7 — Сурат Альа1рáф « islamanserlo.net\nАьтто болушехь гIурба ца дер\nАхьмад Хьамза: МудариI фиIлана Жазм дар а, хьалхара шардар а (ан-Нахьвул вáдихь)\nАбу IабдуллахI: Мотт хIун дича толур бу 13-гIа дакъа\n7 — Сурат Альа1рáф\n7 — Сурат Альа1рáф [Óганаш] [Маккахь доьссина ‚ 206 аят ду]\nАллáх1а ц1арца къинхетаме , къинхéтам беш волчу\n1. Алиф-лáм-мúм-сóд [Аллах1 т1ех дика хууш ву цáрех Шéна луург].\n2. [х1ара] Хьоьга [хьан Дéлéра] доссийна жайна ду , цуьнах гаттó [халó] ма хулийла хьан кийрахь , [Óха и доссийна] хьоьга цуьнца [керстанашна] кхéрам тасийта [хьоьга и д1ахьéдайта] а , [цуьнах] муъманахана хьéхам [хилийта] а .\n3. Т1аьхьах1итта шайн Дéлéра шоьга доссийна долчунна , шу т1аьхьа ма х1итта [кхéчу] вéрасашна , Изá вóцуш . [ма] К1еззиг ойла йо аша .\n4. Хийла юрт х1аллакйина Óха и [цáра тхан элчанаш харцбарна] . Царна деара Тхан та1зар буьйсанна , я уьш делкъехь садо1уш болуш .\n5. Шайна Тхан та1зар деанчу хéна цéран кхайкхар [до1а] дáцара , цáра [къéра хилла] :»Баккъалла а тхо зуламхой хилла» — áлар дóцург .\n6. [Дéлóра] Оха жопдоьхур ма ду шайга [элчанаш] бахкийтанчаьргá а , [Дéлóра] Оха жопдоьхур ма ду элчанашкá а .\n7. [Дéлóра] Оха царна дуьйцур ма ду [цáра лéлийнарг] хаарца , Тхо дóцуш [х1уммá] ца хуьлу .\n8. [1амалаш] Óзар цу [къéмата] дийнахь нийса [хир] ду . Шен терзанаш дазделларш , уьш бу уьш дéкъалнаш.\n9. Ткъа шен терзанаш дайделларг , уьш – шайн дог1машна эшам хилларш бу , шаьш хиларна Тхан áяташца зуламé.\n10. [Дéлóра] Бакъдолуш , Óха шу ч1аг1дира лаьттахь , шуна хилийтира цу чохь дáхаран г1ирсаш , [ма] к1еззиг баркалла óлу ашa .\n11. [Дéлóра] Бакъдолуш , Óха кхоьллира шу , т1аккха кéпé [адам суьрте] дерзийра , цул т1аьхьа малийкашка элира :»Гóрах1итта Áдамна !» Гóрах1иттира уьш , Иблийс дóцург , и ца хилира гóрах1иттанчáрех .\n12. Цó [Дáла] элира :»Сте сацийра хьо гóрах1оттарх , Асa хьайга омaр дича ? Цó [иблийсо] элира [жоплуш] :»Со цул тоьлуш ду , Ахьa со ц1ерах кхоьллина , иза поппарх кхоьллина».\n13. Цó [Дáла] элира :»Охьадосса цу чуьра , хьýна дац цу чохь куралла яр . Áрадáла , баккъалла а хьо сийсазчех ду «.\n14. Цó [иблийсо] элира :»Т1аьхьаттахь со уьш денбийр болу дийналц !»\n15. Цó [Дáла] элира :»Баккъалла а хьо т1аьхьатеттинчáрех ду-кх».\n16. Цó [иблийсо] элира :»Ахьa со ма-тилорра , со цáрна к1éлонна хуур ма ду Хьан нийсачу новкъа .\n17. Т1аккха со дóг1ур ду царна [уьш галбáха] цéран хьалхéнашкахулá а , цéран т1éхьéнашкахулá а , цéран аьтту áг1óнашкахулá а , цéран аьрру áг1óнашкахулá а . Хьýна карор [ма] бац цáрех дукхах берш [Хьайна] баркаллé».\n18. Цó [Дáла] элира :»Áрадáла цу чуьра сийсаздина , гéнадаьккхина [дóхийна] . [Дéлóра] Шá цáрех хьýна т1аьхьах1оьттинарг [милла велахь] , Аса [юзнé а] юзур ма ю жоьжахати шоьх массáрех .\n19. Х1ай Áдам ! Вáха хьó а , хьан зудá а ялсаманехь . Аша шимма даа шаьшшинна лиъначуьра , шу шиъ герга ма г1óлаш х1окху диттана , т1аккха шу шиъ зуламхойх хир ду».\n20. Т1аккха и [ца тайна] , цаьршинна [дагчу вóниг] тесира [хьийхара] цо [иблийсó] , цаьршинна гучуйáхархьама шайн бехкен меттигех шá цаьршиннах хьулйинарг . Цо [харцлуьйш] элира :»Шу шиъ Дáла духатоьхна [ма] дац х1окху диттах , шу шиъ малик ца хилийтá а , я шу шиъ [х1окху ялсаманехь] гуттар дéхачáрех ца хилийтá а бен».\n21. [Дéлаца къéра] Дуй биира цо цаьршинна :»Баккъалла а со шу шинна [дика] хьéхардечáрех ма ду» — [аьллa].\n22. 1éхадаларчу дóжийра цó и шиъ . Цаьршимма [цу] диттах чамбаьккхинчу хéна , цаьршинна гучуéлира шаьшшиннан бехкен меттигаш , [т1аккха] и шиъ дуьйлира шаьшшинна т1е [хьуламна] ялсаманин г1аш тийса . И шиъ кхайкхира цаьршинан Дáла [бехкбоккхуш] :»Асa шу шиъ духа ца тоьхнéра цу диттах , Асa шу шинга [áла ца] аьллéра , баккъаллá а шайт1а шу шинна билгала мостаг1 ду ?!»\n23. Цаьршимма элира :»Х1ай тхан Дéла ! Зулам дина óха тхайн дог1машна , Ахьa тхýна геч ца дахь , къинхéтам ца бахь , тхо хир ма ду эшначáрех».\n24. Цó [Дáла] элира :»Охьадисса [цу чуьра] , шоьх цхьаберш вýкхéран мостаг1ий бу . Шуна лаьттахь [парг1ат] дáхаметтиг а , цхьана ханналц зовкх а [хир] ду».\n25. Цó [Дáла] элира :»Цу чохь дéхар ду шу , цу чохь лийр ду , цуьнах áрáдóхур ду».\n26. «Х1ай Áдаман к1ентий [бéраш] ! Бакъдолуш Óха доссийна шуна т1е , шá шун бехкен меттигаш хьулйен дýхар а , месаш [барзакъаш] а . [амма Дéлах] Кхéраран дýхар – иза тоьлуш [дерг] ду . Иза Аллах1ан áятех [билгалóнех] ду . Цáра ойлаян тарло».\n27. «Х1ай Áдаман к1ентий [бéраш] ! Шу питанé ма дойла шайт1ано , шá шун дá-нáна [лéдина] ялсаманéра áра ма-даккхара , шá цаьршинна т1éра шайн дýхар д1адоккхуш , цаьршинна шайн бехкен меттигаш гучуйáхархьама . Баккъалла а цуна гуш ду шу — цуна а , цуьнан тайпанна а , шуна уьш ца гуччу áг1óра . Баккъалла а Оха шайт1анаш дина , шаьш [Дéлах] цатéшачéран вéрасаш [гергарнаш]».\n28. Шаьш цхьа маьттазниг [боьханиг] дича , цáра элира :»Тхýна тхан дай карийна цу [балха] т1ехь , Аллах1а омaр дина тхоьга цуьнца». Ахь áла :»Баккъалла а Аллах1а омaр ца до маьттазчуьнца . Ашa [мýха] óлу Аллах1ана т1ехь шайна ца хуург ?»\n29. Ахь áла :»Сан Дáла нийсонца омaр дина . [Дáлла дуьхьала] д1ахиттайé [д1аерзайé] шайн яххьаш х1ора маьждигна гергахь , кхайкха Цуьнга [шайн] дин доггаха [деккъа] Цунна [доьхьа] дина . Цо шу [кхóлла] дóла ма-дарра духадоьрзур ду шу .\n30. Цхьа тóба нисйина Цó , важа тóба – цáрна т1ехь тилар хьакъ хилла . Баккъалла а цáра шайт1анаш лецна [шайн] вéрасаш , Аллах1 вóцуш . Цáрна моьтту , баккъалла а шаьш нийса ду».\n31. «Х1ай Áдаман к1ентий [бéраш] ! Ашa схьаэца шайн хазалла [дýхар] х1óра маьждигна гергахь ! Даа , мала [делахь а] т1áламза [кхоамаза] ма хила . Баккъалла а Цуна ца бéза [шуна] т1áламзанаш».\n32. Ахь áла :»Хьá ца магийна [нáхана] Аллах1ан [гергара дуьнéнан] хазалла а , Цо Шен лайшна шá йина [кхоьллина] йолу , рицкъанах ц1ена [хьáнал] дерш а». Ахь áла :»И [зовкх] шаьш [Дéлах] тешначарна дуьнéнан дáхарехь [хир] ду , [кхин цхьаннена дóцуш] деккъа [шайна] къéмата дийнахь [хир] ду . Иштта билгала до Óха áяташ хуучу къóмана».\n33. Ахь áла :»Баккъалла а сан Дáла цамагийна маьттазанаш [боьханаш] , цáрех гучудаьлларг а , къайладаьлларг а , къá [1éсаллá] а , [шар1ан] бакъó йóцуш [кхéчунна] г1éло яр а , аш Аллах1аца — Цó шéца бух ца боссийна [волу] — дéкъахóвар а , Аш Аллах1ана т1ехь шайна ца хуург áлар а».\n34. Х1ора умматан [шен 1óжаллин] хан [зáма] ю . Ткъа шайн [1óжаллин] хан т1ейеача [т1ех1оьттича] , цáра сахьтана т1аьхьá ца тотту [и] , хьалхá ца йоккху .\n35. «Х1ай Áдаман к1ентий [бéраш] ! Шуна бóг1ур ма бу шоьх [болу] элчанаш , шуна Тхан áяташ дуьйцуш . Ткъа шá [хьáрамчух] кхийранарг , диканаг динарг [милла велахь] , цáрна т1ехь кхéрам бац , [я] уьш г1аг1анé бац .\n36. Шаьш Тхан áяташ харцдинарш а , цáрна куралла йинарш а — уьш жоьжахатин дай бу , уьш цу чохь гуттар лаьттар бу».\n37. Мила ву , сов зуламé Аллах1ана т1ехь харцо кхоьллинчул а , я Цуьнан áяташ харцдинчул а ? Уьш – цáрна кхóчур ду [жайнахь шайна] яздинчух шайн дáкъа . Цáрна Тхан [саоьцу] гéланчаш даьхкича , шаьш уьш д1акхалхош , цáра элира :»Стенгахь ду аш Аллах1 вóцуш кхойкхуш хилларг ?» Цáра элира :»Д1адайна [къайладаьлла] и тхоьх». Шайн дог1машна т1ехь тоьшалла дира цáра , баккъалла а шаьш керстанаш хилла [аьлла].\n38. Цó [цаьрга] элира :»Чуг1ó [юкъакхéта] , жинех а , адамех а шайл хьалха бакъдолуш [жоьжахатин] ц1ерга д1адаханчу умматашна». Цхьа уммат [жоьжахатин] чоьхьа мел дéли , шá санна чуна не1алт-áлара цо . Цу чохь дерриге [умматаш] д1агулделча , цáрех [чудахарехь] т1аьхьарчо элира шайха хьалхарчуьна [хьокъех] :»Х1ай тхан Дéла ! Х1окхара тилийна тхо , лóхьа царна шалха 1áзап [жоьжахатин] ц1ергахь !» Цó [цаьрга] элира :»Массарнá [хир] ду шалха [1áзап] , делахь а шуна ца хаа [и]».\n39. Цáрех хьалхарчо шайха т1аьхьарчуьнга элира :»Шунá ца хилла тхýна т1ехь дозалла , [цундéла] 1овша аша [шайн] 1áзап , шаьш [гул] деш хиллачунна [дуьхьал]».\n40. Баккъалла а шаьш Тхан áяташ харцдинарш а , цáрна куралла йинарш а , цáрна стиглан не1арш д1айоьллур яц , уьш ялсамани чуг1ýр бац , эмкал мéхан 1уьргахула чекхйáллалц . Иштта бéкхам бо Óха къадечарна .\n41. Жоьжахатах [биллина] мотт а , шайна т1ехула [тесна ц1еран] шаршóнаш а хир ю цáрна . Иштта бéкхам бо Óха зуламхошна .\n42. Шаьш [Дéлах] тешнарш а , диканаш динарш а — [ткъа] Óха т1е ца дуьллу цхьанá дéг1ана цуьнан ницкъ кхóчург бен – уьш ялсаманин дай бу , уьш цу чохь гуттар лаьттар бу .\n43. Óха д1аяьккхина цéран кийранашкахь йолу хьаг1 [гáмó] , цáрна к1елахула лéла тáтóлаш . Цáра элира :»Хастам бу Аллах1ана , Шá тхо х1окхуьнга нисдинчу , тхо нислур долуш [ма] дáцара , Аллах1а тхо ца нисдинéхьáра . [Дéлóра] Бакъдолуш , Тхан Дéлан элчанаш баьхкира бакъонца». Цаьрга кхайкхира :»И ю шуна ялсамани , шá шуна ирсана елла , ашa деш хиллачунна [дуьхьал]».\n44. Ялсаманин дайша кхайкхира жоьжахатин дай :»Бакъдолуш тхýна тхан Дáла тхайна ч1áг1ó йинарг бакъ карийна . Шуна карийний шун Дáла [шайна] ч1áг1о йинарг бакъ ?» Цáра элира :»Х1аъ». Т1аккха д1ахьéдира цáрна юккъехь д1ахьéдочó :»Аллах1ан не1алт хуьлийла зуламхошна .\n45. Шаьш Аллах1ан новкъах [нах] бухабетташ , и [некъ] гóма хила лууш , шаьш эхартах цатéшаш болу».\n46. Цаьршинна [ялсаманийна , жоьжахатийна] юккъехь [и шиъ къастош , óганан] юкъарло ю , [цу] óганашна т1ехь къóнахий бу , шайна массо а бевзаш шайн билгалонашца . Цáра кхайкхира ялсаманин дайшка :»Маршалла ду шоьга». Цу [ялсамани] чу ца бахана уьш , шаьш [цуьнга] догдóхуш [сатуьйсуш] болуш .\n47. Ткъа шайн б1аьргаш жоьжахатин дайн áг1óра дерзийча , цáра элира :»Х1ай тхан Дéла ! Ма хилийтахь тхо зуламечу къóмаца».\n48. Óганийн дайша кхайкхира шайн билгалóнашца шайна бевзачу къóнахошка , цáра элира :»Шу хьалха ца дéхи шун гуламо [дукхаллó] а , ашa [шéца] куралла еш хиллачó а .\n49. Х1орш бу уьш , Аллах1а царна къинхéтам бийр бац [аьлла] ашa шайца дуй биънарш ?» [цаьрга эра ду] «Ялсамани чуг1ó , [цхьá] кхéрам бац шуна , г1айг1анé [хир] дац шу».\n50. Жоьжахатийн дайша кхайкхира ялсаманин дайшка :»Доттийша тхуна хих [жимма] , я Аллах1а шайна деллачу рицкъанах !» Цáра элира :»Баккъалла а Аллах1а цамагийна и [дала Шех] цатéшачарна .\n51. Шаьш шайн дин синкъéрамнá а , ловзарнá а лаьцна хиллачу , дуьнéнан дáхарó шаьш 1éхийначу». Тахана Óха [Тхан диканах] бицбийра бу уьш , х1окху шайн денна дуьхьал кхéтар цáра диц ма-даррá а , Тхан áяташ къóбал ца деш уьш ма-хилларá а .\n52. [Дéлóра] Бакъдолуш , Óха шуна жайна деана , Óха шá [Тхан] хаарца билгалдина долу , [шá Дéлах] тéшачу къóманна нийса некъ а , къинхéтам а хилла долу .\n53. Цуьнан тидарé-м ца хьоьжу уьш ? Цуьнан тидар дóг1учу дийнахь , [цул] хьалха шайна и дицделлачáра эра ду :»Бакъдолуш тхан Дéлан элчанаш баьхкира бакъонца . Буй-те тхуна [тахана] шафá1атдай , шаьш тхýна [г1оьнца] т1ех1итта , я тхо [дуьненчу] духадéрзо , т1аккха óха дийр [ма] дара , тхаьш шá [хьалха] деш хилларг дóцург». Бакъдолуш , шайн дог1машна эшам бина цáра , цáра шá [харц] кхуллуш хилларг [пайден дóцуш] д1атилла цáрех .\n54. Баккъалла а шун Дéла – Аллах1 ву , Шá ялх дийнахь стигланаш а , латта а кхоьллина , т1аккха [Шéца дóг1учу куьцара] «1арша» т1ехь д1анисвелла волу . Цó де хьулдо буьйсанца , цó [т1аьххьé йáг1é] и [де] лоху сихха . Малх а , бутт а , сéдарчий а [кхоьллина Цó] Шен омарца [нáхана] муьт1ахь а дина . Вá ! Цуьнан [ницкъаца] ду [массо а х1ума] кхоллар а , [цéран] 1уналла [дар] а . Беркате хили Аллах1 — 1áламин Дéла .\n55. Кхайкха шайн Дéлé хьасталуш а , хьуламе [тийна] а ! Баккъалла а Цуна ца бéза [дóзанел] т1ехбуьйлурш .\n56. Ма бé лаьттахь бóхамаш , и тóдинчул т1аьхьа . Кхайкха Цуьнга [та1зарх] кхоьруш , [къинхéтаме] догдóхуш . Баккъалла а Аллах1ан къинхéтам герга бу дикадечáрна .\n57. Иза – Шá Шен къинхéтамал [дог1анал] хьалха кхаъца мехаш дохкуьйтург ву . Цáра [мехаша] еза мархаш айъича , Óха уьш [якъа] еллачу меттигé [латта долчу] а йигна , цу т1е [дог1ан] хи доьттира , т1аккха цуьнца массо а стоьмаш áрадéхира [кхиийтира] . Иштта áрабóхур бу Óха белларш а . Аш ойла ян тарло .\n58. Хьийкъина [овсарé] меттиг [латта] — цуьнан óрамат áрадолу [кхуьу] шен Дéлан пурбанца , шá вон хилларг – áра ца дóлу халá бен . Иштта [тайп-тайпаначу нéкъашца] карладóху Óха áяташ баркалла óлучу къóмана [нáхана].\n59. [Дéлóра] Бакъдолуш , Óха ваийтира Нýхь шен къóмана [т1е] , цо элира [цаьрга] :»Х1ай сан къам ! Аллах1ана 1ибáдат дé , Иза вóцург [цхьá] Дéла вац шун . Баккъалла а со кхоьру шуна т1ехь доккхачу дийнан 1áзапах».\n60. Цуьнан къóмаха эланаша элира :»Баккъалла а тхуна хьо билггалчу тиларчохь ма го».\n61. Цó элира :»Х1ай сан къам ! Соьца дац тилар , амма со 1áламин Дéлéра элча ву .\n62. Шуна сан Дéлан хабарш д1акхайкхадо ас а , шуна хьéхам бо , шуна ца хуург хаа суна Аллах1éра .\n63. Шу цецдевлла [тов] шайн Дéлéра [жайна] хьéхам бáрах , шоьх цхьана къóнахна т1е , цуьнга шуна д1ахьéдайтá [кхéрамтасийтá] а , шу [Дéлах] кхéрийтá а ? Шух къинхетам бан тарло».\n64. Цáра харцвира иза , т1аккха Óха к1елхьараваьккхира иза а , шаьш цуьнца берш а хинкеман чохь , Óха хибухабахийтира шаьш Тхан áяташ харцдинарш . Баккъалла а уьш хилла [бакъдолчух] б1аьрзé къам .\n65. «1áдашка» а [ваийтира] цéран ваша Х1ýд . Цо элира [цаьрга] :»Х1ай сан къам ! Аллах1ана 1ибáдат дé , Иза вóцург [цхьá] Дéла вац шун . Шу [Дéлах] ца кхоьру ?»\n66. Цуьнан къóмаха шаьш [Дéлах] цатешначу эланаша элира :»Баккъалла а тхуна хьо сонталлехь ма го , баккъалла а тхуна хьо харцлуьйчáрех ма хéта».\n67. Цó элира :»Х1ай сан къам ! Соьца яц сонталла , амма со 1áламин Дéлéра элча ву .\n68. Шуна сан Дéлан хабарш д1акхайкхадо ас а , со шуна тéшаме хьехамча ву».\n69. Шу цецдевлла шайн Дéлéра [жайна] хьéхам бáрах , шоьх цхьана къóнахна т1е , цуьнга шуна д1ахьéдайтá [кхéрамтасийтá] ? Ашa дагадаийта , Цо шу Нýхьан къóмал т1аьхьа вéрасаш дар а , шу кхолларехь [ницкъан , лакхаллан] шортонца совдáхар а . Дагадаийта Аллах1ан зовкхаш , шу дéкъалхила тарло .\n70. Цáра элира «Хьо веъна тхýна , тхоьга Аллах1ана — Цунна цхьанна — 1ибадат дайтийтá а , тхан дайш [шайна] 1ибáдат деш хилларг тхоьга дитийтá а ? Хьо вóла тхýна айхьа тхýна ч1áг1о ечуьнца , хьо бакълуьйчáрех хиллехь .\n71. Цó элира :»Бакъдолуш , шуна т1едоьжна шун Дéлéра та1зар а , оьг1азлó а . Ашa соьца [мýха] къуьйсу — ашá а , шун дайш а техкинчу ц1ерашкахь , Аллах1а шайн хьокъехь цхьá бух ца боссийначу ? Хьéжа шу , баккъалла а со ву шоьца [шуна 1áзап дáрé] хьоьжучáрех».\n72. Óха к1елхьараваьккхира иза а , шаьш цуьнца берш а Тхайгарчу къинхéтамца , т1аьхье хáдийра шаьш Тхан áяташ харцдинчéран . Уьш ца хилла муъманах .\n73. «Самýдашкá» [ваийтира] цéран ваша Сáлихь . Цо элира [цаьрга] :»Х1ай сан къам ! Аллах1ана 1ибáдат дé , Иза вóцург [цхьá] Дéла вац шун . Бакъдолуш , шоьга еана шун Дéлéра билгалó . Х1ара Аллах1ан [гергара] эмкал ю шуна билгалонна . Ашa йита и Аллах1ан лаьттахь йáжа , хьакха ма лóлаш цуьнах вонца , т1аккха шу лóцур ду лазóчу 1áзапó .\n74. Ашa дагадаийта , Цо шу «1áдашел» т1аьхьа вéрасаш дар , шу лаьттахь [дáха] ховшор , цуьнан éса áрéнех шаьш г1áланаш еш , лаьмнех цоьстуш х1усамаш [еш] . Ашa дагадаийта Аллах1ан зовкхаш , ма дé лаьттахь вóниг бóхамаш беш».\n75. Цуьнан къóмаха [болчу] шаьш куралла йинчу элаша , шайна г1éлóйинчаьрга – цáрех шаьш [Дéлах] тешначаьрга — элира :»Шуна хаа [тов] , баккъалла а Сáлихь шен Дéлéра ваийтина вуй ?» Цáра элира :»Баккъалла а тхо , иза шéца ваийтанчух тéшаш ду».\n76. Шаьш куралла йинчáра элира :»Баккъалла а тхо , шу шех тешначух цатéшa».\n77. Эмкална урсхьаькхира цáра , шайн Дéлан омaрга ла ца дуьйг1ира , цáра элира :»Х1ай Сáлихь ! Хьо вóла тхýна айхьа тхýна ч1áг1о ечуьнца , хьо элчанех хиллехь».\n78. Уьш схьалéцира [х1аллакбира , ч1óг1а мохк] бéгóрó , т1аккха уьш 1уьйренга бевлира шайн х1усамашкахь [белла] охьаэгна [меттах ца хьовш].\n79. Д1авирзира иза цáрех , цо элира :»Х1ай сан къам ! [Дéлóра] Бакъдолуш , асa шуна сан Дéлан [жайнан] хабар д1áкхáчийра , шуна хьéхам бира , амма шуна ца бéза хьехамчаш».\n80. Лýт1 а [ваийтира] , цó шен къóме элира :»[сел] Маьттазниг [мýха] до аша ? Шоьл хьалха ца ваьлла цуьнца 1áламашха цхьá а .\n81. Баккъалла а шу , [Дéлóра] бóжаршна бéзамца [ма] дóг1у [цаьрца дуьйшу] зударий [1адда] буьтий . Мелхо а шу т1ехдуьйлу къам ду».\n82. Цуьнан къóман жоп дáцара , цáра áлар бен :»Áрабáха уьш шайн юьртара , баккъалла а уьш [вай лéлóчух] ц1анлуш нах бу».\n83. Óха к1елхьараваьккхира изá а , цуьнан ох1лу а , цуьнан зуда йóцург , [х1аллак хила] бухабисанчáрех хилира иза .\n84. Óха делхийра цáрна т1е [т1улгийн] дог1а . Хьажа мýха хилла къадечéран чаккхé !\n85. «Мадьянашкá» а [ваийтира] цéран ваша Шу1айб . Цо элира :»Х1ай сан къам ! Аллах1ана 1ибáдат дé , Иза вóцург [цхьá] Дéла вац шун . Бакъдолуш , билгало еана шуна шун Дéлера , кхóчуш бé бáрам [бустам] а , терзá а , ма эшайé нáхана цéран х1умнаш , бóхамаш ма бé лаьттахь и тóдинчул т1аьхьа . И тоьлуш ду шуна , муъманáх хиллехь шу .\n86. Охьа ма хийша массо а нéкъаца [маьршачу нáхана] кхéрам туьйсуш а , Аллах1ан новкъах — шá Цуьнах тешнарг — вухаветташ а , и [некъ] гамбан лууш а . Дагадаийта к1еззиг дара шу , т1аккха Цó áлсамдéхира шу . Хьовса мýха хилла бóхамаш бечéран чаккхé .\n87. Шоьх цхьа тóба тешна елахь со шéца ваийтинчух , важа тóба ца тешнехь , сóбар дé Аллах1а вайна юккъехь кхел яллалц . Иза кхéлахойх [уггар] тоьлург ву».\n88. Цуьнан къóмаха шаьш куралла йинчу эланаша элира :»Х1ай Шу1айб ! [Дéлóра] Óха áравоккхур ма ву хьó а , шаьш тхан юьртара хьоьца [Дéлах] тешнарш а , я шу доьрзур ма ду тхан динé». Цó элира :»Тхо [и дин] цадéзаш хиллехь-ай ?\n89. Бакъдолуш , óха Аллах1ана т1ехь харцо кхоьллина [хуьлу , нагахь санна] тхо шун динé дирзича , Аллах1а цуьнах тхо к1елхьарадаьхначул т1аьхьа . Тхан дац цу чу дерзийла , Аллах1ана — тхан Дáлла лиъча бен . Тхан Дáла чулаьцна массо а х1ума хаарца . Аллах1ана т1етевжина тхо . Х1ай тхан Дéла ! Дàстахь тхýна а , тхан къóманнá а юккъехь [долу дов] бакъонца , Хьо ву достучáрех [уггар] тоьлург».\n90. Цуьнан къóмаха шаьш [Дéлах] цатешначу эланаша элира :»[Дéлóра] Шу Шу1айбана т1аьхьах1иттанехь , баккъалла а шу т1аккха эшнарш ма ду».\n91. Уьш схьалéцира [латта] дéгóрó , т1аккха уьш 1уьйренга бевлира шайн х1усамашкахь [белла] охьаэгна [меттах ца хьовш].\n92. Шаьш Шу1айб харцвинарш цу [х1усамаш] чохь ца баьхча санна . Шаьш Шу1айб харцвинарш уьш хилла шаьш эшнарш .\n93. Д1авирзира иза цáрех , цо элира :»Х1ай сан къам ! [Дéлóра] Бакъдолуш , аса шуна сан Дéлан [жайнан] хабар д1áкхáчийра , шуна хьéхам бира . [цул т1аьхьа] Аса г1айг1а мýха йо [Дéлах] цатешачу кóманна ?»\n94. Óха цхьанá юьрта цхьá пайхамар ца ваийтира , Тхаьш цуьнан [юьртан] ох1лу халонцá а , бáланцá а лаьцна [зийнá] бен . Хьастабала тарло уьш .\n95. Цул т1аьхьа Óха хийцира вóчунна метта диканиг , уьш [диканехь] сов бовллалц , цáра элира :»Бакъдолуш , Вайн дайх а хьакхаделла халахéтар а , хазаетар а». Т1аккха Óха [1áзапца] схьалийцира уьш ц1еххьана , уьш хаалуш бóцуш .\n96. Яртийн ох1лу [Дéлах] тешнéхьáра а , кхийранéхьáра а , Óха схьадиллина хир ма дара цáрна т1ехь стиглара а , лаьттарá а беркаташ , делахь а цáра харцдира , т1аккха Óха схьалийцира уьш цáра [гул] деш хиллачунна [дуьхьал].\n97. Яртийн [керста] ох1лу маьрша ду ткъа , шайна Тхан бáла буса т1ебáрах , уьш набкхетта болуш ?\n98. Я яртийн ох1лу маьрша ду ткъа , шайна Тхан бáла 1уьйранна т1ебáрах , уьш ловзуш болуш ?\n99. Уьш маьрша бу ткъа Аллах1ан мéкарлóнах [та1зарх] ? Аллах1ан мéкарлонах маьрша [парг1ат] ца дóлу эшна къам бен .\n100. Билгала ца даьлла ткъа , шайга лаьттан вéрасалла кхаьчначарна , цуьнан ох1лунал т1аьхьа , Óха Тхайна лиъча шайн къинош бахьан долуш шаьш [бáланца] хьалецна хир дарий ? Оха мух1ар тýху цéран дегнаш т1е , уьш хезаш бац [цхьá хьéхам].\n101. И ярташ — Óха хьýна дуьйцу цéран хабарех . [Дéлóра] Бакъдолуш , элчанаш баьхкира цáрна билгалóнашца . Амма уьш бáцара шаьш [цáрех] тéшар болуш [цул] хьалхá а шаьш [и] харцдарна . Иштта , мух1ар тýху Óха керстанийн дегнаш т1е .\n102. Тхýна ца карийра цáрех дукхахболчáра [шайн] ч1áг1о кхóчуш еш . Амма Тхýна цáрех дукхахберш пéсакънах ма карийра .\n103. Т1аккха , Óха вахийтира цáрел т1аьхьа Мýса Тхан билгалóнашца , Фир1авн а , цуьнан элий а болчу , [амма] цáра харцо [инкарло] йира цáрна . Хьажа мýха хилла бóхамаш бечéран чаккхе .\n104. Мýсас элира :»Х1ай Фир1авн ! Баккъалла а со 1áламийн Дéлéра элча ву .\n105. Хьакъ [сутар] волуш , айса Аллах1ана т1ехь бакъдерг бен ца áла . Бакъдолуш , со шуна веана шун Дéлéра цхьана билгалонца , бахкийта соьца Исрáилан к1ентий [бéраш]».\n106. Цó [Фир1авна] элира :»Хьо билгалонца веана хилча , вóла цуьнца [схьагайта и] , хьо бакълуьйчáрех велахь !»\n107. Шен 1áса охьатесира цó , т1аккха и билггала лаьхьа бу .\n108. Шен [чéтара] куьг схьадаьккхира цó , т1аккха и шурул-к1айн [гуш] ду хьоьжучарна .\n109. Фир1авнан къóмаха [болчу] элаша элира :»Баккъалла а х1ара говза [б1аьрла] бозбуанча ма ву .\n110. Шу шайн махкара áрадáха лууш . Х1ун омaр до аша ?\n111. Цáра элира :»Хьéвéхьа [сацавéхьа] изá а , цуьнан вашá а , бахийтахь шахьаршка [бозбуанчаш] гулбийраш .\n112. Цáра хьýна т1евáлор ву массо а говза бозбуанча».\n113. Бозбуанчаш баьхкира Фир1авн волчу , цáра элира :»Баккъалла а тхýна мах [хир] буй , тоьлларш тхо хилча ?»\n114. Цо элира :»Х1аъ . Баккъалла а шу [сан] гергарчáрех [дукхадéзачáрех] хир ма ду».\n115. Цáра элира :»Х1ай Мýса ! Я ахьа охьатаса [хьан 1áса] , я тхо хир ду тхаьш охьатосурш».\n116. Цо элира :»Охьатаса ашa !» Цáра охьатесча , нéхан б1аьргаш лéдира цáра [дóцург тардарца] , 1áдийра цáра уьш , уьш баьхкира доккхачу бозбуанчаллийца .\n117. Óха Мýсáга [дагчу] хьийхира :»Охьатаса хьан 1áса [аьлла] !» Т1аккха цо д1ахýду цáра шéца [нах] лéбийриг .\n118. Бакъдерг [билгала хилла] дуьйжира , цáра шá деш хилларг [сихха] дуьйхира .\n119. Эшийра уьш цигахь , [т1аккха] сийсаза хилла [ц1а] бирзира уьш .\n120. Гóраийгира бозбуанчаш [хьастабелла].\n121. Цáра элира :»Тхо тийши 1áламийн Дéлах ,\n122. Мýсáн а , Х1áрýнан а Дéлах».\n123. Фир1авнас элира :»Шу цуьнах [мýха] тийши , аса шайна пурба даларал хьалха ? Баккъалла а х1ара мекарло ма ю , аша шá г1áлахь йина , цу чуьра цуьнан ох1лу áрадаккхархьама , хуур ду шуна [аса шайна дийр дерг].\n124.[Дéлóра] Аса хéдор ма ду шун куьйгаш а , когаш а б1останéхьа».\n125.Цáра элира :»Баккъалла а тхо тхан Дéлé доьрзур [долуш] ду .\n126.Ахьа тхан бехк ма ца боккху , тхо тхан Дéлан билгалóнех тéшарнá бен , уьш тхýна яьхкича . Х1ай тхан Дéла ! [шорта] Сóбар доттахь [1áнадéхьа] тхýна т1е , бусалбá долуш кхалхадéхьа тхо !»\n127. Фир1авнан къóмаха [болчу] элаша элира [Фир1авнé] :»Ахьа [мýха] вуьту Мýсá а , цуьнан къам а лаьттахь бóхамаш бан а , шаьш хьó а , хьан дéланаш а д1атаса а ?» Цó элира :»Вай бойъур бу цéран к1ентий , [бáцó] дийнабуьтур бу цéран зударий . Баккъалла а вай царна т1ехь [и дан] ницкъболуш ду .\n128. Мýсáс шен къóмé элира :»Аллах1аца г1о лаха , [халонна] сатóха . Баккъалла а латта Аллах1ан ду , Цó и кхáчор ду Шен лешха Шéна луучунна . Т1аьхьé [Дéлах] кхоьручарна ю».\n129. Цáра элира :»Тхо хьийзийна хьо [Муса] тхýна вáлé а , хьо веанчул т1аьхьа а». Цó элира :»Шун Дéла герга ву , Шá шун мостаг1 х1аллакван а , шу лаьттахь вéрасаш дан а , т1аккха Шá хьажа аша 1амал мýха йо».\n130. [Дéлóра] Бакъдолуш , Óха лéцира Фир1авнан ох1лу йокъаллийцá а , стоьмийн эшамцá а . Цáра ойла ян тарло .\n131. Шайна диканиг деача , цáра элира :»Тхýна ду х1ара». [ткъа] Шайна т1е вóниг деача , Мýсáх а , цуьнца болчáрех вóн туьду цáра [и] . Вá ! Баккъалла а цéран вон тидар Аллах1ан гергахь [бéкхам хир болуш] ду . Делахь а цáрех дукхахболчарна ца хаа [и].\n132. Цáра элира :»Ахьа тхýна муьлхха а билгалó йáлийчá а , тхо шéца лéдархьама , тхо хьоьх тéшар долуш ма дац».\n133. Т1аккха Óха царна даийтира [хи] т1едáлар а , ц1оз а , мезий а , пхьидарчий а , ц1ий а [Мýсá бакъ хиларна] билгалйина билгалóнаш . [амма] Цáра куралла йира , т1аккха уьш хилира къадеш къам .\n134. Шайна т1е та1зар доьжча , цáра элира :»Х1ай Мýсá ! Дéхахь тхýна хьан Дéлé , Цо хьайна йинчу ч1áг1онца [хьасталой] ! Ахьа тхоьх х1ара та1зар д1аайдахь , тхо хьоьх тéшар ма ду , хьоьца Исрáилан к1ентий бохкуьйтур ма бу».\n135.Óха шайха та1зар д1аайдича , уьш шéга кхóчур болчу цхьана ханна , цáра [шайн] ч1áг1ó йóхайо .\n136. Т1аккха Óха бéкхам ийцира цáрех , х1орд бухабахийтира Óха уьш , баккъалла а цáра Тхан билгалóнаш харцйарнá а , уьш цáрех чидам [бáла] бóцуш хиларнá а .\n137. Óха [ирсана] кхáчийра шайна г1éлоеш хиллачу къóмана лаьттан малхбáлéнаш а , цуьнан малхбузéнаш а , Óха шайна чохь беркат дина йолу . Кхóчуш хилира хьан Дéлан хаза дош Исрáилан к1енташна т1ехь [Фир1авн х1аллакварца] , цáра [халóнашна] сатóхарна . Óха дóхийра Фир1авнас а , цуьнан къóмó а деш хилларг а , цáра [г1ишлох] д1ах1оттош хилларг а .\n138. Óха х1ордах дéхьабéхира Исрáилан к1ентий . Т1аккха шайн ц1уйшна 1ибáдат дечу къóмана т1екхéчира уьш. Цáра элира :»Х1ай Мýсá ! Тхýнá бéхьа дéланаш , цéран ма-хиллара дéланаш». Цó элира :»Баккъалла а шу сонта къам ду .\n139. Баккъалла а х1орш — х1аллакдина ду уьш шéна чохь берг , харц ду цáра деш хилларг».\n140. Цó элира :»Аллах1 вóцург шуна [кхин дéла лáца мýха] лаьа сýна ?! Цо шу тóлийна [хаьржина хилча] 1áламашна т1ехь».\n141. Óха шу к1елхьарадéхира Фир1авнан ох1лунах , шаьш шоьга вон 1áзап 1овшуьйтуш болу . Шун к1ентий бойъура цáра , шун зударий [бáцó] дийнабуьтура . Цу чохь доккха зер ду шуна шун Дéлéра .\n142. Óха ханйиллира Мýсáна ткъе итт буьйса , Óха кхóчуш йира уьш иттанца , т1аккха кхóчуш хилира цуьнан Дáла йиллина хан шовзткъа буьйса . Мýсас шен вешéга Х1áрýнé элира :»Сан метта сан къóмаца виса хьо , масла1атдé , бóхамаш бечéран нéкъана т1аьхьа ма х1отта !»\n143. Мýсá Óха билгалйинчу меттиге веанчу хéна , шен Дéла шéга вистхилча , цó элира :»Х1ай сан Дéла ! [Хьо] Гайтахь сýна , Хьоьга хьожур вара со». Цó элира :»Хьуна со [ганне] гур ма вац , амма хьо хьажа д1óгара лóмé ! И шен меттехь сацахь , т1аккха хьýна гур ву Со». Цуьнан Дéла лóмана гучуваьлча , Цо и хилийтира áтабелла , Мýса [ткъеса кхетча санна] кхéтам чуьра ваьлла вуьйжира . Шá меттавеача цó элира :»Ц1ена ву Хьо , дохкóваьлла со Хьоьга , тешначáрех хьалхара ву со».\n144. Цó элира :»Х1ай Мýсá ! Аса хьо нáхал хаьржина Сан хабаршцá а , Сан къамéлацá а . Аса хьайга делларг схьаэца , баркаллéчáрех хила !»\n145. Óха яздира цуна [Таврáтан] аннаш т1ехь массо а х1уманах хьéхам а , массо а х1уманна дастар а . Схьаэца и нуьцкъала , хьан къóмé омaр дé цуьнах тоьлуш дерг схьаэцарца . Асa гойтур бу шуна песакънéхан мохк .\n146. Асa бухатýхур бу Сан билгалóнех [цáрех кхетарха] , шаьш цхьá бакъо йóцуш лаьттахь куралла йийраш . Шайна х1óра билгало гичá а , цуьнах ца тéша уьш . Шайна нийса некъ гича , цáра схьацалóцу и некъ . Шайна тиларан некъ гича , цáра схьалóцу и некъ . Иза , баккъалла а цáра Тхан билгалонаш харцйина дела а , цáрех чидам [бáла] бóцуш уьш хилла дéла а ду .\n147. Шаьш Тхан билгалóнаш а , эхартан дуьхьалкхéтар а харцдинарш — цéран 1амалаш [эрна] яйна . Шаьш деш хилларг бен бéкхам хир буй царна ?\n148. Цул т1аьхьа , Мýсан къóмó лéцира [дира 1ибáдатна] шайн хазаллашех [дешех , детех] дег1 долу эса , шен 1éхар долуш . Цáрна ца гина [тов] , баккъалла а и шайга дист ца хилар а , цо шаьш [нийсачу] новкъахь нис ца дар а ?! Цáра лéцира и [1ибáдатна , цундела] зуламхой хилира уьш .\n149. Шаьш дохкóбевлла боьхна хьоьвзина , баккъалла а шаьш тилла хилар шайна гича , цáра элира :»Вайн Дáла вайх къинхéтам ца бахь , вайн геч ца дахь , вай хир ма ду эшначáрех».\n150. Мýсá шен къóмана т1е вухавирзича оьг1азé , дéра [халахетна волуш] , цó элира :»Ма вон ду-кх ашa соьл т1аьхьа суна динарг ! Шайн Дéлан омaр [х1унда] сихдóра ашa ?» [шéгара] Аннаш охьáтийсина , шен вешин корта схьалéцира цо , шá и шéна т1еийзош . Цо [Х1áрýна] элира :»Х1ай сан нéна к1ант ! Баккъалла а [х1окху] къóмó г1éлóйира сýна , со вен герга бара уьш , ма кхардабéхьа соьх [вайн] мостаг1ий , ма вéхьа со зуламéчу къóмаца [дéкъахь] !»\n151.Цó [Мýсáс] элира :»Х1ай сан Дéла ! Гечдéхьа суна а , сан вешийна а , бéхьа тхоьх Хьан къинхéтам . Хьо ву-кх къинхéтамéчáрех уггар Къинхéтамéниг».\n152. Баккъалла а шаьш эса [1ибáдатна] лаьцнарш , цáрна шайн Дéлéра оьг1азлó а , дуьнéнан дáхарехь сийсазалла а кхóчур ю . Иштта , бéкхам бо Óха харцóкхуллучарна .\n153. Шаьш вóнаш дина , т1аккха цул т1аьхьа дохкобевлла , [Дéлах] тешнарш [муьлш белахь] , баккъалла а хьан Дела цул т1аьхьа [царна] гечдеш верг , къинхéтам беш верг ма ву .\n154. Мýсáх оьг1азлó д1атийча , цó [шен] аннаш схьаийцира , цéран яздарехь нийса некъ а , къинхéтам а бара шаьш шайн Дéлах кхоьручарна .\n155. Мýсáс хаьржира шен къóмах кхузткъе итт стаг Тхоьца йиллинчу ханна . Шаьш мохкбéгóрó лаьцча , цó элира :»Х1ай сан Дéла ! Хьайна лиънехь Ахьa [х1окхул] хьалха х1аллакбина хир бара уьш а , сó а . Ахьa тхо х1аллакдо [ткъа] тхоьх сонтачáра динчунна ? И ма дац Хьан зер бен , Ахьa шéца Хьайна луург тилош , Хьайна луург нисвеш [долу] . Хьо ву тхан вéрас , гечдéхьа тхýна , къинхéтам бéхьа тхоьх , Хьо ву-кх гечдечарех [уггар] тоьлуш верг !\n156. Яздéхьа тхýна х1окху дуьнéнахь а , эхартахь а диканиг ! Баккъалла а тхо дохкóдевлла Хьоьга». Цо элира :»Сан 1áзап — Ас и ло Сайна луучунна , Сан къинхéтам – цó чулаьцна массо а х1ума . Ас и [къинхéтам] язбийра бу шаьш [Соьх] кхоьручарнá а , закат лочарнá а , шаьш Тхан áятех тéшачарнá а .\n157. Шаьш йóзацадевзаш волчу элчанна , пайхамарна т1аьхьах1иттина болу , царна шá д1аязвина карош волу шайгарчу Таврáтчохь а , Инжийлчохь а . Шá цаьрга [диканца] девзинчуьнца омaр деш , вочух уьш бухатýхуш , цáрна ц1енадерш магош , боьхадерш цамагош , цáрех шайн [беза] мохь а , царна т1ехь хилла халóнаш а д1аойбуш . Шаьш цуьнах [Мухьаммадах] тешнарш а , цуьнан сийдинарш а , цунна г1одинарш а , цуьнца доссийначу [Къуръáнан] нуьрана т1аьхьах1иттанарш а — уьш бу уьш дéкъалнаш .\n158. Ахь áла :»Х1ай нáх ! Баккъалла а со Аллах1ан элча ву шоьга массáргá , Шен дóлахь стигланашин а , лаьттан а паччахьалла [óлалла] долуш [волу] . Кхин дéла вац Изá бен , Цó [массо а х1ума] дендо , [саэцарца] кхалхáдо . Тéша Аллах1ах а , Цуьнан йóзацадевзаш волчу элчанах а , шá тéшаш волу Аллах1ах а , Цуьнан дешнех [жайнех] а . Т1аьхьах1итта цуна , шу нисдала тарло .\n159. Мýсан къóмах ду [цхьа] уммат , [нáх] бакъонна т1енисбеш а , цуьнца нийсо еш а .\n160.Óха бийкъира уьш шийтта тайпанé . Óха хьийхира Мýсáга , цуьнан къóмó цуьнга хи дехча :»Хьан 1áса тóха т1улгах !» [аьлла] . Т1аккха цуьнах шийтта шовда хьаладéлира . Бакъдолуш , массó нáхана шайн химолу меттиг хиира . Óха 1индаг1 дира цáрна т1ехь [к1айчу] мархаца , доссийра цáрна [мазал мерза] «манн» а , [нáна-лекъ олхазар] «салвá» а . Даа Óха шайна деллачу рицкъанах ц1енадерг . Тхýна ца дира цáра зулам , амма шайн дог1машна зуламдеш бара уьш .\n161. Цаьрга элира :»Дáха х1окху юьртахь , даа цуьнах шайна лиъначохь , аш áла :»Д1адáхахь [тхоьх къинош] !» , чудовла не1арха горх1иттана , т1аккха Óха гечдийр ду шуна шун г1áлаташ . Óха [мéлехь] совбóхур бу дикадийриш».\n162. Цáрех шаьш зуламдинчáра хийцира дош , шайга аьлларг дóцучуьнца , т1аккха Óха цáрна т1едаийтира стиглара та1зар , уьш зуламдеш хиларна .\n163. Хàтта цаьрга х1ордан юххéхь хиллачу юьртах [лáций] . Т1ехбевлира уьш шоьта дийнахь , цéран шоьта дийнахь царна дóг1ура шайн ч1éрий [хина] т1ехуладовлий , шоьта дóцучу [кхéчу] дийнахь ца дóг1ура . Иштта зуьй Óха уьш , песакъа уьш хиларна .\n164. Цáрех цхьана тóбано элира [вýкхарга] :»Х1унда бо ашa хьéхам , Аллах1а шаьш х1аллакбийр болчу , я ч1óг1а 1áзап дийр долчу нáхана ?» Цáра элира :»Шун Дéлé бехказадовлархьама . Уьш кхéра тарло».\n165. Цáрна шайга шéца хьéхамбинарг дицделча , шаьш [нáх] вóчух бухатоьхнарш Óха к1елхьарабéхира , [ткъа] шаьш зуламдинарш Óха схьалийцара луьрачу 1áзапца .\n166. Цáра шаьш шех бухатоьхнарг тергал ца дича , Óха цаьрга элира :»Шу хила сийсаза маймалш !»\n167. Хьан Дáла д1ахаийтира , [Дéлóра] Шá царна т1е хьовсóр ма бу къéмат де т1едáллалц шаьш цаьрга вон 1áзап 1овшуьйтур дерш . Баккъалла а хьан Дéла г1ýда чехка долуш ма ву . Баккъалла а Иза гечдийриг , къинхéтамениг ма ву .\n168. Óха бекъна уьш лаьттахь тóбанашка . Цáрех диканаш бу , цáрех иштта бóцурш бу . Óха зийра уьш диканашцá а , вóнашца а . Уьш [Дéлé] берза тарлo .\n169. Цáрел т1аьхьа еара жайна шайга кхаьчна [вон] т1аьхьé, цáра схьаоьцура [мéхана] х1окху дуьнéнан мéхала дóцург , шаьш óлуш :»Гечдийр дара вайна-м». Шайна и санна мéхала дóцург деача , [цáрна бехкбуьллучу] вýкхáра схьаоьцур дара иза . Цаьргара ца эцнéра [тов] жайнан ч1áг1ó , Аллах1ана т1ехь бакъдерг бен цáра ца áла , цу чохь дерг 1áма ма динéра цáра [цунна шалхо х1унда йо цара] ? Эхартан х1усам тоьлуш ю шаьш [Дéлах] кхоьручарна . Аш ойла ца йо ?\n170. Шаьш жайнах тасабелларш , лáмаз динарш , баккъалла а Óха ца йойъу дикадечéран ял [мел].\n171. Óха айъира цáрна т1ехула лам , баккъалла а шá [цáрна т1ехула лаьцна] чéтар долуш санна . Цáрна хийтара [уьш тийшира] , баккъалла а иза шайна т1ебужур буй . [Óха элира] «Схьалáца Óха шайга делларг нуьцкъала , хьахадé [дагадаийта] цу чохь дерг ! Шу кхéра тарло».\n172. Хьан Дáла áраяьккхира [кхоьллира] Áдаман к1ентех – цéран баккъех цéран т1аьхьé , Цó цаьрга тоьшалла дайтира шайна т1ехь :»Cо вац шун Дéла ?!»[аьлла] . Цáра элира :»Х1аъ . Óха тоьшалла ди». Шоьга [ца] áлийта къемата дийнахь :»Баккъалла а тхо х1окхунах чидам [тергам] бóцуш хилла».\n173. Я шоьга [цa] áлийта :»Баккъалла а [х1окхул] хьалха тхан дайш [Дáлла] декъахó вира . Тхо дара цáрел т1аьхьа [деана] чкъор . Ахьa тхо [х1унда] х1аллакдо [ткъа] харцлуьйчáра динчунна ?»\n174. Иштта , Óха билгалдо áяташ . Уьш [Дáлла] т1еберза тарло .\n175. Дéша цáрна , Óха шéна Тхан áяташ деллачун [цáрех тешначун] хабар , [цул т1аьхьа] цáрех д1акъаьстира иза , т1аккха шайт1ано [шéна] караверзийра иза . Т1аккха и хилира тиллачáрех [х1аллак хиллачáрех].\n176. Тхýна лиънехь , Óха [боьхачух] айвина хир вара иза цаьрца , делахь а лаьтте [дуьнé дéзарé] тевжира иза , шен [дéг1ан] лаамна т1аьхьавéзира иза . Цуьнан масал , ж1аьлин масалх тера ду , хьо цунна чухьаьдча хьухадóла и [мотт áратосу цо] , я ахьa 1аддитча хьухадóла и [мотт áратосу цо] . Иза шаьш Тхан áяташ харцдинчу къóман масал ду . Дийца дийцар , цáра ойла ян тарло .\n177. Масалехь вон хилла , шаьш Тхан áяташ харцдина , шайн дог1машна зуламдеш хилла къам .\n178. Аллах1а [шá] нисвийриг , иза нислур ву . Цó [шá] тилóриг — уьш бу уьш эшнарш .\n179. [Дéлóра] Бакъдолуш , Óха кхоьллина жоьжахатна дуккха а жинаш а , адамаш а . Цéран дегнаш ду — [делахь] уьш ца кхéта цаьрца , цéран б1аьргаш ду — царна ца го цаьрца , цéран лергаш ду – царна ца хеза цаьрца . Уьш хьайбанаш санна бу , мелхо а уьш [цáрел] сов тилла бу . Уьш бу уьш чидам [тергам] бóцурш .\n180. Аллах1ан уггар хаза ц1ераш ю . Аша кхайкха Цуьнга цаьрца ! Аша 1аддабита шаьш Цуьнан ц1ерех д1абоьрзурш [уьш харцйийраш] . Цáрна бéкхам хир бу шаьш деш хилларг .\n181. Óха кхоьллинчех ду [цхьа] уммат , шаьш [нáх] бакъонга кхойкхуш , цуьнца кхел [нийсо] еш .\n182. Шаьш Тхан áяташ харцдинарш , Óха [зовкхашца] зуьйр бу уьш цáрна ца хуучу [дагахь дóцучу] áг1óра .\n183. Аса бахбийра бу уьш [цу зовкхехь] . Баккъалла а сан мéкарло ч1óг1а ю .\n184.Цáра ойла ца йина ? Цéран накъостаца жиний хьý ма яц . Иза вац , билгала д1ахьéдархó [кхерамтасархо] бен .\n185. Уьш ца хьаьвсина [ткъа] стигланашин а , лаьттан а паччахьаллé а , Аллах1а [царна чохь] кхоьллинчу [массо а] х1уманé а , цéран хан [1óжалла] гергаеана хила магарé а ? Муьлхачу къамéлах тéшар бу уьш цул т1аьхьа ?!\n186. Шá Аллах1а тилóриг [милла велахь] , цуьнан вац [шá] нисвийриг . Цó 1аддабуьту уьш шайн т1ехбийларехь боьхналéлаш .\n187. Цáра хоьтту хьоьга [къéмата дийнан] сахьтах :»Маца ду цуьнан х1оттар ?» Ахь áла :»Баккъаллá а цуьнах дерг хаар сан Дéлехь ду . Шен [х1оттаран] хàнна и гучу ца доккху Цó бен . Дазделла и стигланашкахь а , лаьттахь а . И дóг1ур дац шуна ц1еххьана бен». Цáра хоьтту хьоьга , баккъалла а хьо цуьнах дерг хууш [девзаш] волуш санна . Ахь áла :»Баккъалла а цуьнах дерг хаар , Аллах1ана гергахь ду». Делахь а , дукхахболчу нáхана ца хаа [и].\n188. Ахь áла :»Сан дóлахь [карахь] дац сан дéг1ана пайдабар , дац зéдар , Аллах1ана лиънарг бен . Со къайлах дерг хууш хиллéхьáра , диканехь совваьлла хир вара , [цхьá] вон соьх хьакхаделла хир дáцара . Со вац , д1ахьéдархó [кхéрамтасархó] а , [Дéлах] тéшачу къóмана кхаъбоккхург а бен .\n189. Иза ву , Шá шу цхьана дéг1ах кхоьллинарг а , цуьнах цуна зуда йинарг а цуьнца цуьнан [стеган] сатедалийта . Иза [меттахь] цуьнах [зудчух] кхетча , вайчу доьзалх хилла и [мохь] д1абаьхьира цо . Иза [шен доьзалхóчух] язйелча , цаьршимма кхайкхира Аллах1е – шаьшшинан Дéлé :»[Дéлóра] Ахьа тхýна диканиг [доьзалхо] лахь , тхо хир ма ду баркаллéчáрех».\n190. Ткъа шаьшшинна диканиг [доьзалхó] велча , цаьршимма бира Цунна дéкъахой , Цó шаьшшинна деллачуьнгахь . Аллах1 лакхаваьлла цáра [Шéца] декъаховечух .\n191. Цáра дéкъахó [мýха] во [Цуна] шá х1уммá ца кхуллург , шаьш [кхéчó] кхуллуш берш ?!\n192. Цéра ницкъ [ма] ца кхóчу цáрна г1о дан , [я] шайн дог1машна г1о ца до цáра .\n193. Аш уьш кхайкхича нийса новкъа , шуна т1аьхьа ца х1уьтту уьш . Цхьатерра ду шуна , аш уьш кхайкхичá а , я шу дистхуьлуш дáцахь а .\n194.Баккъалла а аша , шаьш — Аллах1 вóцуш — кхойкхурш , шу санна лайш бу . Кхайкха аша цаьрга , шуна жоплойла цáра , шу бакълуьйш хиллехь .\n195. Когаш бу [тов] цéран , шаьш цаьрца лéлаш , я куьйгаш ду цéран , шаьш цаьрца тýхуш , я б1аьргаш бу цéран , шайна цаьрца гуш , я лергаш ду цéран , шайна цаьрца хезаш ?! Ахь áла :»Кхайкха шайн дéкъахошка , йé сýна кийтарло [мéкарло] , ма татта со т1аьхьа !»\n196. Баккъалла а сан вéрас [вели] Аллах1 ву , Шá жайна доссийна волу . Цó дóладо дикачéран .\n197. Иза вóцуш ашa шайга кхойкхурш , цéра ницкъ [ма] ца кхóчу шуна г1о дан , [я] шайн дог1машна г1о ца до цáра\n198.Аш уьш кхайкхича нийса новкъа , цáрна ца хеза . Хьýна го уьш хьайга хьоьжуш [болуш санна , амма] уьш [хьо] гуш бац .\n199. Къинт1éра вáла , [диканца] девзинчуьнца омaр дé , д1аверза [пе бетта] сонтачáрех !\n200.Шайт1анéра [цхьа] вóниг хьан дагчу дáг1ахь , Аллах1аца ларло. Баккъалла а Иза хезаш верг , хууш верг ву .\n201. Баккъалла а шаьш [Дéлах] кхийринарш , шайха шайт1анéра [цхьа] бáла хьакхабелча , царна дагадóг1у [Дéлан та1зар] , т1аккха уьш [нийса некь] гуш хуьлу .\n202. Цéран вежарша царна г1о до къадарехь [тиларехь] , т1аккха ледар ца хуьлу уьш [цу т1ехь].\n203. Хьо шайна [Дéлера] цхьана áяташца веача , цáра элира :»Ахьа [хьайгара] хаьржинéхьáра [деанехьара] и !» Ахь áла [цаьрга] :»Баккъалла а со т1аьхьавóзу сан Дéлера сайга хьоьхучунна . Х1ара [Kъуръан] — шун Дéлера билгалóнаш , нийса некъ а , кхéтам а бу, [Дéлаха] тéшачу къóмана [нáхана]».\n204. [цхьамма] Къуръан дешча, ладóг1а цуьнга, дист ма хила . Къинхетам бан тарло шоьх.\n205. Хьéхавé хьан Дéла , муьт1ахьаллийца , кхéрарца , хозуьйтуш áлар дóцуш , 1уьйранна а , суьйранна а . Ма хила чидам [тергам] бóцучáрех !\n206. Баккъалла а шаьш хьан Дáлла гергахь дерш , цáра куралла ца йо Цунна 1ибадат дарха , цáра ц1анво Иза , Цунна горах1уьтту уьш .\n15 марта, 2017 | Меттиг: Сийлахь Къуръан | 1 213 Хьаьжна\n« 8 — Сýрат Альанфáл\n6 — Сýрат Альан1áм »


Умаров: Оьрсийчохь мел дехачу къаьмнашна тIом кхайкхийна Малхбузено\n"Нохчийн къам Оьрсийчоьнан президентца Путин Владимирца цхьа барт хилла, цунна гонах гулдалар бахьана долуш республика коьрта гIакх хилла яьлла Малхбузерчу медиашна", - аьлла махкарчу зорбан министро Умаров Жамболата Царьград телеканале. Нохчийчоьнан Iедална а, бахархошна а дискредитаци ян гIертачуьра ца совцу Малхбузера хаамийн гIирсаш, оцу Iалашонца ма эццало пайда оьцу цара нохчийн маттахь къамел ден гIирсех а, дуьйцу Умаровс.\nЦо бахарехь, Малхбузен пропагандан коьртачех кад бу нохчийн мотт буьйцучарех дакъош чохь долу «Маршо» Радио. Оцу Радиохь доллу къаьмнийн бохург санна, спектр йоллушехь, хIетте а Нохчийчоь ю Малхбузено тIелатарш деш юьхьарлаьцначарех.\n"Церан коьрта лаам бу къоман лидер сийсазвар, тахана шайн дог-ойланца Путинна гонах хIоьттина, доллу Оьрсийчохь деха къаьмнаш цхьа барт болуш хилийта хьийза нохчийн къам аьшнаш дар", - аьлла Умаров Жамболата.\nИштта Умаровс дагадаийтира, Кадыров Рамзанан дешнаш. Цо аьллера Нохчийчоьнна а, Оьрсийчоьнна а дуьхьал болийна информацин-гибридан тIом бу. Iамерко а, Евроберто а Оьрсийчоьнна рогIера тоьхначу санкцеша а бакъдо и иштта хилар.\n"Iамеркан уггар коьртачу зорбанаша официалехь дIакхайкхийна и хаам. Оьрсийчохь мел дехачу къаьмнашна кхайкхийна бу и тIом", - боху Умаров Жамболата.


"Дена а, нанна а муьтIахь верг ву-кх патриот!"\nЕрриге Оьрсийчохь санна Нохийчохь а болабелла патриоташ кхиоран бутт. Иштта олу 30 дийнахь массо а ишколашкахь а, берийн бошмашкахь а дIахьочу цу хьехамах.\nДакъалоцуш хуьлу республикан юкъараллин хIусамера белхахой а, цхьацца тIеман ветеранаш а,махкахь бевза кхиболу нах а болуш. Цара берашка дуьйцу пачхьалкхана гергахь царна тIедужу декхарх.\nОршотдийнахь тIекхуьу чкъор кхето-кхиоран тоба яханера ТIехь-Мартан кIоштерчу цхьана ишколе.\nОвхIанистанехь а, кхечу тIеман конфликташкахь дакъалаьцначу ветеранаша а шайн дагалецамаш бийцина дешархошка бохуш, хаам бо Нохчийчоьнан официалан хаамийн гIирсаша.\nСоветан заманахь хилларг ду ишколашкахь бераш хье а деш, царна хьехамаш бар, аьлла хета Соьлж-гIаларчу вахархочунна Давлетмирзаев ШаIранина.\nШа дуьхьал вац цунна а, амма ден-ненан а дош дохош дуй те оцу хьехамаша бохуш, шеконца элира цо: "Берашна бен кхетош-кхиоран болх мел дукха хиларх новкъа бац. Хьалха вай санна дIааьлларг дIа а оьцуш дац бераш хIинца. Патриотийн кхетош-кхиоран болх цаьрца беш хилча новкъ бац-кх иза. Делахь а, шен дас-нанас деш долу хьехар охьатаIийна ду аьлла хета суна".\nБерашна оьшуш ду аьлла ца хета 4 беран да волчу Сангариев Зиявдина, иштта тIехсов болу и хьехамаш, патриотийн муххале а. Ша хир волчух ишта а хир ву, воцург, ахь лалийна юхавича а хир вац, элира цо: "Берашка ишколашкахь дешийтичхьана тоьуш ма дуй. ЦIахь луш ма ду царна и хьехарш. Ткъа тIехсов иза дича дика ду аьлла ца хета суна. Цхьа а хIума а доцуш, шен къоман патриот ца вича а ша хир ву хинверг.\nИтон-Кхелан кIоштан вахархочунна Тасуев Рахьманна хетарехь, патриот бохучу дешан кхин кхетам бу: "Шен дас-нанас аьлларг дийриг санна патриот хир вац. Дукха хIума хийцаделла вайн. Кху пачхьалкхехь а хийцаделла. Сталин хестор а дIадаьлла, иза а, важа а хилла. Цхьана хIуманна тIера схьа а эцна цуьнах пайда хир болуш хIума ца до-кх вай. Вайн лулахошна хуьлу вай боцучарна. Шен дас-нанас де аьлларг деш верг ву-кх патриот".\nНохчийчохь кегирхойн кхетош-кхиоран балхо дика жамIаш ло аьлла хета. ДIадаьлла ала мегар ду Iедалан дуьхьала хIума алар, ур-аттала могIарера критика яр а.\nИштта кхиочу берех кхана-лама дIахьажжийначохь чугIуртур болуш, лахь бала а, бисахь биса а дайна чкъор хила там бу.\nХаамийн гIирсаш: Нохчийчохь карарчу баттахь 53 гергга стаг лачкъийна вигина\nМоскварчу лоьраша этIийна шо кхаьчна Нохчийчуьра бер метта ца догIу\nКадыровн заманан тIаьхьало. Нохчийчуьрчу ширачу эвлана "евроремонт" йина\nКадыров 3 %\nЗакаев 43 %\nЦхьа а хуьлуьйтур вацара 54 %


Нохчийчохь бакъонаш хьешарх Оьрсийчоьне жоп дехна ОБСЕ-н 15 пачхьалкхо\nНохчийчохь бакъонаш ларъеш ца хиларан хьал нисдан Оьрсийчоьнна я ца лаьа, я гунахь яц иза и проблема ерзо аьлла, дIахьедина ОБСЕ-н 15 пачхьалкхо, гергарчу иттех деношкахь шаьш динчу гIуллакхех хаийтар тIе а дожош.\nКъилбаседа Кавказехь нах идор, царна тIехь къизаллаш лелор талларехь Iитталучу проблемех Оьрсийчоьне дIахаийтира ООН-о. ОБСЕ-н 15 пачхьалкхан цIарах хIоттийначу кехат тIехь шаьш саготта хилар дIахаитийна, Нохчийчохь гейш бу аьлла, шеконашца дIалоьцуш, Iазапаш латтош, бойуш хиларна.\n"И харцонаш Iорайохучу меттигерчу журналисташна, бакъонашларъярхошна меттигерчу Iедалхоша кхерамаш туьйсу, царна репрессеш йо", - яздо ОБСЕ-чу Iамеркан миссин сайтехь еаридийнахь зорбане даьккхинчу дIахьедарехь.\nIамеркан Цхьанатоьхначу Штатийн, Канадан, Великобританин, Ирландин, Францин, Норвегин, Исландин, Германин, Нидерландийн, Данин, Финляндин, Швецин, Эстонин, Латвин, Литван цIарах ду кехат.\nОьрсийчоьнан Iедалшна 4 хаттар дитина: ОБСЕ-н ша декъахо хиларе терра, Нохчйчоьно шен декхарш кхочушдарна тIехь хIун терго латтийна Оьрсийчоьно; ЛГБТ-н векалийн бакъонаш хьешар муха теллина оьрсийн Iедалша, цу тайпа нах цигахь бац аьлла, сацам мича бух тIехь бина; зорбанашка а, бакъонашларъярхошка а, доккхачу декъанна, "Мемориале", маьршша болх байтархьама, хIун бахьанаш лелийна; Нохчийчохь кхел йоцуш 27 стаг вийна аьлла, яьржина информаци муха зийна.\nИтт де хан елла Оьрсийчоьнан Iедалшна оцу хеттаршна йозанашкахь жоьпаш дала.


Тхан отделах – НРӀА ПАЙДЕ СЕМИОТИКИН ОТДЕЛ\n2013 шарахь НР ӀА вице-президента Дадашев Райкома дӀаболийра компйутерийн программийн нохчийн локализаци дӀайахьа хьелаш кхолларехьа болх. Цу хьокъехь кхоьллина йара НР ӀА МПЦ пайде семиотикин сектор. Хьалхара шарахь секторехь къахоьгуш ши белхало вара: отделан куьйгалхо, Ӏилманан белхало. Шо даьлча, секторе кхи кхо белхало схьаийцира, уьш берриш а компйутерийн технологйн декъехь специалисташ бара. Секторан куьйгалхо. Умархаджийев Салауди ГӀезалойн Республикин Ӏилманан академин «Пайде семиотика» Ӏилманан-талламан институте вахара. Цигахь цунна оцу институтехь дӀахьуш болу компйутерийн лингвистикин а, программийн локализацин а декъехь беш болу белхаш боьвзира.\nЛокализаци йеш болх НР ӀА меттан а, литературин а отдело дакъа а лоцуш дӀахьуш бара. Амма отделехь бечу белхийн барамо а, церан башхаллаша а гойтура цу декъехь къахьега отделана шен филолог везаш хилар. 2014 шарахь отделехь ши филолог болх бан волавелира. Оццу шарахь секторах отдел йира.\nКарарчу хенахь отделехь къахьоьгуш ялх белхало ву. (ссылка на страницу сотрудников) Уьш тайп-тайпана белхаш дӀакхоьхьуш бу. Царна йукъахь уггар хьалха кхочушдан дезаш билгалдаьккхина ду нохчийн меттан нийсайаздар толлу программа кхоллар а, нохчийн меттан лингвистикин талламийн буха тӀехь цуьнан база кхоллар а. И йоцуш мотт кхиамца информацин технологийн декъехь баржалур бац.\nОтделан белхан результаташ


Ненах лаьцна видеоролик\nМой Грозный » Религия » Ненах лаьцна видеоролик\nМа дукха хан ю-кха нана ахь со 1уьйранна г1аттоза. Ахь хьай довхачу, хьай хьовхачу куьйгашца кечбинчу кхача ас батт тохаза ма дукха хан ю-кха. Хьо х1инца хьокху кертахь 1аш ю, х1инца хьо хаьттина цхьа а ца вог1у вайга.\nСо вог1уш ма хиллара, юха а зиярте веара хьо йолче, хьоьга сайн йоьхна ойланаш йийца, сайна хуьлуш долу цатемаш кху дуьненчохь, сай г1айг1а, сай дохко вийлар хьоьга далхо. Хьо дуьхьал йист ца хуьлу. Хьан кхалхар бекхам санна диси суна, хьо соьца ма дика яра, со хьоьца ма дика ца хилла. Иштта, оцу лазамо хьийзаво-кх со нана.\nТхох цхьаъ хила хьара бохуш, тхо нахал оьшуш ца хилийта г1ерташ и г1ийла лол бетташ, хала хене йоьдуш, хьан мах тхуна ма к1еззиг хууш хиллера-кха. Оцу къизачу лазаро лаца а лаьцна хьо к1ела йиссалц. Сайна цхьа жимма а хьоьгара цатам хилча, айса наь1 т1еяттар ца дицло суна.\nСо велла велара и ца тухуш, цкъа хьуна вас ца йеш, цкъа халахетар ца деш. Соьгара х1уъа даьлча а, суна эзарза кхинт1ера яллал къинхетаме долу и хьан дог цкъа ца дохош иттоза велла велара со. Тахана юха а кехнашка а веана, хьан кошан барз т1е куьг хьоькхуш, дагахь баламе чевнаш 1ийжайо сан.\nСо ма ч1ог1а дохко ваьлла-кх, сан дохко валар ма т1аьхьа дисна-кх. Хьо сайна х1етте а къинт1ера яьллий-м хаьа суна, со ца ваьллахьуна сайна кхинт1ера. Со цкъа а вера вац сайн къинт1ера. Дуьне атта а диана-м ца яха хьо. Хьо яккха ма езза къинт1ера яккха со ца кхиарна къинт1ера ялалахь суна, къинт1ера яла ца хууш яцара хьо.\nadmin от 20-11-2013, 19:07\nХизир Ульбиев – Нана (видео) Чеченские песни, видео\nИслам Ахмедов – Езарна Новинки\nВахид Аюбов – Нана, со хьан к1ант ву Чеченские песни, видео


Парз ламаз динчул тIаьхьа тасбихь доккхуш субхьаналлахI, алхьамдулиллахI, аллахIу акбар олуш суьлхьанаш лело меги, йа кхин дийнахь деш долу зикар деш? Цунах хаа лаара суна, цхьаболчара мега олуш хезна суна, вукхара бидIат ду бохуш хезна, цунна ахь тхуна само йича, хьуна хьа́лха АллахIера йа́л хир йара, шолгIа тхоьгара баркалла хир дара.\nДала къинхетам бойла шен дин толо гIерташ къахьоьгуш болчу бусалба нахах.\nЛарамца, хьан дин ваша Муслим.\nЦхьаболчу Iелам-наха суьлхьанаш лелор ахь хьайн хаттарехь ма-аллара бидIат ду аьлла, ткъа, бидIат бохург - Iибадатехь керла юкъа даьккхина хIума ду, шариIатехь шен бух боцуш долу. Суьлхьанашца Дела хьахор мегаш хилар гойтуш долу хьадисаш а, асхьабашкара дийцарш а нийса ца хетта хIокху Iелам-нахана. Уьш шайна гергахь нийса ца хилча, суьлхьанаш шаьш Пайхамара – Делера салават а, салам а хуьлда цунна – лелийна а ца хилча, уьш лелор бидIат ду аьлла цара. И бохург уьш лело мегаш дац бохург ду. Иштта аьлла болчу Iелам-нахах вайн заманахь хиллачерах ву Шейх Ал-Албаний а, Шейх Бакр Абу-Зайд а, Дала къинхетам бойла цаьршиннах. Шейх Бакр Абу-Зайдан цу хьокъехь яздина жайна а ду, «Суьлхьанаш – церан терахь (уьш схьадовлар) а, церан хьукм» а. Цу жайни тIехь цо дийцина суьлхьанаш доьххьара бусалба наха лелош хилла ца хилар а, уьш Индехь Бу́зин дин тIехь болчара а, брахмахоша а лелийна хилар, цул тIаьхьа уьш цаьргара керстанашка (христианашка) сехьа а девлла, цара а лелош хилар, цул тIаьхьа уьш бусалба нахе сехьа девлла хилар а. Цул совнаха, цу жайни тIехь цо теллина суьлхьанаш магор гойтуш долу хьадисаш, ткъа церан массеран иснад цунна нийса ца хетта, Шейх Ал-Албанийна санна. Цундела цаьршимма уьш лело мегаш дац аьлла.\nХьалхалера а, таханлера а дукхах болчу Iелам-наха суьлхьанашца тасбихь дар а, кхидолу зикр дар а мегаш ду аьлла, иза бидIат дац аьлла, суьлхьанаш лелор къа дац аьлла. Цу хьокъехь цара дуккха а жайнаш а яздина. Масала, Шейх Бакр Абу-Зайда бах, суьлхьанех лаьцна хьалхалера Iелам-наха яздина шийтта жайна карийна шена, уьш дерриге а суьлхьанаш мегаш хилар гойтуш а ду. КхидIа, уьш магош боцучеран тешалла дийцаре терра, вай дуьйцур ду хIокху шолгIачеран тешаллаш а, церан дешнаш а.\n² СаIд ибн Аби Ваккъо́са – Дела реза хуьлда цунна – дийцина, ша Делан Элчанца – Делера салават а, салам а хуьлда цунна – цхьа зуда йолчу чу ваханера аьлла. Шаьшшиъ чоьхьа ваьлча, иза Iаш йара шена хьалха хурманан легнаш, йа тIулгаш а дехкина, цаьрца тасбихь деш. Пайхамара – Делера салават а, салам а хуьлда цунна – элира цуьнга: «Ас цул атта дерг, йа деза дерг дийца хьуна? Ахь ала: «Субхьаналло́хIи Iадада ма́ халакъа фиссама́и, ва субхьаналло́хIи Iадада ма́ халакъа фил-арди, ва субхьаналло́хIи Iадада ма́ байна за́лика, ва субхьаналло́хIи Iадада ма́ хIува хо́ликъ, валло́хIу акбару мисла за́лик, валхьамдулилла́хIи мисла за́лик, ва лаила́хIа иллалло́хIу мисла за́лик, ва ла́ хьавла ва ла́ къуввата илла́ билла́хIи мисла за́лик». ХIара хьадис Абу Давуда а, Тирмизийс а, Хьакима а дийцина.\n² Имам Аш-Шавканийс – Дала къинхетам бойла цунах – аьлла: «Оцу хьадисехь тешалла ду хурманан легнашца а, тIулгашца а тасбихь дан мегаш хиларна. Иштта (мегаш) ду суьлхьанашца тасбихь дар а, хIунда аьлча царна юкъахь башхалла йоцу дела. Тешаллин агIо хIун ю аьлча, Пайхамара – Делера салават а, салам а хуьлда цунна – оцу зудчо динарг харц дина ца хилар ю. Ткъа цу зудчо динарг цо харц а ца деш, цул гIолий дерг цо гайтина хилар доьхьал дац иза мегаш хиларна. Цу гIулкха хьокъехь даьхкина (асхьабашкара а, табиIунашкара а) дийцарш ду». ТIаккха масийтта и дийцар далийна цо.\n² Имам Ал-Муба́ракфу́рийс – Дала къинхетам бойла цунах – оцу хьадисан маьIна деш Имам Аш-Шавка́нийн дешнаш дийцина, цкъа цо аьлла аьлла дийцарца а, тIаккха ша олуш санна а: «Оцу хьадисехь тешалла ду хурманан легнашца а, тIулгашца а тасбихь дан мегаш хиларна. Иштта (мегаш) ду иза суьлхьанашца а, хIунда аьлча царна юкъахь башхалла йоцу дела. Тешаллин агIо Пайхамара – Делера салават а, салам а хуьлда цунна – оцу зудчо динарг харц дина ца хилар ю. Ткъа цу зудчо динарг цо харц а ца деш, цул гIолий дерг цо гайтина хилар доьхьал дац иза мегаш хиларна».\n² И санна долчу хьадисан маьIна деш Имам Ал-Iази́м-А́ба́дийс – Дала къинхетам бойла цунах – аьлла: «ХIара хьадис нийса бух бу суьлхьанаш мегаш хиларна, Пайхамара – Делера салават а, салам а хуьлда цунна – (тIулгашца а, легнашца а тасбихь дар) тIечIагIдина дела. Ткъа суьлхьанаш уьзза маьIна долуш ду, хIунда аьлча цхьана къепехь кечдина долчунна а, иштта доцучунна а юкъахь бахщула йоцу дела. Ткъа суьлхьанаш бидIат ду аьллачуьнан дош тидаме лоцуш дош дац». Цул цхьа жимма тIаьхьа Имам Аш-Шавканийс аьлла долу дешнаш дийцина цо.\n² Имам Ибн Хьаджар Ал-ХIайтамийга – Дала къинхетам бойла цунах – хаьттина хилла иштта хаттар: «Суьлхьанийн бух буй суннатехь, йа бац?». ТIаккха цо иштта жоп делла: «ХIаъ, (суьлхьанийн суннатехь бух бу), цунах лаьцна Хьафиз Ас-Суйу́тIийс яздина жайна а ду. Цу хьокъехь даьхкинчу хьадисех цхьадерш хIорш ду:\nIабдуллахI ибн Iумара – Дела реза хуьлда цунна – аьлла ду нийса хьадисехь: «Суна Пайхамар – Делера салават а, салам а хуьлда цунна – гира тасбихь деш шен пIелгашца».\nСафиййата а – Дела реза хуьлда цунна – нийса хьадисехь аьлла ду: «Со йолчу чу АллахIан элча веара – Делера салават а, салам а хуьлда цунна – ас шайца тасбихь деш суна хьалха охьадиллина диъ эзар лаг а долуш. Цо соьга хаьттира: «ХIара хIун ю, хIай Хьуйаййан йоI?». Ас элира: «Тасбихь деш ю со цаьрца». Цо элира тIаккха: «Хьуна хьалха со хIоьттина лаьттачу юкъахь ас цул дукха тасбихь дина хьуна!». Ас элира: «Iамадехьа суна иза, хIай АллахIан элча!». Цо элира: «Ахь ала: «Субхьа́налло́хIи Iадада ма́ халакъа мин шайъ».\nИбн Аби Шайбата а, Абу Давуда а, Тирмизийс а дийцина хIара хьадис: «Тасбихь деш хуьлийла шу хIай зударий («субхьаналлахI» аларца), лаилахIа иллаллахI олуш а хуьлийла шу, АллахI сакхтех цIена хилар тIечIагIдеш а хуьлийла шу («суббу́хьун къудду́сун роббул-мала́икати варру́хь» аларца)! Тидам чура довле, тавхьид (Дела цхьаъ вар) а ма диц де аш. (Иштта и зикр) шайн пIелгашца де аш, бакъдолуш цаьрга хаттам бийр болуш а бу, уьш (тешаллийна) дистхуьлуьйтур долуш а ду».\nТIулгашца а, хурманан легнашца, шеддаш динчу тайнаца а тасбихь деш хилла аьлла дийцина масийтта асхьабашкара а, церал тIаьхьа хиллачаьргара а. …\nЦхьаболчу Iелам-наха, тасбихь пIелгашца дар дезох ду аьлла, Ибн Iумара дийцинчу хьадисехь дерг иза долу дела.\nЦхьаболчара хьоле хьаьжжина хир ду аьлла дика дерг. Нагахь санна тасбихь дийриг гIалат валарх ларлур хилча, пIелгаш тIехь дар дезох ду аьлла цара, нагахь санна гIалат вер велахь суьлхьанашца дича гIолий ду аьлла». Чекхдели Имам Ал-ХIайтамийс аьлларг.\n² Суьлхьанашца тасбихь дан а, зикр дан а мегаш хилар дуьйцуш яздинчу шен жимчу жайни тIехь Имам Суйу́тIийс – Дала къинхетам бойла цунах – цу хьокъехь даьхкина долу хьадисаш а, асхьабашкара дийцарш а, Iелам-нехаг дийцарш а дийцинчул тIаьхьа аьлла: «Хьалха-хьалха хиллачу Iелам-нахера а, тIаьхьа хиллачаьргара а цхьаьнггара деана дац суьлхьанашца зикр дагардар мегаш дац аьлла. Муххале, церах дукхах болчара уьш лелош хилла шайн зикр дагардеш, иза вон хеташ а ца хилла царна».\n² Имам Ибн Таймиййас – Дала къинхетам бойла цунах – аьлла: «Тасбихь пIелгашца дагардар суннат дерг ду, Пайхамара – Делера салават а, салам а хуьлда цунна – зударшка элира аьлла деанчу хьадисехь ма-дарра: «Тасбихь деш хуьлийла шу, шайн пIелгашца а дойла аш иза, бакъдолуш цаьрга хаттам бийр болуш а бу, уьш (тешаллийна) дистхуьлуьйтур долуш а ду».\nАмма тIулгаца а, легнашца а, иштта оцу кепара йолчу хIуманца а иза дагардар дика хIума ду. Асхьабашна юккъера цхьаболчара деш хилла ду иза. Пайхамарна – Делера салават а, салам а хуьлда цунна – бусалба нехан нана (шен хIусамнана) гина хилла тIулгашца тасбихь деш, цо цуьнга иза иштта дан мегар дац а ца аьлла. Абу ХIурайрас иштта тасбихь деш хилла аьлла дийцина а ду.\nАмма цхьана къепе нисдинчу туьтешца а, иштта и санна йолчу хIуманца а тасбихь дар – цхьаболчу нахана ца дезайна иза, цхьаболчарна вон хIума а ца хетта иза. Ткъа нагахь санна ниййат дика а долуш леладахь – дика хIума ду иза, вон хIума дац. Бакъду, цхьаъа хьашт доцуш иза лелор а, йа нахана иза (гайта гIерташ) гучудахар а, масала коча олларца, йа хIоз санна шен куьйгах хьарчорца, йа цхьана кхечу агIор – иштта и хIума дар йа нахана хьалха рийа́ъ дар (гайтамна лелор) ду, йа рийа́ъ хиларна герга долчух ду, цхьаъа хьашт доцуш рийа́ъ дечерах тарвалар а ду. Ткъа хьалхарниг (рийа́ана лелор) – хьарам ду, шолгIачуьнан уггар лахара хьал «кархIат» ду (ца лелош дитар мелехь хилар ду). ХIунда аьлча, Iибадаташ дарехь рийа́ъ хилийтар, масала ламаз дарехь, марха кхабарехь, Дела хьахорехь, Къуръан дешарехь – иза уггар даккхийчу къинойх ду».\n² Имам Ал-Мунна́вийс – Дала къинхетам бойла цунах – хIокху хьадисан маьIна деш - «Тасбихь деш хуьлийла шу хIай зударий…» - аьлла: «Тахана девзаш долу суьлхьанаш лелор дика хиларан бух бу хIара хьадис. Иза девзаш хилла ду асхьабашна юкъахь а».\nАсхьабашкара цунах лаьцна цхьацца дийцарш дийцинчул тIаьхьа, кхидIа аьлла цо: «Ас-Суйу́тIийс дийцина, Джалалуд-Дин Ал-Булкъи́нийн заманахь хиллачу цхаьболчу Iелам-наха аьлла хилла аьлла, тасбихь пIелгашца дича дезох ду, хIокху хьадисан деана ма-хиллара. Делахь а, иза иштта дика хилар – нагахь санна (дагардарехь) гIалат вер вацахь ду, ткъа гIалат вер велахь суьлхьанаш лелор гIолий ду. Дуккха а эвлаяаша лелош хилла а ду суьлхьанаш. …\nХьалха хиллачу Iелам-нахера а, йа тIаьхьа хиллачаьргара а цхьаьнггара деана дац иза царна вон хIума хетта хиллера аьлла. Бакъду, уьш лелор дика маца ду аьлча – Дела дагахь а воуьйтуш, Иза дагчохь а латтош зикр дан луучунна ду иза дика, шен дог шен маттаца цхьаьна (зикр) хир долчу кепара Дела хьахочунна ду иза дика, шен ма-хуьллу ша зикр деш хилар къайла дохуьйтур долчунна ду иза дика. Амма цхьаъа тIалам боцуш, еш Iамал йоцуш лелаш болчу наха лелош дерг, кечдина суьлхьанаш лелош, беза мах болу суьлхьанаш лелош, йа дог а, йа ойла а цхьаьна а йоцуш уьш хьийзош, ша къамел деш волуш а, къамеле ладугIуш волуш а уьш хьийзош, шен дог а, мотт а дуьнена хIуманца доьзна а долуш уьш хьийзош – и массо хIума сийсаз ду, дика доцу хIума ду, уггар боьха хIуманех боьха хIума ду».\n² Имам Ибн Iалла́на дийцина, Имам Ибн Хьаджар Ал-ХIайтамийс – Дала къинхетам бойла цаьршинах – аьлла долу дешнаш: «Суьлхьанаш лелор бидIат ду моттар (мегаш дац аьлла хетар) нийса дац. Бакъду иза нийса хила догIу, нагахь санна дуьйцуш дерг цхьаболчу сонта наха йа хазаллийна, йа гайтамна (рийаана), йа ловзарна лелон суьлхьанаш делахь». Иза бидIат ца хилар ша тIечIагIдинчул тIаьхьа, ша цу хьокъехь яздина жайна а хьахийначул тIаьхьа, цу жайнин боцца чулацам бовзуьйтуш Имам Ибн Iалла́на аьлла: «Зикр пIелгашца дар дезох ду. Иза иштта дар дезох хилар къаьсттина чIогIа ду ламазал тIаьхьа деш долчу зикрехь. Амма даккхийчу терахьашца деш долу зикр пIелгашца дагардеш хилча, цо новкъарло йо ойла зикрана тIеерзорна, цундела ишттачу хьолехь суьлхьанаш лелор гIолий ду».\nИ вай хьахийнарш берриге хьалхалера Iелам-нах бара. Таханлера дукхах болчу баккхийчу Iелам-наха а магош ду суьлхьанашца тасбихь дар а, зикр дар а.\n² Ламазал тIаьхьа деш долчу тасбихьах лаьцна Шейх Со́лихь Ал-Фавза́на аьлла: «ЛаилахIа иллаллахI аларна а, субхьаналлахI аларна а, алхьамдулиллахI аларна а, алло́хIу акбар аларна а гIонна пIелгаш тIехь дагардича дика ду и зикр, хIунда аьлча пIелгашка къемат дийнахь хаттам бийр болуш бу, уьш (тешаллийна) дистхуьлуьйтур долуш а ду.\nЗикр а, тасбихь а дагардеш суьлхьанаш лело а мегар ду, уьш лелорца цхьа къаьсттина дозалла ду аьлла а ца хоьтуьйтуш. Цхьаболчу Iелам-нахана дика ца хетта уьш лелор. Ткъа нагахь санна уьш лелор деза ду (мелехь ду) аьлла хеташ делахь – тIаккха уьш лелор бидIат ду. Цуьнан масала ду суфий болчу цхьаболчу наха лелош долу суьлхьанаш, йа шайн коча охкарца, йа хIоьзнаш санна шайн куьйгах хьерчорца. Ткъа и хIума бидIат хиларал совнаха, цуьнца рийа́ъ а ду, доцург лело гIертар а ду».\n² Миср пачхьалкхера Ал-АзхIаран Фатван Гуламан куьйгалхо хилла волчу Шейх IатIиййахI Ас-Сакъра – Дала къинхетам бойла цунах – дийцина, суьлхьанаш доьххьара Индера шира динаш лелош хиллачу бу́захоша а, брахмахоша а юкъадаьхна хилар, цара уьш лелош хилар а. ТIаккха, бусалба дино Дела хьахор мелехь лерина хилар а, цхьацца хьолашкахь цунна хIоттийна терахь хилар а, цхьадерг уьттозза олуш, важадерг 33-зза олуш, важадерг 100-зза олуш, цул тIаьхьа Шейх IатIиййас олу: «Кхузахь, зикр деш волчунна хьашт хуьлу терахь дагардар. Ткъа муьлхачу гIирсаца хир ду иза? Кхидерг мага йиш йоцуш, къаьсттина хIара гIирс лело беза аьлла билгалдина тIедожийна дац вайна и хIума бусалба динехь. Адамашна юкъахь лелаш долччу кепара, цара шайна девзачу кепара лело мегаш, церан лаамехь дитина ду иза. Бусалба дино цхьаъа хIума юхатухуш дац цу гIуллакхехь, шен хIоттамашна доьхьал дерг доцург. Ткъа Пайхамарера – Делера салават а, салам а хуьлда цунна – схьа деана ду, цо тасбихь шен куьйга (пIелгашца) деш хилла аьлла, Абу Давуда а, Тирмизийс а, Насаийс а, нийса ду а олуш Хьакима а ма-дийццара. Шен асхьабашна а хьехна хилла цо, тасбихь дагардарехь шайн пIелгашца гIо хилийта шайна аьлла; Абу Давуда а, Тирмизийс а, Хьакима а дийцина, мухIажарех хилла йолчу Бусра цIе йолчу зудчо аьлларг: «АллахIан Элчано – Делера салават а, салам а хуьлда цунна – элира: «Тасбихь деш хуьлийла шу хIай зударий («субхьаналлахI» аларца), лаилахIа иллаллахI олуш а хуьлийла шу, АллахI сакхтех цIена хилар тIечIагIдеш а хуьлийла шу («суббу́хьун къудду́сун роббул-мала́икати варру́хь» аларца)! Тидам чура довле, тавхьид (Дела цхьаъ вар) а ма диц де аш. (Иштта и зикр) шайн пIелгашца де аш, бакъдолуш цаьрга хаттам бийр болуш а бу, уьш (тешаллийна) дистхуьлуьйтур долуш а ду».\nТкъа и пIелгашца дагарде аьлла деана дерг, кхечуьнца дагардар ца магош, кхидерг юкъарадоккхуш дац. Бакъ ду, пIелгашца дагардарехь Пайхамарна – Делера салават а, салам а хуьлда цунна – тIаьхьава́зар ду, делахь а цо ша доьхьало йина яц кхечуьнца дагардарна, муххале а иза тIечIагIдина цо, ткъа цо цхьа хIума тIечIагIдар – мегаш хилар гойтучу далилех цхьа далил ду. Тирмизийс а, Хьакима а, ТIабаранийс а дийцина Сафиййата – Дела реза хуьлда цунна – аьлларг: «Со йолчу чу АллахIан элча веара – Делера салават а, салам а хуьлда цунна – ас шайца тасбихь деш суна хьалха охьадиллина диъ эзар лаг а долуш. Цо соьга элира: «ХIара хIун ю, хIай сан девешин йоI?». Ас элира: «Тасбихь деш ю со цаьрца». Цо элира тIаккха: «Хьуна хьалха со хIоьттина лаьттачу юкъахь ас цул дукха тасбихь дина хьуна!». Ас элира: «Iамадехьа суна а, хIай АллахIан элча!». Цо элира: «Ахь ала: «Субхьа́налло́хIи Iадада ма́ халакъа мин шайъ». ХIара хьадис нийса ду».\n² Шейх Ибн Iусайми́не – Дала къинхетам бойла цунах – хаттар дина хилла иштта: «Суьлхьанех лаьцна тайп-тайпана дуьйцу хьан дешнаш. Цаьрца тасбихь дар бидIат дуй?». Шейха тIаккха иштта жоп делла: «Суна дага а догIуш ас церах лаьцна цхьа дош бен аьлла дац, иза – цаьрца тасбихь дан мегаш хилар ду. Делахь а, дезох дерг пIелгашца дар ду, хIунда аьлча Пайхамара – Делера салават а, салам а хуьлда цунна – (зударшка) аьлла долу дела: «ПIелгашца де аш (тасбихь), бакъдолуш уьш (тешаллийна) дистхуьлуьйтур долуш ду». Цул совнаха, суьлхьанашца мелла хилла а гайтам (рийаъ) хила мега, къаьсттина, цхьамма эзар буьртиг болу суьлхьанаш шен кочу тессича, нахе ша олуш санна: схьахьовса соьга, ас эзарза тасбихь до шуна!».\n² Кхин а, суьлхьанаш бидIат дуй аьлла хаьттича, Шейх Ибн Iусайми́на аьлла: «Суьлхьанашца тасбихь ца дар хьалхе йолуш ду. (Делахь а) бидIат а дац уьш, хIунда аьлча церан бух болу дела, ткъа и бух – цхьаболчу асхьабаша тIулгашца тасбихь деш хилла хилар бу. Делахь а Элчано – Делера салават а, салам а хуьлда цунна – гайтина пIелгашца тасбихь дар гIолий хилар. Цо аьлла зударшка: «ПIелгашца де аш (тасбихь), бакъдолуш уьш (тешаллийна) дистхуьлуьйтур долуш ду». Суьлхьанашца тасбихь дар хьарам дац, йа бидIат а дац, делахь а цаьрца ца дар хьалхе йолуш ду».\n² Уьзза хаттарна жоп луш кхин а аьлла Шейх Ибн Iусайми́на: «Суьлхьанаш динехь бидIат лоруш дац. Иза иштта хIунда ду аьлча, адамо уьш лелочу хенахь уьш лелор Далла герга вуьгу хIума ду моьттуш лелош дац, муххале а церах цунна лууш дерг – ша субхьаналлахI а, лаилахIа иллаллахI а, алхьамдулиллахI а, аллахIу акбар а масозза аьлла дагардар ду. Цундела, суьлхьанаш гIирс бу, доьххьара дуьйна церах Iибадат дан лаам болуш лелош дац уьш».\n² СаIуди пачхьалкхера Фатван а, Iилман Талламийн а Гуламо деллачу фатваш юкъахь деана ду иштта хIара хаттар а, жоп а: «Хаттар: ХIун хьукм ду бусалба динехь суьлхьанийн? Шайна юкъахь мехала тIулгаш долу суьлхьанаш лело мегаш дуй? Цхьадолу суьлхьанаш деккъа цхьана деших дина хуьлу, юкъадехкина уггар дезчух тIулгаш долуш. ГIолий дерг хIун ду, тасбихь пIелгашца дар ду, йа мехала тIулгех динчу суьлхьанашца дар ду?».\n«Жоп: Суьлхьанаш лелор юкъарчу гIуллакхех цхьаъ ду (Iибадат доцучу гIуллакхех ду), и санна долу гIуллакхаш доьххьара дуьйна мегаш гIуллакхаш ду. Уьш ца магош долу далил ца девза тхуна. Амма деккъа цхьана деших, йа детих дина долу суьлхьанаш а, йа шайца мелла хилла а деши а, дети а долу суьлхьанаш а – уьш лелор мегаш дац, хIунда аьлча цу хьокъехь даьхкина далилаш ду.\nАллахIера аьтту боьха вай массо дикчу хIуманна.\nАллахIера салават а, салам а хуьлда вайн пайхамарна Мухьаммадна а, цуьнан охIлунна а, цуьнан асхьабашна а.\nIилман талламан а, фатван а даим болу гулам.\nГуламан куьйгалхо: Iабдул-Iазиз ибн IабдуллахI ибн Ба́з.\nГуламан декъашхой: IабдуллахI ибн ГIудаййа́н, IабдуллахI ибн КъаIу́д».\n² Кхечу хаттарна жоп луш кхин а аьлла цу Гуламо: «Суьлхьанашца тасбихь дар мегаш ду, хIунда аьлча иза ца магош далил (тешалла) доцу дела; башхула а яц ламазал тIаьхьа дечу тасбихьана а, кхидолчунна а юкъахь. Делахь а, Пайхамара – Делера салават а, салам а хуьлда цунна – ма-дарра, пIелгашца дар гIолий ду.\nГуламан декъашхой: IабдуллахI ибн ГIудаййа́н, Солихь Ал-Фавзан, Iабдул-Iазиз А́луш-Шайх, Бакр Абу-Зайд».\nТIаьххьара, хIара дIадерзош, Шейхул-АзхIар хилла волчу Шейх IатIиййахI Ас-Сакъра – Дала къинхетам бойла цунах – аьлларг дуьйцур ду вай: «Мегар дац оцу суьлхьанийн хьокъехь йолчу хилпалоне (Iелам-наха тайп-тайпана иза дийцина хиларга) цхьаъа пайда бийр боцу къовсам кхоллийтар, зене хила тарлуш болу къовсам кхоллийтар. Цул а коьрта дерг хIун ду – зикр дарехь ихла́с хилар ду (зикр цIенна АллахIа доьхьа дар ду). Ихла́с хилчахьана, зикр даран гIирс муьлхха хилча а зене дац».\n Суьлхьанаш бусалба нахал хьалха кхечу динехь болчара лелийна хилар а, уьш доьххьара индера наха юкъадаьхна хилар а, уьш бусалба наха бусалба дин деанчул тIаьхьа дуккха хан яьлча лело даьхна хилар а кхин а дийцина Шейх IатIиййахI Сакър цIе йолчу Ал-АзхIаран коьрта муфтийс. Хьажа: «Фатава Ал-АзхIар», 9/11.\n Имам Аш-Шавканий, «Найлул-АвтIо́р», 2/358.\n Имам Ал-Мубаракфурий, «Тухьфатул-Ахьвазий Шархь Сунан Ат-Тирмизий», 10/12.\n Имам Ал-Iазим-Абадий, «Iавнул-МаIбу́д Шархь Сунан Аби Давуд», 4/257.\n Дешнийн маьIна: «Шеца хила хьакъ доцучу массо хIуманах цIена ву АллахI, (иштта тасбихь до ас) Цо кхоьллина долу массо хIуманан дукхалла санна».\n Имам Ибн Хьаджар Ал-ХIайтамий, «Ал-Фатава Ал-ФикъхIиййатул-Кубро́», 1/152.\n Имам Ас-СуйутIий, «Ал-Хьави лил-Фатава» (Ал-Минхьату фис-СубхьахI), 2/6.\n Имам Ибн ТаймиййахI, «МаджмуIул-Фатава», 22/506.\n Имам Ал-Мунна́вий, «Файдул-Къади́р Шархьул-Джа́миIис-СогIи́р», 4/468.\n Имам Ибн Iалла́н, «Ал-Футу́хьа́т Ар-Робба́ниййахI», 1/252.\n Шейх Солихь Ал-Фавзан, «Ал-Мулаххас Ал-ФикъхIий», 1/159.\n Шейх IатIиййахI Ас-Сакър, «Фатава Ал-АзхIар», 9/11.\n Шейх Ибн Iусаймин, «Дурус ва Фатава Ал-Хьарамил-Маданий», 1/32.\n Шейх Ибн Iусаймин, «Ал-Ликъо́ул-Мафту́хь», 3/30. – Шейх Мухьаммад Ал-Мунадджид, «Фатава Ал-Ислам: Суал ва Джаваб», хаттар 3009.\n Шейх Ибн Iусаймин, «Фатава Нурун Iалад-Дарб», 19/64.\n «Фатава Ал-Ладжнатид-ДаимахI», 24/206.\n «Фатава Ал-Ладжнатид-ДаимахI», фатва: 17880.


Шемахь кхелхинчу шиннан тезет ду Ломаз-Юьртахь\nЧиллан-бутт 25, 2013\nIамеркарчу журналисташа тоьшалла до кху суьрта тIера тIемалой нохчий бу, бохуш. Юккъехь хиина Iачу муджахIидан Абу-Iумар-ал Шишани цIе ю, цара тоьшалла дарехь. (The Long War Journal тIера)\nТIахIир: «Хьажахь, кху агIор берш а, шаьш толийта бохуш, Деле доьхуш бу, вуьйш а иштта доьхуш бу, шаьш толаме кхачаре сатуьйсуш… Шина а агIор хIаллакъхуьлурш бусалбан нах бу. Церан хьенан, муьлхачун доIана жоп дала деза Дала? И хьанна хаьа. Уьш а, вуьйш а, леш берш, гIазотехь хуьлийла дуй?..»\nШемахь кхелхинчу шина муджахидан тезет лаьтта Ломаз-Юьртахь


Лоаца дувцараш — Сердало\nГийга сутара вар Савар. Хьаштдолча хIаманна сатохаргдар цо, амма моцала сатоха низ таацар цунна фухха дарах. Кхорзаш латтача чкъаьрий Iаькъанна, лийга кIийленна дагIа лом санна, гаргагIертар из тахан. ВаьгIе-ваьгIе цкъа кIалгIолла, тIаккха айвале Iаькъангахьа хьожар. Ше-шийца «Iаьхь» оалар. Ураийккхе мIара, оаркхилг Iооттадора. Цкъа-дале, иштта сихагIа дIайодар ха, шозлагIа-дале, цу лоархIамеча гIулакха мел эша кхоачам хьалххе а кийча хулар. Минот массаза яла, яькхдерзаш латтар цун са, Iоухар шодаш. Каст-каста доккха къургаш дора. Юххера а хьатIакхаьчар сатийса йист. Хьалхашка латтар кхохкабенна, цIийбенна, хоха, чама баьца тоам бола хьадж хьаетталу цIеначкъаьра. Феса тIахьувзача циско мо, «мгIру, мгIру» аьлар Савара. Чкъаьра хьабе а белле, массехказа царг хьокхар. ТIаккха юстаро Iоюллар йиса букътIехк. Иштта дIакхаьллар цхьа-ши чкъаьра. Кулгий бедалаш тIагIолла дайде, пхьошаш чу къайладоалар даьттан тIадамаш.\nТIеххьара чкъаьра баа аьнна, цкъа-шозза мочхал хьокхадешше, лоацвеннача висар из, бийнаш мо тIадаьхкар бIаргаш. Ураийккхар, Iовийрзар, хьалвийрзар, къамаргах катехар. НаIаргахьа Iоведар, юха а магIарча оагIонгахьа хьийдар.\n-Ва фу леладу Iа? – бIарахьежжача латтийсар Маднат.\nТIаккха мара бIаргайовнзар корзагIваьннача Савара юстаро шийга хьежаш латта сесаг. «Парт», аьнна, юха а сеца, хаьлача оазаца цхьа хIама аьлар цо.\n-Фу?- хаьттар, цо дувцачох кхеташ йоацача фусам-нанас.\n-Аьшкасаьрг, аьш…, аьш…, — дош хьа ца оалийташ, сунт хинна хIама латтар маьра къамарге.\nСиха дIаараийккха, сесага бешара аьшкасаьрг бера. ПIелг мо сома а, цхьа-ши дол хиллал бIаьха а, хана йIоахала макх йилла а бар из. Кхы а чIоагIагIа шербелар, ишта а хьаараийккха бала боалла цIен-даь ши бIарг.\nШе гIалатъяьннилга хайна Маднат, юха наIаргахьа Iоедар. Цхьан метте соцалуцар Савар. Баге аййора, дIакъовлар, хи чура хьалбаьккхача чкъаьро санна, мочхал хьоадора, къург бе гIортар, хий молар. Бакъда цох гIулакх хилацар.\nДикка ха яьннача гIолла, юха гучаяьлар Маднат. ХIанз цун бебоаллар тай мо биткъа, цIе саьрг. Из гушше, шаккха кулг хьал а кхесса, цIагIа гIолла хьалведар мар, хьалхашкарча пено соцавилцца. Баге шерра хьа а йийлла, ший кулга эггара бIаьхагIбола пIелг багабахийтар цо. Узам баьлар. ТIаккха Iоа къамарга кIоаргера хьалъера цо, пхорагIъяьнна лаьтта чкъаьран керта тIехк.\n-Хьайба! – цIогIа даьлар чкъаьран тIехках мукъаяьннача къамргера.\nЦIийеннача Iуйрен тIа хьалбаьнна малх цIеша бизача мо хеталора. БIарг ма кхоачча дIауллача эрийча ара, Iадсаькх кхоссал юкъ мара йоацаш, лата аьнна вIаший духьалъэттадар эггара низ болашагIа волча шин аьлан Эскхани Эзархаи эскараш. Буро… Шийлача тIох яь буро яр цар къийсар. Царех цаI мара вахаргвац цу чу. Леларгвац. Царех цхьанне тIеххьара ди хургда таханардар.\nГIагIий зов, говраша бу пурхаш, эзараш бIухой болча эскараша доаха са вIашагIъийнадар. Сов лоха лелача Iаьржача морхех чакхдаьлча мо хеталора цар бетеIаду гебагIаш.\n-Воа Эскха, — кхайкар Эзарха, — воай дов бахьан шаккха бIу, гунахьа доаца нах хIалакбайтаргбац вай. Воаш латаргда вай. Котваьннар вахаргва, ийшар лергва.\n-Диканд, — низткъа хьахезар Эскханна моастагIчун оаз. –Со эше, котваллал хьаькъал ца хиннача са кертах ловзаргба хьа кIантий. Хьо эше, сабараш ловзаргба хьачох.\nСецца дIадоладенна дов сайранга додаш латтар. Хьокхалуш дIадахача товро ийрчаяьккхаяр Эскхий юхь. ЦIий, хьацар, дом, Iоажала унзарал латтар цу тIа. Цун дегIах Iоихача цIийво дошадаьдар, цIийдаьдар из тIаваьгIача сирача говра оагIош. ГебагIа цхьа юхь моастагIчун цIийво, вож юхь ший цIийво йоаяьяр.\nЛерг, цхьа басилг, балам Iобаьккхача Эзарха дегI, мелъенна бечо мо, нувра фуа чу дIа-юха теркар, хIанз-хIанз тIера чувода аьнна хетийташ.\nГовраш, эскараш Iимад ца йоаккхаш, лоацденнача латтар. Сахьата. Шин сахьата. БIарчча денна. Наггахьа шоайла бIарахьожар уж, шоай аьла толаш е эшаш вайча.\nТIера тадж дIа а яха, кертах яьча човнах Iоуха цIий бIаргашка этта, цхьан юкъа хIама ца гуш висар Эскха. Цу хана Эзарха техача дезача довт-товро кхесса дIабахийтар цунна тIера корта. Баь тIагIолла хохкабенна, моастагIчун бIуна хьалхашка сецар из.\nЦхьан юкъа герзаш Iо а кхайса. Цунна IобIарахьежаш а лаьтта, кулг урагIдахийтар Эзарха:\n-Вá кIантий, дийна волча хана а корта боацаш вар шун аьла. Ший корта хиннабаларе, сий а низ а дукхагIа долча соца къувсаргдацар цо. Цудухьа цун корта оаха тхоашца дIахьу…\nШоашца бурон доазон тIа Iочубенача Эскхий кертах мIарга бетташ ловзача тIемхоша:\n-Буро гуц!.. – яхаш хозар гулденнача берашта.\nЦу хана денз, гергача, хьоарчаяьча пагIашкех ловза ухар Эзарха буро чура бераш. Бургац аьнна цIи тиллаяр цар шоай ловзарах. Из цIи тиллара бахьан дар, буро гуц яхача дешаех бургац яха дош тара хилар. Иштта хьахиннача бургацах ловзар цхьан хана хьарама лоархIаш хиннад.\n← Мурдал (дувцар)\nЭНТУЗИАЗМ МОЛОДОГО ПРОГРАММИСТА →\nДетям будет праздник


Iахилганаькъан Заретай «Гаьнара безам» яха роман дийшачул тIехьагIа\nИштта хила безий-те безам?\nКерда роман арадалар моллагIча къаман вахаре лоархIаме моттиг я аьнна хет сона, хIана аьлча цунга гIолла гуш хул цу къаман Iадаташ, истори, цун хьашташ, нигаташ, наьха оамалаш, заман лоаттам, кхы а массагIа да роман яхача жанро чулаца йиш йола хIама. Иштта хиннад хIанзалца вай йоазонхоша кхелла цу тайпара йоазош. Бакъда дерригаш хиннадац уж вай къам хозагIча оагIорахьара хьахьокхаш, царех цхьадараш, мIара кIалха йоалла мIад гучаяккха гIерташ яздича санна да. Цхьайолча хана мозах пилла деш а нийслу цар тIа. Нагахьа санна итт сага леладеш дола хIама, цар оамалаш къаман юхь санна хьагойташ хилча, из да-кх мозах пилла хьадар. Иштта моттигаш нийсъеннай вайна Пхьилекъонгий Махьмад-СаIида «Син цIенал» яхача романа тIа, доккха хIама да цига Дибайна «гIалгIай къонахаша» тIаоттадер. ГIалгIай хила йиш йоацача тайпара я Боканаькъан Ахьмада «ЦIийенна сайре» яхача романа тIара Залиханаи Мурадаи юкъера безам бувца цхьайола моттигаш, Чахкинаькъан СаIида «Иштта мара» яхача романа тIарча Берда хоржа никъ, иштта кхы дIахо а. Цар ювцараш санна йола моттигаш вай къаман юкъе вIалла хиннаяц оалилга дац, бакъда уж цхьан кулга пIелгашца а дагарйилла кIезига хиннай. Цудухьа царех типични сурт-сибаташ да ала йиш яц, вешта аьлча, къаман белгало санна уж гойтар йоазонхочун гIалат да. Цу тайпарча йоазоний мугIаре дIаоттаде мегаргдолаш да аьнна хет сона Iахилганаькъан Заретай «Гаьнара безам» яха роман а. Цун цIерах а ха йиш я, йоазонхочо из малагIча теманна хетадаьд, цу тIа дувцаргдар фуд. Безам йоккха а, кертера а, цIаккха кхоачалургйоаца а тема я. Кхо шу да са истола тIа цох лаьца дувцаш дола роман дIадоладаь улла. Со цецвоаккхаш цхьа хIама а нийсделар укхаза. Са романа цIи «Гоалбаьнна безам» яхаш я, цох тара я Заретай романа цIи а «Гаьнара безам». Кхыметтел цхьаболча турпалий цIераш а цхьатарра я, масала, Рашид. ХIанз турпала цIи а, хетаргахьа, романа ший цIи а хувца езаргья са. Аз бувца безам кIеззига кхыбола лостам болаш, Заретайчох тара боацаш ба.\nРоман дийша, тIеххьара оагIув кIалтIаяьккхача, со гIадвугаш дола хIама хиланзар цу йоазонах, хIана аьлча, чIоагIа ийрча безам бар цу тIа бувцаш хиннар. ЦIена безам, кхалсагаи маIача сагаи юкъера тешам вIалла бола а болий дунен тIа, аьле хеталу, роман дийша ваьлча. Хьожаргда вай миштай цун сюжет, кхыча дешашца аьлча, цун чулоацам тохкаргба вай.\nЗIамига болча хана денз, шоайла бовзаш а цхьан классе дешаш а ба Руслани Лидаи. Цу хана денз, хьахул царна юкъера безам. Бакъда безам барий-те из, аьле хеталу. Иштта зIамига болча хана хьахинна безам вахарах тара хилац. Цу ханарча безамах берий ловзарг ала мегаргда аьнна хет сона, дIахо вахаре нийсдала тарлуча хIаманга диллача, цунца дистача. ЙиIиг хоза хеташ хул, бакъда из безам бац. Безамца, хозалал совгIа, хьаькъал, тешам, сабар, эхь, эздел яха хIамаш хила деза. Цу хана йиIигаца уллувваьнна волавала, из мархIайолла, цунна наIарга ваха, из го безам болаш хул. ТIаккха мичад укхаза эздел, эхь, сабар? Уж дIадаьлча, фу безам хул цох? ХIаьта а шоаш чIоагIа безаш ба мотталу кагирхошта, вIаший бIарга ца гуш йIаьха ха йоаккхалуц, царна юкъе бувзам лоаттабеш, даим «почта дIа-юха кхухьаш» лелаш, Лидай неш Жимсари я. Цар безама хьакъехьа дIахов даьшта-ноаношта, кхыча юртахошта. Нах шоайла безаш, тIера хилар гIалат дац, бакъда массадолча хIаман ший боарам, хоададе йиш йоаца доазув хила деза. Из гац сона укх романа тIа. Цкъаза цар сона дагабохийт Навои Алишера турпалаш Межнуни Лейлаи (" Лейли и Межнун«). Сов дукха безаш хиларах, эгIабергбий-хьогI уж, аьле хеталу хийла. ХIаьта а из безам дукха гаьнабаргбоацилга гуш да юххьанца денз. Масала, мархаш доасташ, шийца деша яьгIача Лидай марха къоабала дувца вода Руслан. Цар наIарга латта машен бIаргаяйча, геттара корзагIваьле хьовз из. ЙоIах дегабуам бу цо, из машен хьаний, цунца баьхкараш малашб хетта волалу, эгIазъух, мухаш ю. Наха юкъе ца ваьхача санна ва из зIамига саг. Мархаш доасташ наIарга машенаш а, говраш а, вIалла малашб ца хов нах а нийслуш хул. Фуд нийсбелча? Цу моттиго хьагойт Руслана оамала цхьа оагIув, эрсаша «ревность» оал цох, вай меттала аьлча, кхалсагах дукха тешаш цахилар да из. Цунгара дIаболабенна безам, чаккхе дика йолаш хила йиш яц. Иштта хила а хул из. Юрта вIашагIбетталу уж, Буро тIа сакъерда болх, Лидай нанна больнице тIехьа вода... Массанахьа гур — безам. Кхыметтел больнице вахача а, ший къамаьлаца «бIийг санна» йоI хьесташ ва Руслан. Дешачоа доастамо хеталу уж моттигаш. Йоккхача сагага фу хьал да хаьтта, цунна Даьлагара моаршал далар дийха, юхаверзар ше да, безам кхыча моттиге, кхыча хана бувцаргболаш. Цул совгIа, езача йиIий нанна тIехьавода саг, даьсса ши кулг хьаллаьца, водаш а хилац. Иштта водачул, вIалла ца вахача дикагIа да.\nФу хул цу безамах юххера? Руслан эскаре вода, Афганистане кхоач, цига танка экипажа командир хул цох. ТIема юкъе чов яь ког дIабаккха безаш хул, из бахьан цIа ца воагIаш, ший командир хиннача подполковникаца Захаровца Харькове дIа а вахе, цун йоI Катя а йоалайийя, арахьа ваха соц. Ког баьккхаб аьнна, Лида шийга маьре цаяр кхерар из? Вож-м йоагIарг ма ярий цунга, из цIаварга сатувсаш яр из йIаьххача хана. Из да цун кер чу бокъонца бола безам а боацаш, бера ловзарг хиннилга. Бера ха дIаяьннай, цунца Лида а йицъеннай. Цу гIулакха дукха тIехьаюсаш Лида а яц. Халонца ювзаенна цхьа-ши моттиг нийсъелча, Башир везавале, цунга маьре йода из а. Со эггара чIоагIагIа цецваьккхар из дац. Руслана даьна Исламаи иштта Лидай нанна Маржанаи юкъера безам ба сога дукхагIа тамаш яйташ бар. Ший виIий хила езача устнаьнага догдоахаш лелаш ва цун захал хила гIерташ вола Ислам. АстагIфируллахI! Из мара ала кхы дош корадагIац сона укхаза. Къона болаш шоайла безаш хиннаб уж, из кхычунга маьре яхай. Цун кхийна йоI я. Ер а кхыйола саг йоалаяь ва, укхун а бераш да. ГIалгIай юрта маьрцIаьшца яхаш йолча кхалсага цIагIа чу а ухаш, цунга догдоахаш, из мархIаехкаш мишта лел шийх къонах хеташ вола саг. Кхалсага а мишта могийт цу тайпара хIама?! Цу хаттарашта мишта жоп лургда ца ховш, висав со, ер роман дийшачул тIехьагIа. Иштта лелар Боканаькъан Ахьмада турпалаш Муради Залихани.\nШий виIий ког баьккхалга хайча, дог даьттIе ла Фирдовс, тIаккха Маржан хьайоалаю Ислама, цхьана баха ховш. Фирдовс дийна йолча хана, цу кIал кхы кхалсаг ецаре, Исламага маьре йоагIаргьяр ше оал Маржана. Со кхеташ дац цхьа хIама. Мар веннав цун, йитаяц из. Маьра цIер тIа я из. МаьрцIаьшца ях. Мишта йийха, мишта дIаенна яха еза цун маьре? Укх книжка тIа из моттиг хьоахаяьяц. Наьха нус йола саг йигача, дов деций из, цун мар веннавале а? Цкъа хьалхагIа ший дай болча цIаяха еза, тIаккха гIол хьайна маьре а кашашка а. Хоза доацаш хIама да, нагахьа санна вай къонахий иштта истий кхувла болалой, цу гIулакхо хийла довне бугаргба шин тайпан нах. Вай къаман Iадатаца цу тайпара моттиг хиннай аьнна хезадац сона. Аз-м укх романах «Гаьнара безам» ца а оалаш, «Кегабенна безам» аргдар. Романа турпалаш шоаш ба кегабенна, цунга хьежжа да цар гIулакхаш а. Къаьст-къаьстта турпалаш бувцаш хилча, цар леладер а дикагIа гучадргда аьнна хет сона. Хьаэц вай Ислам. Из, наьха саг кIалхарваккхар духьа, итт шера набахта ваьллав. МоллагIа из вале а, зуламхо ва-кх цо кIалхарваьккхар. Сел денал долаш а вий-хьогI из-м. Сесагах даим «кхокхилг» оал. Сона могаргдацар цох иштта цIи яккха, се вийча а. Вай IаьдалагIа эсала хет из. ХIаьта сесаг Фирдовс а иззаморг я. Маьра тIехьа больнице а яха, унахошта юкъе Iо а хайна, «хороший Исламчик» яхаш, цунна кертах кулг хьекхаш ягIа. Из-м бусалба сага меттел, кераста сага а дергдац. Масала, Албохчанаькъан Мусай «Садовое кольцо» яхача повеста тIа нийслу эрсашха йола кхалсаг ший мара — гIалгIачунна больнице тIехьаухаш. Цо-м ялийтац ший дегIах цу тайпара мелал. Маржанацара цун бувза-м аз кхы бувца а бувцац. Нагахьа санна Маржанах дувце, цохи Исламахи цхьана ала мегаргда эрсий дешашца, «два сапога — пара » аьнна.\nРуслан а доккхача хьаькъала да вац. Ший наьнага мишта дувц езача йоIах лаьца? Цун эздел доацилга гойташ моттигаш кхы а я. Царех я мархаш доастача хана алхха цхьа Лида йолча вахача, кхычарна из сагота цахилар. Лоалахой, даьхой, ноанахой лархIа безаций?\nЛида хьаькъал долаш я аьнна хете а, бакъда оамалашца ювзаенна дуккха «пробламаш» я цун а. Из дика хьагойташ да Маржана ший йоIах оала дешаш: «Айя, хьо-м во баге йолаш а хиннай, сона ца ховш». Я а я Лида Iи во йолаш. Хетаргахьа, цо доадир цун ираз а. Нанна операци еш хиннача лора уж цIабига машен йийхай. Лидас йоах: «Саго-м аьннадацар хьога машен йоалае. ХIанзалца наьха машенаца лийннадац тхо». Баркал а аьнна, из дIаяхаяларе, дуккха хьаькъал долашагIа хетаргьяр из, машен йоалаяь саг шийна везаш веце а. Цул совгIа, наьха зIамигача сагах Ражи (Рашид) аьнна цIи а тулл цо.\nЦхьаькханахьа «бодж» оал цох (285 оагI.). Вай кагийча наьха, дуне кхеллача денз оамал хиннай, нагахьа санна йоIа бегвоаккхе, цо ший сий довргдола хIама оале, цунна из юхадекхар духьа, йодайийя маьре югаш. Из хьаду Рашида. ХIаьта а цхьан хIамах кхетац со, Ленинграде ялх шера лорий институт яьккхача, дика лор ва аьнна цIи дIаяхача Рашида сурт сел ийрчадаккха хIана гIийртай йоазонхо. Бокъонца йола йовсар санна хьахьекхав цо из. Тамаш я-кх, дика лор а хилча, лакхара культура йолча хьехархошкара Iомавенна а хилча, из иштта зуламе саг хилар. Теша хала да цох. Буро тIа а ваха, лодка чу ягIача йоIага цIогIа ухийташ, из кхераеш, лодка дIа-юха теркаду цо, юххера Лида низагIа йодаю. ТIеххьара а цу гIулакха бехке мала хул хьажал шо. Башира яхачох, Рашид эрсаша толхаваьв, царна юкъе лелаш, вайнаьха Iаьдалаш дицденнад цунна. Ма хала дар цу хабарах теша! Ленинградо, мединституто из толхаваьв яхар лертIа къамаьл дац. Атта талхаргволаш хиннав из ше, оалаш ма хиллара «чутехар дика доацаш» хиннав. Лоацца аьлча, дикача лора сурт иштта во кхолла могаргдацар сона. Из къиза ва, йоах Лидас. Бакъда ше кийча я, гIалгIачунга маьре ена моаташка «къамаргаш Iайда е». Дукха моттигаш я, Лидай нерваш дика йоацилга гойташ. Моаташкá фу бехк ба, из-м ше хьайоалаяьндаь хьа ма енайий? Иштта Ислама оалаш а нийслу: «Катя я деррига толхадаьр...» Катя яцар деррига толхадаьр, Руслана боаца корта бар.\nIовдала нах санна хьахьекхаб Маржана воша Салмани цун сесаг Фасимани. Кхоачам ба цар цхьан диалогага ладийгIача:\n«Пхьера ламаз даь, сулхьаш доахаш вагIар Салман.\n-Даьллахьий, ма дика болх ба-кх Маржан дикагIа хинна! Ма чIоагIа кхеравеннавар со цунна хIама хилар!\n-Даьла дика ва, къонах, нахага хьежжа а воацаш.\n-Хьо фу ала йоал? Са йишийл толашагIа йолаш кхалсаг сона-м йовзац!\n-Дала тоаве хьо, иштта оалаш хул из къамаьла юкъе. КорзагIа хIана вувл хьо?\n-Хьона цхьа ди даккха могаргдацар, со воацаш! Сийдоацаш саг я хьо! Дукха ха я аз хьона тIоара дIатIа ца хьо! Доал де хьай багенна...»\nДаггара уйла йича, романа бакъахьара турпал малав ца ховш вус. Цхьа айп доацаш, сакхат доацаш турпал вац дувцача книжка тIа.\nФу Iомадергда таханарча кагирхоша цу романагара? Дикадар-м Iомадергдац. Вешта, цар хьаькъал хуле, цу тIа дувцаш дола хIама нийса юхамаччахьа хьадергда цар. ТIаккха нийсача новкъа хила мег уж.\nМалагIа башхало я маIача сага язъяьча романаи кхалсага язъяьча романаи юкъе? Укхаза цхьа хIама зийнад аз. Кхалсага язъяьча романа турпалаш-маIанах а кхалнаьха оамалаш йолаш хул. Цар бувца мотт а кхалнаьхачох таралесташ хул. Иштта ба укх романа турпалаш а. Масала, Ислама ше Маржанаца къамаьл деш «вададай» оал. Иштта из оалаш нийслу Бийсолтас а. Дувцаш дола айдардош кхалнаьха меттаца мара лелаш дац.\nРомана тIа аз хулийтаргйоацаш дуккха моттигаш яр, из сай кара хилча. Масала, ший вошас Салмана йоалаяь хиннача моаташках дувцаш, Маржана йоах, цо ваьча кIаьнка тIаяьгIар «калбита бат яр». Уж фу нах ба «калбиташ» яхараш? Хоза доацаш хIама да нахах иштта цIи яхар. Жимсарех бIаргтоха баьхка кагий нах болча чуйода Лида, цу кагийча наьха сий лохдеш ер ма дий ала хIама аьннадеце а, йоIах «туркий сибаз» да хьо оал цхьан зIамигача сага.\nЦу тайпарча мотте ала доагIаш дош дац из а. Руслан эскаре вуг аьнна хезача, массехк моттиг я Фирдовс корзагIъяьнна, шийна хьалдетташ лелаш. Лида а я, из бахьан долаш, леча дIакхаьча. Нийса дац. Тха нанас, мар воацаш (са ялх бутт баьлча веннав тха да), хьалкхедаьдар тхо. Эггара воккхагIвола воша эскаре вугаш, бIаргех цхьа хи тIадам баккханзар цо, наха хояллал хувцаяланзар. «Далла хоастам ба, тIом боацаш», — аьнна, накъаваьккхар. ШоллагIвар а иштта атта дIавахийтар. Вай даьша эскаре вода саг ловзар оттадийя, нахага са а къердийташ, накъаваьхав. Романа тIара моттигаш вахаре хулача хIаманна гарга я оалалуц. Буро тIа болх Жимсари, Лида, Руслан. Хьалкхоаччашехь, эггара хьалха кафе болх, тIаккха парке. Моцал балабоахкаш бар уж, сов сиха баха кафе чулелха? Фу сакъердам баа йиш я кафе? Сона дика дагайоагIа цу хана Буро тIа мел хинна кафеши ресторанаши. Тхо хьехархоша кхувлар цу шахьар тIа, школе дешаш долаш. Къаьстта царех вар Малсаганаькъан Iаьлий Хьусен, Мотивосян Маргарита Григорьевна. Тхо-м парке а хиле, кино а дахе, долхе а тIаккха мара долхацар хIама даа. Цига цу заман чухьа я а яцар мегаргйолаш кафе. Тхо дукхагIа ихар «Нар» яха ресторан яр.\nСаг ехача хана, урдув лу романа тIа, йиIий гаргарча наха ахча тел. Из хьоахадаьд Заретас. Кхалсага мах беш лу ши тумеи пхи сом дицденна дитад. Ловзарга мехкарий тхьамада йола Лида пандар лаха чуа-ара ювлаш лел, кхыметтел Бийсолта ваьккхе, машенаца пандар ба йода. Из де бокъо яц мехкарий тхьамада йолча йиIий. Цу гIулакхага ловзар доладалале хьажа веза, цунга хьажа везар ловзара да ва. Афганистане тIем тIа латта подполковник, декъий бIаргадайча, дог гIелделе Iовож. Ма эсала тIемхо хиннав из, яха уйла йосс дег чу!. Романа тIа даим къамаьл дераш пхи-ялх саг ва, из еррига чакхъяллалца. Кхыча дешашца аьлча, сов дукха диалогаш я йоазон тIа. Пейзажаш, турпалий портреташ, тайп-тайпарча моттигий, цIеной, юртий, шахьарий описанеш тоъаш яц. Цу тайпара хIамаш хила деза романа тIа. Царех тара кхоачамбоацараш кхы а да книжка тIа.\nХIанз меттах лаьца аргда вай массехк дош. Роман кхеллача сагá гIалгIай багах дIабувца мотт хац ала йиш яц. Бакъда йоазон юкъе дукха гIалаташ да массе тайпара. Геттара кагийча гIалатех со дувца отте, цу гIулакхо ах газет дIалоацаргда. Цудухьа уж (сецара хьаракаш, орфографи) аз хьоахадергдац. Цхьан метте аьннад: «Iадсаькха юкъебелла кхесса кхерилг гIоргбацар кхы сихагIа». Кхерилг шурдолгаца е Iадаца кхувсаш хиннаб, Iадсаькхаца тIаьскаш мара детташ хиннадац. Лидас аьнначох ше ца кхеташ йисача, Маржана таржам дар дех. Укхаза дашха аьннадаларе нийсагIа хургдар аьнна хет. Ше Фирдовсаца къамаьл деш «мама» оал Руслана, цох уйла еча хана «нана» оал. Цхьантайпара хилча хозагIа товргдар. ХьажкIаш «тумар» тIехьа хилац, Заретас яздаьча беса, уж хул томараш тIехьа. Гранатах гIалгIаша дIандарг оал, зонтиках чаьтар оал. «Ваьгар тIакхаьчад» оалаш хезадац сона, «кхаьрдар доагIа» каст-каста хаза йиш я. «Бахтар» яхилга а харцахьа да, «батхар» ала деза. Ийрча оттаяьй цхьайола предложенеш: «-Дошо ши кулг да хьа йиIий, йоI». Бакъахьа хургьяр иштта оттаяьяларе: «ЙоI, дошо ши кулг да хьа йиIий». «Дукха тIой диа бертий-м даьра я хьона цу чу ягIараш-м». ТIой сенна дуаш да цар? Цхьан предложенена чухьа шозза нийслу «цул совгIа» (247 оагI.). «Сийсара Iодеттача тайпара латтар чаь пела, бос хувцабенна, тIагIолла йис а йилла» (266 оагI.). «Бод хьокха а баь, тийдаргаш еш йоаллар Маржан, наIарга машена гIар хозача хана». «Наькха тIарча киса йоалла молхай шушинг ара а яьккха, тIаьръюкъе Iочутайсар подполковника лоа мо кIай «чархилгаш». «Молхай чархилгаш» яхар нийса дац, «молхай бурилгаш» ала деза.\nРоман яхача жанра хила еза белгалонаш йолаш да ер книжка е йоацаш да? Цхьаяраш я, цхьаяраш яц. Боарамга диллача, из роман да. Йиъ бIаь оагIонга дIакхоачаш да книжка. Хьехабаьча наьха цIераш дукха яле а, бакъда гуш бола турпалаш 13-14 мара вац. Романá дукха бац уж. Заьзганаькъан Бахьаудина «Турпала вахарцара ийс ди» яхача повеста тIа ва 20 гаргга турпал. Ювцаш йолча хана юкъ йIаьха яц. Школа яьккха, зIамига саг эскаре ваххал ха мара яц цо ювцар.\nЕр йоазонхочун духхьашхара роман да, тIехьа тIадоагIараш дикагIа хиларга сатувсаргда вай. Зарета хьаькъал долаш саг я, ер книжка цIаькха арадаккхале, цун юкъера цхьайола моттигаш а цо тоаергья аьнна хет сона.


Зударша дакъалоцу "реалити-шоу" ю кечъеш Дагестанан лаьмнашкахь\nЗударша дакъалоцу "реалити-шоу" кечйеш ю Дагестанан лаьмнашкахь\nДагестанехь кестта телевизионехула гайта йолалур ю зударша дакъалоцу «реалити-шоу". И телепроект цхьаьна кхочушйийр ю республикан "ГТРК Дагестан" телевизионо а, "Тарковский медиа" компанино а, яздо Кавказ.Реалии сайто.\n«Юхадерзар» цIе йолчу цуьнан чулацам иштта бу. Проектехь дакъалоцучу зударша 20 де доккхур ду ломарчу юртахь, шайн ненананой баьхначу хене юха а бирзина. Царгахь хир яц телефонаш а, кхин болу кхузаманахьлера Iилманан-техникан прогрессан гIирсаш а.\nТолам баьккхинчу зудчунна лур ду 100 эзар сом. Проектан декъашхой хоржур бу Стигалкъекъа-беттан 12-чу – 15-чу деношкахь "ГТРК Дагестан" телестудехь.\n«Юхадерзар» проектан куьйгалхо ю Алиева Назира. Цо дийцарехь, церан шоухь дакъалаца лууш бу дуккха а Дагестанера мехкарий.\n"Кавказ.Реалии" корреспонденте дийцира Алиевас, шайн проектехь дакъалаца луурш самукъане а, кхоларралаца гергарло лелош болу а зударий хила беза, уьш мел хан йолуш бу бохург тидаме оьцуш дац шаьш аьлла.\nКъовсадаларехь дакъалоцучу мехкарша а, зударша а кхочуш йир йолчу программан чулацам къайленехь латтош бу. Кхеташ ду хIора дакъалацархочуьнан дезар хилар йет оза а, шовданера хи дан а, халчу хьелашкахь кхача кечбан а, дуьйцу Алиевас.\nАмма программана юкъахь кхин дуккха а шайна тIе тидам бохуьйтур болу хIуманаш ду, боху цо. Цундела телепрограмма мичахь йоккхур ю хоуьйтуш дац шаьш боху Алиевас.\n«Юхадерзар» проект тера хир ю Оьрсийчоьнан телеканалаша 200-чу шерашкахь гойтуш хиллачу «ТIаьххьара турпалхо» шоух. Иза бакъдо Алиевас а ("ТIаьххьара турпалхо" проектан декъашхой гIеран тIехь бехаш бара, телефон лелор дихкина дара царна).\nДелахь а «Юхадерзар» проектехь мацалла а, шело а, кхин йолу халонаш а хьоьгуш хир бац декъашхой.\nШайн «проектехь хIоранна а юкъаметтигаш карон дезар ду кхечу декъашхошца, вовше гIо дан дезар ду, барт каро безар бу», боху цуьнан куьйгалхочо.\n«Юхадерзар» цхьа а юкъаметтигаш йолуш хир яц «Дом 2» проектаца, билгалдоккху Алиевас. Шайн къовсадаларехь дакъалоцуш зударий бен хир бац, дуьйцу цо. Иза кхиаме хилийта юкъаозийна бу историкаш а, этнографаш а, кхин болу говзанчаш а.\nМагомадова Раиса цIе йолу жима зуда бер а карахь ХIинжа-гIалахь ехаш ю. Цу проектехь дакъалаца лууш яра ша, иза телевизионехула гойтур яцахьара боху цо. Бахьана – республикехь бехачу нехан йолу менталитет.\nТкъа оццу ХIинжа-гIаларчу цхьана школехь «Дагестанерчу къаьмнийн култура а, ламасташ а» хьоьхуш йолу Тилакаева Хасбат кхоьруш яц телекамерех. «Юхадерзар» проектехь дакъалаца лууш ю иза.\nШа хьехархо хиларе терра, ширачу заманахь Дагестанера зударий муха баьхна хьажа чIогIа луур дара шена, боху Тилакаевас, юха шена гинарг а, девзинарг а шен дешархошка дIакхачо, яздо «Кавказ.Реалии» сайто.


Нохчийчоьнан куьйгалхочун харжамашкахь дакъалаца кехаташ чуделла Кадыровс\nКарарчу хенахь Нохчийчоьнан куьйгаллехь волчу Кадыров Рамзана мехкан урхалхочун харжамашкахь юха а дакъалаца кехаташ чуделла. Регионерчу харжамхойн комиссин инстаграмехь бина цунах лаьцна хаам.\n"Хаза кхаъ шуьца бекъа сихло. Гезгамашин -беттан 19-чу дийнахь дIахьонболчу харжамашкахь шен кандидатура хьалхатеттина мехкан куьйгалхочо, Оьрсийчоьнан Турплахочо Кадыров Рамзана тахана, Товбеца-беттан 6-чохь", - аьлла яздина комиссина хьалха лаьттачу Байханов Iумара.\nБайначу беттан 26-чохь Кадыровс официалехь дIахьедира, харжамашкахь ша дакъалоцуш хиларх. "Единая Россия" партин цIарах ву иза доьазлагIа харжамашка вогIуш. Оцу дIахьедарал хьалха, байначу беттан 23-чохь, Соьлжа-ГIалахь "Дуьненаюкъара Нохчийчоьнан къаьмнийн съезд" дIаяьхьира. Цуьнан делегаташа "дийхира" республикан куьйгалхочуьнга юха а, доьазлагIа, даржехь висахьара аьлла.\nХаамехь яздарца, оцу съездехь хилира Европехь беха нохчий а цхьана. Оппозицин IАДАТ телеграм-канало дийцира, дозанал арахьа баха лууш болу Кадыровн агIончаш а, нохчийн Iедалхойн хьелех боьзна нах а бара уьш аьлла.\nОцу юкъанна, Кавказ.Реалиига цхьа могIа Евробертан пачхьалкхашкахь дIатаръеллачу нохчийн юкъараллийн организацийн векалша хаам бира, царех цхьа а вацара цхьана йоккхачу мухIажарийн юкъараллан цIарах веана аьлла.\nКадыров а, цуьнан уллорчу гонера нах а Американ Цхьаьнатоьхначу Штатийн санкцешна бухахь бу, Нохчийчохь адамийн бакъонаш талхош хиларна а, кхел йоцуш нах байъарна а, адамашна тIехь къизаллаш лелорна а.\nГезгмашин-баттахь шегара дарж охьадилла дезаш волу Кадыров Рамзан мехкан куьйгаллехь лаьтта 2007-чу шеран Чиллан-баттера схьа. ХIетахь иза шегарчу дарже хIоттийра Путина шен омрица. Медведев Дмитрийс юхахIоттийра иза цига 2011-чу шарахь.\nТкъа 2017-чу шарахь хаьржира дарже шен махкахоша, официало бахарехь. 98% гергга кхаьжнаш а тесна - "Цхьааллин Оьрсийчоь" партин цIараха хIоьттира иза хIетахь дарже. Оьрсийчохь цхьа а губернатор вац Кадыров санна веха даржехь Iаш.\n2021-чу шеран гурахь хила беза Къилбаседа Кавказерчу беа махкахь куьйгалхойн харжамаш – юхахаржа тарлуш ву Нохчийчохь – Кадыров, Кхарачой-Чергазийчохь – Термезов, керла, ханна хIиттийна куьйгалхой Дагестанехь а (Меликов), Къилбаседа ХIирийчохь а (Меняйло).\n"Нагахь санна ур-атталла масех процент бахархой а сан кандидатурина дуьхьал хилахь, со харажамашка ваха дагахь вац", - хаам бира Кадыровс Стигалкъекъа-беттан 19-хь "ВКонтакте" социалан машанехь.


Нохчийчоьнца дозанаш къасточу Дагестанан юкъараллан комиссин декъахоша хаамбина меттигерчу парламентан спикере Шихсаидов Хизрига, дозанаш дIасадоькъучу заманчохь къовсаме хила тарлучу территорех лаьцна.\nЛуларчу регионна латтанаш дIадала дагахь яц республика, ткъа латтанаш билгалдоху ша и процесс шина шаре дIаяхъяла тарло аьлла Шихсаидовс. Карара шо дерзале шина регионна юкъара территореш къастийна бовла барт хилла Нохчийчоьнан а, Дагестанан а Iедалхойн аьлла, хааме даьккхинера "Кавказский узел" агенталло.\nКху беттан 7-чохь дийца долийра, Гумбетан кIоштара Мехельта эвлана гергарчу лаьтте дог дохуш ю Нохчийчоь аьлла. Дахначу кхааридийнахь дIаяьхьначу горгачу стоьлехь Ботлихан кIоштарчу Ансалты юьртан а, Цумадинан кIоштан Гакко юьртан а бахархоша дIакхайкхийра, Нохчийчоьнца дозанаш къасторехь шеконе территореш хиларх.\nИсторико Хапизов Шахбана йовзийтира къовсаме хила тарлун меттигаш, Къоьзан Iома тIера къилбехьа лаьтта 1200 гектар территори а хьахош.\nПIераскандийнахь Дагестанан парламентан куьйгалхочун Шихсаидов Хизрин цхьанакхетар хилира Нохчийчоьнца латтанаш къасторехь векал йинчу республикерчу юкъараллан комиссин декъахошца. Церан барт хилла мехкан куьйгалхо Васильев Владимир белхан хьокъехь вахначуьра юхавирзича, Шихсаидовс дехар дийр ду цуьнга аьлла, комисси юкъа эксперташ а, журналисташ а, юкъаралхой а битар доьхуш.\nДозанаш билгалдаьхна, бертан куьйгаш яздан хIинца а ши шо гергга хан ю. "ХIокху балха тIехь вай сихдеш стаг а вац, ши шо хан ю къахьега. Амма хIокху шерачохь 75 процент болх бина чекхбаккха дезар ду", - аьлла Шихсаидов Хизира.


"Денна йогIу пачхьалкхаш,.. аш дайина тхан амал"\nТовбеца-бутт 24, 2017\nНохчийчоь -- Коьртачу декъана базаршкахь мах бан гIерта йохка-эцарца хене бовлу бахархой.\nЖимма а таро йолчара туьканаш схьайоьллуш, хьалхо цхьа хьасартне мур бехьна Нохчийчохь. Карарчу хенахь царех дукхахберш хIумма а баккхийбеш бац шайх совдегарш хиларх.\nБахьна, кхето хала дац. Иза, Советан Iедало ша урхаллехь чIагI мел ло а нахана беш болу тIеIаткъам совбаккхарца доьзна,халкъо яьккхинчу эшарахь ма диццара ду: «ЦIала цIула цIен кIархаш, денна йогIу пачхьалкхаш, дала дайа шун амал, аш дайина тхан амал».\nБух болуш а,боцуш а Iедалхоша шайга бойтучу токхамашца лара а ца белла, цхьаболчара туьканаш дIакъевлина. ХIумма а кIезиг бац уьш дIакъовлучу зиле кхевччарш а. Цхьа жима чоь-хIусам а нисйина,зударийн бедарш юхкуш ю Шелковск кIоштехь Зулай. Ша дIасакхийдош долчу ахчанех ма-дарра дийца ца хIуттура туькана долахо. Ша хIора баттахь,токана лург доцуш 4.500 сом ял дIало Iедална,кхин сов дала дезахьара,шена цIахь Iар санехь а долуш дара боху Зулайс.\nЗулай: «Баттахь 4.500 сом ло ас. Иза а дукха ду. Кхин тхан мах хуьлуш ма бац. Токана а охьадуьллу 200 сом. Луш хилча цIахь Iар гIолехь а долуш ду.Иза ахь ток ягийнехь а ца ягийнехь а охьадилла деза.»\nIедалхоша шайна бечу ницкъах мелла а шуьйра дийцира Новр кIоштерчу Маликас. Цо дийцарехь иза туька дIа къевлина,нахана йолаха болх бан бIарзьелла а Iаш ю.\nМалика: «Цкъа 5.500 дIалуш ду. 3 эзар кхечанхьа ло. Туька йоккха-жима хилар тергал а ца до. ХIора беттан 25 де тIекхачале токана ахча дIадала деза кIоште Новр гIала а яхана. ХIинццалц шаьш схьа а богIий дIахьуш дара. Тахана туька дIа къевлина яха езаш ю-кх со.\nЦхьанхьа цхьа токан урхалле а яхана хIара кIайн кехат а даьккхина, тIетоьхна мухIар а долуш, кхечанхьа а яхана ахча дIадала деза. Со лара ца лахь ток дIайоккхуш ю сан товар мел хIаллак хилахь а. Нийсо ю иза. Пенси схьадаллалц собардар а дац. Сийна цIе яьлла латтахь царна бала-м бац. Токхамаш бар бен кхин болх бац тха-м.. ХIара дIакъевлина нахана балха гIур яр-кх со, йоккха а еш…»\nАхь мах беш йолу туька жима-йоккха хилар чоьте а ца оьцуш ял охьаюьллуьйту шайга боху Шелан кIоштерчу цхьацца молханаш духкучу туьканан долахочо Идриса.\nИдрис: «Хьан мах бен чоь мел жима елахь а кхаа баттахь 8 эзар ял такха еза. Хьалха ишта лоруш а ма яцара стаг чувогIуш ерг бен. ХIара цу тIера а дIадаьккхина…»\nЦуьрриг кхин самалхе хьал хуьлчух тера дац Соьлжа-гIалахь а. Ленинан кIоштан яхархочо дийцарехь мах беш болчаьргара ахчанаш хIусамашна даьхна ца Iаш сени-коридор чуьра метарш а, токхамаш бар тIедожош дIасаекъна ю йохка-эцархошна.\nЯхархо: «Туьканаш дIакъийлинарш кIезиг бац. Арендан хIусамна доккхург доцуш сени-коридоран еакIовметарш а дIаса-м екъна. Цундела уьдуш бу цхьаберш…»\nБакъдерг дийцича йцу кепара Iаткъаме хьал еккъа цхьана Нохчийчохь хилла ца Iа. Кхин цуьрриг бIаьрла хьал дац, масала, кхо эзар сов вайнах бехачу, ХIирийн мехкан Мазалк кIоштехь а. Ткъех шарахь гергга мачаш юхкуш мах бина Мазалкехь Магамадова Поллас.I едалхоша яллочу гIелонна, кхин детта са а ца хилла, ша битина и болх боху Поллас.\nПолла: «Ас мачаш юхкуш базар йина. Iедална луш йолу ял-налог йоцуш,мах бечу меттигана 5.500 эзар дIадала деза хIора а беттан юьххьехь. Ахь мах ца бинехь охьадуьллуьйту и. ТIаккха кхаа баттана 8 эзар такха деза. Иза ял ю. Цул сов токана ша охьадуьллу. Баттахь 25 туьма ду и. Хийла хан еъна хьо декхарийла юьсуш а. И дерриге кIорда а дина ас дити-кх и махбар».\nМахкахь зеделла кхин цхьа хIума а ду. Бизнес бохучу маьIнехь ахь юьхьарлаьцна гIуллакх, шортта ахча хьийзош делахь, гуш бахьна а доцуш, алссам токхамаш бар тIедожош, хьуна бечу тIеIаткъаман тIегIа а доккху маьхькIамхоша хаъал лакха. Оцу могIарера, и дагахь доцу харжаш яйтаро, тIехь йоцу ясакх» охьайиллийтаро а сихбо цхьаберш, шайн бизнесах шад а бина паргIатбовла.\nДагалаьцнарг вон дац, кхочуш хилахь...\nХIун дахьа богIу «беза хьеший» Соьлж-ГIала?\nХе хьош волчун мохь маца хезар бу хьаькамна?\nХатаев Хьусайн. Йохка-эцар