Муьлш бу нохчашца болх къуьйсурш?\nГезгмашин-бутт 07, 2012\nНохчийчохь, бакъо а йоцуш, болх беш эзарнаш миска мигранташ бу бохуш, тоьшаллаш до меттигерчу бахархоша.\nКъилбаседа Кавказехь, ерриге а Оьрсийчохь санна, хIора шарахь алсам долуш ду белхан мигрантийн терахь. Нохчийчохь, Iедалша официалан кепара бакъо елла болх беш 100 сов бен стаг вацахь а, уьш эзарнашкахь бу бохуш, тоьшаллаш до бахархоша. Царах цхьаболчара латкъамаш бо, уьш дукха хилар бахьана долуш, шайна болх ца кхочу бохуш.\nГIалгIайн махкахь ПIераскан дийнахь, гастарбайтерш вовшах а летта, шайна юкъара цхьа стаг вийна, масийта лазийна. И хIума хиллачул тIаьхьа, Iедалшна гучудаьлла Долаково олучу эвларчу цхьана вахархочуьнан кертахь вехаш, мел лаххара а, 30-х узбек хилар. Уьш къайлах латтош хилла цо, оьшучохь шен машенца болх бан дIа а буьгуш.\nИштта болх бан Къилабседа Кавказе оьхурш бу, дукхачу хьолахь Совета пачхьалкха юккъахь хиллачу республикера бахархой: азербайджанаш а, таджикаш а, узбекаш а. КIезиг бац: китайхой а, корейхой а, вьетнамцаш а.\nДагестанерчу Хасав-юьртара бахкабо, Нохчийчу ишшта белхаш бан гастарбайтерш. Кхуза кхачар а, кхузахь болх тIелацар а, кхечанахьчулла боккха аьтто лоруш бу царна юккъахь. Бан шорта болх а бу, мах дIа ца луш хьарамло ца лелайо нохчаша боху, цара шаьш.\nТкъа иштта а, белхан меттигашца хьал дика доцучу Нохчийчохь, цара меттигерчу говзанчашкара болх дIабоккхуш санна хета, цхьаболчу бахархошна. Иштта хетарш кIезиг а бац. Амма цкъа а хезна хIума дац тIебаьхкинчу царна иза тIехтоьхна, я царна цхьа Iаткъам бина аьлла.\nЖалавди цIе йолу Соьлж-гIалара вахархо ву царна реза боцучарах цхьаъ. Цунна хетарехь, белхан меттигаш ца хилар бахьанехь, Нохчийчохь къола дарш, хьаладолуш ду.\nЖалавди: "Уьш хилар-м цхьана агIор вайна дика ду. Амма къоланаш дар лакхадвлуш ду-кх. Тхо долчехь хилла масийтта цу тайпа хIума. Нохчашкара цара белхаш дIабьаххна, ткъа нохчашнаболх бан меттигаш яц".\nГIишлошъярхо Увайс хьалха заманахь,"шабашке" а оьхуш, дукха белхаш дина ву. Нохчий таана Iаьржа болх бан ца беша бохург, цо бакъ ца до. Бинчу балхе хаьжжина ахча лахь, муьлхха а болх тIелоцур бу цара аьлла, тидам бира Увайса.\nУвайс: "Схьалуш дика хIума хилчхьана, беш ма бу и болх. Ткъа уьш «борах ницкъ» олу нах бу. Царна жима-тIама хIума елча а, мегаш ду. Схьало ахча, дера бийра бу муьлха а болх, дера бац кепекех-м. Сипсо-ГIала хьалавахча а ма лой суна, шортта ахча".\nМурад цIе йолу стаг а ву гIишлошъярхойн цхьацца белхаш беш. Амма иза реза вац, гастарбайтерш бахьанехь, шайна болх ца хуьлу бохучунна. Говзалла лекха йолчу стагана, болх муьлхачу а хенахь карор бу, элира цо.\nМурад: "Азербайджанхоша, чуьра белхаш дика до, вьетнамцаш пенаш дика хьоху, латта бетон а юьллу, ткъа узбекаш а, таджикаш а латтаца болх бо. ОЬрнаш а дика доху, бух а дика бутту. Цхьаболчу нохчаша дуьйцу, цара вайгара белхаш дIадаьхна бохуш. Болх бан луучунна иза шортта болуш бу".\nТахана Нохчийчохь,официала бакъо а йолуш, болх беш,141 стаг бен вац боху, меттигерачу миграцин урхаллехь. къа къайлахь болх бечу гастарбайторийн терахь, масийтта эзар ду аьлла, хета цигахь. Уьш гучубахар Iалашонца, хIора кIирнахь аьлча санна, дIахьуш ю оцу урхалло, леррина операцеш. ХIара шо доладелчхьана махкара эккхийна 31 стаг.\nАзаркъан истори юьйцу Довлатан Iусмана


Зудчунна йиттинчу полисхошна кхел еш ю Дагестанехь\nХасавюртан гIалин кхелехь бехктакхаман гIуллакх листа долийна полисхо хиллачу шина стеган. Хасавюртан ОМВД-н криминалан талламан хилла ши оперативник ву бехке веш, меттигерчу яхархочунна Курашова Юлдузна ницкъ а бина даржан бакъонел тIехваларна а, талламан гIуллакхан материалаш харцхьаяхарна а.\nЛоьраш, таллам а бина, кехаташ кечдина Курашован корта бойна а, хье меттахбаьккхина а, дегIа тIехь Ӏарждаргаш а хиларна тоьшаллаш деш. Лаьцна волу ши полисхо гIиртинера зудчуьнга шена тIелацийта наркотикаш йохкарца дина зулам.\nДуьххьарлерчу кхелан кхеташонехь Курашовас ма дарра дийцира хиллачух лаьцна, цо тIечIагIдира ша таллам дIабоьдуш дина тоьшаллаш, дийцина Кавказ.Реалиига эшам хиллачу зудчун тIехIоьттинчу "Комитет против пыток" тобан юристо Аламов Мохьмада.\n"Цо дийцира ша нуьцкъала машена хаорах лаьцна. Машена чохь цунна йиттинера оперативнико, юха полицин декъехь, хье меттах а боккхуш, тоьхнера цунна шолгIачу полисхочо. Зуда леяр дIа ца дирзина. Адвокатийн хаттарш дисна, ткъа иза шен гIуллакхе яха езаш яра, республикан арахьа. ТIейогIучу кхеташонехь лебийр бу тешаш", - дийцина юриста.\nХарц кхоьллинчу бехктакхаман гIуллакхехула Курашовас наркотикаш юхкуш хилла аьлла шеко хилла. Зудчо дийцарехь, аптекехь болх беш цо масийтта шо хьалха наркотик шеца йолу молханаш доьхкинера.\nДов хаттар дIадахьа дезаш ду Стигалкъекъа-беттан 27-хь.


Цхьанна а къайлаха дац баккхийчаьрца г1иллакх леладар вайн нохчийн къоман мехала х1ума хилар. Вайнехан юкъараллехь къанойн юьхьк1айлла хилла. Х1ора юьртахь къанойн хьехам хилла, цу хьехам юккъе боьлхуш хилла уггаре а хьомсара тукхаман векалш, цара къастош хилла вайн къоман хьакъ долу хаттарш.\n«Тахана вайн г1иллакхаш мелла г1елделла. Дукхахболчу нахана моьтту дин Ислам ша ду, г1иллакх ша ду. Г1иллакх бохург х1ун ду? Делан Элчанан (Делера салам-маршалла хуьлда цунна) асхьаб хилла волу Абу Х1урайрас (Дела реза хуьлда цунна) аьлла г1иллакхах лаьцна: «Г1иллакх хилар – юьхь къегина хилар ду, шегара диканиг далийтар ду, вониг ца далийтар ду».\nЦхьана дийнахь Элчане (Делера салам-маршалла хуьлда цунна) асхьабаш хаттар дина: «Х1ай Делан Элча! Цхьа зуда ю ламазца а, марха кхабарца а, ч1ог1а йолуш, делахь шена багахь болчу маттаца лулахошна зен деш ю иза. Х1ун хир ду цунна?» Элчано (Делера салам-маршалла хуьлда цунна) жоп делла: «Иза жоьжахати чохь хир ю». Цара юха а хаьттина: «Цхьа зуда ю ламазца а, марха кхабарца а ч1ог1а яц и, хьалха хьахийнарг санна, делахь нахана ша йолчу меттехь зен деш яц и. Х1ун хир ду цунна?» Элчано (Делера салам-маршалла хуьлда цунна) аьлла: «Ялсамани чохь хир ю и».\nДала вайна схьадахкийтина долу г1иллакхаш леладан а, кхид1а уьш лардан а, доьналла, хьекъал лойла. Дала Ша реза волчу некъа т1ехь вай нисдойла! Амин!».\nОбновлено (12.04.2018 11:12)


Сепаратисташ Бахка Мегаш Бу Белгин Урхалле\nБелги -- Шайн берашца харжамийн куьпе кхаьжнаш таса баьхкина Белгера дай-наной, 13Ман2010\nБелгехь дIабаьхьначу харжамийн жамIаш ерриг а Европехь сингаттамца тIеэцна, хIунда аьлча, цигахь Iедале баьхкинарш Фландри Белгех дIакъастийта лууш болу сепаратисташ хиларна.\nЦхьанакхеттачу Европехь куьйгалла хьалхарчу июлехь дуьйна Белгига долуш ду. Амма и жима исбаьхьа пачхьалкха масех шарахь дуьйна шен политикан чолхенийн гурано лаьцна ю. Даханчу кIирандийнахь кхузахь дIабаьхначу харжамийн жамIашца Iедале еънарг Керла Фламандин альянс цIе йолу парти ю, шен сепаратистийн хьежамашца евзаш йолу. И хилла а ца Iа. Белгин цхьа дакъа долчу Фландрехь иштта Iедале еъна кхин а шиъ националистийн хьежамаш болу парти, альянсан санна Iалашонаш а, амма кхин а чIогIа радикалан позицеш йолу.\nИ Керла Фламандин альянс цIе йолу парти Де Вевер Барта куьйгалла деш ю. Фландри цIе йолу Белгин дакъа йозуш йоцуш хилийтарехьа къуьйсуш ву иза а, цуьнан накъостий а. Цу Iалашоне кхача, Де Веверна хетарехь, уггаре а хьалха Белгерачу пачхьалкхан системан реформа ян еза, федералан центран таронаш дIа а хадош, регионашна алсам бакъонаш а луш.\nАла догIу, карарчу хенахь итт миллион сов вахархо волу Белги хаза нехан санна чолхе политикан а, пачхьалкхан а система йолуш мохк хиларх лаьцна. Шина доккхачу декъаний, кхаа меттанийн кIошташний екъна ю иза. Уггаре а доккха дакъа нидерландийн мотт буьйцуш болчу фламандаша дIалаьцна ду, Белгин Къилбаседехь бехаш болчу. Валони олучу декъахь, мехкан Къилбехь долчу, французийн мотт бу лелаш. Малхбалехь, Германин дозанца, немцойн мотт буйцуш болу дакъа ду.\nЦарах хIора а дакъа шен-шен парламент а, шен-шен урхалла а йолуш ду. Нохчийчул шозза бен йоккха йоцчу Белгехь болх беш ялх парламенттий, ялх урахаллий ю. Ткъа Белгин коьрта гIала Брюссель, официала декъехь, ши мотт лелош елахь а, амма, дукха хьолехь, французийн мотт буьйцуш ю.\nЙозуш ца хила гIерташ йолу Фландри экономика агIора дика кхиина регион ю, Валлонел. Фландрехь бехачу фламандашний, Валлонерачу валоннцашний юккъехь бIеннаш шерашкахь дуьйна схьабохьуш баккхий къийсамаш а, девнаш а ду, уьш бахьана долуш Белги хийлаза йохаран зил тIе кхаьчна а хилла. Цхьацца болчу аналисташна хетарехь, Белги йоханза кху дийне яларан цхьаъ бен бахьана дац - цу махкахь дуьненаюкъарчу мехалчу структурийн, масала, Цхьанакхеттачу Европин а, НАТОн а, куьйгаллин органаш хилар.\nМухха делахь а, хIинца парламенте хиллачу жамIашца федералан урхалла кхолла езаш ю Белгехь, харжамашкахь тоьллачу массо а партешца цхьа барт а бина. Ткъа и болх, аналисташна хетарехь, дуккха а беттанашкахь бахбала мегаш бу.\nХьалхарчу июлехь Цхьанакхеттачу Европехь ах шарахь куьйгаллехь хир йолчу Бел гина хьалха лаьттарг аттачех некъ бац. Цу махкахь Iедале яьхкинчу цхьацца йолчу партийн векалшна дуьненан карти тIехь Белги цIе боху пачхьалкх хила а ца еза аьлла хеташ хилар тидаме эцча-м, муххале а.


Гуш йоцу белхан меттигаш\nОфициалан чIагIдарца кхушеран хьалхарчу кхаа баттахь 45 эзар сов стагна белхан меттигаш хилла Нохчийчохь. Iедалан хьостано гIарбаьккхинчу хаамах доцца аьлчи цуьнан жамI ишта ду: махкахь болх-некъ боцчийн могIарш хаъал лилхадевлла кхушеран хьалхарчу кхаа баттахь, вуьшта аьлчи 18% лахбелла дан хIума доцуш лелларш.\nОфициалан чIагIдарца 47 эзар сов стагна болх-некъ карийна. Цу кепара кхиам хилла цхьа могIа яккхий коммерцин проекташ дахаре ерзор бахьнехь. Ишта алар доцург дуьцуш дац динарг хIун ду а, 6-7 юрт йиллал болчу нахана оццул белхан меттигаш муха карийна а.\nЭкономика кхиаран а йохка-эцаран а министараллин Iалашо ю герггарчу 2 шарахь 41 эзар керла белхан меттиг кхолла. МаьхькIамхошна хетарехь 5 шо хан ялале махкахь болх-некъ боцурш 5 % бен хир бац. Мехкан куьйгалхоша хIиттийна и декхарш кхочуш ца дан бахьна ца го министараллин хьаькамашна.Кхеталуш дерг цкъачунна цхьаI ду – оццул белхан меттигаш кхоьллина бахахь а махкахь цкъачунна йина цхьа завод а я фабрика а яц, церан хьокъехь деш долу дIахьедарш, мацца а цкъа йийр ю бохуш, хинйолчу хенахь деш ду.\nХIоккхул белхан меттигаш кхоьллина, оццул эзар кхин а тIе а кхуллур а ю бохуш лакхарчу тIегIанахь ден официалан дIахьедарш муха туьду могIарерчу бахархоша? Мел бух болуш лору цара шайна бакълена а белхан меттигаш евр ю бохург? Царна жоьпаш каро ас къамеле баьхначех , белхан хьокъехь деш долу дIахьедарш бакъ хила герга ду аьлла, дегайовха берш дукха бац. Царех ву пенсионер Бахьа а.\nБахьа:«Статистика ю и шаьш ялийча дерриг чекхдолуш санна хабарш дуьйцу. Болх-некъ боцурш Iаламат дукха бу. Мел дукха бу хаьий хьуна? Уьш хIора шарна а тIекхеташ бу лахлуш бац. Советан Iедал долуш дуьйна лелийна моттаргIанаш ю. Цу хена чIогIа карадирзина хIума мА дара и припискаш…Белхан меттигаш муха йовлу еш завод а я фабрика а ца хилча? Цхьацца долахой бу-кх хьийзош хIара а,хIара а тIеязве бохуш…»\nСоьца къамел деш волу Iабаз туькана долахо ву. Цуьнан хIусамнана а, йоI а и ша а, нус а - берриш бу цу чохь къахьоьгуш. Туька ша йоккха яц,дийнахь юхкуш ерг 5-6 эзарна,уггар тIехь 7 эзарна бен хIума яц бохуш чIагIонаш йо Iабаза. Царех а боху цо нисса ах лург яла езаш нисло шен, пенсеш я алапаш схьадаллалц. Эзарнашкахь белхан меттигаш евлла махкхаь бухург цо цхьа вон забар санна туьдуш хIума ду. Цхьана агIор цо жоп а делира и белхан меттигаш муха йохуш ю бохучу хаттарна.\n«Суна хезнарг, пенсионераш дIа а бохуш, кегийрхой дIаоьцуш бу, цкъа делахь. Болх-некъ муха хуьлу еш завод а, я фабрика яц. Соьга а боху белхалой лаца. Ас муха лоцу? Со хIун деш ву кхузахь тIаккха?. Сан ши кIант ву церан II бер ду йоьIнаш доцуш. Оха хIун до нехан белхалойх? Арара белхо лаца а боху, алапа хIоттаде а боху..\nАса и дахь со даа хIума а доцуш вуьсур ву-кх. Стенна аьлчи кхузахь хуьлу иттех бIе туьма декъа воьлча цунах хIун хуьлу? Цунах болх-некъ цахилар дIадер мА дац. тIаьхьло йолуш хIума дацара иза-м… Муьлххачу хIуманан а цхьа бух хила мА беза. ХIара хIун ду ша дах…»\nСоьца къамел дIаязбинчара а, кхечара а чIагIдарца Iехош верг мила ву а ца хууш, хIоккхул белхан меттигаш евлла бохуш, лелош дерг, цхьа хьерахь а, хьаьттахь а хила йиш йоцчу хIуманах тера, тIаьхьло йоцу моттаргIанаш ю, бахархоша беламе, эхье хIума санна тIеоьцу хиламаш бу


Нохчий ца хьехабо ЭрдохIана\nТовбеца-бутт 05, 2016\nТуркойчоь -- Турцин президент Эрдоган Реджеп. Истанбул, 07.05.2016\nТурцин президенто Эрдоган Реджепа тIечIагIдина, Истамбулан аэропортехь эккхийтарш динарш Къилбасед Кавказера хилар, амма уьш нохчи бу ца аьлла цо.\n30 стаг ву Истамбулехь террорхойн лелхийтарш диначаьрца зIенехь хиларна я цу лелхийтаршна декъа хиларна шеконашца лаьцнарг. Иштта дIахьедар дина Туркойн президенто ЭрдогIан Реджепа шинара Iуьйранна Истамбулерчу маьждигехь мархин Рамзане бутт чекхбаларна леринчу Iийданахь.\nЦо цул совнаха тIечIагIдина, 45 стаг а вуьйш, 200 сов лаза а веш и зулам динарш мацах Советан пачхьалкхенна юккъехь хиллачу республикашкара а, Къилбаседа Кавказера а орамаш долуш хилар.\n„Халахеташ делахь а, цу терактан декъа хилла Къилбаседа Кавказера вайн лулахой“, - иштта дахкадо туркойн уггаре а доккхачех Хурриет газетано Эрдоганан дешнаш. Иштта Туркойчоьнан президенто тIечIагIдинера, кеманийн портана тIелатар кечдинарг а, иза дайтинарг а ша шех Исламан пачхьалкхе олу ДаIиш тоба хилар.\nБилгалдаккха догIу, Эрдоган Реджепа шен къамелехь цхьанна а дашца терактана декъа я цунна тIехьа лаьтташ нохчийн къомах нах хилар ца хьахор, хаамийн гIирсашкахь Истамбулерчу кеманийн портана тIелатар хилча дийна дуьйна схьа цу Iожалхойх цхьаъ нохчо а хилла, ткъа цу доллучу талорна тIехьа лаьтташ верг Чатаев Ахьмад а ву бохуш чIагIдеш делахь а.\nШинари дийнахь Нохчийчоьнан куьйгалхочо Кадыров Рамзана шен инстаграммерчу агIонехула кхайкхам бина Туркойчоьнан президенте, туркойн махкахь бехаш болу нохчийн къомах болу тIемалой схьалуш гIо дахьара, аьлла. Хьахийра цо шен хаамехь Чатаев Ахьмад а. „13 шарахь Чатаевца гIуллакх догIуш яра Белгин, Швецин, Болгарин, Украинин, Гуьржийчоьнан, Туркойчоьнан къайлаха сервисаш. Массанхьа а баьццара серло яра цунна луш.\nОьрсийчуьра дIавоьдуш иза могIарера тIемло вара. Ткъа цунах террорхо вина Австрехьий, Гуьржийчоьхьий, Туркойчоьхьий“, - аьлла яздина Нохчийчоьнан куьйгалхочо. „Суна хазахета, Туркойчоьнан, Оьрсийчоьнан юкъаметтигаш толуш йолуш.\nАс кхин цкъа а дехар до Туркойчоьнан президенте Эрдоган ТIайипе, террорхой схьабала сацам тIеэцаре“, - иштта яздо Нохчийчоьнан куьйгалхочо Кадыров Рамзана.\nЦу хаамехь хьахийна волу а, кху деношкахь хаамийн гIирсашкахь Истамбулерчу теракташна тIехьа лаьттарг ву бохуш а вуьйцуш волу Чатаев Ахьмад, хууш ма-хиллара, Австрехь политикан тховкIело а йолуш ваьхна ву.\nХила там буй-те Туркойчоьне бинарг санна кхайкхам Австрин куьйгалле а, я йоллучу Евробертан куьйгалле а бан, цхьанна а къайле а йоцуш цигахь бехаш болу цхьана хенахь Нохчийчуьрчу тIемашкахь дакъалийцина болу тIемлой схьало, аьлла хаьттира Маршо радионе ша а тIамехь дакъалоцуш хиллачу Исханов Хьусейне, карарчу хенахь Европехь вехачу. Цо дийцира, Оьрсийчоьно и нах схьабехар цкъа а сацийна а дац, юкъараллина иза башха гуш дацахь а, аьлла.\nИсханов Хьусейн: „Даима а цара и нах схьаобоьхуш лаьтташ ма дуй хIара хIума. Цкъа а севца а ма бац уьш тIемлой схьабоьхучара. ХIинца дукха хан йоцуш юха Ахмадов Ильяс дIавоьхуш бара уьш, Ичкерин арахьарчу гIуллакхийн министр хилла волу. ХIинца Чатаев вуьйцучохь а Ильяс гойтуш бара уьш.\nКхузахь болчарна кхин тIаьхьло хир ю аьлла ца хета суна, хIунда аьлча кху Европера Iедалша шаьш цхьаъ лацале я дIавалале хьовса, и стаг мила ву, цо хIун лелийна я иза хIун лелош ву“.\nЦу юкъана, Туркойчоьнан Iедалхой кхин дIа а Истамбулехь тIелатарш дарна декъахилларш лоьхуш а, луьйцуш а бу. ХIинцалца схьа лаьцнарг 30 стаг ву. Царах 11стаг Оьрсийчуьра орамаш долуш ву, кхин дIа берш туркой бу. Цул совнаха, мукъаденошкахь Истамбулерчу кеманийн портехь кхин 2 Киргизин вахархо лаьцна, харцахь паспорташ а, тIеман духарш а, кхин болу тIемалойн гIирсаш а болуш шайца.\nИстамбулехь террорхоша тIелатар дина\nПутин, ЭрдохIан тайна


Нохчийчуьрчу тIемашкахь дайъина адамаш дагалоцучу дийнан декъашхой\nБерлинехь Бранденбурган кевнашна уллехь дIаберзийна шен болх дийнахь-буса а баттахь лаьттинчу, Путин Владимиран Оьрсийчуьрчу оппоненташа вовшахтоьхначу "Демократин лагеро". Цуьнан коьртачу мероприятех цхьаъ яра хьалхара а, шолгIа а Нохчийчохь хиллачу тIемашкахь белларш дагалацаран де а, таханлерчу Нохчийчохь адамийн бакъонаш ларъян дIахьуш болу къийсам а.\nРадио Свободан корреспондент Векслер Юрий цхьаьнакхийтира Берлинехь дуьхьалонан лагерь кхоьллинчерах цхьанца Папков Владимирца:\n— Оха схьабиллира [тIемашкахь байинарш дагалоцучу дийнахь] гайтам. Иза хьажийна бара нохчийн халкъана тIехь геноцид ярна, белларш дагалацарна. Сурташна тIехь яра бомбанаш йиттина йохийна нохчийн гIаланийн ирча сценаш, халахеташ делахь а, йохийначу Оьрсичоьнан кеманаша бомабанаш а йиттина. Цхьа ша-тайпа символан дара нохчий де долалуш.\nКъамелаш дира немцойн эксперташа - даймохк дIатаса дезна махка бевллачу нахана кхузахь Германехь гIо деш болчу наха. Билгалдоккху ас, Европан Бертан территори тIехь вехаш хилар 200 эзар гергга нохчийн мухIажир. Царах лаххара а 50 эзар – Германин территори тIехь.\nОха массарна а хезаш кхузахь гIовгIане нохчий кхуза балийначу проблемех лаьцна дуьйцуш, чIогIа мехала дара, Нохчийн республикан - Ичкерин арахьарчу Iедалан премьер-министран Закаев Ахьмадан къамеле ладогIар.\nИчкерин арахьарчу гIуллакхийн министро Саиева Амната кечйинера Нохчийчоь йозуш йоцуш хиларца доьзначу юридикан гIуллакхашкахула йолу справка. Гулбеллачарна хьалха йистхуьлуш цо юха а дагадаийтира 1997-чу шарахь машаран барт бина хилар, Ельцин Бориса а, Масхадов Аслана а тIе куьйгаш таIийна болу.\n— Масхадовс бартана тIе куьг таIош Ельцинна муха хетара Нохчийчоь? Оьрсийчоьнан дакъа дара иза я йозуш йоцу пачхьалкх яра иза?\n— Ельцина шен куьг таIийра, Нохчийчоь йозуш йоцу пачхьалкх санна гойтуш долчу документана. Оцу бартана тIе куьг таIорца Ельцина даре дира Нохчийчоь йозуш йоцуш хилар. Амма тIаьхьо бомбанашца гайтира, Оьрсийчоь адамаш дайъа кийча хилар, демократи кхио кийча ца хилар. Шена тIе тидам бохуьйтуш шена дагадогIу цхьа хIума дийцира Черкасов Александара ("Мемориал" бакъонашларйон центран Кхеташонан гIанда ; Оьрсийчоьнан Iедало арахьарчу агентийн могIара язйина "Мемориал", амма цо тIе ца оьцу шена и статус – редакцин билгалдаккхар) шен вистхиларехь.\nВай кхета деза Нохчийчоьнан гражадийн юкъаралла карарчу хенахь ерриг а республикал арахьа хиларх\nЦул хьалха къамел динчу Закаев Ахьмада дехар дира шега цхьа хIума тIетохийтахьара аьлла. Александр, вай цхьанаметтехь цхьаьнакхетаза даьлла 18 шо, элира цо. Вуьшта аьлча, 18 шо даьллачул тIаьхьа оха аьтто бира цу шиннан цхьана меттехь цхьаьнакхета.\nТхуна вуно мехала дара нохчийн проблемаш юьйцуш хилар, нохчий дакъалоцуш а болуш. Ас билгалдоккхур ду, нохчий-демократаш дакъалоцуш а болуш. Кхечу дешнашца аьлча, вай кхета деза Нохчийчоьнан гражадийн юкъаралла карарчу хенахь ерриг а республикал арахьа хиларх.\nНагахь вай буьйцурш нохчийн демократаш белахь, вай буьйцурш бу кхузахь, Европехь, вай цхьаьана даха кийча долу нах. Тхо кхузахь кийча ду царца Оьрсийчоьнан кхане кхолла, цхьа а шеко а йоцуш.\nГуриев Сергейс (политикан талламийн Паржерчу институтан экономикин профессор – Ред.) къамел дира Стигалкъекъа-беттан 8-хь тхан мероприяти дIаерзош хиллачу тIаьххьарчу тематикан дийнахь. Къамел дира иштта Волков Леонида а. Вуьшта аьлча, Навальныйн [оппозиционер Навальный Алексей] тобанан векалша а, махкал арахьа бехачу бевзаш болчу Оьрсийчуьрчу экономисташа а къамелаш дира кхузахь тхан майданахь.\nКавказ Реалиино хьалха хаам бина ма хиллара, тIаьхьарчу хенахь Европера сих-сиха дIахьежош бу, цигахь политикан мухIажарийн тховкъело лоьху нохчий. Царах цхьаберш тIепаза бов, кадыровхойн каракхаьчначул тIаьхьа.\nЦу кепарчу тIаьххьарчу масаллах цхьаъ ду Нохчийчохь тIепаза вайна волу юкъаралхо Гадаев Мохьмад Францера дIахьажор. Ша араваккхале, иза интервью яла кхиира Кавказ.Реалии редакцина, ша Европехь нисваларх альцна.\nФранцехь болх бечу Iедалех йоцуш йоцучу вовшахтохараллаша масех кIира хьалха дIахьедар арахийцира, Iедалша Гадаевна депортаци ян бина сацам емалбеш. Оцу документана тIе куьйгаш таIийна "Нохчийчоьнан комитетан" а, Amnesty International вовшахтохараллан Францерчу декъан а векалша.


Кремлан амбицеш Iабайо Сочерчу барамо\nГIадужу-бутт 08, 2013\nГермани -- Золовкин Сергей а, "Доза доцу Репортераш" юкъараллин жигархой а, Берлин, 07ГIа2013\nОьрсийн Iедалша хаамийн гIирсашна тIехь терго муха латтайо гойтуш таллам дIабаьхьнера Дуьненаюкъарчу „ Дозанаш доцу Репортераш “ цхьанакхетаралло. Шарахь гергга тергалйинера юкъархоша Оьрсийчоьнан Iедалан журналисташца йолу юкъаметтигаш. ХIинца Берлинехь шайн талламийн жамIаш довзийтина цара.\n„Массо а телеканала тIехь – Кремль“ иштта ю даханчу шарахь „Репортераш дозанаш доцуш“ цхьанакхетараллин жигархочо Груска Ульрикес Москох дIабаьхьначу талламан цIе. Иттаннаш журналисташца, - царех дукхахберш шайн цIераш яха а ца хIуттуш, - интервьюш а, къамелаш а деш, цо теллинера, муха бу карарчу хенахь Кремло Оьрсийчуьрчу хаамийн гIирсашна бен тIеIаткъам бохург. Шена зеделларг цо Берлинехь пресс-конференцехь дийцира.\nЦигахь дакъалоцуш вара масех шарахь Германехь, политикан тховкIело а йолуш, веха оьрсийн журналист Золовкин Сергей а, Сочехь „Новая газета“ зорбан гIирсан корреспондент болх бечара ша масситтаза вен хьовзийча, ведда кIелхьарваьлла волу.\nЖурналистийн юкъаралло шайн таллам нехан тидаме биллар кху деношкахь ларамаза нисделла дац – ворхI шо кхаьчна оршот дийнахь Политковская Анна йийна. Иштта оршот дийнахь цкъа хьалха Москоха а кхаьчна, цигара дIа йоллучу Оьрсийчухула ядийна хьош ю Сочехь кху Iай дIадахьа леринчу Олимпан Ловзарийн цIе. Ткъа „Репортераш дозанаш доцуш“ цхьанакхетараллин жигархошна хетарехь, Кремл и Олимпикан Ловзарш, Груска Ульрикес ма-аллара, „Оьрсийчоьнан шоколадан агIо“ дуьненна гайтархьама сел лерина кечдеш ду.\n„Бакъду, церан цу тIехь аьтто балахь тамаша бу, - элира Груска Ульрикес, - Оьрсийчоьнан куьйгалло авторитаран агIор Iедалалла мел леладо а, нахана церан маршонаш мел йоьхку а“.\nПресс-конференцехь дакъа лоцуш хиллачу оьрсийн журналиста Золовкин Сергейс дийцира гулбеллачаьрга, къаьстина Олимпан Ловзарш дIахьочу Сочехь и маршонаш хьешар тIаьхьарчу хенахь вуно алсам даьлла, бохуш.\nЮккъера Золовкин цу хиламе кхайкхар а дара шен бахьанийца - иза дуккха шерашкахь Сочехь ваьхна а, цигарчу хьолах 20 шарахь сов артиклаш язйина а ву. Маршо Радиоца шен хиллачу къамелехь Золовкин Сергейс дийцира, Берлинехь немцойн журналистийн юкъаралло дийцаре дина хиллачу хеттарех лаьцна.\nЗоловкин: «Тема тоъал актуале яра. «Оьрсийчоьнан хаамийн гΙирсашкара хьал Сочера олимпиада тΙекхочучу муьрехь» яра цуьнан тема. Вехха Сочехь ваьхна а, «Керла Газетехь» лерина корреспондент Ιийна а волу со кхайкхинера оцу пресс-конференце сайна хетарг Ιаьржа Ιорда йисттерчу газеташкара а, телехьожийлашкара а хьал соьга хатта. Ситуаци цигахь баккъал а дика яц.\nСочехь хΙинцале а кхайкхийна дунахана протесташ шайгара хазо доьхку низамаш, тайп-тайпанчу тIегIанашна тIехь – болх бар дехкарна тIе кхаччалц. Вуьшта, могIарерчу бахархошна цу ловзаршна гонахьа хIоьттинчу хьоло еш йолу новкъарлонаш-м ас йийца а ца юьйцу. Цкъа хи дIахададо, цкъа серло дIайолу, тIаккха некъаш дIакъовлу. ГIовгIа ю даима а лаьтташ. ЧI огIа вон тIеIаткъам бо цу доллучо а Сочехь бехачу нехан дахарна“.\nЗоловкин Сергейс дийцарехь, Оьрсийчохь Олимпикан Ловзарш кху муьрехь дIадахьар критике дечаьрга даима а Iедалхоша олуш долу „Спортий, политикий цхьана эян оьшуш дац“ бохург – иза гIалате некъ бу. ХIунда аьлча, дуьненан историно ма-гайтара, спорт а, политика а вуно вовшашца цхьана йоьзна хуьлуш ю.\nЗоловкин: „И хIиллане тезис юй, „спортий, политикий ма эяй вай!“, бохуш йолу, цо суна 1936 шарахь Гитлеран Германехь хилларг карладоккху. ХIинцалера Оьрсийчоь хIетахьлерчу Германица юста-м мегар дац. Амма и Оьрсийчуьрчу Iедалша юхьаралаьцна тезис яра-кх хIетахь фашистийн куьйгалло юхьаралаьцна хилларг а.\nВайна дукха дика ма хаьий, Малхбузерчу пачхьалкхаша хIетахь спорттий, политикий вовшахкъастийначул тIаьхьа хилларг. Цара и шиъ ца къастийра хIетахь, уьш Германе Олимпан ловзаршка а баьхкира, цундела дукха хан ялале Германин политика церан шайн цIа кхаччалц гена а елира-кх. Цундела суна иза доккха гIалат хета. Кхеташ ма дуй, и Ловзарш – уьш вуно сов-тIех лакхара мах болу, еза ловзорг юйла, Кремлан дайша шайн амбицешна там бан дIахьош долу. Цуьнца цхьаьна цу Ловзаршца вуно яккхий пропагандан Iалашонаш а ма юй. Делахь а, суна хетарехь, йоха герга яханчу режимана гIортор хилахь тамаша бу царех“.\nЖурналистана хетарехь, Сочехь кху Iай дIадахьа кечдина долу Ловзарш – иза оьрсийн Iедало доллучу дуьненан семалла лахйан кечйина нана-йоккха шоу ю. Ткъа бакъдолчехь и Ловзарш боккха эшам бу – меттигерачу Iаламна а, цигарчу курорташна а, ткъа иштта цигарчу нехан маршонашна а беш болу.\nНемцошлахь йийцаре йо Оьрсийчохь йоцу маршонаш


Австри Iедало никъабаш лелор дихкинехь а, яххьаш лачкъо некъаш лоьху цигарчу бусулбачу зударша.\nГIадужу - бутт болабелчахьана низамца дихкина ду Австрехь юхь-сибат юкъараллехь къайладаккхар. И низам тIеэцар бахьана, массарна а кхеташ долуш, бусалба зударшка никъабаш лелаяйта ца лаар делахь а, амма хьакхало иза иштта муьлхачу а кхечу динах я къомах волчу стагах я зудчух.\nДихкина ду цу низамца, масала, арахь гIорийна хенан хIоттам бацахь шарфаца юхь къовлар я цхьаьна леринчу даздаршкахь дацахь акхарой я дийнатийн костюмашца корта хьулбар.\nТамашийна а дац цундела, хIинцалца схьа Австрехь и низам хьащарна тоьхна долу гIуданаш доккхачу декъехь цхьацца перформансаш ечу исбаьхьалхойх дукхаха хьакхделла хилар, бусалбачу зударехь а совнаха. Ткъа уггаре а кIеззиг и низам никъаб лелочу зударехь хьакхаделла цхьана аттачу бахьнийца – иза тIеэцале йоллучу Австрехь а.\nМел дукха а, 150 бусалба зуда а яцара юхь дIа къовлу никъабаш лелош. Царех а доккхахчу декъо юхь къовлар доьхку низам юккъедаьлчахьна уьш охьаяьхна.\nЦхьа масех дIаяккхичахьана. Цу масех зудчух пхеа-ялханна низам тергал а ца деш Австрин шахьарийн урамашка яларна гIуданаш тоьхна хIинцале а. Маршо Радион информацица, ши нохчийн къомах зуда а гIуданаш шайх хьакхаделчарна юккъехь. Вуно къона ши зуда ю и шиъ. Царех цхьаъ, Маршо Радион информацица, ши шо хьалха Шема яха гIортарна кхеле озийна хилла а ю шен хIусамдеца цхьаьна.\nБусалба динехь юхь къовлуш никъабаш лелор зударшна тIедиллина дацахь а, цхьаццаболчу зударша хоржу шайна и духаран кеп, цуьнца цхьаьна даима а массеран а тидамехь уьш латтош болу дахаран кеп. Цара иза шайн лаамца до я шайн чуьрчу божарийн омрица до бохург цхьа кхин хаттар ду.\nМухха делахь а, динца бакъбо цара и шайн харжам. Ткъа муьлхачу хьостанашна тIетовжу уьш шаьш и харжам бечу хенахь? И хаттар Маршо Радионо делира Венерчу доккхачу маьждигехь хьехамаш бечу имаме Мусайга. Цо дуьйцу.\n"Бусалба динехь Iелимнеха цу хьокъехь ойла тайп-тайпана ю, ихтилаф олу цунах, церан хьежамаш бен-бен хилча. Доккхачу декъехь СаIудийн Iарбахь лелайо иза, ткъа Шемарчу а, Мисарерчу а, Урдунерчу а Iелимнаха иза ца оьшу боху. Ас и хIума сайна а хаа лууш теллича, суна карийнарг хIун ду аьлча, и никъабаш лело ца оьшу бохучийн тоьшаллаш нуцкъалох карийна суна“, - боху имама.\nЕвропехь цхьа могIа пачхьалкхашкахь хIинцале а дихкина ду юхь къайлайоккху никъабаш лелор. Австри цу могIарера низам тIеэцнарг Францина а, Швецина а, Белгина а, Нидерландашна а тIаьхьа рогIераниг хилла.\nДихкина ду никъаб лелор Германерчу ХIессен латтахь а, Италин цхьайолчу кIоштанашкахь а, Данерчу пачхьалкхан хьукматашкахь а. Ткъа хIун боху бусалба дино ша вехачу мехкан низамаш лардан дезарх? Имам Мусас дийцира цунах лаьцна Маршо Радионе: - "Кхузахь и юхь дIакъевлича ахчанца гIуда тухуш хилча, тIаккха исраф а деш, ца оьшуш шена гIуда тохийтар санна хуьлу-кх иза. Iелимнеха иджмаIа хилла, цхьа барт а болуш и хIума иштта лелон деза аьлла бина сацам а ца хилча.\nХIан-хIа суна иштта хета, иштта лаьа бохучу бахьанца, кхузахь иза лелон мегаш доцийла шена хуъушехь шена гIуда тохийтинчуьнгара исраф динчуьнгара санна жоп доьхур ду аьлла хета суна“.\nIелим наха а, Iедалан урхаллин а никъаб лелоре хьежамаш мухха а белахь а, шайн яххьаш хийрачу нахан гайтар чолхене лоручу зударша керла-керла некъаш лоьху, низамо дихкинарг легалечу кепара дан таро луш болу.\nИштта, масала, могушаллин бахьанаца юхь тIехь лоьрийн тутмIаьжиг ца лелича йиш яц аьлла рецепт дала кийча болу лоьраш лоьху Австрерчу никъабашлелорхоша, меттигерчу лоьрийн цхьаьнакхетаралло хьастагIа журналисташка динчу дIахьедарца.\nИ низам юккъе даьлча дуьйна схьа шайна тутмIаьжгаш лелон рецепт яздахьара бохуш долу дехарш зударшкара алсам девлла бохуш дийцира цу цхьаьнакхетараллин векало, и санна долу рецепт бахьана доцуш цхьанна а лоьран яздан бакъо ца хилар а хьахош.\nЦу юкъана мискъазаратталла бен никъабаш лелориш ца бехачу Австрехь и тайпа низам тIеэцарх кхаьрдаш бу дукха а нах.\nЦара аьшнаш до и низам кхочушдан арабевллачу полисхоша хIинцалц схьа гIуданаш тоьхначарна юккъехь цхьа дерчIарин духар доьхнарг а, говр кортойн тутмIаьжгаш йоьхна Венин урамашкахь балканхойн мукъамаш лоькху исбаьхьалхой а, пхьагалан духар доьхна стаг а, ткъа иштта Лего фирмина реклама ярхьама церан тIулгех дина духар доьхна хилла зуда а ю бохуш.


"Спутник V" йохка бина барт 8 процентна бен кхочуш ца бина Оьрсийчоьно\nКоронавирусна дуьхьал кхоьллина "Спутник V" вакцина йохка тIеэцна Iалашо 8% бен кхочуш ца йина Оьрсийчоьно. Оьцучаьрга дIа ца кхаьчна жима дакъа бен. Вакцина дозанал арахьа дIахьажор лахара ду иза кIезиг арахоьцуш хилар бахьана долуш. Оцу хьокъехь яздо Forbes журналан оьрсийн версино а, The Bell портало а.\nForbes-о бахарехь, 205 миллион сов доза "Спутник" (100 миллион адамна тоххал) кхечу пачхьалкхашка экспорт ян барт бина Оьрсийчоьно. Амма дIахьажийна яц 16 миллион 300 эзар бен. Экспорте хьажийначу оцу барамах доккха дакъа дIакхаьчна кхаа пачхьалкхе - Аргентине, Мексике, Венгре.\nБина барт кхочуш беш Венесуэле ца кхчийна 2% вакцина бен. Гондурасе – цхьана процентал кIезиг, Шри-Ланке – эха процентал кIезиг. Хьалхо Reuters агенталло а, WSJ газето а хаам бира, вакцина арахецарца проблемаш ю Оьрсийчохь, аьлла.\n"Спутник" кечъечу хьукматан векала дийцина The Bell ресурсе, фармацевташка цхьана эшшара латта ца ло вакцинан башхалла, эвсаралла, аьлла. Кхечу хьостано хаийтина, и бахьана долуш алссам вакцина ара ца хецало, аьлла.\n"Спутник V" вакцинан регистрацин тоьшалло бахарехь, Оьрсийчохь иза арахеца йолу таро кхочу баттахь 40 миллион дозане, хаам бора Оьрсий маттахь Би-би-си радионо. Амма оццул дукха ара ца хецало бечу балхе хьаьжча: йохк-эцаран министра Мантуров Дениса Зазадоккху-бутт боьрзуш дIахьедира, Оьрсийчоьно 2021-чу шеран хьалхарчу декъехь 80 миллион доза вакцина арахьоьцур ю, аьлла.\n"Спутник V" дуьхьал лаьттачу Малхбузерчу фирманаша шайн Pfizer, AstraZeneca вакцинаш арахоьцу хIора баттахь бIеннаш миллионаш дозанаш, боху Reuters-о.


Оьрсий - кIайнаш, мигранташ - Iаьржанаш\nОьрсийчоь -- Оьрсийн полицино мигранташ лаьцна Москохара Бирюлево-кIоштера хасстоьмийн базехь, 14ГIа2013\nБусулба нах шайн динехь уггар деза лоручех долу ГIурбан-де даздан кечлучу хенахь Москохара бусулба мигранташ кхерабелла, Iадийна бу, Оьрсийчоьнан коьрта гIалахь шайна тIехIоьттина кхерам бахьанехь. Националисташа ден тIелетарш доцурш, царгахь сингаттам латтабо оьрсийн полицино а.\nВевзаш воцчу стага – дийцарехь, иза Кавказера ву – ГIадужу-беттан 10-чу дийнахь урс диттина, оьрсийн къомаха волу жимастаг вийча, хIокху тIаьхьарчу кхаа шарахь Москох-гIалахь уггар йоккхачех йолу дуьхьалонан акци дIаяьхьира меттигерчу оьрсаша.\nКIиран де суьйренга лесташ, Москохара Бирюлевохь вовшахкхетта хиллачу оьрсийн кегий наха херцийра машенаш. Кегдира туьканийн куьзганаш, урс диттина стаг дIалечкъина моьттуш, мигранташа латточу хасстоьмийн базарна тIелатар дира.\nЦхьана оршот дийнахь дIаяьхьначу рейдехь Москохарчу полицино лаьцна чувоьллира, эргIадбаханчу оьрсийн кегийрахоша тIекIелъяккха гIиртинчу хаастоьмийн базера 1,200 мигрант. Дийцарехь, Москох кхин дIа а рейдаш дIахьуш ю полици, нах чу а бухкуш.\nДжамал цIе йолчу Таджикистанера узбекан 40 шо ду. Хаастоьмийн базехь болх беш а, вехаш а ву иза. Оьрсийчохь болх бан бакъо йоллушехь дIавахана иза. Маршо радион узбекийн сервисца къамел деш Джамала дийцира, Iуьйранна 10 даьлча полисхойн а, миграцин эпсарш а баьхкина, «Iаьржа мел верг» лецира, церан документаш нийса доллушехь, уьш полисхойн автобусаш тIебахарх лаьцна.\n8 шарахь Москох вехаш волу Азамат такси-лелорхо ву. Цунна хетарехь, цу кегийрахоша яьккхинчу гIовгIанех жоп дала дезарш мигранташ болуш дIадоьрзур ду ша-дерриг а. Дукхах болу мигранташ къайлабевлла, элира цо. Къамел дечу хенахь, бIаьргах довлу хиш совца ца ло цуьнга.\nАзамат: “Гуттар а, цу тайпа хIума хуьлчу хенахь мигранташ бала хьоьгу – я цIа а, я нехан пачхьалкхехь цхьа а бакъо йоцчу наха. Цара «низамехь боцурш» аьлла цIе йоккхурш бу уьш.»\nДуьххьара хилла дац Москох, оьрсийн къомаха стаг вийча, Москохарчу кегийрахоша ишта къепедацарш. 2010-чу шеран ГIуран баттахь оьрсийн футболан фанат вийра Къилбаседа Кавказерчу жима стага. И бахьанехь Кремлан пенашна уллехь дуьхьалонан акци дIаяьхьира оьрсаша. Баханчу Товбецан баттахь Пугачев-гIалахь меттигера, ларамаза стаг велира къона нохочуьн карах. Цигахь а гIаьттира оьрсий, нохчий шайн цIалахка, таIзарш де царна, бохуш.\nКъилбаседа Кавказера а, Азера а баьхкинчу нахца лаьтта хьагI-гамо эвсара яьлла Оьрсийчохь.\nКхарачой-Чергазийчура 24 шо долчу Карасов Мохьмада, ша Москохара маьждигехь ламаз дина ваьллачул тIаьхьа дийцира.\nКарасов: "Массо хIума чолхе дер ду хIинций дуьйна. ХIунда аьлча, зеделларо ма-гайттара, оцу тайпа хиламашкахь цара зулам динчу стагера жоп ца доьху. Цара массо хIума цхьанатуху. Националисташ санна, полисхой а тIехбовлуш Iедал ду. И кхерам гергарчарна тIехь а лаьтта. Дуьне ду-кх ишта. Суна хетарехь, нах ларбеш йолу бакъонашна тIехь латта деза Iедалш.»\nКарасовн хетарехь, ГIурбан деношкахьпровокацеш хила мега.\n"Провокацеш хила мега. Суна массо а ларлуш хила лаьа, питанех ларбала лаьа сан махкахой а, Москох-гIлани бахархой а, полисхой а.\nХIинца кхин а кхераме ду оьрсий воцчунна Москох ваха


[ باللغة الشيشانية ]\nترجمة: فاروق ابن تربال ابن عباس\nХаалахь, АллахIа къинхетам бойла хьоьх, вайх хIора а диъ хаттар Iамон декхарийлахь хилар.\n1. Iилма: цо чулоцу АллахI вовзар, Цуьнан Пайхамар вовзар, Ислам-дин довзар тоьшаллин баххашна тIехь.\nХьалхараниг: Вай АллахIа кхоьллина хилар, цо вайн Iар-дахаран рицкъа делла хилар, эрна ваьш дитина цахилар. Цо вайга элча ваийтина, ткъа цунна муьтIахь хилларг - ялсамане гIур ву, цунна Iеса хилларг – жоьжагIате гIур ву. Цуьнан тоьшалла АллахIан къамел ду:\n«Боккъалаъ, Оха шуьга элча ваийтина, шуна дуьхьал тоьшалла ден волу, пирIуне элча мавахийттара. Ткъа ПирIун Iеса велира элчанна. ХIетахь Оха Iазапечу катохарца лецира иза» («ал-Муззаммил» сурат 73:15-16).\nШолгIаниг: АллахI реза хуьлуш вац - Шена лолла дарехь цхьа-цхьаъ Шеца накъост нисварна, хуьлда иза Дала Шена гергаоьзна долу малек, я Дала ваийтина волу Пайхамар. Цунна тоьшалла Сийлахь-Везачу АллахIан къамел ду:\n«Дерриге маьждигаш (массо лолла ден меттигаш) АллахIан ду. Цундела, АллахIца нис а вай, цхьана а цхьаьнга ма кхайкха» («ал-Жинн» сурат, 72:18).\nКхоалгIаниг: Элчанна муьтIахь а хилла, АллахI цхьаъ винарг - АллахIца а, Цуьнан элчанца а мостагIалла лелош волучуьнца доттагIаллин юкъаметтигаш лелон езаш вац, иза цуьнан юххера, гергара стаг велахь а. Цунна тоьшалла АллахIан къамел ду:\n«АллахIах а, Къематдийнах а тешачарна юккъехь нах карор бац хьуна - АллахIца а, Цуьнан элчанца а мостагIалла лелош берш безаш, уьш белахь а церан дай, я церан кIентий, я церан вежарий, я церан гергаранаш. Церан дегнашкахь АллахIа иман кIаргдина, Шегарчу сица чIагI а бина Цо уьш. Ялсаманин бошмашка бохуьйтур бу Цо уьш, шайна чохь хиш лелаш йолучу. Даима оцу чохь хир бу уьш. АллахI реза ву царна, уьш а бу Цунна реза. Иза ю - АллахIан тоба. Боккъалаъ, АллахIан тоба - декъала хилларг ю» («ал-Мужадала» сурат, 58:22).\nХаалахь, АллахIа Шена муьтIахь хиларан новкъа нисвойла хьо, ИбрахIиман дин Хьанифиййат - цхьана АллахIна лолла дар дуйла, айхьа лелош долу дин дог цIенна Цунна хьажийна а долуш. И аьлла омра дина АллахIа массо а нахе. Цуьнан дуьхьа кхоьллина а бу Цо уьш, Сийлахь-Везачу АллахIа ма-аллара:\nАллахIа дихкиначарех уггаре а доккханиг - ширк ду. Иза - АллахI воцучу муьлхха а цхьанна лолла дар ду. Цунна тоьшалла Сийлахь-Везачу АллахIа аьлларг ду:\n«Лолла де цхьана АллахIна, цхьа а хIума накъост а ма лаца Цуьнца» («ан-Нисаъ» сурат, 4:36).\nНагахь хьоьга хаттахь: «ХIора а адамна хаа беза кхо бух муьлха бу?», ахьа жоп ло:\n«(Берриге) хастам – (цхьана) АллахIна бу, Iаламийн Дела волучу» («ал-Фатихьа» сурат, 2).\n«Суна И - Цуьнан Iаламаташца а, Цуьнан кхолламашца а вевзина. Цуьнан Iаламатех ду буьйса а, де а, малх а, бутт а. Ткъа Цуьнан кхолламех ду ворхI стигал а, ворхI латта а, царна чохь мел дерг а, царна юккъехь мел дерг а».\n«Цуьнан Iаламатех ду - буьйса а, де а, малх а, бутт а. Сужуде ма эха я малхана а, я баттана а. Сужуд АллахIна де, и дерриге а кхоьллина волучу, нагахь шаьш лолла Оцу цхьанна деш делахь» («Фуссилат» сурат, 41:37).\nДела - шена лолла деш верг ву. Ткъа цуьнан тоьшалла Сийлахь-Везачу АллахIан къамел ду:\nАллахIа Шен омрица тIедехкиначу Iибадатийн тайпанех ду - Ислам, Иман, Ихьсан. Иштта царех ду: доIа дар, кхерар, сатуьйсийла (ражаъ), таваккал дар, лаам (рагIба), кхерар (рахIба), кхерар (хашйа), сийллаллина муьтIахь хилар, дохковаларца АллахIе верзар, гIо доьхуш доIа дар, ларвар дехар, орца дехар (истигIаса), гIурба дер (даьхнина урс хьакхар), нузар дар, иштта кхин долу АллахIа омрица тIедехкина долу дерриге Iибадаташ а. Ткъа дерриге а и Iибадаташ цхьана АллахIан дуьхьа дан дезаш ду. Цуьнан тоьшалла Сийлахь-Везачу (АллахIан) къамел ду:\n«Боккъалаъ, (ерриге) Iибадат ден меттигаш АллахIан ю. Цундела АллахIца цхьаьна кхечу цхьа-цхьаьнга ма кхайкхалаш» («ал-Жинн» сурат, 72:18).\nЛакхахь дагардиначу Iибадатийн тайпанех муьлхха а цхьаъ АллахI воцучунна хьажийнарг - мушрик а, копар-керста а лоруш ву. Цуьнан тоьшалла Сийлахь-Везачу (АллахIан) къамел ду:\n«АллахIца нисвина кхечу деле кхойкхучеран – оцу хьокъехь шайна тIетовжа цхьана а тайпана тоьшалла дац цаьргахь. Цуьнан хьесап дар цуьнан Делехь ду. Боккъалаъ, керстанаш декъала хир болуш бац» («ал-Муъминун» сурат, 23:117).\nЛолла дарехь цхьана АллахIах кхера везар (1) гойту Сийлахь-Везачу АллахIан къамело:\nЛолла дарехь догдохийла (2) цхьана АллахIе хила дезар гойту Сийлахь-Везачу АллахIан къамело:\n«ХIан, шен Далла дуьхьалкхетаре догдохуш волучо - дика Iамалш йойла, шен Делаца цхьаьна цхьа-цхьанна лолла а ма дойла цо» («ал-КахIф» сурат, 18:110).\n(2) Догдохийла – лелаш а, цуьнга кхача а таро йолуш долучу цхьана хIумане кхача я цуьнга кхача таро йоцуш долу хIума цуьнга кхача таро йолуш дан лаам хилар ду адамийн. Шен чулацамехь муьтIахь хилар а, хьаставалар а долу догдохийла Сийлахь-Везачу АллахIе дерзийна а бен хила йиш йолуш дац. Нагахь оцу тайпана долу догдохийла АллахI воцучу кхечунна хьажийна хилахь - иза я жима ширк я доккха ширк лоруш ду. Ткъа и жима ширк хилар я доккха ширк хилар - догдохуш волучуьнан дагна чохь долучух доьзна хир ду.\n«АллахIна тIе таваккал де, нагахь шаьш муъманаш делахь» («ал-Маида» сурат, 5:23).\n«Дохкодовларца шайн Деле дерза, муьтIахь а хила Цунна» («аз-Зумар» сурат, 39:54).\n«Хьуна цхьанна Iибадат до оха, Хьоьгара цхьаьнгара гIо а доьху оха» («ал-Фатихьа» сурат, 1:5).\n«ДIаала цаьрга: «Боккъалаъ, сан ламаз а, сан гIурба дар а, сан дахар а, сан валар а - Iаламийн Дела волучу АллахIан дуьхьа ду, Шеца цхьана а тайпана накъост воцуш волучу»» («ал-АнIам» сурат, 6:162-163).\nСуннато гойту и:\nШолгIа бух: Ислам-дин довзар\nИслам-дин – Тавхьидехула АллахIна муьтIахь хилар а, Цо аьлларг дар а ду, ширкан а, ширкан агIончийн а декъахь цахилар а ду. Цуьнан кхо тIегIа ю: Ислам, Иман, Ихьсан. Ткъа оцу хIора а тIегIанан къаьст-къаьстина арканаш ю.\nАллахI воцург кхин дела цахиларан тоьшалла дан дезар гойту Сийлахь-Везачу АллахIан къамело:\n«Тоьшалла дина АллахIа, лолла дан хьакъ волуш Ша цхьаъ воцург кхин дела вац аьлла, иштта малекаша а, Iилма долучара а. Нийсо латтош ву И. Кхин дела вац, И воцург, Нуьцкъала а, Хьикмате а волу» («Али Iимран» сурат, 3:18).\n«ХIан, ИбрахIима аьлла шен дега а, къоме а: «Боккъалаъ, со цIена ву – оцу аша лолла (Iибадат) дечарех массарех а, со кхоьллинарг воцучух. Боккъалаъ, Цо вуьгур ву со нийсачу новкъа». Цо дитира и (АллахI бен кхин дела цахиларан тоьшалла) шен тIаьхьенехь, церан нийсачу новкъа тIе нисбала йиш хилийта» («аз-Зухруф» сурат, 43:26-28).\n«Мухьаммад - АллахIан элча» хиларан тоьшалла гойту Сийлахь-Везачу АллахIан къамело:\n«Элча веъна шуьга шуна юкъара. Дазло цунна аша хьоьгу баланаш. Доггах ву иза шуьца. Муъминашца кIеда-мерза а, къинхетаме а ву иза» («ат-Тавба» сурат, 9:128).\n«ХIай, АллахI цхьаъ винарш! Марха кхабар тIедиллина шуна, шул хьалхарачарна тIедиллина ма хиллара. Кхоьруш хир ду шу» («ал-Бакъара» сурат, 2:183).\nШолгIа тIегIа: Иман\nИман – кхузткъе итт сов дакъа ду. Ткъа цуьнан уггаре а лакхара дакъа - хIара дешнаш алар ду: «Шена лолла дан хьакъ волуш цхьа-цхьаъ вац, цхьа АллахI воцург», ткъа уггаре а лахараниг - новкъара новкъа йолу хIума дIаяккхар ду. Эхь хетар - Иманан генех цхьа га ду.\n«Боккъалаъ, массо а хIума къадранца кхоьллина Оха» («ал-Къамар» сурат, 54:49).\nКхоалгIа тIегIа: Ихьсан\nИхьсан – цхьа рукна ю. «Ихьсанан бух – ахьа АллахIна лолла дар ду, хьайна И гуш волуш санна. Хьайна И гуш вацахь а, Цунна хьо гуш хилар а хууш».\n«Ахьа болх тIе билла Нуьцкъалачунна, Къинхетамечунна, хьо гуш волучунна - буса ламазашкахь лаьттачу хенахь а, сужудаш дечарна юкъахь хьо хьала-охьа теIаш а. Боккъалаъ, И – Хезаш, Хууш ву» («аш-ШуIараъ» сурат, 26:217-220).\nИштта Суннатера цуьнан тоьшалла - массарна а девзаш долу Жабраил малик дарах лаьцна дуьйцу хьадис ду, ХаттIабан кIанта Iумара (АллахI реза хуьлда цунна) дийцина хилла долу. (Iумара) аьлла:\n«Исламан бух - ахьа тоьшалла дар ду: АллахI бен кхин дела цахилар, Мухьаммад – АллахIан элча хилар. Иштта ламаз дар а ду, закат даккхар а ду, рамадан беттан марханаш кхабар а ду, хьаждан хьажцIа вахар а ду».\nКхоалгIа бух: Мухьаммад Пайхамар (АллахIера къинхетам а, маршо а хуьлда цунна) вовзар\nЦуьнан юьззина цIе - Мухьаммад ибн IабдуллахI ибн Iабд ал-МуттIалиб ибн ХIашим ю. ХIашим - Къурайшин тайпанах ву. Къурайшаш - Iаьрбой хилла бу, ткъа Iаьрбой – Делан доттагI волучу ИбрахIиман кIентан ИсмаьIилан (АллахIера къинхетам а, маршо а хуьлда царна) тIаьхьенах бу.\nЦуьнан гIала Макка хилла. Ткъа Медне хIижрат дина цо. АллахIа ваийтина иза - нах ширках ларбеш, Тавхьиде кхойкхуш. Цуьнан тоьшалла Сийлахь-Везачу АллахIан къамел ду:\nХIижрат – ширк долучу (керстанан) махкара бусалба махка дIакхалхар ду. Ткъа иза хIокху умматна парз а дина тIедиллина ду. ХIижрат дар - къематде даллалц лаьттар долуш а ду. Цуьнан тоьшалла АллахIан къамел ду:\n«Боккъалаъ, шаьш-шайна зулам дина а болуш, малекаша шайн синош эцначаьрга хоттур ду: «Муьлхачу хьолехь дара шу шайн динах долучунна?». Цара жоп лур ду: «ГIийла а, гIийлонехь латтош а дара тхо лаьтта тIехь». Цара хоттур ду: «АллахIан латта шортта дацара, ткъа, шуна, шайн хIижрат дан?». Церан Iойла жоьжагIате ю. Ма вон ю-кха церан боьрзийла»». Царна юкъа ца богIу - гIийлонехь болу стегарий, зударий, бераш, я гIора а доцуш, я кIелхьарабовлийла а, я (Медне боьду) некъ а ца хууш болу. Царна гечдан герга ду АллахIа, хIунда аьлча АллахI - къинтIера волуш а, гечдеш а ву» («ан-Нисаъ» сурат, 4:97-99).\n«ХIай, иман диллина Сан лайш! Боккъалаъ, Сан латта шортта ду шуна. Суна цхьанна лолла дойла аша» («ал-Iанкабут» сурат, 29:56).\nИ декхарш кхочушдеш лаьттина иза Меднахь ша даьккхиначу итт шарахь, ткъа цул тIаьхьа дIакхелхина иза (АллахIера салават а, салам а хуьлда цунна). Амма цуьнан дин ша ма-дарра бухадисина! Цхьа а дика дац - цо шен умматна гайтанза, я вон а дац - цо шен уммат цуьнах ларданза.\nАллахIа вайн элча дерриге адамалле ваийтина ву, дерриге жинашна а, адамашна а парз дина тIе а диллина цунна муьтIахь хилар. Цуьнан тоьшалла АллахIан къамел ду:\nАллахIа цуьнгахула Шен дин дуьззина, кхоччуш дина царна. Цуьнан тоьшалла АллахIан къамел ду:\nАдамаш, деллачул тIаьхьа юха ден а дина, гIовттор долуш ду. Цуьнан тоьшалла Сийлахь-Везачу АллахIан къамел ду:\n«АллахIа латтанах кхиийна шу, ораматаш санна. Цул тIаьхьа Цо цуьнга дерзор а ду шу. Юха а цигара хьаладохур долуш а ду Цо шу» («Нухь» сурат, 71:17-18).\nГIиттийначул тIаьхьа адамашка барт хоттур бу. Шайн Iамалашка хьажжина бекхам а хир бу царна. Оцу хьокъехь Сийлахь-Везачу АллахIа аьлла:\n«АллахIан ду стигланашкахь мел дерг, лаьтта тIехь мел дерг: зуламхошна бекхам бархьамма - цара диначуьнна дуьхьал, дика диначарна - диканца бекхам бархьамма а» («ан-Нажм» сурат, 53:31).\nГIовтториг хилар харц мел дийриг - гаур ву. Оцу хьокъехь Сийлахь-Везачу АллахIа аьлла:\nАллахIа массо а элчанаш (керстанашна) кхерам хилар дIахьедеш а, (бусалбанашна) хаза кхаьънаш дохьуш а бахкийтина бу. Оцу хьокъехь Сийлахь-Везачу АллахIа аьлла:\nЭлчанех хьалхараниг Нухь хилла (АллахIера къинхетам а, маршо а хуьлда цунна), ткъа тIаьххьараниг - Мухьаммад хилла (АллахIера къинхетам а, маршо а хуьлда цунна). Иза - пайхамарех тIаьххаьраниг а ву. Дуьххьара ваийтина элча Нухь хиларан тоьшалла Сийлахь-Везачу АллахIан къамел ду:\nМассо а умматашна АллахIа элчанаш бахийтина - Нухьана тIера дIадолийна Мухьаммадна тIекхаччалц, цхьана АллахIна лолла дар царна тIедуьллуш а, тIагIутана лолла дар царна доьхкуш а. Цуьнан тоьшалла АллахIан къамел ду:\n«Динехь ницкъ бар дац. Нийса некъ къаьстина ма баьллий тиларах. ТIагIутаца керстаналла а дина, АллахIах тешнарг - цо уггаре а тешаме тIам лаьцна» («ал-Бакъарат» сурат, 2:256).


Хьамзат бин Ӏабдул-МуттӀелип — Википеди\nХьамзат бин Ӏабдул-МуттӀелип\n(Хамзат ибн Ӏабдул-МуттӀалиб дӀасахьажийна кхузе)\nحمزة بن عبد المطلب\nАбу Ӏамарат, Абу ЯӀала, АсадуллахӀ ва Асаду-р-расулахӀу, Саййид АшшухӀадаъ, Саййидина Хьамзат\n625 шеран 30 март\nХӀалат бинт ВахӀб\nСальма бинт Умайс\nЯӀла, Ӏамир, Ӏамарат, Умамат\nХьамзат бин Ӏабдул МуттӀелип бин ХӀашим (Ӏаьр. حمزة بن عبد المطلب) — Мухьаммад пайхамаран жимах волу деваша ву. Цулла диъ шо воккха ву иза. Ӏабдул-МуттӀелипан жимах волу кӀант а ву. «Делан лом — АсадуллахӀ» — аьлла цӀе яхара цунна.\nХьамзат къурайшин юкъахь уггаре чӀогӀа онда стаг вара. Иштта таллархо а вара иза. «Делан лом» — аьлла цӀе тиллира цунна. МостагӀех хьулвелла Къаф лам тӀехь Оркам цӀе йолчу шен асхьабан хӀусамехь хилла Мухьаммад-пайхамар . Цигахь иза, сийсазвеш, лаза а веш, цунна дов дина Абу ДжаьхӀала. Иза хиина Мухьаммадан девешина Хьамзатана, талла ваханчуьра цӀа вогӀуш. Гулбеллачу нахана юккъехь ша диначух дозалла деш, иза дӀадуьйцуш лаьтташ Абу-ДжаьхӀль а волуш, озийна Ӏад а долуш веана тӀе хӀоьттина Хьамзат. ТӀекхоччушехь цо коьртах тоьхна Абу ДжаьхӀлана, йоккха чов а еш. Орцах хьаьдда Абу-ДжаьхӀилан гергарнаш. «Виталаш иза, — аьлла кхеравеллачу Абу ДжаьхӀила, — Хьамзат кӀад ван а дагахь. Ша бакъ долуш, вон лазийна цуьнан вешин кӀант». Ткъа иза ша даран бахьана, Мухьаммада дин хийцар ду, аьлла цо. Хьамзат ша а ца хилла цу хенахь имане веана. Амма шен вешин кӀант лазорна кийра йоьссинчу оьгӀазлоно, кхетамо ца динарг деш, дог хийцина Хьамзатан.\n«ТӀаккха со а ца теша-кха шун тӀулгийн деланах. Ницкъ буй шун со цунах тешийта?» — аьлла цо. Цу меттехь дакхайкхина Хьамзата, Дела цхьаъ во ша, шен вешин кӀант Мухьаммад пайхамар хиларца бакъ а во ша, аьлла.\nУхьудан гӀазотехь иза вийнера, Вахьши бин Хьарбас, хӀунда аьлча Ӏутбатан йоӀ ХӀиндо шен да вийна дера, цунах чӀир эцархьама. Ша вийначу меттехь дӀавоьллина ву Хьамзат.\nХьост — «https://ce.wikipedia.org/w/index.php?title=Хьамзат_бин_Ӏабдул-МуттӀелип&oldid=1039464»\nБинарш 570 шарахь\nБелларш 30 мартехь\nБелларш 625 шарахь\nХӀокху агӀонна тӀаьххьара хийцамаш бина: 2016, 22 февраль, 20:56.


«Метта говзал» | magas.ru\nВы гость вход | регистрация 11 / 12 / 2018 Время Московское: 584 Человек (а) в сети\n09.12.2014 22:29 Комментариев 0\nДекабрь бетта 6-ча дийнахьа къаман г1улакх-оамал дег1адоаладара йолча «Эздел» яхача юкъарлон доккхача хьаьша ц1аг1а «Метта говзал» яха че д1айихьар. Кердадаккха дезза, «Метта говзал» яха в1ашаг1кхетар кхаь тайпара дийкъа долга: ловзареи, хьаьша вехареи, 1илма-йоазон белхеи хьисапе. Х1аьта х1анз хинна в1ашаг1кхетар хьаьша вехарца дувзаденна дар. В1ашаг1кхийттарий дог г1оздоаккхаш дар, вийха вена хьаьша,\nРоссе меттал, кхы д1ахо а дунен т1а ц1и хезза вовзаш вола, Г1алг1ай къаман йоазонхо, Коазой Аюба 1ийса хилар.\nЦига баьхкабар дукхаг1ча даькъе кагирхой; хоамбоаржабархой, хьехархой, цхьацца паччахьалкхен декхараш кхоачашдераш, иштта кхы д1ахо г1алг1ай меттаца шоашта чам бараш а.\nТахан укхаза дувца оттадаьр декъаденнадар шин даькъа. Хьалхарча даькъа дийцар Аюба 1ийсас хьабенача атта боацача наькъах а, лоаца доацача цун вахарах а, цун йоазон кхолламах а. Шоллаг1ча даькъа дийцар тахан малаг1ча лаг1а т1а лат г1алг1ай мотт, из баха бусаргболаш фу де деза г1алг1аша.\nМетта говзал д1ахьочарна хьалхашка латта декхар да, г1алг1ай мотт хар а, бовзар а, из ц1енаг1а бувцар а наха юкъе д1а-хьа доаржадари, иштта меттаца цхьана къаман г1улакх-оамал а, 1адаташ а, вахара хьал а деррига цхьан г1алг1ай меттала дувцалгеи, из деррига г1алг1ай оамалца доашхаш дег1адоаладелгеи. Цу г1улакха хьалхабаьнначар яхачох, цу тайпара болх д1ахьош хуле, г1алг1ай мотт дикка шаьрлургба.\nВ1ашаг1кхетар доладалар, лакхе ма аллара Коазой 1ийсас, ший вахара наькъ т1ара д1а а волавенна, ший йоазон-кхоллама никъ бувцаш. Цу юкъера белгал а даь Аюба 1ийсас дийцар, ше т1еххьара яздаьча «Къаман турпал – Хучбаров Ахьмад» яхача романах. Йоазонхочун дувцарца хоттаденна хаттараш дукха дар кагирхой. Х1ана аьлча, царна юкъе бар 1ийсай роман «Къаман турпал – Хучбаров Ахьмад» дийшараш. Романа юкъе моттигаш йоаг1а цун дешархошта Ахьмадах хезанза дуккха х1ама нийслуш. Дукхаш раьза ба йоазонхочун уйланца. Цо цу т1а хьахьекхача Турпала аматаца. Цхьаькха оаг1о я дешархошта дикка ца йовзаш а цар шоаш цакхетарца хаттараш айтта а оаг1онаш. Вешта цхьацца долчунца кхы тайпара уйла яраш а ба.\nГеттара хоза хеташ, шоаш хаттар делча ше дувцачох 1ийса вицвелар кхераш, юкъе ца лелхаш, ладийг1ар гулбенначар. Царна юкъе бар, дукха хана денз Коазой 1ийса б1аргаго а, цунга йист хила а хьогаш лийнараш, цудухь тахан укхаза баьхка шоай уйла кхоачаш еш бар уж.\nКагирхой шийга хаттараш долаш а, царна ший жоп дала аьттув болаш а раьза хиннача 1ийсас ший дего къоабал дечча тайпара жоп делар наьха хаттарашта. Ца1 витанзар цо лаьрхх1а ла ца дувг1аш, цун хаттара дизза жоп ца луш. Че яьча баьхкача наьха шоай хаттар белгалдеш аьттув боалар хало дале а г1алг1ай мотт бувцарца, цхьацца дицдаь дешаш шоаш бувцача метта юкъе кхувла. В1ашаг1кхетар чакхдалалцца г1алг1ай мотт мара бувцаргбоацаш д1ачоаг1даьдар доладалар. Из бахьан долаш х1аравар ше г1алат валар кхерар кхыча меттала дош аьнна.\nХьалхара дакъа йистедаьлча шоллаг1ча даькъа юхьиг йолалуш, метта хьаькъе хаттараш дар кагирхой. Цар хаттарашта жоп луш а, мотт г1алг1аша нийсаг1а бувцаргболаш а, 1обешаргболаш а фу дича бакъахьа да, шийна хетар, ше къоабал дер дийцар йоазонхочо. Коазой 1исай йоазон кхоллам бешаш хилча\nдукха хаттараш хул наьха, цо, х1анз вай йолча г1алг1ай метта графиках ца а яьздеш, шийна хетача тайпара язду, яхаш. Цу хьакъе а аьлар 1ийсас:\n«Тахан багенах д1аоалар ца1 долаш, 1ояздер кхыдар а долаш хилча, бераш харцахьа деша. Масала, вай д1аоал п1ельг. Л, Г яхача шин алапа юкъе Ь хьа а хозаш, т1аккха Ь доацаш 1ояздаь латтар шоаш дешача хана п1елг аьле 1одеша бераша, из дош к1аьд деш дола Лнеи Гнеи юкъе хьахозаш дола Ь а доацаш, цудухьа бераш харцахьа 1одеша из. Т1аккха иштта хьа1омаду из бераша, цул т1ехьаг1а мотт харцахьа бувц. Из ишта бувцаргбоацаш къахьега деза вай. Аз сайна могачох ишта язду», - аьлар 1ийсас.\nДукха дифтонгаш я 1ийсас вай метта графика юкъе йоалаяь. 1ийсас яхачунга ладийг1ача, хеталу, уж ца хилча яргьяц, аьнна. Вешта, кхычар шоашта хетар, кхыдар дувц. Бакъахьдар, цхьа барт а баь массанена а, д1абувцача хана а, йоазонца к1аьхата т1а боаккхача хана а, яьзбаь латтачар 1обешача хана а наьха г1алат доацаш из мотт в1ашт1ехьабаргболаш цхьа барт а болаш график оттайича.\nАла деза карарча хана г1алг1ай мотт малаг1ча хьале ба а, вай къаман мотт 1омабаргахьа къахьега дезаш хилар а, безам хуле, из хала доацаш в1ашт1ехьа даргдолга а. Д1ахо диц а даь къаьнара да яхаш юстара а даьха леладеш дола дешаш юха вай метта юкъе а даьха, вай мотт хийцца бувца безаш хила деза. Цул совг1а, че д1ахьош наха ца довза тарлу дукха керда дешаш юкъе даьхадар, г1алг1ай меттала а эрсий меттала а царна ма1ан деш.\nЮххера а в1ашаг1кхетар чакхдоаллаш 1ийсас аьлар гулбенначарга:\n«Тахан вай эггара хьалха лораде дезар Даьла дин да, шоллаг1а лорабе безар вай къаман мотт ба, кхоалаг1а лораде дезар къаман 1адаташ да. Уж кхо х1ама лертт1а доал а деш, боча а долаш, лорадой, вай къам, къам а долаш д1аг1оргда, уж кхо х1ама вай к1алдуте, тахханалца хьа, вайга вай даьша хьадена, хьакхачийта х1ама довргда. Мел хала дале а, вай къаман г1улакх лораде деза вай» .\nТахан массаварг а оарцаг1ваьнна, вай сомал ца йой, мотт кегабелар кхерам ба. Фу де деза из кегалургбоацаш, д1абаргбоацаш? Ма хулла ц1аг1а а, балха а, ара а – массанахьа хьаккхашта бувца беза из.\nТ1ехьаг1а а иштта че а еш в1ашаг1кхетараш д1акхахьа уйла йолаш ба «Эзделахой. «Метта говзал» яхача укх г1алг1ай метта в1ашаг1кхетаре хьава йиш йолаш ва моллаг1а а г1алг1ай меттаца чам бар, замигавар аьнна е воккхавар аьнна, башхало яц.


Немцойн културан автономи кхоьллина Нохчийчохь\nКазахстан -- Немцойн автономи кхолларна дуьхьал Целиноградехь (хIинца Казахстанан коьрта гIала Астана) арабевллера хIара нах, Манг1979\nНемцойн культуран автономи кхоьллина Нохчийчохь. Оцу цхьанатохаралло аьтто лура бу боху, махкахь болчу бIеннаш болчу немцойн, шай къоман гIиллакхех а , матах а ца хада.\nНохчийчохь кхоьллинчу немцойн культуран автономис аьтто лур бу шай историн мехкана генахь бехачу оцу къомах болчу нахана шайн бух а, мотт а, ламасташ а лардан. Леррина и Iалашонаш ю аьлла билгалдаьккхира, и автономи кхолларан цхьаьнакхеттачу конференцехь. Иштта циггахь билгалдаьккхина тIедогIучу шарахь, аьхка Нохчийчохь, немцойн культуран денош дIахьур ду аьлла.\nНемцой къомах болу нах, мел бу а, церан хьелаш муха ду а Маршо Радиога дийцира Нохчийчохь долчу къаьмнийн Ассамблеян куьйгалхочо Алхазуров Мохьмада.\nАлхазуров Мохьмад: «Цхьа эзар ца кхоччуш немцой бу боху вай цIахь. Кху тIаьххьарчу хенахь, уьш кхузара дIасаихина бу. Германи а, Оьрсийчоьнехула а дIасбахна уьш. ЦIа бахка лууш а бу уьш. Нохчийчоьнца йолу зIе ейна а яц церан».\nКъаьмнийн барт хиларца а, церан вовшах уьйранаш хиларца а, Нохчийчоь йоккхаян мегар долуш хьал ду махкахь хIоьттинарг, аьлла хета Алхазуров Мохьмадан. Муьлхачу къоман, цхьа терра бакъонаш ю, аьлла билгалдаьккхира цо.\nАлхазуров Мохьмад: «Хьалхара тIом болабалле, I990 шераш тIекхачле, I00 сов къаьмнаш дара дехаш. Нохчийчоь а , Соьлжа-гIала а, интернационала гIала лоруш а яра. Тахана, динчу хьесапца, 27 къам ду кхузахь билгалдаьлла. Алхьамдуллила, юкъметтиг чIогIа дика ю къаьмнашна юккъахь йолу. Министраллаша а, кхечу Iедалан урхаллаша а, беш болх бу цу тIехь. Кхоьллина ю Къаьмнийн ассамблея а. Со цуьнан коьртехь ву. Къаьмнийн культуран денош дIахьош ду хIора шарахь, конференцеш а хуьлу».\nНохчийчохь кхоьллинчу немцойн культуран автономийн коьрте хIоттина Вайсерт Юсуп цIе йолу Нохчийчуьра вахархо. Иза, махкахь воьвзучу Iеламчу стаган Вайсерт Мохьмад-хьажийн кIента кIант ву. Нохчийчу шен деда муха кхаьчна дийцира цо.\nВайсерт Юсуп: «Вайнах дIабохийначу хенахь, иштта немцой а ма бохийнера Поволжъера а, Украинера а. Казахстане а , Сибрех а бахийтина хилла уьш. Цигахь нохчашца уьйранаш дIа а тесна, циггахь Делан къинхетамца им а диллина цо, ша жима волуш. Иштта, цьунгахь долу гIиллакхаш хазделла, оцу хенахь хиллачу баккхийчу наха, цуьнга нохчийн зуда а яла ейтина.\nИштта, сан да а , деваша а, дуьнен чу ваьлла цигахь. Нохчашца, цIа а веъна иза, кхузахь, дакъа а эцна, дахар дIадолийна цо. ХIинца воцуш ву иза. Мохьмад-хьажа вара иза, Вайсерт».\nНохчийчу муьлха а къомах болу нах бахкийтича дика хира дара аьлла хета меттигерачу Iедалхошна. Соьлжа-гIала юккъахь, массийта эзар стаг чу а тарлура волуш йолу синагога а ю ян йолийна. Нах тIеэца кийча ю Нохчийчоь, амма, оьшуш берш, белхан говзаллаш йолу нах бу, аьлла тидам бира Алхазуров Мохьмада.\nАлхазуров Мохьмад: «Шортта, вовшахкхеташ меттигаш хуьлу тхан Оьрсийчохь. Нохчийчохь цхьана хенахь баьхна болу нах цIа бахка лаам болуш а бу. Жуьгтий къомах берш цIа бахка лууш бу. Тахана а уьш цIахь болуш а бу.\nИштта вай къома политика дIайоьдахь, кхечу къомах берш цIаберзорах гIуллакх хилахь, нах цIа оьхура бу аьлла хета суна. Амма, вайна цIахь говзанчаш оьшуш бу. Вай экономикан а, культуран а, пайда бахьан болу нах цIа берзахь, дика хира дара аьлла хета суна».\nНемцошца, шайн доттагIаллийн уьйранаш чIагIъяларна дукха реза хир бара муьлха а нохчий. Гарехь, и бахьана а хила мега махкара Европе дIа мел воьдург, Германи Iалашоне лоцуш хиларан. Тахана дерриге дуьненна а хууш ду, хIокху цхьана шина шарахь, Нохчийчуьра эзарнаш нохчий цу пачхьалкха шайна тховкIело еха дIабахнийла.\nНемцойн кацлеран Меркел Ангелин телефонан къамелашка ладугIуш хилла Iамеркан къайлаха сервисахой\nГерманерчу гастарбайтерийн эшарш\nЕвробертан дозанца шаьш зарратан ракеташ хIиттор низамехь лору Оьрсийчоьно\nКанцлеран даржехь кхозлагIа а тIечIагIйина Меркель Ангела


Товбеца-бутт 01, 2014\nБечу тидамашца, Европера ханна далахь а цIа оьхучу нохчийн терахь алсамдаьлла хIокху массийта шарахь. Цхьаберш, Даймахке сингаттам дукха тIехболий, шаььш тIеэцначу пачхьалкхийн Iедалшна хаа а ца хоуьйтуш боьлху цIа.\nЗеделлачу мухIажирша бечу тидамца, масех шо тоьу стаганна, ша ваханчу меттехь дIаие. Керла дахар а, керла юкъаралла, тIаккха, шен долуш санна тIеоьцу цара. Гуттар атта ду, шен Даймахках жималлехь бевлачарна. Церан баккхийчеран санна яц и гуш йоцу зIенаш. Амма, муьлххачу а нохчочунна, шен бер, геннарчу пана махкахь дуьне чу даьллехь а, шен коьрта декхар хета, цунна ненан мотт а, гIиллакхаш а Iамор. Атта доцуш хIума ду иза. Делахь а луучо иза чекхдоккху.\nТIаьхьарчу 4-5 шарахь Нохчийчу цIа эха буьйлабелла Европе дIаихина болу мухIажираш. Шо шаре мел долу Соьлж-ГIалан урамашкахь алсам юьйлуш ю кхечу пачхьалкхашкара номерш йолу машенаш. Иштта, схьайиллина ю Европерачу пачхьалкхашка лелаш йолу автобусан официалан рейсаш. Ши-кхо де бен кхин хан ца оьшу цунна цхьанхьара, кхечанхьа кхача.\nХIун бахьаншца цIа оьхуш бу Европехь дIатарбелла нохчий? Цхьаъ ца товш лелаш бу теша, я Даймахкана а, гергарчарна а гаттаделлачу сино хьийзош бу? И хаттар делира аса Соьлж-ГIалара вахархочуьнга Хьасане. Цуьнан шен ваша а, йиша а ду иштта дIадахана. Цундела шена хаа боху цуо церан хьежам цIехьа хIунда лаьтта.\nХьасан: «Арабевлла цIаоьхучу нехан тайп-тайпана бахьанаш хир ду. Шен-шен ду иза. Цхьаберш хьажа-хIотта цIа богIу, вуьйш, цигахь тIе а ца оьций, сагатталой, шайн Даймахкахь, Iан а, баха а меттиг гIоле ю олий цIа богIу. Хьалхалерачул гIоле ю кхузахь меттиг».\nНохчийн вевзаш волу пластикан хирург Баиев Хьасан а ву Iамеркехь вехаш. Бераш ишколера цIа ма хецнехь, цуо уьш баттан а, шина баттан а, цIа бахкабо. Цкъа интервью луш, цуо шена, чIогIа мехалла хеташ хIума ду иза, элира. Иштта хета, Соьлжа-гIаларчу Хьасанан а. Берийн доьхь, дIа а бахна нохчий цIера, оццу берийн доьхьа уьш, хIинца ханна далахь а, цIа а гIерта, элира цуо.\nХьасан: « оцу цIа богIучу нахана юккъахь, дуккха а доьзалш бу, шай бераш цIа далош. Цара нохчийн мотт а, гIиллакх-гIуллакх а диц ца далийта, богIу уьш. Даймахкаца йолу уьйра ца хадийта гIерта уьш. Цундела богIу цIа».\nХьалха, уозалора Европера мухIажираш цIа эха, амма, тахана, царна бахка-бан цхьа а новкъарло яц. Шаьш тIеэцначу пачхьалкхан дозаналла аравала бакъо луш долу кехаташ дерш Москоххула боху, ткъа, и бакъо йоцурш, цхьацца, бозбунчаллашца, кхечу, кхолагIчу пачхьалкхехула богIу. Уггаре а атта дерг ду, шен машенца цIа вар, боху Ризван цIе йолчу Францехь вехачу мухIажиро.\nРизван: «Европера машенца цIа вар, дуккха а гIолехь ду, кема хьоьхкучулла. ЦIахь машен а оьшу, шен гIуллакхе дIасаваха. Со а моссуьйтуза цIа а вахна машенца. Цхьа ши кIира даьлча, марханаш даста юха а ваха дагахь а ву».\nСтохка, Нохчийчуьрчу Iедалша терго ян йолийна Европера цIа оьхучу мухIажирашна. Гуш, неIарга оьхуш хIума ца до, амма, къайлахьчу сервисехула, царна хаа, мила ву, муха веъна, мел Iийра волуш ву цIахь. Нагахь санна, цхьа а низамехь доцу хIума лелош, я лелийна вацахь, иза, ша ма цIа ма варра, дIа юха кхача а мега.\nХIинца, дийна делкъа хенахь, нах дIа а луьйцуш, байар а, дIалийцар а, хьалха санна хуьлуш дац. Кхиамечу амалехь, Нохчийчоь гайтаме яьккха лууш дукха хан ю, меттигерачу Iедалийн. Шена, цхьанна а тайпа, новкъарло ца хуьлу, я некъаца, я цIахь а, бохуш кхин дIа а дуьйцу Францерачу Ризвана.\nРизван: «Сан машен Европера номерш ю аьлла, кхечарелла, дукха сецош,ас тидам бина-м бац. Низам дохийча, Европера ялахь а, миччара валахь а, сацо везаш ву. Вуьшта, со Европера цIа веана ву аьлла, суна новкъарло хилла-м яц цIахь».\nЕвропехь дарба лаха оьхучу нохчийн терахь алсамдолуш ду\nЕвропан Кхерамазаллин а, Цхьаьнабелхан а Организацин тIеман тIехьовсархой маьршабаьхна\nТангиев Тимур бакъвеш Страсбурган Кхело бина сацам юхаталла йолаелла Нохчийчура лакхара Кхел\nХьонкин чам тайра Винченцена\nГIалгIайчура тIаьххьара нохчийн мухIажираш цIабоьрзу хан тIекхаьчна


Шен дош эли Шотландино: ХIан-хIа\nБритани --Референдумо Ингалсенехьа жамI гайтарна реза бу хIара шотландхой, Эдинбург, 19Гез2014\nЕрриг Европа а, кхидолу цивилан дуьне а дара еарийдийнахь, пIераскана Ингалсерчу Шотландехь йоьду референдум тергоне эцна. Кхаа бIе шарахь Ингалсан дакъа хилла лаьтта иза къасталуш яра, шена цаязар оьшу я ца оьшу. Жоп хIинца хууш ду – Ингалсенах дIакъаста ца лиина дукхахболчу шотландхошна.\nШотландех лаьцна вайнехан хаарш башха дукха дац. Цигахь божарша цхьа тамашийна духарш - къорза беакIо могIанаш боьлху юбкеш - лелош хиларий, маларна уьш тIера хиларий, мелла а пис бу аьлла шайх цIе йоккхуш хиларий – гергарчу хьесапехь иштта ду и хаарш. Амма массо а аьлча санна нохчочунна хууш кхин ду – маршо езаш а, шайн маршонехь дукха къийсина а къам ду шотландхойн къам.\nЦуьнан бахьана лара догIу Голливудехь яккхина йолу „Майра дог“ кинофилм, Гибсон Мэлюа вуно доккхачу похIмийца шотландхойн къоман турпалхочун Уоллес Уильяман васт а гойтуш. Маршоне сатийсар тIамарах доьллачу нохчийн къомалахь, къаьстина иза цу маршонехь къовса шен историн рогIерачу голатуохарехь гIаьттинчу муьрехь, 1990-чу шерашкахь, вуно сийдолуш яра и филм. Ткъа цуьнан финалан сцена, турпалхочуо „Гечде суна“ аларна метта „Маршо“ олуш йолу, хийла нохчочун дагах кхетта яра.\nТаханлерачу Шотландехь, хIетахь, бIешерахь хьалха санна, Британин олалла къизаллашца а, харцонашца а, гIелонашца а доьзна данне а дацахь а, хIетте а и маршоне я, аьлча а, йозуш яцаре болу сатийсам а, цуьнга болу къийсам а байна бац. Кхечу тIегIанна тIехь а, кхечу некъашца а и къийсам дIахьош белахь а. 2I-чу бIешерахь кхиинчу пачхьалкхехь догIуш ма-хиллара, референдумехь кхаж тассарца дIахьош бара и къийсам. 4 миллион сов шотландхо вара еари дийнахь шайн пачхьалкхан кхоллам а, хиндерг а билгалдаккха арабевлла. Цхьа хаттар дара цара жоп дала дезаш дерг: „Йозуш йоцуш хила езий Шотланди?“ бохург.\nТIаьхьарчу кIиранашкахь юх-юха а дIабаьхьначу талламаша гойтура, цу хаттарна жоп муха хир ду бохучух шайхаллаш дар эрна дуйла. ХIунда аьлча, Шотландин йозуш яцарехь берш толахь я церан дуьхьалончаш толахь а, дукха кIезга башхаллийца баьккхина толам иза хир буйла гуш дара, мел дукха а масех проценто къастам а беш. Ткъа пIераскан дийнахь зорбане даьхначу референдуман жамIаша массо а цецваьккхира – Шотландин йозуш яцарехь берш, кхаж тассале моьттинчарел гIеххьачул кIезгох хиллера.\nЭдинбургехь референдуман жамI даздеш бу бахархой\nЙоллучу 32 кхаж тассаран каппашкахь харжамхоша дIаделла аьзнаш дагардаро гайтина, Британех дIакъаста луучеран терахь 44 процент сов бен ца хиллийла, ткъа цу пачхьалкха чохь сацалуурш 55 процентал сов буйла. И терахьаш официала дIакхайкхина ду, цу кепара Шотланди, мел кIезга а, тIедогIучу шерашкахь Британин олалла кIелахь юьссуш ю.\nШеко а йоцуш, боккха кхаъ а, доккхасадаккхар а хилла цунах Британин Iедалшна. Цу пачхьалкхан премьер-министро Кэмерон Дэвида Британера Iедал шен олаллин кIелахь дехачу къаьмнийн лаамашка ладугIуш хилрг хилар а, оьшуш болу хийцамаш дIабахьа кийча хилар билгалдаьккхира.\nРеферендуман жамIаша кхечу къаьмнашна, - шайн олаллехь долу халкъаш метрополехь сацон луучарна а, амма иштта цу метрополех дIакъаста сатуьйсучарна а, - дукхаъ дика масалаш гайтина аьлла хеташ ву карарчу хенахь Лондонехь волу нохчийн политолог Асхабов Хьамзат.\nАсхабов Хьамзат: „Цуо гойтуш дерг- адамийн бакъонашца ларам хилар а, кегийчу къамьнийн бакъонаш ларйар а тIечIагIди тахана Британин Iедалша. Цецвоккхуш верг хIун ду хьуна аьлча, къаьстина Оьрсийчохь ваьхна волу стаг, оццул чIогIа и къийсам боьдуш болшехь, хIокхеран вовшашца сел оьзда чекхбовлар ду.\nДIакъаста гIерташ болчу нехан юхь ца яйъар а, царех ца кхардар а, я оьгIазлонца цаьрга дош ца алар а ду. Иштта чекхбевлла кхузаран Iедалера нах а, бахархой а. Гондахьарчу пачхьалкхашна а, нахана а масалаш эца дуккхаъ хIумнаш ду-кх цу тIехь. Шайн гIуллакх хьекхале дийца а дуьйцуш, цунах хинболу пайда а, зIе а дустаъ дустуш лелон хаар – иза онда хIума ду“.\nПолитологна хетарехь, цу хиламан коьртачех мехалалла – иза Британин Iедалша, шаьш ду референдуман жамIаш муха хир ду ца хууш мел саготта делахь а, хIетте иза магорца а, цуьнан чакхе тIеэца кийча хиларца а масала ду доллучу дуьненна, уггаре а хьалхох Оьрсийчоьнна, гойтуш, бIешерашкахь ша тIемашца шен оллалина бухадахкийна долу къаьмнаш дIакъаста гIоьртича, уьш юх-юха а тIемашца йийцарехь латтош йолчу.\nБритани -- Референдуман жамIаш хазахетарца довзуьйту ингалсан газеташа\nШотландехь дIаяхьанчу референдуман ойла йича, шайн къоман къаьхьа кхоллам карлаболуш болу вайнах хилла ца Iара цу хиламан терго еш. Доллу а дуьне а дара еарий дийнахь кIирделла кхажтассарна жамIашка ладоьгIуш. ХIунда аьлча, еккъа цхьаьна Евробертана юккъехь а ю масех пачхьалкхе, шайн оллалера дIайовла хьаьгна регионаш а йолуш.\nМасала, дукха хан-зама ю официала Испанина юккъе йогIуш йолу Каталони шен маршонехь къуьйсуш йолу. Италина долахь ларалуш йолу Къилба Тирол а ю Шотландех масала эца кийча, ткъа иштта Белгера Фландри а, Францера Корсика а. ХIинца цигарчу маршонехь къуьйсучийн кхин цкъа а ойла ян езар ю, шайн къийсаман мах а, мехалла а юхалуьстуш. Ткъа цигарчу Iедалша-м муххале а доккхасадаккхарца тIе ма эцний шотландхойн харжам.\nЦу юкъана, ша куьйгалла деш болчу мохк ша Iедалехь волчу хенахь бекъа ца баларх гIадваханачу Британин премьер-министро Кэмерон Дэвида пIераскан дийнахь дIахьедар дина, хьалхехьуо шен урхалло Шотландин а, Къилбаседа Ирландин а, Уэлсан а Iедалийн бакъонаш шорйийр ю аьлла делла хилла дош лардийр ду, аьлла.


Исламан Нур - Свет Ислама - 114-гIа дакъа\nИрахь хи мала магар, амма охьахиъна малар дикаха а, бакъахьара хилар а кхетор\nХIокху декъаца юкъаметтиг йолуш лакхахь далийна Кабшат (бинт Сабитан) хьадис а ду, АллахI реза хуьлда цунна.\n767. Ибн Iаббаса (АллахI реза хуьлда цаьршинна) дийцина: «(Цкъа) пайхамарна (АллахIера къинхетам а, маршо а хуьлда цунна) Замзамах хи делира аса, ткъа цо ирахь мелира и» (Бухари: 5617, Муслим: 2027).\n768. Ан-Наззал бин Сабрас (АллахI реза хуьлда цунна) дийцина: «(Цкъа) маьждиган кевне веаначу Iелас (АллахI реза хуьлда цунна), ирахь хи а мелла, тIаккха элира: «Боккъалаъ, АллахIан элчано (АллахIера къинхетам а, маршо а хуьлда цунна) деш гина ву-кха со - шун бIаьргашна хьалхха аса диннарг» (Бухари: 5615).\n769. Ибн Iумара (АллахI реза хуьлда цаьршинна) дийцина: «АллахIан элча (АллахIера къинхетам а, маршо а хуьлда цунна) дийна волучу хенахь кест-кеста леллашехь хIума яа дезаш а, ирахь (хи) мала дезаш а хуьлура тхан» (Тирмизи: 1881, цо аьлла хIара «хьасан» дарж долуш хьадис ду).\n770. Iамр бин ШуIайба дийцина, шен дас дийцира, шен дендас (АллахI реза хуьлда цаьршинна) дийцира аьлла: «АллахIан элчано (АллахIера къинхетам а, маршо а хуьлда цунна) ирахь а, охьахиъна а (хи) молуш гира суна» (Тирмизи: 1884, цо аьлла хIара «хьасан» дарж долуш хьадис ду).\n77I. Анаса (АллахI реза хулда цунна) дийцина: «Пайхмара (АллахIера къинхетам а, маршо а хуьлда цунна) стагана ирахь а волуш (хи) малар дихкина. Къатадата элира: «Оха Анасе хаьттира: «Ткъа (хIума) яар»? Цо жоп делира: «Иза гуттар а вон ду (вуно ирча ду)» (Муслим: 2024).\n772. Абу ХIурайрас (АллахI реза хуьлда цунна) дийцина, пайхамара (АллахIера къинхетам а, маршо а хуьлда цунна) элира аьлла: «Шух цхьаммо а, хIуъа хилча а, ирахь (хи) ма молийла, ткъа вицвеллачо - (ша мелларг) охьаIеттаде» (Муслим: 2026).\n Кхузахь дуьйцуш дерш Куфера маьждиган кевнаш ду.


Чернобылерчу бохаман 30 шо\nОхан-бутт 26, 2016\nТахана Чернобылехь бохам хилла ткъе итт шо кхаьчна. Зарратан реакторехь хиллачу эккхийтаро гIишлон тхов хIаллакбеш, радиоктиве дIаьвше мархаш стигал мел ю дIасаяьржира. Цул тIаьхьа, и дIаьвше мархаш Оьрсийчоьне, Беларуссе а, Къилба Европе а кхечира. И бохам бахьанехь шайн хIусамаш дIа а тесна, кхечу гIала баха охьаховша безначарех дуккхаберш Iедало Славутич гIалахь дIатарбина.\nТахана цу гIалахь дIахьош бу бохам бахьанехь белларш дагалацаран барамаш. Украинан президент Порошенко Пётр ву тахана цу гIала ван лерина цу барамашкахь дакъалаца. Киевера коьрта килс а ю бохам бахьнехь белларш дагалоцу барамаш дIахьош.\nРадиацин тIегIа хIинца а лекха ю Чернобылехь а, цунна гонах а. Ялх шо гергга хан ю реакторана тIехула онда тхов беш. Цуьнан Iалашо ши бIе гергга тон реакторан чохь дуьсу уран Iаламана кхераме ца хуьлийта кепара дIакъовлар ю.


Байначу баттахь Соьлжа-гIалахь вайна шен кIант цIавеана аьлла, орца дехначу нанас\nБайначу беттан 26-чохь Соьлжа-гIалахь вайна шен 36 шо долу кIант Хамурзаев Шамхан цIавеана аьлла, хаамбина цуьнан нанас Тоитас. "Кавказский узел" агенталло яздарехь, шен вайна кIант Старопромыслан кIоштарчу Кадыров Ахьмадан цIарахчу полкехь карийна аьлла, хьалхо дина дIахьедар а юхаэцна нанас.\n"Шен накъосташца цхьанхьа садоIуш хилла иза. Ницкъахойн карахь вара сан кIант аьлла, и информаци стенгара яьллера хууш яц со. Коьртаниг- сан кIант могуш-маьрша, шен цIахь ву. Сагатдарна Дела реза хуьлийла шуна", - аьлла нанас.\nМуьлхарчу дийнахь цIа веана шен кIант ца дийцина Тоитас, кхин тIех даьккхина къамел а ца дина цо.\nКарарчу беттан 7-чохь Ватсапан мессенджерехула орца дехнера Хамурзаев Шамханан нанас Тоитас, байначу беттан 26-чу дийнахь дуьйна кIантера кост ца кхочу шега, мехкан куьйгалхочуьнга дIакхачахьара шен аудио аьлла.\nНанас дуьйцура, шен кIант Шамхан, кхаа беран да, байначу бетан 26-чу суьйранна араваьллачул тIаьхьа юха ца веана бохуш. "Хьан вигина, хIунда вигина, стенга вигина хууш дац. Тхоьга цунах жоп луш стаг а вац", - бохуш, дIахьедора нанас.\nШен кIант ламазца, мархица а вара, гIуллакх доцчу гIертар волуш а вацара, хьанал сом доккхуш вара бохуш, дуьйцура Тоитас.\n"Кавказский узел" агенталлан корреспондент зIене ваьлча, нанас хаамбира, шен кIант волу меттиг билгалъяьлла, иза гар а хилла шайн аьлла. Кадыров Ахьмадан полкан декъехь латтош ву иза аьллера цо. Керлачу шеран мукъаденош чекхдевллачул тIаьхьа цхьацца хеттарш а дина, цунах йист йоккхур ю аьлла шайга бохура хIетахь нанас.