ ю иза – буьйса яккха гIо, эли соьга цхьамма. Ас иза бакъахьа хир ду, боху. Ткъа Ванессина, сан цицигна, хIун дан деза? Со юьртахь а йитина, сарахь цIаян йоллуш ма яра Нана.\nИшта делахь, дика ду, гIур ю со Таиса йолчу. Буса цIайогIур ма юй Нана. Ша цIакхоччушехь, со дIайигахьара цо, хIун хилла хаза лаьара-кх цуьнга-шеггара. Вуно дика доьзал бу Таисин! Пхьор кечдеш хьийза цуьнан нана. "ХIазарийн долахо" – "Властелин колец" – хьоьжуш Iа тхо.\n"Таиса, керла хIумма а дуй?" – хоьтту ас хIора пхийтта минот массаза йолу. Керла хIума дац. Цо эр ду, шена цхьа хIума хеззашехь. Нене телефон тоха хьожу со. Жоп дац. Иза лаьцна латтош хилча, цкъа телефон тухуьйтуш ца хуьлура? Дика ду дерриг а… дерриг а дика ду… "Властелин колец" хьажахь хьайна! Таисин нанас леррина хьайна дина пхьор даа! ЧIогIа чомехь ю юуург, амма логах чекх-м ца йолу. Кийра дIалаьцна сингаттамо. Цкъа кхоллуш, шозза кхоллуш, сайца сайн искиртиг бертаяло гIерта со, амма иза ерриг а дIалоьцу вончу синхаамо.\nСой, Наний массех шо хьалха хьажна оцу кинога. Оцу муьрехь Нана корта лозуш, йоьжна Iуьллура. Лазаро хьовзийначу Фродос мохь эккхийтича, "ахI" а деш, Нанас элира: "Фродо, Деллахь ма дика кхета со хьох!"\nСо сайн дерриг дIадала кийча яра, Нана шегарчу лазарх мукъаяьлчхьана, цунна гIодан сайгахь боцчу ницкъанна, сайгахь доцчу денна догъэтIара. "Властелин колец" массаза хьожу, иза стенна дагатосу-те суна?\n…Бехк ма биллалахь, телевизор дIаяйъа мегар дарий? Таисас сихха дIайойъу телевизор. Ма дика бу кху доьзалехь массо а! Оццул хаза суна хьошалла дарна, Дела реза хуьлда шуна! Царна сох къахета, иза-м ца хетча а хIума дацара шуна! Нана цIайогIур ма юй, цо со дIаюьгур а ма юй! Дерриг а дика ду…\n…Соьга телефон етта цхьаммо.\nЛадугIу ас, хеза цхьа зуда йоьлхуш.\n- Лана – йоьлхучуьра ца соцу иза – Муха… Муха ю хьо?\n— Хьо стенна йоьлху?\n— Хьоьга ца аьлла хIинца а? Хьо хууш яц?\n— ХIун ца хаьа суна?\n— Хьан нана яц. Йийна иза. КхидIа зудчун узарш…\n— ДIАСАЦА! ДIАСАЦА! БАКЪ ДАЦ ИЗА!\n— ДIАСАЦА! МА ТОХАЛАХЬ СОЬГА КХИН ТЕЛЕФОН!\nАс ластайой, пенах туху телефон. Ванни чу дIахьоду со. Iеттайо, кийра керча. ХIан-хIа. ХIан-хIа. ХIан-хIа. ХIан-хIа. Хила йиш яц иза. ХIан-хIа.\n— Цо хьоьга хIун бохура? – хотту Таисас. Iадийна бу цуьнан бIаьргаш!\n— Ла ма догIалахь оцу хьераяьллачу зудчуьнга, Лана. Ша хIун дуьйцу а ма ца хаьа цунна….\nЧоь цIеххьана Iаржло. Дахкарлахь, цхьа геннара хеза Таисин ненан аз. Диван тIехь метта йогIу со. Тиларчуьра яьлла хилла. ХьалагIотту, дагаоьккху: Нана йийна. Иза ма бакъ дацара. Ткъа бакъ делахь? ХIан-хIа, хIан-хIа, хIан-хIа, хIан-хIа, хIан-хIа. Оццул ирча гIан-набарш цкъа а ца хIиттина суна тIе. Мел чIогIа кхеррера со хIара шийла кхаъ сайна кхачарх? Хьуна цхьаъ хиларна мел кхеррера со, Нана? Ас мел дехнера Деле хьо сайна яхаярна? Дац бакъ, хила йиш яц. Ирча мел дерг гIерта коьрте.\n— Сох хIун хир ду? – хотту ас Таисига, цунах чекх цхьаьнхьа дIа а хьоьжуш. – Со мичахь ехар ю? Сан цицгах хIун хир ду? Мамин ноутбуках хIун хир ду?\nАс кест-кеста хIоттадора хьалха сайна хIара маьттаза сурт, Нанин хIуманех хиндолчун ойла йора – электроника, бедарш, документаш. Сайх санна, царех хиндолчух а ойла йора. Со санна, уьш а юьсур йолуш санна байлахь.\n- Наташа-м цIайогIур ма яра! – со тешон гIерта Таиса. Амма шеко ю цуьнан озехь. Суна къахета долало цунах. Кхин со евзина а йоцу иза стенна нислуш ю кху хьоле. И хьераяьлла зуда бакъ ца хила мегий? Кхана цIайогIур ю Нана…\n— Таиса, Дела дуьхьа ма ала цхьаьнгге а хIума! Схьа ма эцахь телефон. Цхьаьнгге а ма тохахь. Хьоьга хIумма а лачкъа ма ца лой, ас хьан юхьа тIехь доьшур ма ду, суна хуур ма ду дерриг а.\n— Дика ду, Лана, хьуна луург дерриг а дийр ду-кх ас!\n— Ма латаелахь телевизор. Йист а ма хилалахь лулахошка! Хьайн Дела дуьхьа!\n— Ахь боххург дийр ду, ас дош ло хьуна!\nЧуволу цхьа, учахь ву. Аьзнаш хеза суна.\n- Иза мила ву? ХIун оьшу царна? Алахь цаьрга дIагIо!\n— Иза-м хIума а дацара, Лана, хIумма а дац. Ялол, хьо дIайижае вайшимма? Кхана "Мемориале" гIур ю вайша, цигахь хир ю хьан нана, цо лелийначух массо а цхьана доьлуш Iийр ду вай!\nЯц, хир яц иза цигахь. Со Таисица цхьана маьнги тIе юьжу. Эшарш, суна эшаршка ладоIга лаьа! Муьлхарниг яра-а-а со хьерайоккхург?\n(ХIей, царна карор ю хьо а, наб еш Iашшехь, хIинцца, хIинцца, Цара куьг кховдийна, наб дIаоьцу хьоьгара.)\n(ХIинцца, ХIинцца, тхо охьадуьссуш ду, генна лаха, Оха билеташ оьцу автобус чохь, Керла маьIна карадо тхуна кху дахаран, даккхийде тхо кху дахарх, наб кхетийта гIерта тхо.)\nХIан-хIа. Ла ца догIало эшаре.\nСуна наб кхета.\n"Мемориална" гонах стенна ду оццул дукха адам? БIеннашкахь, цхьаберш боьлху. Муьлш бу хIара нах? Тхойша ламеш тIейолу. "Иза цуьнан йоI ю" – шабар-шибарш до сан букъа тIехьа. Цхьамма куьг хьокху сан куьйган голех. Йитийша со…\nМел дукха нах бу офисехь! Чуйолу со, тап-олий тийналла хIутту. Соьга хьоьжуш ву массо а. Царна а моьтту хир ду-кх сан Нана елла. Дац иза хуьлийла. Сайн ненахошка телефон тоха еза ас, церан сапаргIатдаккха. Массо а дIаса а тоттий, кхечу чу йоьду со, ненайишига, Ленига, телефон туху. Хьоьжу цо схьаэцаре. "Алё, тётя Лена?" Иза йоьлхуш хеза. "Ма тешалахь цара дуьйцучух, Нана елла яц хьуна. Ма тешалахь царех!" – олу ас.\nАйса телефон чу мохь беттачу юкъанна яххьаш го суна сайна гонах, макхъелла, Iадийна яххьаш. Сайн суо жима йолчу хенахь дуьйна евза яххьаш. Хьоме яххьаш. Эццахь цIеххьана кхета – яц Нана кхин.\nГобинчарна юккъехь Шамхан го суна, Нанин хьаькам. Со тIекхойкху со шена. Есачу чоьнашка дIаюьгу, неI тIечIогIу.\n- Лана… - олу цо, тийначу озаца.\nВа сан Дела, иза баккъал а яц-кха кхин…\n— Лана, хала ду суна хаийта хьоьга… Хьан нана йийна.\nЦо кхидIа а до къамел, Делан цIе а йоккху, хьегна бала а буьйцу, ялсамане а хьехайо.\nАс сацаво иза, ирх куьг а тосий.\n- Десара ала соьга, Шамхан, бакъдерг. Цара иза сийсазйиний, хьийзийний?\n-Ца йина, ца йина, дера ца йина.\n- Ницкъ биний цунна? Сихха дIаяьллий иза? Бала хьегний цо леш?\n- Тхоьга аьлларг цхьаъ ду: масситтаза коьртах герз тоьхна цунна. Иза сихха елла.\n- Дела реза хуьлда хьуна. Иза бен дацара суна хаа луург.\nСан дегIах еса ботт хуьлу, са дац суна чохь. Йоьлхуш а яц со. Наха яьккхина лаьттачу чоьнаш чу йоьду со, олу: "Йижарий, ас доьху шуьга, гIойша базара, еха коч эцийша суна, Iаьржа йовлакх а. Ца лелало-кх соьга хIара коч".\nУьш юьстахбовлу. Къамелаш, хабарш, хабарш. Суна гонах мел дерг а – хабарш.\nСайна тезетан духар схьадаре хьоьжуш Iа со, эгош йолу голаш юкъ-кара къайла яха а гIуртуш. Селхана йийна Нана. Тахана иза дIаюллуш ю нохчийн Iедалехь. Цуьнан шичоша кестта дIаюьгур ю со юьрта, амма кхечу суьртахь хир ю и юрт, хир яц сой, Наний селхана яха дагахь хиллачу юьртах тера… А меттера Б метте кхачош долу, кепаш шен юх-юха хуьйцучу могIан майда хуьлий дуьсу суна дуьне. Кхин ойла яц ялуш а.\nЗудабераш схьакхочу. Коган кIоже кхаччалц еха таьIна-сийна, лакхе йоцу коч еана суна. Доца пхьуйшаш долу, могIа боьду футболан коч лакха йоха, Iаьржа йовлакх. Тамаше духар ду, …мегар дара хIара-м.\nНенан гергарчара нахана юккъехула йоккхий, дIаюьгу со, некъ ло массара а. Ламеш тIе кхочу тхо. БIеннашкахь го суна нах. Корта хьийза. Ховхачу, ницкъ болчу куьйгаша меллаша куьг лоций, ламеш тIера охьайоссайо со. Машена ховшу тхо, юьрта доьлху.\nНанин дакъа ду тхуна тIаьхьа дохьуш, Соьлжа-ГIалин урамашкахула, микроавтобуса чохь. Меллаша йоьду и автобус Путин цIарх йолчу майданахула – Толаман майда олуш хиллачухула. ЦIе хийцинчул тIаьхьа Нана ца лелара оцу урамехула. БIеннаш нах бу микроавтобусна тIаьхьа хIиттина богIуш.\n«Йийна цара иза! – шашаха мохь беттало, хеза суна сайн коьртехь, - Цара йий иза, йийна иза, йийна!"\nЦара иза йийна.


Хасаров ШаIрани. Лулахойн бешахь. World News in Chechen — все новости (вчера, сегодня, сейчас) от 123ru.net\nБеллачийн синош самалха даха\nИзоляторера вада тарлуш верг санна тергоне эцна Навальный\nНовгородехь лачкъийна цIа вигначу шина кIантана 15 шераш хан кхачон тарло\nШена йиттинчул тIаьхьа дагестангера дIавахана Навальныйн агIонча\nХакасерчу хьаькамо гIалмакхошна депортаци йогIуш йина алар цатайначарна гуламе бовла дихкина Элистахь кхело\nWorld News in Chechen » 11.01.2021 » Хасаров ШаIрани. Лулахойн бешахь\nХасаров ШаIрани. Лулахойн бешахь\nМотталой хьуна суо веза,\nЕлалуш аьлча ахь дош\nВоьрзура лулахойн бешахь\nДуьтий со кийрара дог.\nЦIийделла догIун и Iежаш\nСуна а дохура ахь.\nЛоькхура гIалара эшарш,\nЛепош малх беснешна тIехь.\nБIаьста а цу беша воьду.\nГурахь а цигахь ву со.\nЗарздоьлла можа гIаш хьоьшу\nЯ гонах кIайн заза го.\nЦхьаммо а со тIе ца воьху,\nIежаш а ца кхийдадо.\nЦкъа хилларг, хуьлий, дIадоьду.\nХан юха ерза ца ло.\nПолисхошна дуьхьало йиначарна деттачу гIуданийн барам алсамбаьккхина Путина\nThe Wall Street Journal (США): за вакцинами от covid-19 Латинская Америка обращается к Китаю и России


Ас юьйцург Мамакаев Мохьмадан 1964-чу шарахь язйина «Х1умма а дац!» стихотворени ю. Ма-дарра аьлча, цуьнан ц1е ян а яц, оцу дешнашца д1айолалуш ю иза, эпиграф ца лерича. «Накъостийн безамна» аьлла ю эпиграф, билггала цхьанне ц1е а ца йоккхуш. Муьлш хилла поэтан накъостий, хьанна лерина ю иза? Иза довза, стихотворенин чулацаме хьовсур вай:\nХ1уммаъ дац! Д1адахна 1аьржа шераш\nЛайна вай стогаллех хьерчаш.\n1аьвши вай и ирча т1едеънарг,\nВона доьхна к1ел ца соьцуш.\nУггар хьалха, поэт ваьхна шерашка хьовсур ду вай. Х1унда ду уьш «1аьржа шераш», х1ун ду «стогаллех хьерчаш» лан дезашхилларг?\nПоэтан кхоллам бовза беза, оцу хаттарна жоп дала.\nМамакаев Мохьмад вина 1910-чу шарахь, хьалххе байлахь висна, да-нана а делла. Амма оцу чолхечу хенахь ца вайна иза, цуьнан деша, лаккхара корматалла караерзо а аьтто баьлла. Москвахь йолу Я.М. Свердловн ц1арах йолу КУТВ (Малхбален къинхьегамхойн коммунистически университет) чекхъяьккхина Мохьмада, цул т1аьхьа Нохчийчохь а (т1аьхьо – Нохч-Г1алг1айчохь) тайп-тайпана белхаш дина – ВКП (б) окружкоман секретарь, «Грозненский рабочий» газетан коьртачу редакторан заместитель, Нохчийн областан обкоман ишколийн, 1илманан декъан куьйгалхо, Нохчийн меттан а, литературин, историн 1илман-талламан институтан директор, Нохчийн областан прокурор, «Грознефтехим» хьаькиман заместитель, Нохч-Г1алг1айн обкоман дешаран а, 1илманан а куьйгалхо, «Ленинан некъ» газетан коьрта редактор. Жима стаг волуш дуьйна вайн областан (т1аьхьо – республикин) куьйгалхойх цхьаъ вара иза. Амма дерриг а чекхделира 1938-чу шарахь, иза лаьцча. УК 58 статьян 2, 7; ІІ пункташца бехкево иза, амма 1940-чу шеран мартехь парг1атвоккху, бехк цахиларна. Оцу заманахь Мохьмадца хилларш нохчийн, г1алг1айн интеллигенцех нах бу: Яндаров Хьамид, Висаитов Ахьмад, Мациев Ахьмад, Сальмурзаев Мохьмад, Льянов Мустафа, Мальсагов Дошлако, Ведзижев Г1азмохьмад, Авторханов 1абдурахьман, оццу статьяца бехке бу аьлла, лецна а, цуьнца цхьаьна парг1атбаьхна а болу.\nОццу 1940-чу шеран 7-чу сентябрехь юха а лоцу иза. Д1адолало набахтешкахь, ссылкехь даьхна, поэта ма-аллара, «стогаллех хьерчаш» даьхна долу шераш. Оцу шерашкахь Мохьмадца цхьаьна хилла накъостий бу цо буьйцурш, и «ирча т1едеънарг» 1аьвшинарш, «вона доьхна к1ел ца соьцуш».\nШолг1ачу строфахь поэта яздо:\nЗазах терра даьржина оьгуш,\nСалт санна, вай ирахь делла.\nЦ1е йоцчу лакхехь ваьш цаэгар\nДуьтур вай 1аьржачу денна.\n«Зазах терра, даьржина оьгуш, Салт санна, вай ирахь дела»… Оцу шина мог1анехь эзарнийн, миллионийн адамийн бохаме кхоллам бу, сталински репрессин хьеро хьаьшна. Уьш эгна, амма гора ца х1иттина; цара 1ожалла т1еэцна, къар ца луш. Шаьш лецна долуш, набахташкахь, ссылкехь хан йоккхуш, шайн Даймехкан ойлаеш, цунна г1одан таро цахиларх лозуш хилла церан дегнаш. Сийлахь-боккхачу Даймехкан т1еман шерашкахь «ц1е йоцчу лакхехь» цаэгар Даймахке безам цахиларна дац, иза «1аьржа де» бахьнехь ду, хийла стаг, бехк-гуьнахь а доцуш, халкъан мостаг1 ву аьлла, бехкевар… Таро хиллехь, шаьш оцу т1амна юьстах лаьттар дацара, боху поэта…\nХийла, хийла вайх доьзна вайна…\nХ1ан-х1а, валлац со вийца вайнарг,\n«Хийла, хийла вайх доьзна вайна…» Оцу мог1анца шена бевзаш а, ца бевзаш а хиллачу лаьцначех дуьйцу поэта, ГУЛАГ-ан йистйоцчу махкахь беллачу, д1авоьллина меттиг мичхьа ю а ца хууш. Амма поэт – оцу бохамийн теш, ша дийна висарх, т1аьххьар а Бакъ толарх яздеш ву, шен адмаллин декхар кхочушдеш.\nЛелла вай, хьун хьокхуш, шеллах.\nАмма вай, цу г1айг1анан бераш,\nОйлае, хьалхарчу шина мог1анехь бохучуьнан: маса стеган кхолламах аьлла ду иза, оцу х1уманех чекхваьллачу, «г1айг1анан берех» цхьаммо, латкъамаш а ца беш, собарца, амма доцца, 1аддол бакъ… Къарцбелларш бу поэта буьйцурш, ши куьг охьацахецнарш, сел къизачу хьелашкахь а, адаман сибтера цабевлларш.\nДахар а, шераш а вайн д1ахедош,\nНицкъ боцуш, г1ийла лелла вай.\nДелахь а, бохам шийла хьежарх,\nБакъдолчух тешна даьхна вай.\nБохам баккъал а шийла хьежна цаьрга, ницкъ а ца хилла, г1ело лан, амма Бакъдолчунах тешам ца байна церан. Х1ун дара и Бакъдерг? Миллионаш нах бехке цахилар, царна мацца а цкъа парг1ато ериг хиларх тешар. Халкъ бехке цахилар, даймахках и къастор дахдала йишйоцуш хилар… Дерриге а галдаьккхинарг юха а нислур хиларх тешар…\nХийла хало собарца лайна,\nДаьхки вай цу халчу новкъа.\nТкъа суна цкъа а вицлурвац-кх\nИ, бехк боцуш, вийна стаг а.\nИ дерриге д1адаьлла, х1инца «даьхки» аьлла, хандешан яханчу хенан кеп ялоро а гойту иза. Некъ хала бара, массо а ца кхаьчна таханлерачу дийне… Ша дийна виснехь а, цкъа а дагаравер вац бехкбоцуш вийнарг. Ткъа маса хилла уьш, «зазах терра» эгначарна юкъахь?\nИштта цкъа а дицлур дац вайна,\nСтаг стогаллех цавалар а;\n1аьржа денош собарца лайна,\nБакъдерг тоьлла ваьшка дар а.\nКоьртаниг – «стаг стогаллах цавалар» ду, муьлххачу а хьелашкахь дог цадиллар, бакъдерг тоьлур хиларх тешар. Ткъа мел эшна собар – иза хуур дац, цу заманахь ца ваьхначунна, иза дерриге а ша ца лайначунна. Бакъдерг тоьлла, дийна виснарг парг1атваьлла, дохийна халкъаш шайн махка юхадирзина…\nИштта ю и стихотворени. Берриге 28 мог1анах лаьтташ ю иза, наг-наггахь дустар я эпитет юкъа а ялош («1аьржа денош», «салт санна», «зазах терра», «буьрсачу буса», «г1айг1ане бераш» и д1. кх). Сов дош дан а дац, коьртаниг ма-дарра къастош, деккъа цхьа ца хилча ца довлучу дешнашца язйина ю иза ерриг а. Хорей а, дактиль а ю поэта пайдаоьцурш, амма билггала цхьа барам бац. Оцу тайпана стих х1отторо парг1ата дуьйцучу къамелана герга ялайо иза.\nИштта хат1 долу и стихотворени шен чулацам ч1ог1а шуьйра болуш, поэто шен дахарх дийцинарг, дийнна махках, шен заманхойх долу тоьшалла а хуьлий д1ах1утту,\nДахаран, Поэзин Бакъдерг а хуьлий. Бакъйолчу Поэзин масал.


ОВХАДОВА Яхита. Дийцарш - ГАУ «Издательский дом»\nОВХАДОВА Яхита. Дийцарш\nОвхадова Яхита йина Хьалха-МартантIехь. I984-чу шарахь чекхъяьккхина НГIПУ филологин факультет, къоман отделени. Болх беш ю Хьалха-Мартанан кIоштан «Маршо» газетан редакцехь коьртачу редакторан заместитель. Яхитас говза язйо оьрсийн а, нохчийн меттанашкахь. «Даймохк», «Вести республики», «Маршо» газетийн а, ткъа иштта «Нана» журналан агIонаш тIехь арайийлина Яхитин говзарш къаьсташ ю башха йозанан хатI, мотт аьхна хиларца.\nИ «гар-гарт» дисна-кх дагахь…\nХан йоццучу хенахь самаяьллачу ойлано гIаттайо со. Ехха дIасакерча, бахьанах ца кхуьуш. ТIаккха дагатосу февраль бутт карабеана хилар. Жимчохь дуьйна сан са карзахдоху февраль. Д1айижарх гIуллакх хирг цахиларо шеко ца юьту. ХIуьттаренна санна, хIинццалц хуьлуш долу кехат, ручкий дац уллехь. Уьш долчохь йижна хьаша ю. ГIуллакх хир дац, олий, бIаьргаш дIакъовлу. Амма… Меллаша, ког байбай, гIохьа, – хьоьху бIарзъеллачу ойлано, – куьйгаэшара схьаэцахьа. Ма Iехьа – бехкаш доху цо…\nЯзъян г1ирс вовшахтухий, цуьнан лаамна тIаьхьахIутту со…\nХIан-хIа, суна-м ца гина цу «дадин дикалла», со-м уьш цIабирзинчул тIаьхьа бен дуьненчу а ца яьлла. Делахь а, лозу-кх сайн дас-нанас, гергарчара (гергара боцчара а!), лулахоша, махкахоша балхийна лазам.\nЦеран лазам, царах лазам…\nХIинца-м уьш бац. Дагалецамаш бисна, уьш болуш санна. ХIор шеран февралехь цара далхош хиллачийн дагалецамаш.\nНовкъахь шена карийна ялтех хIума йохьуш вогIура тхан да, тIех а ца валалой. «ЭхI, эхI, тхуна гинарг гинехь… оха лелийнарг… Муха ваьхьар ву Делах…?», – бохуш, бIаьргех хи а долий.\nТIаккха, дуьйцура шаьш Казахстанехь кIен буьртигаш, копастан, картолийн чкъоьрнаш карийча, даккхий а деш, леларх. И дIадаьллера-кх… ма дукха дуьйцу-кх… хIинца шортта, дара-кх и ялта, олий, хетара суна сайн сонтачу бераллехь. «Аьтту куьйга яа хIума!» – бохуш, цо дов дича а ца хуьлура реза. ХIинца-м якъаелла баьпкан юьхк а цхьана садолчу хIуманна кхачо гIерта. ХIинца-м оьрсий болчохь а и аьтту куьг лардо, царна урс-мIарий лело ца хаьа моттарна кхоьррушехь…\nМа дукха дуьйцура цо шаьш цIерадахарх. ХIор февралехь, дуьххьара санна, дегаIийжамца, лазамца.\n«ХьажахIотта тхешан децIа яхана яра со карарчу жимачу йоIаца. Цу буса, бала буссу аьлла, мовлад дешийтина, охьадийшинера тхо.\nБала-м буссуш хиллера…\nСатоссуш, къиза етта йолийра неI. Дера чулилхинчу салташа, маса аратийсина, юьртан майдана лаьхкира тхо. Цигахь студебеккерш яра тхо вокзале дIадига кечйина.\n…Сихаллехь катоьхна, декъазчу йийбарца тхан нанас машен тIе хьалакховдийра йоI… ХIинца санна доцуш, эхь-бехк чIогIа дара. Дай, девежарий, баккхий нах болчохь бер караоьцуш, тергалдеш дацара нанас…\n…ЙоI йоьлхура. Дагах чекхбуьйлура цуьнан шийла мохь, со йоцчунна цхьанна а хезаш боцу, цхьа а хезачохь воцу шийла мохь.\nМассаьрга цхьатерра деанчу вуоно цхьанна а бала ца кхочуьйтура йоьIан…\nКъемат дар-кх. Дуьненан къемат…\nМассо хьалаваьлла, дIатийча, бодашкахь куьйгаэшара, цхьана галешна юкъара тхан нанас оззийна, яьккхира йоI… Сан дагах-м цхьа кийсак яьлла хира яра…\n«… Гарт-гарт, гарт-гарт-нехь» – йоьдура шалон. И саца мосазза соцу, хьала а буьйлуш, велла а, вала воллуш а стаг вуй хьовсура салтий. Декъий чукхуьссура.\n… ЙоI гIийла яра. Амма цуьнан ялаяллар ца гора. Хетарг, кхоьрург цхьаъ дара, цхьана лааме дирзинера – цу декъийн новкъахь ца йисичахьана, боьхачу керстанна караяхана, къийгийн, жIаьлийн даар ца хилчахьана, са чохь цу Сталинан «дикане» дIакхаьччахьана… Лаьттан кийра ерзо йиш хилчахьана…\nЦигахь цхьана кIанта шен нана дIаюллуш долийначу кешнашка ерзийра йоI…\nШен да шахте балха лийлира, олура, Iаьржа сегIаз а Iуьйшуш, юург шайна кхоош. Махкалла а дина, шаьш дIадахана исс бутт кхочуш, кхелхира, олура, ша лелорна шена баркалла багахь…\nЦхьана фабрикина тIехьа дIакхиссина цуьргаш лехьадора шаьш, олура, лехьадайтарх даккхийдеш, царах гоь, гIайба а буза. Хьаша-да веъча, тIе-кIел таса хIума йоцуш, бала токхура, олура… И мотт-гIайбий, хIуманна бамба баьттIачу хенахь а, дукха совнаха лелабора цуо (цуьнан хенарчу массо а зударша), шаьш цу хенахь лелийнарг диц ца луш…\nЭЛЬДИЕВА Марет. Сан тешаме тохарлера накъост


ГIизларахь ша-шаха хIоьттинчу гуламехь лецна нах дIахецна полицино\nМангал-бутт 13, 2019\nШа-шаха гулбеллачу Дагестанерчу ГIизларахь хиллачу гуламехь лецнарш дIахецна полицино, хаам бо "Кавказ.Реалиино". Республикан чоьхьарчу гIуллакхийн министраллехь билгалдаьккхина и нах политикан позици бахьана доцуш, малар а мелла юкъараллан къепе йохорна лецна хилар.\nМангалан-беттан 10-хь Нохчийчоьнан дозанехь лаьтташ йолу некъан билагало дIаяьккхинера муьлш бу ца хуучу наха, де хьалха социалан машанашкахь яржийначу видеонна жоп луш. Цу видеона тIехь Дагестанан цхьана вахархочо гайтира "Нохчийн Республика Шелковски кIошт" тIе яздина некъан билгало. Цунна хетарехь, иза тоьшалла дара "ГIизларан территорех Нохчийн Республикан территори хиларан".\nНохчийчоьнан парламентан куьйгалхочо Даудов Мохьмада шен Inctagram-хь дIахьедар дира, билгало шен метта дIахIоттор ю ша, ткъа полицино къастор ду иза бухаяьккхинарг мила ву аьлла. Дагестанан Iедалан векалшца цхьаьна иза шинарин дийнахь хилира инцидент хиллачу меттехь. "Шина республикана юкъахь гIурт хиларна бехке ду ГIизлар гIалин куьйгалла", - бохуш вара Даудов.


Бахьанаш дита, берашка мотт Iомабайта | magas.ru\nВы гость вход | регистрация 20 / 10 / 2021 Время Московское: 3546 Человек (а) в сети\n:32 + Учёные говорят, что распространяющаяся в Великобритании вариация дельта-штамма коронавируса может быть заразнее на 10—15%, чем исходный вариант. Как пишет Financial Times, на подвид AY.4.2 уже приходится 10% случаев заболевания коронавирусом в Великобритании.\nБахьанаш дита, берашка мотт Iомабайта\n02.08.2020 19:08 Комментариев 2\nШоай къаман мотт шоашта а, шоай берашта а цахара цхьаболча гIалгIаша бехке ца веш саг висац духхьала шоаш мара. Мотт хала а ба, бокъонаш кхетае а магац, йоазонга баьлчахой хувцам а хиннабац, багенах дIабувцари Iоязбери цхьатара а бац мотт яхаш дувц дукхачар. МассагIа да уж бахьанаш, хIаране ше-ший да уж. Цхьаькхаш ба, гIалгIай берий литература къе да, гIалгIай меттал берий кинош дац, телефона чура мотт а гIалгIай бар бац яхаш бахьанаш доахараш. Бакъда уж къамаьлаш дувцачарна юкъе наггахьа саг хилац, хьайна довзача берий литература цIи яккхал аьлча из хьаала ховш а довзаш а. Вешта аьлча, долашдар дий хац. Шеи ший бераши цу гIулакха бехке дераш кIезига хул.\nIаьдала а, хьехархой а, гонахьарча наьха а бехк ба шоай бера мотт цIена цахара оал хийлане.\nШеко йоацаш да, йоазон меттагахьа цхьацца хувцамаш де дезаш хилар, чоалхане моттигаша орфографен юкъе хилар а. Бакъда цу тайпара чоалхане хаттараш дунен доккхийча метташта юкъе а долаш да. Духхьал цхьа гIалгIай мотт хинна Iац из хало йолаш.\nДале а шоай мотт Iомабу цар цхьаккха тайпара бахьанаш а ца доахаш. ТIехьарча иттех шера гIалгIай меттала яздаь дукха сакъердаме литература да духхьала берашта лаьрхIа. Деший уж вай бераша аьлча, дешараш кIезига ба.\nГIалгIай меттала берий кинош даларе дика хургдар, царга хьежаргдар вай бераш, тIаккха аттагIа хургбар вай мотт Iомабе яхараш бар вайна юкъе. Интернете гIолла дукха да гIалгIай меттала таржам даь дунен тIа гIолла даьржа геттара цIихеза берашта сакъердамегIа хургдола берий кинош. Царга хьежий тIаккха вай бераш, интернете чу а ваьнна царех хIараненна кIалха, теркалдича, нах хьажа хилара боарам лоха ба. Цигара боарам чIоагIа лоха ба, хила безачунга хьажача.\nМоскве бахаш болча гIалгIай какийча нахах латтача «Единство» яхача юкъарчено гIалгIай меттала таржам даьд цIихезача берикиношта. Уж да: «Простоквашинера кхоъ», «Мухьаммад – тIеххьара Даьла элча», «Тхов тIа ваха Къарамсолта». КПЦ «Эздел» яхача юкъарчено таржам а даь интернете долаш да «Лом паччахь» яха берий кино. Цу шинна а юкъарчено цхьана къахьийга гIалгIай меттал таржам а даь арахийца да «Нана лаьтта» яха Iилман цIихеза фильм. Наьсарерча 15 школан дешархошеи, хьехархошеи таржам даь цхьаькха берий кино да «ГIургIажаш» яхаш. Уж аз белгалдаьраш а доацаш кхы а массехка берий кино да гIалгIай меттала таржамаш даь а, юххьанца хьадаьха а. Цу массадолча берий киношка вай бераш хьожийте царна мотт Iомабаргахьа доккха гIо хургда. Амма вай хьажийтац уж. Вайна моллагIа американски е европейски культура йолча фильмашка воай бераш хьожийташ дикагIа хета.\nТIехьарча шерашка «Сердало» газет а доладеннад гIалгIай меттала йоазош де. Бакъда, гIалгIай меттала из дешараш кIезига ба чамза да из, хала да из, Iаьдала газет да из яхаш. Из а бахьан мара дац.\n«Сердало» газета тIа дукха йоазош да вай йоазонхой, Iилманхой, хьехархой, цIихеза нах бувцаш. ГIалгIай этнографех а, тархьарах а, Iадатех а лаьца дукха йоазош да цу тIа гIалгIай меттала. Лоацца аьлча къаман бух лоархаш дола хIамаш да уж, кIезига деша. Ма дарра аьлча гIалгIай меттала дешаш нах кIезига ба хила безачоа юхера.\nМассехка шу хьалха дар из. Сунжерча Къаман библиотеке дукха нах вIашагIкхийтта болаш, цIихезача йоазонхочунга Коазой Аюпа Iийсайга хаьттар цхьанне: «ГIалгIай меттала дошлоргаш кIезига хIанад, уж дукхагIа хургдолаш хIама де йиш йий вай?», – аьнна дар хаттар. Цун хаттар хоза хийтта вела венна аьлар Iийсас: «Сона ховш гIалгIай меттала яздаь бархI дошлорг да, сона ца ховш кхы а хургда. Царех цхьа дошлорг хьа а ийца юххера денц чакхдаллалца дийша саго Iомадой, е цу дерригача дошлоргех иттлагIа дакъа Iомадой, цул дикагIа гIалгIай мотт ховш саг хургвацар гIалгIашта юкъе. Амма вай Iомадеи, дешеи-м тигац».\nБакъда цо яхар, массанахьа кхайкадой а дукха тIера дац вай воай мотт а, Iадат а, гIулакх а Iомадара. Миччахьара вай а, бехке ве цаI коравоагIа вайна. Бакъдар аьлча метта хьал дикагIчарех дац. Мадарра аьлча мотт бицлуш, дIабоалаш латташ хилара бехке нах санна Iаьдала юкъарченаш а я. Правительстве, Парламенте, Дешари Iилмани министерстве иштта кхычахьа а вIашагIъехкача комиссеш, тоабаша бе боагIа болх кхоачашбиц. Из халкъа дика гуш да.\nМассехка шу хьалха, хьахозача метте (и, ь) яха шиъ алап Iоязде мегаргда аьнна ГIалгIайчен Iилман-тохкама институто арахийца цхьа статья мара кхы метта юкъе хувцамаш чудена, керда даь хIама дац.\nМасала, “уйла” долча, “Ийла” язде мегаргда, “кулг” долча “кИлЬг” язде мегаргда, маькха “олг” долча маькха “олЬг” язде мегаргда яьнна, кхы а цу тайпара дешаш долча уж алапаш увттаде мегаргда аьнна белгалдаьдар цар.\nАмма, уж хьагучох кхы чIоагIдаь тIаийца дац, хьехархой духьала ба цу гIулакха. Массаза шоаш хьийхача тайпара хьехаш аттагIа хета царна. Бакъда уж хувцамаш юкъе цадахкар бахьан долаш, книжкаш тIа язбаь латтача тайпара Iомабеш хиларах вай бераша мотт харцахьа бувцарал совгIа кагббаь, мотт пхорагIа лелхаш бувц.\nТахан хьехархоша тIаэца ца туге а гайна е ганза уж хувцамаш юкъе доагIаргда, хIана аьлча мотт хувцалуш боагIа, мотт къамо лебер ба.\nНагахьа санна, мабарра бувца хала бале мотт, наха из атта боацандаь ца бувцаш дале аттача баккха беза, наха бувцаргболаш хувцамаш юкъе доаладе деза. Тахан вай оарцагIа ца довле кхоана тIехьа хургда из. Вайна хете а бегаш бац меттацарбар, кхувш доагIача ноахало наггахьачар мара мотт бувцац, уж геттара гаьна ба къаман метта. Наггахьа юрташка дезалаш мара бац шоай берашца гIалгIай мотт бувцаш. Тахан мо вай хьал дIадоде ГIалгIай къаман мотт бицбенна дIабаргба. Из хилийта йиш йолаш хIама дац. Паччахьалкхе а нах а оарцагIабовла беза цу гIулакха.\nМадарра аьлча, детски садикаш яха хIамаш гIалгIай берашта моастагIий я. ХIана аьлча садикашка хьалкхийнача бера гIалгIай мотт а, гIулакха а, Iадат а довзац. Цу гIулакха терко е езар Iаьдала викалаша. Аз юха керда доахе а, тахан вай сома ца довле кхоана тIехьадусаргда вай. Нагахьа санна Iаьдала оагIорахьара де хIама доацаш гIулакх дале даьша-ноаноша шоаш мукъагIа къахьегаре бакъахьа дар шоай берашка мотт Iомабайтара.\nЖи, Iомабайталаш шоай берашка гIалгIай мотт, биц ма балийталаш вай мотт. Кхоана гIалгIай хила хала хургда вайна.\nМитрофан Вс, 02/08/2020 - 22:23\nЯ перекинул на латиницу и мне легче читать и понятнее стало!\nСделай анализ на эту тему?\nЧитательь Вс, 02/08/2020 - 22:44\nНе говори кириллица только утяжеляет чтение .Латиница самое то!\nLioresal: Where To Buy Next\nБлаготворительный забег в месяц Рамадан !\nКонфликт издателей журнала «Аэроэкспресс» закончился массовыми арестами\nПервый собранный урожай кабачков сельхозпредприятием «Фаворит» в Ингушетии составил 800 тонн\nКалиматов выразил уверенность в том, что жители республики примут активное участие в переписи населения\nВ Назрани пройдет фестиваль меда Ингушетии к 240-летию города\nСейчас на сайте 0 пользователей и 3546 гостей.


Кент Томас: "Маршо Радион журналисташна тIелатар дар магийта йиш йоцург ду"\nМаршо Радион медиа-корпорацин президент Кент Томас\nДахначу кIирандийнахь Маршо Радион кхаа журналистна тIелатар дина, премьер-министрана Саргсян Сержна дуьхьал гIаьттинчу демонстрацех хаамаш Iорабохучу заманчохь. Оршотдийнахь совцийна акцеш, Саргсяна ша дарж мукъадоккху аьлла, дIакхайкхийначул тIаьхьа.\nМаршо Радион президенто Кент Томаса оцу хьокъехь вистхуьлуш аьлла: "Шайн болх бечу журналисташна тIелатар дар хила йиш йоцург ду. ТIелатар диначарлахь полисхой хиларо я цара тIелатар тергамза дитаро а сингаттам бохьу. Оха тIедожадо, катоьхна бехкенаш кара а бина, уьш жоьпалле озор".\nКIирандийнахь туьтмIаьжиг йоьхначу полисхочо тIелатар а дина, камера йохийнера Маршо Радион эрмалойн Азатутюн сервисан репортеран Булгадарян Наирин. Ереванерчу Республикан майданахь трансляци еш яра иза дуьхьалонан акцех.\nШоьтадийнахь юкъавоьллинера Радион продюсер Егизарян Анатолий. Гай тIе мийра а тоьхна, вожийнера иза, шен телефон тIе 50 полисхочо лаьттачу машенех некъ цIанбеш дIаяздечу хенахь. Охьавоьжначул тIаьхьа а ца вуьтуш, тIе мийра биттинера цунна. Шен журналистан аккредитаци карахь юй гушшехь, дира шена тIелатар аьлла дIахьединера Егизаряна.\nОццу дийнахь чевнаш йира корреспондентна Хакобян Арусна. Инцидент видео тIе яьккхинера. Гонах лаьттачу полисхоша дуьхьало ца йинера тIелеттачунна.\nЭрмалойчуьрчу Iамеркан Цхьанатоьхначу Штатийн векалто сагатдо "журналисташна а, протестхошна а дуьхьал ницкъбарна". Цара тIедожийна бехкенаш таIзаре хIиттабар.


CаIудахойн элаца Путинан доттагIаллийн уьйраш ю аьлла Песковс\nАргентинехь G20 саммитехь йоьдучу заманчохь СаIуда Iаьрбийчоьнан элас Салман бен Мухьаммда а, Оьрсийчоьнан президенто Путин Владимира а доттагIаллица вовшашка маршалла хаттар, цу шинна юкъахь дика юкъаметтигаш хиларца доьзна ду аьлла, журналисташка дIахьедина президентан пресс-секретаро Песков Дмитрийс.\nКарладоккху, кхеташо йолаялале хьалха политикаша вовшашка куьйгаш лучу заманчохь шина доттагIчо санна маршалла хаьттинера элас а, Путина а. Ишта шина политикан дийцарш дикачу жамIашца дирзина, ОПЕК+ бертах куьйгашяздеш.\nИшта-м кхиболчу лидершца а хилла Путинан цу кепара маршалла хаттар аьлла Кремлан векало, амма церан цIераш ца яьхна.\nИшта Песковс бахарехь, Оьрсийчоь кийча ю СаIуда-Iаьрбийчоьнна гIо дан журналист Хашогги Джамал вер толлуш. Эр-Риядан политика емалъен журналист Хашогги верна гонах йоху эла Салманан цIе.\nИстанбулерчу СаIуда-Iаьрбийчоьнан векалалле чувахначуьра кхи ара ца ваьллера журналист. Цул тIаьхьа дийца даьккхира, иза вийна хиларх. Вашингтон Пост газетан хаамашца, Хашогги вер тIедожийна хила тарло элас Салмана.


Дуккха а шерашкахь вахавойла хьо! - Академия наук Чеченской Республики\nНийсса 42 шо хьалха Даудов Хож-Ахьмадан @lord_095 доьзале кхаъ беара – 1980 шеран 26 февралехь дуьнен чу велира Даудов Хож-Ахьмадан Мохьмад. Хенан йохалла билгалделира Даудов Мохьмад Хож-Ахьмадан воӀ а хилла, шен ден сий хилла ца Ӏаш, дерриге Нохчийн халкъан бакъволу кӀант а, къоман сий а дуйла!\nЛарамза дац ас иштта мах хадор: Нохчийн Республикин Хьалхарчу Президентан Кадыров Ӏабдул-Хьамидан Ахьмад-Хьаьжас нохчийн къомана къастийнчу беркатечу некъа тӀехь, хьалхарчу магӀарехь, Нохчийн Республикин Мехк-Ден Кадыров Ахьмад-Хаьжин Рамзанан улле а хӀоьттина, массо а хӀуман тӀехь – тӀама тӀехь, маьршачу дахарехь цуьнан тешаме накъост а хилла, схьавогӀуш ву халкъалахь Лорд аларца вевзаш волу Даудов Мохьмад.\nНохчийчохь маьрша стигал дӀахӀоттош ондда къахьегарна нохчийн тӀемалочунна Даудов Хож-Ахьмад Россин Федерацин Турпалхо аьлла лакхарчу совгӀатца вазвира. Ткъа цуьнан кхийолу орденш, мидалш охьайагарйан дуккха а хан йеза.\n2015 шарахь Нохчийн Республикин Парламентан Председатель хаьржинчу хенахь дуьйна Даудов Мохьмадера, маьршачу стеган даржехь а, дуккха а нохчийн къомана беркате гӀуллакхаш девлира.\nНохчийн къоман Паччахьан Ахьмад-Хьаьжин Рамзанан муьлхха буьйр кхочушдеш, Нохчийн Къоман Йахь ларйеш, Нохчийн Республикин Дозанаш Ӏалашдеш, схьавогӀуш Даудов Хож-Ахьмадан Мохьмад!\nЛараме Сий долчу Къоман Сийлахьчу Паччахьан Тешаме ДоттагӀ Хож-Ахьмадан Мохьмад, цӀеначу даггара декъалво хьо Винчу денца! Веза хин волчу АллахӀа-Дала могуш а волуш, маьрша а волуш Нохчийн Мехк-Дена а, Нохчийн Къомана а, тахана санна беркате а волуш, дуккха а шерашкахь вахавойла хьо!


«Ice-Ice девочкаш» Юрт-ден йиш\nХIокху эшарна тIера доладелира нохчийн кегийрхойн а, тахана Брюсселехь вехачу Юнусин а Юрт-да тобанера репперш бовзар. Машенаш чохь а, кегийрахойн радиохь а, Соьлж-гIалин юккъерчу базарахь а хезаш яра и йиш. Хууш ма-хиллара, ша йолу керла хIума а, тIаьххьара хаамаш а базарахь гучубовлу Нохчийчохь бехачу нахана. Цундела, туьканаш муха хуьлу а дицделлачу нохчаша, базарахь оьцу Юрт-ден а, кхин болчу эшаршлакхархойн а кассеташ.\nШайн эшарш тIе язъйинчу кассетехь цхьа а саа ца хуьлу Юрт дена. ХIунда аьлча, бакъо йоцуш кассеташ йохкар доцург, кхин йолу шортта бакъонаш ю цигахь талхош.\nШайн шолгIа албом 2002 шарахь арахецна Юрт Да тобано - шолгIа тIом болабелла кхоалгIачу шарахь. Албом юкъара – «Нохчий ву» боху илли хазахета таханлерчу нохчийн кегийрахошна.\n«ДIа ма тоха»\nЦунна юкъахь долу дешнаш гергара хета, масала, тахана Пятигорскехь лакхарчу ишколехь доьшуш волчу Мохьмадана.\nМохьмад: ТIаьххьара яьлла «ДIа ма тоха» иза, ахча даккхаррий оцу милицин белхахоша, царна «пхи туьма дIакховдаде, оцу хIуман бен уьш реза хир бац» боху къамел ду оцу юкъахь.\nГIалгIайчохь ехаш ю Акбулатова Мадина. Цунна шен вашас Юрт ден эшарш тIехь йолу кассета еъча евзина репперийн тоба.\nМадина: Ансамбл чIогIа хазахета суна. Аса даиманна церан песняшка (эшаршка) ладугIу. Суна хазахеташ ерг «ДIа ма тоха» бохуш ерг ю. Ишта-м, массо а хазахета суна. Къаьсттина, хазахеташ ерг «ДIа ма тоха» бохург ю. Суна кхузахь бевзаш берш, ГIалгIайн махкахь, кIентий бу (Юрт-дега) ладугIуш а, уьш хазахеташ а. Сан вешина а чIогIа хазахета иза. Сан вашас еанера суна церан кассета эца а эцна. Суна бевзаш берш массо а – гIалгIай а – аса царна а кассеташ дIайсхьай а луш, иштта... массарна а хазахеташ бу-кха уьш.\nДуьйлуш герзаш а, некъан йистошкахь лелхаш минаш а, къоман нохчи хилар бен кхин бахьана а доцуш буьйсанна а, дийнахь нах лечкъочу республикехь, Юрт – ден эшарша жимма дог ойу нехан. Цхьаболчу кегийрахошна и тIемаш а, ГIалгIайчура четар-гIаланаш а бен, гина кхин хIумма а дац. Шен эшаршца цхьа а политикан дIахьедарш деш дац аьлла хета тобанан декъашхошна. Амма, шайн кхоллараллехь цхьа а лар ца юьтуш и тIом ца бисина ала гIерта уьш.\nШуьйра хеча а, меран тIе кхаччалц тIеозийна кепка а лелош волу Махмудов Юсуп реппер хир вара муьлххачу а пачхьалкхехь. Амма, иза Нохчийчохь вина а, шен 25 шарахь ши тIом гина а стаг ву. Тобанера кхин болу декъашхой Германехь а, Москох а бу, Юсуп ша цIахь ву.\nНохчийн сайташа тIехь церан эшаршка ла а дугIу а, форумашкахь царах лаьцна шайн хетарг а дуьйцу, тIом бахьанехь дийнна дуьнентIехь дIасабаьржинчу нохчийн кегийрахоша. Цхьа хIума хаало иза еша волавелча, цара дозалла до Юрт дех. Шаьш цIахь долуш арахьарчу махкашкара гIарабевллачу эшаршлакхархошка а, евзаш йолчу тобанашка а ладугIуш хиллехь, тахана нохчийн ширчу мукъамашка а, Юрт дега а ладугIу шаьш бохуш яздо цара.\n(ХIара материал эфирехь хилла 2004 шарахь Зазадоккху-беттан (Март) шолгIачу дийнахь)\nWEB-Yurt-Da, 2nd March2004.MP3


Либерчу консулствон кхерамазалла ца ларъярна жоьпалла шена тIеэцна Клинтон ХIилларис\nIамеркан Либехь болчу дипломатийн кхерамазалла ца ларъярна ша жоьпаллехь ю аьлла дIахьедар дина пачхьалкхан секретаро Клинтон ХIилларис Оршотан дийнахь. И бахьана долуш, Гезгмашин-баттахь Iамеркан Бергазехь йолчу консулствонна тIелатар а дина, вийра Iамеркан Либехь волу векал а, кхин а кхоъ Iамеркахо а.\nСи ЭН ЭН телеканалана ша еллачу интервьюхь Клинтона элира, махкал арахьа болчу дипломатийн кхерамазалла ларъяр шен декхаршна юкъахь ду аьлла. Цо билгалдаьккхира президент Обама Барака а, вице-президент Байден Джо а Бенгазехь йолчу шайн дипломатин миссин кхерамазалла ларъярах лаьцна болу сацамаш тIеоьцуш дакъалоцуш вацара аьлла.\nШинарийн дийнахь Iамеркехь шолгIа дебаташ хила езаш ю президентан харжамашкахь дакъалоцуш волчу Обама Баракан а, республикан партин кандидат волчу Ромни Миттан а. Бенгазехь хиллачух хаттар дала мегаш ду Обаме. Цуьнца доьзна хила мегаш ду Клинтона дина дIахьедар.


Товхьид — Википеди\nБисмиллáхIир рахьмáнир рахьи́м Хастам бу АллахIана, вай Шена хастам бечу, вай Шегара гIо лоьхучу, вай Шегара гечдар доьхучу. АллахIехь лардар лоху вай - вайгарчу вочу хIуманех а, къилахь долчу гIуллакхех а. АллахIа нийсачу новкъа нисвинарг цхьаьнгге тилалур вац, Цо тилийнарг цхьаьнгге нийсачу новкъа нислур а вац. Аса тоьшалла до: АллахI воцург кхин дела вац, Ша цхьаъ волуш, Шеца накъост а воцуш. Аса юха а тоьшалла до: вайн пайхамар Мухьаммад Цуьнан лай а, элча а хиларца. АллахIера къинхетам а, маршо а хуьлда цунна, цуьнан доьзална а, цуьнан асхьабашна а.\nАллахIан лайш, кхера ма-беззара АллахIах кхера. АллахIах кхерарца бIаьргаш а, дегнаш а серла довлу, гIалаташна а, къиношна а гечдо.\nХIай бусалба нах! АллахIа дика дина вайна, дин а делла - кхолламца а, нийсачу амалшца а, уьнах цIенчу хьекъалшца а догIуш долу, муьлххачу а заманна а, меттигна а мегаш долу, Iилма а, Iибадат а чулоцуш долу, маттехь дош алар а, меженашца Iамал яр а, деган тешар а цхьаьнатоьхна долу. Къобал дац АллахIа халкъашкара и доцу цхьа а дин: «Ислам доцург кхин дин лоьхучуьнгара цкъа а къобал дийр дац и, эхартарчу дахарехь зе хиллачарна (я дакъаза бевллачарна) юкъахь а хир ву иза» («али-Iимран»: 85).\nИслам динехь цхьа дешнаш ду: шен даггара уьш аьллачунна, цара тIедоьхучуьнца Iамал йиначунна, цуьнца Iалашо АллахI резавар а йолуш, ялсамани чу гIур ву иза, хьесап доцуш, Iазап доцуш, барт хаттар доцуш.\n(لا إله إلا لله) – «Кхин дела вац АллахI бен» боху дешнаш ду уьш. Уггаре дикачарех дешнаш ду уьш, уггаре езачарех Iамал ю уьш, иманан дакъошха уггаре лакхара дакъа ду уьш.\nБаккъалла а, и дешнаш аьлларг динера уггаре лакхарчу дикалле хьалакхаьчна ву. Маттехула уьш алар тоам болуш дац - Ислам дина чу вала а, я Ислам динехь латта а. *Цул совнаха, важиб ду бусалба стаг хилар, цуьнан маьIна хууш а, цо тIехьоьхучуьнца Iамал еш а.\nЦо тIехьоьхург а, цо важиб дийриг а - иза: ширк тIе цаэцар а, цхьаъ хилар АллахIана тIечIагIдар а, цо чулаьцнарг а, цо тIехьоьхург а нийса хиларх дог тешна а долуш.\nБусалба стаг даггара хила веза шен иманехь, шен Iакъидатехь, АллахIана муьтIахь а волуш – хьукмехь, омрехь, шарIехь, къадарехь.\nБусалба стеган бакъо яц шен хьашташ далхо АллахIе бен, я шен гIайгIанаш а, баланаш а дIаайдар деха а Цуьнга бен.\n«Нагахь АллахI хьоьха зеца хьакхалахь, цуьнах хьалхаваккха (я кIелхьараваккха) аьтто хир бац, И воцучуьнан. Нагахь И хьоьха диканца хьакхалахь, дерригенна ницкъ кхочуш ма вай И» («ал-АнIам»: 17).\nЦуьнга деккъа цхьа доIа дар а ду доккха Iибадат, уггаре дезачу Iибадатех долуш.\n»ليس شيء أكرم على الله من الدعاء«\n«АллахIана гергахь доIанал сийлахь хIумма а дац».\nИбн Iаббаса, АллахI реза хуьлда цунна, боху:\nيقول ابن عباس رضي الله عنه: »أفضل العبادة الدعاء«.\n«Уггаре дезах Iибадат - доIа ду».\nБала тIекхозабеллачо Шега дехча - луш ву Сийлахь верг, Шегара гIо лехнарг – ларвеш ву Сийлахь верг.\nيقول رسول الله صلى الله عليه وسلم لإبن عباس رضي الله عنه: »إذا سألت فاسأل الله’ وإذا استعنت فاستعن بالله’ واعلم أن الأمة لو اجتمعت على أن ينفعوك بشيء لم ينفعوك إلا بشيء قد كتبه الله لك’ وإن اجتمعوا على أن يضروك بشيء لم يضروك إلا بشيء قد كتبه الله عليك« رواه البخاري.\nЭлчано, АллахIера къинхетам а, маршо а хуьлда цунна, боху ибн Iаббасе, АллахI реза хуьлда цунна:\n«Айхьа дехахь - АллахIера деха. Айхьа гIо лахахь - АллахIера лаха. Хьуна хаийла, дерриг халкъ цхьаьнакхетта гулделча, хьуна цхьа пайда бан, цара хьуна бийр бац хьуна АллахIа хьуна язбина болу пайда бен. Уьш гулбелла цхьаьнакхетча, хьуна цхьа зен дан, цара хьуна дийр дац хьуна АллахIа хьуна хила яздина долу зен бен». Бухарис дийцина и.\nЭхье ма лара хьайн Деле дехар, мел кIеззиг гIуллакх и далахь а.\nПайхамара, АллахIера къинхетам а, маршо а хуьлда цунна, боху:\nيقول النبي صلى الله عليه وسلم: »سلوا الله كل شيء حتى الشسع إذا انقطع’ فإنه إن لم ييسره الله لم يتيسر« رواه أبو يعلى.\n«Массо хIума деха АллахIе, нагахь хаьддехь чимчаргIа а, хIунда аьлча, АллахIа и атта ца дахь, атта хир дац и». Абу ЯIлас дийцна и.\nАмма велларг а, воцург а - шена пайда бар а, я шена зен дар а шен карахь долуш вац, кхечунна пайда бар-м муххале а. Велларг шена кхечо дечу доIане хьашт ву. Пайхамара вайга омра ма-дарра: вай кешнашка дахча царна къинхетам беха, царна доIа а де, аьлла. Цаьрга орца деха ца аьлла цо вайга.\nЛекха, Сийлахь вайн Дела Шен хазаран а, гаран а куьцаш долуш ву. Цуьнан Делалла емал дар а, Цуьнан Олаллин ларам цабар а ду - ахьа Цунний, хьайний юккъехь доIанехь а, дехарехь а юкъарчаш бар, хIара дешнаш аьлларг И воллушехь а:\n»ادعوني أستجب لكم« غافر:60.\n«Соьга деха, Аса жоп лур ду шуна» («ГIафир»: 60).\n«Ихлас» дош дохочух ду - АллахI воцчуьнан дуьхьа цIий Iанадар:\n»قل إن صلاتى ونسكى ومحياى ومماتى لله رب العالمين. لا شريك له وبذلك أمرت وأنا أول المسلمين« الأنعام:162-163.\n«Ала: баккъалла, сан ламаз а, гIурба дер а, сан дахар а, сан валар а – АллахIан дуьхьа ду, Iаламийн Дела волчу, Шеца накъост воцуш. И суна тIедиллина, со муьтIахьчарех (я бусалбанех) хьалхарниг а ву» («ал-АнIам»: 162-163).\nХьажи цIенна гонаха го боккхуш тIаваф дар а, хьажи цIийнан Далла хьаставалар а, муьтIахь хилар а шена чулаьцна долуш доккха Iибадат ду.\n»وليطوفوا بالبيت العتيق« الحج: 29.\n«Го тосийла цара ширачу ЦIенна гонаха» («ал-Хьаж»: 29).\nАллахIан цIа доцучу кхечу цIеношна, къуббанашна а, кешнашна а, гонаха тIаваф дар - ялсамане вахарх воккхучу бахьанех ду.\nХьашт хилла ехкинчу меттигашкахь АллахIан цIарах дуй баар - Iаламийн Дела ларар а, И вазвар а ду. И воцчуьнан цIарах дуй баар - Кхоьллиначуьнан агIо цаларар ду. Цундела пайхамара, АллахIера къинхетам а, маршо а хуьлда цунна, боху:\n»من حلف بغير الله فقد كفر أو أشرك«\n«Аллах1 воцучух дуй биъначо керстаналла дина, я ширк дина». Тирмизис дийцина и.\nНагахь цхьамма, бIаьрг ца хилийта, я шена цхьа пайда тIебаийта аьлла, лагжайнаш а, хIайкалш а оьхкинехь… Дала хаьржина ваийтинчу пайхамара, АллахIера къинхетам а, маршо а хуьлда цунна, доIа дина, цо лоьхург кхочуш ма хилийта Ахьа, цо лехначунна дуьхьал дерг хилийта Ахьа аьлла.\n«Шен коча хIайкал оьллиначунна, АллахIа кхочуш ма хуьлийтийла цунна цо лоьхург». Абу Давудас дийцина и.\nПайхамар, АллахIера къинхетам а, маршо а хуьлда цунна, байIат тIе ца оьцуш, вухаваьлла оьхкина хIайкалш а, жайнаш а долучаьргара.\nЖухIани тайпанах волчу Iукъбат бин Iамира дуьйцу:\n«Пайхамарна, АллахIера къинхетам а, маршо а хуьлда цунна, тIе цхьа тоба еара, царех иссан байIат тIе а эцна, цхьаьнгара тIе ца оьцуш сацийра цо, цара элира: «ХIай АллахIван элча, иссанца байIат ди ахьа, хIокху цхьаьнца ца ди ахьа». Цо аьлла: «إن عليه تميمة» - «ХIайкал ду цунна тIехь». Шен куьг цунна тIе кховдийна, оззийна хада а дина, цул тIаьхьа байIат а дина, цо аьлла: «من علق تميمة فقد أشرك» - «Шена тIе хIайкал оьллиначо ширк дина»». (Ахьмад, ал-Хьаким).\nБаланаш, бохамаш, гIайгIанаш тIеяьхкича, Ша Цхьаъ волчуьнга товжа хьо, дика жоп лург ву хьуна И.\nНагахь муьлххачо Шен са а, дегI а АллахIах дIахIоттахь, шен хьашташ Цуьнга кховдийнехь, Цуьнга вирзинехь, шен болх Цунна тIебиллинехь - цо мел дехначунна тоаме а, кхачаме а ву И. Хала мел дерг атта дийр ду Цо цунна.\nАмма нагахь муьлхха цхьаъ И воцчух дIахIотталахь, кхечуьнан Iилманах а, хьекъалех а, хIайкалех а синпаргIато яхь, кхечуьнан гIоранна а, ницкъанна а иза тIе товжахь - ша тIетевжиначунна вуьтур ву иза АллахIа, сийсаз а вийр ву Цо иза.\n«Тайсирул-Iазизил-хьамид» жайнахь аьлла:\n«ХIара хууш ду КъурIанан аяташха а, хьадисашха а зеделлачаьргахула».\nДин дохочу жIевнеха ду - бозбуунчалла а, хIилланаш а лелочарна тIеэхар, хиндерг хаьа бохучарна а, пал туьйсучарна а тIеэхар.\nСийлахь-везачу АллахIа боху:\n102 وما يعلمان من أحد حتى يقولا إنما نحن فتنة فلا تنكفر« البقرة\nمن أتى عرافا أو كاهنا فصدقه بما يقول فقد كفر بما أنزل على محمد « رواه النسائي\n«(Iаррафанна) я (КахIинна) тIевахана, тIаккха цо (хьехначух) аьллачух иза тешахь, цо керстаналла дина Мухьаммадана, АллахIера къинхетам а, маршо а хуьлда цунна, тIедоссийначуьнца». ан-Нисаий\nولا يحيق المكر السيئ إلا بأهله« فاطر:43.\n«Вон мекарлонаша го ца лоцу (я дода ца доьду) вониг лелочух бен» («ФатIир»: 43).\nБода боданца буха ца туху, зулам зуламца духа ца туху. Бозбуунчаллин Iаьржалла юха туху КъурIанан нуьрца, цуьнах террачу Iаьржаллица ца туху и юха:\nوننزل من القرآن ما هو شفاء ورحمة للمؤمنين« الإسراء:82.\n«КъурIанан чохь доуьйту Оха дарба а, муъма нахана къинхетам а» («Исраъ»: 82).\nХIай бусалба стаг, ларъе хьайн Iакъидат - хьан долахь долчу хIуманех уггаре мехале хIума ду хьуна и, ахьа тIаьхьалонна дIадуьллучух уггаре сийлахь дерг ду хьуна и. Ширко дIадойъу кхолламехь чудиллина нур - дакъазлонан а, мостагI тIетасаран а бахьана ду хьуна и.\n»فاستمسك بالذي أوحي إليك إنك على صراط مستقيم. وإنه لذكر لك ولقومك وسوف تسئلون« الزخرف:43-44.\n«Хьайга доссийнарг хьалаца. Баккъалла, нийсачу новкъа тIехь ву хьо. Иза – дагадаийтар ду хьуна а, хьан къоманна а, барт хоттур болуш а бу шуьга» («аз-Зухруф»: 43-44).\nАллахIа беркат дойла суна а, шуна а Сийлахь долчу КъурIанехь…\nХастам бу АллахIана - Цо динчу диканна, шукар ду Цунна - Цо тофикъ даларна.\nТоьшалла до аса кхин дела цахиларца, АллахI воцург, Ша цхьаъ Волу, Шеца накъост а воцуш.\nТоьшалла до аса Мухьаммад хиларца Цуьнан лай а, Цуьнан элча а. АллахIера къинхетам а, маршо а хуьлда цунна а, цуьнан доьзална а, цуьнан асхьабашна а.\nХIай бусалба нах! ШолгIа рукна, шина шахIадатал тIаьхьа йолу - ламаз ду. Уггаре хьалха лайн хьесап ден дерг ду и къематдийнахь. КIадонаш ма е бусалба нахаца цхьаьна жамаIатехь ламаз дарна.\nМало яр ма тола де Iаламийн Далла муьтIахь хиларалла а. АллахIа и лардиначарна кечдинчу даккхийрачу даларех дIа ма хада. Лайн шен Делаца йолчу уьйран бараме хьаьжжина дIаделлало цунна диканаш.\nКъинойх а, гIалатех а ларло - Далла муьтIахь хиларш даздийр хьуна цара.\nАллахIан дине кхайкхарехь - АллахIан динна ларам бар а, чIагIдар а, сий дар а ду. Пайхамаршна а, элчанашна а тIаьхьавазар ду. Аларех уггаре хазниг а, сийлахь дерг а ду и.\nЛазар талла ахьа, цунна догIуш долу дарба а дилла ахьа. Айхьа дине кхойкхучийн хьал довза, царна оьшург а хаа. Нехан сингаттам хьайна тIеэца, хьайн сингаттамаш нехан белшаш тIе ма дахка.\nСов даккха ахьа тоба дар а, гечдар дехар а. Чаккхе дика хиларца ду хьуна маьIна, юьхьиг эшна хиларца дац хьуна. Хьоьгара диканиг къобалдина хиларан билгало – вон тIаьхьа диканиг дазор ду хьуна.\nКъатадата, АллахIа къинхетам бойла цуьнах, боху:\n«Баккъалла а, хIокху КъурIано гойту шун лазар а, шун дарба а, ткъа шун лазар - къинош ду шуна, шун дарба - гечдар дехар ду шуна».\nАбу ал-МинхIала боху:\n«Стагана шен кошахь, лулахь сов дукха дезар долуш цхьа хIума ма дац гечдар дехарал а».\nЦул тIаьхьа диц ма дойла аша АллахIа шайга дина омра: Шен пайхамарна къинхетам а, маршо а еха, аьлла…\nХьехам хIоттийнарг: Iабд ал-Мухьсин ал-Къасим, пайхамаран сий долчу маьждиг чохь имам а, хутIба дийриг а волу.\nГочбинарг: Турпалан кIант Фарукъ.\nХьажа. кхин Хьажораш Хьост — «http://ce.wikipedia.org/w/index.php?title=Товхьид&oldid=78292»\tКатегореш: Бусалба динах лаьцнаИслам\tНавигацин меню\nХlокху агlон тlаьххьаралера хийцам: 21:00, 7 март 2013.


Шовзткъе итт сов стага буй-тIара дина Ломаз-Юртахь\nШина агIора леташ ах бIе сов декъашхо а волуш, кегийрхоша буй-тIара дина Теркйист кIоштан Ломаз-юьртахь. Къуьйсуш хилларг билггала хIун хилла хууш дац.\nЕрриг Теркйист кIоштехь дийцаре деш ду кхиазхоша а, кегийрхоша а Ломаз-юьртана гергахь буй-тIара а деш юкъаметтиг къастор. Ишта массарна а хууш ду зIенехула дош-дашера даьллера аьлла, масех машенахь лата охьабаьхкинарш Гуьмсан кIоштан Нойрбоьр олучу эвлара кIентий хилар.\nЦIоьмалгаш юкъахь аьлчи,»буха цIен сиз а хьокхуш»къамелехь билгалдоккхуш ду царех цхьаберш Iедалан балхахь низамхой хилар а,цхьана машенан ноьмар КРА хилар а. Ала дашна Нохчийчохь и элпаш долу машен сацо хIуьттуш низамхой дукха бац.\nОфициалан цхьана хьостано хьахош дацахь а,жима-воккха – массара а цхьа могIарера боцу хилам санна дийцаре деш ду и тасадалар а, цигахь травматик олучу чов ечу герзах пайдаэцар а. Юьртахой цIарца бийца хIуьттуш бац лазийнарш а, машенаш йохийнарш а.\nЛомазюьртахоша цу латарх дийцар а нисдо баха-м боху,дийца-м дуьйцу, хаам хаац бохучу кепехь.\nХIуъчара дийцарехь Ломаз-юьртара дов дIадирзинчул дикка тIаьхьа а кIоштера вуно дукха кегийрхой хьалататтабелла гIоьнна бохуш Ломаз-юьрта. Цхьаболчу бахархоша кхеторехь иза шатайпа гайтам бу КРа ноьмарш ерш,уьш низамхой белахь а,могIарера бахархой белахь а Нохчийчохь тIеоьцуш цахиларра-м стенна дуьйцу безаш цахиларан.\nСхьагарехь иза доьзна ду и тайпа ноьмарш а йолуш Iедалан балхахь болчара махкахь шайна хIуъу а мага а могуьйтуш,нийса-бакъ хьесапе а ца оьцуш, шайн аьллар тIедоккхуш хиларца.Цундела хила тарло,кхийринчуьнан нана йилхина яц бохучу кицано ма хьеххара Ломаз-юьртахь цу латарх лаьцна хецца схьа цадийцар.\nСхьагучу суьртехь и дов бахьнехь ,цкъачунна жоьпе озийна стагга а вац тIаьхьа хIуъу хилахь а. ТIаьхьабевллачарех кIелхьарбовлуш,кIоштан полисхойн урхаллехь тхов-кIело карийна Нойрбоьрара хьеший,хIуъчара чIагIдарца низамхоша ларбеш, Соьлжа-кхаччалац дIа а бигна цIа хьовсийна.