Европехь шен тIаьххьара визит дIахьош ву президент Обама\nГермани -- Европерчу цхьамогIа пачхьалкхийн куьйгалхошца цхьанакхийтира Обама Барак, Лахь. 18, 2016\nКесталгIа шегара дарж охьадилла дезаш волу Цхьаьнатоьхначу Штатийн президент Обама Барак Европехула го боккхуш ву. Грецехь сецначул тIаьхьа Берлине кхаьчна иза. Германехь Обама цхьаьнакхийтира Францин, Испанин, Италин куьйгалхошца.\nОбама Барак Цхьаьнатоьхначу Штатийн президентан дарже хаьржинчул тIаьхьа дуьххьара Берлине веача иза Германин урхалло веза хьаша вина тIеэцна ца Iаш, могIарерчу немцоша ша бакъонца цхьа рок-седа иза волуш санна вазвира.\nНемцойн коьртачу шахьарахь шена чу уггаре а дукха адам ховшучу Толаман майданахь миллион герга стаг гулвеллера 2008-чу шарахь дуккхаъчу нехан сатийсамаш шеца боьзна хилла волу Обама цигахь вистхуьлучу хенахь.\nЕвропера а, Германера а адамаш тешара хIетахь, ша шен харжамийн программехь дош делла ма-хиллара, цо цхьа могIа реформаш а йийр ю, шел хьалха хиллачу Iамеркан президенташа санна тIемаш а бохур бац, цара болийнарш дIа а берзор бу, цо ша дош делла ма-хиллара, Гуантаномора йийсархошна тIехь таIзарш латторца гIараяьлла йолу набахте а дIакъовлур ю бохучух.\nТешара уьш цкъачунна цо дина цхьа а хIара аьлла машаре хIуммаъ доцушехь, олуш ма-хиллара, бонусан кепехь, хенал хьалха Нобелан совгIат кхаьчна волчу стаго дерриге а кхечу агIор дийр ду, шел хьалха хиллачара чул а. Цундела а, цу сатийсамашка а, тешаме а хьаьжжина дара Обама немцоша хIетахь тIеэцар.\nЦул тIаьхьа даьллачу бархI шарахь ялхазза кхечира Обама Барак Германе. ХIораза а кIезг-кIезгох нах хуьлура иза вогIу некъ ларбеш, я иза сецначу хьешийн цIийнан хьалха цунах бIаьрг тоха сатийсамца сахьташ дохуш.\nБакъду, могIарерчу нахах Обама Барак ларван Iалашонца арабаьхначу полисхойн а, къайлахчу сервисийн белхахойн а, Берлинан тхевнашна тIехь Обамин кхерамазалла ларйан хевшинчу снайперийн терахь шо шаренга мел долу алсамдолура.\nТкъа немцойн Обамах догмовла бовлар дукха сов лакхара дара. Цкъа хьалха, Обама шен даржехь чIагIвеллачул тIаьхьа кхеташ хилира, цо ша дош деллачу хенахь ОвхIанера шен эскарш арадохур доцийла. Цул тIаьхьа машаран Нобел совгIат шена деллачу Обамас Либехь тIом болийра, хIинца а и мохк цIийлахь латтош болу.\nЕвропица а, къаьстина Германица а Iамеркан юкъаметтигаш талхийра, ткъа Обамин администрацица болу тIаьххьарлера тешаман цинцаш дайъира Цхьаьнатоьхначу Штатийн къайлахчу сервисаш ахдуьненна телефонийн къамелашка ладоьгIуш, уьш дIаяздеш хилар цу сервисийн белхахо хиллачу Сноуден Эдварда 2014-чу шарахь гучудаьккхича.\nМогIарерчу нехан къамелашка дегIна ца Iаш, немцойн канцлер Меркел Ангелин телефоне а тIаьхьа Обамин куьйгакIеларчу къайлахчу сервисаша ладIегний, ткъа цу къамелийн чулацам ша хIетахь а, хIинца а Меркелан доттагI санна вуьйцучу Обаме дIакхачош хиллийла а гучудаларо вуно йоккха IалагIож яьккхира немцойн юкъараллехь, шина пачхьалкхан юкъаметтигаш цу ладегIарша дикка шел а йира.\nХIетте а, кхаари сарахь дуьйна Берлинехь хан йоккхуш волу Обама Барак, шен президентан функцеш тIаьххьара Германе а, Европе а веана волу, йовхонца а, мелла а дагахьбаламца а тIеоьцу европахоша.\nХила мега, керла хаьржинчу Iамеркан президентаца Трамп Доналдаца Обама вуьстича, нахана иза гIолехь карош, цуьнан мел долу кхачамбацарш а, цо мел кхочуш ца дина дош а тидаме эцча а тIаьхьа. Я хила мега, Обамас а оццул шел тешна долу адамаш догмовла даьхча, Трампа хIун дийр ду -те бохучу хаттаро цаьрга сагатдойтуш.\nМухха делахь а, шинари дийнахь президентан даржехь шен тIаьххьара Европехула турне йолийна волу Обама Барак цкъа хьалха Греци вахара. Цигахь желтойн премьер-министрца Ципрас Алексисца шен цхьаьнакхетар хиллачул тIаьхьа прессига вистхуьлуш Обамас лакхара мах хадийра Грецин урхалло а, юкъаралло бохамех а, тIамех а юьдучу мухIажаршна дечу гIоьнан.\nКхузахь хьахон догIу Цхьаьнатоьхначу Штаташа шаьш хIинцалца схьа 1700 бен Шемара мухIажар тIеэцна ца хилар. Ткъа Грецехула даханчу шина шарчохь миллион герга мухIажар чекхваьлла, бIе эзар герга карарчу хенахь а ву цигахь.\nЖелтойн махкахь буьйса яьккхинчул тIаьхьа Германе веанчу Цхьаьнатоьъначу Штатийн президенто Обама Барака шота де кхаччалца хан йоккхуш ю немцойн коьртачу гIалахь. Еари сарахь немцойн канцлерца Меркел Ангелица сарахь пхьор а дууш, цхьаьнакхетар а, пресс-конференци а еллачул тIаьхьа, пIераскан дийнахь Обамас, Меркелал сов, кхин а еа нуьцкъалчу Европерчу пачхьалкхийн куьйгалхошца дагадовларш дIадаьхьира.\nЦу цхьаьнакхетарехь коьрта тема яра керлачу хьелашкахь демократин мехаллаш муха ларйан йиш ю, ткъа иштта керлачу Iамеркан президентаца Европан юкъаметтигаш муха хила йиш ю бохург.\nЙийцаре йира цу цхьаьнакхетарехь Оьрсийчоьнца йолу юкъаметтигаш а. Дуккхаъчу журналисташа тIаьхьарчу деношкахь шайхаллаш дина ма-хиллара, Обамин а, Евробертан пачхьалкхийн куьйгалхойн а барт хилира, Оьрсийчоьнна дуьхьал Малхбузено яьхна хилла санкцеш кхин цкъа а яхъян.\nНАТО-н саммит йолаелла Варшавехь


Гезгмашин-бутт 22, 2019\nГуьржийчоьнан юстицин министр Цулукиани Тея\nОьрсийчоьно Интерполехула лаца кхайкхийна Ахъядов Рамзан Оьрсийчу дIахьажийна Тбилисино, дIахьедина Гуьржийчоьнан юстицин министра Цулукиани Теяс, хаамбо «Дош» журнало, «СОВА» порталан хаамна тIе а тевжаш.\nНизамехь йоцчу «ДАIИШ» тобанца зIенашкахь хилларна бехкевеш, дIавехна иза Оьрсийчоьно. Ткъа ша хIуманна а бехке вац, шена верна кхерам бу Оьрсийчу экстрадици яхь, дуккхаза а дIахьедина хилла гуьржийн Iедалшка Ахъядовс. Кхочуш данза дитина цо тховкIело йоьхуш дина дехарш а.\n«Исламан пачхьалкхе» нах дIахьийсорна 2013-2015-чу шерашкахь, ша а Малхбалерчу тIемашкахь дакъалацарна дIавоьху иза. Тахана Iуьйранна дIахьажийна», - аьлла Цулукианис пIераскана.\nАхъядовна экстрадици яр кхобалдина юстицин министр Цулукиани Тея тешна ю Оьрсийчохь цунна кхерам бацарх. «Оьрсийчуьра тхоьга кехатца гарантеш яьхкина оцу стагна, иза набахте кхаьчча, адаман хьелаш хуьулуьйтур ду аьлла», - дIахьедина гуьржийн Iедалхочо.


Францехь нах закъалт лаьцна хиллера\nФранци -- Маньанвилехь полисхо верна а, цул тIаьхьа шен накъост верна шеконехь волчу 25 шо долу Ларосси Абдаллан сурт.\nДIаяхначу буса Парижана гена йоццуш Iуьллучу Маньанвиль цIе йолчу гIалахь цхьана стага шен лулахо - полисхо урс диттина вен а вийна, цуьнан доьзал: зуда а, бер а закъалтана лаьцна, аьлла хаам бира "Лё монд" газето, полисхошкара хиллачу хаамашна тIетовжар а деш.\nОццу сарахь чоьхьарчу гIуллакхийн урхаллин белхалочо Пьер-Анри Брандера пресс-конференцехь дIахьедира оцу зуламан бахьна хIинца а девзаш дац , зуламхочуьнца зIене а девлла, цуьнца дIахьош дийцарш а ду, аьлла.\nПолисхоша тIелатар динарг вийна, аьлла хаам хилира дукха хан ялале БФМ-телевизионехула. Закъалтана лаьцна зуда а елла, бер дисна - аьлла хаам хилира цул тIаьхьа хаамийн гIирсашкара. Талламан Iалашонашца тIелатар диначун а, байинчеран а цIерш цкъачунна йовзуьйтуш яц.


lамеркан Цхьанатоьхна Штаташ - адамийн бакъонашларъярхой бу коьрта lаьржа хlума тиллина, Гуантанамера набахте дlакъовлар доьхуш, Вошингтонера Кlайчу Цlенна хьалха лаьтташ, 11Оха2013\nIамеркан президенто Обама Барака дIахьедар дина, кхин цкъа а Гуантанамера Iамеркан набахте дIакъовла хьажа воллу ша, аьлла. Терроризм лелорна шеко хиларна, цу набахтехь латточу бIеннаша тутмакхаша мацалла кхайкхина дукха хан йоццуш, билгалъяьккхина хан йоцуш, кховдош бехк боцуш, шаьш лаьцна латторна доьхьал. КIайчу ЦIийнахь вистхуьлуш Обамас элира, Гуантамера тутмакхаш лаьцна латточу центро пачхьалкхан хьашташна зе а до, «маьIнечу Iалашонашца» иза йогIуш а яц аьлла. Амма конгрессменаша хIинццалц дуьхьало йина цунна.\nКIайчу ЦIийнахь къамел динчу Iамеркан президенто дагаяхкийтира, дукха хан йоццуш, террор лелорна шеконашца лаьцначу нахана тIехь йина кхелаш. И тайпа гIуллакхаш тIеман трибуналашка бен къаста ца ло бохург керстадеш яра уьш, Обамас бахарехь. Дуьххьара Гуантанамера набахте дIакъовла гIоьртича, Конгрессо дуьхьало йира президентана. Амма ша юха а низамашкховдорхошца долу дагадовларш карладохур ду элира Обамас.\nГуантанамехь юх-юха а проблемаш лелхарх ша цец ца волу элира журналисташка, Iамеркан президенто. «И набахте пайдехь яц. Дуьненаюкъахь тхан сий дожадо цо. Террораца къийсам латош, тхан бертахойн цхьанабелхана тIеIаткъам а бо. Иза дIакъовла еза», бохуш вара иза.\nГуантанамера цхьаболчу тутмакхаша шераш даьхна еш кхел а йоцуш, кховдош бехк а боцуш. «Иракъера тIом чекхбаьлла, ОвхIан-махкара набахтийн системина тIехьажар меттигерчу Iедалийн караделла, цундела, Кубера набахте дIакъовла еза,» аьлла тIетуьйхира Обамас. Цо билгалдаьккхира, Гуантанамехь латтош болчарца дерг къастон шена Конгрессан гIо оьшуш хилар.\nГуантамера тутмакхаша мацалла кхайкхор бахьана хIоьттина, церан долахь мел йолу хIума теллина ца Iаш, иза схьаяккхар. Схьадаьхна гергарчара яздина кехаташ, суьрташ, юристашка дIасакхехийина кехаташ а. Ца магийна хIума, шайга деллачу КIуръанашна юкъа лачкъийний хьажа, уьш а дIадаьхна. Цул сов, цхьаболчу адвокатийн хьесапехь, кховдош бехк боцуш, итт шо сов хан яьккхина тутмакхаш а бу цигахь.\nДаханчу мукъа деношкахь мацалла кхайкхийначарна, уьш цкъа цхьацца а баьхна, нуьцкъала хIума яон хьаьвсинера набахтин хехой. Вукхара дуьхьало йина.\n2008-чу шарахь ша президентан харжамашка воьдучу хенахь, 2010-гIа шо кхачале, шайн мехкан сий дойуш йолу, Гуантанамероа набахте дIакъовлур ю аьлла, дош делира Обама Барака. Амма 2011-чу шеран Зазадоккху-баттахь карлаехира, цу набахтехь латочу нахана тIехь еш хилла тIеман кхелаш. Цул сов, куьг яздира, нагахь санна, Гуантанамехь лаьцна латтош волчу стеган гIуллакх къасточу хенахь, цунах Цхьанатоьхначу Штатийн кхерамазаллина ладаме кхерам буйла къастахь, бехк ца кховдош, тутмакх кхин дIа а сецон бакъо луш, леррина хIоттийначу процедурина.\n2002-чу шарахь Дечкен батахь Буш Джорджан жимачуьн администрацино схьайиллина ю Гуантанамера набахте. Карарчу хенахь цу набахтехь 166 тутмакх ву. Царах 100 сов мацалла кхайкхийна ву.\nКарарчу хенахь цигахь цхьа Оьрсийчура тутмакх ву - Мингазов Равиль. 2002-чу шарахь Пакистанехь лаьцна ву иза. ХIинца а бехк ца кховдийначарех ву иза а.\n2001-чу шеран гурахь ОвхIан-пачхьалкхехь 8 оьрсийн вахархо йийсаре а вигина, Гуантанамерчу тIема базе хьажийнера Iамеркан эскарша.\n2004-чу шарахь, Чиллан беттан 28-чу дийнахь царах 7 Оьрсийчоьне дIавелира Цхьанатоьхначу Штаташа. Церан гIуллакхаш оьрсийн кхелашкахь къастийначул тIаьхьа, оьрсийн набахтешка хьовсийра. Оьрсийчоьнан прокуратурин хьесапехь, уьш массо а радикалан исламан организацша шайгахьа а баьхна, цул тIаьхьа ОвхIан-пачхьалкхех хьовсийнера, тIалибийн агIора тIемаш бан.\nУьш бара, Башкортостанера Хаджиев Шемил а, Гумаров Равиль а. ГIебарта-Балкхаройчура Кудаев Руслан а, Одигов Руслан а. ГIезалойчура Вахитов Айрат а, лакхахь хьахийна волу, хIинца а Гуантанамехь хан токхуш волу Мингазов Равиль а. Челябинск-гIалара Акмеров Рустам а, Тюмен-кIоштара Ишмурадов Тимур а.\nЦарга оьрсийн прокуратуро кховдийна бехкаш, низам дохош доза хадорца а, ахчанах нехан тIаме бахарца а доьзна дара.


Оршот-де 18 ГIадужу-бутт 2021\nГIадужу-бутт 18, 2021\nКху шеран хьалхарчу исс беттан жамIашца, пачхьалкхехь некъан бохамашкахь дукха нах леш хиларца хьалхара ю Нохчийчоь. Чоьхьарчу гIуллакхийн министраллан статистикаца, хIора некъан бохамехь нисвелла пхоьазлагIниг леш ву\nДаймахкахь кIезиг бац вайнехан синбахамалла ларъеш, йовзуьйтуш, юхаденъеш белхаш бен говзанчаш, пхьераш. Царех ву оха вовзуьйту художник-рестовратор Дамашев Муслим а. 24 шарахь аренца вехачу заманчохь цуьнан боккха лаам хилла шегара къоман хазна кхолла.\nГIадужу-бутт 15, 2021\nНохчийн оппозицин блогера Халитов Хьасана кхайкхам бина шеца къамел дан вола аьлла, Туркойчохь республикерчу Iедална критика еш болу нах каро аьтто ца белира шен, бохуш дIахьедарш динчу Нохчийчьурчу зорбан министре Дудаев Ахмеде\nГерманехь Кёльнерчу Iедалша дIахьедина, гIаларчу маьждигийн радиокедех пайда эца бакъо ю аьлла ламазе кхойкхуш. Цуьнах лаьцна хаам бо "Американ аз" зорбан гIирсо\nИттаннаш эзарнаша наха дакъа а лоцуш, митинг хилла еарийн сарахь Тбилисехь, Руставерчу набахтехь латтош волу Гуьржийчоьнан экс-президент Саакашвили Михаил маьршаваккха бохуш. Цунах лаьцна хаам бина "Новости-Грузия" аненталло.


Оьрсийчуьра хIора пхоьалгIа вахархо эмиграци йийр йолуш вара шайн аьтто хилча\nШайн аьтто баьлча Оьрсийчуьра эмиграци йийр йолуш ву хIора пхоьалгIа вахархо. Кхечу пачхьалкхе дIабаха луучу 49 шаре бевллачу нехан терахь 44 проценте хьаладьалла. Адамийн дог-ойла толлучу Iамеркарчу Gallup университето дахначу шеран бинчу талламийн жамI ду ишта.\n"Шайн таро хилча, гуттаренна а даха кхечу пачхьалкхе дIагIур дарий шу?" аьллачу хаттарца зийна респонденеташ талламчаша.\nКъаьсттина пачхьалкхера дIабаха лууш бу 15 шарера 49 шаре бовллалц болу бахархой. Царлахь 44 процент ву эмиграци ян луурш. 46 шарера 60 шаре кхаччалц болчу Оьрсийчоьнан бахархошлахь 9 % бу кхечу пачхьалкхе сатуьйсурш.\n40 процент респонденташа шаьш Евробертан пачхьалкхашкахь Iийр дара аьлла. Цара къастийначарлахь ю Германи (15%), Iамерка хаьржина 12 проценто. Оьрсийчоьнан президентан политикана реза болчарех 12 % ву дIаваха луург.


Нохчийчоь --Оьрсийн салти шайн эскарша бахархой байинчу СемаIашкахь, 1995 шо.\n20 шо кхаьчна оьрсийн эскархоша Нохчийчуьрчу СемаIашкахь къизаллица массех бIе маьрша вахархо вийна. И бохам Оьрсийчоьнан эскарша гайтина шатайпа масал а хилла беха нехан кхетамехь.\nМеттигера машаре бахархой, царна тIе баьхкина Соьлжа-гIалара мухIажарш бен, шайн дуьхьало ян цхьа а тIемло а СемаIашкахь воцийла хааро майра баьхначу оьрсийн салташа гайтира I995-чу шеран охан-беттан кхаа дийнахь масала доцу къизалла.\nЦул тIаьхьа шинна а тIамехь и санна а, цул маьттаза къизаллаш оьрсийн эскархоша Нохчийчохь лелийнехь а, делахь а, цу муьрехь вуно цецвоккхуш хеталора оьрсийн салтийн къинхетам боцуш хилар, церан акха, дуьйцу а ца хезна долу таIзарш.\nДерриге а дIадолалучу хенахь, охан-бутт болалуш оьрсийн эскархоша семаIашкахошка масех бIе Калашниковн автоматаш а, кхин долу даккхий а, кегий а герзаш а схьало аьлла кхайхам бича, цхьанна а ца моьттура, и кхайкхам масех де а далале оццул дукхачу машаречу нахана сел бале дер ду аьлла.\nМассарна а хууш дара цу муьрехь оьрсийн эскархоша цу кепара машаречу нахера герзаш дахар, иза церан шатайпа кисдузоран гIулч юйла а, цара и герз шаьш меттигерчу бахархошна дохка а духкуш, юха иза оццу меттигерчу бахархоша тIемалошкара схьа а даьккхина, шайн лаамехь федералхошна дIа делла герз долчуха, моттаргIанаш лелайойла а.\nИ хууш болу семаIашкахой а буьйлабелира оцу сохьта герз эца ахча вовшахтоха а, иза оьрсийн эскархошкара эцар хьалха-тIаьхьа даккха а. Амма охан беттан 6-чохь юьрта юккъехь меттигера бахархой схьа а гулбина, къамел дан хIоьттира цхьа шен цIе ца йовзийтина волу оьрсийн инарла.\nЦо хIинца йоьхуш ерг масех бIе Калашников хилла ца Iара, цо иштта элира, шена хууш ду, семаIашкахошкахь иштта маса тоьпанаш а, стингерш а юйла. Уьш дей-буьйсий далале схьа ца лахь, шаьш юьрт „цIанъян“, я вуьшта аьлча, хIаллакъян йолор ю аьлла ультиматут мхIоттийра цо.\nДуьйцуш долу герзаш юьртахошна бIаьрга гина а ца хиларна, массарна а кхеташ дара, оьрсийн эскар юьртахошца барт безаш доцийла, хIуъа дина а, СемаIашкана коча дан бахьанаш лоьхуш дуйла а.\nЦундела цу сарахь цхьаболу бахархой, шайн ков-керт а дитина, юьртара арабевлла, луларчу Саьнгалхи агIор дIабахара.\nКарарчу хенахь Венехь ехачу 67 шо долчу семаIашкахочунна Тайсумова Яхина дукха дика дага догIу цу деношкахь ша кхиина а, яьхна а йолчу юьртахь хIоьттина хьал. Цкъа а шена дагадан а йиш яцара, адамаш кхечу адамашца сел къиза хила йиш ю бохург, цу деношкахь СемаIашкахь оьрсийн салташа хIоттийнарг шен бIаьргашца шена схьагаллалц, бохуш дийцира цо.\nТайсумова: „Iалелай, къаьхьде хIоттор долуш ду СемаIашкахь гIазакхаша, аьлла, хабар даьржича, тхан йиша яханчу невцо Саьнгалха дIадигира тхо цхьадерш. Вуьш цIахь бисира. Саьнгалхара дIахьажча, гуш дара тхуна, сарахь маьркIажа хенахь и тIом болалуш, оьрсийн эскаро ракеташ а, бомбанаш а чуетташ.\nЦул тIаьхьа шозлагIчу дийнахь схьахезира, инзаре дукха нах байъина, багийна, бохуш. Шайн аьтто бол-болче нах дIалечкъинера, ткъа оьрсаша уьш болче цIераш туху герзаш а детташ, уьш багийнера. Къемат де дара-кх цара цу чохь хIоттийнарг“.\nСаьнгалхин йистера схьа масех дийнахь оьрсийн чалтачаша СемаIашкахь деш дерг генара схьа тергал дар бен, кхин орцах довла йиш йоцуш лаьттинчу цу юьртан бIеннаш бахархошна юккъехь хилла йолу Тайсумова Яха, Охан-беттан 9-чохь дуьххьара нах СемаIашка чу бита болийча, шен юьрта юхабирзинчарна юккъехь яра. Кхо де хьалха ша шен чуьра арайолучу хенахь дийна хиллачех дуккхаъ лулахой а, бовза-безарш а байъина карийра цунна. Тайсумова Яхас дуьйцу.\nТайсумова: „Степная урамехь ехаш яра цхьа йоккха стаг, Хьанипат. Шайн луларчу нехан цIенош кIелахь йинчу тоьли чохь кхечаьрца цхьаьна дIалечкъинера иза. Уьш цу чохь цара багийра берриш а. Иштта Раиса бохуш яра и жима йоI, цигахь гена йоцуш Iаш.\nЦуьнан да оьрсийн салташа цIе а тесна вагочу хенахь и йоI тIеетта еллера, ма вагавахьара аш шен да, бохуш. ТIаккха цара и шиъ ший а дагийнера. Салман бохуш вара воккха стаг, тхан гергара зуда яра цуьнгахь, иза а вагийра. Дукха байъира цара къиза цу деношкахь, дукха бага а бира“.\nОьрсийн эскархой кхаа дийнахь хьаьвзира СемаIашкахь, шайн масала доцу талорш лелош. Цкъа хьалха бIеннаш кеманийн бомбанаш а, ракеташ а йиттинчул тIаьхьа, гIашсалтий буьйлабелира юьртан цхьана йистера схьа вукху йисте кхаччалца хIора а ков-керт луьстуш, дийна верг вуьйш, вен ца кхианарг лоций, шайца дIавуьгуш, цIенош а, цу чохь болу дийна нах багош а, ков-керт даголе цу кертахь шайна лачкъон пайдехьа хетарг шайца дIахьош а.\nУьш иштта дера хIора а кхерчахула чекхбовлуш бу аьлла арз цхьацца тоьлашкахь а, кхерчашна бухарчу оьтеш чохь а левчIина бохкучу зударшна а, берашна а хезча, царех цхьа дакъа, кIайчу шаршонех байракхаш а йина, арабевллера бохуш дуьйцу Яхас, шайх къинхетам бийр бацара-те аьлла. Амма царна юккъера а цхьаберш байъинера салтеша.\nТайсумова: „КIайн байракхаш а эцна, дайъахь, арахь дойъур ду вай, кху чохь Iачул аьлла, и цхьа тоба араяьллера шаьш левчкъиначу тоьлашна чуьра. ТIаккха уьш СемаIашкара арабовлучу тIайн агIор баханера. Цига царна тIехула бира кеманаш хьаьвзинера. Цхьа воккха стаг эскархоша герз тоьхна цу тIайтIера вийна чувожийнера. Юха кхо де даьлча дара тхо оьрсаша юрта чу дитича.\nВай везачунна ма гойла тхуна цигахь гинарг. Массо а меттехь дистина Iоьхкуш дара салташа дайъина дийнаташ. Догуш цIенош дара. Тхан луларчу цхьаьна нехан кертахь дIабоьхкинера байъина болу нах. Иштта ирча хIума дара-кх иза“.\nСемаIашкахь 20 шо хьалха оьрсийн чалтачаша хIоттийнарг цхьаъ бен йоцу къизалла яц цу вайнзаманахьлерчу шина тIамехь нохчашна Кремлан омра кхочуш деш, Нохчийчохь „къепе а, низам а юхаметтахIоттон“ баьхкина хиллачу салташкара гинарг.\nДукхадара и тайпа адамаллина дуьхьал зуламаш цул тIаьхьа Бумтахь а, БухIан -юртахь а, Котар-юртахь а, СоIди-кIотарахь а, иштта дIа кхин а ДегIаста мел ю. Амма СемаIашкахь оьрсийн эскархоша гайтина хилла къизалла цу хьалхарчу тIеман ша-башха символ а хилла дIахIоьттира.\nХьахон а оьший-те цигахь и талорш лелийначу оьрсийн салтех а, эпсарех а цхьа а таханаллца жоьпалле озийна вац я оьрсийн Iедало а, я дуьненаюкъарчу кхелаша а бохург?\nИза цкъа а дицдойла дац


Адама Султана Олхазаран сайт "Динул-Ислам" - Хаттаршна жоьпаш - Зина динчул тIаьхьа ша зина динарг ялор Коьрта агIо\nАссаламу Iалайкум варахьматуллахI! Стага зина дина шен тIехьийза йоIаца, мах бале хьалха, цул тIаьхьа ялийна цо и. Бусалба дино хIун боху теша иштта хьолехь? Цунна ялон мегаш ярий и, цаьршима хIун дан деза? Дала ахь хьогучу къинна йуззана ял лойла хьуна, Дала аьтто бойла хьан тхан бусалба ваша Олхазар.\nЗинá дар уггар даккхийчу къинойх цхьаъ ду. Адамийн дахар талхочу уггар даккхий а, уггар боьха а бахьанех а ду иза.\nЛекха хинволчу АллахIа аьлла бусалба нахе:\n[Зинáна герга а ма гIойла шу, бакъдолуш иза – боьхалла а ю, вон некъ а бу].\nДелан Элчано – АллахIера салават а, салам а хуьлда цунна – аьлла: «Зинá дечо зинá дийр дац ша ийман чохь а волуш; къола дечо къола а дийр дац ша ийман чохь а волуш; къаьркъа молчо иза а мер дац ша ийман чохь а волуш».\nКхин а аьлла Пайхамара – Делера салават а, салам а хуьлда цунна –: «Сан уммат дикаллехь лаьттар ду цунна юкъахь зинá даржжалц, ткъа нагахь санна цунна юкъахь зинá даржахь – АллахIа уьш берриге юкъахьовзо герга ду Шен Iазапана».\nКхечу нийсачу хьадисехь деана ду: «Цхьана нахана юкъахь зинá а, рибá а даьржар дац, цара шайна тIе АллахIан Iазап дожийна бен».\nЗинá динчо цIенчу даггара, баккъалла а долу тоба дан деза, кхин оцу вочу хIуманна тIе ша юхавоьрзур вац аьлла сацам а беш, Деле даггара гечдар а доьхуш. Нагахь санна цо иштта тоба дахь, зинá дарна хIоттийна долу Делан таIзар цо шена тIехь кхочуш ца хилийтича а и къа тIера долу цунна. Уггар коьрта дерг – тоба баккъалла а хилар ду. Цо баккъалла а тоба дахь – иза тоьар ду цунна, эхартахь Iазап ца хилийта.\nКъинхетаме а, къинхетам беш а волчу АллахIа аьлла:\n[Ахь ала (Соьгара Сан лайшка): Дозанал тIехдовларца шаьш шайна зен дина долу хIай Сан лайш! АллахIан къинхетамах дог ма дуьллийла аш! Бакъдолуш, АллахIа гечдо массо къиношна! Бакъдолуш, Иза гечдеш верг а, къинхетам беш верг а ву].\nДелан Элчано – АллахIера салават а, салам а хуьлда цунна – аьлла: «Бакъдолуш, лекха хинволчу АллахIа буьйсанна Шен куьг (дIадаржадо) кховдадо, дийнахь вон леллачуьнга тоба дайтархьама; дийнахь а Шен куьг (дIадаржадо) кховдадо Цо, буьйсанна вон леллачуьнга тоба дайтархьама; (иштта хир ву Иза) малхбузенгара малх хьалабаллалц».\nПайхамара – АллахIера салават а, салам а хуьлда цунна – кхин а аьлла: «Тоба даро дIадойъу шел хьалха хилларг».\nТкъа оцу стага а, зудчо а бина болу мах нийса лоруш бу. Фатван а, Iилманан талламан а Европин Гуламо бинчу сацам юкъахь деана ду: «Зина динчу стага а, зина динчу зудчо а лекха хинволчу АллахIе тоба дахь, хьарам долчунна юкъара ара а даьлла, цаьршинна хьанал долчуьнга дерза лаахь, боьхаллин дахарера цIоналлин дахаре цаьршинна дерза лаахь – цаьршинан (доьзалан) мах бар нийса ду массо\nКхидIа йолчу хенахь, шаьшшимма динчунна дохко а даьлла, АллахIе шаьшшинна гечдар а дехна, тоба а дина, АллахIаца йолу шаьшшинан юкъаметтиг чIагI а еш, хаза бусалба доьзал кхолла беза цаьршимма. Бусалба дин Iамо деза шаьшшинна, Iелам-наха бечу хьехамашка ладогIарца а, яздина жайна дешарца а, ца хуург хаттарца. Шаьшшинан бераш бусалба кхио деза цаьршима, шаьшшингара даьлла боьха хIума цаьргара дер доцуш, хаза церан дола дан деза, пхи шо кхаьчча дуьйна царна ламаз Iамош, царна бусалба кхетам луш, шаьшшиъ а, шаьшшинан бераш а дуьненахь а, эхартахь а ирсе хилийтархьама.\nВай даггара Деле доьху церан тоба къобал дар а, Ша реза воцучух вай массо лардар а, вайх массерах Шен къинхетам бар а.\n Сурат «Ал-Исрóъ» 32 айат.\n «Сохьúхьут-ТаргIúби ват-ТархIúб», Ал-Мунзирий – Ал-Албáний.\n «Фатáвá Ас-Субукий», 2/523, Имам Ас-Субукий.\n Сурат «Аз-Зумар» 53 айат.


Динул-Ислам - Хаттаршна жоьпаш - Доца пхьуьйшаш долу кучамаш тегар Коьрта агIо\nАссаламу Iалайкум! Со ательехь болх беш ю, болх ба дIахIоьттина дукха хан яц, чIогIа дукха заказаш хуьлу са, уьш, ах сов доца пхьош, голелц бе йоцуш кучмиш хуьлу, ас иштта коч тегча, йоI и духар доьхна араялахь, цунах фитна хила мегий-те? Суна къа-м хир дац?\nОцу кепара кучамаш тегар а, йохкар а къилахь хIума ду аьлла ца хета суна, Дала мукъа лахь. ХIунда аьлча, шина агIор (хьарам долчу а, хьанал долчу а агIор) лело йиш йолу хIума йар а, йохкар а шен бухехь мегаш хIума ду. Масала, телевизор йар а, йохкар а мегаш ду, цхьаберш цуьнца хьарам долчу хIумане хьуьйсур белахь а. Иштта масала дало йиш ю вуно дукха хIуманца: герз, машен, интернет, радио, цемент (цхьаволчо цуьнца маьждиг а, шена хIусам а йан мега, кхечо цуьнца хьарам долчу ловзарийн хIусам а, харцахьа лелачу нехан бен а бан мега). Иштта и санна хьукм долуш ду зударийн дукхах долу духарш: цхьаболчу зударша и духарш хьарам долчу кепара лело тарло, кхечара мегаш долчу кепара лелон а тарло. Ткъа, цхьаболчара, йа цхьаберш хилла ца Iаш дукхах болчара а цхьа духар хьарам долчу кепара лело мега аьлла иза тегар а, дохкар а хьарам дича, масала шен хIусамдена кечлуш доха духар доцуш юьссур ю зуда.\nБакъду, иштта шина агIор лело йиш йолу хIума оьцуш волчо иза хьарам агIор лелор хилар хууш делахь (масала, доца пхьуьйшаш долу коч тега олуш йолу зуда хила ма-дезза духар доьхна лелаш йоций хууш делахь), цхьаболчу Iелам-наха хьарам лору и йохкар, иза хьарам долчуьнга вуьгуш болу некъ а бу, хьарам долчунна гIо дар а ду олу цара. Ткъа вукху Iелам-наха иза хьарам ца лору, къилахь а ца лору, иштта дина йохкар-иэцар нийса ду а олу цара, хIунда аьлча оьцуш волчо и хIума хьарам агIор ца лело а тарлуш долу дела, ткъа хила мега, хила тарло бохучу хIуманца билггал мегаш долу хIума хьарам дойла йоцу дела.\nАмма хьарам йолчу агIор бен лело йиш йоцу хIума йар а, йохкар а - иза мегаш дац. Масала цхьа духар хьанал долчу агIор леладойла яцахь, тIаккха иза тега а, дохка а мегар дац.\nКъаьсттина хIокху хаттарехь суна гург – ахь хоьттуш йолу кучамаш (уьш санна долу кхидолу духар а) тегар а, йохкар а хьарам ца хилар ду, Дала мукъа лахь. И коч лело ца мегачу кепара лелош йолчунна ду къа, жоьпалла а цунна тIехь ду. Мегаш долчу агIор лело йиш йолу хIума ахь йоьхкича, цхьамма иза вочу агIор лелийча, къа хьуна дац, иза лелийначунна ду.\nНагахь санна со галваьллехь – иза соьгара а, шайтIанера а ду. Со нийса хиллехь – иза сийлахь АллахIан къинхетам бу.\n31.03.2010 = 15/04/1431


Адама Султана Олхазаран сайт "Динул-Ислам" - Хаттаршна жоьпаш - Марха долуш верг цергийлоьрана тIевахар\nАссаламу Iалайкум! Цхьа хаттар кхолладелла сан... ХIинца вайна боьдуш сийлахь мархийн бутт бу, амма со цергийлор тIе ваха везаш хьал ду. ХIун дан деза ас? Со лор волчохь волуш сан легаш чу молха я цIий дахча, сан марха духий? АллахI реза хуьлда хьуна Олхазар.\nЛегашка хIумма а ца кхочуьйтуш церг дIаяккхарх марха ца духу, хIунда аьлча церг яккхар, йа цунна дарба дар марха дохочу бахьанех дац.\nНагахь санна церг дIайоккхучу хенахь, йа цунна дарба дечу хенахь легашка хIума йодахь, хуьлийла иза цIий, хи, йа туй доцург кхийолу хIума – тIаккха марха духу. Иштта доьхна долу марха юха кхаба а деза.\nБусалба ФикъхIан Мажлис цIе йолчу, Iелам-нехан йоккхачу кхеташоно марха дохочу а, ца дохочу а хIуманех лаьцна бинчу сацам юкъахь деана ду:\n«Цергана дарба деш Iуьрг даккхар а, кхела дIаяккхар а, цергаш цIанйар а, сивак хьакхар а, цергийн щетка хьакхар а (марха дохочу бахьанех дац), легашка хIума кхачийтарх ларвелчахьана».\nЦундела, нагахь санна сарралц сатохалур долуш хьал делахь собар дича гIолий ду цергийлоьрана тIе дийнахь ца воьдуш. Нагахь санна са тохар хала долуш хьал делахь, йа суьйранна марха даьстинчул тIаьхьа цергийлор болх беш вацахь, тIаккха мегар ду церг дIаяккхийта ваха. ТIаккха, нагахь санна иза дIайоккхучу хенахь, йа цунна дарба дечу хенахь легашка цхьа хIума а кхаьчна, марха дохахь, и де юха доькхуш кхаба деза.\n «Маджаллату маджмаIил-фикъхIил-исла́мийй», 10/913.


Бекхам (Хаваж Цинцаев) / Проза.ру\nБуьйса. Хан яьлла хан. Соьлжа-гIалахь адам шай-шай хIусамашка чудирзина. ДIасалела машенаш а, трамвайш а гIеххьачулла лахйелла. ГIалара араволучу меттиге кхаьчна, хахкаелла йогIа «Жигули» олу жима машен. Цу тIаьхь Мовсар, Майрбек цIераш а йолуш жима ши стаг ву. Орджоникидзе цIарахчу стадионе «Терек» команда футболах ловзуш, юьртара охьа веана вара и шиъ. Вайчара толам а боккхуш футболах ловзар чекхдаьллачул тIаьхьа, стадион уллехь йолчу, изза «Терек» цIе йолу, ресторане вахара Мовсар а, Майрбек а. Цу чохь мерз-мерзаниг дууш-молуш а Iийна, дикка са а къийрина, хIинца цIехьа лаллавелла вогIура и шиъ.\nЦIаьххьана машенин стогаран серлонехь куьг лоьцуш, некъа йистехь лаьтташ стаг вайра кхушинна.\n- Сацае ас, цхьаI леладо хир ду-кх кхуо, - элира машенна урхалла деш волчу Мовсара.\nМашен сецача, тIеведда хьалхара, Майрбек Iаш волчуьра, неI схьа а йиллина вистхилира кхера нийсархо хила тарлуш волу некъахо:\n- Ассалам Iалейкум! Дела реза хуьйла шуна машен сацаярна. Стенга кхочу шу, кIентий?\n- Ва Iалейкум салам! Хьо стенга воьду алахь?\nХIара шиъ ваха везачулла тIех а ваьлла, дIаваха везаш вара жима стаг. Цундела Майрбека элира:\n- Чухаа. Цу агIор воьду тхойша а. Тхан юьрта чухьоьвзчу гола тухучохь атта кхетар ю хьуна машен.\nНовкъахь къамелаш тасаделира кегийчу неха. Цхьацца хилларш-лелларш дIадуьйцуш-схьадуьйцуш некъ дикка бацбеллера кхарна.\nЦIаьххьана Майрбека тIехьахь Iаш волчуьнга хаьттира:\n- Эшарца муха ву хьо, накъост?\n- И бохург хIун ду? - цецвелира важа.\n- Эшар лакха хаий хьуна бохург ду-кх.\n- Ца хаа дера! Со Буркаев ву-м ца моьтта хьуна? – велар эккхитира тIехьахь 1аш волчо.\n- Цуьнга-м кхочур вацара хьо. Делахь а, лакха-м дезар ду, - юха а вирзина боданехь дика къаьсташ йоцу тапча тIелецира Майрбека бага гIаттинчохь висинчунна.\nМовсара автомагнитола дIаяйира. Машена чохь тийналла хIоьттира. Цхьа хан дIа а ялийтина Майрбека аз чIагI а деш элира:\n- Со бегаш беш вац хьуна, накъост, цкъа аьлларг шозлагIа олуш а вац хьуна.\nШа кхин вуьтур воций а хиъна, Буркаев Мовладан гIара яьлла йолу эшара цхьа куплет дIаэлира кIанта:\n- Ма хала стаг ю хьо, ма юххьа яьлла хьо,\nАс хьайга мелла дуьйцург, ца хезаш лаьтта хьо.\nЦкъа мукъане схьахьажа, оьгIазло дIаяккха,\nВовшашна делалой, самукъане лела вай!\n- ДIавала! ЧIогIа хаза лекхи ахь! Кхин дIа а лакхахь, - дийхира машенан хьалхахь Iаш волчу Мовсара.\n- Кхин дIа ца хаьа сунна. ХIинца ашшимма лакха еза цхьа эшар, рагI шуьшингахь ю, - машен чохь хIоьттина сурт забаре дерзо гIоьртира важа.\n- Ша ахь кхера а вина ца лакхийтахь-м локхур яц. Тхойшиннах беканча хир вац, лала а вина юха вича а, - аьттехьа а ца дитира вукхашимма.\n- Соьга кхералур дац шу. Шуьшиннах цхьаъ бен вацахьара-м цхьа бахьана лело там бара ас, - вела а луш элира кIанта багахь, дагахь хIуъа хиллехь а.\nШаьш Iачу юьрта чувоьрзуче дIакхоччуш:\n- Хьо чувагIахь, хьо-х хьаша вийра ву-кх вай, - элира Мовсара.\n- ХIан-х1а, кIентий… Тховса аьтто бац. Шуьша дIа чугIо, со охьавуссур ву кхузахь. Машен кхетарг хир ю суна, - аьлла охьавосса тохавелира тIехиънарг.\n- Хьо кхузахь вита йиш яц, буьйса юккъеяханчу хенахь, хIун хуьла а ца хууш. Хьо дIа а вигина, тхойша хаьхкина юха воьрзура ву, - аьлла машен дIаэккхитира Мовсара.\n- Дела реза хуьйла. Со бахьана долуш некъахьовзам бели-кх шуьшинна.\nИштта, хIумма а ца хилча санна, луьш-олуш кIант вехачу юьрта дIакхечира кегий нах. Цхьана Iаьржачу готтачу урам новкъахь:\n- Схьакхечи вай, - элира жимачу стага.\nМашен сецча, Мовсаран букъа юккъе, тапча санна, цхьа хIума чIоггIа тIе а таIийна, тIетуьйхира:\n- Схьаял хIинца хьайгара тапча. Ашшимма тIитI д1аалахь, ас Делаца чIагIо йо шуна, кху чохь мела бола патарма шуна тIебассо.\nХийцаделлачу хьолах цу маьIIаргона кхийтира Мовсар. Цхьа шеко яцара кхуьнгахь, цу накъоста ша бохург ца дахь, шегахь дола герз шаьшшинна тIетухург хиларх.\n- ДIалуо, дIалуо… - сихвира цундела Мовсара шен накъост.\nШаьшшинца забар ца йой хиинчу Майрбека, доккха са а даьккхина, шегара тапча дIакховдира тIехьахь Iаш волчуьнга, ша юха а ца воьрзуш.\n- Цу тIаьхьа чекх ца дели шуна хIара. ХIинца дIалакхал цхьаммо цхьа эшар, - вуха верза дагахь а вацара кху минотехь талор динарг.\nКIеззиг Iийна, кхин юх-юха ца бохуьйтуш, шена уггар хьалха дагаеана эшар тийжарца лакха дIаволавелира Майрбек :\n- Даймохк, ахь суна ницкъ лолахь,\nОьздалла, стогалла йийца,\nКъонахой, турпалхой бийца,\nТIаккха чекхвелира тIаьххьара ши могIа шозза а локхуш:\n- Харцонаш эшаеш къовса,\nДаймохк, ахь суна ницкъ лолахь!\n- Хьажал, ахь бохара хьайх илланча хир вац. Ма хили! Кхера ца вичи а. Даймохк а, кхин цхьацца х1умнаш а дагадаьхки, - машен тIера сихха охьавоьссира кхера хьаша.\nЦу минотехь Мовсарна тIе а вахана, цуьнга шегара берийн ловзо тапча дIа а елла:\n- Вай тапчанаш хийцина лара мегар ду-кх шуна. ГIоза лелайойла вай хIораш. Дала сагIа шу тапча а йойла. Кхин са ма тийсалаш цуьнга. Со леха шайна дага а ма даийталаш. Эрна ду шуна! Дела реза хуьлда шуьшинна. ГIуллакх ди ашшимма со цIа валийна. ХIинца катоххе цIехьа йом йе. Некъ дика хуьлда шуьшинна, гена мелла вели а.\nОтзывы о рассказе под моей публикацией в Фейсбуке от 16.04.2019 года:\nОффай, ма сан дог 1абош, д1адерзий ахьа х1ара хьайн дийцар, Хаважи! Ма дика ду, хьо санна волу К1ант Нохчийчохь волш! Ма дика ду , ахьа тхуна кхиъ хьайн хаза дийцарш яздийра долш ! Язде! Язде!Язде! Дела реза хийла хьуна , Хаважи , хьайн дийцаршкахь, вайн къоман доьналла а, г1иллакх а , вайн хаза мотт а гайтарна ....и дерриге хьоьца долш ма дуй....\nХаза дийцар ду. "Буркаев" ледара ца хилла !\nХаваж, доккха маь1ана а,масалла эца корта болчунна масалла эцар а долуш дийцар ду иза.\nПоучительно, Хаваж! Баркалла!\nВначале я предположил, что дело происходило осенью 91-го (когда, как известно, для наших маргиналов ощенилась волчица).\nНаверно, случай мог иметь место в конце 80-х, когда дела шли к лихим 90-м. Парень\nоказался что надо!\nЛегко и интересно читать. Хаваж, ваше счастье, что не выпало вам жить в Древней\nГреции. Пишут, что за скрытие таланта там живьём закапывали.\nМой топорный юмор, надеюсь, не оскорбит вас!\nПассажиро бина бекхам ч1ог1а дика хийти суна! Илли мел дог1уш дерг юкъадалийна: Даймохк, ахь суна ницкъ лолахь...\nСвидетельство о публикации №219041701642


Балтийск — Википеди\n↗33 212 стаг (2016)\nБалтийск (оьрс. Балтийск) — Российн Федерацин Калининградан областан Балтийскан кӀошт юкъа йогӀу гӀала.\n17 378 ↘17 000 ↗20 300 ↗23 568 ↗27 070 ↗27 900 ↗30 500\n↗30 900 ↗31 200 ↗31 400 ↗33 252 ↗33 300 →33 300 →33 300\n→33 300 ↗33 400 ↗33 576 ↘32 697 ↗32 700 ↗32 899 ↘32 778\n↗32 922 ↗33 095 ↗33 212\nКхузахь UTCн дӀахилар +3:00 ю. Кхузара хан Москохан хенал 1 сахьт башха ю, Аьхка Балтикайистера республикашкахь а кхин Финляндехь а, Исраилехь а, Туруойчохь а, Украинехь а, Белоруссехь а йолу хенаца нийса ю. Юкъара Европин хенал +1 сахьт башха ю. Ӏай Юкъара Европин хенал +2 башха ю.\nХӀара Калининградан областан географех лаьцна чекхбаккханза йаззам бу. Хьоьга, йоза тодина, нисдина, гӀо далур ду проектана.\nХьост — «https://ce.wikipedia.org/w/index.php?title=Балтийск&oldid=8214877»\nКалининградан областан географех лаьцна бовланза йаззамаш\nХӀокху агӀонна тӀаьххьара хийцамаш бина: 2022, 17 май, 16:30.


Кадыровс видео чухула Марханаш къобалдина махкахойн. Амма ша ца гайтина\nСтигалкъекъа-бутт 24, 2020\nНохчийчоьнан куьйгалхочо Кадыров Рамзана, республикан бахархойн Марханаш къобалдеш, видео хIоттийна шен телеграм-канале.\nШа Кадыров гуш вац цу чохь, цуьнан къамелах йоьзна Соьлж-ГIаларчу Жума-маьждигана хьалха яьккхина видео.\nАтта хан яцара Мархийн баттанна кхаьчнарг, даьржина лела ун, дукхахберш кхерийна цо – иза кхеташ ду, мохк дика лаьттина коронавирусана дуьхьал, цундела баларш ма-хуьллу лахдан аьтто баьлла мехкан, элира Кадыровс.\nМаршо Радионо хаийтина ма-хиллара, коронавирус хьакхаелла хиларх йолчу шеконца еарин дийнахь Москварчу цхьана дарбан цIийне кхачийна Нохчийчоьнан куьйгалхо.\nРеспубликан парламентан спикера Даудов Мохьмада тIаьхьо даржийра, Кадыровн могашаллина кхераме хIумма а дац, аьлла.\nБаттахь марханаш а кхаьбна, тахана уьш дерзар даздеш бу дуьнентIера массо а бусалбанаш. Уггаре коьртачех цхьаъ долчу кху дийнахь, хуьлуш ма-хиллара, вовшашна тIетта баха, хьошалгIахь шуьнах кхета йиш ца хилла нехан - ун ду даьржина. Делахь а, интернетехь, массо а социалан машанашкахь го, хеза церан довха дешнаш.\nМарха досту де (Iийд ал-Фитр) – уггар дезачу денойх цхьаъ ду бусалбанашна. Марханаш кхобучу Рамадан-беттан тIаьххьара де ду иза. Оцу дийнахь нах бIеннашкахь лела вовшашка хьошалгIа, Марханаш къобалдеш.


ТIом марсабаьлла Славянскехь\nСтигалкъекъа-бутт 05, 2014\nНицкъала тIемаш лаьтта Украинан малхбалерчу Донецк-кIоштан Славянск-гIалина гергахь. Мехкан чоьхьарчу гIуллакхийн министра Аваков Арсена хаам бина, Украинан эскаршлахь 8 кхелхина, 30 лазийна, аьлла. Аваковс бахарехь, сепаратисташа йинчу кIелонашна буха нисбелла террорхошна дуьхьал лаьтта эскархой. Сепаратистийн могIаршкахь ву, цо дийцарехь 800 сов герзахо, цара пайдаоьцу минанаш кхуьйсучу а, кхидолчу а дезачу герзех.\nCлавянскерчу сепаратистийн штабан векалша хаам бо, Iедалан ницкъаша шайгара меттигера телевизионан гIап дIаяьккхина, бохуш. ГIалин маьI-маьIIехь лаьттачу тийсадаларшкахь шайн накъостех шайн бIаьхойх 20 велла бохуш дуьйцу, иза толлуш ду шаьш, аьлла ду оьрсех болчу меттигерчу сепаратисташа дина дIахьедар.\nТIаме ца йирзинехь а, гIоьртина ю юкъаметтигаш меттигерчу сепаратисташний, Украинан цхьаалехьа болчу бахархойнний юкъаметтигаш массех гIалахь. Цхьаццайолчу меттигашкахь лецна латтайо оьрсаша Iедалан хIусамаш. Украинано Оьрсийчоь бехкейо, цо шен лаьтта тIе герзашца юйлина диверсантийн тобанаш хьийсорна.


Абазгаш — Википеди\nАбазгаш (кхин этнонимаш: Абасгаш, Абаза, Абеза, Обез) —антикан тӀехьара а, юккъерчу бӀешерийн хьалхарчу заманахь Ӏаьржа хӀордан малхбален бердашца, ма-дарра аьлчи — апсилашна малхбузехьа, Санигийн малхбалехьа лаьттачу Абазгехь даьхна долу шира тайпа.\nВайн эран II бӀешарахь Абазги куьйга кӀелахь яра руман императорийн.\nIV бӀешарахь Абазгис дӀалецира лулара пачхьалкх — Саниги, цигахь дехаш дара гергара тайпа санигаш. Иза бахьнехь гергара санигийн тайпа иэделира Абазгашца, кхин исторехь хьаха а ца дина.\nVIII бӀешарахь Абазгис дӀалецира лулара пачхьалкх — Апсили, цигахь дехара апшилийн гергара тайпа. Апшилаш хилла, хила тарло, алсама, хӀунда аьлчи тӀехьуо царех бух хилира керлачу этносан — абхазийн.\nОццу хенахь жимо аланийн тобано, II-чу Юстиниан гӀулкхана (цуо аланашна мах беллера), хӀиллалдоцу тешнабехк бина, цамоьттучу хенахь тӀелетира абасгийн цхьаьна олаллин, хӀаллак дира иза. Оцу хиламех хаийтина м-дарра Исповедник Феофана шен «Хронографи» кхолламехь.\nVIII бӀешо гергга долуш лакхара массо цӀераш аратотту шина цӀераш — абхазаш (гуьржийн вариант — абхазети) а, абазаш.\nXIII—XIV бӀешерашна герга хенахь тайпанийн цхьа дакъа (шайн тиллина цӀе абазаш) масех тулгӀенца дӀакхелха монголаша бохийначу Аланийн махка (хӀинца Кхарачойн-Чергазийчоь), кхузахь царна тӀехь юьсу тӀеххьара этноним абазой.\nАбазойн бисина абазойн мотт — Ӏамо алсама къахьега дезаш, идентификации йина бу абхазхойн-адыгийн (ашуйн) меттанийн тобан юкъара аьлла. Абазойх адыгийн (чергазийн) къаьмнех хилларг хилира, уьш хӀаллакбина лаьхкира Оьрсийн-Кавказан тӀамо.\nТӀетоьхна (царал алсама долу) тайпанаш буьцура абхазхойн мотт шортта меттадакъош долуш, тӀаккха бухара охьахевшина абасгийн дакъоша абхазхойн мотт бийца болабелира, царех абжуйн меттадакъа хӀинцалерачу абхазхойн меттан буха дижира.\nXIII—XIV бӀешерашна гергарчу хенахь хӀинцалерачу Абхазийн махкахь коьрта этнос билгалдаккха этноним абхазаш лелайора, ткъа чоьхьахь лелайо тайп-тайпана долу тукхамийн цӀераш лелайо.\nXIX бӀешераш юккъе даххалц дукхачу кхечу пачхьалкхийн хьосташкахь Абхазех олура «Абаза» пачхьалкх, Россехь «Абеза» (тӀехьуо «Обез»).\nИштта, абазгаш цӀе абхазашна а, абазошна а кхин ца лелайора.\n↑ Прокопий Кесарийский. Война с персами: книга II, глава 29, параграф 15.\n↑ Феофан Исповедник. Хронография\nХьост — «https://ce.wikipedia.org/w/index.php?title=Абазгаш&oldid=2556500»\nХӀокху агӀонна тӀаьххьара хийцамаш бина: 2018, 20 январь, 20:38.


Обновлено 10.07.2019 05:39 Автор: Administrator 01.07.2019 00:00\nБЕКСУЛТАНОВ МУСАН - 65 ШО\nКъолам буьххье къам, мохк тарбина, цу мехкан а, къоман а лазамаш, баланаш, хазахетарш, кхиамаш шен сица ловш, шен йозанашкахь вайна ваьш муьлш ду гойтуш, къам хилахьара, бохучу дегалазамца вайн дуьхьа къахьоьгу яздархочо Бексултанов Мусас. Цуьнан говзарша гӀо до дешархочунна дуьненахь шен юьхьца чекхвала, дахарна тӏехь толам баккха, иэкегаеллачу заманахь тила ца вала, халонашка эша ца вайта, шен са лардан кӏезгаллех. Дагарадийца, дагавала, са тедан дика доттагӏ, накъост хилла лаьттина хӏора а дешархочунна Мусан кхолларалла. Дала декъалвойла хьо, Муса! Ахь хьайн ойланашкахь сатийсина долу къам а, мохк а хуьлийла вайн! Тӏаккха хьо а ирсе хир вара! Дала могуш-маьрша вахавойла хьо тхуна дуккха а шерашкахь!


"Ца теша": Оьрсийчоьнан эскаршна хьашт бац гIалгIай а, нохчий а?\nВоенный парад, посвященный 74-й годовщине Победы, в Грозном\nМоскварчу тIеман коьрта комиссара Шепилов Виктора шен куьйга кIелхьарчу комиссарашка ма-хуьллу лахде ГIалгIайчуьра а, Нохчийчуьра а кегийранаш экаре кхайкхар аьлла дина омра халахетарца тIеэцна шина а республикехь. Документо гIалгIай, нохчий Оьрсийчоьнан ТIеман ницкъашка цаэцар дузу "оцу лакхахь хьахийначу къаьмнийн векалшка тIеман кечам вовшахтуху а, чIагIбен а процессна тIеIаткъамбар" магийта йиш яцарца.\n"Къилбаседа Кавказера схьабевлла нах 2021-чу шеран бIаьста Оьрсийчоьнан Федерацин эскаре бигар минимуме дерзо" йолчу Iалашонах лаьцна ду кехат. "Лакхахь хьахийначу къаьмнийн векалш хиллане а цахилар ду дика", - боху документо. Дуьззина кхеташ дац, беккъа цхьа гIалгIай, нохчий бу буьйцурш, я массо а Къилбаседа Кавказера кегийнах.\nНохчийчуьрчу адамийн бакъонашна тIехьожучу Векала Нухажиев Нурдис дIахьедина, Шепиловн омра ца догIу Оьрсийчоьнан пачхьалкхан къаьмнашца йолчу политикаца, "и санна долчу адамашна хьакъ дац Iедалан урхаллашкахь болх бан, тIеман министраллехь муххале а", аьлла.\nОьрсийчоьнан эскаре баха безий нохчий?\nЦо бахарехь, цуьнан аппарат официалан дIахьедар хьажо дагахь ю Инарла прокуроре а, Оьрсийчоьнан тIеман министре а. Шена и документ дуйла "Оьрсийчуьрчу салтийн нанойн комитетан" Ярославлерчу регионан декъан куьйгалхочуьнгара Термер Аннигара хиина, билгалдаьккхина Нохчийчуьрчу омбудсмено.\nТкъа гIалгIайн хаамийн гIирсаша, республикан Iедалерчу хьасташна тIе а тевжаш, даржийна, Шепиловс бакъ ца до оцу кехата бухара куьг шениг хилар, аьлла. Дицарехь, и къамел цо дина ГIалгIайчоьнан тIеман комиссариатан векалца. Оьрсийчуьрчу цхьаболчу хаамийн гIирсаша хоуьйту Инарла прокуратура фейк кхоьллинарш лохуш хиларх.\nОьрсийчоьнан тIеман министран гIовс Евкуров Юнус-Бек\nДелахь а, Москван тIеман комиссара ца дина прессехула официалехь дIахьедар. Цул сов, Шепилов Виктора Къилбаседа Кавказера нах эскаре ма эца аьлла яздина бохучу кехатна буха диллина куьг вуно тера ду цо кхечу документа буха ядинчух – масала, "Москва гIалин тIеман комиссариатан а, Москва гIалин адамийн бакъонаш тергалъечу Векалан Потяева Татьянин а юкъаметтигех болу барт", 2019-гIа шо, Мангал-беттан 14-гIа де.\nКхета хала ду, стенна эшна оцу кепара харц документ даржо, нагахь санна иза фейк елахь. Тидаме эца деза, иза доцуш а Нохчийчуьра, ГIалгIайчуьра кегийнах, церан дукхалле хьажча, эскаре вуно кIезиг буьгийла массарна а хууш хилар.\nНохчийчуьра кегийнаш гурахь бен ца буьгу эскаре, 500 стаг хуьлу вуьгург а. Ткъа ваха хан а, хьелаш а долуш хуьлу республикехь 80 эзар. ГIалгIайчуьра стохка бIаьста эскаре кегийнах буьгучу муьрехь хьажийра тIемалойн гIуллакх кхочушдан 200 стаг, махкахь эскаре воьду хан йолуш 12 эзар гергга хиллехь а.\nЭскаре алсамо буьгу кегийнаш Къилбаседа Кавказерчу кхечу республикашкара. Масала, ГIебарта-Балкхаройчуьра а, Къилбаседа ХIирийчуьра а, хIоранхьара, эскаре гIуллакхдан воьду хIора шарахь 1000-1500 жимастаг.\nКегийнаш эскаре бигар лахдалар инарлаша дузу Оьрсийчоьнан тIеман ницкъаш контрактан кепе берзар. ТIеман министра Шойгу Сергейс стохка далийначу терахьашца, Оьрсийчоьнан ТIеман ницкъашка буьгучу нехан барам 225 эзарна лахбелла, ткъа контрактхой кхиина 405 эзарне хьалакхоччуш.\nДелахь а Оьрсийчоьнан тIеман ницкъаш цхьана декъанна контрактан кепе бовларо ца гойту стенна ца буьгу, кхечу регионашкара а санна, эскаре Нохчийчуьра а, ГIалгIайчуьра а кегийнах. Масала, луларчу Ставропол-махкара хIора шарахь эскаре гIуллакх дан вуьгуш ву 6000 гергга стаг – аьлча а, Нохчийчуьрачул шийттазза дукха.\nОцу хьелашкахь шатайпа ду Дагестанан масал. 2020-чу шеран бIаьста республикера эскаре вийхира ТIеман министралло 4200 жимха. Лурчахчул 1200 сов дара и терахь. Оццул дукха кегийнах эскаре кхайкхар тамаше дара, итт шо хьалха и барам бIеннашкахь бен хуьлуш боцчу, наггахь эскархой оьшшучул хьовсо а аьтто болуш хилла йоцчу республиканна.\nКегийрхой Эскаре буьгуш\nЦхьана декъанна Дагестанера эскаре буьгурш совбахар дозаделла хила тарло махкахь Iедална дуьхьаллаьттачу тIемалойн болам лагIбаларца. 2010-чу шарахь Дагестанерчу конфликташа бохьучу бохамах шайнна зедаьлла стаг 700 хиллехь (шина а агIор байъинарш а, лазийнарш а), 2019-чу шарахь бацара уьш 10 стаг бен.\nБакъду, иштта лахделла гойту и тайпа терахьаш Нохчийчохь а, ГIалгIайчохь а. ТIемалойн карах беллачу нехан барамаш хаъал кIезиг бу шинхьа а. Амма кегийнах эскаре бигар сацийна ала тарлуш ду. Хьалакхиина чкъор эскаре даха лууш хилар билгалдолу нохчашлахь а, гIалгIашлахь а – белхазалла лаккхара йолчу шина махкахь хиндерг мукъа а гIолехьа хир ду шайн аьлла хета кегийрхошна, эскарехь гIуллакх дина бевлча.\nГIалгIайчуьра а, Нохчийчуьра а кегийрхой эскаре гIуллакх дан бигар лахарчу барамашкахь латтор – иза, гарехь, ТIеман ницкъийн а, Оьрсийчоьнан политикан урхаллин а позици ю. Патриотизман риторика а, Къилбаседа Кавказера конфликт кхоччуш йирзина яьлла бахар а даржийна дийцахь а, Оьрсийчоьнан Iедал ца тешачух тера ду регионерчу къаьмнех.


Дукха хан йоццуш ницкъаллин структурашна тIехьожу вице-премьер шех винчу Висмурадов Абузайда а, цо куьйгалла дечу дакъоша а низамехь йоцу криптовалютин ферма Iораяьккхина Соьлжа-ГIалахь. Оцу хьокъехь сюжет гайтина керлачу хаамийн программехь «Грозный» телеканало оьршоьтан сарахь.\n1,2 миллион соьмах эцна гIирс хилла долахоша шаьш-шайгара тоькан ситемина тIетесна лелош, билгалдоккху телеканало.\nКриптовалютин фермина гергахь бехачу наха динчу аьрзнаша кхачийра ша ток лечкъочу зуламхошна тIе, боху Висмурадовс. Цо дийцарехь, криптовалюта гулдечу компьютерша ерриг а ток дIаузуш хилла, гонахарчу нахана серло а ца кхочуьйтуш.\nIораяьккхинчу криптовалютин ферме хьовса бахана дуккха а хьаькамаш, шайлахь Висмурадов хилла ца Iаш, Пачхьалкхан Думин депутат Делимханов Адам а волуш, бигина шайца алссам герзахой а.\nЭлектросерло латточу «Чеченэнерго» компанин директорна Докуев Русланбекна ша резавоцийла хаийтина Висмурадовс. Цо чIагIдарехь, компанина «хаьа, хьан юу уггаре дукха ток», иза декхаре ю иштанаш сихха схьакаро.\nВисмурадовс дош делла, оцу кепехь зуламаш ден нах «низамо кхачош йолчу луьраллина кIел хIитто».\nКриптовалюта дебочу фермин да ца гайтина телевизионо шен сюжетехь.


"Прописка" - балеевлла гIоьмаш\nRussia -- Registration\nКхеле озийна шен чохь хийрачу стагна прописка ярна заьIапхо\nПрописка олу тIеяздар дайтарна, бехктокхаман гIуллакх долийна, кхеле ийзош ву Мазалк гIалара 64 шарера заьIапхо.\nХIирийн мехканМазалк гIалахь, Соколован урамехь веха 30 шо сов зама ю пенсахо-заьIапхо Сабанчаев Мохьмад. Цунна дуьхьал бехктакхаман гIуллакх долийна меттигерчу талламхоша. Бахьана цхьаъ ду - Мохьмадан чекхдаьллачу шеран гурахь ша вехачу хIусамна тIеязьяйтина, чуьра гергарчех а ларалуш, доьзалхочух йолу жима зуда. Циггахь гIалахь лоьрийн тидам-тергонехь а лаьттина, бер а дина жима зуда тоххарехь шен цIа дIаяхана.\nТкъа Мохьмадна Iедалан векалша тIеIаткъам бан болийна, хьо волчохь ехаш ца хилча, цуьнан хIусамна тIеяздар саца стенна цадина бохуш. Бер онда даллалц, хьашто хиларций, жимачу нанна бер лоьрашна тIекхачо атта хилийтархьама йитар а, могIарерчу нахана керла юкъадаьккхина бохучу низамах хIума хууш цахилар а Iедалхоша хьесапе ца эцна Сабанчаев Мохьмада чIагIдарехь.\nКийрахь дог долчуьнга «хIан-хIа» алалур доцуш, гIийла йоI яра ша гIодинарг, боху Мохьмада.\nМохьмад: «Цу йоIана прописка йина ах шо даьллачул тIаьхьа хьийзоваьккхина-кх цара со. Ас и дIаязйойтуш а, цул тIаьхьа тхан куьпан инспектаро а –цхьаммо а соьга аьлла дац низам хийцаделла, ца хийцаделла. Суна мичара хаа деза, радиохь, телевизионехь, оццу инспектаро я кхечу Iедалдайша схьаолуш хIума ца хилча?\nГIуда ду боху 100 эзарне кхаччалц. Зераш деш лела-м лелла уьш. Ур-атталла и жима зуда а лейина, схьа а ялийна. И а ю хьийзош. Бакъдерг аьлча, и саннарг цхьана пачхьалкхехь хир ду аьлла ца хета суна кху Оьрсийчохь бен. ХIан-хIа, со нохчо вара аьлла хIумма а дац. Со цхьаъ хилла Iац ишта жоьпе ийзош верг. Кхиберш а бу…»\nСабанчаев Мохьмаде кхийдочу бехкаца 100 эзар соьме кхаччалц гIуда тоху тарлуш дов Мазалк гIалахь хотту дерг. Бакъду, цу тIе шен гIуллакх дер дац бохучух дегайовха ву тIе бехк кхийдош волу заьIапхо.


Москван мэра тIедиллина мигрантийн метта гӀишлош ечохь болх бан "кхин дикалла йолу"нах балха эцар\nМоскван мэр Собянин Сергей\nМоскван мэра Собянин Сергейс тIедиллина реновацин программехула гIишлош еш болх беш болу кхечу пачхьалкхашкара белхахойн метта "кхин дикалла йолу нах балха эца аьлла. Цуьнан дешнаш даладо гIалин информацин официалан хаамийн агенталло. Мигрантийн метта алссам Оьрсийчоьнан регионашкара нах бало беза аьлла цо. Амма белхалойн ницкъан ира дефицит хилар билгалдоккхуш ду ерриг а Оьрсийчохь, иза гойту статистико.\n"Кхечу дикаллин адамаш деза, кхечу алапаца, кIезиг мигранташ, таханлерчу денна тоъала дукха болчу", - даладо Собянинан дешнаш "Москва" агенталло. Мэра дIахьедина цунах лаьцна Лахьан-беттан 17-хь гIалин юккъехь Баумански урамехь керла деш долчу цIанна бIаьргтоха ша веанчохь.\nЛахьан-беттан 1-хь гIала кхиаран политикан хаттаршкахула а, гIишлош ярехула а волчу Москван вице-мэра Бочкарев Андрейс дIахьедира РБК-на еллачу интервьюхь, гIалин Iедалш план кечйеш ду, гIишлош еш мигранташ бечу балхах юхадовла аьлла.\nЦуьнца цхьаьна цо даре дира, гӀишлош яран объекташкахь белхан ницкъан дефицит хаалуш хилар, пандемин хенахь мигрантин терахь 80 эзар стагана лахдалар бахьана долуш. ГIалин кхечу вице-мэра ГIадужу-баттахь мах хадийра кхечу пачхьалкхашкара баьхначу нехан белхан ницкъ цатоаран 200 эзар стаг барамехь.\nМарсхьокху-батахь, "Оьрсийчоьнан газето" яздарехь, гIишлош ярехь белхан ницкъан дефицит хилар ларара Оьрсийчохь 3 миллион стаг.\n"Известия" газето хаам бора, Оьрсийчуьра гӀишлош еш йолу компанеш вовшашца конкуренци лелийна ца Iаш белхан ницкъ къуьйсуш ю Узбекистанехь я Казахстанехь йолчу гIишошъяран объекташца, аьлла. Iедало хьахийнера оцу объекташкахь чубоьхинчу нахах пайда эца мегар дара аьлла.


ГIадужу-бутт 25, 2016\nОьрсийчоь -- Сибрех шен ламаст кхочуш деш ву шаман. 9.Чилл.2016.\nОьрсийчоьнан латтанех уггаре а адамийн къоьлла йолу Генара Малхбале Къилбаседа Кавказхойх юза Iалашо ю Iедалан. Цига баха реза хиллачу доьзална ахча а, латта а лур ду шаьш боху Iедалан векалша.\nКху шеран аьхка Оьрсийчохь тIеэцна низам ду, «Геннара Малхбалерачу гонехь латта декъаран башхалла»,- аьлла цIе а тиллина. Иза хьалхара гIулч яра яслуш йолу и регион адамех хьалаюза хьажийна.\nБилгалдаьккхинера цига дIаваха реза хиллачу хIора стагана 5 шарна лелон цхьацца гектар латта а, юхадала ца дезаш ахча а лур ду аьлла. Пхи шо дIадаьлча, аьтто хир бу и латта шайн доладаккха. Керлачу меттехь Iедало кхин а цхьацца аьттонаш бийр бу боху.\nЯслуш йолу и регион адамех хьалаюзар тIедиллина ду Оьрсийчоьнан президентан миграцин комиссина. Цуьнан коьртехь ву ша а нохчо волу Паскачев Асланбек. Цуьнгара комментари эца гIортарх гIуллакх ца хилира, амма нахе хеттарш дича, къаьста цара тIе муха оьцу иза.\nКостоева Марьям ю реза хиллачарах цхьаъ. Цо бахарехь, болх бан лиъначунна, цигахь дан хIума ду.\nКостоева: «Кегирхой гIаланашка дIа а бахана, цигахь бехаш баккхий нах бу. Шайна алап делча, болх бийра болуш нах бу цигахь. Куьйгалла дан нах оьшу цигахь. Кредит а эцна, шортта хIума дан йиша йолуш меттиг ю иза».\nГеннара Малхбале кавказхой дIакхайкхар - кхочушдалур долуш хIума ду, аьлла хета цхьаболчу тергамхошна. Юккъараллахочо Хизриев Iабдула иштта элира Маршо Радиога ша цу хьокъехь вистхуьлуш.\nХизриев: «Суна мел ойла йича а, сонта хIума хета иза. Совета Iедал долчу хенахь,Къилбаседера хиш Казахстане дехьадаккха ойла йинера. Яздархой дуьхьала а бевла сацийра иза. Вай къам, болх бан а, къахьега а Iаьмма ду. Вахтица болх бан ш аду, амма цигахь даима дIа а бахана кавказера къаьмнаш Iийра ду аьлча ца теша со».\nГеннара Малхбалера латтанаш адамех дуза лаар ду аьлла ца хета юккъараллахочунна Хизриев Iабдуллина Iедалша долийна и хIума. Кхин бахьанаш а хила мега. Масалла, Къиласеда Кавказехь белхан меттигаш цахилар. Иштта иза делахь, кхузара, шайн дайн латта тIера нах хIунда кхойкху неха махка, кхузахь ден хIунда ца йо йоьжна индустрия, элира цо.\nХизриев: «Кавказехь белхан меттигаш ца хилар бахьан деш хета суна. Цхьа а хатI доцу хIума а, цхьа гена ойла йина хIума а хила мега. И долийнарг цаьрга чекхадаккхалура ду аьлла ца хета суна».\nГеннара Малхбале Оьрсийчоьнан уггаре кIезга адам деха регион ю. И терахь шо-шаре мел долу жимлуш а ду. Ала догIу, ерриге а Оьрсийчоьнан пачхьалкхан 36 процент латта ду цигахь. Ткъа дехачу адамийн терахь ялх миллионал сов бен дац.\nГенарчу Малхбалехь Оьрсийчура бахархошна латтанаш декъа бакъо елла Путина\nЛаттанаш лелор низаме даккха гIерта Iедал\nДечиг кхе туьллуш ца хилча - цIе йов, лелош ца хилча - гергарло дов


Нохчийчоь -- Дешна бовлуш бу школашкара кегийрхой, 25Сти2013\nСтагга а цецвала хIума дац Нохчийчохь цхьанхьа а доццург хиларх. Цунна тоьшалла ду школашкахь тIаьххьара горгали бекар а. Оьрсийчохь и дагалецаме де кху беттан 24-чу дийнахь тергалделлехь а, Нохчийчохь и билгалдаьккхина 25-чу дийнахь. Школа чекх а яьккхина, бакхий хилар тIедоьжна кхиазхой декъалбан доьшийлашка дIататтабеллера дай-наной а, юххера гергарниш а, беза-бевзарш а.\nДахаро зийначара, и девзинчара къаро а еш, уггар а хаза, сирла ойланаш, беркате, хьанал лаамаш болу, мерза хан ю школера бовлучу кIенташа а, мехкарша а ловш ерг. Цхьа галц, кIаг боцуш, шера а, цIена а ду цара гездан лоьруш долу некъаш, тIома бевлча санна, эшон атта ю цара кхана-лама йохун йолу ирхеш.\nКхузара, цара кханенаш йохкуш, деша дахаран хьокъехь ден къамелаш а ду шаьш-шайх бIобулуш. Бакъду, цхьаболучара кхета-м до (уьш цуьрриг а кIезга бац-кх) дог лаьттачу деша дIахIотта ахча дала дезаш хилар.\nТIаьххьара горгали бека ма бикки сан къамел хилла Шелковск-кIоштерчу кхиазхошца. Церан дог-айаме къамелашка ладугIу вай.\nСоьлжа-гIалин цхьана доьшийлехь Iилма Iамочу студентан да ву Iалавди. ХIинцца школера дешна волуш кIант а ву цуьнан. И ву дуьйцуш бераш деша дIахIитторах шена зеделлачух. Иза тешна ву, хьан мел шуьйра хаарш хиларх, хьо мел стигала бохь хьекхалуш хиларх а, ахча хьалха ца даьккхича, доьзалхо деша дIахIотталур вац аьлла а, дешна ваьлча болх карор бац аьлла а.\nКхаъ ца белча, деша а ца вахало


Магас: ИШКОЛАШКА ХЬЕХАМ ЛОАТТАБАР\nИШКОЛАШКА ХЬЕХАМ ЛОАТТАБАР\n14.02.2017, 3:25 Новости Магаса\nТIехьарча шерашка дукха ишколаш хьайийллай вай мехка. Царех цаI я Галашка керда хьалъяь кхо гIат йола йоккха гIишло. Хьалха цу кIалха яьгIа къаьнара ишкола дIа а яьккха, цу метте хьалъяьй ер керда г1ишло. Тахан, хьалха ца хинна аьттув ба цу юртарча берий укх кердача гIишлон чу деша, шоай хьаькъал шерде, кхетам лакхбе. Хьалха вIалла ца хинна технологеш юкъеяьннай, бераша дикагIа дешаргдолаш, цул совгIа керттерадар керда фусам хилар да.\nИшкола мичча тайпара ма цахиларах, берашка дешийта, царна хьехам бала декхарийла ба ишкола хьехархой, хIана аьлча цу гIулакха тешабаь дIаовттабаьб уж. АьрдагIчоа хьехар деш а, мухне вар хьоасташ а, мекъавар хьалхатетташ а, кхы дIахоболчарца ше-шийца доагIар а леладеш, болх ба берашца дIабахьабезар.\nМоллагIча ишколашка чакхваьлча, бераш аьрдагIа дараш а доацараш а нийслу. Иштта да укхаза Галашкарча ишколе а. Бакъда, шоай бераш наьхачарел эсалагIа, хьаькъала, кхетама эшажагIа хургдоацаш, царца къахьегаш ба укхазара хьехархой. Цар дика кхетаду уж шоай юрта а мехка а кхоане йолга.\n«Аьннар хозаргдоаца воI-воша ма кхувла вай, яхача яхаргйоаца йоI-йиша а ма кхуйла вай», яхад вай даьша. Тахан кхувш йоагIа тIехье хьаькъалеи, кхетамеи, аьннар хозаргдолаши хьалкхеяр вай декхарийла да. ХIана аьлча, кхоана цар даьча х1аманна жопе овтта безаргба дай-ноанойи, хьехархойи кхы д1ахо царна хьехам бала декхарийла бараши.\nКарарча хана берашта хьехам лоаттабара даькъе Галашкрча №1 йолча ишколан кулгалхочун гIонча, цхьа бахьан нийсденна, балхара цIагIа а я. Бакъда цун декхараш кхоачашдеш я ишкола хьехархо, организатор Кузганаькъан Хьасана Хьава. Цо эшашвола хьехархо оарцагIа а воаккхаш, шийна мога болх бу шоай ишколерча берашца.\n— Карарча хана берашта хьехам балара болх шун ишколе мишта дIабода, Хьава?\n— Бераш да тха ишколе тIехдика дешаш а, тоъаргдолаш дешаш а, цхьабахьан дешаш а.\nЦхьадола бераш, шиш болаш хьо хила везаш, аьрдагIо да, хIаьта дукхагIбараш дикагIа дешаш болаш да укхазара гIулакх.\n— Вешта оамалца, гIулакхаца белгалдайна бераш дий шун?\n— АьрдагIа бераш доацаш моттиг мича я цхьаннахьа а. Оамалга диллача, во дац тха бераш.\nДIааьннар дIаэцаш а, шоашка дIадувцар фуд ховш а ба. Царна дешар довзийтарал совгIа, вай къаман гIулакх довзийташ болх бу оаха мукъача ханашка. Ишколера чудахадар аьнна, оаха ца дуташ а, цIагIара хьаарадаьннадар аьнна, дас-нанас ца дуташ а, шаккха оагIорахьара барт а болаш, бе безаш болх ба из, цар кхетам лакхагIа хургболаш. Даьшка, ноаношка ала безам бар са, боккъала, тассе ца а дуташ, къахьегалаш цу шоай берашца. МоллагIа оаха баьккхача бехкагахьа е хьалхадаьккхача хIамангахьа эшашйола терко а еш, берашка доагIар дIа а оалаш, дай-ноаной хилча, вай бераш-м кхы сов харцахьа а дацар.\n— Iа аьлар-кх, аьрдагIо бераш нийслу шоай ишколе. Нагахьа санна хала оамал йолаш, дIадувцар дIакхета цадеш бераш дале, цу моргачарца болх мишта бу оаша?\n— Цхьа геттара кIалдиса, цакхеташ да ала бер дац тха. ХIарача сага ше-ший оамал ма йий, наггахьа човхаде дезаш а, гIар аййяь дош ала дезаш а бер хул. Вешта хала оамал йолча берашца болх беш психолог я тха. Цо хIаравар дIакхета а веш, боагIа болх хьабу берашца. Хийла аз айса зийннад цо къамаьл даь бер, дикагIча оагIорахьа хувцаделе, оамалагIа дерзаш.\n— ДукхагIа аьрдагIа дараш малагIча классашкара бераш да ала йиш я вайга?\n— ЛакхагIйолча классашкара кIантий кIезига аьрдагIа ба кхычарел, царна хIама а тохарг мича я Iа, мичча тайпара дале а, хIама тохар харцахьа да наьха бера. ТIаккха, кхетам, хьаькъал хувцадаларца, оамал а хувцаяле, шоашка хIама дIаала йиш яц, аьнна хеташ, хул йоккхагIйолча классашка дагIа бераш.\n— ХIанз укх кердача гIишлон чу хьачудаьхкачул тIехьагIа, дикагIча оагIорахьа оамал хувцаеннайий шун берий? Теник мо хоза ишкола ма йий ер.\n— Бераша а оаха а хам бу укх кердача гIишлох. Цунга хьежжа бераш шоаш гIаддаха а, укхох доаккхал деш а да. Ишкола керда хиларца, шоай оамал а кердаяьккхай, аьнна хета сона бераша.\n— Шоайла къоавсамаш доахаш, дIа-хьа яппараш еш е леташ – ишта хIама дий шун берашта юкъе?\n— Цу тайпара хIама, бакъдар аьлча, хIанз укх сахьате дац тха е хьалха а хиннадац. Цу хIамангахьа-м барт болаш да тха бераш.\n— Фу бахьан да аьнна хета хьона, уж иштта хилар?\n— Деррига цIагIара хьадоагIаш ма дий, цар шоай даьша-ноаноша царна луш бола хьехам ба из. Цул совг1а, хьехархоша царца бу болх а ба. ЗIамагIчох къахеташ а, воккхагIчох эхь хеташ а гIулакх доал тха берашта юкъе. Цу гIулакха оаха тхоашта могачох къа а хьег. Тахан вай берий даьша-ноаноша шоай берашца дукхагIа болх бар, царна хьехам лоаттабар чIоагIа эшаш дар вайна.\nХIана аьлча оаха дIадувцар пайда бац, даьша-ноаноша, хьехархоша шоашка яхар делаш, оалаш ца хуле. Иштта хилча, дикагIа ладувгIа цар моллаг1долча х1аманга.\nУкх ишколе деша дагIаш 300 гаргга бер да. Берашта деша аьттув шорта ба тахан. Цар дай, даь-дай хьийга паргIато, е царна, вIалла хургдий хьогI, аьнна хийтта, хIама кхаьчад вайга тахан.\nЦудухьа дар лора а деш, цун хам а беш дIадахьа деза вай.\nДала унахцIена а йолаш хьакъале а йолаш фаьра тIехье кхейойла вай!


Исаева Асет, Цацаев Тимирланан нана, 2015\nХарцоно гурашка лаьцначу адамех а, оцу гурашца къийсам латточех, хьолан бала болучех а, боцучех а...\nМоскох вехачу, шех Эмин Гера олучу нохчочо кху деношкахь шен Фейсбукерчу агIонтIехь яздинера: «Тахана кхийти со Оьрсийчоьнан кхел харц цахиларх. Каутаров Асланан, Цацаев Тимирланан девнехь хилира со.\n5 минотехь тIера бIаьрг ца боккхуш хьийжира со суьдхочуьн бIаьра, оцу юкъанна корта хьала ца айбеш, нахе хьажар доцуш, сихха шена пачхьалкхо тIедожийна ладамбоцу, эхье гIуллакх дерзош санна дийшира цо ша кхелан декъашхошна хазо кечдина кехат.\nАмма дог дуьзира сан шина кIантах: Тимирланах а, Асланах а. ТаьIна вацара и шиъ, доьналла, яхь дIа ца луш, велавелла-векхавелла вара…».\nШолгIа шо ду 23-ккха шераш долу Цацаев Тимирланний, Каутаров Асланний Москохарчу талламан изоляторчохь кхобу.\nХIун бахьанаша валийна и ши кIант набахтин бертте? Маршо Радио зIене елира Цацаев Тимирланан ненаца Исаева Асетца.\nОьрсийчохь бакъо лоьхуш, цо тохаза хьаькаман неI йисина а яц, де дийне мел долу дегIера ницкъ кхачош белахь а, дог ца дуьллуш, неI ца къовлуш, вина нана ю кIанте хьоьжуш.\nИсаева: "Соьга са а ца туьсуьйту цара..."\nЦацаев Тимирланан да нохчаша «цIе ца йоккху» олу лазар а кхетта, дарбанаш лелош вара. КIант лаьцначул тIахьа, иза ца лайна делахь а, еккъа дIа Делан кхел иштта нисъеллехь а, лазар чIагIделлера боху Асета шен цIийнден.\nДас чIогIа сатуьйсура ша валале шен кIант, маьрша а ваьлла, шен бIаьра хьалха хIоттаре. Амма ца кхиина.Тимирланан да кхелхина 3 бутт хьалха.\nТкъа кIантана-м ца хаьа шен да воцийла. Нанас ца хаийтина цунна хIинца а. Асета дуьйцу, ша хIунда кхоийра кIант.\nИсаева: "Дас чIогIа сатуьйсура шен кIанте..."\nОрца доьхуш кехаташ яздина Исаева Асета президенте Путине а, Кадыровга а, Оьрсийчоьнан адамийн бакъонашкахула йолчу векале Памфилова Элле а.\nБакъал а теший-те Асет шен кIентан дов цхьана дикачу хьаькамийн бIаьрган Iуналлера а даьлла, лач хьийза кхелехь бохучух?\nТеший-те иза ша кехаташ яздинчара уьш доьшур а ду, гIонна гIовттур а бу бохучух?\nИсаева: "Суо нана хиларе терра дог доху-кх..."\nЦацаев Тимирланан гIуллакх хьочу адвокатца Исхаков Iаднанца а елира Маршо Радио зIене.\nИсхаков: "Цхьа а шеко а йоцуш, Iедалан белхахой чубохка богIу..."\nАдвоката Исхаков Iаднана цхьа тешам къадийра шен къамелехь, нагахь санна юкъаралло «гIугI» эккхийтахь, дуьхьало ярца, хенаш ца тухуш, мукъаваккха а тарло, тахана бехк боцуш кхеле ийзош, балехь кхобуш волу ши кIант, аьлла.\nЮха а дагатосу Эмин Герас Фейсбукерчу шен пенатIехь яздинарг: «Кхаарийдинан кхелан ладегIаршка кхайкхинера шина кIантах дог лозучара Москох бехачу, бахка аьтто болучу нохчашка".\nАмма цига ваханарг ца хилла, нана Асет йоцург, Эмин Гера бен.\nЯ раббана! Адамийн дегнашкара дикалла, къинхетамалла кхачийна теша, цхьанна важа, иза нанас вина вацахь-м муххале а, эшшане а ца оьшучу кхаьчна-те нах?\nВай стенна даьржина-те оццул ойланашца, озабезамашца, вовшашка къадо тарлучу догдикаллица?\nТахана де эшна, воI балано лаьцна, дан амал доцуш, йоьхна хьийзачу нанна-м хьашт дац бехачийн сагIа-ахча, хьал-бахам, рицкъ, цунна оьшург дегнийн йовхо, дешнийн марзо ю, нохчочо нохчочуьнга хIара зама тIекхаччалц, эзарнаш шерашкахь кховдош хилла.\nИсаева: "Адам дацахьара хала хир дара суна хIара лан..."\nДика а, вон а, рагI хIоттийна, вовшашца къийсалуш тIедогIу вайна даим а. Цхьаъ тахана воьлучу юкъанна, воьлхуш нисло важа. Харцоно, зуламо, балано тахана туху хьан неI, амма кханнехь туху вукхуьнан неI а.\nАхь тахана де эшначунна накъосталла ца динехь, кхана иза а вогIур вац хьан неIарера бала дIачовхо?\nХаац, хала ду кхета. Хила тарло хIара ойла-м декъаза, еса, кIарге йоцуш.\nИштта кура, цадешаш вовшех, лулахо хIаллакван веъначу чалтачерчу муьшах хьакха саба а кховдош дIадехар-кх вай тIаккха, вайна замано иштта даха пурба мел ло.\nХарцоно тахана туху хьан неI...


Нохчийчуьрчу муфтиято бакъо елла меттигерчу яхархочунна шен бераш ган, амма мукъаденошкахь\nСосуркаева Лиана шен берашца\n33 шо долчу Сосуркаева Лианин бераш дехошца дуьтуш, мукъаденошкахь бен нанна тIе а ца бохуьйтуш, сацам бина Нохчийчуьрчу шарIан кхело. Нохчийн Iадаташна тIетевжина ша аьлла мехкан муфтийс Межиев Салахьа, хьесап дечу хенахь.\nШоьтан а, кIиранан а деношна бераш, нагахь санна, царна лаахь, нана йолчу дахийта чIагIо йина Лианин хиллачу марвашас.\nИштта, цо тIедожийна Сосуркаевана, бархI шо долчу Рахьманан а, исс шо долчу Ясминин а кехаташ шега схьадалар. Регионера цо уьш арадохург цахиларан гаранти еза шена аьлла цо.\nПутине гIо доьху шен ши бер цӀа дерзо гIертачу Нохчийчуьрчу нанас. И шиъ кхобуш ду девешин хIусамехь\nЦIа цуьнан дола юхадерзош документаш гергарчу хенахь кечдийр ду ша аьлла цо, хаам бина Кавказ.Реалиига Сосуркаеван гIуллакх лелочу "Правовая инициатива" организацино.\n2010-чу шарахь Сосуркаевас Кавказ.Реалиин корреспонденте дийцина ма хиллара, иза марехь хилла Ахмадов Сайд-Эмехь. Иза ехаш хилла Ставрополехь, хIусамдас эцначу петарехь. 2014-чу шарахь цуьнан майра велла, ткъа хIусамден вашас Ахмадов Сайд-Салахьа йохкийтина цуьнга и хIусам. Петарх делла ахча дIадаьхьна оцу стага, ша Соьлж-ГIалахь тIера да велла бисинчу доьзална цIа дийр ду аьлла. ЦIа баккъалла а дина, амма кестта Лианина хиъна иза шен хиллачу майрчуьнан гергарчу зудчун цIартIе дIаяздина хиларх лаьцна.\n"Нохчийн гIиллакхехь доцург"\nКхин а 8 бутт баьлча АхмадовгIара, хьошалгIа дуьга аьлла, Итум-Кхаьлла дигна ши бер. Лианин аьтто ца баьлла гIаларчу хIусамна чуяха – догIанаш хийцина хилла, ткъа Сайд-Салахьа телефонехула аьлла цуьнга, Ясмина а, Рахьман а ша волчехь Iийр ду аьлла.\nБерийн ден гергарчара бехке йора Сосуркаева "эладита" даржорна. "Сосуркаевас чIагIдо сан вашас Ахмадовс шена пайда хиларе сатуьйсуш шегара кIант а, йоI а даьккхина бохуш. И хаамаш бакъ долчуьнца богIуш бац, сан вежарий сийсаз беш бу уьш", - дIахьедар дира Ахмадова Iайшата 2020-чу шарахь.\n"Цунна етта, "суна сайн нана еза" мел олу"\nЦу юкъанна, "Правовая инициатива" проекто хаам барехь, Сосуркаева - ша цхьаъ ю берийн верас. Цо дуккхазза а дехарш дина Нохчийчохь полице а, Талламан комитете а, прокуратуре а, кIоштан верасалле а, амма Iедалхоша тергал ца до бераш нуьцкъаша девешин доьзалехь латтош хилар.


ТIелатарш дарна бехкебечарлахь нохчийн зуда а ю\nМарсхьокху-бутт 15, 2017\n«Кавказан узел» агенталло хьалхо бинчу хаамашца, кхо бутт хьалха Астраханехь ши некъан полисхо вийнера, ткъа цул тIаьхьа ши де даьллачу хенахь Росгвардин кхаа белхахочунна чевнаш йира. Талламчаша дIахьедира, оцу тIелатаршна бехке Астраханера а, Нохчийчуьра а, Дагестанера а герзах йоьттина тобанаш хилла аьлла. Царех шеконашца шолгIачу тIелатарехь а, леринчу операцехь а вийра виъ вахархо.\nЦул тIаьхьа кхин а 4 стаг лаьцнера, тIелатарш динчаьрца уьйрашкахь хилла аьлла. Карарчу беттан юьххьехь цхьахволчу бехкевечун адвокато Велиханов Мурада хаийтира, оцу зуламна бехкебечийн терахь 9 хьаладаьлла хиларх. Официалан хьосташа и информаци бакъ ца йира.\n"Бехкевеш лаьцна латтош ву 9 стаг, ю цаьрца вийначу цхьаннан хIусамнана а. Чоьхьарчу гIуллакхийн белхахойн дахарна зен дан Iалашонца тIелатар дарна бехкебо уьш", - яздо Астраханерчу Талламан комитетан сайта тIехь.


По чеченскому языку ненан мотт кратко, Сочинение\nметки: Цуьнан, Нохчийн, Чеченский, Баьпкан, Сийлахь, Школьник, Сочинение, Лаьцна\nКъамел дІадаьхьна «Вайнах» телерадиокомпанин\nкорреспондента Исраилова Яхас:\nМаршалла ду шуьга, махкахой! Эфирехь ю: «Мотт – халкъан хазна», – аьлла йолу передача. Вай сих-сиха дІахьо уггар хазачу, хьалдолчу нохчийн маттана лерина йолу передачаш. ХІорш хІора дийнахь ярх а сов хир яцара, хІунда аьлча и вайн массеран а ненан мотт бу. ХІун хир ду цул хьоме дуьненчохь дехачу адамашна, нанас шен мерза Іаьнарца йовхо луш, аьхначу куьйгаца хьостуш болчу ненан маттал?\nНанас Іамабо берана шен оьзда мотт, оьзда гІиллакхаш. Дуьххьара дош ала Іамош ерг а, цІенкъахь хьалхара гІулч яккха дуьххьара шен ховхачу куьйгаца вайн куьг схьалаьцнарг а нана ю. Ненах доьзна дІадолало дерриге а адаман дахар. Буьйсана наб йоцуш, дийнахь тем боцуш, вай даларна а, цамгаро лацарна а кхоьруш, шен гІийлачу узамца аган иллийца дІадижадо нанас бер. Ненан а, беран а марзо йоккха ю массо а исбаьхьаллел.\nНохчийн мотт къен бу, гІийла бу олу цхьаболчара. И бакъдац. Цунна гІело йинарш вай ваьш ду, цуьнан хам ца беш. Ткъа школашкахь нохчийн меттан Іаматаш тоъалчу барамехь яц. ХІокху масех шарахь цуьнан балхам бо хьехархоша а.\nВайн Республикан Конституцин иттолгІачу статья тІехь билгалдаьккхина ду нохчийн, оьрсийн а меттанаш пачхьалкхан меттанаш хилар. И ду цу шина а меттан цхьабосса бакъо хила еза бохург.\nАмма кхин цкъа а хьахо лаьа суна, вайн ненан маттана мелла а гІело еш хилар. Ша вехачу меттехь хьалхара рагІ шен къоман метта хила еза, нагахь ша шен да, нана а ларахь, цара буьйцучу меттан сий а дахь.\nДелан къинхетам бахьанехь, кІеззиг белахь а болуш бу ненан мотт кІорггера хууш, безаш, буьйцуш, шайна хуург халкъана дІакхачош болу нах. Царех бу меттан говзанчаш: Джамалханов Зайнди, Сумбулатов Дени, Гайтукаев Асламбек, Умхаев Хьамзат, Абдуллаев Леча а, Кацаев Сайд-Хьасан, Медигов Іалмирза а иштта дІа дуккха а кхиберш.\nТахана вайн передачехь дакъа лоцуш ву Куршлойн районан «Машар» газетан коьрта редактор, яздархо, публицист – Кацаев Сайд-Хьасан.\nНенан маттах долу къамел вай деш хилча, уггар хьалха оцу меттан хазалла, цуьнан цІаналла, цуьнан исбаьхьалла, цуьнан куц-кеп дуьйцуш, цуьнан сурт хІоттош дийцича бегІийла хир дара. Сайд-Хьасан, дош хьоьга ду-кха.\n– Ненан мотт бохург доккха хІума ду. Нохчийн халкъан кица ду: «Мотт бу – халкъ ду, мотт бац – халкъ дац», – аьлла. Оцу дешнаша кхачош ду дерриге а. Цхьаболу нах бу, шайн берана оьрсийн я ингалс мотт хиъчахьана, церан хІокху дахарехь цхьана тІегІана тІехь кхиам хилчахьана шайн декхар кхочуш хуьлу, шаьш шайн доьзал ирсе бо моьттуш. И бакъ дац, уьш Іехабелла, цхьана ханна тиларчу бахана бу.\n... высокую чалавечаю годнасць, гатоунасць да самаахвяравання. Была ж у С. магчымасць жыць,перачакаць вайну. Але не было магчымасцi выжыць, застацца чалавекам са сваiмi прынцыпамi. I менавiта ...\nВайн махкахь вевзаш гІараваьлла волчу поэта Цуруев Шарипа олуш дар-кха тохара, пачхьалкх кхуллу, аьлла, вай арадевллачу хенахь (бусалба пачхьалкх яра юьйцуш ерг, ткъа лелош дерг кхин дара), Шарипа олура: «Бусалба муьлххачу пачхьалкхехь а хила йиш ю, Россехь, Францехь, Америкехь а, гІаддайча, Іаьрбийн пачхьалкхаш ю бусалба дин лелош. Нохчийн пачхьалкх. Дуьнен тІехь пачхьалкх стенна оьшуш ю аьлла хаттар кхолладелча, уггар хьалха, шен мотт, шен культура кхио оьшуш ю и. Вайн Россех дІакъастаран Іалашо пачхьалкх кхоллар елахь, еккъа бусалба пачхьалкх кхоллар дуьхьа и оьшуш дац, оцу юкъахь Іашшехь а вайга бусалба дин леладойтуш ду. Амма вай дІа а къаьстина, я юкъахь долуш а, нохчийн мотт я нохчийн культура кхиош дацахь оцу пачхьалкхах а, кху республиках а дан хІумма а дац».\nВайн поэташа,чІогІа говза олу нохчийн маттах лаьцна.\nГІарабевллачу поэтийн – Арсанукаев Шайхин, Саидов Билалан, Дикаев Мохьмадан, Апти Бисултановн, Леча Абдуллаевн а – дуккха а стихаш ю ненан маттах лаьцна.\nСуна таханлера сайн къамелехь нохчийн шина поэтан стихашца ала луур дара: Цуруев Шарип, Касумов Сайд-Мохьмад а. И шиъ сан хеннара, сан накъостий, доттагІий хиларал совнаха, поэт хьайна юххера вевзаш мел хили а, цо язйийриг дагах кхета хьуна. ТІаккха а, соьга, стаг дика вевзаш хилча бен, стихаш еша ца ло. Цо дуьйцучунна тІехь, и стаг вовзаро аьтто бо, дуьйцург бакъду я дац, цуьнан цІийца ду я дац хаа. Оцу шина поэто дуьйцург бакъ лору ас, церан стихаш даггара язйина хиларх теша со, суна дагах кхета уьш.\nШарипан «Нохчийн мотт» боху стихотворени тхо студенташ долуш язйина ю. Университетан учахь, арахь а цхьаъ нохчийн маттахь вистхилча эхь ду моьттуш хан яр-кха и, оьрсийн мотт бийцича дозалла ду хеташ. Къаьсттина зудаберашца йолчу юкъаметтигехь нохчийн мотт бийцича заманна тІаьхьа висина лоруш, атталгІа, дуьнен тІехь цхьаъ бен йоцу нохчийн кафедрехь болу хьехархоша а вовшашка оьрсийн мотт буьйцуш, чІогІа тамашийна хьал дар-кха кхолладелла.\nБоьжна бац стиглара, эцна базарахь.\nАс лору дуьненчохь мел долу меттанаш.\nНохчийн мотт гуттар а сан оьзда дозалла,\nІожаллин цамгаро дІалаьцна меттахь Іаш,\nЦу маттахь нанас со дуьххьара хьаьстина.\nЦу маттахь некъа дош дадас а кхайкхийна,\nЦу матто уггар а гергарчу сан синна\nСо генахь цхьаъ висча дог ойла айина.\nКасумов Сайд-Мохьмадан, доций а долуш, дуккха а довха дешнаш ду нохчийн маттах лаьцна.\nТаханлерчу дийнахь чІогІа мехала маьІна долуш хета суна уьш. Ас сайн къамелан юьххьехь аьллачунна тІедоьгІна а ду хІорш: «Мотт бу – къам ду, мотт бац – къам дац», бохучунна.\nСан гІаддайнехь со дІаволла,\nВайн мотт байнехь къам дІадолла.\nКегийрхошна лерина ду ала мегар ду уьш. Баккхийниш шайнччул дуьне гина бевлла, хиндерг цаьргахь дац, кегийрхошкахь ду. (Амма баккхийчийн сийлахь декхар ду, шайн дайша шайна санна, нохчийн мотт тІекхуьучу чкъурана бухабитар.) Ткъа кегийрхоша шайн ненан мотт дІалелош, цунах дозалла деш ца хилча, и мотт кхуьуш бац, баьржаш бац.\nАс хьоьга сайна цІе тилла вола ца бах,\nАс хьоьга сайна той хІоттаде а ца бах,\nАс хьоьга Даймохк хьайн безахьа бах,\nАс хьоьга ненан мотт биц ма бе бах.\nКхузахь «Даймохк» а, «Ненан мотт» а куьцана вовшах тасархьама далийна дац, амма Даймохк, Ненан мотт а цхьаьна бен хила йиш йолуш дац.\nВайн махкахь хилла тІемаш, тІехІоьттина хало бахьанехь дІабахана дуккха а нах бу. Дуьненан аьтто лоьхуш дІабахнарш а бу царна юкъахь.\nОцу цІера бевллачаьрга санна ду поэтан хІара дешнаш:\nНенан мотт язло сан цІийца,\nСан бакъо ю цунах дийца,\nИмам Шемалан тІом дІабаьллачу заманахь Хункар махка а, цигара дІа Іаьрбийн мехкашка а дІабахана нах, шаьш бусалба пачхьалкхе кхачар бахьанехь, цхьана-шина чкъуро нохчийн мотт ларбина, амма таханлера церан тІаьхьенаш, дукха хьолахь, наггахь верг воцург, я дешна воцург, я баккхийчех воцург, нохчийн мотт хууш стаг вац царна юкъахь. Тахана Европехуле, Америкехула дІабахана болу нехан ойла йича, цхьаъ-шиъ чкъор хийцаделлачул тІаьхьа, керста пачхьалкхашкахь-м муххале а, церан гІиллакхашка а бирзина, церан культуре а бирзина, уьш дІабарна кхерам боккха бу. (Оцу пачхьалкхаша кхидолу къаьмнаш тІелацар нохчий безаш я Африкехь шайн хиллачу колонешкахь лелийначунна дохкобовларна дац. Церан Іалашо шайн махкахь адам дебор ю. Хьо муьлхха къомах велахь а, хьан тІаьхье шайн къомах хир ю, боху цара.)\nНохчий биса цхьа агІо ю церан, хьалха дІабаханчеран ца хилла аьтто. Тахана хІара дуьне мелла чехка далар бахьанехь, вовшашна тІекхача машен, кема, цІерпошта, телефон тоха аьтто хиларца, Интернет хиларца, шен нохчийн мотт ларбан йиш ю оцу дІаваханчу стеган.\nЭмигранташна юкъахь вай дуьххьара дац, тІаьххьара дац. ТІаьххьарчу шерашкахь Европехь мелла а дика хьелаш кхоьллина тІебаьхкинчарна шайн мотт, культура а ларъян. Берашна школашкахь Іамо а йиш ю, ден-ненан хьекъал а кхаьчна, бала хилчахьана.\nЦхьаболчу вайнехан Іедал ду, ша юкъахь вехаш волчу къоман мотт хиъчахьана, берана атта хир ду, бохуш, чохь а нохчийн мотт ца буьйцуш. Оьрсийн, немцойн, ингалс кхиболу а меттанаш мел шера хаарх, багахь со нохчи ву бахарх, нохчи хуьлуш вац, нагахь санна нохчийн мотт хууш вацахь, нохчийн гІиллакх лелош вацахь. Хьо муьлха къоман векал ву къасточех, уггар коьртачех цхьаъ, – мотт бу. Хьуна я хьан берана нохчийн мотт ца хаахь, хьо француз, испанхо милла кхиверг а ву, нохчи вац. Цундела бохург санна ду Сайд-Мохьмадан хІара дешнаш:\nМа гІолаш, ма хьолаш ненан мотт шайца,\nИ бийца йиш йоцуш бовр болчу метте.\nИ бийца стаг воцуш лийр болчу метте.\nАдам, дуьненан аьтто бахьанехь, я таро йоьхна, я Iожаллин кхерам дІабаллалц цІера валар а ша ду, амма стаг гуттаренна аьлла, шен махках ваьлла, дІахада ца веза, хІунда аьлча и стаг шен ненан маттах, шен дайн гІиллакхех, шен бух тІера дІаволуш ву. Бух тІера дІаваьлча хІун хуьлу адамна? ЦІенойн тхов а лаьттар бац, бухахь бух боцуш. Цкъа мацца а тІебужур бу и, махо ласта ма бинна.\nДала тІаьхье беркате йойла-кх вайн.\nСайд-Хьасан, кегийчу наха олу нохчийн мотт хала бу, чолхе бу, бийца атта дац. Дуккха шераш ду хьо кхолларалийн балхахь волу. Нохчийн маттахь язъеш болчу могІанца, олучу дашца хало хуьлуш, ницкъ хуьлуш хІумма туса а лой хьуна?\n– Сайна ала луучунна дош ца карош ца висина со къамелехь, йозанехь а. Сайна цхьанна нохчийн мотт дика хаа бохург дац сан и. Нохчашна юкъахь къамелан говзанчаш дукха хаабелла суна, яздархой, Іилманчаш а шайх Іама мегар долуш. Къа ца хьегча хІумма хуьлуш дац кху дуьненчохь.\nНа ингушском языке эздел\n... еще неоткрытой наукой. 2. Фарал/ Благодать А. Х. Танкиев Эздел- Ингушская Этика- Ингушская Этика Сочинение на ингушском языке на тему эздел Духхьашха нус гучаяккха болхаш, хьош хиннад 1а1а, дошо г1оз е ... лела бар. Уж болча эздий доаца дош ца оалаш, мотт хоза бувцар. Хьай ханнарачунца а леладе деза эздел. Хье волча веча веза хьаьша ваь ларх1а веза. ...\nАс школехь хьехархо волуш дуьйна зийна хІума ду и. Сан дешархой оьрсийн, гІалгІазкхийн, эрмалойн бераш дара, кхечу къаьмнех а. Кхетамна жимма тІаьхьа дисина, цомгашчу берашна лерина школа-интернат яра иза. Оцу берашца (дІадаханчу бІешеран дезткъолгІа шераш ду уьш, нохчийн мотт ГІалахь я Гуьмсехь а школашкахь Іамош боцуш хан ю иза), ас хІетахь директорх, завучах дага а ваьлла, сайн лаамца йолийна эксперимент яра и, оьрсийн меттан, литературан а урокан параграфаш хьалха йохий, царна дийца дезарг сихха дуьйций а волий, мукъадевллачу сахьташкахь царна нохчийн мотт Іамош. Куршлойн-эвлара хьалхарчу школера тишъелла, юьстахъяьхна йолу абат книгаш еана, нохчийн маттахь оцу берашна еша Іамийра ас. Мел хазахетара царна, мел доккха хІума хетара царна шайна нохчийн маттахь еша, хабар дийца Іаьмча.\nОьрсийчунна, гІалгІазкхичунна а, гІезалочунна а, кхечу къомах волчу стагана а Іемаш болу нохчийн мотт, нанас дена вина волчу нохчий стагана, нохчий берана Іемар бац бохург и бакъдац. Вайн къоман кхетам тІаьхьабисина хиларе терра, Москварчу Іедална гергахь «диканаш» хила гІерташ болчу хьакамаша (къаьсттина дешаран системехь болчара) дуьйцучух тешна, дайша-наноша, шайна цахаар бахьанехь, цхьа хІумнаш леладо, тхан берашна школехь нохчийн мотт ца оьшура, царна нахана юкъа бевлча бийца оьрсийн мотт безара, бохуш.\nМила ву тахана вайна нохчийн матте довла дуьхьало еш?\nУггар хьалха вайн къомах болу чиновникаш бу-кх!\nРоссехь дуккха а къаьмнаш ду, Советийн заманахь дуьйна, шайн маттахь юьхьанцара школаш йолуш. ЦІера дахале вай а хилла. Луларчу ДегІастанахь дуккха а къаьмнаш ду цхьана Республикехь дехаш, шайн маттахь школаш йолуш.\nЦхьана а кепара шен маттана барна кхерам боцуш йолу Росси а, къийсам латтош ю Украинехь, Прибалтикехь, кхечахьа а оьрсийн маттахь йолу школаш ларъян гІерташ.\nЮНЕСКО-н талламашца дуьненчура бан кхерам болчу меттанех дІатоьхна бу нохчийн мотт.\nХІетте а, нохчийн маттахь йолу юьхьанцара школа, Нохчийн Республикехь дехаш долу вай, тахана а и оьший, ца оьший, бохуш, книгаш юй вай, яций, бохуш, ян а йоцу дуьхьалонаш хІиттош, къуьйсуш Іаш ду.\nТахана а нохчийчун коьртехь сом ду.\nВайх къам маца хир ду? Дерригенан а коьрте нохчийн мотт хІоттийча. И сом ненан маттахь а даккха йиш хилар кхетам кхиъча. Нохчийн мотт хиъча бен кху махкахь сом даккха а, ваха а йиш йоцуш хьелаш хІиттийча. ТІаккха хир ду-кх вайх къам.\nЦу дерригенах а кхеташ болчаьрга ладогІа ца лаьа вайна. Хьаькамашна и оьшуш дац (ца лозу корта бехкар ду и царна), халкъана ша хІун дан деза, шена хІун оьшу а ца хаа. Хьекъал долчу нахе вай ладугІуш а дац.\nМацах Абузар Айдамиров а (Дала гечдойла цунна) хьийзаво бохура партин райкоман, обкоман а пленумашкахь: шена оьрсийн маттахь язъян ца хаа дела, нохчийн мотт дІабаьлча, шен книгаш цхьанне ца эшарна кхоьруш ву иза, бохуш.\nАбузарна-м хаара оьрсийн маттахь язъян, шайна и мотт хаа моьттуш болчарел а дика. Амма иза нохчийн яздархо вара, и нохчийн халкъан яздархо вара. Цундела цунна халкъо нохчийн мотт бийца а, доьзалш нохчийн маттахь кхетош-кхио а лаара, дешар, Іилма а, вахар а, хьалхара безам бийцар а, тІаьххьара весет а. шен книгаш ешар а – оцу маттахь.\n... Янкі Купалы (1974) за п'есу «Брама неўміручасці». Хто смяецца апошнім, в сокращении. Краткое содержание Дзеючыя асобы: Гарлахвацкі Аляксандр ... Октябрьская Ревалюцы, Чырвонага Сцяга, Працунага Чырвонага Сцяга, Айчыннай Вайны II этап, Чырвонай Зорки, Дружба народов и. Народны ... што "учить адъячоркам из Зиначкая за городом имчак». По просьбе Ничипары Нибита Чарнавус не является холостяком директара, ...\nДеле-м дерриг а цхьана къомах, цхьана тайпанах а кхоллалора вай. Дала боху Къуръана тІехь: «ХІай нах! Баккъалла а, Оха шу кхоьллина стагах, зудчух а; шу халкъашка, тайпанашка а декъна, вовшашна довзийтархьама».\nАмма и гергарло тахана Россехь дехаш долчу массо а къомах оьрсий хилча хуьлуш дац. Росси – Америка яц.\nАмерика европейцаша оцу мехкан бухболу къаьмнаш, тайпанаш а хІаллакдеш кхоьллина ю. Тахана а бац уьш шайн махкахь цхьа а бакъо йолуш.\nОцу харцонна Дала беш бекхам хета суна цигара бохамаш а. Сирникийн беттанаш санна цІенош дохош, отуш, тхевнаш тІекІел кхуьйсуш, машенаш, дитташ тІома дохуш дарц-мехаш, хьаннаш йогуш, хиш тІедуьйлуш.\nЛаттано геч ца до харцонца, ницкъаца а схьадаккхар, аьлла америкин сийлахьчех цхьаъ волчу яздархочо Фолкнер Уильяма.\nАмерикан аборигенаш тахана а бакъонаш йоцу нах, изгойш, обаргаш бу шайн махкахь. Шайн чохь а нийсо еш йоцу Америка дуьненахь а демократи чІагІъян гІерта.\nРоссехь долу къаьмнаш манкурташ дац. Уьш шайн дай баьхначу латта тІехь дехаш ду. Россехь бух боцуш (кхечахьа шайн пачхьалкх йолуш, и шайн Даймохк а лорурш) бу тахана Россехь бух болу къаьмнаш кхиа ца дуьтуш, царна, оьрсашна а юкъа питанаш туьйсуш, вовшашка цабезам кхуллуш. Россино Американ эшаме политика схьаэца ца еза. Россин вахархочун шен цІахь бакъонаш хьаьшна хилча, шен ненан мотт бийца, Іамо а таро ца хилча, дехьа-сехьарчу регионашкахь а ша сов вуй хоуьйтуш хилча, – иза цу пачхьалкхан гражданин ларар дац.\nАдамийн, къаьмнийн гергарло ницкъаца, герзаца а хуьлуш дац, доккхачу къомо жиманиг охьа а таІийна. Адамийн, къаьмнийн а гергарло – церан маршо, юкъара машар а ларбаран политикица кхуллуш ю. ХІора стаг ша-ша вуьсуш, ша муьлха къомах ву, ша хьанах схьаваьлла, ша мила ву хууш, тІаккха кхечу къомаца долу гергарло лелош. Уггар хьалха шен мотт хаа беза адамна, цул тІаьхьа меттанаш дукха мел хии а дика ду. Шен махкахь да воцчух, Даймехкан муьлхха маьІІехь а цІахь санна воцчух, цу махкана тешаме стаг хир вац, оьшучохь шен са дІадала а кийча. Кхин цхьа масал далор ду ас. Индера цхьа студент вевзинера суна Махачкалахь, хІинцачул а ткъех шо хьалха. Цунна Индера къаьмнийн кхоъ-биъ мотт хаара: хинди, урду кхиберш а. Школехь дуьйна ингалс мотт хаара цунна, Росси схьавеанчул тІаьхьа оьрсийн мотт Іамийнера цо, Махачкалахь университетехь доьшуш хиларе терра, жІайхойн мотт а. Нохчийн мотт Іамош ву ша, элира цо. ДІадуьйцучух кхетара иза, дуьхьал къамел дан жимма практика еза шена, бохура цо. Хьекъал долу стаг иштта хуьлуш ву, шен бух тІера дуьйна.\nСтаг шайн къоман мотт хууш, буьйцуш а хилча гергара хета хьанна а. Россин цхьана а регионехь дац школашкахь я лаккхарчу дешаран заведенешкахь а РФ-н къаьмнийн меттанаш Іамош. (ХІара тІемаш бевллачул тІаьхьа Россин леррина йолу службаш ю нохчийн мотт Іамош. Амма и диканна Іамош бац, гергарло чІагІдан лерина Іалашо а яц. Нохчийн цІарах муьлхха а доьхнарг дан аьтто бу цара лоьхург.)\nСтаг мел воккха Іилманча я говзанча хиларх, муьлххачу даржехь хиларх а пайда бац (боций вайна хаа хиъна хІинцалц схьа!), иза Нохчийчохь кхиъна вацахь, нохчийн мотт хууш, безаш вацахь, Нохчийчохь цо, хьацар дІа а хьоькхуш, тІекІел биллина тІулг бацахь. Мел воккха турпалхо хиларх а, стагах дан хІума дац, цуьнан цІийца нохчийн мотт бацахь, цунна шен истори ца хаахь, шен къомах дог ца лазахь – иза шен халкъана, махкана пайде-м муххале вац, мелхо а ишттачарах пайда оьцу вайн махка зулам дохьучара. Тахана, Дала мукъалахь, цхьа нисделла, тоделла дІахІуттуш ду вайн дахар. Беркате новкъа девлла вай. Дала аьтто бойла вайн.\n– Амин. Сайд-Хьасан, хьуна баркалла, Дела реза хийла передачехь дакъа лацарна. Нохчийн матте безам болчуьнга бен и тайпа къамел далур дац, хІунда аьлча, ша нохчи ву бахарх тоьаш дац, нохчийн мотт цІийх боьлла дагчухула чакхболуш вацахь. Цундела ахь дина долу къамел мелла а мехала хир ду вайн ладогІархошна. Кхин цкъа а хьуна баркалла.\nДела реза хийла хьуна а.\n– Ненан мотт хаар, Іалашбар а вайн массеран а декхар ду. Цуьнан дозалла оза хир дац дуьненчохь цхьа а терза. Терзан барамца нисбича а хир бу иза массо хІуманал беза. Литтина деши санна цІена, мазал мерза, ховха, аьхна вайн мотт бийца хьекъал, кхетам а лойла вайна. Дала шен шорта болчу къинхетамца даржехь са дохийла вай. Аша ладуьйгІира «Мотт – халкъан хазна» аьлла йолчу передаче. Передачехь дакъа лецира Куршлойн районан «Машар» цІе йолчу газетан коьртачу редактора, яздархочо Кацаев Сайд-Хьасана.\n... еще неоткрытой наукой. 2. Фарал/ Благодать А. Х. Танкиев Эздел- Ингушская Этика- Ингушская Этика Сочинение на ингушском языке на тему эздел Духхьашха нус гучаяккха болхаш, хьош хиннад 1а1а, дошо г1оз е ...


кхоьллина харц цIе\nХIокху заманан цхьаболу дешна нах тасаввуфна кхиссарш еш бу, царах цхьаболчара – уьш динехь керла белхаш гучабаьхнарш я динахдIабирзинарш бу бохуш церан куц хIоттош, шайн дешнашкахь, йозанашкахь царна дуьхьал луьра тIом латтабо.\nНийсонна тIехь болчарна хаьа, муьлххачу тобанна юккъехь мунепакъаш я шайна са лоьхуш берш, я нийсачу некъах тилларш, я вуон нах хуьлий. Амма иза делил дац, ерриге тоба харцъеш хьукма дан, хIунда аьлча хьукма дар церан Iалашоне, ма-дарра долчу маьIне хьаьжжина хуьлу, шаьш царах бу бохуш тиллачаьрга хьаьжжина ца хуьлу.\nВай дийцинчунна тIедоьгIча вайна билгалдолу, цхьана балха тIехь бусалба динна дуьхьало еш мел долу хIума тасаввуфе, цуьнан охIлане диллар нийса цахилар. Баккъал а, иза шаьш тасаввуфах ду бохуш, амма цунна тIе харцо, доцург кхуллуш болчеран тилар ду я царна Iиттарш ярхьама, церан куц, некъ эрчабаккхархьама церан жайнашна шайгара юкъатийсина хIуманаш ду, тафсиран жайнашна юкъатийсина жуьгтийн дийцарш санна, – бакъдерг довзийтарна, оцу харц дийцаршна гена хиларна тIехь сутара хиллачу тафсиран Iеламнаха дийцинчуьнца догIуш доцу. Цунах терра ду хьадисийн жайнашна юкъатийсина харц хьадисаш, хьадисан Iилма девзачу баккхийчу Iеламнаха шаьш билгалдина долу.Цундела, тасаввуф охIланна, цунна дуьхьал болчарна юккъехь яьлла херо, шаьш тасаввуфах ду бохуш, амма цунна тIехь доцург кхуллуш болчеран харц къамелаш тасаввуф охIланан цIенчу ойланашца цара иэдар бахьанехь яьлла аьлла хета суна. Цара дерриге а хIума шен-шен метте диллина хиллехьара, кхачам боллуш таллам барца уьш хьаьвсина хиллехьара, тасаввуфан охIланан хьокъехь хIара ирча къамелаш ца деш, уьш къаьсттина шайн Далла тIебирзина, АллахIана муьтIахь хилла, шайн Iалашоне кхаьчнарш бу аьлла суфийн хьокъехь дика ойла кхоллалур яра церан.\nОха хьан тидаме дуьллу тасаввуфан охIланна тIехь кхоьллинчу харцонех цхьадерг. Iеламстага шайх Iабдул-ВаххIаб аш-ШаIранис (Дала къинхетам бойла цунах) шен «ЛатIа́ифул-минани вал-ахла́къ» цIе йолчу жайнахь боху: «Веза-Сийлахьчу Дала суна динчу диканах – соьца хьагI, мостагIалла лелош болчара сан жайни юкъа шариIатехь догIуш доцу дешнаш тийсинчу хенахь суна собар далар ду. Иза – ас «Аль-бахьрул мавру́д филь-мава́сийкъи валь-IухIу́д» цIе йолу жайна яздина, Мисарахь болчу деа мазхIабера Iеламнаха иза дика жайна хиларна тоьшалла дина, наха иза зорбане даккха сихо йина, и санна шовзткъа жайна яздинчу хенахь хилларг ду. Иза хьагI йолчу нахана ца тайра, сан цхьаболчу дагахь хIума доцчу накъосташна мекарло йина, цаьргара дIалур ду аьлла жайна даьккхина, оцу жайни тIера масех тептар схьаяздира цара, оцу чохь шайн тилла дегатешамаш, бусалба нехан хилла барт бохош долу масалш, Джухьах (Iарбийн фольклоран турпалхо), мунепакъ волчу ибн ар-Ра́вандийх лаьцна дийцарш, туьйранаш яздира цара. Дуккха а меттигашкахь жайнин могIанаш хийцира цара, и жайна хIоттийнарш шаьш долуш санна; цул тIаьхьа и тептарш схьа а эцна, базар хIуттучу дийнахь а жайнаш духкучу базара дахьийтира цара. И базар – Iилма лоьхучу наха гуллуш меттиг яра.Оцу тептаршка хьоьжучарна цу тIехь сан цIе гира. АллахIах кхоьруш воцчо и жайна ийцира, цул тIаьхьа АзхIаран Iеламнахана тIе даьхьира цо иза. Оцу балхо доккха питана дира, шарахь гергга маьждигашка, базаршка, куьйгалхойн хIусамашка лелаш хилира нах. Суна хаа а ца хууш оцу массо балха тIехь соьгахьа гIо даьккхира шайх Насрудди́н ал-Лаккъа́нис, Исламан шайх волчу аль-Хьанбалийс, шайх ШихIа́буддин бин аль-Хьалабис (Дала къинхетам бойла царах). Цара со волчу ваийтира АзхIарера шайна везаш волу стаг, цо соьга иза ма-дарра дийцира, тIаккха ас сайгара жайна дахьийтира, – шена тIехь иза магош Iеламнаха яздина дешнаш долу. Уьш оцу жайне хьаьвсира, оцу хьагI йолчу наха шайгара кхоьллинчух хIумма а ца карийра царна цу чохь».\nИза цуьнан «ЛатIа́ифул-минани валь-ахла́къ» цIе йолчу жайнин шолгIачу декъан 190-чу агIон тIехь ду. Иштта иза хьахийна историн воккхачу Iеламстага Iабдул-Хьаййи бин аль-Iима́да аль-Хьанбалис шен «Шазара́туз-захIаб» цIе йолчу жайнин 8-чу декъехь, 374-чу агIон тIехь. Цо аьлла: «Цхьана тобано хьагI лецира цуьнца, цара оцу юкъа шариIатана дуьхьал догIу дешнаш, шайн тилла дегатешамаш, бусалба нехан хилла барт бохош долу масалш тийсира. АллахIа уьш иэшийра, иза царал толийра.Суннатана тIаьхьавозуш, АллахIах чIогIа кхоьруш стаг вара иза».\nХIокху вай дийцинчо вайна къеггина билгалдоккху, жайнашкахь,тасаввуф охIланера ду бохуш, амма шариIатана дуьхьал догIуш вайна гуш мел дерг, имам ШаIранин(Дала къинхетам бойла цунах) «ТIабакъа́тул-кубра́» жайнахь деана ма-хиллара – иза оцу мунепакъ наха шайггара кхоьллинарг ду. Баккъал а, шайх Iабдул-Къо́дир Iийсан «Хьакъа́икъу Iанит-тасаввуф» цIе йолчу жайнин 508-чу агIон тIехь деана: «Цунах терра Мухьйиддин бин Iараби (Дала къинхетам бойла цунах) бохучу шайхана тIехь а харцо кхоьллина цара».\nИмам ШаIранис (Дала къинхетам бойла цунах) аьлла: «Ибн Iараби (Дела реза хуьлда цунна) Къуръанна, суннатана тIаьхьавозуш вара, цо олура: «БIаьрганегIар тухучу сохьтехь шариIатан терза шен куьйга дIатеснарг – хIаллакьхилла».Цо иштта аьлла: «Цуьнан дешнаш ду бохуш, шариIатаца догIуш доцу,Iеламнехан бартана дуьхьал долу дешнаш – иза цунна тIехь кхоьллина харцо ю», – Абу-ТIа́хIир аль-МагIрибис иза соьга дийцина ма-хиллара. Цул тIаьхьа цо суна Маккахь зорбане даьккхина «Аль-Футу́хьа́ту» цIе йолу жайна гайтира, шайхо Къунийя (Конья) бохучу шахьарахь яздинчуьнца догIуш долу; ас и жайна дацдечу хенахь со тIекхиъна, ас цунах дацдина долчух хIумма а ца гира суна оцу тIехь».\nХьанафин мазхIабехь долчу фикъхIан уггаре йоккха энциклопеди вовшахтоьхна волчу воккхачу Iеламстага ИбнIабидинас (Дала къинхетам бойла цунах) хьахийна, шайх Мухьйиддин бин Iарабин (Дала къинхетам бойла цунах) жайнашкахь шариIатана дуьхьало еш деана долчух шена хетарг – иза цунна кхоьллина харцо ю, аьлла. Цундела «Ад-дуррул-мухта́р» жайна яздинчо аьлла: «Бакъду, суна билгалдаьлларг, – шайхана (Дала къайле цIинйойла цуьнан) тIехь и харцо кхоьллинарш цхьаболу жуьгтий хилар ду». Баккъал а, эла йолчу Ра́биIатул-Iадавина (Дала къинхетам бойла цунах) тIехь харцо кхоьллина хиларна Ибн Таймияс а (Дала къинхетам бойла цунах) мукIарло ма до, ша олуш: «Ра́биIата ХьаьжцIийнах лаьцна, иза латта тIехь шена Iибадат деш хIуьппалг ю аьлла, дийцинарг – иза АллахIах тешаш, кхоьруш йолчу РабиIатана тIехь кхоьллина харцо ю». Иза Ибн Таймин «Ар-раса́илу валь-маса́ил» цIе йолчу жайнин хьалхарчу декъан 80-чу агIон тIехь ду.\nТасаввуфан дозаллах лаьцна дийца вай лууш делахь, вайна хаа деза, и дозалла деккъа тасаввуфах схьадаьлла Iаш дац, баккъал а, иза схьадолуш ду тасаввуф шеца хоттаделла долчу дакъойх. Вай хьалха билгалдина, тасаввуф бусалба динехь керла юкъадаьлла я цунах къаьстина, я цунна тIетоьхна хIума дац аьлла. Баккъал а, иза бусалба динан къаьстина дакъа, цуьнан мехала агIо ю, иза – дегнаш цIандаран агIо ю, ткъа дегнаш цIандар – иза АллахIа оцу бахьаница Шен Элча (Делера салам-маршалла хуьлда цунна) ваийтинчу Iалашонех мехала дакъа ду. Веза-Сийлахьчу АллахIа иза билгалдоккхуш боху: «Иза (АллахI) ву, йоза ца хуучу нахана юккъе царах волу Элча (Мухьаммад) вахийтинарг, цо царна Цуьнан аяташ доьшуш‚ церан дегнаш цIандеш‚ царна жайна (Къуръан)‚ хьикмат (суннат)хьоьхуш‚ – уьш хьалха билггалчу тилар чохь хиллехь а» («Аль-ДжумуIату», 2).\nБаккъал а, Веза-Сийлахьчу АллахIа дуккха а аяташкахь омра дина дог, са цIандаран агIо ларбе аьлла; Веза-Сийлахьчу АллахIа боху: «Ма декъал а хилла и (шен дог) цIандинарг». «Аш-Шамс», 9.Иштта АллахIа боху: «Ма декъал а хилла ша (къинойх) цIанвелларг». («Аль-АIла», 14.)\nВукха агIор хьаьжча, тасаввуфо бусалба стаг ихьсанан дарже кхачорах терра, иза динан коьртачу баххех цхьа бух бу, Джабраил-малико Делан Элчанца (Делера салам-маршалла хуьлда цунна) къамел дар дуьйцучу хьадисехь деана ма-хиллара. Делан Элчано (Делера салам-маршалла хуьлда цунна) аьлла: «Ихьсан – ахь АллахIана Iибадат дар ду, хьайна Иза гуш волуш санна; хьуна Иза гуш цахиларх, Цунна хьо гуш ву». Иштта хьал хилча, вайна хии, АллахIа адаме цуьнан дегIана къаьсттина белхаш тIебахкарца омра дина хилар, уьш шина декъе бекъалуш хилар: хьалхара дакъа – цо гуччохь еш йолчу Iамалех хоттаделла ду;шолгIа дакъа –цо къайлаха еш йолчу Iамалех хоттаделла ду. Кхечу кепара аьлча: дегIан гуш йолчу меженех хоттаделла хьукманаш, дегIан къайлах йолчу меженех (дог, са) хоттаделла хьукманаш.\nДегIана тIеехкина йолу Iамалш шина декъе екъалуш ю: хIума тIедилларца дина омранаш; хIума дехкарца дина омранаш. ХIума тIедилларца дина омранаш –ламаз дар, марха кхабар саннарш ду.Ткъа хIума дехкарца дина омранаш –зина дар, хIума лачкъор хьарам дар саннарш ду.\nИштта дегнашна тIеехкина йолу Iамалш шина декъе екъалуш ю: хIума тIедилларца дина омранаш; хIума дехкарца дина омранаш. ХIума тIедилларца дина омранаш –АллахIах, Цуьнан маликех тешар, дог цIена хилар, АллахIана тIе болх буьллуш хилар, АллахIана хьаставалар, бакълуьйш хилар, собаре хилар саннарш ду. Ткъа хIума дехкарца дина омранаш – керсталла дар, мунепакъалла лелор, хьагI лелор хьарам дар саннарш ду.\nХIара шолгIа дакъа вай динехь шена тIетевжаш дерг ду, иза – дегнаша еш йолу Iамалш ю, хIунда аьлча Iалам кхоьллинчу АллахIана Iибадат дарехь дог цIена хилар цунна тIедоьгIна ду, Иза воцчунна и хууш доцуш. Баккъал а, Веза-Сийлахьчу АллахIа гуш йолу Iамалш къобал хилар къайлаха дерг цIена хиларца хоьттина, хIунда аьлча къайлаха дерг доьхна хиларо гуччохь йолу Iамалш йохайо. Веза-Сийлахьчу АллахIа боху: «Шен Далла хьалха хIотта догдохуш волчо дика Iамал йойла‚ шен Далла Iибадат дарехь Цуьнца цхьа а накъост ма лоцийла» («Аль-КахIф», 110).\nИ ду Пайхамара (Делера салам-маршалла хуьлда цунна) билгалдинарг, ша олуш: «Баккъал а, дегIа чохь дилхан цхьа дакъа ду, ша тоделча дерриге а дегI толуш, ша телхича дерриге а дегI телхаш; баккъал а, иза дог ду». Бухари, Муслим.\nПайхамара (Делера салам-маршалла хуьлда цунна) и аларан бахьана –къематдийнахь цIенчу дагна бен тIетевжийла цахилар ду, Веза-Сийлахьчу АллахIа ма-аллара:«Даьхнино а‚ доьзало а пайда бийр боцчу(къемат)дийнахь‚ Ша цIенчу дагца АллахIана дуьхьал веанчунна бен». («Аш-ШуIараъ», 88-89).\nВайн эла волчу Мухьаммад-пайхамара (Делера салам-маршалла хуьлда цунна) аьлла: «Баккъал а, АллахI шун догIмашка, шун куьцашка хьоьжуш вац, бакъду, Иза хьоьжуш ву шун дегнашка а, шун Iамалшка а». Муслим.\nВайна билгалдолу, тасаввуф –динан мехала дакъа дIалоцуш долу къаьсттина Iилма хилар; иза – къайлаха долу фикъхI ду, шех къайлаха долу Iилма олуш долу. Иза адамийн догIмийн къайлаха долчуьнца (дог, са) доьзна хьукманаш дуьйцу дакъа ду, иза иштта,Сийлахьчу Къуръано – дог цIандар, сийдолчу Пайхамара (Делера салам-маршалла хуьлда цунна) – ихьсан аьлла, шен цIе яьккхинарг а ду. Тасаввуфо шена тIе тидам бахийтина долу хIара дакъа шариIатехь мехала, коьрта дакъа ду, шариIат цунна тIедоьгIна а ду.\nЦундела, хIокху Iилманан дуккха а Iеламнаха, тасаввуф массарна тIедужуш парз лоруш ду, хIунда аьлча дог цIандар, цунна дарба лелор, шен са дегIан лаамех юхатохар, иза кхиор, цуьнца дог цIандарна тIехь къахьегар, ихьсанан дарже кхачархьама Iамал яр – массарна тIедужучу коьртачу парзех ду. Цунна тIенисвеш Къуръанан дуккха а аяташ, Пайхамаран (Делера салам-маршалла хуьлда цунна) хьадисаш, Iеламнехан дешнаш ду. Цара юьйцу даго еш йолу Iамалш: деган цIеналла, АллахIах тешар, хаза гIиллакх, бакълер, собаре хилар, АллахIана тIе болх биллар, АллахI хьайна гуш волуш санна Цунна Iибадат дар, моттаргIанаш, цабезам, хьагI, мунепакъалла лелорна генавалар санна.\nБаккъал а, Iеламнехан цхьабарт бу, деган цамгарш, сакхташ даккхийчу къинойх лоруш хиларна тIехь.Царна къаьсттина тоба дан деза, хIунда аьлча къайлаха йолу цамгарш кхачаме ю лен Iамалш йохо, уьш мел дукха елахь а.\nВоккхачу Iеламстага ибн аль-Iабидинас(Дала къинхетам бойла цунах) шен гIарадаьллачу жайнахь аьлла: «Баккъал а, деган цIеналла, шех тамаш бар, хьагI, моттаргIанаш лелор довзар – массарна тIедужуш парз ду, кхидолу дегIан сакхташ – куралла, сутаралла, цабезам, и саннарш а довзар парз хиларх терра. Адам царах дIакъаьсташ дац, цундела шена оьшучу барамехь царах лаьцна Iамо декхарийлахь ду иза. Шегара сакхталла дIаяьккхар хIоранна тIедужуш парз ду. И тарлуш дац, цуьнан дозанаш, бахьанаш, билгалонаш, дарбанаш а довзарца бен.Баккъал а, вониг девзаш воцург оцу чу вужу».\nИсламан делил шех олучу имам ГIазалис (Дала къинхетам бойла цунах), ша тасаввуфан некъ теллина, цуьнан жамIаш девзина, цуьнан стоьмех чам баьккхина ваьллачул тIаьхьа, аьлла: «Тасаввуфан Iилма Iамор хIоранна тIедужуш парз ду, хIунда аьлча сакхт доцуш цхьа а вац, пайхамарш (Делера салам-маршалла хуьлда царна) бен».\nАбу аль-Хьасан Шазалис (Дала къинхетам бойла цунах) аьлла: «ХIокху вайн (тасаввуфан)Iилманан коьрта Iалашо цаевзинарг – шена хаа а ца хууш, даккхий къинош летош волуш велла».\nОцу дешан хьокъехь Iеламстага ибн Iаллан ас-Соди́къийс (Дала къинхетам бойла цунах) боху: «Баккъал а, Абу аль-Хьасан Шазали ша аьллачу дашехь бакълийна, муьлха стаг ву марха кхобуш, хIай сан ваша, ша кхобучу марханах тамаш ца беш? Муьлха стаг ву ламаз деш, ша дечу ламазах тамаш ца беш? Царах терра ду кхидолу Iибадаташ а».\nХIара некъ дуьзна доцчу синошна тIелаца хала хилча, адамаш декхарийлахь ду хьуьнарца, собарца, къахьегарца а цунах дехьадовла, – шен са АллахIана генадаларх, Цуьнан оьгIазлонех хьалхадаккхархьама.\nIиядан кIанта Фудайла (Дала къинхетам бойла цунах) аьлла: «Нийса некъ схьалацалахь, оцу новкъахь берш кIезиг хиларна са ма гатделахь. Боьхначу новкъа валарх ларлолахь, хIаллакьхилларш дукха бу аьлла Iеха ма лолахь. Хьуо цхьалха хиларна хьан са мосазза гатдели, хьалха бийцинчаьрга хьажалахь, царна тIекхачарна тIехь, уьш боцчарах дIаверзарехь сутара хилалахь, – АллахIа хьуна луш долчу Iазапах хIумма а юхатухур дац цара. Хьайн новкъа воьдучу хьоьга цара мохь тохахь, цаьрга дIа ма хьажалахь. Баккъал а, хьо цаьрга дIахьажахь, цара лоцур ву хьо, вуон болх а бийр бу хьуна».\nИбн Закрис (Дала къинхетам бойла цунах) ша тасаввуфах лаьцна дуьйцуш аьлла:\nЦуьнца ду – лай деган\nТкъа Iибадатан дог –\nIилма харжарца ду,\nважиб ду и хаар,\nТкъа цуьнга кхачар –\nдика Iамал ярца ду.\nЦунах лууш дерг – тасаввуфан Iилма довзар – пхийттара ваьллачу х1ора бусалба стагана тIедужуш парз хилар ду. Цуьнан бахьана – дукхахьолахь, адам вуочу балхах, моттаргIанаш, хьагI лелорх дIатуьлуш дац.ТIаккха цунна важиб ду оцу балхах ша хьалхавоккхур долу Iилма Iамор.\nВай мел дийцинчух вайна карадо, тассавуф Iилмано бусалба динан агIонех мехала агIо дIалоцуш хилар.Иза – къайлаха долчу Iилманан, дог, са цIандаран агIо ю.Иза – ца хилча йиш йоцу агIо ю, бусалба дин, ийман цуьнца бен кхочуш ца хуьлуш.\nЖамI дича, вайна билгалдолу, хIара тасаввуфан Iилма цIена Iилма хилар, цуьнца Iамал яр массо бусалба стеган декхар хилар.\n← Ламаз Iамадар\nЖамIатехь ламаз даран дозалла →