– Хьалхара кхо класс киргизийн маттарчу школехь чекхъяьккхинера ас, цундела нохчийн маттахь яздан а, деша а ца хаьара. Юьртарчу школехь нохчийн мотт хьоьхуш Гойтемиров Висарсолта вара. ХIинца хаьа, говза хьехархо хиллера иза.\nШо даьлча шерра нохчийн маттахь яздан а, деша а Iемира суна, ткъа коьртаниг, ненан маттахь йоьшуш самукъадолура… Тхайн юьртахь юьхьанцара школа бен цахиларна, кхидIа деша лулара юьртарчу школе вахча а, сан дешаран тIехь тергояр ца дитира Висарсолтас. ХIара еша, важа еша олий, нохчийн маттахь книжка, журнал, газет лора. Лакхарчу классашкахь, юха а цуьнан Iаткъамца хир дара иза, цхьацца йозанаш дан воьлча, дуьххьара сан и къайле евзинарг а Висарсолта вара. Шена тIаьхьа а хIоттийна, районан а. «Ленинан некъ» а газетийн редакцешка а кхийлира. Дуьххьара цо вовзийтира суна Айдамиров Абузар а, тIаьхьо Окуев Шима а, кхиболу яздархой а. Со билггал тешна ву, поэзин атта боцчу новкъа со валар, сайн дуьххьарлера нохчийн меттан хьехархо Гойтемиров Висарсолта бахьана долуш нисделла хиларх».\nШайн юьртахь юьхьанцарчу школехь дешна ваьлча, Шайхиев Iалвадис Галайтахь 5–6 классашкахь, Мескитахь 7–8 классашкахь дешна, цул тIаьхьа Нажин-Юьртара юккъера школа-интернат чекхъяьккхина.\n1964 шарахь Замай-Юьртарчу школе хьехархочун балха вахна Шайхиев Iалвади. Школехь цхьана шарахь болх бинчул тIаьхьа, 1965 шеран октябрь баттахь, Нажин-Юьртан партин райкоман секретара кхайкхина дIа а вигна, «Коммунизман маяк» газетан редакцин къинхьегамхойн кехатийн отделан заведующи хIоттийна. 1965 шарахь Нохч-ГIалгIайн пачхьалкхан педагогически институтан историко-филологически факультетан нохчийн меттан, литературин, оьрсийн меттан, литературин хьехархой кечбечу отделени заочно деша вахна.\n«Коммунизман маяк» газетехь деа-пхеа шарахь болх бинчул тIаьхьа, 1970 шарахь «Ленинан некъ» газетан редакце схьавалаво Шайхиев Iалвади. Оцу газетийн редакцешкахь кхиамца болх бина цо. Журналистан говзалла караерзца цхьаьна, газеташкахь болх баро гIо дора исбаьхьаллин литературин корматалла кхиарехь а.\nШайхиев Iалвади 1973 шеран гурахь Советски Эскаре гIуллакх дан вигна. ХIара яздархочун корматалла йолуш вуйла хиъча, кхунна тIе диллина ша гIуллакдеш волчу эскаран декъан истори язъяр. Эскарехь кхочушдечу кхечу дерриге гIуллакхех мукъа а витина и болх язбар тIедиллина керла веанчу салтичунна. Болх язбина ваьлча, совгIатна эскарера мукъа а витина, цIа вохуьйтур ву а аьлла. Шайхиев Iалвадис лерина кхочушдина шена тIедиллинарг. Шайн эскаран декъан истори яз а йина, иза хьаькмашна йовзийтина. Цара чIогIа реза хилла, къобал бина кхуьнан болх. «50 лет на боевом посту» цIе а йолуш, 1975 шарахь Москвахь зорба а тоьхна, араяьлла и книга. Шайхиев Iалвади, шаьш ма-аллара, эскарехь яккха езачу хенал хьалха мукъа а витина, 1974 шеран август баттахь цIа ваийтина.\nШа миччахьа хилча а, муьлххачу а балхахь велахь а, поэзица йолу кхоллараллин уьйраш юьтуш ца хилла /алвадис, яздархочун корматалла караерзош, исбаьхьаллин литературехь болх бар шардеш хаддаза къахьегна цо. Москва деша а вахна, 1979 шарахь М. Горькийн цIарах йолчу литературни институтехь Лаккхара литературни курсаш чекхъяьхна.\nТайп-тайпана белхаш бина Шайхиев Iалвадис. Цхьана муьрехь Нохч-ГIалгIайн пачхьалкхан уиниверситетехь нохчийн литература хьоьхуш болх бина. 1980 – 1990 шерашкахь Нохч-ГIалгIайн Яздархойн союзехь юьхьанца пропагандин бюрохь балх бина, тIаккха «Орга» альманахан редактор лаьттина. Цигахь болх беш Iалвадина юххера бевзина нохчийн цIеяххана болу яздархой Мамакаев Мохьмад, Сулаева Мохьмад, Ахматова Раиса, кхиберш а, цара гIо-Iуналла а дина къоначу поэтан. Айдамиров Абузаррий, Окуев Шимий хьалххе вовзийтинера Iалвадина шен хьехархочо Гойтемиров Вахарсотас. Цу шинний гIоьнца дуьххьара литературин новкъа валар нисделира шен, олу поэта. ТIаьхьа шен дагалецамашкахь доккхачу баркаллица яздийр ду цо шена гIо дарехь комаьрша хиллачу оцу яздархойх лаьцна.\nСоьлжа-ГIалахь «Литературная Чечено-Ингушетия» журнал схьадиллича, цуьнан редактор хIоттийна Шайхиев Iалвади. Юьхьанца хилла цIе а хийцина и журнал арадийлина Нохчийчохь тIемаш болабаллалц. Кхин метта а ца хIоттийна. Цул тIаьхьа Шайхиев Iалвадис Хасав-Юьртахь нохчийн маттахь архоьцучу «Халкъан аз» газетан отделан редакторан болх бина. 2007 шарахь Соьлжа-Г/ала цIа а веана, оьрсийн маттахь арадолчу «Вайнах» журналан поэзин отделан редакторан балха хIоьттина. ХIинца «Орга» журналан редакцехь балхахь ву.\nШайхиев Iалвади яздан хьалхе волавелла, шен 13 шо долуш язйина цо дуьххьарлера стихаш. 1962 шарахь 14 октябрехь арадаьллачу «Ленинан некъ» газет тIехь зорбатоьхна Шайхиев Iалвадин «Накъост, хаалахь» цIе йолу стихотворени. Иза поэтан зорбанехь араяьлла дуьххьарлера стихотвлрени ю, оцу хенахь 9 классан дешархо хилла кIант. Нажин-Юьртахь школан дешархо волуш Iалвадига кхайкхина Нохч-ГIалгIайн Яздархойн союзо дIахьочу къоначу яздархойн семинаре. Поэзин секцехь йийцаре йина /алвадин стихаш. Цхьаерш зорбане магийна. 1963 шарахь «Ленинан некъ» газетан агIонаш тIехь а, «Орга» альманах тIехь а зорбатоьхна «Лаьттан дай», «Даймахке маршалла», «Комсомольцан дош», «Къинхьегаман марш», «Заманан мохехь» цIерш йолу стихотворенеш. Иштта дIаболабелла поэтан кхоллараллин некъ. Оцу муьрехь къоначу поэтан стихаш арайийлина муьран зорбанехь а, юкъарчу гуларшкахь а.\nШайхиев Iалвадин хьалхара книга араяьлла 1969 шарахь. Иза «Синхаам» цIе йолу стихийн гулар ю. Цу тIехь зорбатоьхна авторан хIетахь язйинчарах тоьлла йолу стихаш. Царах ю: «Поэзи», «Нана ю хьоьжуш», «Синхаам», «КIац», «БIаьстенан дийнахь», «Гуьйренан амалш», кхийолу а стихаш. «Синхаам» гуларх лаьцна литературни критика Бурчаев Хьаьлима яздина: «Къоналлин шовкъ, дахарх воккхавер, Даймахке, Iаламе, нене, езачу йоIе, доттагIашка безам – уьш ду оцу жимачу гуларо шена чулоцурш. Ткъа цаьрца цхьаьна, ша хаьржинчу къилбанна – кхоллараллехь къахьегарна – тешаме виса лаам а, оцу некъан жоьпалла шена дика хаар а довзуьйту цо шен хьалхара байташ ешархошна:\nКIиллошха ца гIерта\nРаз муцIар сетто,\nХарц новкъа пал.\nЯйн хьожа гIиттош,\nАс лоьху хьаналлин\nМа ала, поэзин\nБолх бу сов атта –\nПоэзи лору ас\nКIезиг бу, хевшина\nТоьхна берш халкъашка\nШайхиевн лирикин къоначу турпалхочун жимчохь йина ойланаш адамаш лелачу некъех лаьцна ю. Уьш хьийзина я нийса гуш, цу некъийн хьеший муьлш бу-те? дахаран некъаш доьхначех мила ву-те? – бохучу хаттарша садуу цуьнан.\n…Ас нене хоттура тIаккха:\n«ДIо некъо кхачаво стенга?\nХьенан ницкъ кхаьчна и баккха,\nЦу новкъа боьлху нах хьаьнга?»\nАмма нанас делла жоп и кхетош дац, хIунда аьлча «цу дешнийн маьIна деш, кхета, со хIетахь бер дара доккха», – боху Iалвадис.\nИшттачу хаттаршна жоьпаш дахаран некъаша ло, «къоналла хьаьрчина дегIах», пешан кхерчан са ларбеш ца Iавелла, «аьрхалло акхаваьккхинчунна». Цо «идадо дорцан некъаш, Iаламца къийсаме вуьйлу. Хедайо ламанийн зIенаш, аьрзунах тIам лестош шуьйра». Къоналлин алуно зевне доху цуьнан деган мерзаш, Даймахках, бIаьстенах, безамах иллеш дохуьйту. Оцу цIеначу, лаккхарчу синайамаша араваьккхина, дахаран маьIна лахаран «некъаша дIавоьхучунна» «кховдадо вертанан тIемаш». Шен мехкан, дайн некъаш гездеш лелачу хенахь хезначо а, гиначо а сацамболлуш ойла а, Iалашо а билгалйоккху цунна:\nСоьгахь ю сан халкъан тахне,\nДаймехкан кхане а ю.\nЦушимма куьг лаьцна варна,\nБилггала со ирсе ву.\nХинволчу поэтан Шайхиев Iалвадин кхоллараллин ницкъех тешош могIанаш кIезиг дац ткъе итт сов стихотворенеш юкъаяханчу цуьнан дуьххьарлерчу гуларехь: «Нана ю хьоьжуш», «КIац», «БIаьстенан дийнахь», «Гуьйренан амалш» цIерш ерш лаккхара синхаамаш говзачу нохчийн маттахь схьабеллар ду.\nШайхиев Iалвадин «Синхаам» цIе йолу хьалхара гулар, вай лакхахь ма-дийццара, къоначу деган синхаамаша дахаран хаттаршна жоьпаш лаха новкъаваьккхинчу жимачу стеган дог-ойла ястар ду ала догIу».\nШайхиев Iалвадин цIе нохчийн литературехь чIагIлуш дIаяхара цуьнан араюьйлучу керлачу произведенешца. Поэтан стихийн шолгIа гулар яра 1971 шарахь зорбанера араяьлла «Безаман алу». Цу тIерачу стихашкахь гуш дара поэтан исбаьхьаллин дош кхуьуш хилар. Теманашца, ойланашца, исбаьхьаллин басаршца гIеххьа шуьйра ю поэтан шолгIа гулар хьалхалерчуьнца юьстича. Лирически турпалхочун кхетам мелла а кIаргбелла, цуьнан ойланаш шуьйра ю, лаамаш беркате бу:\nБезам бу, ткъес хилла,\nСан дагчохь богуш,\nСан халкъан цатемаш,\nЛаьар-кха къурд байта,\nТIаккха со хир вара\nТIам тоьхна шуьйра,\nХIора а заманан\nИрсечу нуьйра хаийна,\nВоккхавеш цу ирсах\nIабо сайн кийра.\nКхузахь мелла а билгалйолу поэтан дхаран Iалашо а, цо поэзина хьалха хIитош болу лехамаш а.\nШайхиев Iалвадин кхоллараллехь шаьш лаьтташ ю цуьнан «50 лет на боевом посту», «Яьссин къоналла» цIерш йолу прозин книгаш. Оьрсийн маттахь язйинчу «50 лет на боевом посту» цIе йолчу книги тIехь Шайхиев Iалвади эскарехь волчу хенахь цо гIуллакхдеш хиллачу эскаран декъан истори ю, цуьнан командованин тIедилларца язйина. Иза зорбанера араяьлла 1975 шарахь Москвахь.\n«Яьссин къоналла» – очеркийн гулар ю. Цуьнан чулацамехь авторна юххера бевзаш болчу юьртабахаман къинхьегамхойх лаьцна 7 очерк ю: «Лаьтто Iамийна вайн мотт», «Дезде деана юьрта», «Тхо кханенга хьуьйсу», «Оцу халачу шерашкахь», «Аренашкахь са хьалхе даьржа», «Кераюккъехь седарчий», «Яьссин йистехь хезна дийцар». Оцу очеркийн тексташкахь хаало уьш язйинарг поэт хилар, лирически произведенешкахь санна, авторан дегайовхо ю цаьрца. Шен турпалхой «догцIена, комаьрша адамаш» хиларх, церан къинхьегаман хьуьнарех воккхавен автор. Iаламан исбаьхьалла гайтар, авторан айаме синхаамаш текстехь хаалуш хилар ю оцу очеркийн исбаьхьбаллин шатайпаналла. Шен турпалхойх лаьцна автора яздо: «Уьш малхо кхерзина яххьаш а, балхо берчаш яьхна куьйгаш а долу адамаш, суна гергара а, хьоме а хилла дIахIиттина. Цаьрца долу хIора цхьаьнакхетар, дагна боккха там беш, сан дахарехь шатайпанчу маьIне хуьлий дIахIутту.\nСан самукъадолу цара лаьттан хьокъехь къамелаш деш, сан самукъадолу цаьрца ламанан юьртахь Iуьйренаш а, суьйренаш а тергалъеш. Сан самукъадолу цаьрца, царна юккъехь». Ишттачу юьстахвийларшкахь автора шен ойланаш йоькъу йоьшуш волчуьнца, иза даггара тешаво ша дуьйцучух. «Яьссин къоналла» очеркийн гулар араяьлла 1977 шарахь.\nШайхиев Iалвадин рогIера гулар «ГIа-буц» араяьлла 1978 шарахь. Цу тIехь 43 стихотворенешца цхьаьна зорбатоьхна ю гуларна цIе елла йолу поэма «ГIа-буц» а. Оцу гуларан дешхьалхенан автор волчу поэта Осмаев Асланбекан цуьнан чуламах лаьцна яздина: «…Iалвадис дуьйцург, тешориг, кхайкхориг – шена даггара везачу, ша даггара лоручу таханлерчу ешархочун синхаамечу ойланашкахьа дерзина ду. «Хьоьца хьайцца» къамел деш, хьох дагаволуш ву и догцIена ламанхо. Хьо шен философин ойланех, чолхечу дахарехь ша бечу тидамех кхета, шен ирс хьоьца декъа чIогIа лаьа цунна. Цундела, дуьйцучун бухе хьаьжжина, тайп-тайпана бу стихийн мукъамаш».\n«ГIа-буц» цIе йолу поэма нохчийн легендин буха тIехь язйина ю, иза «Вайнехан дийцар» аьлла, билгалъяьккхина автора. Нохчийн къоман Iадаташ, ламасташ талхош инзаре тешнабехк бина Муцас шен доттагIчунна Гелина, шена езаш хилла йоI ЗагIа цуьнга яхар бахьана долуш.\nТешнабехкаца ша Гела вер къайладахна моьттуш, ЗагIа а ялийна, цуьнца вехаш ву Муца. Амма зулам бекхам боцуш ца дуьсу.\nДыхаев Вахас шен «Шайхиев Iалвадин кхоллараллехь даймехкан, халкъийн доттагIаллин, машаран мукъамаш» цIе йолчу статья тIехь яздина: «Цхьана а заманчохь а тешнабехк, ямартло къайла ца яьлла. Нравственни цIена, тешаме хиларе кхойкхуш ду «ГIа-буц» цIе йолу дийцар. Автора кIеззигчу басаршца дагахь лаьттар долчу кепара кхоьллина цу тIехь ЗIагIин а, Гелин а васташ. Иштта гойтуш ду хIеттахьлера вайнехан дахар-Iер, церан амалш, оьзда гIиллакхаш, массо хенахь а доллучул деза а, сийлахь а ламанхоша лоруш хилла долу.\nНравственни бакъонех ваьлла, мел боьхачу а некъашца, гонах мел берш юьстах дIа а тоьттуш, шен лаам, ала тарлахь Iалашо кхочушъян дIагIертар атта-м ду стагана, амма дахарехь зеделла ма-хиллара, боьхачу некъашца даьккхина лааман мутт дIовше доьрзу. Иштта нехан еза кхиэл тIеоьцу Муцас а».\nШайхиев Iалвадис литературехь эвсараллица болх бина хан ю дIадаханчу бIешеран 70-гIа – 80-гIа шераш. 1980 шарахь араяьлла цуьнан «Синпха» цIе йолу стихийн гулар. «Сан иллеш», «Аве-Мария», «Нэстинарки», «Мцхетера шахьар», «Са ма гатде», «Кхолламца къамел», «Ахь соьца ма дуста…», кхийолу а мехала чулацам болу стихотворенеш ю гулар тIехь зорбатоьхна. Амма хIетахьлерчу литературни критикехь билгалдаьккхинера «Синпха» гуларан чулацам шеца мелла а сакхташ долуш бу, аьлла. Яздархочо Яхъяев Лечас оцу книгех лаьцна йолчу шен «Стенна сагатдо поэта» цIе йолчу статья тIехь яздина: «Кхоъ гергга зорбанан лист барам болчу сборникана юкъаяхна стихаш коьртарчу декъана «нана – езарг – нийсархой – ша поэт» готта го чулоцуш бен яц. Дийнна схьаэцча хила йогIучул алсамха хетало «кешнийн» шело хьакхаелла ойланаш – «упханан къоралле вижча», «коша тIе зезаг», «безаман Iожалла», «со-м дийна вацара», иштта дI.кх.а. …Меттан сакхташ кIезиг ца нисло сборникехь. Дашах нийса пайдаэца ка ца даларо талхадо цуьнан маьIна, бодане дуьту хIоттош долу сурт. Литературни маттаца йогIуш яц хIара форманаш а: цаьрцанна (110 агIо), соьцанна (51 агIо). …Билгалдаккха деза хьалха арайийлинчу книгашца юьстича, хIара тIаьхьарниг исбаьхьаллин агIорхьара гIеххьа ледара хилар.\nАмма шен серлонах юьзна, дахаран Iаь кхетта, адамийн дегнашца цхьаьна етталуш, церан дика гIуллакхаш хестош, волчуьнца къуьйсуш еха бакъйолу поэзи. Сингаттаман дохк Iилла ца еза авторан могIанашна тIехь».\nШайхиев Iалвади вуьрхIитта книгийн автор ву. Лакхахь вай хьахинчарал совнаха зорбанехь араевлла поэтан книгаш: «Стогаллин бIаьвнаш» (1986), «Эхь-бехк» (1990), «Iожаллел лекха ду дегнаш» (2012), «Безаман декхар» (2014). Оьрсийн маттахь:«Огонь в очаге» (1975), «Багряный листик тополя» (1983), «Ночные птицы» (1986), «Башни чести» (1990), «Заповедь» (1990). Шайхиев Iалвадис 1997 шарахь Дыхаев Вахица цхьаьна хIоттийна «Нана-Нохчийчоь» цIе йолу нохчийн поэтийн стихотворенийн гулар, иштта Дыхаев Вахица цхаьна язйина 10-чу классана нохчийн литературин учебник а (2009).\n«Безаман декхар» авторан коьрта книга ларало. Иза яздархочун арайийланчарах уггар йоккханиг ю. Книги юкъаяхна Шайхиев Iалвадин ерриг ала мегар долуш произведенеш. Цу тIехь зорбатоьхна ю 182 стихотворени; 8 поэма, берашна шиъ туьйра, очерк, эссе, «Кхаж» цIе йолчу романан дакъош, «Бетарсолтас дуьйцу» цикл юкъара 4 дийцар, нохчийн 7 яздархочух лаьцна авторан дагалецамаш.\nШайхиев Iалвадин поэзи дуккха а хIуманан ойлайойтуш ю. Даймохк а, нана а; дахаран чолхенаш а, адамийн кхолламаш а; доттагIалла а, безам а; гIиллакх-оьздангалла а, ямартло а; жоьпалла а, тIаламазалла а; мехкан Iалам а, и Iалашдан дезар а – иштта шуьйра бу цуьнан лирикин, эпически поэзин чулацам.\nПоэтан лирически турпалхо даим лехамехь, къийсамехь ву:\nСо дахаран хIорда чохь ловзу,\nДерачу тулгIешца къуьйсуш,\nЗаманан къайленаш йовза\nЛаьтта тIехь маьрша ког луьйзуш.\nАьрзунах вуьйлу со тIома,\nIаламан маьIданаш оьхку.\nЦа хIуттуш дуьхьлонна гора,\nСайн дин ас хьалхахьа хоьхку.\nХIор денна къийсаман новкъахь\nМох хьоькхуш баьжна сан накха.\n…Ас къуьйсу тулгIешца хIордан\nАдамийн дегнашка кхача.\n«Дахаран хIорда чохь»\nДаймахкаца, халкъаца цхьаьна хиларца, царна хьанал, пайдехьа хиларца кхочу стаг сийлалле, боху лирически турпалхочо: «Сий даккха хьо новкъа волуш, Къонаха, диц ма делахь: Сий хир ду махко а лоруш, ЦIа некъ бахь, гIел ца луш, ахь!».\nМахке беанчу баланах юьзна ю «Нохчийчоь – 1995» цIе йолу стихотворени, амма поэта чагIдо: къоман доьналлица, цуьнан кIентийн хьуьнаршца юха цIинлур ю Нохчийчоь:\nЯ бIаьрхиш ца тоьи, къурдаш ца тоьи –\nТезеташ – массанхьа. Белхарш ца тоь –\nТIом кхехка. Чхьагбуьйлу иза де-дийне.\nХIинца а цо зоь хьо. Хьан кIентий зоь –\nКхоьллинчо лензалла хьуна ю елла.\nХьан кIентий мел лаьтта, сан Нохчийчоь!\nШайхиев Iалвадин кхоллараллехь яккхий лиро-эпически произведенеш а ю: «ГIа-буц», «Седарчийн ловзучу буьйсанна», «Лазаман лорах», «Жоьпалла», «ЧIагIо», «Безаман декхар», «Дорцан буса», «ЧайтаI» цIерш йолу поэмаш, «Дерачу кхолламан кхиэл» цIе йолу стихашкахь язйина повесть.\nЛирикин жанран тайп-тайпана форманаш а, тайп-тайпана дIахIоттам болу стихотворенеш а ю поэтан кхоллараллехь. Масала, байтех лаьтташ ю хIара стихотворени:\nСтаг велча, юьртахь зударий боьлху.\nЗуда лахь, юьртахь зударий боьлху.\nТезетахь божарий гIайгIане лаьтта.\nБIаьргех хи ца гойтуш, ойлане лаьтта.\nГIиллакх ду иштта и схьадеъна ломахь.\nАмма кхин цхьа гIиллакх схьадеъна ломахь:\nЦIий Iано дов гIаттахь дош даше даьлча,\nДов духу, зударийн мохь-цIогIа даьлча.\nВайх хIора ларван уьш ницкъ болуш хилла.\nХIоранна там бан уьш комаьрша хилла.\nТкъа тахна тезет ду: зуда дIаяьлла.\nДахаран хIу тесна, иза дIаяьлла.\nХьаста вай цкъа а и кара ца эцна.\nТкъа тахна хьош ю и, белшаш тIеэцна.\nДелхийша, адамаш! Тийна ма лаьтта?\nЗуда яц – Нана ю кховдош ерг лаьтте!\nЗударшка, наношка болчу лаккхарчу лерамца язйина хастаман гимн санна ю и стихотворени. БархI байтах лаьтташ ю иза. Байт – шина могIанан строфа ю. Байтехь йолу ши стих вовшашца рифмица йозаелла а хуьлу, рифма йоцуш а хуьлу. ХIокху стихотворенехь хIора байт рифма йолуш ю, цуьнан ши стих зударийн рифмашца вовшах йозаелла ю. Поэтан стихкхоллараллин говзаллин цхьа агIо билгалйолу оцу стихотворенехь а.\nШайхиев Iалвадин стихаш арайийлина ингалсан, французийн, немцойн, японийн, Iаьрбийн, кхечу а меттанашкахь.\nНохчийн хIинцалера поэзи дебаш ю Шайхиев Iалвадин лирикица.\nСинхаам. Стихаш. Грозный, 1969. Безаман алу. Стихаш. Грозный, 1971. Яьссин къоналла. Очеркаш. Грозный, 1977. ГIа-буц. Стихаш, дийцар. Грозный, 1978. Синпха. Стихаш Грозный,1980. Стогаллин бIаьвнаш. Стихаш, поэмаш. Грозный, 1986. Эхь-бехк. Грозный, 1990. Нана-Нохчийчоь. Нохчийн поэтийн байтин гулар. Хоттитйнарш: В. Дыхаев, I. Шайхиев. Махачкала. 1997. Нохчийн литература. 10-чу классана учебник. Грозный. 2009. (В.А. Дыхаевца цхьаьна). Iожаллел лекха ду дегнаш. Стихаш, 2012. Безаман декхар. Поэзи. Проза. Грозный, 2014.\nОгонь в очаге. Стихи. Грозный, 1975. 50 лет на боевом посту. М., 1975. Багряный листик тополя. Стихи, поэмы. Грозный, 1983. Ночные птицы. Стихи. М., 1986. Башни чести. Стихи. Грозный, 1990. Заповедь. Стихи. М.,1990.


Балхара дIабаьхна Лубянкехь герз детташ видео яьккхина ФСБ-н белхахой - зорбанан гIирсаш\nМосква, Любянка, 2019 шо, ГIуран-беттан 19-гIа.\nБалхара дIабаьхна Лубянкехь герз детташ видео яьккхина ФСБ-н белхахой\nОьрсийчоьнан Федералан кхерамазаллин сервсан куьйгалло балхара дIабаьхна стохка ГIуран-баттахь Лубянка майданахь шайн гIишлонна тIелатар дича герз деттар мобилан телефонашца дIаяздина болу ФСБ-н белхахой. Цунах лаьцна хаам бо зорбан гIирсаша, шайн хьасташна тIе а тевжаш.\nИштта ФСБ-н гергарчу РБК-н хьастано дийцарехь, индустрин сферехь коррупцица къийсам латточу "П" олучу декъера дIаваьккхина 16 стаг.\nШен агIор Znak.com зорбан гIирсо хаам бо, балхара дIаваьккхинарг 5 стаг ву бохуш. Цо дийцарехь, уьш "цхьа муьлш бу а ца хуу майораш бац, лаккхара даржашкара нах бу".\nФСБ-н могIаршкара дIабаьхна видео а йоккхуш иза WhatsApp-хула дIасакхехьийтинарш а, зорбан гIирсашна иза яхьийтинарш а.\nРБК-но дехар дина Оьрсийчоьнан ФСБ-н юкъараллица уьйраш латточу центре цу хьокъехь хаам бахьара аьлла. Znak.com сайто яздо цу хаамах лаьцна официалан комментари эца аьтто ца баьлла шен бохуш.\nМосквахь ФСБ-н гIишлонна хьалха герзаш диттира ГIура-беттан 19-чу сарахь. ФСБ-н цхьа белхахо вийра, кхин а виъ чевнаш хилла вара. Царах цхьаъ велира госпиталехь. Чов хилла вара ларамаза цу меттехь нисвелла маьрша вахархо а. ТIелатардинарг вийра.\nТалламан комитето бехктакхаман гIуллакх долийнера ницкъаллин структурийн белхахошна тIелетар дарна, герз диттинчуьнан цIе а йоккхуш. Иза вара 39 шо долу Подольск гIалара Манюров Евгений. Цуьнан петарехь таллам бича карйинера тайп-тайпана герз.\nЦо и зулам даран бахьана цкъачунна къастийна дац. Кремлехь элира ФСБ-н белхахошна Манюровс герз деттар "хьеравалар" гучудалар дара аьлла.


Европан кхеташоно (ЕС) Оьрсийчоьнна дуьхьал керла санкцеш яьхна, ЛГБТ-н векалшна а, Iедалхошна критика ечарна а тIехь ницкъбарна. Цунах лаьцна хаам бина кхеташонан пресс-гIуллакххоша.\nЕС-н официалан журналан зерашца, Устрада гIалин полицин хиллачу куьйгалхочух Катаев Аюбах а, мехкан вице-премьерах, ницкъхойн «Терек» декъан буьйранчах, "Патриот" цIарца дика вевзачу Висмурадов Абузайдах а хьакхалуш ю тоьхна санкцеш.\nЕвропан кхеташонна хетарехь, Нохчийчохь ЛГБТ юкъараллан векалш лоьхуш, тIаьхьабевллачийн куьйгалла деш ву ша Висмурадов.\nКатаев, динчу дIахьедарехь билгалдаккхарца, бехке ву "Оьрсийчохь шога адамийн бакъонаш хьешарна", дуьйцучу зуламашлахь ду ницкъбар а, шен лаамехь нах лецар а, сецабар а, кхел йоцуш уьш байъар а.\nЕвробертан пачхьалкхашка вар дихкина Висмурадовна а, Катаевна а. Нагахь санна, церан активаш шайн дозанаш тIехь йолчу банкашкахь хаалахь, уьш дIакъовлур ю аьлла.\nВисмурадов а, Катаев а, Нохчийчоьнан куьйгалхо Кадыров Рамзан а санна, дуьххьара а доцуш, рогIехь хIоттош ву санкцешна кIел – Американ Штаташа кхайкхийра царна и таIзар хьалхо. Iамеркан финансийн министралло "Магнитскийн низам кхочушдеш санкцеш кхайкхийра Висмурадов Абузайдна а (вуьшта йоккху цIе "Патриот"), Росгвардин Нохчийчуьрчу урхаллан СОБР "Терек" олучу тIеман декъехь гIуллакх дечу эскархошна а 2019-чу шарахь. Царна бехке дуьллура республикехь ЛГБТ-н юкъараллан декъашхойн бакъонаш талхор.\n"Новая газетана" еллачу интервьюхь Гезмахмаев Сулимана дуьйцу Кадыров Ахьмадан цIарахчу полкехь нах бойъучу хенахь Висмурадовн ролах лаьцна а.\nКарладоккху, Чиллан-баттахь дIахьедира Висмурадовс къаьркъа мелла каравеана стаг "хIаллаквийр" ву аьлла. Лацарал совнах, цунна гIуда а тухур ду, машен лело бакъо а схьайоккхур ю, кхин а тIе таIзарш а лелор ду элира цо.\n"Къаьркъа мелла стаг дIавахийта ца веза, иза чуволла веза, гIуда тоха деза, массо а хIума а тоха еза, цунна цхьа а пощада яц. ХIаллаквийр ву-кх вай къаьркъа мелларг, дополнительно вай еш йолу наказани а йийр ю, вай наказани муха йо, вайна ма хаьа", - элира Висмурадовс социалан машанашкахь яржийначу видео тIехь.\nЕвропан Барто санкцеш тухур ю Висмурадов Абу-Зайдна а, Катаев Аюбна а\nВисмурадов: Къаьркъа мелла стаг хIаллаквийр ву-кх вай (+видео)\n"Патриот" могуш-маьрша ву". Кадыровс бакъ ца до Нохчийчоьнан вице-премьер цомгуш хилар


Клетка — Википеди\nКлетка (латинан маттахь cella «жима чоь» бохург ду)- массо а садолчу хӀуманийн коьрта дӀахӀоттаман а, функцин а, биологин а дакъа ду. Клетка- дахаран уггар жимаха барам бу. Клетканашах «дахаран гӀишлойн блокаш» олу. Клетканаш толлуш долу Ӏилманах клеткан биологи я цитологи олу.\nБелокаш а, нуклеинан муьсталш юкъайогӀуш йолу мембранан чуйиллина цитоплазмех лаьтташ ю клетканаш.\nОраматийн а, дийнатийн а клеткийн доккхаха долу дакъа, оптикан микроскопица (1 тӀера 100 микрометре кхаччалц) бен гуш дац. Электронан микроскопо дуккха а лекхара къастар ло. Цо ма-дарра клеткан дӀахӀоттам гойту.\nОрганизмаш шина тайпана йоькъуш хуьлу: цхьа клетка йолу (масала бактери) я дукха клеткийн (ораматаш а, дийнаташ а).\nЦхьа клетка йолу организмаш алсамчу барамехь микроорганизмийн классан юкъайогӀуш ю. Ткъа ораматийн а, дийнатийн а клеткан дукхалла тайп-тайпана хуьлу. Талламхоша дагардина, адаман организмехь шовзткъе триллион (4×1013) клетка ю. Царех дезткъа (80) миллиард коьртан хье чохь ю. Клетканаш гучуяьккхина Роберт Гуко 1665-чу шарахь. Клетка керстачу келлиях тера хиларна, шен делларна cell цӀе тиллира цо.\n1839-чу шарахь Маттиас Якоб Шлейдено а, Теодор Шванно а кечйира клетканийн теори. Оцу ойланехь тӀекхиаран Ӏилмано тӀечӀагӀдо: хӀора чохь садолу хӀуманан цхьаъ я масех клетка ю; клетканаш массо а дийначу хӀуманан дӀахӀоттаман фундаментале дакъа ду; клетканаш хьалха хиллачу клетканашах кхоллалуш ю.\nМел лахара а дуьнентӀехь клетканаш 3,5 миллиард шо хьалха гучуяьлла.\nХьост — «https://ce.wikipedia.org/w/index.php?title=Клетка&oldid=5454760»\nТӀаьххьара хийцам бина 2021, 11 январь 11:29\nХӀокху агӀонна тӀаьххьара хийцамаш бина: 2021, 11 январь, 11:29.


НОХЧАЛЛА — СУННАТАХ ЛАЬТТАШ Ю! — Kulturverein Ichkeria\nПубликация от 13.03.2018 рубрика: Культура\nВайн Пайхамарна ша вина, ша кхиина шен мохк безаш хилла хилар — вайна хууш долу бакъдерг ду. Делера салам-маршалла хуьйла цунна!\nКъематдийнахь шена шух уггар гергахь хинверг — шух гIиллакх хазадерг ву, аьлла Элчано.\n«Эхь — иманах цхьа дакъа ду» — аьлла Элчано. Делера салам-маршалла хуьйла цунна!\n«Делах а, къематдийнах а тешаш волчо хьаша-да лоьрийла», — аьлла Элчано. Делера салам-маршалла хуьйла цунна!\nНохчий комаьрша нах хилла. Ша ваьлла, керла хIусам а, доьзал а кхолла, охьахиина волчу гIийла воллучу стаге, цхьа хан билгал а йоккхий, хIоккхул йолчу хенан юкъана, олий, воттана даьхни луш ламаст хилла нохчийн, цуьнга шен даьхни доладайта. Вукхо, и хан дIаяьлча, шега схьаделла долу даьхни юхалуш хилла, оцу юкъана дебна, совдоьвлла долу даьхни цунна шенна а дуьсуш, даьхни долчо тIера ял а ца оьцуш. «Воттана даьхни далар» — олуш хилла цунах нохчаша. Цундела даим беркат лаьттина Нохчийчохь. Комаьршо йолччохь беркат а хуьлу. Нохчий даим хилла камаьрша а, вовшка хьовсуш а, де доьхна веанчунна дан гIо долуш а.\nИштта охьадагардан кхин а дуккха а ду уьш. Вай масаллина дахкийнарш коьртанаш бен дацара. Вайна билгалдолу-кх — нохчалла суннатах лаьтташ хилар, нохчалла – хаза гIиллакх хилар.\n© Хабаев Исмаил


Нохчийчуьра автоинспектор ведда, Зеленокумскехь некъахьовзамехь стаг а вийна\nЛахьан-бутт 03, 2018\nСтаврополан махкахь Toyota Camry машенна урхала деш хиллачу ГИБДД-н инспекторо, Зеленокумскехь тIе машен тоьхна, вийна некъ тобеш хилла белхахо. Цул тIаьхьа, РЕН ТВ-но бинчу хаамца, дуьхьал лелхаш полисхой а болуш, чекхйиккхина иза некъан полицин постана.\nЭххаре а ГИБДД-н белхахошна кхоьссина йитина карийна хьалхе йохийна йолу машен. Цу чохь карийна тапча а, тапчин патарманаш а, полисхочуьнан духар а.\nСоциалан машанакахь яздарехь "учетера" дIаяьккхина хиллачу машена чохь 4 стаг хилла, уьш нохчийн "гаишникаш" бу, Зеленокумскехь, машен тIе тоьхна стаг а вийна, къайлабелла. Цхьаболчу хаамашца, цхьа стаг лаьцна 3 лоьхуш ву.\nРЕН ТВ компанино дийцарехь, Нохчийчохь полице еана ГИБДД-н белхахочуьнан нана а, цуьнан адвокат а. Цара дийцарехь, некъахьовзам хуьлуш машенна хьалха хиина хилла стаг хилларг къасто ваха кийча ву Зеленокумске.


Доклад на тему: «Къона т1аьхье синоьздангаллехь кхетош-кхиор».\nИнфоурок › Другое › Другие методич. материалы › Доклад на тему: «Къона т1аьхье синоьздангаллехь кхетош-кхиор».\nРаг1 хьоьгахь ю тахана,\nВас ца еш дена,\nДайн оьзда г1иллакх…\nДе дика хуьлда шун массеран а, махкахой! Дала могаш а, маьрша а лелуьйтийла шу т1ейог1учу хенахь: балха т1ехь кхиамаш болуш, доьзалшкахь эхь-иман а, ирс-аьтто а лаьтташ. Со йоккхае, вайн къизачу историн яхаллехь вайн къомана хиллачу синъэшамашна а, зенашна а т1е тидам а берзийна, вайн республикан 1едалан коьртера дуьйна дайшкарчу г1иллакх-оьздангаллин а, ламастийн а дозанаш чудерзо 1алашо йолуш, х1ара мехала болх д1аболалучу замане со яьлла.\nАдаман зуьрет кху лаьтта т1ехь даха даьржичхьана, д1аяханчу историс вайна хьоьхуш ду, массо а къоман коьрта лазам, г1айг1а а хилла шел т1аьхьа дуьненчохь хьекъал, кхетам, доьналла а долуш, дайша шена битина мотт, мохк, г1иллакх-оьздангалла, дин а дозаллица, йоь1аб1аьрг сана, лардеш, гонахарчу къаьмнашца яза а, таръяла а хууш еха йолу т1аьхье кхиор.\nОцу декхарца лара ца делла къам даккхийчу къаьмнашлахь даьржина а, иэделла а довш, схьайог1уш ю зама. Дуьненчуьра дайна д1адовллал хала, къиза а, кхераме а киртигаш вайн къомана а т1ех1уьттуш лаьтташ ю. Амма вайн къоман синч1аг1о Везчу Дала башха кхолларна а, цо шен къинхетамах вай ца хадорна а, вайн къам тахана а тийсалуш ду кху маьлхан дуьненах, вешан нохчийн кхерч а, доь а ца дайта г1ерташ. Вайна ца хуийла яц т1екхуьучу т1аьхьенийн хьекъал, кхетам, оьзда хилар а уггар хьалха доьзна ду доьзалх а. цу доьзалерчу баккхийчех а; шозлаг1а, дешаран хьукматийн балхах; кхозлаг1а, юкъараллин низаман ч1аг1онах.\nАса школехь болх бен ткъе итт шо сов хан ю. Д1аяханчу хено вайн оьздангаллина дина зенаш вайн массарна а б1аьрхьалха ду дахаран массо а аг1онашкахь. Дайшкарчу оьздангаллех вай херадовлар гуш ду. Цундела вайн таханлера 1алашо ваьш а вешан т1аьхьенаш а дайшкарчу г1иллакх-оьздангаллин мехаллаш т1аьхь юх денъяр елахь и г1уллакх уггаре а хьалха д1адоло деза доьзалехь дас-нанас аганан иллица, ненан маттаца. Аганан иллица , ненан маттаца ду нохчийн г1иллакхаш, оьздангалла, ламасташ.\nАга – къоман кхиаран, г1иллакхан бух кхерчан ладаме цхьа дакъа ду. Кхетош- кхиорехь хьалхара терхи я къоман школа аьлча, нийса хир ду цуьнах. Оцу аганахь д1аболало беран ненан матте, цул т1аьхьа шен халкъе, махке а безам. Дуьххьара аганахь хеза берана шен ненан мукъам, илли нохчийн иллин мукъам, шега ша хьоьстуш буьйцу мотт а. Дуьххьарлерниг, хаза аьллехь муххале а, дагахь лаьтта цунна, иэсехь, кхетамехь д1аязло гуттаренна а.\nАга нохчийн цхьайолчу х1усамашкара д1адаккхарца, д1адаларца д1адевлла дуккха а хаза г1иллакхаш, б1еннаш, эзарнаш иллеш, эшарш, мукъамаш. Х1ора ненан а шен илли, эшар, мукъам ма бу цо бен ца локхуш, цуьнан сино бен ца кхуллуш. Тахана наггахь а хезаш бац и мукъам, аганан, гаьнгалин а техкарца хезаш Хилла болу. Кхечарех тардала г1ертачу я цхьаннех тера ца хила г1ертачу къоман оьмар йоца хуьлу. Массо а х1ума цхьана барамехь, низамехь а хилча ларло къам, цуьнан мотт, г1иллакхаш, ламасташ.\nДег1ан муьлхха а цхьа меже ца хилча, сакхте лору вай и дег1. Халкъо иттаннаш шерашкахь шен дахарх чекхдаьккхина муьлхха а х1ума вай д1атасахь, халкъ а хуьлу шен цхьана декъехь, шен сица сакхте. Делахь –х1ета, шен олуш аганан илли доцу халкъ сакхте лерина а ца 1аш, заь1ап лара мегар ду. Бух ца хилча, бохь хила йиш яц.\nСерах ца бина х1оз хьокханах балац-олуш ду вайн. Бераллехь дуьйна ц1ена, боьха, хьанал-хьарам, къизалла, къинхетам х1ун ю хоуьйтуш кхио дезара бераш. Т1аккха хир яцара, я къезиг хир яра къизалла.\nМотт, г1иллакх д1адаьлла халкъ, синош бен ца дуьсуш д1адов, доь доцуш. Оцу аг1ор хьаьжча, школа тахана халкъан меттан, г1иллакх-оьздангаллин пхьалг1а орам, лард хилла д1ах1отта еза. Хьехархой юкъ йихкина кийча хила беза халкъан и сийлахь г1уллакх д1акхехьа а, даржо а, ч1аг1дан а. Даймахке болчу безаман йовхо кхиоран кхерч школа хиларе терра, кхерчан йовхо латториг, ларйийриг хьехархо ву. Цо олучу дашах, буьйцучу маттах, цуьнан г1иллакхех, 1илманах доьзна ду къоначу чкъуран\nЦундела оцу кхетамна т1е а доьг1на, ас сайн х1ора урокехь, дешархойн кхарда дог а доцуш, нохчийн оьздангаллех уьш кхетош кхиоран болх денна схьабохьуш бу дешнашца болх беш, изложени ,сочинени язйойтуш, ишарш кечъеш.\nКлассал арахьарчу балхахь нохчийн мотт а, г1иллакх-оьздангалла йовза а, марзъян а д1акхоьхьуш ду «Нохчийн меттан Дезденна» лерина нохчийн маттах, нохчийн халкъах, нохчийн хазчу г1иллакхех лаьцна дешархойн вовшахкхетарш. Иштта вовшахкхетарийн суьйренаш д1ахьо\n«Зударийн Денна», «Ненан Денна», «Нохчийн къоман 1аьржачу денна» лерина а.\nКъаьсттина яккхий таронаш ю вайн къоман оьздангалла, г1иллакхаш, 1адаташ, ламасташ а довзийта нохчийн литературан урокашкахь.\nЯздархочун говзарш ешна а, 1амийна а яьллачул т1аьхьа, дешархошка реферат я сочинени язйойтуш, цаьрга шайна хетарг турпалхойн амалех я яздархочун кхиамех, я ледарлонех дуьйцуьйтуш. Бакъду, цу балхана ларалуш дукха ца хуьлу дешархой, амма ларалучеран резабацарш, шеконаш йолуш меттигаш нисло. Хуьлда уьш халкъан барта кхоллараллехь (туьйранийн, иллийн) я яздархойн говзарчийн турпалхойх: Аслаг1ий, Селехьат а Мамакаев 1аьрбин; Товсолтий, цуьнан доьзал а Сулаев Мохьмадан; Зеламха, цуьнан накъостий, мостаг1ий а Мамакаев Мохьмадан; Олдам, Элашби, Сапият Бадуев Саь1ид-Селихьан. Оцу массо а турпалхойн йолуш ю дика а,ледара а амалш. Авторша церан васташ кхуллуш йийлийтина ледарлонаш а. Масала, «Олдам» дийцаран турпалхойн ледарлонаш а, кхачамбацарш а бехке хетта дешархошна дийцарехь хиллачу бохамна, автора 1адат бехке динехь а.\nДешархоша боху Элашбис шен цхьаъ бен воцчу доьзалхочунна ехна зуда (Сапият) ялаяле хьалха, оцу доьзалхочунна (Олдамна) шех къастийна, шена чу-ара волуш не1 а йолуш, х1усам нисъян езаш хиллера.\nВайн нохчийн 1адат ду керла далочу нускална шена чоь кечъеш, ткъа дийцарехь марда (Элашби) нускална (Сапиятан) чухула волий воьдуш ву ша вуьжучу оти чу. Иштта х1ума нохчашлахь хуьлуш дац, боху дешархоша.\nЭлашби нохчалла дохийна турпалхо лору цара. Сапият а я Олдам а бехказа ца дуьту цара хиллачунна.\nДешархоша, «Олдам» дийцарехь хиллачу бохамна бехке 1адат ца до. Цара бехке лору оцу дийцаран турпалхой, цара шайн декхарш кхочуш ца дар, шайгара ледарлонаш йийлийтар. Цхьа бер деллера аьлла, ша-шен оццул г1айг1ане дакъазваьлла Олдам нохчаллех воьхна хетта дешархошна.\nНохчо, церан кхетамехь мел доьхна де т1ех1оттарх собаре а, доьналлехь а Делан кхоьлана реза волуш чекхвала веза дахарехь.\nАса дешархошца ца къуьйсу, цара талам нийса беш хиларна.\nИштта дешархойн кхоьле литературан а, фольклоран а турпалхой бехкича къеггина гучуйолу нохчийн 1адатийн, г1иллакхийн, оьздангаллин а мехалла. Уьш кхета, вайн 1адаташ, г1иллакхаш (цхьаболчара мел къиза дийцахь а) б1ешерийн йохаллехь, эвхьазлонашна, осалаллина, ц1арматлонашна, массо а син ледарлонашна дуьхьал ч1аг1онан пен, б1ов хилла лаьттина хиларх, вайн къам даима доьналлехь дахча а деш.\nЭзарнаш халкъаш ду х1окху малх кхетачу дуьненахь, эзарнаш г1иллакхаш ду. Х1ора халкъан шен амал, кхетам а бу. Буьйцучу маттаца, лелочу г1иллакхашца схьакхачийна вайн халкъе и амал. Шен халкъан мотт цахуург гена ву шен халкъан диканна, вонна а. Цунна велха а, вела а ца хаьа шен халкъ доьлуш, доьлхуш. Дешнаш а, предложенеш а 1амийна ца 1аш, дешархойн сих бозабалийта беза халкъан мотт. Ша лазаро хьовзийча беш болу узам, узар, доьху орца, г1енаш хир ду т1аккха халкъан к1ентийн а, мехкарийн а шайн ненан маттахь.Дика к1ант кхиъча мехкан дозалла а хеташ, оьзда йо1 кхиъча даима синкъерам хуьлуш, баьхна вайн дай.\nВайн ночийн мотт, яхь , г1иллакх, оьздангалла юхаденъярехь, вайн къам ч1аг1дарехь къахьоьгуш ву нохчийн республикан Президент Кадыров Рамзан. Цунна а, нохчийн меттан сий-пусар деш, и мотт безаш, шен ницкъ ца кхоош иза берашна хьоьхуш волчу массо а хьехархочунна даггара баркалла ала лаьа суна тахана.\nДала аьтто бойла вайн къоман дайшкахь хиллачу оьздангаллин гура чу дерза а, барт ч1аг1луш, вовший лоруш, дезаш, х1ара Даймохк хазбеш, ирсе боьду дахаран некъ д1акхехьа а, могаш, кхеташ, оьзда т1аьхье кхио а.\nТема: «Къона т1аьхье синоьздангаллехь кхетош-кхиор».\nГрозный-г1аларчу №35 йолчу\nюккъерчу школан хьехархо\n2009-2010 дешаран шо.\nНомер материала: 475833\nДоклад на тему "Организация исследовательской деятельности учащихся"\nАнализ учебно-воспитательной работы за 2013-2014 учебный год\nСценарий праздника "Масленица" для детей дошкольного возраста\nРасчёт процентных платежей по кредиту. Составление графика платежей.


Нохчийчуьрчу политикашна, юкъархошна кест-кеста ло мидалш, тохку еза цIерш – амма кхеташ дац церан маьIна\nКадыров Рамзанан гоне хаза кхаъ кхаьчна кху деношкахь – Урдунерчу паччахьан цIийно Пайхьамаран тIаьхьенийн академин декъаэцна Нохчийчоьнан муфти Межиев Салахь. Мехкан куьйгалхочо декъалвина муфти, "Шайх Салахь-Хьаьжин хьехамашка дуьненан массо а маьIIехь ладугIу" а яздеш.\nАкадемикан дарже дIакхоччуш…\nХаамах массо а ца ве воккха. Масала, блогеро Абдурахманов Тумсос дагадоуьйту Межиев бусалба дин кIоргга Iамо гIерташ къахьегна вацар. Я махкахь а бац муфтех академик варо ирсе кхачийна нах дукха.\n"И академи, ас кхеторехь, вайна моьтту академи яц. Иза юкъараллера организаци ю, цундела цуьнан академиках бохийла дац Iилманийн академик", - элира "Кавказ.Реалиига" ГIезалойчуьрчу цхьана маьждиган имама.\nГIезалочо дихкира шен цIе яккха – Кадыров Рамзанан го бийца кхераме ду, цунна хетарехь.\nНохчийчоьнан муфтина «академик» цIе яларо самукъадаьккхина социалан машанашкахь\nАла деза, бакъ-академик ву, Межиевн статусца дуьстича, ша Кадыров Рамзан. И цIе цунна ца елла Iилманехь похIма гайтина аьлла, елла "эскарийн а, Нохчийчуьрчу бахархойн а синош Iалашдарна". Цо ша дийцира оцу хьокъехь бакъдерг. ХIинцца дIалеккъа юьхьанца, цунна академикан гIовталш тIеохкарца бийла боьлла нах – критикаш дохко бохуш, барт хатта тIекхийларо совцийна уьш.\nКхузза профессор Кадыров\nВуно дукха орденаш, мидалш, еза цIерш ю Кадыровн, шайлахь адам цецдоккхурш а тIехь. Масала, кхаа лакхарчу доьшийлехь "лараме профессор" ву иза – Кишин Кунта-Хьажин исламан университетан, Карарчу заманан гуманитаран университетан, Нохчийн университетан. Оцу цIаро бакъо ло цунна юьйцучу доьшийлашкахь лекцеш яла. Иза ша лелор а ду, аьлла Кадыровс, махках жоп лучуьра мукъаваьлча.\nБакъду, дукхахйолу мидалш а, цIерш а даймахкахь елла елахь а, ю Кадыровн дозанал арахь елларш а – дукха хан йоццуш "Исламан Турпал" цIе тиллина цунна Дуьненаюкъарчу Исламан Лигехь, "Къуддусан Седа" орден елла Палестенин президентан хьехамчас. Ткъа и цIерш, совгIаташ мел деза лору юкъараллашкахь – иза хаа хала дац. Дуьненаюкъарчу совгIатех лара деза, аьр вай, Беларусан президента Лукашенко Александра елла "Халкъийн доттагIалла" орден а.\nКадыровца дуьстича, Оьрсийчоьнан мидалш, орденаш бен яц цуьнан гонерчу нехан. Ю Кадыровн Оьрсийчоьнан бехктакхаман-набахтийн система чIагIъярна а, адамийн бакъонашкахьа къийсам латторна а, парламентаризм кIаргъярна а, юьртабахам чIагIбарна а, низамалла, пачхьалкхалла кхиорна а елла мидалш, орденаш. Ю "Даймехкан Турпал" мидал а, "Даймехкан Сий" орден а, кхеташ ду, бу "Оьрсийчоьнан Турпал" седа а. Цуьнан нанна а, зудчунна а елла "Даймехкан Сий" орденаш.\nХала ду Кадыровн а, цуьнан гонан а массо а цIе, мидал, орден охьаягаръян – сов дукха ю уьш. Амма дукха яц дозанал арахь ларам беш елла билгалонаш. Цундела муфтина Межиевна Малхбалехь еза цIе тиллар – иза дан а ду Кадыровн гонна деза совгIат. Ткъа лойла дац и тайпа цIе-совгIат дуьненан кхечу агIоно – Малхбузено. Цигахь Кадыров а, цуьнан го а зуламе лору, дукхахболучийн цIерш язйина санкцийн тептаршка.


Дукха версеш ю Мисарахь кема чудар толлуш\n«Ислама пачхьалкх» олучу тобан Мисарехь долчу декъо дIахьедар динера, и кема шаьш чудаийтина аьлла. Амма, цуьнах цхьанна а тайпа: муха а, я стенца иза дина, цара аьлла дац.\n«Когалым» авиакомпанин хIаваъкема Мисарера цIадан хьалаайделла дукха хан ялале чудеънера, цу чохь волу 224 стаг а леш. Оьрсийчоьнан президентан зорбан-секретара Песков Дмитрийс шега цуьнах хаьттича аьллера, кема чударан бахьанех хIинца а дийца хьалхе ду, цундела террактца йолу верси а, кхиерш а цу юккъера яха ца оьшу аьлла. Массийта верси ю журналисташа а, талламхоша а тидаме эцна.\n«Исламан Пачхьалкх» олучу тобан Мисарахь долчу декъо дIахьедар динера, и кема шаьш чудаийтина аьлла. Амма, цуьнах цхьанна а тайпа: муха а, я стенца иза дина, цара аьлла дац.\nОцу бахьанца, Европера а, Гергарчу Малхбалера а авиакомпанеш и бохам хилла масех де далле, Мисаран тIехула лелаш долу шай кеманаш совцийна.\nИ кема террорхоша чудаийтина бохуш, билгала олийла дац, амма, Оьрсийчоьно, Шемара президент Асад Башар дIаваккха гIертачу тIеман тобанашна деш долу тохарш тидаме эцча, оцу дIахьедаршна терго ян езаш нисло. Мисарара Iедалша шай махкахь, къийсам дIахьош а бу «Исламан пачхьалкх» олучу тобанна байIат динчу исламисташна доьхьала.\nАмма, цхьаболу эксперташа шеконе дуьллу Мисарехь болчу тIемалойн 9 чакхарма лекха стиглахь доьдучу кеманна ракета тоха аьтто хилар.\nСмирнов Александр, «Когалымавиа» компанийн векал ву. Оршотдийнахь цо дIахьедар дира журуналисташка, и хIаваъкема чударан бахьан, цунна цхьана агIора бина тIеIакъам бу аьлла. Шемахь чудоьжна долу Эйрбас 32I олуш долу кема, Москохара Домодедово аэрропортера цига дIадахнера ГIадужу беттан 20 дийнахь.\nСмирнов Александра, кхин совнах хIума ца дийцина оцу хиллачу бохамех, иза талламхойн болх бу аьлла.\nЦхьанна а тайпа официала тоьшаллаш дац и бохам, кеманна чохь эккхаран бахьанца хилла аьлла. «Коммерсант» газето цIе ца йовзуьйтучу авиацийн эксперташна хетарг даладо, и бомба чохь иккхина и кема стиглахь доьхна аьлла. Оцу артиклехь, цара цхьана нисдо иза, I988 шарахь, Шотландерачу Локерби гIалана уллехь хиллачу бохамца. 270 стаг а леш, Pan Am цIе йолчу авиакомпанера I03-чу рейсаца доьдуш долу кема чудеънера.\nХэйес Пол, Лондонера «Ascend» цIе йолчу консалтиган авиацийн кхерамазаллийн компанийн куьйгалхо ву. Иза тешна ву, бомба чекхъяккха кхерам болчу меттехь, талламаш чIагIбан беза аьлла.\n«Когалымавиа» компанино бакъ ца дина, оцу кеман пилото гIалат далийтина бохург. Немов Валерий I2 эзар сов сахьт стиглахь даьккхина вара боху цигахь.\nИштта, цара билгалдоккху, оцу кеманна экипаж, диспетчерца чолхалла гойтуш цхьанна а тайпа зIене яла гIерташ ца хилла аьлла.\n«Доьдуш лаьтташехь, кема цIеххьана чудожаран бахьан ду, цунна цхьана агIора Iаткъам бина хилар»,- боху «Когалымавиа» векало Смирнов Александра.\nКеманна цIога дохар:\nЙоьхьанца верси яра, кема хьалагIаттале, цуьнца цхьацца кхачамбацарш дара аьлла. 200I шарахь, оццу Мисаран коьртачу шахIарахь Къаирехь вахьхууш цIога дIатоьхнера цо. Иза тадеш массийта бутт дIабелира. «Коммерсант» газетан хетарехь, кеманна фезюляж йина долу эчка «гIелделла» хилла а там бу, иза тадечу хенахь.\nХIаваъкеманийн бохамийн исторехь иштта хилла масалаш а ду шортта. I985 шарахь, японхойн кема чудеънера, доьдуш лаьтташехь доха а доьхна. Бахьан- и хIума хилле 7 шо хьалха иза дика тадина ца хилар.\nХэйесан, бакъдерг дийцича, и санна долчу масалша, чудеанчу оьрсийн кеманца цхьанадогIуш ду аьлла ца хета\n«Суна, дукха тидам бахийта ца лаьа оцу версина тIе. Хийла чудеана кеманаш, дика ца тадина аьлла. Амма, дуккха а кеманаш ду, иштта та а дина, цхьа а хIума а доцуш дIасалелаш»,-боху цу эксперта.\n«Когалымавиа» компанино чудоьжна долу и Эйрбас кема чIогIа дикачу хьолехь дара бохуш дуьйцу. I8 шо бен дацара цуьнан. Иза, кеманна юккъера хан ю. Цуьнан векало Смирнов Александра, тIечIагIдо «техникана бахьанца иза чуддоьжна хилар, шаьш аьттехь а тIеоьцуш верси яц»,-аьлла, бохуш яздо Маршо радионна корреспондента Балмфорт Тома.\nЦхьаболу эксперташа шеконе дуьллу...


Карабах: вовшийн карах леш бу Эрмалойчоьнан а, Азербайджанан а салтий\nМангал-бутт 05, 2012\nЛоман Карабах - Степанакертара тIеман гайтам, 09Сти2012.\nОршоьтан а, шинарий а деношкахь тΙематасадаларш хилла Азербайджанах лаамза шаяьллачу Карабахан дозанехь эрмалошний, азербайджанхошний юкъахь. Белла салтий шина а агΙор. 18 шо ду шина пачхьалкхана юкъахь Карабах бахьанехь дов лаьтта.\nОршот дийнахь Азербайджанан зорбано арахецначух бу хΙара хаам. Бердован- юьртана гергахь Эрмалойн эскаран диверси кагйина азербайджанхоша: мостагΙех вийна кхо салти, лазийна пхиъ.\nТкъа цул тΙаьхьа, шинарий дийнахь, Эрмалойн хаамийн гΙирсаша иштта баржийра хаам, шайн эскарша пхиъ азербайджанхо вер дуьйцуш. Неркин Воскепар-юьрта уллехь вийна азербайджанхойн пхи диверсант, лазийна дуккха а.. Уьш эрмалойн лаьтта тΙе бевлла хилла зуламаш дан. Эрмалошна зе ца хилла.\nГуш ма-хиллара шина а агΙон агенталлаша шайн мехкашкахьа узуш пропаганда ю яржош. Хьалха вийна кхо эрмало диверсант ву, азербайджанхоша чΙагΙдарехь. Амма шолгΙачу дийнахь эрмалоша байъина азербайджанхой а нисло эрмалойн кхетамехь изза диверсанташ.\nШий а инцидент хилла 18 шарахь къуьйсу Карабах-мохк бахьанехь. Шина а агΙоно шайн-шайн, хиламаш цхьабосса ган йиш а йоцчу, бΙаьргашца, кхетамца туьду кест-кеста хуьлуш схьабогΙу и тайпа бохамаш. Ткъа Кавказан, маьΙΙехь дуьжуш доцуш, шина къомана юкъахь зийзаш лаьтта дов сингаттамца тидамехь латтадо деррриг а цивилан дуьнено.\n27 пачхьалкхах лаьтта Евробарт а, Ιаьмиркан Цхьаьнатоьхна Штатийн куьйцгалхой а цкъачунна гΙорасиз бу Эрмалойчоьней, Азербайджаней машаре сацам карор доьхучу новкъахь.\nКарарчу хенахь а ю Кавказан кхаа пачхьалкхийн дайшца къамелаш деш чекхйолуш Цхьаьнатоьхначу Штатийн пачхьалкхан секретар Клинтон Хиллари. Амма ала дац, оцу визито хийцамаш бохьур бу кхаа а пачхьалкхахь - Гуьржийчохь, Эрмалойчохь, Азербайджанехь зазадаьккхина сепаратизм йижорехь, я къаьмнашна юкъайоьлла гамонаш эшорехь.\nМаршо Радионо дийхира эрмалойн а, азербайджанан а политикашка кху деношкахь нисделла вер-ваккхар тидар. Цуьнан бахьана довзийтар.\nМусабеков Расим – зеделла политик, политолог, Азербайджанан парламентан, Милли Меджлисан, депутат ву. Цунна иштта го хилла тΙематасадалар.\nМусабеков: « И тайпа тийсадаларш – я царел жимаха дерш – уьш даим лаьтта. Ткъа хΙинца хьал марсадаьлла. Иза Кавказе Штатийн пачхьалкхан секретарь кхачарца доьзна хила а тарло, амма доза йиш ю иза эрмалойн агΙоно, эхь а ца хеташ, дΙалецначу Азербайджанан латтанаш тΙехь дΙахьочу тΙеман Ιаморашца а. Уггаре коьртаниг – оцу кхийссарша гойту тΙом чекхбаьлла боцийла. Цунах гΙорийна лаьттачуьра муьлххачу хенахь а, баста а белла, сахьт дац боккха тΙом хила а».\nАзербайджанехь лаккхарачу даржехь а, лараме а волчу политикна, Милли Меджлисан декъашхочунна Мусабеков Расимна ца го шайн эскарийн агΙор цхьа а бехк. Цул совнаха ца карийра цунна тхан къамелехь лулахошца йолу юкъаметтигаш йохъен некъ а.\nЦул башха гуш бац машаран некъ эрмалошна а. Мусабеков санна, шайн къомо лоруш а, политикехь говзанча а ву Ереванера тΙеман эксперт Оганесян Арцрун. ТΙом тΙамо бен юха ца туху бохург ду цо дуьйцург а.\nОганесян: «И тактика керла яц, Азербайджанан агΙоно дукха хан ю иза юкъайоху. Кест-кеста до цара иза цхьанна шаьш тΙамана кийча дуйла гойтуш. Чоьхьарчу бахархошна а гойту, арахьарчу политикашна а гойту. И тайпа хΙуманаш эрмалойн дозанехь лелорца Бакохано шайн нехан тидам дозанашка дΙахьош хила а мега, церан социалан а, политикан а проблемаш чохь кхочуш ечу меттана, нехан тидам тΙеман хиламашкашкахьа дΙаберзош.\nКхин цхьаъ а ду. Эрмалойн эскарш кегийрхойх дузучу муьрехь до тΙелетарш азербайджанхоша. Хиллари Клинтон яр а, иза кху деношкахь Кавказехь хилар а ду оцу хΙуманашна буха диллина. Нехан ишттачух болар дика дацахь а, Эрмалойчохь нах боьлла лулахочо лелочунах. ТΙамца дуьйцуш делахь, тхан агΙор а луш хила деза доггΙу жоп. Иза оха луш ду, шу ма кхеттара, цара и дΙа а кхайкхийна тахана Ιуьйранна, дΙакхайкхийна, шаьш ца кхайкхийча ца довллучул».\nКест-кеста тΙематасадаларш хуьлучу Карабахан йистошца хьовха, цхьайолчу, хьалха дуьйна эрмалойнний, азербайджанхойнний долахь ларалучу латтанашца а массанхьа дац гуш тоьхна доза. Аьтто бу, оьгΙазалла совъяьлча, эскаршна, вовшашна паргΙат дуьхь-дуьхьал а хьаьвда, лата. Ломан чахчарешкахь муххале а дац шина пачхьалкхан бΙогΙамашца, аьчка коьллашца вовшех ларлойла.\nТкъа иза дац доьхнарг. Кавказхошлахь-м ца хилча а магара дозанаш, иза халкъашка хаьттича. Доьхнарг ду кху 18 шарахь Карабахца доьзна даьллачу девнан йист, бохь- бухуш карош бацар. Ткъа оццул деха сийсаш лаьтта дов, шайн агΙор а узуш, Азербайджанан депутата Мусабековс ма-аллара, боккхачу тΙаме дерза кхерам бу муьлххачу а сохьтехь. Муха каро беза барт? И хууш вац стагга а. Оганесян Арцрунна, Ереванерчу политикна, иштта го, аьлча а, ганне а цо го, машаран некъ.\nОганесян: «Эрмалойн-Азербайджанан дов дижоран дискусси дуккха а хан ю йоьду. 1994-чу шерера дуьйна схьа Азербайджано куьг ца яздина тΙематийсадаларш совцон долчу берта буха. Оцу 18 шарахь иза дина а ца хилича, муха дуьйцур ду цул лакхара хΙуманаш. Президенташ цхьаьнабеттало, къамелаш до, амма дина гуш дац хΙумма а. Ас цхьаъ эр ду, 21-чу бΙешарахь муьлххачу къомо яьккхина шена бакъо, маьрша ду иза паргΙат даха. Хьан агΙор а ваьлла, хьан кога кΙел ваха цхьанне а луур дац. Нийса дац иза».\nЦкъа мацах шиннан дов дерзийначу кхоалгΙачу нохчочо ма-аллара, хьо а бакъ ву, хьо а бакъ ву, боху ойла кхоллало Бакохарчу а, Ереванерчу а политикашца къамел деш. Ткъа хуьлуш бац барт шина къоман. Оцу хьоло дено-дено герга кхойкху шена шина пачхьалкхана юкъа рогΙера тΙом.


Президента Путин Владимира "Оьрсийчоьнан Турпалхо" цIе тиллина Кадыров Ахьмадан цIарх йолчу полкан буьйранчина Чалаев Замидна. Хаамийн гIирсаша дуккхаза а яздина иза Нохчийн Республикехь адамийн бакъонаш талхорхочу нехан декъахь хиларх лаьцна.\nЧалаевна лаккхара цIе яларх лаьцна "ВКонтакте" машанерчу шен агIонехь хаам баржийна Кадыров Рамзана. Ткъа цо дуьйцу 268 ноьмар йолу буьйр цкъачунна гучудалаза ду Кремлан сайта тIехь.\n"Цхьа а шеко яц Чалаевн Замидна Оьрсийчоьнан турпалхочун цIе йогIуш хиларх. Цо болх дика вовшахтохар, эвссара гIуллакхдар, ша майра хьовзар бахьана долуш аьтто баьлла Бютукаев Аслан коьртехь лаьттина йолу Нохчийн Республикера тIаьххьара банд-тоба йохо", – дIахьедина Кадыровс.\nШелахь дина "Бусалбанийн дозалла" маьждиг хьарам ахчанах дина аьлла социалан машанашкахула къамел даржийна кегий нах лийцира хан хьалха. Царна таIзар деш дакъалецира Чалаевс.


Селхана, Гезгмашин-беттан 10-чу дийнахь, Нохчийчуьрчу Iедална интенетехула критика еш схаьвогIу блогер Ломаев Муса вен гIоьртина стаг лаьцна Финляндехь. Оцу хьокъехь Кавказ.Реалиига хаам бина ша Ломаевс.\nЦо дийцарехь, Финляндерчу низаман урхалло ха хIоттийна цунна тIе, дихкина таллам боьдучу юкъанна ша социалан машанашкахула ен эфираш дIакхехьа.\n"Со ца кхоьру, кхерамаш тийсарх а, суна иза кIезиг хIума ду, амма сайн доьзална хьалха жоьпалла ду сан, Финляндерчу кхерамзаллин урххаллаша сайга бохург ца дича а ца волу", - элира Ломаевс Кавказ.Реалияга.\nБлогерехь йолчу информацица, иза вен Iалашо йолчу агIоно ах-миллион доллар луш хилла киллерна.\nЛомаев Мусас канал леладо Ютубехь, критика йо Нохчийчуьрчу Iедална. Кавказ.Реалиина ша хьалхо еллачу интервьюхь цо дагалецира 2004 шарахь ша Соьлжа-ГIалахь Iедалхоша вадор а, террор лелорна бехкевар а, шена тIехь гIело яр а. Цунна тIехь Iазап латторах лаьцна алссам довзийтира Политковская Аннас.


Патриарха Кирилла Германи тIелеттачу денца эскар "доггах декъалдаро" цецбаьхна нах\nОршотан дийнахь, Мангал-беттан 22-чохь, Германи Советан пачхьалкханна тIелатар дагалоцуш, Оьрсийчоьнан президент Путин Владимир вахара Москван дозанца дукха хан йоццуш йинчу тIеман министраллин коьртачу килсе.\nПутинца цхьаьна килсе а воьдуш, «Эсан некъ» цIе йолу комплекс схьайоьллуш дакъалецира Оьрсийчоьнан патриарха Кирилла. Гайтаме дIахIоттийначу эскарна хьалха, Даймехкан Сийлахь тIом дагалоцуш, и тIом халкъан эсанна "шеко йоццуш беза бу", бохура Кирилла.\nКъамел дар Путинал а хьалха нисделира цуьнан. Шен дош дерзош, элира патриарха: "Ас доггах декъалдо шу эсечу, тезетан, оццу юкъанна дезачу денца" ("Со знаменательным, скорбным, но одновременно торжественным днём всех вас сердечно поздравляю").\nКирилла аьлларг ши де ду социалан машанашкахь айдина дийцареден – дукхахболчара емалво иза Германи тIелеттачу денца эскар "декъалдарна".\nСоветан пачхьалкханий, Германиний юкъахь лаьттинчу тIамехь (Даймехкан Сийлахь тIом) велла хIетахьлерчу Советашкара лаххара а 27 миллион стаг, шайх дукхахберш Оьрсийчоьнан бахархой а болуш. Официалехь Мангал-беттан 22-чу дийнах олу "Дагалецамийн а, тезетан а де".\nТIеман министраллин Коьрта килс схьайиллира кху беттан 14-чу дийнахь. Иза ечу муьрехь дуккха а наха шаьш резабойцийла хаийтира оцу чуьрчу хьоланна – Путин, Сталин, кхиболу пачхьалкхан куьйгалхой базбеш ехкина мозаикаш яра цу чохь. Уьш дIаехира тIаьххьара а.


"База": 18 миллиард соьмана цIенош деш ву "Роснефть" компани карахь йолу Сечин\n"Роснефть" компанин куьйгалхочо Сечин Игора Барвихехь 18 миллиард соьмана гIишло еш хиларх талламаш зорбане баьхна "База" интернет-проекто. Журналисташа билгалдакхарехь, Сечина оцу хIусамна дойучу ахчанах дийнна шарахь еха Алтайн кIошт а, Адыгейн республика а. "Роснефть" компанин куьйгалхочун алапа 2016-чу шарахь 800 миллион сом хилла, цуьнца а догIуш, 23 шарахь гулдан дезаш хилла цо ахча цу кепара гIишлош хьалаян. Сечинан объектерчу гIишлошъярхойн тобан юкъа вахначу "Базан" белхахочо масех баттахь къахьегар бахьана долуш аьтто баьлла талламаш бан. Цо дийцарехь, 8 гектар йолчу цу территори тIехь Сечина хIаладеш кхо цIа ду: шен доьзална а, хьешашна а, кхоалгIаниг - хадархошна а, кхеран хIусамчохь гIуллакх дечарна а.\nШен а, хьешан а цIеношна юккъехула еш тоннель ю Сечина, и ши цIа вовшахтосуш. Дуьхь-дуьхьал йогIу ши машен дIасаяла меттиг а болуш шуьйра хир йолуш ю тоннель.\n"Базан" информацица, цIенойн проект кхочушйина "Метрополис" цIе йолчу архитекторийн бюрос. Цара болх бинера "Сколково" объект а, Siemens штаб-квартиран офис а, ЗИЛ-ан территори тIехь гIишлош еш а, иштта Лужникехь бассейн еш а.\nЖурналисташца къамел дан реза ца хилла бюрон векалш. Билггал Сечин вуй Барвихехь гIишлош йийриг, хьенан цIартIехь ду цигара латта аьлла, дахьийтинчу кехатна жоп делла "Роснефтан" куьйгалхочун пресс-секретара Леонтьев Михаила. "Сечинан доларчу бахамах доьзначу хеттаршна жоьпаш далар компетенцехь дац" шен аьлла цо.


Ибахиева Хедас яьккхина Путинах тоьлла байт язйинчунна Кадыровс кхайкхийна IPhone X.\nМила ю смартфон яьккхина йоI?\nОьрсийчоьнан зорбанан гIирсаша шайн сайташ тIехь «Политика» цIе йолчу декъе хIоттийна 3-чу классерчу Ибахиева Хедас керла айфон яккхарх шаьш бина хаам.\nКадыровца йоьзна и рогIера пассаж дукхахболучарна хууш а, хезна а ю. Массех де хьалха йохка йолийна IPhone X а йохьуш, мехкан куьйгалхо волчу еара нохчийн КВН-хойн (Оьрсийчохь забаршца къовсалучу телевизионан шоу-тобанех цхьаъ).\nШена деана совгIат кара а эцна, цо элира: «Тахана Оьрсийчоьнан Цхьааллин Де ду, вай президентах Путинах лаьцна тоьлла байт яьккхинчунна лур ю вай хIара. Реза дуй шу?»\nРеза хилира, кхеташ ду, КВН-хой. Уьш шаьш хIиттира смартфон езачара Путинна яьхна байташ зен а, толамча къастош болхбан а.\nЭзарнашкахь дахкийтина Путин хеставеш могIанаш, видеош, аьзнаш. Царалахь ву дуьненна а вевза охьатохархлатархо Емельяненко Александр а тIехь. Амма толам кхачийна 3-чу классехь доьшучу теркахочунна Ибахиева Хедина.\n…Юьхьанца йоьIан оьрсийн маттера байт а, цуьнан Маршо Радионо дина гочдар а.\nПутин -Наш президент (Путин - вайн президент)\nСо ца йогу сайн пачхьалкхах,\nИ за то, что президент наш Путин.\nПутин волуш вайн президент.\nЦIена бIаьрса догуш,\nДалла тIе веара иза доIанца.\n«Иди вперед, я буду рядом!»,\n«Хьалхавала, со ву уллохь»\n- Сказал Господь, и он пошел.\n– Аьлча Дала, и вахара.\nБийхира цо Деле ницкъ,\nГIар-тата, чIеIар доцуш,\nЙоьжна Iуьллу Оьрсийчоь\nГIийлачу белшаш тIе язйина.\nОьрсийчоь-Нана иштта гIаьтти,\nДебош ницкъ шен, чIагIлуш.\nАмма цIогIа деттащ, лиэта\nВся сворÁ западных «друзей».\nХIиттина малхбалера «хьеший»- жIалеш.\nЦергаш хьекхош ю Iамерка,\nКхетар бац и мисканаш,\nЦкъа а оцу къонахчо\nЮхкур яцарх Оьрсийчоь.\nДуьненан коьртехь и гуш ву\nТамехь къежна, ийна\nОьшур воцу Эла Владимир,\nДостойный сын Руси светЛой.\nЕзачу Русан тоьлла воI.\nЯц Хеда Бена-Юьртарчу школера\nТоьлла байт язъярна гоьяккхина Ибахиева Хеда Теркйистерчу Бена-Юьртарчу №7 школехь доьшуш ю, боху Кадыровс йоI язъеш Instagram-ехь дитинчу йозано.\nАмма яц йоI оцу школехь цкъа а дешна а, шен дайн юьртахь яьхна а. Доьзал Ставропол махкахь Iийна юьхьанца, Соьлж-ГIала дIакхелхина, хIинца цигахь беха. Нанас, ша педагог хиларе терра, дика Iамийна, массех мотт хууш, хьекъалe йоI ю Хеда. Иштта элира Маршо Радиога уллера доьзал бевзачу, амма шен цIеяккха тхо ца хIуьттучу бена-юьртахочо.\nБайтан автор цхьа Хеда йоцийла го\nБайтан, лаххара а, ши дош Хедина девзаш доцийла хаало: оьрсийн «свÓра» («жIалийн го») харц, шолгIачу декъанна тохар а деш, ( «сворÁ») доьшу йоIа; гIалатъяьлла байтан тIаьххьарчу дашехь а – «святой» («Еза-Йоккха») доьшу йоIа «светЛой» олий, харц мукъа аз шеггара тIе а тухуш, шолгIа дакъа чIагI а деш. Бакъду, и дош а видеохь цхьаболучу хаамийн гIирсаша дIахадийна, Хедин байт шаръеш.\nТкъа НТВ-но шен сайте видео хIоттош, политикан кхетам буха а биллина, дIакхоьссина цхьа могIа – «Скрипит Америка зубами» («Цергаш хьекхош ю Iамерка»)!\nПутин везачех бакхийбераш а бу, кхаьрдарш а бу\nСоциалан машанашкахь, Ютубехь а, кхечу интернет-хьостанашкахь а нохчаша а, Оьрсийчоьнан къаьмнийн кхечу векалша а кеп-кепара хадийна Путин хеставеш эккхийтинчу бараман мах.\nЦхьаберш, байташ машанашкарчу шайн агIонашка а йохкуш, боьлу, кхаьрда авторех а, Путин хастош яьржинчу компанех а. Вукхара хестайо байташ а, байтийн авторш а.\nIPhone X яккха лууш Ютубе ехкинчу байташна неIалташ кхайкхадо цхьана декъо, вукхо бераш бехказа доху. Кхечара Путина Астанахь къамелдеш, 1999-чу шеран гурахь Соьлжа-ГIалина бомбанаш еттарх лаьцна журналисто динчу хаттарна жоп луш аьлларг дагалоьцу («Оха массанхьа а лоьхур ю террорхойн лар, …эшахь нишкахь а бойур бу - «В тулете поймаем, мы и в сортире их замочим, в конце концов»).\nМел мухха а делахь а, Кадыров Рамзана дIабаьхьначу байтийн къовсамо керла телефон езарш дуккха а буйла гайтина ца Iаш, гайтина Нохчийчоь Кремлх юлуьйтуш айбинчу идеологин белхан хIу нехан синошка а доьжна, кхуьуш дуьйла а, цо стом луш буйла а.


Царнаев Тамерлан Нохчийчохь дIаволла там бу. Цкъачунна хууш дац Москохо и бакъо лур ю-яц\nОхан-бутт 24, 2013\nБостонерчу имамо бакъо ца елла Царнаев Тамерлан цу гIалахь дIаволла. И аьлла, Охан-беттан 24-чу дийнахь хаам бина ХIинжа-гIалахь ЦарнаевгIеран доьзалан адвокато Цадаханов Зауберга а, бакъонашларъярхочо Саратова Хедас а.\n«Канадехь ехачу Тамерланан дейишас дIахьедар дина, шайн цIерачу телефонна тIе зIе етташ, кхерамаш туьйсу. Канадера дIадаха деза боху шайга, аьлла.\nЦул тIаьхьа шаьш боккъалла а Канадера дIадаха дохку аьлла цо. Iамеркан Цхьанатоьхначу Штаташа шаьш дог даьхнарг – демократи - ца елла. Шен вешин дакъа а эцний бен дIагIур яц ша цу пачхьалкхера», аьлла дIахьедар дина Царнаева Марета, аьлла хаам бина адвокато Цадахановс.\nЦкъачунна хууш дац оцу хьокъехь оьрсийн Iедалша хIун дан дагахь ду. Москохарчу Дубровкехь театр закъалтана лаьцначул тIаьхьа Оьрсийчохь тIеэцна низам ду, террор лелош гучуваьлла стаг дIаволла, шен гергарчаьрга дIа ца дала бакъо луш долу. Кхел йина къастийна дацахь а, дуккха а меттигаш ю нохчийн декъий дIа ца делла. Нохчийчоьнан президент хиллачу Масхадов Асланан дакъа а ца делла дIадолла шен гергарчарга.


Некъаш тΙехь бежарш лецна Волгоградехь\nПолицин некъан инспекторшна тΙехь куьйгалла дечу эпсарша шайн белхахошкара кхаьънаш дахарх долу дов толлуш ю Волгоградехь кхел. Талламчийн версица Некъан хан батальонан куьйгалхочо Кирп Олега, шена гонаха кхин а маситта эпсар а оьзна, хΙора дийнан сарахь инспекторшкара ясакх йоккхуш хилла пхиппа бΙе сом.\nКхелехь тоьшалла дечу инспекторша дуьйцу терахьаш вовшахтоьхча, лурчаха дерриг шарахь хьаькама некъаш тΙехь лаьттачу шен белхахошкара кхаънаш гулдина маситта миллион сом. Амма кхаьънаш луш хиллачу инспекторех левинарг вац цкъачунна 40 стаг бен, тоьшаллаш дан кхеле кхайкхина, рагΙ ларъеш Ιа кхин а 100 белхахо.\n«ГИБДД» олучу некъан урхаллин юккъерчу тΙегΙан хьаькамаш Волгоградехь лийцира, кхаънаш цара эцарца доьзна, дахначу шеран юьххьехь. Пхеаннах цхьамма бен дере ца дина ша зуламан декъахь хилар. Цундела цунна 5 шо хан бен ца кхайкхийна, иза а цо арахь токхур ю. Ткъа бухабисинчарна, низамца а догΙуш, тоха тарло набахтехь такха 7 шера тΙера 12-нне кхаччалц.


Трампан а, Путинан а доцца къамел хилла G-20 тобан саммитан кулуарашкахь\nГIуран-бутт 02, 2018\nIамеркан президент Трамп Долналд а (аьтто), Оьрсийчоьнан президент Путин Владимир а. Буэнос-Айрес.\nIамеркан президенто Трамп Долналда а, Оьрсийчоьнан президенто Путин Владимира а доцца къамел дина G-20 тобанан саммит йоьдучу хенахь, хаам бина КIайн ЦIийнан зорбанан секретаро Сандерс Сарас.\n"Цу тайпаниг дуккха а агIонаш дакъалоцучу мероприятешкахь хуьлш ма хиллара, дIаяханчу суьйранна хIумакхоллуш президентан Трампан а, цуьнан хIусамненан а маситта формалан доцу къамел хилира дуьнентIерчу лидершца, шайна юкъахь президент Путин а волуш", - аьлла Сандерса, журналисташа Трамп цхьаьнакхийтирий Буэнос-Айресехь Путинца аьлла, шега деллачу хаттарна жоп луш.\nСаммит йолаялале хьалха Iамеркан президенто юхадаьккхира шен Оьрсийчоьнан президентца хила дезаш долу официалан цхьаьнакхетар, Украиница боьзна хиламаш бахьана долуш.\nБуэнос-Айресехь хиллачу зорбанан конференцехь Оьрсийчоьнан президенто дийцира ша Трампца къамел дина хиларх лаьцна. "Шина дашца ас жоп делира цуьнан Iаьржачу хIорда чохь хиллачу инцидентах лаьцна хаттаршна. Цуьнан шен позици ю цу хаттаршкахула а, проблемашкахула а, сан сайн ю, тхойшиъ оццу тIехь висира, амма ас, мухха делахь а, хаийтира цуьнга и инцидент тхайна муха го", - даладо Путинан дшнаш ВВС-но.\n"Iамеркан аз" порталана ша еллачу йоккхачу интервьюхь Трампа дийцира, коьртачу декъана Мексикица а, Канадица а, Китайца а, Японица а йолчу юкъаметтигех лаьцна а, цу пачхьалкхашца экономикан юкъаметтигаш кхиар муха хир ду бохучух лаьцна а.\nОьрсийчоьнца йолу юкъаметтигаш хьахийча, президенто Трампа жоп делира шина хаттарна.\n- Хьо дагахь вара, лаххара а, ахь хила мега аьллера президентца Путинца цхьаьнакхетар, ткъа хьо юхавелира. Нагахь цхьаьнакхетар хилча, хIун дуьйцур дара аш?\n- Бакъдерг аьлча, Украиница хилларг гуш а долуш, Украинин хIордан кеманашца а, хIордхошца а хилларг тидаме эцча, цу тайпа цхьаьнакхетар дIадахьа билгаляьккхина хан аьтто боцуш яра. Амма со цуьнца цхьаьнакхетар ву. Суна хетарехь, тхан дика юкъаметтигаш ю, суна хета тхан вуно дика меттигаш хир ю аьлла Оьрсийчоьнца а, Китайца а, ерриг а кхечу пачхьалкхашца а. Суна иза мехала ду аьлла хета. Цундела со цхьаьнакхетар ву цуьнца (Путинца) аьтто болчу хенахь.\n-Украинехь кхин дIа хIун дан дагахь ву аьлла хета хьуна иза? Украинин хIордан кеманаш а, хIордахой а хIунда дIалецна цо?\n- Соьга ешалур яц цуьнан ойланаш. Цхьанге а ешалур яц уьш. Цунна хаьа, ша хIун дан гIерташ ву. Амма цхьадолу хIуманаш хуьлуьйтила дац вай. Делахь а иза хилла. Ткъа сан аьтто бац цу юкъахь дакъалаца, - элира Iамеркан президенто "Iамеркан аз" зорбанан гIирсана ша еллачу интервьюхь.


ГIалгIайчен керттерча шахьара 25 дизар дездеш — Сердало\nГIалгIайчен керттерча шахьара 25 дизар дездеш\nГIалгIай Мехка керттерча шахьара Магаса 25 шу дизареи, къаьнарча шахьара 1076 шу дизареи дездеча цIай-вIашагIкхетаре дакъалоацаш хилар ГIалгIайчен Мехкда Евкурнаькъан Баматгире Юнус-Бек.\nМагасерча цIай дездеча цIагIа концерт доладалалехь хьалха шахьара юбилеех хетадаь Россе Федерацен паччахьас Путина ловца баккхара дешаш дийшар Баматгире Юнус-Бека.\n«БIаьшарен йиълагIча хана юкъа Магасах хоза, керда шахьар хиннай, мехка культура, Iилман, дешара юкъаралах цаI хинна дIа а отташ. Тахан ГIалгIайчен керттерча шахьара хьалхашка декхар латт, кертерачарех дар – цIенхашта инвестици тIаозари, предпринимательски гIулакх дагадохарах къахьегачарна гIо дари, социальнии, коммунальнии инфраструктура дегIайоалаеш тоаяри, керда балха моттигаш вIаштIехьаяхари», — аьнна дар Мехкдас Евкурнаькъан Юнус-Бека Iойийшача телеграмма тIа шахьар даькъала ювцаш хинна паччахьа дешаш.\nИштта Мехкдас Магас шахьара бахархой цар цIайца даькъала бийцар, Магас массадолча оагIорахьа толамаш дахарца дегIайоагIаш хилар белгал а деш.\n«Вайна гу, тахан Магас мишта, тоалуш шерлуш а йоагIа. Хьаеллаш керда школаш, берий бешамаш, вахара гIишлош я, заманга товчча тайпара сибат тIаэцаш латт шахьаро. Эггара керттера дар – наьха вахара хьал, бахача наьха тарон гIулакх тоалуш доагIаш хилар», — аьнна белгалдир Баматгире Юнус-Бека.\nМехка бахархошта ловца баккхарца, уж даькъала бувцарца йистхилар Россе Федерацен паччахьа волча чуйоагIа берий бокъо лораярах йола викал Кузнецова Анна. Из ГIалгIай Мехка енай Магас шахьара цIай долча цу дийнахьа.\n«ЛерхIаме ГIалгIайчен а, Магаса а дахархой! Со эггара хьалха ена я ГIалгIай Мехка, се хьамсарча лаьтта еча санна хетаденнад сона укхаза. Со цецяьнна гIадъюгаш да, шоай Iадаташцара шун лерхIам, боккхагIий лархIар, дезала гIулакхаш тIех мах беш леладар. Шун мехка дукха бераш долаш дезалаш дукха ба, сона хетачох из вай керттера таро а я. Укх эздича шахьара масса бола бахархой даькъала бувц аз, могашали, дезала гIулакхи чIоаггIа дика хилар ловш», — аьнна чакхдаьккхар Кузнецова Аннас ший къамаьл.\nЦIай-вIашагIкхетар дIахьош дар, ГIалгIайчен заслуженни артисташа кийчаяьча концертни программаца. Иштта Магаса 25 далар дездеча дакъа лаца вена Россе заслуженни артист Дюжев Дмитрий а вар. Магаса бахархоел совгIа укхаза баьхка кхы а мехка бахархой бар, Магас цун бахархой хиннача а ца Iеш, из шоай лоархIаш, хьамсара хеташ. Эшараш дукха дале а тахан Магас Россе кердача вахарца мул боаккхаш йолхача шахьарашта юкъе ший моттиг хьалаьца латт.\nДала даькъала йойла Магас, Дала даькъала болба цу шахьара бахархой а.\n← Поздравление Президента РФ к юбилею г. Магас


Мьянмехь бусалбачу нахана тIехь къизалла латторна дуьхьала дIабаьхьначу гуламехь НР-н Куьйгалхочун Кадыров Рамзанан вистхилар\nХьоме вежарий, йижарий! Бакъдолуш, тахана вай гулдалар доккха маьIна долуш ду.\nВай вовшахкхетар боккъал а Делан дуьхьа ду аьлла, дог тешна ду вай. Дуьненчохь пресса ю, иштта дерриге а дуьненчохь I,5 миллиард бусалба адам ду. Вай массара а дош аьлча, и дIа ца хезаш дуьсур дац, вайн ойла массеран а цхьаъ ю – дуьненчохь цкъа а тIом ца хилийта! Нохчийчохь тIом хилла. Вайна хаа, тIамо хIун до, цундела вайна наханачул а дагах кхета, наханачул а лазаме ду тахана цигахь долу хьал. Бирмина гонахьа бехаш ах миллион сов бусалба нах бу – Пакистан, Инди, иштта кхин а. Вайн Iалашо ю царна вай дIахазийтар, уьш меттахбовлийтар, цигахь хьийзош болу нах шайна тIелацийтар. Вайгара йолчу агIонца (сурсаташца а, тIеюху хIуманца а) дан накъосталла а ду, вай даима а гIо дан а дина.\nДала мукъ лахь, вайн дагца а, сица а уьш Деле боьхур бу, вай дан дезаш долу гIо дийр ду царна. Дала барт цхьаъ болуш, ирсе дахар хуьлийтийла вай! Дела реза хуьлийла шуна, тахана бусалба динах, бусалб а нахах дог а лозуш, арадевллачу массарна а. Дала диканца бекхам бойла шуна!\nВаллахIи, кхана догIур долчу Къематан дийнахь, тахана вай арадовлар, Делан дуьхьа къахьегна аьлла, дIаяздийр долуш ма ву Дела, цхьа а шеко йоцуш, Дала мукъ лахь! Дала тIаьхье беркате йойла! Дела реза хуьлийла массарна а!\nПервая военно-патриотическая игра Союза городов воинской славы России пройдет в Чеченской Республике.\nУвидеть сердцем святыни Узбекистана\nДостоинства ночной молитвы


«Хьо цхьаъ вац» — Кавказские женщины\nadmin\tМарт 26, 2017\tБез рубрики\nУмарова Асет, журналист, яздархо, суьрташдахкархо, Россин Федерацин культурин министерствон стипендиат, дуьнен чу яьлла 1985-чу шарахь ГIалмакхойчохь. БархI шо кхаьчна яра иза шен деца-ненаца цхьаьна Нохчийчу цIайирзича.\nСуьрташ дахкар Асетана тIом болчу хенахь марзделира. Цу хенахь иза 4-чу классехь доьшуш яра. Шен суьрташкахь цо гуонахара хьал гойтура. Гуаш, фломастерш, къоламаш чекхдевллачул тIаьхьа, молханаш чохь долчу гIуткхи чохь «активированни уголь» карийна, цуьнца сурт диллира йоIа. Германехь хиллачу «Нохчийчоьнан бераш машарехьа ду» гайтамехь дакъа а лаьцна цо.\nНохчийн пачхьалкхан университетан журналистикин факультет чекхъяьккхина йоIа. Цуьнан белхаш Нохчийчохь бевзина ца Iаш, республикин дозанал арахьа а бевзаш бу. Статьяш зорбане евлла Францехь, Гуьржийчохь, Эрмалойчохь, Великобританехь. Повесташ, дийцарш «Юность» «Звезда», «Дружба» журналийн агIонаш тIехь зорбатоьхна хилла. Цуьнан говзарш гуьржийн а, ингалсан а, италойн а меттанашка яьхна. Иштта театран сцени тIехь а гайтина цо шен похIма.\nЖимачохь дуьйна а суьрташдахкархо хила лууш яра Асет. Цу хенахь цо ойла йора: – «Эшаршлакхархо я актриса хилча, жималла даима а ма ца лаьтта, хазалла а дIайолу. Оцу декъехь къахьоьгуш верг массо хенахь а жима а, хаза а хила ма веза… Ткъа суьрташдахкархочун суьрташка хьовсу, иза ша гуш ца хуьлу. Хан мел ели а суьрташ хаза хир ду сан», – бохуш.\nШа сатийсина лаам кхочуш хилла Асетан. Нохчийчохь евзина а ца Iаш, республикин дозанал арахьа а евзаш суьрташдахкархо ю иза. Цуьнан дуьххьарлера гайтам 2009-чу шарахь Соьлжа-ГIалахь хилла. 2011-чу шарахь, Кавказийн халкъийн искусствийн институтехь шеран курсаш йохучу хенахь, Гуьржийчохь шолгIа гайтам хилла цуьнан. Европин пачхьалкхашкахь а, Iамаркехь а девзаш ду Асетан суьрташ. 2012-чу шарахь Италин пачхьалкхан шийтта гIалахь (Милан, Александрия, и.дI.кх.) хьовса аьтто хилла цуьнан суьрташка. Цигарчу бахархошна «Хьо цхьаъ вац» («Ты не один») цIе йолу сурт чIогIа хазахеттера. Цу тIехь шайн чуьра стигала хьалаоьхуш седарчий долу зурманаш локхуш жима ши кIант ву. Стаг ша висинчу хенахь, ваха меттиг йоцучохь, цо ойла ян ца оьшу ша цхьаъ хиларан. Цунна гуонаха и санна долу адамаш, стигал, седарчий, Iалам ду. Асетана цу суьртехула ала лууш дерг дара, адамашна шаьш цхьалха ма хетийла бохург. Италошна чIогIа хазахеттера цу суьртан ойла. Цигахь цхьана италочо эцнера и сурт.\n«ХIоразза, хьалха дехкинчу суьрташка бIаьргтоьхча, беламе хета суна, – боху Асета. – ХIинца иштта суьрташ дохкур дацара ас. Айхьа бинчу белхашка хьаьжча, хьайн кхачамбацарш го хьуна. Цул т1аьхьа дохкуш долчу суьрташкахь уьш цахилийтарехьа къа а хьоьгу. Керла дуьллуш долу сурт кхечу тайпана хуьлу. Ткъа массо хенахь а цхьана метта лаьтташ волчун суьрташ цхьатерра хуьлу. Уггаре а коьртаниг – хIора дийнахь кхиа веза. Суьртийн хатI хуьйцуш хила деза, цу тIехь цхьа истори хилийта еза».\nСуьрташ сих-сиха ца дохку Асета. Дукха болх бо цо оцу ойлана тIехь. Масех сахьт деза цунна ойла ян. Цкъацкъа масех баттахь цхьа а идей йоцуш а нисло.\nПохIме суьрташдахкархо хилла а ца Iаш, Асет журналист, яздархо санна а евзаш ю. Цо тайп-тайпанчу конкурсашкахь толаман меттигаш яьхна. Дуккха а совгIаташ а делла цунна. Нохчийн пачхьалкхан ниверситетан студентка йолчу хенахь грант яьккхина цо.\n№14, шинара, чиллин (февраль) беттан 9-гIа де, 2016 шо\nПредыдущий Весна пришла в Тинди\nСледующий Къоман дозалла


ГIурбанна кечлуш бу бусулбанаш а, Iедалхой а\nОьрсийчоь -- Москох полицино лаьцна шайн накъост схьавоккхуш бу бусулбанаш маьждиганна хьалха, 26Гезг2014\nКху шарахь ГIурба дуьйр ду ГIадужу-беттан 4-6-чу деношкахь. Москох цу дийнахь далла гIуллкх дийр ду пхеа маьждигехь. ГIурбанна кечлуш бу бусулбанаш а, Iедалхой а. Москох динан урхалло хаам бина, маьждигашна чубитар хир ду паспорташка а хьожуш аьлла.\nДаханчу ПIераскан дийнахь вуно доккха зуулам хиланза делира Москох коьрта лоручу маьждигана хьалха. Цхьана ца девзачу бахьанца цига баьхкинчу полицин белхахоша, етта а етташ, дIалаьцнера цига ламаз дан веана хилла жима стаг. Гарехь, ванахах волчух тера а дара и стаг.\nАмма, милцоша йийриг харцо ю аьлла, царна го а бина, жима стаг царгара схьаваьккхира маьждиге баьхкинчу бусулба наха. И нах мелла а сатухуш ца хиллехь, вуно чолхе тIаьхьало йолуш дерза мегаш дара милцойн а, бусулба нехан а дуьхь-дуьхьала латтар. (Цхьаболчу хаамашца, цигахь жигара хьийзина аьлла Iедалша лаьцна 40 сов стаг).\nГIурбан де тIекхочуш хIоразза а вуно синтем байна хьийзаш хьулу Москох гIалин Iедалш. Ткъа зорбанан гIирсашкахь гучуюьйлу бусулба нах эшнаш беш йолу материалаш.\nТкъа оццул кхераме, зуламе нах бу те Москох маьждигашка рузбан ламаз дан цхьаьнакхетарш а, цхьацца бусулбан деза денош хилча цхьаьнакхетарош а? И хаттар делира Маршо Радионо ткъех шарахь Москох вехачу нохчийн вевзаш волчу журналисте Мурадов Мусага.


Нохчийчуьрчу Iедало дIахецна ша лаьцна латтош хилла 14 шо долу Сейидова Жасмина\nДечкен-бутт 23, 2021\nДагестанера кхиазхочо Сейидова Жасминас кхо бутт сов хан яьккхина Соьлжа-ГIаларчу полицехь. Селхана Нохчийчу еъначу Дагестанерчу делегацига дIа а елла, хIинца шен цIахь ю иза.\nКавказ.Реалиига дийцира Дагестанерчу бакъоларъечу цхьаьнакхетараллийн координацин кхеташонан куьйгалхочо Хадулаев Шемала, йоI лаьцна яцара, полицин декъехь яра, шега долчу хеттаршна жоьпаш луш, аьлла.\n"ЙоI Нохчийчохь ю аьлла социалан машанашкахь хаамаш баьржича, соьга масех стага дийхира цунна гIодар.Ас веха ца Iаш, телефон туьйхира Нохчийчоьнан парламентан куьйгалхочуьнга Даудов Мохьмаде. Цунна девзаш ца хиллера хилларг, амма дош делира хьал зен. Ас йоI бехкеяцар дIакъадийра, дийхира иза шен нене цIайигийтар, нохчийн агIо резахилира", - элира Хадулаев Шемала.\nЦо дийцарехь, Сейидова Жасминин дац арз шен могашаллина а, Соьлжа-ГIаларчу полицехь шена латтийначу хьелашна а.\nШи де хьалха йоьIан нанас Гюльнарас видео-къамел хьажийра Нохчийчоьнан куьйгалхочуьнга Кадыров Рамзане, шен йоI мукъаяккхийтахьара аьлла. Шен бер кхерамехь ду, шена а туьйсу полицино кхерамаш, кхо бутт бутт бу йоI шена ца гойту, бохура нанас.\n2020-чу шеран ГIадужу-беттан 13-чохь Соьлжа-ГIалахь лерина операци дIахьош 4 стаг вийра. Iедало уьш тIемалой бара, боху. Оцу тIемасадалерехь велла Iедалан ши белхахо, цхьаъ лазийна. 14 шо долу дагестанхо Сейидова Жасмина вийначу цхьана тIемалочун шолгIа зуда хилла, цо даредина ша нохчийн тIемалошца хилла хилар, аьлла дара полицино журналистийн хаттаршна делла жоп.


Куьршала кIоштахь полисхошна тIелатар дина\nКуьршала кIоштахь ницкъаллийн структурийн белхахоша талламбан дагахь буьйсанна сацийначу машенчуьра бевзаш боцучу наха граната кхоьсина хилла аьлла, яздо "Интерфакс" агенталло, шайн хьостана тIетевжина. ТIелатар динарш байина, уьш муьлш хилла толлуш ду карарчу хенахь.\n"Куьршала кIоштахь буса хилла ю и инцидент. Талламаш бечу хенахь автомобиль сацийнера. Кехаташ гайта аьлча, полисхой болчу агIор оьккхуьйтург ластийна хиллера цара", - дийцина "Интерфакс" агенталле.\nЦул тIаьхьа церан машенна тIаьхьа хахкабеллачу ницкъахошна машенчуьра герзаш детта буьйлабеллера зуламхой. ТIаккха байъина уьш. Ницкъаллийн структурийн белхахошлахь зенаш хилла дац. Официалехь информаци тIечIагIъеш тоьшаллаш дац "Интерфаксан".\nНохчийчоьнан куьйгалхочо Кадыров Рамзана шен телеграм-каналехь хаамбира шинарин дийнахь, ТIехьа-Мартанахь дIаяьхьначу леринчу операцехь тIемало вийна аьлла.\n"Кхиамца дIаяьхьначу контртерроран операцехь ТIехьа-Мартанан кIоштахь вийна гIаттамхо Байдулаев Казбек. Ницкъахойн агIонах цхьа а лазийна, я вийна вац. Даим а санна, говза, вовшашца дага а буьйлуш лелла полисхой", - яздинера Кадыровс.\nДуьненчохь коронавирусан ун даьлла 74 миллион стаг ву\nХIопкинс Джонсан Университето Iорадаьхначу зерашца, дуьненчохь 74,1 милион стаг ву коронавирусан ун даьлла. ТIаьххьарчу 24 сахьтехь 625 эзар вахархочуьнца къаьстина вирус. Пандеми йолаелчхьана COVID-19 уьнах кхелхина 1,6 миллион пациент.\nКоронавирусан ун долу нах къаьсттина дукха бу Американ Цхьанатоьхначу Штаташкахь а (16,9 миллион), ХIиндойчохь а (9,9 миллион), Бразилехь а (7 миллион), Оьрсийчохь а (2,7 миллион). Дуьненчуьрчу 191 пачхьалкхехь лаьтта хьал ду кхузахь чоьте эцна.\nКоронавирусах дукха нах белла иштта Америкехь а(307 эзар), Бразилехь а (183 эзар), ХIиндойчохь (144 эзар), Мексикехь а (115 эзар). 10-чу меттигехь ю Оьрсийчоь: 48 эзар дархо велла пачхьалкхехь.\nВОЗ-н говзанчашна хетарехь, вирус ца яржийтархьама 60-70 % бахархошна прививкаш ян оьшу. Оцу юкъанна билгалдоккху организацино, цхьана вакцино сацор яц вирус аьлла.\nИбрагимовн хьокъехь Нохчийчуьрчу кхелахоша бинчу сацамна реза ца хилла Пятигорскера суьдхой\nНохчийн публицистана Ибрагимов Ризванна арахь яккха хан кхайкхош Соьлж-ГIаларчу Октябрскан кIоштан кхело бина сацам юхабаьккхина Пятигорскан суьдхоша. Юхалиста хьажийна цуьнан гIуллакх.\nМаршо Радионо яздира, яздархочунна-историкна Ибрагимов Ризванна Соьлж-ГIаларчу Октябрскан кIоштан кхело 2 шой 6 буттий арахь яккха хан кхайкхорах.\nИ сацам бовзийтинчу кхелхочунна Налаева Хадижатна хетарехь, гIуллакх луьстуш мел теллина тоьшаллаш а, безказлонаш а дуьстича, яздархочун бехк бара Оьрсийчоьнан Бехктакхаман кодексан 282 артиклан 2-чу декъаца богIуш. Ша Ибрагимов Ризван а, цуьнан адвокато Касумов Султана а къобал ца бинера кхелан сацам.\nПятигорскерчу кассацин кхело Нохчийчуьрчу суьдхоша кхайкхийна вердикт юхаяккхарх Ибрагимов Ризвана ша хаийтина шен Фейсбукерчу пена тIехь.\nИбрагимовн адвокато Умаев Руслана бахарехь, Октябрьскан кIоштан кхелехь юха хоттур долуш ду публицистан дов.\nИбрагимов Ризван бехкевора цо исторех язйинчу книгашкахь нохчийн къам ай а деш, жуьгтийн къам сийсаздо бохуш. Яздархочо иза аьттехьа а тIе ца дуьту. Цо бахарехь, стохка дIа а лаьцна, полицин декъехь ток а етташ хьийзийча дуьйна схьа ву иза Нохчийчоьнан лаккхарчу даржхойн омарица кхеле ийзош. Ибрагимов тешна ву, кхело баккхийчу хьаькамашна товш боллу сацам чекхбаьккхина хиларх.


Шен дахар даймахкаца доьзна лоьро Баиев Хьасана (аудио, видео)\nГIадужу-бутт 29, 2016\nНохчийчоь -- Баиев Хьасан, Макажа. 23.10.2016.\nБаиев Хьасанца масех де хьалха цуьнан дай баьхначу юьрта Макажа вахар нисделира Маршо радион корреспондентан. И меттиг ша а инзаре хаза а, дагна аьхна а ю.\nШен дахар даймахкаца дуьзу лоьро Баиев Хьасана\nДицло хьан дахарехь болу кхачамбацарш а, чолхаллаш а. Шадерриг дуьсу лахахь, мархашна бухахь, гIалахь.\nОцу Iаламатехь дина Баиев Хьасана цIа, шен дай баьхначу кертахь, уьш чохь баьхначу тIулгийн цIенна тIехула. Церан синойн ларам беш, цо ша тIехь дина долу цIа даздина тIе ца хIоттийна цунна. Мелхо а, тIехула ша лаьтташ долу рагIо а дина, цу тIехь хьаладина ду. Цигахь, цуьнан комаьрша хIусамехь хилира тхойшиннан къамел.\nБаиев Хьасан тахана Нохчийчохь болх беш ву. ДегIаца а, коьртачу декъана, юьхь тIехь сакхташ долчу берашна операцеш йо цо Iамеркера цIа а вирзина. Ткъа цига кхачаран бахьанаш цахуучарна дагадаийта деза, цо, ша лор хиларе терра, харжа а ца хоржуш тIемало велахь а, оьрсийн эскархо велахь а, маьрша вахархо велахь а операцеш йора.\nБолх дукха хилла оцу хенахь, шолгIа тIом болабелла хан яра иза. ХIетахь дахарна кхерам болун дела цуьнан дIаваха дезнера. Шена кхетара ша боху цо, цхьана агIор шен психикана цхьа дарба ша ца лахахь, тIаьхьало вуон хир юйла.\nБаиев: «Со Iамерке воьдучу хенахь чIогIа сиха хан яра. Суна дукха дика хаьара сайна цхьа психологийн ребилитаци оьшуш юйла.ГIалгIайн махкахь дуьненаюккъерчу цхьанатохараллаша гIо а дина, ара а ваьккхина дIавигира Iамерке. Со цига дIакхаьчча, аэропортехь дуьйна чIогIа цецвелира со. Даг тIе кхерам теснера суна, ас хIун дийр ду теша, бохуш».\nIамерко а, сел иллешкахь юьйцучу, Баиев Хьасана ша бахарехь, Марша вогIийла хьо, ма дика ду хьо веъна, аьлла къевллина мара ца воьллина. Ша мила ву а, хIун адам ду адIахаийта Хьасанна шортта хан езна. ХIетталца, ша хало хьегна, доьзалах а, Даймахках а къаьстарал сов, кхане муха хир ю ца хууш, аьлла кхин дIа а дуьйцу цо.\nБаиев: «Со дуьххьара цхьана Iамеркхойн доьзалехь Iийра. Церан кертахь гIуллакх дора ас: бай лоргура, зезагаш а, дитташ а лоргура. Цара цунах ахча а луш ваьхна ву со.\nЦул тIаьхьа Кентукки штатерачу университете кхаьчнера со, цигахь суна бакъо елира цхьа экзамен дIалахь лоьрийн болх бан. Вуьшта, 4 экзамен яра яла езаш. Уьш дIалуш хийла стага 15-16 шо доккху. Иштта волавелира со болх бан».\nБаиев Хьасанна Iамеркехь шен говзаллица болх бан бакъо еллачул тIаьхьа, лоьрийн тобанца дуьненахь берашна операцеш еш лелла иза. Ца кхочуш пачхьалкх ца йисна. Дуьххьара Оьрсийчу кхаьчча, дагахьбаллам хуьлура шена, боху цо, иштта нохчийн берашна и гIо деш доцуш. ТIаьхьо цуьнан и таро а хилира.\nБаиев: «Кху дуьненахь со хиланза пачхьалкх хир а яц. Уггаре а къен пачхьалкхашка лелла со лоьрийн тобанца. Суна хIета а даима вас хуьлура дагна, вайн цIахь долчу берашна гIо деш вац-кха со, аьлла. Дуьххьара Таганроге кхечира со лоьрашца.\nСайн хьакаме ас дехар дира, Нохчийчуьра а бераш дахкадайта сайга, аьлла. Царна хууш дара ас сагатдой. Бакъо елча, ас 20 бер далийра цигара».\nДуьне мел ду баьржина бу нохчий. Доккха дакъа Европехь ду, социалан система гIоле ю бохуш. Iамеркан цхьанатоьхначу штаташкахь дукха бац нохчий. Цигахь къахьега деза. Iедало, хьо шайгара гIо доьхуш тIевеъна велахь, юьхьанца массо а агIор гIолоцу, амма цхьа хан дIаяьлча, хьо шайца дIа а нисвой, хьуо ваха олу. Иза нийса хета Баиев Хьасанна. Нехан бага а хьоьжуш, нохчий цкъа а ца баьхна, элира цо.\nБаиев: «Iамеркехь цхьана шарахь, шина шарахь хьуна гIо до, говзалла Iамош, мотт Iамош. Цул тIаьхьа хьоьга болх бе олу. Нийса а олу. ЖIаьлина кхуссу даьIахк санна лучу хIуманна марздалар дика дац. Хьуна алапа а, болх а латтабо Iамеркехь.Шайна а пайда хилийта хаьа царна. Цундела ю иза чIогIа а, кхиаме а».\nБаьллачу тIамах хилла зенаш а, харцийна дахар а ца лерича, нохчашна пайде дирзинаргдукхачарна дуьне гар а ду, нах муха беха гар а ду, царна, лартIехь долчу адамашна санна, оцу лакханешка кхача лаар.\nБаиев Хьасана Нохчийчоьнан кхиаме хинйолу кхане юзу Оьрсийчоьнан дозанал арахь доьшучу кегийрхошца. Уьш вайна тахана гуш бацахь а, шортта бу, ша царех воккха а ве, аьлла билгалдаьккхира цо.\nБаиев: «Кху дуьненахь со дукхачу пачхьалкхашкахь а хилла. Дуккха а нохчий а гина суна. Япони вахча, цигахь ас лекци йоьшуш, суна нохчийн кхо кIант гира. Цара ша чIегIардиго санна японхошца церан мотт буьйцура. Иза чIогIа хазахийтира суна.\nДуьне мел ду вайн кегий нах бу дешаран Iилма схьаоьцуш. Банкан системехь а, политикехь а, спортехь акъахьоьгуш бу уьш. Дуьххьара вайх дахнарг дара вайна орцах вала стаг цахилар. ХIинца вайн нохчий массанхьа бу. Иза ю вайн кхане».\nШен тахане а, кхане а, тIейогIу къаналла а Баиев Хьасана шен Даймахкаца юзу. Иза иштта ца хилча, стенна лаьттина оццул шераш девлча а, шен дай баьхна хIусам, аьлла хета цунна.


Лечкъийна блогерш Исаев а, Магомадов а лаьцна латто сацам бина Нохчийчохь кхело\nНохчийчоьнан Лакхарчу кхело низамехь лору оппозицехь долчу Osal Nakh 95 телеграм-каналан модераторашна, 18 шо долчу Исаев ИсмаьIална а, 20 шо долу Магомадов Салахьна а лаьцна латто хан дIаяхъяр. ТIемалошна гIо дарна бехкево и шиъ.\nБутт хьалха, Зазадоккху-беттан 21-чохь, Нохчийчоьнан Лакхарчу кхело апелляци луьстуш, юхаяьккхира Исаев талламан изоляторехь вита къастийна кеп, амма Старопромыслан кIоштан кхело шеггара дIаяхйина иза лаьцна латто мега хан, билгалдоккху "Медуза" портало, Оьрсийчоьнан ЛГБТ-машанна тIе а тевжаш (Оьрсийчоьнан Iедало арахьарчу агентийн могIара язйина"Медуза" – ред.)\nНовгородехь лачкъийначу шина вашас латкъамаш бина, шайна тIехь Нохчийчохь гIело латторах\nБлогерийн адвокаташа бахарехь, процессуалан низам талхадо хьоло: Исаев лоцуш Старопромыслан кIоштарчу кхело юьхьараэцна мехкан Лакхарчу кхело юхабаьккхина болу сацам. Иза лаьцна латто къастийна хан Охан-беттан 7-чохь чекхъяьлла, адвокаташа Соьлжа-ГIаларчу талламан №1 изоляторе дехна жима стаг маьршаваккхар.\n2020-чу шеран Товбецан-баттахь "Оьрсийчоьнан ЛГБТ-машано" гIо дира шина вешина Нижний Новгородехь дIатарвала. И шиъ дагахь вара Оьрсийчуьра дIаваха, амма ца кхиира. Масех де делира вежарий болу меттиг ца хууш, амма тIаьхьо карийра Нохчийчуьрчу талламан изоляторехь. Террорхошна накъосталла дина аьлла, лецира и шиъ.\nЗазадоккху-бутт боьрзуш "Оьрсийчоьнан ЛГБТ-машано" дIахьедира, вежаршна Магомадовна а, Исаевна а гергарчара кхерамаш туьйсу аьлла. Ткъа гергарчара видеохула дIахьедира, шайн талламчашна билла бехк бац, амма шайна ца тов бакъонашларъярхоша а, журналисташа а вежарех «гей» алар, иза шина кIантанна "диcкредитаци еш яржийна компани" ю, аьлла.\nМаршо Радион алсамо керланаш видеосюжетехь:


Жириновскийца конфликте ваьлла Кадыров\nОьрсийчоьнан Либералан-демократин партин куьйгалхочунна Жириновский Владимирна гечдар дехар тIедожийна Нохчийчоьнан куйгалхочо Кадыров Рамзана.\n"Жириновский, айхьа аьллачунна къинтIера довлар деха... Оьрсийчоьнан пачхьалкхан политикаца а, билгалъяьхначу приоритеташца а бIостане ду ахь дуьйцург", - яздина Кадыровс телеграмехь.\nНохчийчоьнан куьйгалхочо Францин президенте аьллачун хьокъехь вистхиллера Жириновский, Оьрсийчоьнан субъектийн куьйгалхойн гIуллакх дац арахьарчу политикана юкъагIерта а, терроризмна тIехIитта а аьлла.\nТерроризмах дерг аьлча, оцу "уьнца" ша къийсам латтийра, цунна тIехь толам а баьккхина аьлла дIа а хьедеш, Кадыровс хьоьху депутатна, динах лаьцначу теманах ма хьакхало аьлла.\nАрахьарчу политикаца доьзна сацамаш тIеэца бакъо яц пачхьалкхерчу регионийн куьйгалхойн аьлла, дIахьедира Оьрсийчоьнан президентан пресс-секретаро Песков Дмитрийс.


Газпроман бозбуанчаллаш толлуш ду Германехь\nОьрсийчоь -- Зударийн бакъонаш къийсархойн Фемен-боламан декъашхо протест кхайкхош ю Газпроман Москохарчу ценна хьалхахь,13Чил2012\nОьрсийн яккхий концернаш, шайна юккъехь Газпром а йолуш, Германехь жигара хьийза дуккха а хан ю. Бакъду, церан белхаш даима а ца хуьлу чекхсагуш я цIена. Кху деношкахь Газпроман акционхоша, миллионашкахь ясакхаш дΙа ца луш, бозбуанчаллаш лелор талла йолаелла Германин прокуратура.\nIедалхоша дийцарехь, Газпром декъа а йолуш, цхьамогIа яккхийчу концернаша а, цу концернийн акционхоша а бина бозбуанчалле берташ бахьана долуш, Германина, мел кIезиг а, 600 миллион еврона зе хилла. И зе дукхахьолехь, Iедалан низамашца догIуш ма-хиллара, ясакх дIа ца ялар бахьана долуш хилла ду.\nМайн тIерачу Франкфуртера прокуратурано бечу талламаша гойту, Газпроман акционхой декъахь а болуш, Германин лаьттахь тIехь дуккхаъчу милиардашна трансакцеш йина хиллий, официалехь Кипрехь шен туш латтош йолчу цхьана юкъараллехула.\nИ бозбуанчалла лелорна шеконехь ву шийтта стаг, царех дуккхахберш Оьрсийчуьра бу, амма иштта Германера а, Кипрера а совдегарш а бу царна юкъахь. Цу нахах ши стаг хIинцале а лаьцна, набахте воьллина, ткъа кхидIаберш Iедалан ницкъашца лохуш бу.\nТаламхоша чIагIдарехь, и бозбуанчаш цхьамогIа яккхийчу газан концернийн - царна юккъехь Газрпром а ю - акционхой хилла, цуьнца цхьана цу концернийн куьйгаллин даржашкахь а болуш. Оьрсийн газан концерно цу нахаца бинчу бертийн мах, Iедалхоша чIагIдарехь, 500 миллион евро бу. Ткъа юкъарчу хьесапехь бозбуанчаша цу кепара, тIера ясакхаш а ца луш, йоьхкинчу акцийн мах 3 миллиард сов бу.\nЯсакх а ца луш, оццул дукха ахчанаш ловзон бозбуанчийн кадалар Iедалхоша цара и шайн къайлах берташ а, трансакцеш а Кипрерачу фирмехула чекъяхна хиларца дузу. И фирма, талламхоша дийцарехь, бозбуанчаша шаьш шайна кхоьллина а хилла. Беламе дерг цу хьокъехь бозбуанчийн саьхьара хилар ду- уьш шаьш хIиттина хилла цу фирмин куьйгалле а, цуьнан акционхой а.\nНемцойн Iедалхоша лецначу оцу бозбуанчийн машана юккъехь хиллачу совдегарша чIагIдо шаьш бехке дацар. Иштта царех цхьаннан, немцойн къомах волчу совдегаран векал волчу адвокато дийцарехь, цуьнан клиентан бехк мискъала зарратал бен бац, хIунда аьлча, цу бозбуанчаллин коьртехь болу нах Оьрсийчуьра газан дай бу.\nАла догIу, билгалчу шеконашца Iедалхоша бехке вечу шийтта стагал совнаха, цу бозбуанчаллашкахь дакъалоцуш бIе герга стаг хилла хилар. Iедалхойн могIаршкарчу хьостанаша цу хьокъехь, „оьрсийн мафин“ лар лаьцна шаьш, бохуш дуьйцу. Бакъду, шена Газпром концернана дуьхьал талламаш бац немцойн Iедалхоша дIахьош, цуьнан акционхошна дуьхьала бен.\n„Тамаша а бац, - бохуш дуьйцу шен цIе ца яккхину талламхойн векало, - хIунда аьлча, Газпром Германин Бундеслигехь ловзучу „Шалке- 04“ футболан тобан коьрта спонсор ма ю, немцойн уггаре а йоккхахчу ЕОНий, РВЕй энергоконцернашна газлатторхо а ю. “Амма бакъду, нагахь санна, Шалке – 04 футболан клубан кехаташна бан ма беззара талламаш бинехь, цигахь а Iедалхойн тидам тIе гIон болу берташ карон-м там бара“, - боху цо.\nХIинцалера Газпром концернана гонахьара бозбуанчаллийца йоьзна йолчу гIовгIано дагадоуьйту, дукха хан йоцуш оццу Майн тIерачу Франкфуртан прокуратурано, юхьIаьржа а хIуттуш, дIадерзийна долу цхьа бехкталламан гIуллакх.\nМасех шарахь бинчу талламашкахь цо дуккха а тоьшаллаш гулдинера, Путин Владимиран гергачу гонера накъост волчу Рейман Леонида оьрсийн пачхьалкхан телефонийн зIенан концернана приватизаци ечехь 130 миллион евро шен доладаьккхина хилла бохучунна.\nКипрехула а, Франкфуртехула а, иштта цхьамогIа кхечу Европерчу гIаланашкахула а, дуьлуш, чекх а даьккхина, и ахча хьаьвзина юха Москоха дIадерзийна хилла, бохуш, чIагIдора немцойн талламхоша. Амма цара масех шарахь бина хилла болх, массо а цецвоккхуш, ши бутт хьалха цIеххьана дIакъовла бийзира, Рейман Леонид я цуьнца цхьана шеконе лаьцна хилла болу совдегарш кхеле а ца озош.\nМоскохан деха куьг дуй теша немцойн Фемидин бIаьргаш дIахьаббинарг боху шеконаш яккхий яра хIетахь меттигерачу журналистийн гонашкахь. Изза Москохан деха куьйг хIинца Газпроман гонахь кхолладелла хьал дIадерзо гIорта сахьт дац, аьлла а хета тергамхошна.\nГазпроман буозбунчаллаш толлуш ю Германехь


ФСБ-но махбархойн дашо хIуманаш дIаяьхьна Несарахь\nМарсхьокху-бутт 24, 2017\nГIалгIайчоь, Несара. Базар.\nДаханчу кIиранахь гIалгIайн махкахь Несарахь леррина операци дIаяхьнера меттигерчу ФСБ-н белхахоша. ТIемалой бацара лоьцуш, детташ герз а дацара. ГIалин юккъехь йолчу «Фабрика» олучу базарахь а, цхьана махбаран центрехь а деший духкучу меттигашкахь талламаш бира цара. Улле цхьа а стаг ца воуьйтуш, шина а меттехь мел йолу дешин хIума лаххьйина дIаяхьна цара.\nЦхьана а кепара дIа а ца язйина, уьш озар бен. И хIума хилла аьлла шайна ма хезнехь цига кхаьчнера «Мемориалан» Несар-гIалара декъан белхахой. Акиев Тимура дийцира Маршо радиога оцу операцех а, иза шаьш а наха а муха туьду а.\nАкиев: Акиев: «Тхуна а иза хиллийла Интернет чуьра хиъна. Тхоьга арз деш цхьа а ца веъна. Тхуна иштта хиира и талламаш базарахь йолчу махбаран шина центрехь бина аьлла. Тхо цига дахнера и хIума низамца догIуш дина я ца дина хьовса. Тхо дIа ма кхаьчнехь йохкархой арз деш бара баьхкинарш дера а, кIоршаме бара аьлла.\nДинарг дукхачу декъана талорах тера дара бохура цара. Дукхачеран хIума уьш шаьш тIехь а боцуш дIаяхьнера. Уьш бинчу гонна юкъахь хилла тIекхача йиш йоцуш. Ша дериг дIа а дирзина цига тIебахча хиъна царна шайн хIума дIаяхьнийла».\nДеши духкучу шайна дина тIелатар хIун бахьанца дина кхоччуш хууш бац гIалгIай. Цхьацца хаамаш бу Москохахь ювелиран туька яхьана дукха хан йоцуш, цу чуьра дешийн хIума ГIалгIайн махкарчу базаршка кхаьчнийла хьожуш хилла бохуш. Амма туьтмIаьжгеш йоьхначу низамхоша ца аьлла нахе иза, элира бакъонашларъярхочо Акиевс.\nАкиев: «Хууш дац хIунда бина и таллам цигахь. Йохкархоша боху, Москохахь долийначу цхьана гIуллакх бахьнехь дина иза. Хьа мел яьккхина деши хIума оцу гIуллакхан юкъайоьдуш ю, цундела и гIуллакх дIахьочу талламхочуьнан пурбанций бен йиша яц уьш юхаерзо».\nДеший духкучу дукха нахана зенаш хилла и таллам туьканашкахь дIабаьхьанчул тIаьхьа. Амма тахана а цхьанна а йохкархочо а, долахочо а арз ца дина я шайга а, я Iедалан хьукматашка а, бохуш кхин дIа а дуьйцу Акиевс.\nАкиев: «Зе хилла болу йохкархой хIуманах цакхеташ бисина. Шаьш хIун дан деза а ца хаьа царна. Цундела уьш кхоьру цхьанахь а арз дан. ХIокху кIирнахь цхьаммо а ца дина иза».\nКхиъ тамашийна дерг ду, ФСБ-н белхахоша динчу тIелатарх хIокху кIирнахь цхьанна а тайпан хаамийн гIирсашкахь а, я Iедалан хьукматашкахь а хаам бина ца хилар. ХIинц-хIинца къаьстина шайна Сурхоти олучу юьртахь а оццу дийнахь 40 сов хIусамехь а иштта талламаш низамхоша бина хилар, аьлла дийцира «Мемориалан» Несар-гIалара декъан куьйгалхочо Акиев Тимура.\nАкиев: «Суна гина бац цхьаннахь официалан хаамаш хиллачуьнах лаьцна. Суна коьртачу догIург цхьаъ ду: 2 шо хьалха Iай иштта лерина операци йира Москохара баьхкинчу ФСБ-н белхахоша оццу Сурхотехь БелхароевгIеран хIусамашкахь. ХIета царах цхьанна хьокъехь дIабаьхьара и талламаш. ХIинца а оццу БелхароевгIеран доьзалехь дIабаьхьнера и таллам».\nГIалгIай, деший таханлерачу Оьрсийчохь цхьанаийна хIума ду. Магадан кIоштехь, деший доккхучу меттигехь дукха бу уьш. Хийла стаг царах лаьцна новкъахь цIавогIуш, шеца иттанашкахь кила деши а долуш. Тахана гIара ца даккхахь а цуьнах доьзна хила мега низамхоша цигахь йина операци а, наха шайна цара йинчу гIелонех арз ца дар а.\nЧумаков ларван арабевлла гIалгIай\nГIалгIаша бусалба дин тIеэцна 170 шо кхаьчна\nДашо маузер юхкуш лаьцна нохчо а, хIири а


Абдурахманов Тумсо цуьнан гергарчара шайн долара ваьккхина\nНохчийн Iедалша информацин кампани дуьхьалъяьккхинчу блогеран Абдурахманов Тумсон гергарчара пIераскандийнахь Ищерскерчу маьждигехь рузбанна гулбеллачохь шайн долара ваьккхина иза. Ишта цара дIахьедина, нагахь иза цхьаммо вийна меттиг хилахь, шаьш чIир а хьейийр яц аьлла.\n"Тхоьга бертаза дайтина хIара дIахьедар бохур ду цо кхана-лама, амма тхо тхайн лаамехь лелаш ду", - аьлла динчу дIахьедарехь.\nТелеграм-каналерчу шен агIон тIехь Абдурахмановс зорбане яьккхина оршотдийнахь, гергарчара шайх ша дIахадош яьккхина видео. ТIехь ницкъ а бина, бертаза алийтина и дешнаш шен 84 шо долчу девешига а, шина дешичига а аьлла блогеро.\n"Камера хьалха а хIиттийна, нуьцкъаша со долара ваккхийтина, нагахь со вехь а, шаьш чIир кхайкхор яц аьлла, тIе а чIагIдеш. И бохург ду, со вен бух кечбина кадыровхошна", - боху Абдурахмановс.\nКарладоккху, тIаьххьарчу кIиранах Абдурахмановн видеошка хьоьжучара флешмоб йолийнера, балха тIехь, дешарехь нохчийн Iедалхоша шайн бакъонаш хьешарх дуьйцуш блогерна.\nДоккхачу декъанна и хаамаш бара пачхьалкхан хьукматашкарчу белхахошкара а, студенташкара а, лакхарчу доьшийлийн хьехархошкара а. Цара хаамбора, шайгара ахчанаш дахарх, бертаза митингашка а, спортан барамашка а, субботникашка а хьийсорах а.\nАбдурахманов Тумсо гоьваьлла блогер ву. Цуьнан роликашка хьовсу 400-500 эзар стаг. 2015-чу шарахь нохчий Iедалхошца конфликт иккхинчул тIаьхьа, вада дийзира цуьнан шен доьзалца Оьрсийчуьра. Нохчийчохь иза бехкево, Шемахь хилла бохуш. Блогеро чIагIдарехь, цунна дуьхьал даьккхина гIуллакх бух болуш дац. Карарчу заманчохь Полшехь политикан тховкIело яларе сатуьйсуш, оцу пачхьалкхехь веха иза.\nAmnesty International организацино а хьалхо кхайкхамбира Полше, Абдурахманов дIацавалар доьхуш.


Унахцӏено лораяра хьакъехьарча комитета заседани\nГлавнаяХоамашУнахцӏено лораяра хьакъехьарча комитета заседани\nОпубликовано 15 Март 2018 .\nХалача инфекцеша хьахьедеча лазараша дегӏа деш дола зе юхатоха дика аьттув лучарех я иммунизаци. Из дийцар Белхарой Яхьяс тхьамадал а деш хиннача Халкъа Гуллама унахцӏено лораяреи социальни политикеи хьакъехьарча комитета шеръяьча заседане. Цу заседане дакъалоацаш бар Гӏалгӏай Республика унахцӏено лораяра министр йола ӏарапханаькъан Марем, республика керттера эпидемиолог йола Тӏумхой Мариэтта, Роспотребнадзора Гӏалгӏай Республике гӏолларча Управлене Кулгалхочун заместитель йола Цӏолой Майя, дувцача дешаца хьаштдола кхыбараш.\nШе къамаьл деш Ӏарапханаькъан Марема дӏакхайкайир заседане доакъашхошка 2017-ча шера иммунитет чӏоагӏъеш профилактически прививкаш ярах йола информаци. Цул совгӏа, цо дийцар эпидемиологически хьал тоадеш а наха профилактически прививкаш яра болх шербеш а шоаш Роспотребнадзора Гӏалгӏай Республике гӏолларча Управленеца цхьана беча балхах. Инфекционни лазараш юхатохара хьакъехьарча цхьана еча мероприятей план а тӏачӏоагӏъяьй, – аьнна белгалдир министра. Ӏарапханаькъан Марема яхачох, профилактически прививкаш е нах раьза ца хилара бахьанаш тахкар духьа вӏаштӏехьъяьккхай информационно-пропагандистски кампани: газеташкеи, радиои, телевиденеи, интернетеи гӏолла а, нахаца шоашца къамаьлаш деш а.\n«Профилактически прививкай Къаман календарага хьежжа мероприятеш чакхъяхара духьа эца еза иммунобиологически препараташ, 23 миллион сомах. 2018-ча шера цу гӏулакха хьакъоастаде лерхӏ 9 миллион сом гаргга ахча. Эшача ахчаца дистача из 39 % мара дац», – аьлар министра.\nШий аргӏагӏа, Цӏолой Майяс белгалдир, республика доазон тӏа укх тӏеххьарча массехк шера цхьаццадола инфекционни лазараш лелалга, иммунитет чӏоагӏяра йола прививкаш йирца соцаде йиш йолаш дола. Уж профилактически прививкаш йоаггӏача тайпара йира медицински учрежденешка хила еза цу гӏулакха эшаш мел йола медикаменташ, – аьлар цо.\nДепутаташа тӏахьийхар Гӏалгӏай Республика унахцӏено лораяра министерства болхлой инфекционни лазараш даржара духьалара прививкаш йира болх алсамбаккхара, таханарча законо дӏадеххача тайпара.\nБелхарой Яхьяс аьлар, вакцинаци йиро соцаду лазараш наха юкъе даржар, аьнна.