435 614 йаззам\nДийнахь хилларг — 16 октябрь\nДерриге дуьненан дааран сурсатийн де (ВКъКх)\n1813 — Лейпциг уллехь кхо бIе эзар гергга салтий Къаьмнийн тIаме бевлира.\n1905 — лорд Керзона омар делла дуьххьара Бенгали екъа.\n1906 — Кёпеникера капитана (сурт тIехь) хIилланца реквизаци йина гIалан касса.\n1934 — Цийн коммунистийн Доккха лелар долаелла.\n1941 — Сийлахь-Боккха Даймехкан тӀом: чекхъяьлла Одессера советийн эскарийн эвакуаци.\n1978 — октябран конклавехь руман папа дуьххьара хаьржина славянхо.\n1988 — ССРС Центран телевиденехь гайта йолийна сериал «ГIарбаш Изаура».\n2002 — Мисрахь дIайиллина Александрийн библиотека.


Шемахь мила хилла?\nТайп-тайпанчу ярташкахь,Iедална ца хоуьйтуш, къайлах,къулахь тезеташ хIиттаяр доцург,эгнарш мел бу а ца хууш,нохчийн кегийрхошлахь баларш а нисделла цигахь дуккха а. И генара, хийра тIом бахьнехь кху тIаьхьарчу хенахь хаддаза лоьцуш бу махкахь кегийрхой,тIеIаткъам беш бу церан гергарчарна а.\nЖоьпе ийзочу божаршна юкъахь нисло ур-аттал мехкарий а. Прокуратуран хьостано гIардаккхарца хIинцца кху беттан 17-чу дийнахь бехк-токхаман гIуллакх долийна ТIехьа Мартанан кIоштан яхархочунна Мазаевна дуьхьал. Низамхошна гучудаьлла и йоI стохка дуьйна а ДаIиш олучу,Оьрсийчохь нажжаз ечу, талорхойн тобанах дIакхетта хилар.\nНизам лардечу урхаллин хьостано чIагIдарца, йоьIан цIераниш хьулам бан гIиртинехь а,совнаха а дIадехьначу зераша гучудаьккхина иза билггал бакъдолуш Щемарчу тIамехь хилар.\nЦхьаболчу тергамхошна моттарехь вайнехан зудабераш тIаме хIитта оьхуш бац Юххерчу Малхбале,маре баха нускалийн даржеххьий я зударий санна,шайн цIийндашна тIаьхьа дIаоьхуш бу. Бакъду и агIо таIзаран дечу урхаллаша чоьте оьцучух тера дац.\nЮкъараллехь гIара а долуш, шайн майранашна тIаьхьабахна бен бацара боххушехь, таIзарш дина Нохчийчохь Батаева Айзанна а,Дудуркаевна а. Мехкарий жоьпе ийзина масалш кIезиг дац. Ткъа цу Iаьрбийн пачхьалкхерчу тIамца доьзна нохчийн кIентий кхела хьалха хIитор цхьа могIарера гIуллакх а хилла дIахIоьттина кху тIаьхьарчу хенахь.\nХиламаш тидам-тергонехь латточу бахархоша муха туьду,кхетабо Шемара тIом аьлла ахкаме ваьлча зеделларг ду,могIарерчу наха и тIом вайнехан кегийрхошна боьгIна а,боьзна а цхьа гур-маша санна тIеэцар. Масала ишта къамел нисделла сан схьавалар Шелан кIоштера а долуш,тахана Соьлжа-гIалахь вехачу тергамхочуьнца Бисланца.\nЦо дIаволалушшехь билгалдаьккхира иза вайнехан тIом цахилар а, цуьнан юьххьехь,иза дIаболабеллачу муьрехь ,цхьана къайлахчу ницкъаша гIо а деш, цхьап тамашена,туьйранахь санна сиха къона нах цига кховчуш хилар а.\nБислан: «Иза нохчашна хийра тIом бу. Рицкъ къуьйсуш тIом бу. Цига ваха, цига дIакхача дукха ахча деза. Виза еза,паспорт деза.И даккха араваьллачунна дика хаьа-кх. И паспорт даккха а деза 2-3 бутт хан. Со а,кхиберш а тхо инзаре цец а дуьйлуш Iаламат сиха кхевчча цу пачхьалкхе дукха нохчий кIентий.\nНисса кIира далале кийча хилор-кх церан кехаташ. Москвара дIабуьгуш бар-кх уьш. Хьо ваха хьажал,тIаккха хуур ду хьуна и мел атта дац! Оццул чехка цига кховчийла а ма дац цхьамма гIо ца дича. Тхан орамера кIант кхечира цига ишта,цигахь Iожалла а карийра цунна.\nСуна хетарехь къайллах цхьа гезгано бузу маша санна,боьгIна гур хета-кх. Цкъа нохчий кIентий дIакхийли цига хIинца хенаш етташ ,набахте хьежош бу. Кхузара а ,Кавказера а хьал тешаме а дац,кхузахь хIуъу а хила тарло боху сурт гайта гIертий те аьлла хета сунна-м. Ерриг Къилбаседа КАвказехь а мА ду ишта Iаткъаме сурт».\nШемарчу тIамах дийцина тергамхо Бислан,цо ша тидаме ма-эццара, тешна ву, Оьрсийчуьра хьал бакълена а нийсонан а,бакъонан хорша а дирзина, цу дешан шуьйрачу,цIеначу маьIнехь демократин новкъа даллалц Кавказера ирделла,чолхе хьал,куьйга я кога техко аса санна,хийцам боцуш ладегIаме лаьттар ду аьлла, лоцург лаца а лоцуш,таIзарш деш,набахте хьежочийн къоьлла а йоцуш.


Нохчийчоьнца доза къасторна дуьхьал бевллачийн Магасера митинг дIайохо дуьхьал хилла Росгвардин белхахой ГIалгIайчохь кхеле озийна. "МБХ медиа" хьосте биина и хаам юристо, республикан куьйгалхочун Евкуров Юнус-Бекан хиллачу пресс-секретаро Ахильгов Калойс.\nБайначу беттан 29-чохь гIараделира, акци дIайохо дуьхьалбевллачу полисхойн батальон дIаcаяьккхина аьлла. Ахильговс бахарехь, ГIалгIайчоьнан административан дозанехула лаьттинчу батальонан 19 ницкъахо дIаваьккхира.\nДахначу оршотдийнахь хаам хилира, ГIалгIайчоьнан чоьхьарчу гIуллакхийн министро, инарла-лейтенанто Кава Дмитрийс шегара дарж охьадиллина аьлла. "Интерфаксан" хьостано дийцинера, Магасера хиламашца доьзна ду министр балхара дIавалар аьлла.


Ламаз — ялсамален дIоагIа\nГIалгIай мархий бетта 23 ди 2021 шу\nНазранерча доккхача маьждига имама Цолоев Хизир-хьажас ламазаца дувзаденнача гIулакха хетабаь хьехам ба оаха шоана бовзитар. Ламаз мишта хила деза. Ламаза мишта отта веза дувцаргда вай укх материала тIа.\nЛамаз хьадеш волчоа цу ламазо пайда ца лой, из да ламаз де деззача тайпара цо хьа ца делга. Де деззача тайпара хьа ца делга яхар фуд аьлча, Даьлах кхерилга совдоалаш, воча хIаман гаьна воалаш хьо ца хуле, яхилга да из. Цо хьадаь долча ламазаца асар юхе ца дусе (асар яхар фуд аьлча, ламаза лаьтта а лаьтта, йистеваьнначул тIехьагIа, хье Дала духьала лаьтталга а ховш, Даьлаца Iйха къамаьл даьлга а ховш, хьарама хIамах лоравала а гIерташ, хье Дала бIаргагулга а ховш, хьогахьа дика хIама юхе дусаш деце), Даьлах кхераш а воацаш, Даьлага хьосталуш а воацаш деш дола ламаз да. Цу ламазо цу сагага во хIама дIадаккха а яхаргдац, цу ламазо из саг лора а вергвац.\nЛамаз деш вола саг дикача хIамангахьа соввоалаш а хила веза, во дар дIадоаккхаш а хила веза. Ламаза латташ вола саг аьттехьа хьежаш, аьрдехьа хьежаш, бIаргаш дувшадаь, урагIа хьежаш хила йиш яц, уж хIамаш ламаз ца хилар кхерам болаш хIамаш да. Ламаза тIера уйла йоаккхаш дола хIамаш да уж. Ламаза латташ вола саг мишта латта веза, аьлча, ше корта Iотоха безача моттига мара бIара ца хьожаш, ший уйла-нигат Даьлагахьа соцадаь а волаш, Даьлах кхерар дег чу хьачудоаладаь а волаш, Даьлага хьоаставенна а волаш латта веза.\nПайхIамар (Даьлагара салам-моаршал хилда цунна) оалаш хиннав: «Везан Даьла, Хьоца лоралу со, Даьлах ца кхераш долча дегах лоралу со. Дог Даьлах кхера деза яха маIан да цун. ДIа ца хозаш долча дуIах лоралу со, вIалла а дузаш доацача дегIах лоралу со, пайда беш доацача ламазах лоралу со, Везан Даьла», – аьле оалаш хиннад вай ПайхIамара (Даьлагара салам-моаршал хилда цунна).\nПайда ца беш дола ламаз малагIа да, аьлча, саг ламаз деш воаллашехьа, цо кхыдола хьарама хIамаш леладеш хилар. Воча хIамашта тIехьаваьнна из дIаводаш вале, цу ламазо пайда биц цунна. Пайда беш дола ламаз малагIа да? Ламаз де саг волалушше, из воча хIаманна гаьна а воалаш, дика хIама хьадаргахьа дIатIаувш вале, из ламаз пайда беш да цунна. ПайхIамара (Даьлагара салам-моаршал хилда цунна) цхьан дийнахьа ший асхьабашца ламаз дир, йоах. Ше ламаз даь ма ваьлингехьа, Iохайнав из. Цхьа къонах хьачувера, йоах, маьждиге. Ший ламаза дIаэттар, йоах, из къонах. Геттара сихо ламаз деш хиннав из. Iовийрза валалехьа юха хьалверзаш а хиннав из. ПайхIамаро (Даьлагара салам-моаршал хилда цунна) аьлар йоах ший асхьабашка:\n– Ер бIаргагой шоана? Из къонах лай, са умматах а воацаш валар хургда-кх цун. ХIана аьлча, из ламаз цо сихдар бахьан долаш.\nЦудухьа ламаз саббаре де деза. ПайхIамаро (Даьлагара салам-моаршал хилда цунна) аьннад, къайго зIок етташ санна, зIок етта ламаз дар цо даьр, цу тайпара ламаз а деш из дIаводе, са умматах а воацаш валар хургда цу сага, аьнна. Цудухьа воай ламаз къоабала хилар воашта дезе, из саббаре де деза. Сужне вахачул тIехьагIа кхозза «Субхьона Раббиял Iала» аллал ха еза.\nИбн Iабаса (Даьла раьза хилва цунна) йоах:\n– ПайхIамара (Даьлагара салам-моаршал хилда цунна) аьннад: «Шох цаI сужне вахача, ший хьажаюкъ Iооттайойла цо, мераж а Iооттайойла цо, ший ши кулг а Iооттадолда цо, кога пIелгаш а Iооттадолда цо.\nЛамаза латтача хана мосаш ма нийсъе, ламаза латтача хана барзкъа нийсде ма гIерта. Беттиг нийсбе ма гIерта. Ламаза дIаотталехьа нийс а венна, кийч а венна хила веза саг. Ше Далла духьала отталга а ховш хила веза хIара ламаза отташ вола саг. Вай ПайхIамара (Даьлагара салам-моаршал хилда цунна) аьннад: “Ше ламаз деча хана дегIа хIара маьже йоаггIача бесса Iо ца оттаяьча сага, цо харцахьа Iо мел оттаяьча маьжено ший даьна наIалт оал». Из саг ламаз даь йистеваллалца шоай даьна наIалт кхайкадеш чакхйоал, йоах, хIара маьже.\nЦудухьа вайна тIехьа да ламаз цIена Iомадар. Нагахьа санна ламаз деча хана кога тIа бувхача гIирса айра сома дале, из хIама Iояккха еза. Цхьабакъда, пезгаш дувхаш санна кога пIелгаш соталуш дале, ламаз мегаргда. Цхьавола саг хул ламазагахьа латтача хана урагIа хьежаш. ХIаьта урагIа хьежалга во могадаь да ламаз деча хана. Шийна хьалхашка, ше корта Iотохаргболча моттиге хила беза ламаз дечун ши бIарг. Ламаза латташ вола саг дIа-хьа хьежа мегаш вац. Цу шайтIано хьа ламазагахьа деш дола къоал да-хьона из, йоах, хьо дIа-хьа хьажар, жайно. Цудухьа хьалхашка латтар малув, уллув латтар малув хар духьа дIа-юха хьежа везац.\nБIаргаш дIадувшадаь латта а могадац ламаза. БIаргаш дийлаи, хьалашка Iохьежаши хила веза ламазгахьа латта саг. Элчано (Даьлагара салам-моаршал хилда цунна) йоах: “Ламаз де дIаэттача сага тIавийрза ва из Даьла. Из саг дIа-юха а ца хьежаш, шийна хьалхашка Iохьежаш волча хана Даьла цунга хьожаш ва, хIаьта из саг дIа-юха хьежаш хилча Даьла дIаверз цунах”.\nЛамаз деча сага тIа важап да, ший дегI ламаза кийчделга. Ламаз де ше воаллилга, Далла гIулакх де воаллилга ховш, ше дер малагIа ламаз да ховш, цунга ший дегI кийчделга да хIара бусулба сага декхар.\nВайх хIаравар, йоах жайно, паччахьа духьал ваха веза аьлча, ший долаш дола цIенагIдола барзкъа тIа а дийха, хоза кийчвенна а волаш, уйла сеца воалаш, цунгара фу дехаргда а, фу аргда а, массадар соцадаь а волаш, тIагIоргвар цу паччахьа. Из паччахь а масса дола хIама а ший доалахьа долаш волча Далла духьала отташ хилча мишта отта веза ховш хила веза хьо, йоах жайно. Цу Даьлаца тоам болчча бесса кийчвенна а волаш ламаза отта веза саг.\nДала йоах КъорIан чу: “ХIара оаш ламаз деча хана шоай хозале хьаэцалаш”.\nЛамаза дIаотташ вола саг, миччахьа вале а (е маьждиге, е цIагIа), ший долча барзкъех цIенагIа дар тIадийха хила веза. Цудухьа шоаш ламаз де дIаовттача хана шоай хозале хьаэца аьннад Дала. Из фу яхилга да аьлча, хозагIа дола барзкъа тIадувха яхилга да.\nЛамаза дIаотташ вола саг цунца чам боацаш хила йиш яц. Ламаза ха хьакхаьчайий хьожаш, из лораеш, цу ламазаца чам болаш хила виза саг. ХIана аьлча, Даьлеи цу ламаза латта саги вIашихотташ йола моттиг из ламаз я. КъорIанчухьа йоах, шоай маьженашца, шоай дегIамашца ламаз деш а болаш, къамаьл деш бордаш детташ а болаш, бовкъамаш Iодерзадеш а болаш, сужне Iоухаш а болаш, Даьла оагIарахьа дегаш тIадийрза а боацаш ламаз деча нахах тара ма хилалаш. Из фу яхилга да аьлча, селлара бордаш детташ, сужне ухаш вале а, керттера да дог Далла тIадийрза хилар. МоллагIа ламаз деш вола саг вай хьаийцача, оал вай, цу саго ламаз дIадоладаьд, ламаз деш ва из, дика саг ва из, аьле. Цу сага ламаз миштад, из саг фу саг ва ха безам болаш вай дале, из хала хIам дац, йоах. Из саг, нагахьа санна ламаз дешшехьа, бокъо йоацача наькъа тIехьа наьха рузкъа дуаш воле, наха юкъе бохам боахаш из вале, бусалба дино ма де яха хIамаш ший дегIацар из гучадувлийташ вале, цу саго деш дола ламаз хIана ду аьлча, наха хьалхашка ламаз ду аьнна, алийтар духьа ламаз деш ва из. Цу ламазаца ше леладу во хIамаш дIахьуладе гIерташ вола саг ва из. Цу саго дер цIена ламаз дац, из деха ламаз да. ЦIена ламаз деш вола саг воча хIаманна гаьна вувргва.\nВезан Даьла цу нахах долда вай.


ХIинжа-гIалахь лаьцна цу гIалин мэр волуш, Iедалша бехк кховдийна, Москох лаьцначу Амиров СаьIидехьа вовшахтоьхначу митинган декъашхой. Дагестанан чоьхьарчу гIуллакхийн министралло бечу хаамца, юкъараллин къепе йохорна бекхе а бина, полицин декъе кхачийна уьш. Лаьцнарг 22 стаг ву.\nЛаьцначарна юкъахь ву «Новое дело» газетан корреспондент Юсупов Идрис а. Маршо радионан корреспонденташа бечу хаамца, митингехь дакъа лаьцна 500 стага. Митинге гулбелларш гIалин урамаш лаца гIерташ хиллера.\nДаханчу шеран Мангал-баттахь лаьцна ву ХIинжа-гIалин мэр а, цу республикехь уггар Iаткъамечух политик а хилла волу Амиров СаьIид. Цуьнга бехк кховдийна, цо талламхо верна урхалла деш хилла хиларна а, теракт ян гIерташ хиларна а. Дон тIерачу Ростовехь цунна тIехь кхел йолор ю оршот дийнахь.


Нохчийчоь -- Нохчийчуьра бусалбанийн гулам, 19 Деч2014\nШина тайпа хьажам карабо Нохчийчоьнан бахархошкахь оршотдийнахь Соьлж-ГIала цхьана а хенахь ца хиллачу барамехь дукха нах гуламе бахарх лаьцна. Бусулбанашна массарна а веза ву шайн Пайхамар, цуьнан сий Iлашдар. Делахь а...стенна, хьанна оьшу и тайпа барамаш бохучух ойла а йо наха.\n«Далла дика хаьа, иза сиха вац. цо бекхам бийр бу бехкечарна» аьлла, кхин шайна дIоггара даз а ца деш, дуьтур дара, “Шарли ХIебдо” журнало беламе суьрташ зорбане дахар». Иштта хеза дуккхъачаьргара.\nЦхьаболучара кхетореххьа-ма и суьрташ дохкуьйтуьрш а, арадаьхнарш а байар чIогIа нийса дина хIума ду. Кхечара тидарехь тайп-тайпанчу динан агIончаш вовшашца эгIо, царна юкъа цимтаса , хIуьттаренна дина хIума ду «Шарли» журнало Пайхамар (Д.с.м) аьшнашван шена магадар. Цу кепара морзахе хьажам-ойланаш дукха ю.\nМухха делахь а, бахьана иза а долуш, официалан кхайкхорца цхьа миллион сов адам дIа а гулделла, Iаламат боккха гулам дIабаьхьна Соьлж-ГIалахь, Iедалан балхахь мел болчарна цигахь хилар тIе а дожош.\nШайца лаххаре 50 стаг а волуш, цигахь хила безаш бара, масала, юьртдай. Хьукхмат-урхаллаш дIа а къевлина, ГIала дIакхачар тIедожийнера массо тIегIан белхошна. Бераш дешарх мукъа а даьхна, гуламе хьовсийнера ишколашкара хьехархой а, хехой а, кхиболу хьашт-дезарш луьстуш болу белхой а. Мел жимачу кIоштан а гIантда декхаре винера лаххара а 10 эзар стаг бусалба нехан гуламехь хилийта.\nКерла ца хилла уьш цига дIакхачор а. Кху тIаьхьарчу хенахь, даима а санна, уьш шайн чоьтах кхевчча ГIала. Хьехархойн а, лоьрийн а биста кхаччалц - массара а шайн кисинара ахча а луш, кечйина бес-бесара баннерш, транспоранташ, баьццара байракхаш. Соьлж –ГIала адам дIаозарх дуьйцуш ю Новр-кIоштара яхархо Йисита.\nЙисита: «Балха тIера лаахь а, ца лаахь а буьгуш берш а бу. Шайн лаамца боьлхурш а бу. Нахана чIогIа новкъадеана Пайхамар аьшнаш вар (Д.с.м.). Баккхийнаш а тIехь , дукха адам дахана цига. Бусалбанаш а, керстанаш а эгIон лелош хIума дуй те аьлла а хета».\nФранцехь Пайхамар (Д.с.м.) беламе гайтар бартбохош хIума хиларал сов, дехьа-сехьа валаран политика хийцарна тIехьажийна лелош дуй те аьлла а хета цкъадолчунна шена иза бохуш, шеко кхобучех ву Нохчийчуьра Шовхалов Хьасан.\nШовхалов: «Тахана цара лелориг барт бохабар ду. Шаьш бусалба нах тIеоьцуш дIакхехьна миграцин политика кхидIа ца яхьаяларрий, оцу бусалба нахана хIун дича дуьхьало ялур яра те аьлла, царех цхьа вариант юй те аьлла шек а ву со».\nМаршо Радио: И гIуллакх Iотта-баккхаме а ца доккхуш, айа а ца ойуш, дитинехь гIоле хир дацар техьа?\nШовхалов: «Иза-м дуьтур хир дара, цигахь а, хIора меттехь а, адам эделла дехаш дацахьара… Циггахь, лулахь охьахиъна а хилча, балхахь цхьаьна а хилча , тIаккха цунна уллехула ца валало, шена Iоттар йича муххале а….».\nНохчийчохь гулам бан ца богIура аьлла хетачех ву таксилелорхо Паша. Цо дийцарехь, ницкъала герзаш тIедетташ, Нохчийчохь маьрша нах бойучу хенахь ца гIаттийна адам тахана гIатто оьшуш дац.\nШаьш Соьлж-ГIала дахарх а, могIарерчу нахана хетачух а дуьйцуш ю Соьлж-ГIалин кIоштара яхархо Луиза.\nЛуиза: «Дерриг адам гIаьттина, дIагулделла Соьлж- ГIала. Пайхамар аьшнаш вар чIогIа новкъа а деъна, гуламе бевлла нах, тхешан аз дуй хаийта, даггара арабевлла вайнах а, кхиберш а. Бусалбанаш а, керстанаш а эгIо, церан юкъаметтиг талхо тесна питана ду. Уьш хIинца турпалхой а бина гойту, и карикатураш йинарш.\nЦу Парижехь байина нах уьш бахьнехь байина. Царна тIехь ду цу байинчийн цIий. Цхьана а дино а ца боху кхинарш сийсазбе, лахара хета. Массо хIуманан а доза ма ду. Оцу дозанах тIехваьлча, собар доцург, эккха кечвелларг оьккху. Питана таса дезаш ца хиллера. Новкъадерг и питана тасар ду-кх».\nЦхьаболучара кхеторехь, дуьне теш а хIиттош, бен-бечу бахьанашца, юх-юха а Соьлж-ГIала адам дIаийзар, кхузахь урхаллехь болучарна тайна а, дезаделла а хиларан тоьшалла ду цу кепара къам дIагулдар хIора шарна аалсамдалахь бен лахлуш цахилар.


Нохчийн меттан хьехархо » Нийсо-Дагестан\n14.04.2021 147 0 niyso\nМассо а хенахь хьехархо лараме хилла ву юкъараллехь. Школехь болх бина ца Iаш, нехан дахарехь а хьехамча а, дика накъост а хилла ма ву иза. Нохчаша гуттар а лоруш хилла дешна стаг, хIунда аьлча оьшучу хенахь цунах накъост хир вуйла хууш. «Дешна нах вайна юкъахь дукха мел хили а, вайца харцо лело ницкъ кхочур бац вайна вон болх бан луучеран. Йоза-дешар ца хуу стаг бодане ву, иза атта левийр ву хьаъа а, цунна шен бакъонаш ца йовзарна», – олура наха хьалха. Юккъерчу Азе дIакхалхийначуьра нохчий Даймахка цIабирзинчу хенахь лаккхара дешар дешна стаг йоккхачу юьртахь а цхьаъ-шиъ бен ца хуьлура, жима юрт-м йийца а ца оьшура. Генарчу махкахь вай долчу хенахь деша аьтто хилларш вуно кIезиг бара, ур-аттал юккъера школа яьккхинарш а дукха бацара. Школа яьккхинарш берашна хьеха а, юьртан совете урхалла дан а, совхозе, колхозе куьйгаллин болх бан а бохуьйтура цу хенахь Iедало. Дешна, корматалла йолу говзанчаш тоьуш бацара вайн республикехь – къаьсттина ярташкахь. Цундела кегий нах деша бохуьйтура вузашка а, корматаллин юккъерачу заведенешка а. ЮхаметтахIоттийначу Нохч-ГIалгIайн республикина къона инженераш, хьехархой, лоьраш, юристаш, экономисташ, нефтан а, юьртбахаман а декъехь говзанчаш оьшура вуно чIогIа. Цундела кегий нах дешарна тIебирзинера, дукхахберш вайн цIахь, Соьлжа-ГIалахь, вуьш кхечу регионашкахь доьшуш бара.\nИштта тхан жимачу юьртахь, Чуьрийн-Эвлахь, а вара Казахстанехь а, Киргизехь а юккъера школа чекхъяьккхина масех жима стаг. Царах цхьаъ сан дешича Арсанукаев Къасим вара. ЦIадирзинчул тIаьхьа дукха хан ялале, 1960-гIа шераш дуьйладелча, Нохч-ГIалгIайн пединститутан историко-филологически факультете заочно деша а вахана, школе балха хIоьттира иза. Юьхьенцарчу классашна хьоьхуш волчу хенахь школин директор хIоттийра Къасим. Цу хенахь бархIшеран школа яра тхан юьртахь. 1966-чуй, 1967-чуй шерашкахь Къасим тхуна 7-чуй, 8-чуй класашкахь нохчийн мотт а, литература а хьоьхуш вара. Тхуна, дешархошна, уггаре а дукхаезаш яра цуьнан урокаш. Цуьнан урок мел ледара а дешархочо Iамайора, ца Iамош ван эхь хетара, хIунда аьлча хьехархо, хьоьга бехк а ца боккхуш, хьан юьхь а ца йохуш, хьо йохье ваккха а, шен предмет хьоьга ларийта а хууш вара.\nКъасиман хьехархочун говзаллина, цо дешархочунна беш болчу тIеIаткъамна хIинца а тIекхиъна вац со. Муха нислора цуьнан иза? Иза цкъа а, оьгIазвахана, дов деш а ца хуьлура, юьхь йохуш, дешархо сийсазвеш а ца хуьлура, дуьххьалдIа цуьнан оьздачу амато, хьекъалечу къамело, дагах кхеташ олучу дашо хьо йохье воккхура, хьоьга урокехь деш дерг лоруьйтура, доьзуьйтура, нохчийн матте, нохчийн даше безам бохуьйтура. Иза бакъволу хьехархо вара, шен болх а, бераш а дезаш, ша хьоьхург царна дика хуийла а, уьш цунах кхетийла а лууш, церан дегнашкахь Даймахке болчу безаман зIийдиг кхио а гIерташ. Иштта вара иза – тхан Хьехархо, тхан лараме Стаг! Массо а хенахь цунна оьшучунна гIо дан кийча вара цуьнан муьлхха а дешархо.Со воккхавера иза сайн гергара а, сайн хьехархо а волуш. Сайгара диканиг далийта лууш хуьлура со, цунна хазахетар дуйла хууш.\nКъасима школехь, хьехархочун а, директоран а болх бина ца Iаш, кхетош-кхиоран болх а бора. Иштта цкъа 1966-чу шарахь 8-чу классера дешархошца Хамидов Iабдул-Хьамидан «Абубешар» цIе йолчу пьеси тIехь спектакль хIоттийра цо. Сан хенарнаш оцу хенахь 6-чу классехь бара. Тхуна чIогIа лаьара хаьа лакхарчу классера тхан баккхийра вежарий, йижарий хIун кечамаш беш бу хIора сарахь шайн класса чохь. Цаьрца Къасим хуьлура репетици еш, дан дезарг дуьйцуш, репликаш нийса олуьйтуш. Эххар а, спектакль маца хир ю аьлла, дIакхайкхийра. Жимачу тхан юьртахь боккха хилам бара иза, цундела дешархойл сов, цхьаболу дай-наной а баьхкира цуьнга хьовса. Дешархоша чIогIа дика ловзийра шайн ролаш, спектакль хьовсархоша дика тIеийцира, иза чекхъяьлча дехха тIараш а детташ. Къасим хьовсархошна юкъахь хиъна Iара, ша цу балхана хийра волуш санна.\nЭххар а тхан юьртахь юьззина юккъера школа схьайиллира. Дуьххьара иза 1969-чу шарахь чекхъяьккхинарг тхан класс яра. Тхох масех стаг вузашка деша вахара. Ас филологически факультете чуделира сайн кехаташ. Экзаменаш дIа а елла, со чекхваьлча, суна а, сан дена а, нанна а санна, со деша вахана хазахеттарг Къасим вара. «Дика дешалахь, хьо ларор вуй-м хаьа суна», – элира цо, сан дешар беркате а деш.\nЦхьа мур беара школашкахь Даймехкан тIамехь дакъалаьцнарш лахарехь дешархошка дакъалоцуьйтуш. Вайн республикехь а бара и болх жигара дIахьош. Къасима а масех шарахь дешархошца цхьаьна бира и талламан болх. Тхан юьртара а бара цу тIамера цIа ца баьхкинарш а, тIепаза байнарш а. Царах дукхахболчарах дерг билгалделира Къасима дешархошца бина болх бахьанехь. Массо а архивашка кехаташ яздора цара, юьртара тIамтIе баханарш лоьхуш. Дийна волчух, кхелхинчух, вайначух жимма а хаам кхаьчча, хазахетара таллам дIахьочу дешархойн тобанна. Иза бара билггал болу патриотически болх, Даймохк ларбан тIаме вахана хьайн юьртахо схьалахар, цунах дерг билгалдаккхар, велларг дIавоьллина каш мичахь ду хаар. Дешархоша леррина бора Къасима шайна тIебиллина болх, шаьш дан дезарг цуьнга хоттура. ХIинца цу хенахь хилла и дешархой баккхий нах бу, цхьаберш берийн бераш а долуш. Цара олу шайна школехь йина мероприятеш а, концерташ а дага ца йогIу, амма ветеранаш, Даймехкан тIамтIехь хилларш шаьш лоьхуш, Къасимца цхьаьна бина болх биц ца ло шайна. 1980-шераш чекхдовллац кхезира Чуьрийн-Эвлара Даймехкан тIамехь дакъалаьцна бIаьхой тIехь болу стенд юккъерачу школехь. Уьш 50 сов стаг вара. Сел жимачу тхан юьртара оццул наха цу тIамехь дакъалаьцна хилча, яккхийчу ярташкара мел дукха хилла хир бу уьш! Тхайчарах-м ах сов цIа ца бирзинера, тIеман аренашкахь эгнера уьш.\nИ стенд Къасиман безамна бохуш, ларъеш яра цу школехь иза дIаваьллачул тIаьхьа а. Кегийчарна, тIекхуьучу тIаьхьенна доккха маьIна долуш хIума а дара иза цаьрца хьехархоша бечу кхетош-кхиоран балхахь.\nСо университетехь доьшуш волчу хенахь, мукъа хан а яьлла, цIа веача, школе Къасим волчу воьдура. Сан дешарх дерг леррина хоттура цо. Литературе сан марзо юйла хууш, муьлха книга еша еза, леррина тидам стенна тIе бахийта беза хьоьхура. Пайден йолу а, йоцу а литература къасто Iамадора цо. Иза ша нохчийн а, оьрсийн а литература евзина ца Iаш, дозанал арахьара литература а дика евзаш вара. ТIаьхьо хиира суна Къасим йозанца гергарло долуш вуйла а. Цо дуккха а произведенеш язйинера прозехь, амма уьш зорбане яха ца лиира цунна, шен оьздангалла йоккха хиларна, шен цIе яхар а цадезарна.\nХьехархо Iамийча хуьлуш вац, иза шен сица а, цIийца а хила веза шен балхана хьанал, цунна тешаме. И дешнаш Къасимна догIуш дара. Иза, нохчийн мохк а, къам а дезаш, бусалба дог-ойла а йолуш, цIена нохчийн интеллигент вара. Ткъе итт шо сов хан ю иза вайна юкъахь воцу. ТIаьххьарчу шерашкахь чIогIа цомгаш вара иза, меттахь висина. Хьо шена тIехIоьттича, цкъа а балхам бина я шен цамгарх лаьцна хIума ца олура цо. Велавелла хуьлура, забар ян кархдолура цуьнан. Иза цкъа а вацара цхьанна а шех бала бина.\nАс дуккха а шерашкахь нохчийн мотт а, литература а хьийхира тхайн юьртарчу школехь. Къасиман хьехарш схьаэцнера ас со балха веанчу хьалхарчу дийнахь дуьйна: «Хьайн болх безалахь, иза ларалахь. Хьо школехь хилла ца Iаш, арахь а, новкъахь а хьехархо санна тIеоьцур ву хьуна наха. Хьоьгара масал оьцуш, ахь боккхучу коге хьовсуш, олучу даше ладугIуш, хир бу хьуна хьан дешархой – церан ойла елахь. Диканиг я вониг даьлла хьайн дешархо тергал ца веш ма виталахь. Ахь кхиош берш кханалера нохчийн бахархой бу хьуна, уьш дешна а, хьекъале а, яхь йолуш а хилахь, вайн къоман кхане дика хир ю, ткъа уьш вон а, бен боцуш а хилахь, вайн гIуллакх ледара хир ду. Хьехархочун болх сийлахь а, лараме а, амма иштта жоьпалле а бу хьуна».\nХьан дахарехь а, дага чохь а лар йитина хьехархо вара Къасим. Ишттаниг виц ца ло.\nСуьрта тIехь: нохчийн меттан хьехархо Арсанукаев Къасим\nМуьлхха а болх сийлахь бу, олуш ду-кх халкъалахь. Ткъа безаш и болх белахь, кхин а алсам сий дан деза-кх цуьнан. Шен даго къобалбечу балха кхаьчначу стага и болх мел


Мацалла тIехIоьттича хIун юур яц?\nШвейцари -- Ньонера Палео 34-чу фестивале хьовса баьхкинарш юуш бу, дуккха а кхиоскаш юхкуш йолу «садолу хIуманашца йина пицца», 22Тов2009\nСадолу хIуманаш жигара яаре кхайкхина Цхьаьнакхеттачу Къаьмнийн Организацино. Экспертийн хьесапехь, цо мацалла дIайоккху. Са долу хIуманаш массанхьа а ю, уьш сиха дебаш ю. Шело-йовхо хуьйцуш Iаламо бечу хийцамаша дукха ялта хIаллакьдарал совнаха, дебачу адамашна а ялта ца тоарна кхерам а бу, цу организацино бахарехь. Мацделча аша хIун юур яра, цу хьехаре ладугIур дарий аьлла, хIора аьхка инзара цIоз дебачу Теркйистехула волавеллера Маршо радион корреспондент Хасимиков Iусман.\nХIора шарна а цхьа миллион гергга адам дIахьуш долу,дуьненна тIера мацалла эшо Къаьмнийн Цхьаьнакхетаралло чхьаьвригаш а,гезганаш а,кхийолу сагалматаш а.акха хIумнаш яа магош бина кхайкхам вайнаха цхьабосса тIеоьцу бохург аьттехьа а дац.\nМел кхачанан сурсаташ ца тоьуш.мацалла хIоттахь а боху цхьаболчара нохчаша дуьненахь дуур дац текхаргаш а,пхьидарчий а.дехкий а. Иттанна юкъахь цхьаъ велахь кхин нохчо хир вац,мацвелча юур ю бохуш даре деш.\nПальма дитта чохь карош йолу эзар ког берш мерза кхача бу Африкехь бехачу дуккха а нехан\nБакъду суна бахархошца къамелаш деш зеделира масала тахана вайнахалахь жIаьла дууш нах хилар.Делахь а билгалдаккха догIу, шайна тIекхоллучу хIуманна къоьлла ца хилийта,и саннарш къаркъана «оба» олучарна юкъахь бен цахилар.\nДуьне даьккхина йолу сагалматаш а, я бусалба нахана хьарам дина экъа-дийнат дуур дарий аьлчи, цу хаттарна дала жоп доцурш хаалора юкъ-кара. Иштачех ву Теркйист кIоштера 61 цхьа шо долуМовла.\nБуьйсанаш лаьмнашкахь санна шийла а йоцуш хаъал йовха хиларна,къаьсттина дукха сагалматаш хуьлу Теркаца Iохкучу кIошташкахь.Аьхка чот йоцуш дукха хуьлу цигашхула цаьпцалгаш а,полларчий а,дуьнен тIехь мел долу тайпа дуй те аьлла нIаьний а,лаьхьарчий а…Амма царех пайдаоьцурш боцу хьесап ду бохуш къаро ю бахархоша.Цара дийцарехь дарбанна- молханна олий,йоь кхузахь,цхьа наггахь, зу. Цхьаьнакхеттачу Къаьмнийн Вовшахтохаралло бинчу кхайкхамах а, дахарехь шена зеделлачух а дуьйцуш ву Новр кIоштера кхузткъе пхийттара вала волу вахархо Рамруд.\nМацалла хIун ю а ца хиинчу, мелла а къоначара, цхьа беламечу экъанна тIе а даьккхина дуьйцура Цхьаьнакхеттачу Къаьмнийн Вовшахтохаралло хааме даьккхинчу гIайгIане хаттар-проблемах.\nСенегал - Сенегалан коьртачу Дакар-гIалахь тIелетачу цIозах девдда, кIелхьардовлуш ду бераш, 01Гез2004.\n«Мацалло лаг лаьцначу адамо дуур доцуш хIума дан а дац. Сибрехахь миллий – мацаллий дан хIума доцуш хало Iаьвшина хийла нохчочо,Мацаллина бераш доьлхуш, настарех хьерчаш,бIарзвинчу нохчийн дас, дуьненахь ша дендоцург дина,юур йоцург йиъна меттигаш яьхкина.Дера ду иза хала хIума. Дала бусалба а, керста а ларвойла цу балех». Ишта тоьшалла дора дезткъара ваьллачу Гилани цIе йолчу къаночо.\nДукхах болчу вайнахе кхеталуш хIума ду Цхьаьнакхеттачу Къаьмнийн Вовшахтохаралло кханенан ойла яр. Бакъду, дукхах болчара аьттехьа а ца дуьту, Нохчийчохь итт –ткъа шо даьлча мацалла хила там бу бохург.


Тикрит мукъаяьккхича гучудаьлларг\nОхан-бутт 07, 2015\nИракъерчу кхелан медицинан эксперташа ахка йолийна «Исламан Пачхьалкх» шайх олучу тIеман тобанаша Тикрит гIалахь шайна дуьхьаллаьттинчу эскархойх 1700 стаг вийна, лаьттахвоьллина 12 меттиг. Iедалан ницкъаша баттахь тIемаш а бина, гIала мукъаяккхарцана болийна бу и болх. Байинарш дIабоьхкина цхьадолу оьрнаш гучудевлла Иракъан диктатор Хьусайн Саддаман ваьхначу хIусамийн кертахь.\nЭксперташна хетарехь, карийначу оьрнашчу боьхкинарш бу «Исламан Пачхьалкх» олучу тобанаша Кэмп-Шпайхер базина тIелеташ байина хилла эскархой-шиIатой. Видео, суьртийн тоьшаллаш даржийна эксперташа шаьш талламаш бечу меттигашкара.


Имам Яхья Оздоев. Зуль-Хьиджа бетта хьалхарча итт ден дозал..mp4 смотреть онлайн - Luxfilm\nвитим high mp4\nИмам Яхья Оздоев. Зуль-Хьиджа бетта хьалхарча итт ден дозал..mp4\nВремя 23:03 Дата 13.08.2018 | Видачок\nОнлайн видео Имам Яхья Оздоев. Зуль-Хьиджа бетта хьалхарча итт ден дозал..mp4 смотреть бесплатно. Скачать видео Имам Яхья Оздоев. Зуль-Хьиджа бетта хьалхарча итт ден дозал..mp4 на телефон. Смотреть онлайн Имам Яхья Оздоев. Зуль-Хьиджа бетта хьалхарча итт ден дозал..mp4 на мобильном.\nТеги: имам, яхья, оздоев, зуль, хьиджа, бетта, хьалхарча, итт, ден, дозал, mp4


Айдамирова Машар. Совдаьлла сагIа\nДуьххьара и мел баркаллийца схьаийцира зевнечу олхазарша.\nБуса сахиллалц тхих декхаш серладевллачу диттийн гIа-патарша, хьогалла йойуш дисинчу тхин буьртагийн куьзганашкахь зIаьнарша лоьцура.\nОцу хаза бертаяханчу тийналлина юкъагIоьртира шурин кIеж етташ аьчкан чийлако еко зевне вота. Шурин дарцо айбинчу чопалахь хIуьтту лоппаргаш дешех кхалош, жовхIарех лепош, гуонаха хьаьвзира хIинца кхоччуш аьрхаевлла маьлхан кIорнеш.\nИсбаьхьчу зезагийн кортийн кIужалша а, стоьмийн зазаша а, баьццарчу бецан памбархато а, оццу шурийн кIайчу чопан дарцо айбинчу мерзачу хьожано дуьненан ялсаманех тардина дIахIоттийра рогIера де.\nЦхьа доккхачу хазахетарца лардора Заванис иза. Малхбуза хенаца арайолий, сагIийна гIемакхаш дIасадоькъура йоккхачу стага.\nУьш а ма хаза деттина хуьлура-кх цуьнан!\nПардо санна дуткъа, цIийдина гIемакх, маха Iиттинчух бIеннаш Iуьргах цаца хуьлий, нислора. Малхе лаьцча, чекх са а гуш.\n– Беллачеран синош чIогIа сатесна хуьлу, боху, еари буйсанна гIемакх доттучу хьожане. Стигал-мархашка хьалакхочу боху иза, – олура Заванис.\nТIаккха, хIора гIемакхна тIехула тIуонах ша даьккхина можа даьтта комаьршша тIе дуьллуш, барз боккхий уьш дечиган сахь-кеда а нисдой, лула–кулахула дIасадоькъуш, дIайолалора.\nХьалха-хьалха бераш, ша-ша хьалхавала а гIерташ, тIехьовдура оцу еарин сагIийна. ТIаьхь-тIаьхьа и шовкъ йовш санна а хеталора йоккхачу стагана. Амма, цо дIа ца тосура ша лело гIиллакх, и шен декхар а хеташ дIакхоьхьура.\nОццу лаамца, оццу шовкъаца кхузткъа шарахь доккху сагIа дара иза, цхьа а еари буьйса тIех а ца туьлуьйтуш.\nЦунна теш хIокхо каралаьцна дечиган сахь-кад бара – оцу сагIийн хьанала хьакхар чудоьлла, шарбелла, къега. Сибрехара хIокхуьнца даймахка цIадирзина беркат.\nЗавани аьчкан гIопан кевнах тасаелира, амма иза чухула гIуй а боьллина, чIоггIа къевлина дара.\nХьалха дуьйцинчу серийн зIараш хуьлура нехан, дIасататта атта а долуш, кхайкхича дуьхьалвогIург а гуш,\nЛачкъош-дадош хIума а доцуш.\nДерриге а диллина дара, хIусамдайн дегнаш санна.\nГIопах латийна цIен нуьйда а гина, лохачу дегIахь йолчу Заванис, кога буьхьар а хIоьттина, халла цунна тIе пIелг таIийра.\n– Мила ву? – схьахезира дехьара хаттар. И хаттар дина аз а дара, и гIап санна, аьчкан зов долуш, цхьа тамашена бендацаре.\n– Со яра хIара-м… сагIийна гIемакх… – Завани чекхдаккха а ца йитира.\n– Тхо сагIа оьцуш дац… гIийла-мискачарна кховдадехьа и хьайн гI а м а кх а ш, – шога схьахезира дехьара.\nОцу дешнаша ягийна Завани, орца доьхуш санна, гуонаха дIасахьаьжира.\nТIаккха, цецъяьллачохь йисира. Боккъал а, массеран цIен кибарчигах доьттина цIенош, иштта нуьйданаш летийна аьчкан гIепаш, гуобаьккхина тIулгах доьттина пенаш – мел нуьцкъалчу мостагIчунна а яккхалурйоцу гIап–бIаьвнаш ю-кх ша ма-ярра.\nХIинццалц оццул лерина тидам бина бацара йоккхачу стага оцу хийцамийн – цунна адамаш бен гуш ца хиллера. Церан хьал-бахам ган бIаьрса тоьъна хилла хир дац-кха кхуьнан. Я бала ца хилла.\nХIан-хIа, кхин и тайпа нуьйда таIо бIобулур бац кхуьнан.\nХьанна хаьа, оцу керташкара а иштта аьчкан-шога аз схьахазадахь а?\nДагабеара генарчу ГIум-Азехь ша шийла-меца текхна мур…\nДукха хала шайн гергарчарна тIекхаьчча, мацалла уьш белла карийра. Дийна бисина масех нохчийн доьзалш цомгаш, меца, гIорасиз охьаэгна.\nДагадеара,Iожалле уьш дIа ца лахьабайта, ша мел йиттина йорт – гуттар гIаддайча бохуш, ларйина шен дешин хIума йоьхкина, царах деллачу ахчанах цкъачунна молха, юург латтийра мацалло хьаьшначу нахана. ТIаккха, и чекхдаьлча, уьш когахIитталц царна напха лоьхуш, колхозан аренаш ша таллар – ялта чудерзийча, бухахь дисина кIен буьртигаш а, татеш лехьош.\nХIетахь къона Завани бахьанехь дукха синош даха дисира – воккха а, жима а. ХIокхо даьккхина сагIа хьалха а даьлла. Ша керта кхочуш дечиган сахь –кедах дечиган Iайг тухура цо. ЭхI, ма хаза хетара-кх гIорасизчу дархошна и къора тата хезча!\nЗавани шен къаьхьачу ойланех яьккхира цхьана гIийлачу цIовзаро – цунна дуьхьал хиъна Iара доккха жIаьла, овчарка олург. ХIинцца хIокхо нуьйда таIийнчу кертара араиккхинера иза. Меца, чукхетта чож, кочатесна зIе ю хадийна. Зудчо марабоьллинчу кедана тIедоьгIна бIаьргаш а дац дIадохуш.\n– Баба яла хьан, меца ду-кх хьо?! – йиш йоьхначу йоккхачу стеган бIаьргех хи делира.\nЦхьана кога тIера вукху кога тIе хIуьттуш, цкъа корта ластош, тIаккха цIога лестош, мацалло багара охьахьаьлхина туйнаш маттаца лехьош, цIийзаш, цхьаъ далхо гIертара гIап-цIийнан гIелделла хехо.\n– ХIахI, дIаэца хьайна…гIоза даийла ахь уьш…гIоза!\nЗавани, шен бассабелла кад мара а боьллина, дIаяхара.\nШайна тIаьхьа дуткъачу аннийн зIара дIа а къовлуш, поппарех доьттинчу цIа чу йирзира иза.\nОцу буса и йолчу Кахьа еара.\n– Ахь хIун до хIокху бодане а хиъна?\n– Ламаз дина а яьлла, дIатевжжинчохь, чиркх лато мало еш йиси-кх со… Кахьа.\nНазбаран гIайби тIе биллина корта болчу тIе а жимбелча санна хийтира лулахочунна, бос а кхечу тайпа, бIаьргийн гонаш а цIийделла, мерадукъ а ирделла.\n– Хьо ма хаза яц тховса, хазниг, – реза ца хилира шен доттагIчунна Кахьа. – Тховса ахь деана гIемакхаш дуур-кх бохуш суьйре ца еш Iийна, хьо кхи йогIург ца хилла схьаеара со-м!\nМеттара гIаьттина, охьахиъна Завани, шен басмин кучан тIера бустам–йозанаш деша хIоьттира, тIаккха суьлхьанан кочар нисдан. Кегий гIийла куьйгаш дего а дуьйлира, даима эсалчу еларехь нисдина дуткъий балдаш, мелчу махо иэгочу гIа-бецах терра дего озийра. Дуьненан гIайгIа-бала шега чуэцна куьзга-бIаьргаш а идадора доттагIчух. Хуорамаша дуткъдина, тIедаьхна лаг тIера пха-мерзаш а, сихдина хьала-охьа дечу къурдаша ницкъбина къамкъарг а – гулбелла лазам дIакхосса уозийначу секхаIодах тарделлера.\n– Схьадийцал хIинца, – омра дира Кахьас. Завани санна кIеда яцара иза, амалца, дашца буьрса яра.\nДерриге а дийцинчул тIаьхьа, доккха садаьккхира Заванис:\n– Таханлерчу заманахь сагIа-м мацалла леш бохку аьлла луш даций…Делан къинхетам боккха бу – мацалла яц вайна, тIебогIу бала юхатоха, синошна тIера… Адам дуьзчух тера ду… шаьш сагIа оьцуш дац, – эли-кх…\n– Я шаьш а бац сагIа лучарех, – оьгIазъоьхура Кахьа.\n– ХIаъ, дуьзна адам, дера дуьзна, – охьаIийдало бIаьрхиш йовлакхца дIадохура вукхо.\n– ХIан–хIа, адаман зорх цкъа а бузур бац… я Iебар а. Адам курадаьлла – и ду хилларг, кхи хумма а дац!\n– Дог цхьа тамашийна дассаделла-кх сан…. – сих-сиха бIаьргийн негIарш деттара Заванис. Иза кхеташ яцара тахана шеца хиллачух. – ТIаккха а ….кийра лозуш бу-кх сан … дог хаалуш доццушехь…\nСатоссуш, массеран а даг чу шийла сингаттам буьллуш, дехха уьгIира жIаьла. И овчарка олург. Цунах дIакхийтира кхи масех а.\nТIаьххье, дижина Iиллина латта а дегийра.\nБаккхийчарна а дага ца догIура, оцу тайпанара чIогIа мохк бегабар.\nХьоло букъбинчу нехан цIен кибарчигах а, кIайн тIулгах а доьттинчу лекхачу цIа-гIаьпнех цхьа къапалгаш йисинера.\nЧувогIучунна пурба даккха йихкина и цIен нуьйданаш а яра ченалшлахь Iохкуш.\nЗаванех кхи бIаьрг ца кхетча, даго цхьа вониг хьехна, цунна тIекхача сихъелира Кахьа.\nКертахь тийна дара. ЦIа чохь а иштта.\nКерчина, цIенкъа юккъехь бертал кхетта Iуьллура дечиган сахь- кад а, цунна уллохь дечиган Iайг а.\nОхьатаьIначу Кахьас схьаийцира сахь-кад – хьанала хьакхар чудоьлла шарбелла, къиэгаш хилла кад басабаьлла, якхбеллера. Нисса юккъехула, ши дакъа деш иккхинера кхузткъа шарахь сагIа кхехьна дечиган пхьегIа.\nКахьас Iайг туьйхира хийцабеллачу кедах. Даима долу къора тата ца делира – иза баьсса бийкира.\nТIаккха чIоггIа кхайкхира:\nДуьхьала цхьа а вист ца хилира.\nЦхьана дикачу адамах дассаделлера дуьне а.\nМаьлхан экъа схьахьажжале.\nМаьлхан зIаьнарш ловзайовллале.


Лавровна ДАIИШ-ан тIемалой карийна Гуржийчура ПIаьнгазахь\nДечкен-бутт 27, 2016\nОьрсийчоь -- Лавров Сергей, Москох зорбанан конференцехь, Дечкен-бутт, 26, 2016\nПIаьнгаз чIожехь ДАIИШ-н тIемалой бу боху дIахьедар Оьрсийчоьно шен цхьа геннарчу Iалашонца дина аьлла тIеэцна Гуьржийчохь.\nОьрсийчоьнан арахьарчу гIуллакхийн министро Лавров Сергейс дIахьедар дина Гуьржийчуьрчу ПIаьнгаз чIожехь ДАIИШ-ан юккъера тIемалой бу аьлла. Оцу хIумано цхьа моггIа иза емал деш дIахьедарш дайтина Гуьржийчуьрчу Iедалшка. Цхьаболчу политик тергамхошна, Лаврос аьллачуьнна геннара Iалашо йолуш лору. Дуьйцу Султанов Ахьмада.\nОьрсийчоьнан арахьарчу гIуллакхийн министро Лавров Сергейс и дIахьедар дина оццу дийнахь, Гуьржийчоьнан а, Оьрсийчоьнан а юкъаметтигаш талуш ю аьлла хаамаш баьржича. Цо аьлла, шайгахь кхоччуш хаамаш бу, ПIаьнгаз чIожехь ДАIИШ-ан тIемалой цигахь са а доIуш, гIора а гулдеш, паргIат хеташ бу. Iаьна хенахь тIекхача хала йолчу оцу меттехь Оьрсийчоьнан арахьарчу гIуллакхийн министран хетарехь, тIемалоша Iаморш деш а бу.\nИ дIахьедар терго йоцуш ца дитира гуьржийн Iедало. Премьер-министра Квирикашвили Георгийс политикан барам лар а беш, шаьш и меттигаш дола деш а ю, терроран кхерам цигара бу бохург бакъ ца дира.\nМелла а буьрса дIахьедар дина Оьрсийчуьра шайна буьллучу бехкан гуьржийн премьер-министран векало Абашидзе Зураба. Иза Оьрсийчоьнца юкъаметтигаш нисъярехьа декъан коьртехь ву.\n"Хууш ма хиллара, Гуьржийчоь дуьненаюккъерачу терроран дуьхьало ечу могIанашкахь ю. Кхузара Шема тIом бан дIавахна массийта стаг ву, ткъа, цхьана официала терахьашца Оьрсийчуьра цига вахана массийта эзар ву", аьлла гуьржийн политика. Цул совнах Абашидзе Зураба бахарехь Гуьржийчуьра муьлха а вахархо терроран боламехь дакъалоцуш ву аьлла къаьстича, цунна дуьхьала талламийн гIуллакх а долийна таIзар дийра долуш ду.\nIедалхоша, шай белхан декхарелла сов бовла йиша яцахь а, цхьаболчу гуьржийн политикан тергамхоша йовзийтина Лавров Сергеян дIахьедаран ма ярра йолу Iалашо. Политолога Квахадзе Алекос Маршо Радиога иштта элира.\nКвахадзе: "ПIаьнгаз чIожехь террорхой бу бохуш долу дIахьедарш шайна кIелахь цхьа бух болуш дац. Иштта дIахьедарш Оьрсийчуьра духхьара деш дац. Уьш дора Шеварнадзе а, Саакашвили а куьйгаллехь волчу хенахь. ПIаьнгаз-чIож юьйцучу хенахь Оьрсийчоь даиманна гIерта Гуьржийчоьнна Iоттар ян.\nМассарна а хууш ду, цигахь Лаврос юьйцуш йолу базанаш йоцийла. Ткъа, цо и дIахьедар даран бакъдолу бахьан ду Оьрсийчоьнна кху махкахь терроран дуьхьал кечбина ницкъаш аьлла, шай эскарш цига дIахотто лаар.\nИ барт бина бара Оьрсийоьнна а, Гуьржийчоьнна а юккъахь Батумера а, Ахалкалакера а оьрсийн эскарш арадаьхча. Амма Гуьржийчоьнна доза дIа а лаьцна, Оьрсийчоьно шен эскарш дIахIоттича и барт кхочуш а ца беш сацийра. Иза кхочуш а бийра бац Оьрсийчоьно Гуьржийчоьнан доза мокъадакхалца. Оьрсийчоьно ПIаьнгаз-чIожехь террорхой бу боху и хаттар айдира ду царна дуьхьало ян шай ницкъаш кхузахь хIотто деза бохуш".\nКху масийтта дийнахь хаамийн гIирсашкахула дуьйцуш ду Оьрсийчоьнан а, Гуьржийчоьнан а юккъаметтигаш таяла мега бохуш. Шай пачхьалкх даиманна кийча ю луларчу пачхьалкхаца уьйранаш шоръян. И лаам гайта а гойту шаьш, амма изза Оьрсийчуьра гуш дац, элира политолога Квахадзе Алекос.\nКвахадзе: "Юкъаметтигаш йохъеллера цхьана агIорара. Гуьржийчоь гIулчаш йогIура цхьацца гIуллакхашкахь. Амма духьала кIохцал серий хIоттадора Оьрсийчоьно тхуна Къилба ХIирийчоьнан агIорара. Гуьржийчоьнан Iедалехь шортта нах бу Оьрсийчоьнехьа дог догIуш. Уьш чIогIа лууш бу кху махка "Газпром" яийта. Тамаш бийра бац кхана-лама Оьрсийчоьнан эскарш цига дIахIоттича а. ТIейогIучу хенахь иза ца хуьлу олийла а дац".\nПIаьнгаз-чIожерачу кистошна ца дезаделла шаьш бехачу меттигах лаьцна Оьрсийчуьра и дIахьедар дина. Шаьш иштта а тидамера дIабевла боцучу цара емал до чIожехь тIемалой бу бохург. Маршо Радиога цуьнах элира юккъаралхочо Горгишвили Ислама.\nГоргишвили: "ПIаьнгаз-чIожехь тIемалой бу бохург бакъ дац. Уьш кхузахь кечбеш а, цара Iаморш а деш ду бохург а дац бакъ. И хIуманаш кхузахь хилла а дац".\nОьрсийчуьра и дIахьедар динчулла тIаьхьа шаьш хIумма а диканиг хира ду аьлла са ца туьйсу, боху цигахь вехачу Горгишвили Ислама. Цхьацца провокацеш хиларна кхоьру нах, элира цо.\nГоргишвили: "Суна хетарехь иза аьлла ду, кхузахь, ПIаьнгазехь провокацеш ян. Гуьржийчохь уггаре а атта меттиг ю иза провокаци ян. Кхузахь террорхой а, кхиболу зуламхой а бу аьлла цIе кхоьллина тIе. И имидж ю. Питан да аьлла дина ду цара и хIума".\nПIаьнгаз-чIож Гуьржийчоьнан КъилбаСедехь ю 100 сов чакхарма Тбилисина генахь. ЧIожан йохалла ю 28, шоралла-5 чакхарма ю. Цигахь дехачу къаьмнашна юккъахь 10-12 эзар нохчий бу-кисти олуш болу. Нохчийчохь шолгIа тIом болабелча, цуьнах бевда дукха нах тIеэцнера кистоша.\nМачигов: "Ша кхоьллинчуьнна и ДАIИШ бале ера ю".\nМачигов: "Со теша ДАIИШ ша шеха кхоллаелла ца хиларна"\nАлсамбевлла Оьрсийчура ДАIИШ-ах дIакхетта нах\nДАIИШ тобанах дIакхеттачу казахо дагийна шен паспорт\nДАIИШ-ан пропагандах дIоггара тешаш бац нохчий\nДеш дуй теша ДАIИШан Москохара урхалла?\nМачигов: "ДАIИШо пайда оьцу мехкдаьттах"


The White Wolf компанигара компенсаци яккха дагахь бу нохчийн Iедалхой\nКадыров Рамзанах шайн "Vampire: The Masquerade" ловзаршкахь вампирийн Султан винчу компанино гечдар дехча а тоаме дац Нохчийчоьнан Iедалхошна, цаьргара компенсацига сатуьйсуш бу уьш. Москох хиллачу пресс-конференцехь зорбан министро Умаров Джамбулата къадийна, ловзар арахецначу The White Wolf студино ладам боллуш компенсаци лахь, дов шаьш дуьжуьйтур ду аьлла. Ца хуьлчу далахь шаьш кхеле озор хилар билгал а доккхуш.\nКарладоккху, дахначу шоьтадийнахь компанин официалан сайтехь дIахьедар дира, ловзарш арахецна студи шаьш дIайоккхур ю аьлла. Белхахойн цхьа дакъа студин коьртачу Paradox Interactive офисе дехьабохур бу аьллера. Ишта ловзарна юкъара Нохчийчоьнан куьйгалхочух а, ЛГБТ-юкъараллех а дакъа а дIахадор ду аьлла.\n"И бехказбийлар дац. ДIахьедарехь, доккхачу декъанна гечдар доьху цара, кхелашка бевллачу ЛГБТ-н векалшкара. Шайн ловзаршкахь цара доллу къам а, мехкан да а аьшнаш во. Нохчийн къомана идеологин геноцид яр ду иза. Царна ца лаьа, тхо долчу хьеший а, туристаш а бахка а. Кхераме мохк бу аьлла, сурт хIотто гIерта уьш.\nЦундела Iаламат интересе ду, муха бехк такха дагахь бу уьш шайгара даьллачунна. Мел ахча, муьлхачу валютан эквивалентехь дуьйцуш ду цкъачунна хууш дац. Нагахь уьш дала дагахь белахь а", - аьлла, тIетоьхна Умаров Джамбулата.


МАНДРЕ (РОМАНА ТIАРА ДАКЪА) | Свободен лишь тот, кто может позволить себе не лгать.\nМАНДРЕ (РОМАНА ТIАРА ДАКЪА)\nFiled under: Славные имена Ингушетии — Хамарз Костоев @ 05:31\nЦ1ера ала ва юкъе,\nОакхарашта ва юкъе,\nМолха к1ура ва юкъе,\nДаша пхорчашта ва юкъе,\nХье цхьаькъа вар хьо,\nЯхь йола, к1ант г1алг1а,\nМангало буц санна,\nМихо миха санна,\nМоастаг1ий са эгадеш.\nДог майра турпал! –\nГийг юзае г1ертараш.\nКхералуш вацар хьо,\nЯхь йола к1ант Мандре!\nЧ1ир лехаш вар хьо,\nТ1ехьашка ца воалаш,\nГ1оазоте лаьттар хьо,\nСурхот1ара къонах, —\n1919 шу, из бацар цхьа моллаг1 бола т1ом. Инарала Деникина добровольчески арме, 1омабаьча салташа 1ошаьрйир, йоагайир, йоккхий топашца 1охоарцайир Сурхот1е. Ц1еношкар д1айихьар к1алйиса х1амаш. Къиза хьайзар деникинцаш. Духьал-м эттар г1алг1ай! Бакъда низаш цхьатарра дацар. Латар майра 17 деннеи буси, юртара араваланзар Нальгиев Дотмарзий Мандре. 187 моастаг1 валар цун топах. Цун нана Муи йийра, т1ом болабеннача хьалхарча дийнахь. Из коа, беша д1аеллар Мандречо. Из каша долаш да бирса т1ом лаьттача Сурхот1а.\nДеррига дуне сийрдадаьккха хьежаб лура дошо малх. Из айлуш, лакхлуш латт. Хоза ений 1уйре, са мел доаллачун дог хьоасташ, озабезам боацаш, нийсхо еш. Селхан моастаг1чо йоккха топ чуетташ, к1уреи молханеи хьадж д1аийна хинна фо, ц1ена да х1анз. 1уйрийнара фо ц1ена хул массе хана а Сурхот1а. Ч1агаргий ашараш хоз лерга. Уж гаьнт1ара гаьнт1а хувш г1етташ. Царга ладувг1а а, уж зе а ваьннав Мандре бера хана денз. Цар цхьа к1еззига сало1ам бу дега… Кхайке-хазе саг вац юрта. Дагаух шейха Бат1ал-хьажас юрта юкъе даг1ача маьждиге, п1аьраска дийнахьа аьннар: кхозза йоассалургья Сурх1оте… Бакълийннав шейх Бат1и. Ер да-кх из цо аьннар. Дагаух нана Муи беша оасара яьлла. Ше з1амига волаш цунга хьийжа цо къахьегаш. Нани, х1анз, цу готтача лахьтийча улл. Шийла гудар яьй цох моастаг1ий топо. Дега 1откъам хул, дагара ялац нана. Цун ч1ир лийха 1ийнавац турпал. Из к1айгвардейцаш боабаьча г1алг1ай ч1ир а, пхьа а лехаш ва хадданза. Дилла а, дахьа а моттиг йоацаш, бохам болаш ва дега. Ший дег1 дехка ва, кхераш вац деникинцех. Бакъда, б1а тассал юкъ-м йодац царех тийша, из лора ца луш. Ха йоацаш х1ама хургдац ма оалий! 1уйре ийна яц. Цхьа во тата а деш, сигала г1олла Сурхот1енгахь т1айоаг1а биоплан. Цо ду тата хьахоз гаьннара. Дикан-м хьо а яг1ац. Сурхот1а бухь билла чуластай из х1анз. Маьждига т1а г1олла го боах, т1аккха Мандречун ковна т1а кхоач. Ца1 де-м г1ерт хьона хьо ткъам – лаьча. Б1арг цунна т1ерабаккхац, из зувш волча партизана. Бомба тох ца1… цхьаькха а тох. Ч1оаг1а тата доалаш лелх уж. Бомбай гаргаш д1аух гаьнна. Ловча г1олда хьо, сона гаьно шо лийга, хеталу Мандречоа. Дика да-кх со цу туржа1а гаргавоацаш, хьаэца х1ама дусаргдацар-кх сох. Массехк го а баьккха д1айода биоплан. Лийлхача бомбай сийна гаргаш яда д1аиха, коа юкъе а беша а… Астог1фируллах1! Хоастам ба Дала, хьо д1аяха! Чам боацаш да г1улакх. Цхьаккха а дитац Мандречо уйла ца еш. Шейха Бат1ал-хьажас аьлар: «Г1оазот вода хьо Мандре. Г1оазот кхоачаш а хул хьа, дийна а вус хьо. Х1аьта лоралелахь, т1акхувш 1оажал я хьона. Цхьа Аллах1 воацар, оарц а дац хьона. Фе хилалахь, воше!!» Долчча беса аьннад шейхо. Х1анз хьаэттад-кх ер. Хоастам ба Далла хьо д1аяха. Чам боацаш да г1улакх. Нокхарий яьшкаех, хьажк1ий доах хьаэца х1ама дитадац техача бомбаша. Вир ди1а ди даьд Мандречун ковнах. Шек д1авац партизан! В1алла а вехавац турпал. Саькх ваьннавац в1алла а. Маькара хиларо дика аьттув боаккх цун, лоравала а хьевала а. Маьржа я1 хьо дуне, ма йоккха харцо а г1елал я-кх белогвардейцаша г1алг1ашка яхьар. Ма низ а ба-кх цар бер. Топ ц1енъеш ваг1а из, пахашка герми а хьокхаш. Тепча ц1енъяй тхьоврре а. Къаьга да къонахчун герз. Лак оза мара ца дезаш кийча да…\nГ. Тулера герз ийде а, из Сурхот1а ц1акхахьа а атта дацар Мандречоа. Ший т1ема новкъосташта д1адийкъар, накъа а даьлар дикка. Овшанаькъан Зовра Зака, Хьамад, Хьадис, Мудар, Сулейм; Оздой Атаби, Нальганаькъан Оалхазар, Туркечун 1умар, Махьмад, Салангири, Г1азмахьма, Зубейр, Эбарг а кхыбараш а раьза бар цу герза кхоачам хилара. Герз каракхаьча шек д1абацар уж моастаг1а духьал оттара. Бузуртанаькъан Махьмада шиъ салте вийра Сурхот1а, т1ом эттача хьалхарча дийнахь. Казакий топ каракхаьчар цун. Денал, къонахчал гойтар цо цу дийнахь.\nЭй! Мандре, партизан, партизан… Из фу дар… Алмани, алман, алман, Мандре г1ара хоз лерге. Турмала хьож уйланча ваха ваьг1ар. Т1аьрюкъе санна салтий гу орал дехьа, берда йистте. Хьалбоаг1ача наькъа т1а латт уж. Ураг1ъяхача г1ажа т1а к1ай киси доал. Парламентараш ма бий уж-м. Топ тоха йиш яц царна. Фу дахьаш баьхкаб-хьог1 ераш х1анз, гоавараш!\nМусулман, туркмен не стрляй толко, не убивай, йо-ах цхьанне. Хороши вест прнес я тибе Налгиев. Уходи, уходи, отсюда. Ти много люди убивал. Ти много кровь проливал. Командовани просит уходи, рапорт писайт нельзя генерал Деникину, пока ти здесь. Надоел ти! Серавно убьет тебя. Уходи ради Бога. Миня прислал командир. На возми 500 руб. и часи золотие. Хватит тебе люди убивать. Иди к мусулману и возьми все это. Толко не стреляй миня поджалуста. Миня дети есть, я писарь и больше никто. Миня прислал сам командир Заболуев. На получай, и уходи мусулман! Аг1а…, уходи с миром!\n— Ишта-м ца 1ехаву 1а со-м, акхадаьнна лела ж1али, — керта чу дера Мандречоа.\n— Ер боанг-м даьра я сона ег1а. Боанга гаьна хила веза. Турмала гаргга хьагойт д1аболхараш. Гадоахарг шиъ салте д1акхийтар царех. Х1а, х1а – а – а, уж даьра ба сона тоха к1ийлен хайша баьг1араш. Бе йоахк эпсарий топаш. Табба болх эрий ядача бешара беша а бувлаш. Чутилар, гаьнабаьлар даькъазбаларгаш. Царна, Мандре турмала хьежий а хац, е мичахь ва а хац. Топ кхетар-м кхер уж. Цар лаьрх1ар кхоачашдинзар Дала. Ахча, сахьат — цу т1ехь валар а хургдар-кх сона, уйла ю Мандречо. К1ийлен баьг1ачар топаш тохаргьяр-кх сона из хьаэца со вахаваларе. Т1аккха чакхдоалар-кх ер деррига а, царна хетача беса.\nХа кхаьча хиннаяц-кх са, лоравар-кх 1а со, Даьла. Хоастам ба хьона! Шоай 500 сом а дошо сахьат а шоашта да царна. Лаьрх1ар хилац дег1ар мара! Капитан Забалуев ши кулг т1ехьашка а делла латт духьалбаха баьхкарашта.\nУж виъ саг ва. Царна Мандре б1арга а вайнавац, е цунца къамаьл а даьдац. Кортош 1очудаха латт уж. Шоашта хургбола бехк ховш ба царна. Фу дахьаш доаг1а шо?! – Ц1имхаро б1арахьеж из царна. Шуга ма луй со, ж1алеш. Т1ачовх! Са амар кхоачашдаьдий оаш. Йист х1ана хилац шох цхьаккха а. Мотт бокъабеннаб шун, е д1алаьцаб из. Мичад ахча, сахьат, мичав партизан. 1а фу ях, Корнев. Геттара эг1азвахе т1ачовх из салташта. Аз сенна дахийтад шо, ва хьакхарч, чураваьле хьовз командир. Д1адовла са б1аргагучар, д1адовла. Юхь1аьрж оттаваьв оаш со инарал Деникина хьалхашка. Гешт дергдац цо вайна. Аз дергда шоана де доаг1ар… Деникина хьалхашка бехке ва шеввар… со а… шо а… Мандре оаш вуврг а вац, е лаьца хьа а вахьаргвац, пхьагалаш! Д1адовла сона хьалхашкар! Салтий бехк хьат1а а лаьце юстарабовл. Командир Забалуев-м дувца дезаш а дац… Корзаг1ваьннав, чухехкаш ва массанена а… Подпоручик Ромичев, волле 1оц1енъе йоккха топ. Къоагае пахашк хьакхе, маьлхе къегаргйолаш. Юха ца хьожаш топа т1авода Ромичев. Аьрдаг1а саг ва командир Забалуев. Партизан, партизан йоах цо, хьал-1ай а ухаш, кулгаш т1ехьашка а дехка. Бехк а бац цох баккха, жоп дала деза цун инарала. Хьасан, хьо писарь воацалга хайна хургда партизана. Эрсий мотт а ба хьа кегабенна бувцаш. Дехке даьннад тхо, хьо цига вахийта. Хьо говра баргашта ланаш детта мара пайдана вац, туркмен. Из 1а дика а ду. Волле х1анз са говр ц1енъе. Дубина… аьлар т1ехьар т1а. Аз дергда шоана х1аранена доагг1ар. Мукъа дитад шо. «Как у тещи на блинах» — яхар морг да оаш леладер. Ер Кавказ я, Россе яц вайна. Ераш эрсий бац г1алг1ай ба. Оакхарий санна майра а, лата 1аьма а, ховш а ба. Аз яхар д1алоацалда оаш кертаца. Ванаг1 фу дергда цу партизана. Цхьа б1аьи ах б1аьи саг вийнав цу аькха дог долча г1алг1ачо. Хьал-1о ух, сатем бац командира. Тугаш 1отувс цо. Ши – шийна из кхетар кхер салтий. Ай-я Деникин Россен паччахь хила везаш саг ма вий, тахан-кхоана яхар мо. Т1аккха фу юхьмараж ийца духьал г1оргда вай цунна… А… а… ишта дита йиш яц ер х1анз. Хьалъайя шода къаж тох цо, аьтта кога т1а ювхача икха т1а. Ц1и йолаш, дика лета 1ема командир ва Забалуев. Нийсвенна саг ва из. Инарал Деникина дика вовзаш а, лоарх1аш а ва из. Опытни офицер аьнна вайтав Сурхот1е яккха а. Жоп дала деза цун инарала.\nКийчъе йоккха топ. Мичав артиллерист Игнатьев. Дика, говза артиллерист ва Игнатьев. Хьавеха, хьавеха со волчча. Гуш вац из. Лувча вахар из д1а 1ам чу. Фу лувчар да из укх юккъе г1олла. Хьавеха сов чехка. Воаг1аш латт, д1а воаг1а. Ладувг1 аз, са командир, честь лу хьагаргакхоаччаше а. Оруди кийча йий хьа. Кийча я, жоп лу артиллериста. Долче… йоккха топ чуетта йолае… залпаг1. Хьаэца х1ама, ма дита партизана коа-карта. Вай д1ахойтаргда цунна эрсий салте ч1оаг1а волга. Йоккха топ, 1ооттаеш нийсъеш латт. Кадай хьувз салтий, ц1и яьлча санна кадай! Б1арг т1ера ца боаккхаш хьожаш ва Забалуев. Снарядаш, оал цо… Снарядаш, д1акховда, хьаэца мара ца езаш яда, жоп лу салтечо. Ч1оаг1а мут1ахь ва Михеев ший командира. Къаьстта г1алг1ай а нохчий а безаш вац к1айгвардеец. Шамила хана денз бандюгаш ба ераш, оал цо наг – наггахьа. Ший эг1азал, дорхал царех яхийта лаьрх1а а ва из.\nНиз т1абахьа, лаьрх1аб деникинцаша, йисар а юрт х1алакьеш. Геттара а бирсбеннаб, дорхбеннаб моастаг1ий. Еррига а т1ема резерв кийча я б1ухой. Ч1оаг1а д1абаха безам ба цар укхазара. Х1анз юха а хьат1авоаг1а командир, дикавар а хиле. Мичав Виктор Немерюк оал цо, салташта хьат1акхоаччаше а, шод 1олеста а еш. Тахан кхоалаг1 ди ма дий из воаца. Аз разведке дахийтача из воацаш юха х1ана даьхкад шо! Ишта хул новкъостий…?! Кортош 1очудолх массане а… Цхьанахьа вийнна ул из партизано. Зверь, т1атох цо, царгаш хьокха а йий. Немерюк наькъаца 1одоаг1ача аьле чу улла кхоалаг1 ди да. Мандречун топо лаьцав из, 23-25 шу даьнна хургдола Виктор, хьат1ара к1уж 1очу а уллаш, бердйисте даг1ача хьача гаьнах тоссавенна улл, 1оихача ц1ево ц1ийша бизаб цун корта. Мозий т1адаг1а цун керта. Меттахь кхийттий топ. Из хьалаха а д1авахьа а кхийнадац б1ухой. Атта зувргволаш а вац из. Цун бера 1оежа топ хьаийцар Мандречо. Накъаяргья… Хьадж долаш латт дакъа. Д1ахьовалар-кх цар, 1от1ахьежаш лаьттар партизан. Дакъа маьлха улладе бокъо а яц! Жайно бокъо а лац дакъа маьлха улладе. Д1айха ух ахкан денаш. Бийса а садикъа я. Хьогала кер боаг, ч1аьпилгаш хьалхашка а оттадаь доккхий къамаьлаш а деш, къонахий баьг1а ха д1аяьнний. Х1анз эшар, топи къонахчали да. Из массанена а деннадац, е луш а дац Веза Воккхача Дала. Бакъда, со яхаш саг вац Мандре. Е нахах чакх-са доаг1аш а вац. Визза т1ема саг ва Нальгиев! Кхуркхолгера дена хий а кхоачаденнад. Дисар а мелденнад й1овхалах. Хий да деза. Кхуркхолге вода Мандре, аьле чу г1олла ураг1. Ц1аьхха зув цо хий молаш, менна ваьлча юхь юллаш салте воалл. Хьийя, вошийна вира хила хьа! Мичахьа вена воалл ма гой хьона. Дикка зем боаккх. Ер зец салтечо. Ше цхьа саг ва из-м. Из валлалца х1ама алац цо цунга.Тепча тоха лац цун салтечоа. Укхунга хьадувцийта деза деррига, моастаг1чун ставке мел дар.\n… Руки, руки вверх – застрелю! Оал Мандречо, хинах кеп хинволча салтечунга. Кулгаш ураг1дохийт заьлзача, г1ийлача б1ухочо. 1аяха онк долаш а вац ер-м. Аьтта бе, лака т1а п1елга болаш тепча йоалл Мандречун. Герзах х1ама дац б1ухочунга. Вперед, аьле, хьалха а ваьккхе, д1авуг цо из. Т1аккха оал цо цунга 1оха. 1охоаву баьдеча моттиге гаьнашта к1ал, саго зувргвоацача. Беттала я бийса, наггахь мара, морх йоацаш, ц1ена я сигале а. Тепча т1ахьекха латтача Мандречо есарала воалаваь ваг1ача салтечо доккха са доах… Аз ергья хьа кхел-м. Хьадувцийта лаьрх1ад цо цунга шеддар. Ер дар-кх сона дийзар. Ваха моттиг мичий укхун х1анз. Витал 1а сога…\nГазета «Сердало» № 55 (9822) 18 апреля 2007 года


Республикански бюджет кхоачашъеча юкъа тоаяр\nГлавнаяХоамашРеспубликански бюджет кхоачашъеча юкъа тоаяр\nОпубликовано 11 Апрель 2018 .\nСпикера Йовлой Заьлмаха тхьамадал а деш Республикански Парламента заседаний зала чу хилар Гӏалгӏай Республика Халкъа Гуллама аргӏанара йоаца ткъаь шийттлагӏа заседани. Заседане балха юкъе дакъалаьцар республика правительства доакъашхоша, тӏахьожама органий кулгалхоша, федеральни структурай а муниципальни образованей а цхьаболча викалаша.\n«2018-ча шерарча республикански бюджетеи 2019-чеи 2020-чеи шерашкарча планови юкъани хьакъехьарча» Гӏалгӏай Республика Закона юкъе хувцамаш дахьара хетадаь дош дар депутаташа дийцачарех керттерадар. Цу законопроектах доклад яьр бюджетеи налогийи хьакъехьарча комитета кулгалхо вола Тебонаькъан Мухьмад вар. Цо белгалдир из документ федерельни а республикански а законашца нийсдаь хилар.\nДепутата белгалдир, цу ювцача проектагӏа 2018-ча шерарча бюджета дефицит хувцалуш цахилар – специалисташа яхачох, из ше хиннача тайпара 300 миллион сом хургья. Бюджета дӏадохийтача даькъа тӏа ӏотӏатехад миллиард совггӏа сом ахча. Цу ахчах цхьа дакъа дӏадахийта лерхӏ балха боацачарна медицински страховани еча, цхьаькха дакъа – ширдаьннача цӏеношкара нах кердача фусамашка баха дӏачубахийтар ӏалашдеча, наха медицински гӏо дар дикагӏа ӏалашдеча.\nЦул совгӏа, цу тӏара ахча дӏахьожаде лерхӏ республика муниципальни районий бюджеташка, республика юрташкара а пхьешкара а (городашкара) наха салоӏа моттигаш тоаяра, культура учрежденеш хьаллацара.\nДепутаташа хаттараш тийлар докладчика, дукхагӏча даькъе уж дар унахцӏено лораяра хьакъехьа. Депутатий керттера уйлаш йовзийташ, Парламента Председатель волча Йовлой Заьлмаха аьлар, депутатий бокъо яц вайцига чӏоагӏа лира латта унхошта молхаш ӏалашъяра гӏулакх теркам боацаш дита, аьнна.\nТебонаькъан Мухьмада хоам бир депутаташка, унахцӏено лораяра кхы тӏа ахча хьожаде лерхӏаш да, дукха ха ялалехьа цу гӏулакха ахча хьачуда дезаш а да республике, тӏаккха из дош цхьан кога тӏа доаккхаргдолаш а да, аьнна. Цул совгӏа, алапи вахара минимумал кӏезигагӏа долча бюджета болхлошта алапеш айдара лаьрхӏа 53 миллион соми берий бешамаши ишколаши хьалъяра лаьрхӏа 257 миллион соми хьахьожадаьд республика.\nДепутаташа тӏаэца лаьрхӏар из законопроект.\nХалкъа Гуллама депутаташа дийцар 50 гаргга дош. Царна юкъе яр республикански законий 8 проекти, цул совгӏа, Российски Федераце Президента, Российски Федераце Федеральни Собране, Российски Федераце Правительства, Российски Федераце субъекташкарча законодательни гулламий 39 законодательни инициативеи.


ТаIзарш кхочушдаран федералан урхалло (ФСИН) шен белхахой декхаребийр бу тутмакхашца кIеда хила а, нагахь бакъонна дуьхьалара дарш нислахь а, цаьрга шайна гечдар а доьхуьйтуш. "Интерфакс" агенталло бина и хаам, ФСИН-ан этикан Кодексехь бинчу хийцамашна тIе а тевжина.\nИшта документ тIехь хаамбо, ФСИН-ан белхахой гIиллакхе, оьзда хила безар бахархошца а, даржехь болчу нахца а. "Нагахь ФСИН-ан белхахочо бакъо, маршо хьаьшна меттиг нислахь, цунна тIедожор ду шен лаамехь, йа кхелан сацамца, тутмакх шена къинтIера ваккха", - ду яздина юкъадаьккхинчу низамна тIехь.\nДахначу шарахь таIзарш кхочушдаран федералан урхалла бехкейира, набахтешкахь тутмакхашна тIехь ницкъбар бахьана долуш лилхинчу масех скандалашна. Леринчу тидаме эцнера Ярославан кIоштара лоьмар 1 йолу колони.\nКху аьхка "Новая газетано" видео зорбане яьккхинера, ФСИН-ан белхахоша тутмакхна етташ. Цул тIаьхьа Талламан комитето бехкзуламан гIуллакх диллира шайн бакъонел а тIехбевллачу колонин белхахошна дуьхьал.\nБакъонашларъярхоша латкъамаш бира кхечу набахтешкахь а тутмакхашна тIехь Iазапаш латтош хиларх.


Лахьан-бутт 17, 2014\nТуркойчоь -- Диван, Векал тIеэцар.\nПекине саммите вахначу Оьрсийчоьнан президенто Путин Владимира Китайн куьйгалхочун зудчуьн белшаш тIера охьадаьлла кортали дIанисдира. Иза нийса дина, я ца дина цо бохуш дуккха а комменташ ю интренетехь. Цу гIуллакхо ойла йойту ерриг а Оьрсийчоьнан дипломатех.\nСаммитехь оьрсийн президенто, ша Китайн дипломатин ранг цхьа а Iаьциг евзаш вацар а гойтуш, Си Цзиньпинан зудчунна, евзаш йолчу халкъан иллиалархочунна Пэн Лиюанна тIетесира цуьнан белшаш тIера охьаяла йоьлла гуьлмаьнда, майра Iамеркарчу президентца Обама Баракца къамеле ваьлла Iачу юкъанна.\nКитай -- Оьрсийчоьнан президент Путин Владимир (аьттоагIор) гIо деш ву белшашна тIе кортали таса Китайн куьйгалхочуьнан зудчунна Пенг Луинна (аьрроагIор)\nЕвропехь изза дича Путинах цхьа а цецвер вацара, и саннарг могIарера хIума ду цигарчу гIиллакхашца. Амма Китайхь ца магадо и тайпа хIума - нехан зудчунна гонах хьовзар.\nЦундела Китайн телевизион мелла а хьулдан гIоьртира хилларг, цензурин тукарца.\nКхузахь хаттар кхоллало, хаа а хууш дина-те иза Путина, я ша иштта цхьа ша-тайпа стаг ву ала гIерташ волчу цо лелочуьнан цхьа дакъа ду-те иза олий. Цуьнга хьожуш шеко юссу, цунна ша лелон дезарг хууш дара бохучух. ХIунда аьлча, тIаьххьарчу хенахь Оьрсийчоьнан арахьарчу гIуллакхийн министраллан болх да воккхавер волуш боцун дела. Оцу кепара хIума дуьххьара хуьлуш дац Оьрсийчоьнан дипломаташца тIаьххьарчу хенахь.\nХууш ма-хиллара, паччахьашка куьг луш а, церан белшаштIе куьг детташ а Iедал дац. Ур-атталла, царех хьакхавалар а дихкина ду дуьненаюкъарчу гIиллакхашца. Амма баханчу баттахь Оьрсийчоьнан арахьарчу гIуллакхийн министр Лавров Сергей вара Норвегин паччахье ХIаральд V куьг дала гIерташ.\nИза паччахьаллан протокол кIоршаме дохор дара. Амма паччахьо ша оьзда стаг хилар гойтуш, шега Лавровс кховдийна куьг ца гина сурт хIоттийра, шен коьртара фуражка а тоеш.\nЦул хьалха изза Лавров вара шена папуасаш караелла коьчал кочаолла гIерташ. Цигахь яьккхина видео ю лелаш интернетехь.\nДика дара цунна юххе хиина Iаш меттигера министр хилла, цо сацийра Лавров.\nОьрсийчоьнан президенто Пекинехь диначуннатIе юхадоьрзур вай. Историн Iилманча Вачагаев Майрбека иштта туьду Путин Владимира лелийна гIиллакх.\nДипломатин говзалла цхьа а хIума ца олуш IадIале хьалха шозза ойла яр ду олуш хилла хьекъал долчу наха.\nАмма, кхеташ ду, дипломат аьлла цIе хиларх иза стагах хуьлуш ца хиларх. И гIуллакх юьхьарлаьцна волу стаг даима а сема хила веза.\nВоккха дипломат хилла Британин премьер-министр Черчилл Уинстон. И стаг уггаре а сийлахь волу шайн махкахо лору ингалсхоша. Жима волуш журналист хилла ву Черчилл. 1899-чу шарахь иза тIеман корреспондент хилла ингалсхоша бурашца тIом беш. Бураш Къилбас Африкехь латтанаш тIехь болх беш болу Европера дIабахана нах хилла. Цигахь йийсаре лаьцна хилла Черичилл бураш, амма вада аьтто баьлла цуьнан.\nБритани -- Черчилл Уинстон, 1914\nКир лелочу цIерпошт тIехь иза дIакхаьчна Мозамбике. Цу хенахь иза Португалин колони хилла. Лоренсу-Маркише олучу гIала ша дIакхаьчча (тахана иза Мапуту ю) Черчилла гIо дехна шена Британин векалтехь. Амма кирлелон вагон чохь некъ бина волу Черчилл дукха беркъа суьртехь хилла. Ткъа консуло иза цхьана кеман тIера кIорабагорхо ву моьттуш, эккхийна, Черчилла ша Британехь гIарабаьллачу Малборо доьзалера ву боххушехь.\nНеIарна тIе пIелг а хьажийна, ахь хьо ву бохург велахь, со Британин паччахь ю аьлла консуло. ОьгIазваханчу Черчилла шен гергарчу нахе телеграмма хьажийна, кураваьлла дипломат шен метта хIоттаве аьлла, дехар деш.\nШолгIачу дийнахь Лондонера телеграмма кхаьчна консуле. Цу тIехь яздина хилла: «Шу долчу веана хилларг Британин журналист а, лорд Черчиллан кIант а хилар тоьшалла а до оха. Иштта хаам бо хьоьга, хьо Британин паччахь цахилар а, кхидIа паччахьан Лоренсу-Маркишехь волу консул цахилар а".\nТкъа нохчийн муха юкъаметтигаш нисъелла дипломатица. Цара хIун леладо?\nНохчийн дипломати дукха кIорга истори йоцуш ю аьлла хеталахь а, нохчий къонахий даима а хилла дипломаташ, дуьйцу Абумуслимов Сайд-Хьасана. Къоначу Нохчийн пачхьалкхан дипломатин хьалхара гIулчех лаьцна а дуьйцу цо, Дудаев ЖовхIара лелийнарг дага а лоцуш.\nНохчийчоь - Дудаев ЖовхIар, 1991.\nАюбов Ясраил–Хьаьжа муфтийн Мадин-Мохьмадан наиб хилла ву, и институт вайнаха лоруш а, сий деш а йолчу хенахь. Цо дагалоьцу Мадин Мохьмадан дипломатин говзалла.\nИсторик Вачагаев Майрбек ша а ву Ичкерин Москох векал хилла. Цо иштта дуьйцу нохчийн дипломатех лаьцна.\nТIаьххьара. Иштта гина "кавказхойн" дипломати Петарбухерчу беламен театран актерашна.


ГIишлон кхоачам лоаттабу керда завод — Сердало\nТайп-тайпара вIашагIэяь хIамаш хьаеш йола ООО «ТИМ» яха йоккха керда завод хьаеллаш цIай лархIа мегаргдолаш доккха вIашагIкхетар хилар ГIалгIайчен Илдарха-ГIала яхача шахьаре. Из проект дIачакхъяьккхар ООО «Технологии и Материалы» яхача компане кулгалхо Чуранаькъан Iамирхан ва. Из еррига завод хьаерах йолча проектах дIадахар 100 млн сом ахча да.\nХьалха вай мехка цIаккха хиланза, шийна чухьа дукха гIишлон балхашкахьа эшашйола тайп-тайпара вIашагIъийна хIамаш хьаергйолаш керда завод я из. ДIахо йодача хана цу тайпара, гIишлош йоттарах бола кхоачам арахьара тIакхахьа ца безаш паргIато я из мехка бахархошта. Завода кулгалхой уйла я, шоаш хьаеш йола хIама мехкал арахьарчул маьха чухьанахьа а, чIоагIагIа а, дикагIа а хилийта. ХIаьта из ишта хуле доккха гIулакх да из вай мехкара ахча вай мехка кхаста дусаргдолаш.\nИлдарха-ГIалий тIа предприяти хьаеллача вIашагIкхетаре баьхка дакъалоацаш бар, ГIалгIайчен Мехкда Евкуранаькъан Баматгире Юнус-Бек, сенатор Дидиганаькъан Мухарбек, ГIалгIайчен Халкъа Гуллама тхьамада Йовлой Зелимхан, ГIалгIайчен экономика дегIайоалаерах вола Министр ТIоаршхой Умалат.\n«Ер завод инвестиционни проект я, кастлуш йолча хана чухьа цун кулгалхочо лерхI шоллагIа аргIа дIайолае. Дег тIара гIадвугаш да, дIахо йодача хана лерттIа тIехдика бола гIишлон кхоачам ийбарал совгIа, укхаза вай долча, воай мехка из хьавIаштIехьабоаккхаш хилар. Цул совгIа, укх заводе хьаешйола хIама Россе кхыча мехкашка а дIайохка йиш йолаш хилар чIоагIа лерхIаме хIама да. Болхлошта эшаш мел бола кхоачам ба укхаза заводе вIаштIехьабаьккха. Дала вай мехка беркате йойла ер предприяти», — аьлар Мехкдас, завод а цу чура болхлой а даькъала бувцаш.\nЦу тайпарча предприятех шоллагIа я из завод. Хьалхаръяр хьайийлаяр 2 шу хьалха Iаьлий-Юрта. Цу чу Iалашбу гIишлон тайп-тайпарча хIамай бакъа кхоачам. Ший къахьегамца мехка пайда беш я из завод а.\nТаханарча дийнахьа ООО «ТИМ» яхача заводе болх беш къахьегаш 32 саг ва. ХIаьта уж дукхагIча хьале Илдарха-ГIалий тIара бахархой ба. Завода викалаша хьаяхачох болхлошта, юккъера доагIа алапи 20 бIаьтумал совгIа хургда. Инвестор волча Чуранаькъан Iамирхана хьаяхачох, берригача низаца болх бе предприяти йолаелча 60 сагага кхаччалца совбаргба завода болхлой.\nТаьрге эшам болча продукцен боарам карарча шера 45 эзар тоннага кхаччалца хилийта лерхI. ХIаьта берригача низаца къахьега завод йолаелча 2019 шера из боарам шозза дукхагIа совбала безаш ба.\nОбьект хьалйотта дIайолаяьй 2014 шера Илдарха-ГIалий тIа белгалдаьча 4,5 гектар лаьттан тIа. ЗIамига йоаца из завод оттаяьча хана чухьа йистеяккха аьттув баьннаб из йотташ хиннарий.\nООО «Технологии и материалы» — геттара алсамйоалаш дегIайоагIаш компани я. Из кулгал деш я Къулбаседа Россе базарашка гIишлон бакъа кхоачам лерттIа хьабеш хиларца Iалашбеш. Ший болх тешаме, боаггIача боараме хьабеш хилар бахьан долаш дика цIихеза а наха тешал деш а я из компани. ДIахо йодача хана иштта цу хьал тIехьа къахьегаш кхы а чIоагIагIа шоай цIи а, балха мотигаш а лакхача боараме Iалашъе уйла йолаш къахьегаш ба цу компане викалаш. ХIаьта вай царна аьттув кхайкабергба.\nЦу тайпара йоккхий заводаш хилча, цу чу хьаешйола хIама ший мехкара хьаэца йиш йолаш хиларал совгIа, цох дIалуш дола ахча саг ше вахача мехка дус, цу гIулакха геттара дика болх ба из. Цудухьа из мо йола заводаш кхы а дукхагIа хьалъеш, уж лораеш боаггIача боараме болх хьабарца къахьегаш вай хуле, мехка а хал.къа а хьал тоалургда. Бакъда, хьадаьр лора ца дой, цо дIадехача декхарашка хьежжа къа ца хьеге диррига а довр кхерам ба.\n← В первом квартале текущего года 20 граждан республики привлечены к обязательным работам\nЛоамашка дека иллеш →\nИтоги упорного труда


Венехь вийначу Анзоран гергарчеран дIахьедар тергоне эцна Австрин полицино\nТовбеца-бутт 23, 2020\nНохчийн политикан эмигрант Умаров Мамихан верах цуьнан гергарчара видео тIехь дина мукIарло гIуллакх толлучу заманчохь тидаме оьцур ду шаьш, аьлла Австрерчу талламчаша. "Фейсбукехь Iораяьккхинчу видеох талламчашна хууш ду. Немцойн матте гочйина иза. ГIуллакх луьстучу заманчохь цуьнах а пайдаоьцур бу", - аьлла Лахарчу Австрин полицин урхаллан векало Баумшлагер Йоханна аьлла хаам бо ТАСС агенталло.\nКхаарин дийнахь Венехь вийначу Умаров Мамиханан, Венера Анзор аьлча шуьйра вевзаш хиллачу политикан эмигрантан гергарчара иза вер шайна тIелецира. Шаьш дIаязйина видео социалан машанашкахь а, мессенджерашкахь а яржийна цара.\nВенина гергахь коьртах герз тоьхна вийра карарчу беттан 4-чохь Нохчийчоьнан куьйгалхочун Кадыров Рамзанан критик, "Венера Анзор" цIарца вевза Умаров Мамихан.\nАвстрехь Нохчийчоьнан вахархо верна, "Оьрсийчоьнна дуьхьал болх бен къайлаха сервисаш ю бехке" аьлла, дIахьедира Нохчийчоьнан куьйгалхочо Кадыров Рамзана.


Зулам дина Нохчийчуьра бахархой лецна Москвахь\nМоскван къилбаседанехь кIиран дийнахь хиллачу тасадаларшкахь 10-зза гергга герзаш диттина хилар тIечIагIдина РБК агенталлана Москварчу чоьхьарчу гIуллакхийн урхаллехь а. Мордовера веана хилла Седов Николай дуккха а чевнашца дарбан цIийне вигина. Иза воцург а лазийна Самаран кIоштара веана Мусаев а.\nАгенталле шахьарарчу ницкъахоша дийцарехь, Каширскан некъаца лаьттачу цIеношна гергарчу автомобилан паркингехь герзаш диттина хиларх хаам бинера полицега суьранна ворхI сахьт долучу заманчохь. Кхаьчначу полисхойн каравеанера Оренбургера ши вахархо Русанов Вадим а, Евлампиев Максим а, Дзержинскера Титенек Герман а.\nБархI сахьт долучу хенахь оцу инцидентан кхин а декъашхой дIалийцира полисхоша Ford машенца. Уьш хиллера Нохчийчуьра бахархой: Тепсуев Жамалай, Хачукаев Мохьмад, Мансаев Турпал, Сулейманов Хьусейн, Балиев Джамбулат а. Травматикан герзаш а, патармаш а даьхна цаьргара.\nТалламан комитето бехкзуламан гIуллакх диллийна царна дуьхьал кхаа артиклехь - стаг вен кIело яр, бакъо йоцуш герзах пайдаэцар, харцхьа лелар.


ЦIой-Пхьеда ахка йолор ю... цхьана шина шарахь\nИракъ-- Махкал арайохучаргара схьаяьхна йолу кхабанаш, шира чIагарш, хIазарш, Наджаф\nНохчийчохь археологаш арз до, «беллачерийн гIала» олуш йолу историйн мехалла йолу аренаш хIаллак еш ю, махкахь туризм яьржо йолийначу дуьйна. Оцу меттигашкахь цкъачуьнна белхаш бан буьйлабелла бац, говзанчаша, амма, гучу суьрто гойту, хьал телхаш дуйла.\nШира хIолламаш ахкар, гарехь, хIинцлерачу нохчашна, дика карадирзина хIума ду. Хьалхалерачу заманахь, мел ширачу кешнашкахь дIабоьхкинарш муьлша бу, царна тIехь деший-детий дуй къасто, ца гIуртура нах. Кхоьрур Делан оьгIазлонах. Амма, хIинца-м, ишшта дац.\nНохчийчохь наггахь бен хира дац, я хIоллам а, я шира кешнаш а, дастанза. Оцу хIуманна арз до, даиманна санна нохчийн археологаш. ХIинцалца, къома историйн мах хадош йолу ларшна ма хетта талламаш бан церан йиша ца хиллехь а, тахана, и болх жигара баьккхина цара. Оцу талламаша вокхван жамIа а ца деъна.\nЦIой–пхьеде олучу, ширачу кешний аренгахь, наха йохош ю, историйн мехалла мел йолу хIума. Достуш ду маьлха кешнаш. Иза дийцира археологийн талламийн центран белхахочо Тангиев Мохьмада. Цо бахарехь, махкахь туризм яьржо йолийначу дуьйна хила доладелла и хIума.\nТангиев Мохьмад: «Цига хьаладахана дара тхо. Вай и ЦIой-пхьеде историйн мах болчу хIолламашна юккъеяхийтина ю. Тхуна гинарг дика хьал дац. Хьалоьхуш туристаш ду бохуш нах бу. Массара а яздеш дуьтуш йозанаш ду. Чубуьйлуш нах а бу. Соьга хаьттича, туристийн зона цигахь еллале, говзанчаш талам бан безар».\nЦIой-пхьеде олучу оцу кешнийн аренгахь, карийна йолу даьIахкаш, ши метар сов лекхачу нехан хилла ю бохуш дийца долийна, тIаьххьарчу хенахь. Церан лакхалла мел яра эра дац, амма, уьш даккхий догIмаш долчу нехан меженан дакъош ду, аьлла кхин дIа а дуьйцу археолога Тангиев Мохьмада.\nТангиев Мохьмад: « Уьш а карийна. Амма, цига дIаоьхучу наха юьтуш яц уьш. ДIасакхуьссу. Оцу даьIахкашна талламаш бичий бен хуура дац ша дерг. Морковинан экспедиции цигахь доьххьара хилчу хенахь, бина бу и талламаш. «Беллачеран гIала» оцу хенахь йиллина схьа. Белхаш оха долийча гнура ду, цигахь мел барам болуш боолх хира бу»\nМаршо радио: « ТIедогIучу шерашкахь бийра бу аш и белхаш?».\nТангиев Мохьмад: « « Схьадиллина кехат» ду даьккхина. Итум-кхелан кIошт ю иза. Тхан цигахь талламаш бан йиша ю. Цул тIаьхьа, оха тхайн гинарг довзийтича, тхуна «схъьадиллина кехат» лура ду, ахкарш дIадахьа бакъо луш долу. Шарахь, шина шарахь хира ду иза аьлла хета суна».\nТуризм, я къома истори, тулура ю Нохчийчохь? И ши а хIума цхьана нисделча дика дара, амма, схьагучу суьртаца, цхьанна эшам а болуш хила йиша йоцуш ду иза. Кхин цхьа хаам а тIетоха мегар бу, мехка Iаламах а, исторех а лаьцна.\nЧIебарлойн махкахь болу Къоьзан-Iам, масех метар совбала болабелла, хIокху деношкахь. Иза хIун ду кхеташ бац могIарера нах а , говзанчаш а. Ала догIу, и меттиг ю, туризм яьржоран уггаре а хьалхарчу рагIе хIоттина. ХIинцале, цига, хIора дийнахь аьлча санна цIар тIехь деттина жижиг даа, хьалавуьгу, махка мел вогIу, турист олуш верг.\nЦIой-Пхьеде ахка йолор ю... цхьана шина шарахь


Испанехь цIерпошт харцарна бехве вина машенхо\nИспанехь полицино официалан кепара лаьцна Кхаарин дийнахь хаьрцинчу цIерпоштанна урахалла деш хилла машенхо. И бохам бахьана долуш вийна 78 стаг. 160 сов стаг лазийна ву. Полицино лаьцна волу 52 шо долу Хосе Гарсон Франциско лазийна ву.\nИза дарбан цIийнехь ларвеш ву полицин белхахоша. Цкъачунна болчу хаамашца, билггала цуьнан бехк бу цIерпошт харцарна. Хьалха дийцина ма хиллара, маса цIерпошт некъахяьлла Сантьяго-де-Компостела олучу гIаларчу станцина 4 километр генахь.\nИ бохам хуьлуш цуьнан чехкалла шозза алсам хилла хилаезачулла а. Еарин дийнахь Испанин премьер-министр Рахой Мариано а, цу мехкан паччахь Карлос Хуан а, цуьнан хIусамнана София ахилира цIерпошт хаьрчинчу меттехь. Испанехь тезет кхайкхийна кхаа делла лерина.


"Кхузахь бац бохучу оьрсийн эскархоша лелош ду хIара"\nДозанехь провокацеш йо аьлла, дIахьедина Гуржийчуьрчу жигархоша\n"Гуьржийн дозанехь питана лелош ю Оьрсийчоь"\nКъилба ХIирийчуьра пачхьалкхе схьаоьхучу керлачу оьрсийн эскархойх тидам хилла Гуьржийчуьрчу жигархойн.\nТIаьххьарчу кIиранашкахь хьал дуладелла лаьттачу кIоштан Гугутианткари эвлахь хилира "Пограничная зона" YouTube-каналан автор Куроптев Егор а, жигархо Левшиц Николай а, Гуьржийчохь куп тоьхначу Free Russia Foundation организацин шина а агIор болу векалш а, Европарламентан Чехера депутат Грегорова Маркета а.\nДуьххьара терго хилира ситуацин гуьржийн антиоккупацин "Сила в единстве" боламан декъашхойн.\n- Горийскан кIоштара жима эвла ю Гугутианткари, - боху Куроптевс.\nТуьтмIаьжгаш йоьхначу оьрсийн дозанхоша кардо хIотто лаьттах бIогIамий духкуш видео яьккхина цо.\n- Тоххара тхо даьхкича лаьттина меттиг хIинца хIоттийначу кертал дехьа йиссина. Кхузахь бац бохучу оьрсийн эскархоша дина ду иза. Дуьненаюкъарчу юкъаралле кхайкхамбина оха, кхета а деш, къаьсташ дIахьедар де, цу тайпаниг хила йиш яц алий аьлла. Кхузахь хьал чIагIдаларан бахьана хIун ду аьлча, керт ечу дозан тIехь пхеа юьрта хи а кхачош, хи тотту бIов ю лаьтташ. Иза дIалацаро яккхий проблемаш гIитто тарло хица йоьзна.\nХIоьттинчу хьолана ша резацахилар дIахаийтира Грегорова Маркетас.\n"Информаци яьржинера, Оьрсийчуьра Гуьржийчу кеманаш лелар юкъахдаьккхина аьлла. Со кхуза кхочур а ю, кхузахь оьрсийн салтий сайна гур бу аьлла, дагахь дацара суна. Ирча сурт ду хIара гуш дерг", - аьла цо.\n- Европарламентерчу сайн белхан накъосташка ма дарра дуьйцур ду ас сайна гинчух. Видео а, суьрташ а гойтуш, ас дуьйцур ду Гуьржийчохь лаьттачу проблемех. Дукха хан йоццуш ду-кх Къилба ХIирийчоьнан Iедалша Гуьржийчоьнан бархI вахархо дIалаьцча. ХIинца а маьрша бахаза бу уьш, дуьненан юкъаралла хьалхачул а шога хила еза хIинца. Европан парламентера сайн коллегаш ас кхетор бу, Гуьржийчоь Евробертан пачхьалкх лоруш яцахь а, Европан пачхьалкх хиларх. Ловзорг яц иза, йа Оьрсийчоьнан субъект а яц. Европа тахана Гуьржийчоьнна улло хIотта еза, цуьнан интересаш Iалашъеш.\nКъилба ХIирийчоьнан Iедалша гуьржийн бахархой лецар, жигархошна хетарехь, Оьрсийчоьно нах лечкъор санна ду. Дахначу шарахь кхузахь эскархошца дуьхь-дуьхьалкхетар нисделла масех гуьржи вийна карийра, лаьцначул тIаьхьа.\nКуроптев Егора бахарехь, хIинца йолийна эскалаци Оьрсийчоьнан гуьржашца 2008-чу шеран аьхка тIом эккхийтина 11 шо кхачарна тIеозийна ду.\nИшта эксперта билгалдоккху, лецна гуьржий дIахецийтарх дIахьочу дийцаршка хIирийн агIор цхьа а вацара аьлла. Оьрсийчоьнан а, Гуьржийчоьнан а векалш бу къамелаш дийраш. Гуьржий лецар, байар, цуьнан дозанаш дIалецар а еккъа провокаци ю Оьрсийчоьно лелон.\nЛевшиц Николайс дийцира, журналистийн тобанна а, парламентхошна а дуьхьал меттигера бахархой баьхкинера аьлла.\n- Буьйцу оьрсийн мотт хезна, тIе а баьхкина, шайн хIусаме кхайкхира цара. Юург хIоттийра. Оха хаьттира цаьрга, шуна кхераме ца хета кхузахь Iен аьлла. Хьал синтеме дац. Массарна а хезна, дозанца лаьттачу эвлара воккха стаг Iуьйранна шен хIусамехь самаваьлча, цуьнан ах беш дIалаьцнера, хIоттийна дуьхьало, кIохцал-сара а боьхкуш. Соьца къамел динчу меттигерчу шина вахархочо Вахас а, Гочас а боху, хьалха тIом боьдучу заманчохь а шаьш цхьанхьа а дIаса ца девлира, хIинца муххале а гIур дац. Царна беза оьрсий, шайн вежарий санна хета уьш, амма бIаьрга ван ца веза Путин а, цуьнан оккупаци а.\nБакъду, цхьацца йолчу эвлашкахь бахархоша вовшахдохуш ду шайн цIенош, "вукху агIор" ца дисийта шаьш. Гуьржийн полицино цкъачунна цхьана а кепара жоп ца ло лелочу провокацина.\nЖигархочо дийцарехь, стохка гуьржийн антиоккупацин боламан аьтто белира цхьахйолчу кIоштахь цу кепара тIелатар юкъахдаккха. Карахь герзаш доцчу жигархоша тIе а оьхуш, "дозанийн" бIогIамалгаш дугIучу дIа а хIуьттуш, дуьхьалонаш латтийнера. "Со кхузара меттах вер вац, шайна лаахь, тохий ве со" а бохуш. Ишта, шайгахь болчу ницкъашца яьржаш йолу аннекси сацийра цара.\n- Цигахь дехаш долчу тхан, тхаьш Оьрсийчуьра хиларе терра Iалашо ю хуьлуш долчух оьрсийн аудиторига дIахаийтар. Оьрсийчохь кхунах хаамаш Iорабохуш а ма бац, - боху Левшица.


Кадыров Рамзанан агIончана йиттина Истанбулехь\nГезгмашин-бутт 06, 2021\nМуьлш бу цахуучу наха йиттина Истанбулехь Нохчийчуьрчу ницкъаллин структурашкахь еххачу заманчохь болх бина волчу мехкан куьйгалхочун Кадыров Рамзанан агIончана. Хетарехь цуьнан цIе ю Iабдурахьман. Security Turkey телеграм-канало бина цунах лаьцна хаам.\nДе хьалха зорбане яьккхинчу видео тIехь гуш дара, 40 шо хир долчу цхьана стагана масийттамо йетташ. Титрашкахь яздора, даймахка берза луучу Туркойчуьрчу нохчашца иза уьйрашкахь волу масех шо а дара, церан проблемаш ша луьстур ю аьлла, тIелаьцнера цо бохуш. И нах Нохчийчу дIабахча дIалецна хиллера.\nРолика тIехь хозуьйтуш ду телефонехула дина къамел, дийцарехь, йиттинчо боху, Кадыровн Iедалехь 17 шарахь белхаш бина ву ша.\nБлоган авторша яздарца, ницкъбарна а, муьлхачу кепехь харцо лелорна а дуьхьал ду шаьш, амма "телеграм-канале хIоттийна видео нахана ма-дарра хьал довзийтархьама яржийна аьлла".\n"Муьлш бу цахуучу наха бекхам бина вайн балехь даллочу къомах", - яздина блог лелочара.\nКавказ.Реалиин корреспондентца хиллачу къамелехь блогерша билгалдоккху, "сехлана нохчийн деза де дара, дукхахберш баккхийбуьйш бара, хIунда аьлча, кадыровхойх сингаттам баллаза нохчийн доьзал бисина бан а бац ала мегар ду" бохуш.\nГуьржийчуьрчу нохчийн бизнесхочо Халитов Хьасана дийцира нохчийн ницкъхоша шена кIело кечъярх.


НАТО-н Iамораш ду Украинехь доьлхуш\nОршотдийнахь Украинан малхбузерчу декъехь дIадуьйладелла тIеман Iамораш. Мехкан ницкъашца цхьана гIуллакхдан Iемаш ву 15 махкара веъна 1300 эскархо. Пентагоно хаам барехь, 200 Iамеркан салти, эпсар а ву цаьрца. Дуьххьара бу Iамеркан Штатийн эскархой Украинан эскаршца цхьана Iаморашкахь.\nИтт денна лерина бу барам. Iаморашкахь герзаш кхийса Iалашо яц, эскарш вовшашца цхьана гIуллакхдан Iемаш бу, дакъалоцу Iамерко, Украинано, Канадано, Испанино, Латвино, кхечу мехкаша, билгалдаьккхира Iамеркан Штатийн теIман министралло.\nКIирандийнахь Украинан тIеман министра ХIелетей Валерийс хаам бира, Атлантикан альянсерчу мехкаша кестта герзаца гIодан долор ду шайна Оьрсийчоьнехьа болу сепаратисташ а, президент Путин а совцош, аьлла. Амма ца хаийтира цо, муьлха пачхьалкхаш ю, хIун тайпа герзаш ду дуьйцурш.


Нохчийчохь дийна делккъехь лачкъийна зудабер лохуш дац\nСоьлж-гIалара францхойн кхача кечбеш йолчу кафе чохь, 24Ман2013\nЦхьа бутт хьалха, Нохчийчоьнан коьрта Соьлж-гIалин юккъехь Лада Приорин тIера шина герзхочо лачкъийна Элимханова Жадишт хIинца а кароза ю. ТIехь да воцуш, йоьIан цхьа шо ах шо кхаьчначу дуьйна, иза лелийначу нанас бахарехь, цхьа а саготта волчух тера дац, лехамаш жигар а баьхна, цуьнан лорах кхиа.\nДIабаханчу баттахь 6-чу дийнахь хилла ду и зулам. Элимханова Хадишт, шен ненаца Хасиева Лилица, Соьлжа-гIалахь ехаш яра. Оцу дийнахь, и йоI шен доттагIчуьнца, гIала юккъе яьлча, улле хIоьттинчу машена чуьра, вахьиккхинчу шина герзхочо, Хадишт катоьхна машена чу а кхоьссина дIайигина.\nУллехь хилла божарий тIехIотта гIоьртина, амма, вукхара тIе герз а лаьцна юхабаьхна уьш. Оцу йоIан нанас орца даьккхина, ницкъаллийн структурашка а, бакъонашларъярхошка а. Амма бутт герга зама яьлча а, къаста ца делла иза мичахь ю.\nМаршо радиоца зIене елира, доккха во деана йолу нана Хасиева Лиля. Хууш цхьа а хIума а дац, лохуш ю бахар бен, элира цо.\nХасиева Лиля: «Лохуш ю-м олу цара. Камера а яра цу хенахь иза дIаюьгуш. Туькан чохь тхо хьоьвсира.Машен а , и ши стаг гина нах а бара. ВорхолгIачу ах даьлчу хенахь хилла ма ду иза арахь. ХIинца дина цхьа а хIума а дац. Башха сагатталучух тера дац иза схьалаха. Ца йоьдуш меттиг ца йитина ас»\nМаршо радио: «Мила ву, хIунда лачкъийна а хууш дуй хьуна?\nХасиева Лиля: «Цхьаннах шеко яра. Цунна тIехь боьвла-м бу уьш. 6-чохь бюутт кхочу иза дIайигина. Тохара, цхьаъ дан дещаш-м бара уьш. суна-0м ца хаа, стенна дахдеш ду цара иза».\nМаршо радио: Шен йоIан Хадиштан хIуьттаренна ца алахь ала хIума дцара боху цуьнан нанас. Даиманна чохь яра иза. Шена а полисхой говзалла дукха езаш яра иза,бохуш кхин дIа а дийцира Хасиева Лиляс.\nХасиева Лиля: «Во йоI яц сан йоI. Iад чохь Iаш яра иза, телевизоре а хьоьжуш. Даиманна чохь йижина Iаш яра иза. наггахь ара-м йолура. ДОьшуш яцара иза. Аьтто бацара. Полисхойн деша лууш яра иза. ЧIогIа лууш яра иза цига деша яха».\nМаршо радио: Элимханова Хадишт, лачкъорна бехке веш верг ву, оцу йоIан дехойх волу Муслим цIе йолу жима стаг. Иза Ханкала базехь цхьана тIеман структурехь болх беш ву боху. Оцу йоIан, уллера гергар а вац иза, нагахь санна иза хиллехь, боху Хасиева Лиляс. Шен йоIера даьлла хIума а долуш ца лачкъийна цо иза, элира цо.\nЭлимханова Хадиштийн кхоллам, муха боьрзура бу хууш дац, амма, цу тайпаниг хIокху тIаьххьарчу шина-кхаа баттахь доьххьара хилла дац. Стигалкъекъа беттан, 9 дийнахь, Гелдгнахь, машенаш юьлучу меттера ейна, цу чохь болх беш йолу ши йиша а, и шиъ йолчу еана йолу меттигера яхархо а. Иза а важа а зулам дарна, низамхой бехке хиларна шеконаш ю талламхойн, амма, майра олийла дац, бехке берш жоьпе уозора бу аьлла.\nСий дойуш лелла аьлла, зударий а, зудабераш а дайар Нохчийчохь кесст-кесста хуьлуш ду. Уггаре а йоккха резонанс а хуьлуш, цу тайпаниг хилири2008 шарахь. Цхьана буса, Соьлжа-гIалана маьI-маьIIехь карийра йийна 7 йоI. Бахьанаш а ца къастийра. И гIуллакх а , жимма-жимма дижийра. Бехке берш а ца лехира.