Клинтон - Трамп: Мила ву президент хила хьакъ. Дебатийн лорах.\nТрамп Доналд а, Клинтон Хилари а Лас Вегасехь.\nКхаарин буса Лас-Вегасехь тIаьххьара дуьхь-дуьхьал хIоьттина президентан теледебаташкахь дакъалецира Цхьаьнатоьхначу Штатийн президентан дарж къуьйсучу шина кандидато – Клинтон Хиларис а, Трамп Доналдо а.\nЦхьаьнатоьхначу Штатийн президентийн теледебаташ кхаарин дийнахь йирзи Лас Вегасехь\nХаржамаш тIекхача кхаъ кIиранал кIезиг хан йисина хиларна, цу шинна тIаьхьара аьтто бара телегойтиллехула миллионийн шайн махкахошна шайга Президентан дарж тешийча шаьш дан юьхьарлаьцнарг дIахаийтар, церан дог-ойла шайгахьа яккхар а.\nIамеркана уггар мехала хета хаттарш дара Фокс телеканалехь болх бечу, кхаарин буса хиллачу дебатийн модератаро Воллас Крисс кандидаташна хьалха дехкинарш. Дебаташ йолаелира Iамеркан Конституцих а, Лаккхарчу Кхелах а лаьцна долчу хаттаршца.\nКлинтона Лаккхарчу Кхелан декхар ду могIарара бахархой харцонех ларбар, ша оцу хаттарна цу хьукматан коьрта тидам тIебохийтур бу элира. Лаккхара Кхел адамийн агIор хила еза, корпорацийн агIор ца хуьлуш аьлла, дIахьедира цо дебаташкахь.\nТрампа цу ойланна реза хиллехь а, шеконе диллира Хиллари ша бохучунна тIехь чекхъерг хилар. Iамеркан Конституцин шолгIачу тIетохаро Iамераканхошна герз лело еллачу бакъонах дIахадо гIерта Клинтона, бохуш къуьйсура Трампа.\nЦунна жоп луш, Клинтона элира ша бахархойн герз лело бакъонна cийдо, аьлла, амма герзо Iамеркехь хIора шарахь эзаршкахь нах байаран бахьанехь, вай чIагIдан деза герз эца луучу нехан дахар а, синкхетаман могушалла а таллар, аьлла тIетуьхира цо.\nТрампа Мексикан дозанца пен хьалаботта беза боху масех бутт бу. Кху дебаташкахь а дозана де Iуналла чIагIдан деза вон мел дерг – наркотикаш а, терроризм а – цигара вай махка кхочу дела, бохуш дуьйцура Трампа. Ша президент хилахь, бакъо йоцуш кхузахь мел веха вахархо махках воккхур ву, аьлла ша гуттар туьйсу кхерам тIечIагIбира Трампа.\nНийсо яц низамо ма-бохху дукхачу шерашкахь шен рагI тIекхаччалц собардеш волу иммигрант, низам дохош кху махкахь вехаш волчу иммигрантица цхьана могIаршка хIитто, бохура цо. Ткъа Хилари ю царна амнисти яла лууш, аьлла бехке йира цо Клинтон. Бакъо ца йохош, кхузахь бехачу нехан иммиграцин хьокъехь долу гIуллакхаш листар сихдийр ду ас, аьлла дIахаийтира Трампа.\nДозанца пен хьалаботтаро чIагIйийр яц кхерамзалла, аьлла жоп делира Клинтона. Iамеркехь, бакъо йоцуш вехаш 11 миллион стаг ву, церан кху махкахь вина 4 миллион доьзалхо а ву. Уьш арабаха онда эскар оьшу. Iамерко ца до ишта гIуллакх, цо вайн мохк масех декъе дIасабатIор бу, бохуш кхиндIа а дуьйцура Клинтона.\nЦу нехан статус хийца а хийцина, царна низамца а догIуш, баха а, болхбан а аьтто белча, царна кIезиг шайнаш луш, уьш бацо йиш хир яц корпорацийн, аьлла дIахьедира Клинтона. Ша президент яккхахь, нийсса 100 дийнахь ша иммиграцин хьокъехь низам юкъадоккхур ду, аьлла дош делира цо.\nЦул тIаьхьа Клинтона айъира Оьрсийчоьно Iамеркан хьашташна дуьхьал болхбар. Оьрсийша Iедалан серверш йохош цу чуьра лечкъийна хаамаш дIакхийдабо викиликсе, ткъа викиликсо Трампана гIоьнна уьш нахал боху шел иза толийтархьама элира Хиларис.\n17 Iамеркан кхерамзаллин агенталло тIечIагIдина Оьрсийчоьнан Iедал Iамерканхошна дуьхьал къайлах болхбеш хилар. Кремлин омрица дина а ду, Путинана хаьа а хууш дина а ду, цундела лаьа суна Трампа хIинца Путин емалвойла, аьлла Трампе дош делира Клинтона. Ткъа цо аьллачунна жоп даларан метта, Путин шена ца вевза, оьрсийн хакерш дина зулам дуйла вайна хIинцца а билгал ца хаьа элира.\nПутин хьекъал долуш ву, иза тоьлла Обамал а, Хиларил а массанхьа а. Вай Оьрсийчоьнца цхьаьна а кхетта, ‘Ислам Пачхьалкх’ шех олу тоба эшийча, дика хир дара. Ткъа Путинан Обамига а, Клинтоне а ларам бац уьш гIора доцуш хиларна, аьлла дIахьедира цо.\nБац, оха цунна луург чекх ца долуьйту дела, ткъа хьо цу Путинан тайниг ду, аьлла цо бохучунна кIоршаме дуьхьал жоп делира Клинтона. Хьо Iамеркан кхерамзаллин агенталлех ца теша, Путинах теша реза ву, элира Клинтона. Хьо хIинцца а Путинера гIо схьаоьцуш ву, хьо кху харжамашкахь уггар цунна товш кандидат хиларна, бохуш юха ца йолура Хилари.\nКхидIа а дуьненаюкъарчу политиках дуьйцуш, Трампа ДаIиш тоба кхоллаяларна бехкейира Клинтон а, Обама а. Цара Iиракъера эскар арадаккхаро кхоьллира ДаIиш, бохуш чIагIдора Трампа. Ткъа ДIаIиш эшийнчул тIаьхьа цигахь Iамеркан эскарш дIатардийр дарий ахь аьлла деллачу хаттарна билгал жоп даларан метта, Трампа элира Iамерко Iиракъехь тIом баккхар бахьанехь и пачхьалкх хIинца ГIажарийчоьнан дола йирзийна аьлла.\nЦу махкахь ас Iамеркан эскар еххачу ханна дIатардийр дацара элира Хиларис. Мосул схьаяьккхинчул тIаьхьа, Шемара Раккъа гIала а ДаIишан Iуналлера схьа а яьккхина, еха политикан процесс дIайолор яра ас, аьлла билгалдаьккхира цо. Ткъа Шемара тIом кхин а бехха лаьттар бу Оьрсийчоьно а, ГIажарийнчоьно а цигара хьал карзахдохуш хиларна, аьлла дIаьхьедира Клинтона.\nНАТО-н пачхьалкхаша алсам харж ян еза, шайн кхерамзалла чIагIярхьама, Iамеркехь тахана де дац тIеман харж ша цхьамма такха; Iедалана луш йолу ял охьа а яьккхина, экономика кхио дагахь ву со; НАФТА-н хьокъехь вайн пачхьалкхо бина барт, юха толлур бу ас; 10 шарахь 25 миллион керла белхан меттиг кхуллур Iамеркехь, пачхьалкхан дефицит дIа а йоккхур ю; ас сайн компанина ма-дарра урхалла дийр ду Iамеркана, бохуш дIахьедарш а дира Трампа дебаташкахь.\nНАТО-н пачхьалкхаш вайн бартхой бу, царна вайн гIорто ян еза; хьалдолучу совдегарша луш йолу ял хьалайоккхур ю; мискачу нахана сохьтехь бинчу белхана дала деза алап а хьаладоккхур ду; могушалла Iалашъен система то а йийр ю; дешаран системехь дуккха а дика хийцамаш а бийр бу, бохуш шен хьежам бовзийтира Клинтона а.\nВовшийн Iиттарш яра а дара дебаташкахь. Масситаза Клинтоне хьо аьшпанча ю, аьлла кIоршаме вистхилира Трампа. Хьан майрчо кхоьллинчу НАФТо къейина Iамерк, йовдийтина вайн махкара белхан меттигаш а, бохуш бехканаш дохура цо.\nЗударшца маьттаза а ву, бусалба нах а, латинхой а, Iаьржа нах а ца беза расист ву Трамп бохуш цунна дуьхьалдеттара Клинтона.\nДебаташкахь юхха а хьакъделира Оьрсийчоьнах хаттар. Клинтона ша Шемахь кеманаш лелар доьхку зона кхуллур ю элира. Ткъа нагахь санна, Оьрсийчоьнан кемано и зона йохаяхь, иза чудоийтур дуй аьллачу хаттарна, ларлуш жоп делира цо, ша и санна дерг ца хилийтархьама Оьрсийчоьнца цу хьокъехь дийцарш дIахьур дара аьлла.\nХьалха дуьйна Путине ларам болу Трамп ша куьйгалле вагIахь, цуьнца гергарло дIатаса дагахь хилар тIечIагIдира тIаьххьарчу теледебаташа а. Нагахь санна иза президент хилахь, Оьрсийчоьнца юкъаметтиг дIанислур ю аьлла хетий хьуна аьлла хаьттира ас Вашингтонехь бух болчу Джеймстаун Фаундейшан аналитикан тобанан куьйгалхочуьнга Гаурд Глене. Ишта жоп делира цо цу хаттарна:\n“Трамп совдегар ву. Цуьнан политике болу хьежам а бу совдегаран. Иза боккъал теша ДаIиш тоба эшо вайна Оьрсийчоьнан гIо оьшуш хиларх, амма дукха эксперташа реза бац цу хьежамна. Цуьнан хьехамча инарла Флин мелла а оьрсийшка озабезаме ву.\nЦуьнан хьежамана герга хетало Трампана позици а, амма цунна гонахь болу хьехамчаш, цуьнан коьрта хьехамчаш а, Путинана дуьхьал бу. Масала, царах бу: Джулиани а, Крис Кристи а, Ньют-Гингридж а. Уьш чIогIа дуьхьал бу Оьрсийчоьнна. Ньют Гингрич Украине вахнера. Цигахь волчу хенахь, цо Украинан хаамийн агенталлина интервью еллера.\nЦу интервьюхь цо Трампан администрацино Украинана герз лур ду элира. Иза аьлларг Гингридж вара. Вай чIогIа ларлуш тIеэца деза Iамерикан хаамийн гIирсаша бохург, уьш коьртачу декъана хаза неха санна чIогIа Трампана дуьхьал хиларна”.\nТаханлерчу дийнахь алсам Iамерканхой мехкан Iуналлан мукъ Хилларига тешо дагахь бу, бохуш гучудоху нехан дог-ойла йовзархьама дIахьош болчу талламаша. ДIадаханчу шина кIиранчохь хIора дийнахь аьлча санна, Трамп зударшца маьттаза а лелла, царах маьттаза дIахьедарш а дина боху гучудуьйлучу Iорадахарша гIехьчул сов лахбина цунна Iамеркан коьрта дарж дIалаца аьтто, бохуш дIахьедо меттигерчу тергамчаша.\nТкъа хийцалур юй техьа Iамериканхойн кандидатех йолу дог ойла харжамаш тIекхача йисинчу йоцачу заманчохь? Цу хаттарна жоп дуьненна хуур ду тIебогIучу баттахь.


Дагестанерчу бахархошна орцахваьлла Нохчийчура омбудсмен\nДагестан -- Коррупцина дуьхьал митинге гулбелла бу бахархой ХIинжа-гIалахь, 03ГIад2011\nТаьхьарчу хенахь Нохчийчурчу Iедалшка гIо доьхуш болу нах алсамбевлла Дагестанехь. Некъаца халонаш хьоьгуш хилар сов, Iедалша цхьацца харцонаш лелайо шайца бохуш, латкъамаш беш бу къаьсттина Хасавюрт-кIоштара бахархой.\nИ бахьана долуш, леррина кхайкхам бина Дагестанан куьйгалхочуьнга Магомедов Мохьмад-Саламе Нохчийчурча омбудсмено Нухажиев Нурдис.\nГIалгIайн республикаца доза къасторан комисси а кхоьллина, нохчийн Iедалш дахкачу хенахь, изза проблема лаьттачух тера дац, вукху маьIIехь- малхбалерачу дозанехь йолчу Дагестанца. Нохчийн къам дIадуохийначулла тIаьхь, доккха латтан дакъош цу республикан юккъе дахийтина хиллехь а, доза дуьйцуш дац, амма, оцу дозанца йолчу Хасав-юрта кIоштехь долчо, гIеххь сагаттадойту нохчийн Iедалшка а, Iедалан бакъонашларъярхошка а.\nХIокху деношкахь, Нохчийчуьрчу адамийн бакъонашкахула векал волчу Нухажиев Нурдис дIахьедар дина Дагестанерачу куьйгалхочуьнна Магомедов Мохьмадсалама цIарах, оцу кIоштехь къаьмнийн билгалонашца бакъонаш йохош ю аьлла. Оцу хIуманна терго яр доьхуш ду цуьнга, Къилбаседа Кавказерачу бахархойн бакъъонашкахула кхеташонна коьртехь а волчу Нухажиевс..\nОцу документ тIехь, цо, билгалбоху фамилеш а, цIераш а йохуш, бакъонаш хьаьшнарш а, хьошуш берш а. Ишшта, оцу Хасав-юрт гIалахь ехачу Чухаева Амната арз дина, ша ехаш йолу ков-керт схьадаккха хьийзош ю ша аьлла. Иза дан гIерташ берш, гIалийн Iедалхошца гергарло долу нах бу, аьллла дуьйцуш ду цу тIехь.\nЦхьа бутт сов хьалха, оцу оцу Хасав-юрт гIалахь йиттинера шина нохчочуьнна, меттигерачу суьйлишца дов а даьлла. Леташ берш дIасакъасто баьхкинчу полисхоша, нохчашна кхиъ тIехь ницкъ бина, ларамаза цига тIенисбеллачу лоьраш уьш кIелхьарбаххалца.\nШайга деш долу аьрзанаш дукха хилар бахьанца, шаьш Дагестанерачу куьйгалхочуьнга царах лаьцна хаам бина, аьлла Маршо радиога дийцира Нухажиев Нурдийн хьехамча волчу Хадашев СаIида.\nХадашев СаIид: И аьрзанаш дукха хилар бахьанца, оха моссуьйтуза, федерала урхаллашка а, хьукматашка а, прокуратурига а, чоьххьарчу гIуллакхийн министраллига а, президенте а, кехаташ яздина. Адамийн и лазам болун дела, и дIахьедар гIара а доккхуш дина оха,имшшта дича мукъне а, терго йийра яцара теша аьлла.\nДагестанца дозанерачу нохчийн кIоштехь бехачу наха, шаьш шайна тIехь лайна бу, и цигахь хуьлуш болу и некъа хьовзамаш. Базар хIума эца, царна Хасав-юрт баха уллехь ду, Соьлжа-гIала боьлхучулла, амма, и боца некъ марах боккху, некъаца лаьттачу дагестанера полисхоша, бохуш дийцира Ишхой оьвлара вахархочо Амруддис.\nАмрудди: Хасав-юрта йоьдучу автобус тIехь вара со. Тхо нийса сахьтехь латтийра полисхоша хIуьттаренна. Шоферо боху, ахь хIун до, «КТО» дIаяьккхина дика хан ма ю,хIун аьлла беш бу ахь тхуна талламаш. Мллаша кехаташ шегахь а латтийна, цул тIаьхь, тхо дIадахийтира. Кегий машенаш-м даиманна сецош ю цара.\nДукхахболчу тергамхоша, Хасав-юртахь полицийца хуьлуш йолу проблема, юзу, оцу гIалахь йолчу йоккхачу базарца. Некъа тIехь лаьтташ болчу полисхоша, нахера ахча доху. Ткъа, кхаьанаш эцар, иза ерриге Оьрсийчоьнан проблема ю, цхьана Дагестанехь изза дIаяьккхарх гIуллакх хира дац, боху цара.


ГIадужу-бутт 12, 2013\nНохчийчоь -- Соьлж-гIалахь хафизийн школа схьайоьллучу церемонехь, 15Сти2012\nНохчийчохь йилла йолийна пхиалгIа хьафизийн школа. Цигахь Iамор ду Къуръан дагахь Iамон. Советан заманахь коммунистийн Iедалша дин лелор а, динах лаьцна литературина зорба тохар а дихкина хилла хиларна, баккхийчара кегийчарна Iамийнарг бен ца дацара. Советан пачхьалкх йоьхначул тIаьхьа бусулба дин кIоргера довза болу лаам Iаламат алсамбаьлла хиларе терра, дукха литература яржийра. Цул сов, цIахь Iаьрбийн мотт а, Къуръан а Iамор юьхьарлаьцнера дешначу наха. ХIораннен а динах болу кхетам шениг хиларна делахь я, цхьаннен тIеIаткъамца доьзна делахь а, динна тIехула цхьана ца дараш ду Нохчийчохь. Дин хьоьху я КъурIан Iаморан доьшийлаш яхкаро кхин а кIаргдина иза. Нийсса дIаала ца бахьахь, юкъараллехь наха тIе ца юьту, Iилма шуьйрра, кIорггера Iамош йоцу кеп. Ненан мотт дIа а тесна, буьззинчу барамехь Iаьрбийн мотт хьехарехь а, зе го нахана.\nПхи бIе гергга бераш дешархой а долуш,къурIан дагахь Iамочеран йиъ хьуьжар ю Нохчийчохь болх беш,ерриш бохург санна КадыровгIеран я церан юххерчу гергарчийн цIарх. 2010 шарахь дуьйна ЦIонтарахь схьайиллина, мехкан куьйгалхочуьнан вешин Кадыров Зеламхи цIарах хьуьжар.\nЦул тIаьхьа Гуьмсехь шен болх дIаболийна Къуръан дагахь Iамочеран ишколо. ТIаккха Соьлжа-гIалахь. Юха, дукха хан цу юкъа йолале, царех тера доьшийла схьайиллина Хьалха-Мартан тIехь а.\nКъуръан дагахь хуъчу говзанчийн пхиалгIа доьшийла ян йолийна Устрад гIалахь.Муфтиятан хьостано хааме даккхарца тIедогIучу 2014-чу шеран юьххьехь йина йоккхур йолуш ю Кадырова Айманин ненан Байсултанова Табарик цIарх еш йолу хьуьжар.\nКху деношкахь цуьнан бух-фундамент юкъа ботт юьллуш дакъалаьцна мехкан куьйгалхочо.\nОфициалан кхайкхорца,Iедалан бохча хьа ца деш, Кадыров воккхачуьнан цIарахчу юкъараллин фондо шена тIелаьцна харж. Цхьаболу бахархой цакхетарг ду оццул сиха, 4-5 баттахь, Iаьнан шийлачу хенахь иза йина яла еза аьлла дIакхайкхор. И ца кхетар кIаргдо ян езаш масийтта гIишло хиларо: дешаран корпус,бIе сов стаг дIатарлуш, мутIаIеламийн юкъарIойла,маьждиг,кхачанан хIусам,ишта кхийолу хьаш-дезарийн чоьнаш а. Муфтиято дийцарехь керлачу хьуьжарехь доьшуш хир ву итт шо дузаза волу бIе кIант.\nЦхьаболчу могIарерчу бахархошна хетарехь,куй биллал жимачу махкахь цкъа делахь оьшуш ца хетало оццул дукха дин Iамо доьшийлаш,шозлагIа ,царна хетарехь,оццул дукха доьшийлаш хиларо махкахь дебош,стамбеш бу вахабхойн го.Ишта хьажам-ойла йолчех ву Старопромысл-кIоштера Ката цIе йолу вахархо.\nБусалбан динан доьшийлаш, хьуьжарш дукха мел хили а иманехь берш,шуьйра хаарш дерш, Нохчийчохь алсамбовларан тоьшалла лорий ахь аьлла динчу хаттарна тIера доладелира хьуьжарийн хьокъехь сан а, нохчийн меттан говзанча а,байтанча-гочдархочо а волчу Хатаев Хьусайна а къамел.\nСоьца къамел динчу яздархочуьнан Хатаев Хьусайнин санна нохчийн мотт Iамочеран хьуьжарш яхка йогIура махкахь аьлла ,къастам боллуш ойла сецнарш кIезиг бац. Бакъду царна некъ ца го кхерам а боцуш шайна хетарг юкъараллин кхеле дилла.


Къилбаседа Кавказерчу къаьмнашца ша-тайпана юкъаметтигаш лело дагахь бу гуьржий\nГуьржийчоь -- Кавказан доттагIалла а, юкъаметтигаш а шорян еза, аьлла, хета гуьржийн Iедалшна.\nКъилбаседа Кавказерчу къаьмнашца шайн юкъаметтигаш лелорах лаьцна йолу стратеги кечйина Гуьржийчурча Iедалша. Кхаарийн дийнахь Тбилисехь и документ дицаре дира гуьржийн парламентан диаспорийн а, Кавказан а хаттаршкахула йолчу комитетан декъашхоша. Цу мехала кехат тIехь аьлла ду Гуьржийчоь кийча ю Къилбаседа Кавказехь дехачу къаьмнашна шайн бакъонаш ларйеш гIо дан, аьлла.\n«Гуьржийчоьнан Къилбаседа Кавказерчу къаьмнашца йолу стратеги», аьлла, цIе ю гуьржийн депутатийн тобано кечдинчу документан. Иза лаьтташ ду 18 агIонах. Цу проектехь билгалдохуш ду Къилбаседа Кавказан регионца Тбилисина юкъаметтигаш шорян лууш долу коьрта хаттарш.\nЦарна юкъахь ду йохка-эцар лелор а, экономикехьцхьанакъахьегар а, дешарехь а, могашалла а, адамийн бакъонаш ларярехь а къаьмнийн юкъаметтигаш шор яр.\nЦу документана тIехь йийцаре еш ю Оьрсийчоьнца хила езаш йолу юкъаметтигаш а. Цу декъехь аьлла ду, Къилбаседа Кавказерчу къаьмнашца ша-тайпа юкъаметтигаш хила еза Гуьржийчоьнан, аьлла.\nГуьржаша кечйинчу стратегехь ша лаьтташ ду цхьа дакъа. Цуьнан цIе ю «Историн бакъдерг тIедаккха накъосталла дар», аьлла. Цу декъехь дуьйцуш ду Кавказерчу къаьмнийн вуно бохаме хиллачу кхолламах лаьцна. Оьрсийн имперехь а, Советан пачхьалкхехь а Кавказерчу къаьмнаша лайна къизаллаш а, депортацеш а, геноцид а, аьлла, ду Гуьржийчоьнан стратегин проектехь.\nЦундела иза историн а, юридикан а таллам бан безаш гIуллакх ду, аьлла, хета гуьржашна. Гуьржийн депутаташа кечйинчу проектаца а догIуш, Гуьржийчоьно гIортор йийр ю цу тайпа факташ толлуш, цу зуламех лаьцна информаци дуьненаюкъараллина йовзуьйтуш.\nДаханчу шарахь Оьрсийчоьно даре дира 19-чу бIешарахь Оьрсийн империно чергазой махках бахар геноцид хилар. И хилам дагалоцуш Анаклия олучу меттехь хIоллам хIотто дагахь ду гуьржийн Iедалш.\nКъилбаседа Кавказ хьокъехь йолчу шайн керлачу стратегица а догIуш, гуьржий дагахь бу цу регионехь дехачу къаьмнашна бакъонаш ларйеш гIо дан, цаьргахь баккъалла а долу хьал дерриг а дуьненна довзуьйтуш.\nКхеташ ду, Гуьржийчоьнан парламентан декъашхоша кечдина документ Оьрсийчоьнца цера йолчу юкъаметтигех доьзна хилар. Гуьржий дозалла деш бу шайн махкахь шайга кхузаманахьлера демократи хIотто аьтто баьлла хиларх. Кремл цу гIуллакхана дуьхьала ю, аьлла а, хета гуьржашна. И бахьана ду, аьлла, хета царна оьрсаша, ма-дарра аьлча, Абхази а, Къилба ХIирийчоь а Гуьржийчоьнах дIакъастор.\nЗадания Гига профессор ву Тбилисерчу Чавчавадзе Ильян цIарахчу университетан. Цунна хетарехь, Оьрсийчоьнан Iалашо ю Гуьржийчоь кхузаманахьлера, Малхбузехьа йолу демократин пачхьалкх хила гIертаран тIера юха яккхар.\nЗадания Гига: Оьрсийчоьнан Iалашо ю Гуьржийчоьнан проект йохор. Аса юйцург ю кху тIаьхьарчу хенахь дIахьуш йолу Гуьржийчоьнна модернизацин яран проект. 2003-чу шарахь дуьйна схьайогIуш ю Гуьржийчоьнах кхузаманахьлера, дика болх беш йолу пачхьалкха яран проект. Цунна новкъарло ян гIерташ ю Оьрсийчоь.\nГуьржийн депутаташ кхеташ бу Къилбаседа Кавказаца йолу юкъаметтигаш шаьш йийцаре яр Оьрсийчоьнна товр ца хиларх. Иштта Кхаарийн дийнахь гуьржийн парламентан комитетан кхеташонехь висит хуьлуш, цу комитетан куьйгалхочо Циклаури Нугзара дIахьедар дира, Оьрсийчоьнан реакцига ладоьгIуш Iан оьшуш дац, аьлла. Иза вочу агIора хир ю, аьлла, тешна ву гуьржийн депутат.\n-Нагахь вай дийриг вайна нийса ду, аьлла, хетахь, иза дан деза вай, хьа хIу эр ду бохучуьнга а ца хьожуш,- элира Циклаурис.


ГIубанан гIалагIазкхийн гимнехь "басурманин" хьехор цатайна Дагестанан куьйгалхошна\nГIалагIазкхийн эшарийн тоба.\nКраснордаран мехкан гимн экстремизман чулацам болуш ю-яц къастаде аьлла, дехар динера кху деношкахь Дагестанан куьйгалхочо Абдулатипов Рамазана. ХIинца Оьрсийчоьнан Къилберчу лингвистийн экспертийн ассоциацино толлур ю цу гимнан текст, цу юкъахь къаьмнашна юкъахь цабезам кхуллуш дешнаш ду-дац хьожуш.\nХIара шуна хезаш ерг Краснодаран мехкан гимн ю. ДоттагIаллин йиш локху шаьш маьрша станицех лаьцна, дас динчу цIанах лаьцна. Хьоме нана санна хьо дагалоьцуш, "мостагIчуьнах-басурманинах" лата тIаме доьлху шаьш боху цу гимнехь. И дешнаш цатайна Дагестанан куьйгалхошна.\nКъилбан Федералан университетан зорбан сервисо бинчу хаамца, цу университетан эксперташа толлур ю Краснодаран мехкан гимн. Оьрсийчоьнан Къилбера лингвистин ассоциацин куьйгалхо Меликян Вадим цу университетехь оьрсийн меттан кафедран куьйгалхо ву.\nЦо дийцарехь, церан эксперташа хьалха а мосуьйттоза дакъалаьцна политикаша а, лаккхарчу даржашкахь болчу наха а, цу кепара цхьацца дIахьедарш а дина, лилхина девнаш дIадерзош. «РБК-Кубань» агенталлана ша еллачу комментарехь Меликяна элира суьде латкъам бен кхузахь бахьана долуш ду аьлла.\n"Вайн кхетамехь бусурманин бохург кхечу махкара вахархо ву, динца боьзна цу дешан чулацам хIинца байна бу, амма, ма дарра аьлча, иза кхечу къоман стаг бохург ду бохуш вара иза.\nГовзанчаш лоручу Даль Владимира хIоттийначу дошамца а догIуш, "басурманин" бохург керстан динехь воцу, кхин дин лелош волу стаг ву, цабезаман чулацам шеца болуш волу. Цундела бусулба нахана цатайна цу кепара цу дешах пайда ээцар.\nКраснодаран мехкан гимн ю аьлла 1995-чу шарахь тIеэцнарг ю «Хьо, ГIуба, хьо тхан Даймохк» цIе йолу йиш. Кавказерчу хьалхарчу гIалагIазкхийн полкана хьажийна йолу и йиш язйина хилла 1914-чу шарахь Хьалхара дуьненера тIом боьдуш оьрсий а, туркой а дуьхь-дуьхьала лаьттачу фронтехь. Цуьнан дешнийн автор ву полкан мозгIар Образцов Константин.\nЦуьнан текст маршаллан кехат ду, гIалагIазкхаша цIа, гIубанхошка дахьийтина долу. ГIалагIазкхаш дагалоьцу маьрша станицаш -- ден цIа, шайн синош ца кхоош леташ а бу уьш мостагIчуьнах - басурманинах, хьоме даймохк бахийта.\nДуьххьара иза цхьана къеззигчу тобано лоькхуш хилла.\nЦхьа ши шо далале иза лоькхуш хилла тIамтIехь болчу массо а гIубанхоша. Оьрсийчохь махкахойн тIом боьдуш иза официалан гимн хилла ГIубанан Радан а, ГIубанан Халкъан Республикан а. Ткъа ШолгIа дуьненера тIом боьдуш а лоькхуш хилла иза гIалагIазкаша.\nКраснодаран мехкан а, Дагестанан а Iедалшна юкъахь дов иккхира «Анжи» а, Кубань» футболан тобанаш ловзуш, Краснодарерчу цхьана стага Дагестанан байракх ягор бахьана долуш. Цул тIаьхьа Дагестанан дупуташа шайн тидам тIебахийтира Краснодаран мехкан гимнана, царна хетарехь "басурманашца" тIаме кхойкхуш йолчу.\nЦкъачунна и дов дIоггара гена ца даьлла. Эксперташа гергарчу хенахь бийр бу цу хьокъехь сацам. Амма говзанчаша гимнан дешнаш хийца деза аьлла сацам бахь а и сацам кхочуш бийр бу ала хала ду. Дукха экаме ду къамнийн юкъаметтигашца доьзна долу хаттарш.\nКхин цхьа хIума а ду. Интернетехь наха шуьйра пайдаоьцучу Википедияца а догIуш, 2006-чу шарахь ГIадужу-беттан 7-чу дийнахь, дуьненан рекорд а хIоттош, 60 эзар стага, вовшен куьйгаш а лаьцна, лекхира Оьрсийчоьнан гимн. Иза хилира (шу тешар дац) Нохчийчоьнан коьртачу шахьарахь Соьлж-ГIалахь. И акци хьажийна яра цу дийнахь шен винаде даздеш волчу Оьрсийчоьнан президентана Путин Владимирна.\nКраснодаран мехкан гимнехь "басурманин" хьехор цатайна Дагестанан куьйгалхошна


Шен стратегин меттиг ладаме йоллушехь, Кингстон ца хилира ладаме 1812 шеран Йоккха Британин а, АЦШн а юкъарчу тӀамехь. Цигара схьадогӀу, Канадера британин дукхаха йолу чӀагӀонийн санна, цуьнан яц американ агӀора «гергара» меттиг, уллехь доза а доллушехь, ладаме стратегин маьӀна а доллушехь.\nКингстон уггаре хьалха евза хьалхара Канадин премьер-министр Джон Макдональда шен политикан мур дӀаболийна а, шен дахаран алсама долу дакъа даьккхина а меттиг санна.\nОфициальный сайт города Архивацийина 7 августехь 2003 шеран.\nФотографии Кингстона Архивацийина 15 мартехь 2008 шеран.\nХьост — «https://ce.wikipedia.org/w/index.php?title=Кингстон_(Онтарио)&oldid=5654107»\nТӀаьххьара хийцам бина 2021, 21 февраль 02:18\nХӀокху агӀонна тӀаьххьара хийцамаш бина: 2021, 21 февраль, 02:18.


Къар ца луш дека Муцураев Тимуран аз\nМангал-бутт 16, 2017\nНохчийн гоьваьллачу бардан Муцураев Тимуран иллеш социалан машанашкахь даржораш тIаьхьабевлла ларбо Нохчийчоьнан прокуратурано\nСоциалан машанашкахь экстремизме артиклаш лоьхуш рогIера мониторинг дIаяьхьначул тIаьхьа махкарчу прокуратурано масех административан гIуллакх даьккхира кегийрхошна дуьхьал.\n"ВКонтакте" машанарчу шайн агIонаш тIехь Муцураев Тимуран ладогIа дихкина иллеш даржорна.\nНохчийчоьнан прокуратуран официалан сайта тIехь бина и хаам, кху беттан 8-чу а, 14-чу а деношкахь.\n"Кавказ.Реалии" портал гIоьртира кегийчу нахаца къамелдан. Царех цхьаммо боху, гIуда а тоьхна, шен гIуллакх цхьалха даьлла. Юха а къастийра цо, гIудан барам мел бу, цхьа кIира даьлча бен хуийла дац шена аьлла.\n"Царна уьш муха карийна тIаьхьакхуьуш вац со, 6-7 шо хан ю-кх ас уьш оцу сайн "ВКонтактерчу" агIон тIе оьхкина, суна-м диц а деллера уьш", яздо цхьаммо.\nОьрсийчоьнан Бехктакхаман Кодексан 20.29 артиклан къепе йохорна могIарерчу бахархошна 1000 тIера 3000 кхаччалц гIуда кхачадо я 15 де а, буьйса а хан йоккхуьйту чохь сацавой.\nНохчийчохь дуьххьара тIом болабеллачу шерашкахь къаьсттина яьржинера Муцураев Тимуран Исламах, Ичкерино латточу дуьхьалонах иллеш. Иза ша а вара гIаттамхойн могIаршкахь. ШолгIа тIом бирзинчул тIаьхьа Нохчийчоь дIатесира цо. Цхьана хенахь дозанал арахьа дара цуьнан вахар.\nЦхьаццайолчу хьасташа дийцарехь, 2008-чу шарахь Кадыров Рамзана гечдарца, даймахка юхавеара иза, амма цуьнан гергарнаш Францехь бехаш бу хIинца а.\n6 шо хьалха Кемеровн кIоштарчу Юрга гIалин кхело нохчийн бардан 20 илли ладогIа а, даржо а дихкина, экстремизме лоручу материалийн тептаре дехира.\n"Эзар гергга Муцураевн тексташ цамаго хьийжира кхелахой. Къовсаме даккхал хIума ду и, цкъа делахь, оцу тептарехь иллеш лоьмарш хIиттийна ду, шолгIа делахь, Кемероверчу кхелан дехарца психолого-лингвистийн экспертизан чулацамехь боху, цхьана декъан материалашца экстремизман билгалонаш цахилар", яздо Информацин, аналитикан центро "Совас".\nХIетахь дуьйна Муцураевн иллеш шовкъе хиларца, иза гIараваьлла бард а волу дела а, ладугIурш цхьана Нохчийчохь хилла ца Iаш, дуккха а бу Оьрсийчоьнан регионашкахь а. Цуьнан иллеш бахьанехь кхело жоьпе ийзо болийна дуккха а кегийрхой.\nМасала, 3 шо хьалха Рязанан кIоштарчу вахархочо бардан "Иерусалим" аудиофайл зорбане хIоттор бахьанненна гIада туьйхира цунна. Билгалдоккху, Балабанов Алексейн кино чохь оцу композицин дакъа ду хазош, амма и кино маьршша хьажа йиш йолуш ю.\n2014-чу шарахь Кхарачойн-Балкхаройчуьра кхи цхьа вахархо а кхеле валийра изза "Иерусалим" илли бахьанехь.\nОццу шарахь Тюменерчу кхечу вахархочунна арахь даккха ши шо хан туьйхира социалан машанехь иллиалархочун композицеш яржорна.\nЭкстремистийн видеороликаш а, Муцураевн клип а зорбане яккхарна Таджикистанан вахархочунна дуьхьал а даьккхина дов.\nКемеровн кIоштарчу кхело Муцураевн иллеш доьхкуш сацам Iорабаьккхинчул тIаьхьа, кхи а цхьадолу бардан иллеш а дихкира.\nНохчийчуьрчу цхьана бакъонашларъярхочо дийцира "Кавказ.Реалии" порталан журналситашка "Экстремизме лору бардан тIамех, маршонех иллеш. Прокуратуран белхахоша луьттуш ю йоллу интернет. Нагахь санна, дехказа илли карадой, тIаккха кхеле арз до цунна, цул тIаьхьа талламаш а бой, иза экстремизме лору.\nЦул тIаьхьа буьйлало бехктакхаман гIуллакхаш ийда, и иллеш даржочарна дуьхьал", аьлла.\nМасала, Соьлжа-ГIаларчу Альберта боху, шена хезна Муцураевн иллешна бехкам бинийла, амма хIинца а тIекхуьуш вац, муьлхарнаш ду ладогIа цамагораш.\n"Нагахь цхьа бух а болуш, уьш доьхкуш делахь, адамашна хаийта ма деза, муьлха композицеш ю ладогIа йихкина. Юстицин министраллан тептаре хьаьжнера со цкъа, дукха деха а, дукха кегаре а дара и тептар. Цундела суна хаьа магийна доций Муцураев Тимуран иллеш, амма цIерашца хууш дац, муьлхарнаш ду.\nАс-м ла а ца дугIу цуьнан иллешка, амма тахана а везаш, тIеоьцуш ву и бард, цундела прокуратура юьсур яц бан болх боцуш", элира Альберта.\nХьалхо "Кавказ.Реалии" портало яздинера, интернетехь муха дуьхьало латтайо ницкъаллийн струтктураша экстремизмана.\nМасала, оцу дуьхьалолатторан центран белхахоша социалан машанашкахь билгалйоху шайн шеконаш кхоллаелла аккаунташ, цул тIаьхьа, оцу агIонийн долахой шайх тешош, юкъаметтигаш лелайо.\nЭксперташа чIагIдарехь, дукха хьолахь полисхоша шаьш провокаци лелайо кегийрхошлахь, цаьргара зуламаш дийлийтархьама.\nМуцураев Тимур бахьанехь...


Лондонан мэр бусалбаниг ву\nСтигалкъекъа-бутт 07, 2016\nВуно чолхе а яра Хан Садикъ гIалин коьрте кхачийна йолу харжамийн кампани\nЕвроперчу коьртачу гIаланашна юккъехь а ша-башха ю Лондон.\nЦхьаболчарна иза еза цуьнан тайп-тайпанчу къаьмнех а, динех а болчу нахаца цхьатерра хиларна.\nВукхарна цигарчу лакхарчу Iер-дахаран стандарташна.\nХIинца амма Малхбузехь дуьххьара шен урхаллехь бусулба стаг хIоьттина волу коьрта шахьар хиларца шен толеранталлин а, мулти-култараллин а гIалин цIе тIечIагIйина Лондоно.\n45 шо долу Лондонан керла мэр, пIераскан дийнахь харжамхойн 44 процент аьзнашца хаьржина волу, ван а ву Британин коьртачу шахьарахь дешчахьаний, цул тIаьхьа къахьегчахьаний муьлхачу а политикан я юкъараллин лакхене муьлха а стаг кхача йиш хиларан масала.\nЛейборийстийн партин цIарах гIалин ден харжамашкахь дакъа а лаьцна, цу харжамашкахь тоьлла волу Хан Садикъ къоман пакистанхо ву. Бер долуш Британе кхаьчна иза шен доьзалца.\nЦуьнан да, Лондонерчу къечу Тутинг кIоштахь ваха а веш, шен бархI бераца хене вала гIерташ, автобус тIехь болхбина ву къаналлина пенсе ваххалца. Ткъа нана хIумнаш тоьгуш болх бина ю.\nЦхьа а бахьана дацара Хан Сидикъа сел лакхара карьера ян – цунна гIо деш тароне да-нана, я Британин лакхарчу гонашкахь зIенаш а яцара. Амма бакъду иштта нийса бIостанехьа дерг а- Хан Сидикъа и тайпа карьера ца ян а дацара цхьа а бахьана, хIунда аьлча Британехь а, кхечу Европан шахьаршкахь миллионаш кхечу мигрантийн ма-хиллара, цуьнан таро яра деша, бухарчу бахархойн доьзалшкарчу бераша доьшучу ишколашкахь.\nЦуьнан таро яра иштта, дешна ваьллачул тIаьхьа къахьега а, шен Iалашонашка кхача гIерташ къар ца луш болх бан. Ткъа дешарий, къахьегарий – и ши догIа Европехь муьлхачу а къомах я динах болчу нахана аьттоне неIарш йоьллуш долу ши догIа ду.\nХан Садикъа цу шиннах а пайда а эцнера. Юристийн дешар дешначул тIаьхьа цуо дуккхаъ шерашкахь адамийн бакъонаш ларйархо санна болх бира. Лейбористийн я вуьшта аьлча, социалистийн хьежамаш болчу къинхьегамхойн партин декъашхо а хилира иза.\nЦу партин куьйгалхочуьн, цхьана юкъана Британин премьер-министр хиллачу Браун Гордонан хьехамча санна а болх бинера цо.\nВуно интересе а, чолхе а яра Хан Садикъ гIалин коьрте кхачийна йолу харжамийн кампани а. Кхин хIуммаъ ца дийцича а, тоьуш хир дара, цуьнан коьрта конкурент Тори партин векал волу миллиардхо, аристократийн доьзалера волу Голдсмит Зак вара аьлла хьахийча а.\nИ ши стаг – къечу доьзалера бусулба иммигрант Хан Садикъий, Британин уггаре а таронечарех доьзалан тIаьхьенех волу Голдсмит Закий тергалвича, и шиъ санна вовшашна генара нах хила а йиш юй-те аьлла хеталора - дуьненчохь уггаре а алсамох пачхьалкхийн куьйгалхой арахецна ларалуш йолчу элитаран Итон университет чекхйаьккхина волу элийн цIийх ларалуш волу Голдсмитий, шайн куьйгашца ца динарг доцучу доьзалехь къеллехь хьалакхиина волу Ханний.\nВайнзаманахьлерчу Малхбузехь дуккхачу наха кхерам санна тIеоьцуш долчу бусулба динан векал Ханний, финансийн аристократийн векал Голдсмиттий. Цу шинна юккъера башхаллаш кхин а дуккхаъ ягарйан йиш ю.\nАмма хIетте а лондонхоша Хан Сидикъ хаьржина, тIедогIучу шерашкахь шайн гIалин кхоллам цунах а тешош. Муха хила йиш ю-те и саннарг исламофоби яьржачу дуьненчохь?\nХила йиш ярий-те, масала, Москохахь гIалин да бусулба стаг харжар, цу гIалахь дайшкахь дуьйна иза ваьхна хилча а? Лондонехь вехачу политологна, Европерчу стратегикаллин талламийн институтан белхахочунна Асхабов Хьамзатна цу хаттарна жоп бIешерашкахь дуьйна дIахIоьттина лаьттачу Британин политикан урхаллин системехь лахадеза аьлла хета.\nАсхабов: „Урхаллин Iилма вуно лакхара ду кху махкахь, ур-атталла континентала Европерчу пачхьалкхашца дуьстича а. Шайн низам Iедало лардар а, цунна нахе иза лардайта хаар а лакхарчу тIегIанна тIехь ду кхузахь. Низамаш кхузахь цIарна яздеш дац, шайна деза а дезаш, шайна дика долчу агIор а яздеш ду.\nЦундела тIебаьхкинчу нахаца а и низамаш лардеш ду меттигерачаьрца санна. Цу агIор и хIума тергалдича, башха цецвала оьшуш а ца хетало. Масала, Москохахь цу гIалахь вина а, кхиъна а волу бусулба стаг гIалин да хIоттийнехь, цецвала мегар дара, иза муха стенна хIоттийна цига, муха таро хилла цуьнан цига кхача, аьлла.\nИза а цигарчу политикан системин башхаллашца доьзна хир дара. Кхузахь иза дац. ТIебаьхкинчарна еш цхьа а новкъарло я шалхонаш яц кхузахь“.\nХьахон догIу, Хан Садикъ шен доллучу дахарехь а, ткъа иштта шен харжамийн кампанехь а цкъа къайлахьош я лахдан гIерташ ца хилла, ша бусулба хилар а, динан арканаш ша кхочуш деш хилар а.\nХьастагIа Италерчу Ла Реппублика газетина ша еллачу интервьюхь цуо билгалдаьккхира, ша ламаз деш а ву, марха кхобуш а ву, хьанал кхача бууш а ву, аьлла.\n„Амма сан кхин а дуккха а агIонаш ю: со бусулба ву, британхо ву, европахо ву, лейборхо ву, адвокат ву, доьзалан да ву. Сан доттагIашна юккъехь массо а динан векалш бу.\nЦундела а еза суна Лондон дукха – цу гIалано массо а адам цхьатерра лоруш хиларна“, - элира цуо. Ткъа радикалан исламхойн экстремизмаца къийсархьама цкъа хьалха и проблема йолуш хиларна мукIарло дан деза.\nКегирхой радикале ца берзийтархьама царна интеграци ян гIодан а деза, царна дика масалш гайта а деза, аьлла тешна ву, адвокат а, адамийн бакъонаш ларйархо а санна хийла радикалхойн хьежамаш болчу лийцинчеран кхелашкахь векал хилла волу Хан.


Кабулехь зуда ягийначийн кхелера\nХьалхара ладегIарш дуьйладелла Кабулерчу кхелехь бахначу баттахь меттигера Фархунда цIе йолу цхьа яхархо йийначу нахана тIехь. ОвхIанистанан телевизионехула шоьтадийнахь гайтинчу ладегIаршка валийна вара зуламдарна бехке хила тарло 49 стаг, шайлахь массех полисхо а волуш. Прокурораша далочу тоьшаллица, дийна йоллушехь йиттина йийна зуда, цо Къуран дагийна аьлла. Йийначул тIаьхьа, цIе а латийна, дакъа Кабул хичу кхоьссина зуламхоша.\nТкъа билгалдаьлла дац зудчо Къуран дагийна хилар. Динчу зуламо протесте баьхнера ОвхIанистанан шахьарара бахархой, цара доьхура Iедале динан дай низаме балор а, зударийн бакъонаш ларъяр а.


Бора ча — Википеди\nБора ча (лат. Ursus arctos) олу. Ча инзаре экха хеташ хилла адамашна хьалха заманахь дуьйна схьа. Чанах лаьцна дукха дийцарш, туьйранаш, кицанаш ду. "Ча санна дера" олуш ду халкъо дарвеллачу стагана. Мацъелчи ча дера хуьла.\nМалхбузе Европехь кӀезига йисна черчий. Черчий хӀинца а йолуш ю Галицехь а, Балкански ахгӀайритӀехь а, Испани лаьмнашкахь а, Швейцарин цхьацца йолчу меттигашкахь а. Германехь, Англехь черчий яц.\nВайн махкахь черчий дуккха а ю. Яккхийчу хьаннашкахь, лаьмнашкахь еха уьш. Юккъерчу Азехь хьаннаш йоцчу лаьмнашкахь а, Кавказан лаьмнашкахь а ю черчий.\nЧа адамашна доьхьал кхеташ меттигаш дукха хуьлу. Кхораш лахьо бахна зударий чано кхерош меттигаш а хилла.\nДечке воьдучу стагана хьуьн чухула боьдучу некъа тӀехь Ӏаш ча гина. "ДӀаяла цигара, сайн гӀуллакхе дӀавахийта со!" олуш хилла стага, цунна адамийн мотт хууш санна. Ча, "ахьа дуьйца-\nМосквера заопаркера Бора ча\nБухара дуьне: Эуметазои\nРанг йоцу: Ши aгӀo йолу-симметри йолу\nРанг йоцу: Вторичноротые\nБухара тип: Букъсурт дерш\nИнфратип: Бага салазан ерш\nТӀера класс: Биъ ког берш\nКласс: Декха дийнаташ\nБухара тоба: ЖӀаьлах тераниш\nКуц: Бора ча\nIUCN 3.1 Least Concern : / 41688\n<...>хьаха бацара суна" бохуш санна, шек а йоцуш, гай\n<...>ьоькхуш Ӏадда Ӏаш хилла. Шена цигахь Ӏен кӀор-\n<...> ча. Стаг доьхьал кхетчи, ведчи а вала меттиг боцуш\n<...> , цунна тӀе ца кхеташ, меллаша тӀех а яьлла\n<...>рчу когаш тӀе ира а хӀутту ча. ИрахӀоьттича\n<...> за. Хьалхарчу когашца хӀума хьала а оьца,\n<...>чано. Ча стомма ю, цӀога доца ду цуьнан, бо-\n<...> партала ю. Цхьана кхерамо меттах ца йок-\n<...> йисчи меллаша ду чанан болар. Сих-сиха сеца\n<...> шена напгӀа лоьхуш. Кхин долчу цхьана а хӀу-\n<...>цунна. Бакъду, цхьа кхерам тӀехӀоьттича, я адаман хьожа кхетчи, мара ирах а бохуьйтий, хьожа йохуш лаьтта иза, корта дӀай-схьай а хьийзош, и хьожа муьлхачу агӀонгахьара схьаеттало хаа гӀерташ. Жимма а шекъялла, таллархо герга гӀертийла хиъчи дӀаэккха ча. Ядар кхисса а луш жимма пурх а йоьрзий ду цуьнан. Амма ведчи тӀаьхьа кхиалур воцуш чехка йоду иза. Шена цкъа топ тоьхчи, шозлагӀа тоха ца кхуьуьйтуш таллархочунна тӀекхета иза. Мел лекха хиларх дечигана тӀе йолу ча, лахарчу гӀодца схьалаца генаш дацахь а. Хи чохь мека дан а хаьа цунна. Мел шуьйра хиларх, неканца хих дехьа а йолу ча. Гурахь ерстича хи чохь кест-кеста луьйчу иза. Гуьйре шелъелла хи тӀехь ша бичи и ша бохабой а луьйчу. Хи чуьра чӀара а лоцу цо. БӀаьррасил а, лерган самол а чӀогӀа ду цуьнан, хьожанца билгалонаш хаар. Мох болчу агӀор стаг цхьа километр генахь хилчи а, хьожа кхета чанна. Стаг гучу а валале цунах къаьхкий яда а йоду. Шена татанаш хезчи уьш цхьана а хьесапе ца хета чанна, ша хьожанца хӀума къасто Ӏемана хиларна.\nЧа Ӏай набарна дӀаюьжу, шен бен чохь бӀаьстаяллалц. Шен кога кӀел мотт а хьоькхуш Ӏуьллу иза. Цундела цуьнан коган айраш дуткъало. Хьуьн чохь мохо орамашца бух доккхуш охьатоьхначу диттана кӀелахь а, иза бухдаьккхинчу ор чохь а, йоккхачу дечиган хари чохь а бен а бой юьжу иза. Ча ара ца ялалуш хари чохь йисна карош меттигаш а хилла. Чоьхьа йолийла готта йоллушехь, гӀоьртина, халла чоьхьаяьлчи хуьлуш ду цунна и. Ишттачу тӀекхаьччи, таллархочунна хала дац ча ен. ТӀе догӀанан хиш Ӏийдалун меттиг ца еза чанна. Цундела дӀайижа кечлуш, тӀехь тхов болу меттиг лоху цо. Наггахь йолчо гӀаш-генаш буха а дохкуш кӀеда мотт буьллу. Наггахь ерг мотт а ца буьллуш, лаьттан цӀенкъи тӀе юьжу. Ча цхьаъ ша хуьлу хари чохь я кхоьчахьа, бинчу бен чохь. Итта-цхьайтта бутт кхаьчна кӀорнеш елахь, шен кӀорнешца юьжу иза Ӏаьнна дӀа. Ча Ӏаьнна дӀайижар Ӏаламан хьелашка хьаьжжина ду. Ӏа деха долчохь дукха Ӏуьллу юьжий, Ӏа доца долчохь кӀезиг Ӏуьллу. Къилбехьа долчу мехкашкахь наггахь йолу ча Ӏаьнна цхьа кӀеззигчу ханна юьжу. Къилбаседехь ча дукха Ӏуьллу южий. ХӀунда аьлчи цигахь стомма ло дуьллу, тӀаккха цунна бӀаьста яллалц даа напгӀа дац. Ижо цуьнга лаца ца ло, ткха даьхни наха шешан божлаш чохь Ӏалашдо. Бенара гӀаьттича, йижна Ӏуьллуш тхьосделла дегӀ хеца долуьйтуш ча егало, лаьтта керча. Бакхду, башха иза йоккхаен хьелаш ца хуьлу цунна бйаьстенан йоьххьехь. Дешна дӀадалаза долу ло. ГӀа далаза йолу хуьн, хьалайалаза буц, боцу хьуьнан стоьмаш...\nКъен елла бежна я дахка, изза бен кхин яа хӀума йоцуш меца лела ча. Цу хенахь дера а хуьлу, тӀеӀоттаелчи кхераме а ю иза.\nАьхка хуьнан стом схьабаьлча гӀадйоьда ча. Ма-дезза даар хуьлу цунна. Цундела ча ерста, тӀаккха цунна Ӏа даккха атта хуьлу. Стен чано кӀорнеш йо. Шина-кхаа баттахь якхайо цо уьш. Ерстича чано 13-19 сантиметр стомма мохь юьлла бархӀ пуьнте кхаччалц 120-130 килограмм. Цундела кӀорнеш кийрахь кхио а, уьш кхаба а кхачанан хирхаташ цунна тоьа.\nШиъ я кхоъ наггахь цул сов а хуьла чанан кӀорни. Нана ша йоккха елахь а кӀорнеш кегийра хуьлу. Кхиъна йогӀучу цициган кӀорнел бен ца хуьлу уьш. Иштта кегийра ца хилчи Ӏай шен бенахь уьш кхаба ницкъ хир бацара ненан. Ӏа даккха охьа ма-йижжи и кӀорнеш хилчи хала хир дацара нанна уьш якхо а, юзо а. Шен гӀора эшначу хенахь, Ӏа чекхдолуш йо цо уьш. Цундела уьш кхобуш гӀелло иза. Чан кӀорнеш шелонах чӀогӀа кхоьру. Цундела шайн ненан "кетар" кӀел хьерча уьш. Нанас яьӀна тӀе а хьовзайой дегӀа тӀе къуьйлуш шен Ӏаьнарца йохйо кӀорнеш. КӀорнеш йинчул тӀаьхьа шина баттахь хӀума ца йоу нанас. ХӀетте а мега иза шен кийра йиллина мохь хилар бахьана долуш.\nЧан кӀорнеш меллаша кхуьу. Анде евлича нанас шен бенара ловза ара йовлуьйту уьш. Амма Ӏуналла до цо царна. КӀорнеш ловзу вовшийн лергаш а ийзош, вовшех тийсалуш охьатухарех а леташ. ШозлагӀчу шаре яьлчи а нанас доладо царна,шеца охьа а йийшайо. Таллархо, я маьрша стаг тосавелчи нанас "мохь хьокхий" хаам бо кӀорнешка. Ша а, кхерам болчу меттера йодий гена йолу.\nЧанан даар дукха ду. Чано буц а йоу, жӀаьли-нускалаш а доу, массо а тайпа хьуьнан стоьмаш а боу, ялта а доу.\nХьарс-хьоча тӀейолий, дитта лестош, шена даа хьечаш эгадо чано. Иштта, бухара кхораш биъна ша яьлчи, кхурана тӀе а йолий генаш лестош кхораш а эгобо. Дитт ластийча охьа ца оьгуш болу стоьмаш, генаш шена тӀе ийзош кег а деш боу цо.\nКхораш дӀабевлича пепнаш а, бӀаьлланган бӀараш а, ножан бӀараш а доу чано. Уьш диъчи ча ерста. Акха никх карийчи и никх а бохабой моз доу чано. Накхарш лелочохь нехан никх бохабой а доу цо моз. Зингатийн барз а бохабой, зингатий а доу цо. Хи йистера тӀулгаш керчош тӀе-к Ӏел а дохуш, цу кӀелара нӀаьний а кхоьбарчий а йоу. Чано нал а йоь, говр а, бежна а йоь. Иштта ницкъ болуш ю иза.\nХӀара зоологех лаьцна баланза яззаман кечам бу. Хьоьга проектана гӀо далур ду, йоза дика яздина, нисдина.\nХьост — «https://ce.wikipedia.org/w/index.php?title=Бора_ча&oldid=1785609»\nТӀаьххьара хийцам бина 2017, 9 январь 12:27


Моьттина хир дацара 5 беран нанна Тасуева Хьавана шен дахаран хьелаш телхина хиларх видео яьккхича, цунна иштта сиха, могIарера нахера гIо кхочур ду аьлла. Массита де бен ца эшнера 3 миллион сом ца кхоччуш ахча гулдан.\nЧервленный олучу эвлара ТасуевгIеран санна доьзалш дукха бу Нохчийчохь, амма, уьш бехачу хьелашка хьаьжча, дукха нехан дог тохаделлера. Поппарх динчу ширачу цIа чохь, массо а агIор хьоькхуш мох а болуш, бехаш бара уьш. Оцу доьзалехь 5 бер ду, уггаре воккхахволчу кIентан 17 шо бен доцуш.\nДа набахтехь чохь воллуш ву. И цIа а церан ца хилла. Къа а хетта, чубитина бу. Ватсап чухулла и видео кхаьчна Коша олучу куц-кепан студин куьйгалхочуьнга Батиева Маккига. Цо, инстаграмман шен агIонна тIехь кхайкхам бича наха ахча тесна.\nШа чIогIа цецъяьлла хилла и йоI наха иштта сиха гIо лацарна: «Далла гуш ду, суна и гIовгIа оьшуш яцара. ХIинца а езаш а яц суна иза. Иза цIеххьана, ша шех хилла хIума дара иза, нахана цхьа диканиг дай ас аьлла. Со суо а ю цуьнах чIогIа цецъялла, наха массийта сахьтехь иштта дуккха а ахча гулдарна. Царна хаара соьга и ахча схьатесча иза кхача дезачу дIакхочур дуйла».\nДан амал доцуш йисинчу Тасуева Хьавана дукха хан йоцуш Iедалера гIо дехча жоп кхаьчна хилла, шайн хьуна дала латта дац аьлла. Наха гIо а дина, оццул ахча цунна тесна аьлла и гIуллакх гIарадаьлча, Iедалша а терго ян йолийна. Селхана юьртда а веана хилла уьш болчу. Гулдинчу ахчанах оцу эвлахь цIа эца сацам хилла хIинца массеран.\nШена иза дикачу гIенах а моьттина дацара бохуш дуьйцу оцу зудчо: «ГIалахь дехарца кехат чуделлера ас. Юх-юха а чуделлера. Соьга жоп деллера кIоштахь хьуна яла меттиг яц аьлла. Шайн дан хIума дац аьлла кехат деара соьга. Дела реза хуьлда ала луура дара суна гIолаьцначарна. Суна доккха гIо дина-кх. Нехан чохь ехаш ма яй со. Ала а аьлла чохь Iаш яра со. ХIинца чуьра арадовла деза тхо, меттиг караяхь а, ца караяхь а».\nТIаьхьарчу хенахь дуккха а бу Iедале а ца хьоьжуш шаьш нахана гIодан лууш нах. Москохахь вехачу цхьа жимачу стага кхайкхам бина, цу гIала дарбан дан вайнах богIуш хилахь, ша уьш дарбанан хIусаме кхаччалц мах а боцуш, шен машенца дIабуьгур бу аьлла. Ша ма-аллара, иза деш схьавогIуш а ву иза.\nЦуруев Шарип. Барзин Iожалла


Хьабибан а, Коноран а латаран экономика\nИ латар вовшахтоьхначу нахана хилла са ю 200 миллион доллар.\nХьабибан а, Коноран а ийначу кепехь латаро иза хьала айина керлачу тIегIана тIе, яздо Кавказ.Реалиино. UFC куьйгалхочо элира, оццул мехала латар шен компанино цкъа а вовшахтоьхна дацара аьлла.\n20 эзар билет дIасаийцира 3 минотехь. Латар вовшахтоьхначара алсам адам чутардалийта гатйира прессана билгалъяьккхина меттиг, ткъа кхечу латархошна тIедожийнера чубогIург ахча далар.\nНурмагомедов а, Макгрегор а латаран трансляце хьажа дIаязвелира 3 миллион гергга стаг. Масала, Iамеркехь цунах доккху 100 гергга доллар. Ткъа ерриг а и латар кечдинчу нахана хилла са ю 200 миллион доллар. Иза ду цкъа а хилла доцург.\nАхча доцуш вуьсур вац ши латархо а. Церан гонорараш вуно яккхийн ю. Макгрегорна, латарехь эшнехь а, лур ду 3 миллион доллар. Хьабибана толам баккхарна лур ду 2 миллион доллар. Иза латаран мах бен бац. Конора дийцира, спонсорийн контракташ а тIетоьхча, 50 миллион гергга доллар доккхур ду ша аьлла.\nНурмагомедовх лаьцна аьлча, цуьнан санна гонорар хилла вац цхьа а Оьрсийчуьра латархо. Масала, Емельяненко Федора цкъа а ца даьккхина оццул дукха ахча цхьана латарехь. Формалан кепара Хьабибана дала деза ахча цкъачунн сацийна ду, спортаца догIуш доцуш леларна. Карарчу хенахь леррина комисси къастош ю Хьабибан а, Короран а латар чекхдаьллачул тIаьхьа хилларг.\nАмма трансляци ярх лур йолу проценташ тидаме эцча, Хьабибана кхача мегаш ду 10 миллион гергга доллар.\nДусташ далийча, уггаре дукха ахча даьккхина волчу хоккеистана Овечкина Александрана хилла са яра тIаьхьарчу шарахь 14,5 миллион доллар. Теннисах ловзархочо Шарапова Марияс даьккхина 5 милллион сов доллар.\nХьабибан 10 миллион мел ахча ду? Дагестанехь долу уггаре лахара алапа схьэцча, цуьнан гонорарах кхабалур ву 70 эзар стаг. ХIинжа-ГIалахь цу ахчанах эцалур ю шина чоьнах лаьтта 250 петар я Хьабиба йолу BMW 6 олург санна 133 машен.


Ишта хул юртара вахар — Сердало\nЧIоагIа тамашийна хIама да кхерам яхар. Саг кхераш а цакхераш а хул, хIаьта зIамига волча хана жIалех чIоагIа кхераш вар со. Из шийна дIахайча, дас аьлар сога, мел доккха мара цахиларах, жIалех ма кхералахь, шийгахьа кхерам хоалуш кхоллар да хьона из, аьнна. Дас из хьехар сона дар ший бахьан долаш дар, хIана аьлча, тха школа гаьнна айлаюкъе хиларах, ваха-ва гаьна дар. ХIаьта шоллагIча смена деша ухаш вола соIан замалахьа денош лоаца хиларах, ха гаьнна бийсал тIех а яхе, цхьайолча хана со чукхачале пхьера ламаза мол а кхайкар. ХIаьта ламаза нах тIахьехаш кхайкаш волча муадзина оазаца увгIаш хулар юртара жIалеш. Цу гIулакхо унзар а воахар со.\nНабъе со Iовижача, хетаргахьа, цхьа бийса дIайодацар сона гIанахьа жIалий духьал ца доагIаш. Е сох латаш е сона тIехьаудаш хулар уж, сона бIарг мел дайнача хана. Хийла, со хьа сомаваьлча, тIарш мо тIаьда хулар са мотт, сов дукха гIанахьа ида, кIаьд а венна, сона даьннача хьацарах. ДIадувцаш мо дац из, хийла, Iуйре йоагIар сога геттара чIоагIа наб йоагIаш, набарах со визанза волаш, бакъда, гIулакхаш дукха хиларах, алла йиш яцар, ханнахьа гIатта везар, да е нана чукхайкале.\nБакъдар аьлча, Iуйранна массаза а ханнахьа гIотташ хиннав со. Се хьасомаваьлча, айса тхьовре даь деце, чехка сай Iуйра ламаз а дий, нанас дийтта дIаарадаьха доахани, царца цхьана жаи лаьхке дIадиге шо-шоай IулагIа дIа а техе, чехка чувоагIар со. ХIаьта балха болхача даьна а, боккхагIболча вежарашта а даа хIама кйичдеш йоаллаш хулар нана, из дар хIара Iурра хулаш хиннар – керда баьккха тIоаи, кIолд е нахчаи, кхехкаяь коартоли, иштта бешара хьачубена керда хохи. Ма чIоагIа чам хеташ дуар-кх аз из шедар.\nСай бера ха ма хетта атта хиннаеце а, таханарча заман берийчул эзарзза дикагIа яр, аьнна, хет сона. ХIана аьлча цу хана Iа харцахьа хIама дича, хьона дикадар хьалхадаккха, цаховр хьаала нах мукъабар, шоай вахар мара, кхы хIама дацар, юртбоахамца ийна, гIишлон балхаш деш къахьегаш бале а, Iуйренашкахьа, сайренашкахьа мукъа бар нах. ХIаьта хIанз…\nДIахо жIалеех лаьца, сай царцарча гоамалах лаьца, се царел кот мишта ваьлар, кхы гIанахьа духьал ца ухаш уж мишта сайцар, дувцагда аз шоана.\nТха лоалахой дар чIоагIа майра доккха кIай жIали, хьо цецваллал во аькха дар из. Iа фуннагIдирах, шийна бIаргвайнача сага тIа ца дадача Iацар из. Ма дарра аьлча, во жIалий дар. Тха кура тIа бахача наха дика довзаш дар из ший волца, цудухьа из мукъадаьнна хIама хилча, цох шоай бераш лорадеш а, шоаш лоралуш а хулар тха лоалахой.\nЦхьан дийнахьа тха кура тIарча цхьан къонахчоа кач дахадар из жIали. ХIаьта цо керта юккъе хьокха теха дика лозадаьдар из. Дале а, варох цергаш теха лозаваьвар цо из. ТIаккха, цу сайранна жега а хинна чувоагIача аз зийра пхьегIа тIа латта боккхий нах. ПхьегIа аьлча а, Бамагире яхача тха лоалахочун наIарга гулбеннабар нах. Массаза из волча гуллора хIара сарахьа тха кура тIара боккхий нах. Пайдане къамаьлаш а дувцаш, кагегIчарна хьехар а деш дIахьора цар шоай ха. ХIаьта сона чIоагIа чам бар боккхийча наха дувцачунца.\nЦу дийнахьа тIеххьара ди даьккха а ваьнна, тхоашта тIехьа жега баха аргIа йолчарга Iул дIа а хьийна, боккхий нах болча дIатIавахар со. Дувцаш хиннар сагах лета жIалий дар. Бамтматгире вар дувцар:\n— МоцагIа цхьаннена качдаха хиннад жIали, тIаккха шийна из дегIалдоаггIаше, къамаргах а, фоартах а царгаш йийтта, лозадаь хиннад цо из. Цо даьр хьаде мара дезац саго, ше кIалвусачахьа ваьлча.\n— Из атта дулургдолаш хIама дац, дегаза а бIеха а ма дий жIалий. Цул совгIа кхеравелча хIаьта а хала да из дагадоха, — аьлар кхыча воккхача саго.\n— Даьллахьа, фу бе да из, ишта а качваха хилча, дIалата мара везац цох, цунга лоза ца вайта, вIалла хIама а дергдац, дегаза да аьнна.\nИштта кхы а дийцар гулбенна лаьттараша цу тайпара хIамаш. Бакъда, сога йиш яцар дукха латта, дIачудига бежкарта дIадехка дезаш доахан а, шоай горинга чу дохка дезаш жа а, дIакъовла езаш котамий бунаш а – дукха дар сога хьежаш гIулакхаш, маьркIижа боад къовлабалале аз кхоачашде дезаш. Сай де дезар а даь, чуваха со хьувзача юкъа бийса тIа а ена, Iовижар со.\nВIалла сога хаьтта хIама а доацаш, дена гIанахьа хьаэттар аз тхьовра дийца жIалий, цкъарчоа чIоагIа кхеравелар со. Вада аьнна дагадоххаше, гIаж а лувзаш IовоагIа Баматгире зийр аз, цох эхь хийтта, ца вада а, жIалена духьалъотта а лаьрхIар аз. Из хайча мо, кIант ва, аьлар сога лоалахочо.\n— Мегаргвац жIалех кхера, вай мо дулхах а тIехках а кхелла аькха мара дац из. Сагал чIоагIагIа хIама дац укх дунен тIа, дIахайта беза Iа цун хьай низ, — сайга къамаьл деш хиннача Баматгирегахьара со жIали долчахьа дIаверззаше, дена тIакхийттар сона из. Со кIал а волаш, лаьтта лийгар тхо шиъ, даггар са къамарга тIакхача гIерташ латаш дар сох жIалий, цун ка ца луш, сайна могача тайпара духьал со а летар. Баматгире сайна новкъостал дергда мотташ со волаш, гIаж а лувзаш, шорттига тIех а ваьнна, вIалла со воацаш мо дIавахар из. ГIанахьа фуннагIа ма хулий. Цу ханна зийр аз, жIале цергах Iоуха шодаш сай къамаргах хьокхалуш. Сов чIоагIа унзараваьннача аз Даьла цIи йоаккхаше, сома ваьлар со.\nХоастам ба Далла! Цунна мара хац, мел йоккха хало яр сога хиннар. ТIарш мо тIаьда вар со, керара ара а ийккха дIадаха мо, детталуш дог дар, кер бувхьар, дегI дIайха дар. Цу тайпара бийсаш мел ухар сога. Сона дага а да жIалецара са кхерам дIабаллалца, цхьа бийса дIаяханзар, гIанахьа сона жIалеша из Iазап тIа ца оттадеш. Цхьа бийса дIаяхийтацар аз, сайна ховш мел йола Даьла цIераш ца йоахаш, айташ ца дешаш, хIаьта а из Iазап тIалаттар сона. Наьнага а, кхы боккхагIчарга а из дIадувца лоархIавицар со, цар се бегваккхар кхераш, вешта цар фу дергдар гIанахьа сона духьалъухача жIалешта. Сона гой, а царна мича гора уж.\nИз хинна дукха ха ялале дар из, сои соца цхьаькха новкъости IочудоагIар тхо маьркIижал ха тIехъяьннача хана, арарча бешара муша хьажкIаш а яьха. Чукхаьча дала тхо доахкача хана, шоай бешара ара а ийккха, хьалтIадедар тхона тха лоалахочун кIай жIалий. Даггара аз, ма вадалахь, яххаше, со вита, дIаийккха ваха, наьха коа чуваьлар са новкъост. ХIаьта со мунда мо латташ вар, сай фу де деза а ца ховш. Ховр Даьла ма вий из, кхера чIоагIа веннавар со. Хеза вар со, жIалена хье цох кхералг Iа дIа ца хайте цо зе диц, яхаш, мичара, цох хIама хиланзар, тхьовре хайнадар цунна со шийх кхеравенналга а, озалуш волга а. ТIаккха дагадехар сона тхоай лоалахочо воккхача сага Султана оалаш хиннар, цо оалар, хьо Iохайча, жIали хьатIа а дайя, хьадж а яьккхе, дIадода, аьле. Из сайна дагадеха гIад а ваха, Iохайр со, ай, мичара, цох а хIама хиланзар. Бена тIакхийттар сона даькъаза пхьу. Цу хана шийтта шу даланза кIаьнк ва-кх со. Дагадехар сона, Баматгере жIалена качдеча цергаш тоха еза къамаргах яха дешаш, зIамигача аз техача цергаша фу дергда жIалена. Дика човхабеш пхьарса цергаш чуяхийтар сона жIале, аз сайяраш шийна тохале. Сайх къа а хийтта, дог а чIахка, вийлхар со. Мел со велхарах, сох къахетам бе лаьрхIа дацар жIали. Цу ханна тхьовра ведда наьха коа чуийккхача са новкъосто кхеравенна дийттача цIогIах араяьннача лоалахочо Iашата аьлар сога:\n— Ай, бIарга чу пIелг Iотта цунна, укх сахьате лозаверг ма вий хьо цо.\nМиска со тхьовре а лозаваьвар жIале. Сайна ма могга, шинна а кулгаца цун корта а лаьца, шинна а бIарга чу нана пIелгаш тоIадир аз жIалена, цхьа во цIогIа а теха, са чIенгах ка а тохаш, дIаийккха бахар пхьу. Цу хана цо техача цергех даьнна муъаш хIанз а доахкаш да сох.\nБахьан Iашат долаш, Даьла къахетам сов а баьнна, висар со цу буса жIале лоза ца веш. Мичча хана со бIаргвайча, со мара цу ара кхы хIама доацаш мо, дайя, сох латаргдар из жIали. Бакъда, аз шийна из таIазар даьчул тIехьагIа гаьннаро мара кхы согахьа хьахьажацар из, сох лоралуш. Цкъа мара дусар дIа ца оалаш, аз цунна из Iазап даьд аьнна раьза воацаш вар сона жIале да, хIаьта цо со лозавар а, из сона качдар а цун бала болаш дацар.\nЕр аз хIана дувц аьлча… шоай бераш лораде жIалех а кхыча аькхех а. Нагахьа шоай вахар лорадеш леладеш жIалеш дале, уж а дIадехка, мукъадаргдоацаш. Цу хана дукха къахьийгар аз цу жIалена, сайна могар даь, доккха зе де гIерташ, цох хIама хиланзар. Наггахьа Iахар мара кхы сона ше бIаргадойтацар цо.\nХIаьта гIанахьа сона духьалъухаш хинна жIалеш а дIадайлар, мичадахар ца ховш. Кхы даьхканзар уж са бийсаш толхае. ЖIалех болча кхерамах а мукъваьлар со, кхы ца кхераш. Дала адама тIа ма кхоачадолда жIалеца дегIалваха лавезаш дола ди. Хала хIама да из. Ишта хул юртара вахар.\n← Гонахье лораяра лоархIам\nТрапеза муравья →


Пушкин вина 215 шо кхаьчна\nМангал-бутт 07, 2014\nОьрсийчоь -- Оьрсийн поэтана Пушкинан монумент.\nОьрсийчохь шуьйра билгалдоккхуш ду гоьваьлла байтанча Пушкин Александр вина де. Хаамийн гIирсашкахь цуьнан дийцарал сов кхоллараллин лехамехь болчеран гонехь йийцаре еш ю цуьнан лийр йоцу байташ, цуьнан ирташ, хIиттош ю исбаьхьаллин филмаш.\nПушкин исбаьхьаллин дешан къайле яьстина, и дош лепийтарехь инзаречу лакхене кхаьчна байтанча. Цу хьокъехь сан къамел хилла Пушкинан ирташ гочйинчу яздархочуьнца Хатаев Хьусайнца. Адам санна цуьнан мах хадош долийра цо шен вистхилар.\nХатаев Хьусайн: «Нагахь санна пушкинан адам санна мах хадош хилча, цуьнан цхьацца кхачамабацарш хааделла. Масала цо полякаш гIевттина а болуш, цо цхьанга кехат яздо цхьана хьенехе: » Цу полякий-м легаш Iийда дезара Мицкевич Адамин къа ду-кх». И Адам цуьнан доттагI хилла. Кхечанхьа цо Ермолов вазвеш язйина манифест санна хIума ю цуьнан… Суна шалхалла а хааелла цуьнца.\nЦо боху ша маршо хестаяр бахьнехь Оьрсийчохь дехачу къаьмнаша охьавуьллур а вац ша. Цо байт а язйина «херцаршна-хьакълагIашна тIехь дIаязйийр ю вайн цIерш бохуш. Маршонна тIера и байтанча хилла аьлчи ас масал даладо Байрон. Кхечеран маршо хьошуш Iедалехь болчарна хастамаш беш, тIехIиттина вац Байрон. Мелхо иза кхечеран маршо ларьеш туркошна дуьхьал леташ, вела-кх…\nПушкинах юьхьша бохучу маьIнехь аьлчи, ша оьрсийн байтанча хиларна гIехьчул гIайгIане а волуш, ша кхечу къоман хиллехь шен сий-ларам дика бийр бара бохуш арз-леткъам беш а хилла иза. ТIаккха а оцу оьрсийн маттана ваьцца стаг ву иза. Цкъа ца хиллачу кепара оьрсийн ойла шорьеш, лакхаяьккхина цо… Оьрсийн дог-ойла чIога гIаттийна стаг а ву иза.Оьрсийн мотт тобеш , хазбеш, табеш ца моьттачу кепе дIабигна-кх цуо»\nХатаевс Пушкинан дукха байташ гочйина.\nХатаев Хьусайн: «Иза меттан а, оьрсийн литературан лакхе яьккхина говзанча хиларна цуьнгара масал эца йиш хилча, тхан матте цуьнан ирташ яхаелча, тхан тхайн маттах дашар хуьлу. Иза тоьшалла а ду тхайн маттахь цуьнан санна чаккхенаш ловзуш а йолуш, классика барамаш а ларбеш, цуьнан санна мукъам болуш хIума язлой хиъча, тхуна мел маьIне ду иза. ТIаккха тхуна тхайн мотт дош а хета, беза а хета, цецдовлуш хIума а хуьлу».


Саакашвилина гIортор еш мацалла лаьцна гуьржийн журналиста\nГуьржийчоь -- Рустави, набахтина хьалха, 24ГIад2021\nВевзаш волу тележурналист, "Мтавари" телеканалан корреспондент Туманишвили Гигла мацалла хьега волавелла Гуьржийчоьнан экс-президентана Саакашвили Михаилна гIотор еш.\nТуманишвили мацалла хьоьгуш ву Саакашвили латточу Руставерчу №12 набахтина уллехь. Журналиста доьхург ду гуьржийн хилла 3-гIа президент долахь йолчу дуккха а профилан клинике дехьаваккхар, хаам бо "Новости-Грузия" агенталло.\n"Саакашвили Михаил кIелхьарваккха къийсам дIахьуш хилла ца Iа со. Цуьнан дахар кхерамехь ду, делахь а кхин а алсам кхерамна хьалха дисна вай дерриш а… Нагахь Саакашвили Михаил цхьанхьа а дехьа ца ваккхахь, иза Руставерчу набахтехь вехь, нисса дIаала лур ду соьга, вайн мохк дIабер бу вайгара, пачхьалкхалла дIадер ду вайн, иза лардан гIерташ вайх хIора а шега далург деш а къийсам дIахьуш велахь а", - дIахьедина Туманишвилис.\nГуьржийн Iедалша дIахьедина, Саакашвилина геч дийр дац шаьш аьлла\nРуставерчу набахтина хьалха митингаш лаьтташ ю, Саакашвили дIахеца бохуш. "Мтавари" телеканалан журналиста Жоржолиани Нанукас шен студи схьайиллина цигахь.\nСаакашвилин иттех агIончо четарш тоьхна набахтин пенашна гергахь, цара а долийна мацалла хьегар. Кхача ца бууш севцна Саакашвилин Iедалехь лаккхарчу даржашкахь хилла Iедалхой а, ницкъаллин структурийн куьйгалхой а, даржаца доьзна зуламаш дина аьлла чубоьхкина карарчу хенахь Гуьржийчуьрчу набахташкахь хенаш токхуш болу. Цул сов, Гуьржийчоьнан парламентан гIишлонехь мацалла хьоьгуш ю "Дроа" оппозицин партин лидер, депутат Хоштария Элене.\nХIокху муьрехь мацалла хьоьгучара доьхург ду Саакашвили госпитале охьавиллар.\nСаакашвили къайлаха Гуьржийчу кхечира Гезгмашин-беттан 29-хь. ГIадужу-беттан 1-хь иза дIалецира Тбилисехь. Карарчу хенахь иза набахтехь чувоьллина ву Руставехь. Гуьржийохь цунна дуьхьалдаьккхина ду масех криминалан гIуллакх. Гуьржийчоьнан Iедалша масийттазза дIахьединера, шаьш лоцур ву иза, цо доза хадийнаул тIаьхьа аьлла. Ша лацар нийса дац аьлла хета Саакашвилина, ткъа шена дехкина бехкаш харц кхоьллина ду аьлла хета цунна.\nГуьржийчоьнан хиллачу президентан лоьраша дIахьедарш до, цуьнан могушалла галйолуш хиларх лаьцна. Саакашвили мацалла хьоьгуш ву ГIадужу-беттан 1-чу дийнахь дуьйна.


4 хаттар: марха, духар, нийсо йар - Хаттаршна жоьпаш - Динул-Ислам Коьрта агIо\nАссаламу Iалайкум! Дала диканца бекхам бойла хьуна. 1. Со сан йишега юьхь ши куьг бен ца гуш тIе хIума йоха бохуш вара, цуьнан хIусамда реза ца хуьлу, хIун дича нийса хир ду. 2. Ши зуда йолчу стага цаьршинца нийсо муха йан еза? Ши-кхо шо иштта хан ю тIеялийнарг йолчахь шина-кхаа кIирнах Iа, бухахь йолчу зудчуьнан пхи бера ду, шина дийнахь хала Iа цигахь. Ахчанций, Iарций нийсо ца йо. ХIун дича нийса хир ду. 3. Мархи батта чохь куьйгаца хуьлийла йа вуьшта хуьлийла зина дан дагадеъча, мархин батта чохь ца деш дIабаьлча дийра ду аьлла ойла йолуш кхаьбна марха нийса хир дуй? ШайтIано и вон ойла дага теснера суна, ас цкъаа зина дина дац я дан ойла яц.


Европан адамийн бакъонашкахула йолчу кхело листа тIеэцна Оьрсийчуьрчу аудиторина информаци латточу "RFE/RL" ("Радио Маьрша Европа/Радио Маршо") медиакорпорацин а, цуьнан инарла директоран Шарый Андрейн а арз. "Арахьарчу агентех" долчу Роскомнадзоран омрано тIедожийна ма-хиллара, шен материалашкахь маркировка ян "Радио Свобода" а, корпорацин кхин проекташ а реза цахиларна деттачу гIуданийн хьокъехь ду арз. Корпораци тешна ю ишта низам шена дуьхьалдаккхаро адамийн бакъонашкахула йолу Европан конвенци талхош хиларх.\n2021-чу шеран Дечкен-баттахь-Стигалкъекъа-баттахь Роскомнадзоро кхеле хьажийна "Радио Маьрша Европан/Радио Маршон" проекташа маркировках долу омра талхорна хIоттийна 520 протокол, ткъа Мангал-бутт юккъе кхачале кечдина кхин а 130 гIуданех долу протокол. Кхелан хьалхарчу инстанцино бинчу 300 гергга сацамашца диттинчу гIуданийн барам бу 140 миллион сов сом.\nОьрсийчоьнан Iедал хаамийн гIирсех долу низамаш дохош хилар а хоуьйтуш, шена диттинчу гIуданашна дуьхьал аьрзнаш хьежийна "RFE/RL" медиакорпорацино а, цуьнан инарла директора а кхелашка, амма цара юхаяьккхина чуелла 150 сов аппеляци. Кхелан пурстоьпаша документаш кечдина кхелийн сацамаш кхочушбан, къевлина Оьрсийчуьрчу банкашкара "Радио Маьрша Европан/Радио Маршон" аккаунташ.\n"Радио Маьрша Европа/Радио Маршо" медиакорпорацин президента Флай Джейми массийттазза дIахьедина, Радионо шен болх сацор бац Оьрсийчохь, аьлла: "RFE/RL-о, тхан цхьана журналиста ма-аллара, Оьрсийчохь болх бийр бу цуьнан бахархой "бакъдоцчух цаболийта, аьшпашкахь баха ца бита", цуьнан дуьхьа цо кхачабо Оьрсийчу бакъболу хаамаш, массо агIор теллина йолу информаци. Американ Цхьаьнатоьхначу Штатийн Конгрессо лучу гранташца болх бечу "Радио Маьрша Европанна/Радио Маршонна" болх бан паргIато ло иза шен чоьхьарчу низамаша Iалашъеш хиларо, доьхку арахьарчу ницкъашна шен журналистийн балха юкъагIерта – цуьнга хьаьжжина, бац уьш цхьана а Iедалан арахьара агенташ".\nRFE/RL-н орзаца цхьаьна чуэцна кхело 2019-чу шарахь The New Times газето, цуьнан коьртачу редактора Альбац Евгенийс дина арз – арахьарчу хьасто финансаш шега ялар хеннахь цахаийтарна 22 миллион сом гIуда туьйхира газетана. Ший а арз цхьаьнатоьхна луьстур ду Европан дамийн бакъонашкахула йолчу кхело. Иза хир ду Страсбурго Оьрсийчохь хаамийн гIирсашна "арахьарчу агентан" статус яла йолийча луьсту дуьххьара дов.\nКхело дов листа тIеэцаро нийсонехьа дог-ойла айина The New Times газетехьа Страсбургерчу кхелехь тоьшалла дечу Хаамийн гIирсийн бакъонаш ларъяран центран ("арахьарчу агентийн" тептарахь ю и хьукмат) директоран Арапова Галинин. “Вуно мехала ду и ши дов цхьаьнатоьхна листар. Уьш дозу Оьрсийчоьно цхьана махкахь хилла доцчу кепара хаамий н гIирсашна гIуданаш деттарца, журналисташна, арахьара ахча луш хиларх бахьана а дина, таIзарш дарца", - боху цо.\nЕвропан адмийн бакъонашкахула йолчу кхело приоритет къастийна дина орзанна. Юхьанцарчу хаамаша гайтарехь, тIедогIучу шарахь сацам арабер бу. Оьрсийчоьнан позици оцу вовшаштоьхначу девнехь йовзуьйтуш хир ю пачхьалкхан Инарла прокуратура. Орзан документаш довза а, хетачун хьокъехь яздан а хан елла Оьрсийчоьнна 2021-чу шеран ГIадужу-беттан 2-гIачу дийне кхаччалц.


Казахстанан коьртачу шахьарахь Астанахь дIалаьцна итт стаг, шайлахь "Настоящее время" телеканалан репортер Глушкова Светлана а йолуш. Цхьана зудчо арз динера цунна аьлла, кхетийна полисхоша Глушкова дIалацарх.\n"Со лаьцна ю. Суна адвокат оьшу. Сарыаркинан кIоштан декъехь ю со", - аьлла, яздан кхиина иза редакцин чатехь.\nДе хьалха Астанан администрацин гIишлона хьалха 20 стаг вовшахкхетера, шахьаран цIе Нурсултан аьлла, хийцарна шаьш дуьхьал хилар дIакхайкхо. Кхи а масех стаг лецира Алма-Атахь Наурыз даздечу юкъанна.\nКазахийн Маршо Радио сервисо хаамбира, Казахстанан керлачу президентан Астанан цIе хийца кховдийначу инициативана шаьш реза дацарх дуьйцура дIалецначара аьлла. Масех стаг лаьцна, "Настоящее время" телеканалан информацица Шымкентехь а.\nКхааридийнахь Казахстанан парламенто тIечIагIбира хиллачу президентан Назарбаевн цIарах гIалин цIе хийцархьама пачхьалкхан Конституцехь бина хийцамаш. Министрийн кабинето хаттар референдуме даккха деза аьллера, амма керлачу президенто Токаев Касым-Жомарта хьашт дац аьллера.\nIедалан сацам емалбира дуккхаъчу бахархоша. Интернетехь петицина куьйгаш яздина шахьаран цIе хийца дуьхьал болчу масех иттанашкахь эзарнаша наха.\nДахначу шинаридийнахь президентан декхарш охьадехкира 30 шарахь куьйгаллехь лаьттинчу Назарбаев Нурсултана.


"Кавказ" некъ - цхьанатуху некъ\n«Кавказ» олучу некъана тIехула дIасалелачу машенашлелорхошца полицин белхахоша лелочу юкъаметтигашна ша реза ца хилар хайтина Нохчийчоьнан куьйгалхочо Кадыров Рамаза. Цо дийцарехь, цу наха латкъамаш бо шаьш некъа доьлхуш, бехк а боцуш, хьийза до бохуш.\nОршот дийнахь хиллачу Къилбаседа Кавказерачу парламентийн ассоциацин конференцехь вист хуьлуш, Кадыровс билгадаьккхира «Кавказ» некъана тIехула дIасалелаш болчу нахана новкъарлонаш ян мегар дац, аьлла. И некъ массо а субьекташкахула чекхболуш бу, цо вайн вовшен уьйраш чIагIян еза, вай декъа ца деза, бохуш, вара Кадыров.\nНохчийчоьнан куьйгалхочо цулсовнаха дIахьедар дира, конференцин декъашхой Къилбаседа Кавказан федералан го а, Къилба федералан го а цхьатохахьара, аьлла, дехар дан дагахь хилар хьалхе ду, аьлла. Карарчу хенахь далург доцу хIума де, бохуш, дехарш дан ца деза вай, бохуш вара Кадыров Рамзан.


Кадыровс комментари йина Францехь "RT" журналистана полисхочо чхьонкар еттарна\nФранцин полисхоша RT (Russia today, Россия сегодня, Оьрсийчоь тахана) - телеканалан корреспондентана еттарна комментари йина Нохчийчоьнан куьйгалхочо Кадыров Рамзана. Цунах лаьцна хаам бо РИА Новости агенталло.\nХьалхо цу телеканало дийицинера, Тулузехь "можа жилетийн" демонстрацехь шайн журналистана йиттина аьлла. "Фредерик ша зорбанан гIирсан белхахо ву аьлла, мохь тоха гIоьртина хиллера, амма масийттоза чхьокар кхийтира цунна", - билгалдаьккхина RT-но.\n"Тулузехь полисхочо атака йина RT журналистана. Дера, хIинца хезар ма ду дешан маршонах лаьцна Европера президентийн а, премьер-министрийн а, госдепан векалийн а даккхийн дIахьедарш. Хир долуш дац иза. ЛадегIа аш!" – яздина Кадыровс шен телеграм-каналехь.\nХьалхо цу тайппаниг хиллера Парижехь РИА Новости агенталлан корреспондентца Иванова Викторияца. Стигалкъекъа-беттан 1-чу дийнахь хиллачу къепедацарех лаьцна дуьйцуш йолчу цунна маситтоза чхьонкар тоьхнера полицин белхахочо.\nДуккха бахархоша дакъалоцу "Можа жилетийн" дуьхьалонан акцеш юьйлаелла Францехь 2018-чу шарахь Лахьанан-баттахь дуьйна, бензинна а, мехкадаьттана а мехаш тIетохарна дуьхьал.


Зазадоккху-бутт 16, 2017\nБеларуси -- Брестерчу вокзалехь бу нохчийн мухIажираш. Чилл. 02.2017.\nIедалша бинчу хаамца, карарчу хенахь Нохчийчуьрча бахархойн терахь дара 1 413 446 стаг. Цхьа шо хьалха и терахь дара 19 000 сов стагал къезиг. Дусташ аьлча, 2014-чу шарахь дуьйна, 2015-чу шаре кхаччалц тIекхеттачу бахархойн терахь дара 32 000 стаг.\nШо-шаре мел долу лахлуш ду Нохчийчуьрча бахархойн терахь тIекхетар\nНохчийчуьрча бахархойн терахь алсамдалар лагIдаларан бахьана дац бераш кIезиг дуьненчу довлуш хилар а, адамаш алсам леш хилар а Нохчийчохь. Мелхо а Оьрсийчохь йолчу регионех уггаре дукха бераш деха республика ю Нохчийчоь--34%. Оьрсийчоьнан юкъараллан чоьно кечбинчу хаамца, Нохчийчоь шолагIчу меттехь ю бараш дуьненчу довларца. Хьалхарчу меттехь ю Тыва.\nИштта гайтамаш а болуш, бахархойн терахь алсамдалар алсам хила дезаш дара Нохчийчохь. Амма иза хуьлуш дац.\n2008-чу шарахь дуьйна 2015-чу шаре кхаччалц Нохчийчуьра дIавахана 150 000 стаг. Уьш берш нохчийн къомах болу нах хилар билгалдоккху РБК агенталло.\nРеспубликера арабовлучу нехан терахь алсам ду, цига баха ховшуш болчералла а. Изза хьал латташ ду Нохчийчохь хIинца а.\nНохчийчура хьовха Оьрсийчура а дIаоьхучу мухIажирийн терахь алсамдаьлла тIаьхьарчу шина шарахь. Иза дика гойтуш ду Беларусин а, Полшин а дозанехь лаьтта хьал. Цигахь эзарнаш нохчий хуьлу хIора денна Евробертан доза хадо гIерташ.\nЕвробертана юкъайогIучу пачхьалкхашка кхача гIертачу нохчийн доккхах долу дакъа ду Iедалех кхоьруш дIаоьхучу нахах лаьтташ. Нохчийчохь шолагIа тIом болабелчхьана 200 000 гергга нохчочунна карийна махкал арахьа шолагIа даймохк. Царах 90% нохчашна тховкъело карийна Европерчу пачхьалкхашкахь.\nМогашалла тоеш дарба лахар а ду Нохчийчура дIаоьхучу наха далочу бахьанашна юкъахь. Соьлж-ГIаларчу Iедалша дуккха а дуьйцу керлачу «дарбанан хIусамех» а, кхечу пачхьалкхашкахь эцна чуеанчу кхузаманахьлерчу медицинан техниках а лаьцна. Амма меттигерчу лоьрех тешам боцу бахархоша дарба лоьху Ставрополехь а, Краснодаран кIоштахь а.\nСатиева Раиса Аргунехь ехаш ю. Кавказ.Реалии корреспондентаца къамел деш, цо элира, дарбанан хIусам Нохчийчура 300-500 километр генахь ялахь а, дарба лаха цига бахар гIоле хета шен гергарчу нахана аьлла.\nНохчийчохь лоьраш галбевлла меттигаш алсам хуьлу дарбанан хIусамашкахь болх беш болу нах шога лела, молханаш тоьаш ца хуьлу цигахь. Цундела республикал арахьа дарба дича гIоле хета нохчашна.\nАмма меттигерчу элитан декъашхой дарба дан боьлху Москох а, Малхбузерчу Европера пачхьалкхашка а. Нохчийчура уьдучу нахана юкъахь бу, шеко йоцуш, экономикан мигранташ олу нах. Амма уьш, гарехь, дIоггара дукха бац.\nИштта, и кхаа тайпана нах бу Оьрсийчуьрча Росстато гойтуш долчу Нохчийчуьрча бахархойн терахь тIекхетар лахдаларан коьрта бахьана.


Ринжанах дагалецамаш бен ца бисина нохчашлахь\nЛулалхошна юкъарчу кертах нохчаша доккхуш хилла ринжа\nТахана, дуккха а нохчаша тоьшалла а деш, аллсам оьзда гIиллакхаш юкъарадевлла вайнахалахь. Хаза гIиллакх дара, масала, лулахочо шена лулахочунна тIекхача аьтто беш, кертаца жима ков дитар, ринжа. Иза хIинца ца доккху наха, цуьнца цхьана довш ду вайнехана амалан дуккха а кхин хазнаш а.\nКъаноша даре а деш, лулахошца ринжа олу жима ков а доцуш, керт чуерзош а ца хилла вайнаха хьалха. Ишта сурт хилла, масала, махках даьккхина къам Сибреха хьаждале а, цигахь кхойтта шо а текхна, Даймахке юхадирзича а.\nТкъа тахана дукхахболучарна "ринжа" дош ша а дицделла догIу, кегийрхошний, кхиазхошний-м хIета а, вета а. Берашна и дош цадовзар а ду бух-бахьана долуш бакъдерг. Стенна аьлча, тахана дукхахболчу лулахошна юкъахь ринжанаш дан а дац. Масала, туьха дан, я хох беха хьажийна бер, ураме а даьлла, кхача деза лулахошка.\nАдамийн вовшашна тIекхачар, вовшех дагадовлар лагIдалар цу ринжинийн къоьллех а ю ду аьлла хетий хьуна? Цу хаттарна тIера доладелира сан а, Теркйистерчу ЧIуьлга-Юьртахь вехачу яздархочун Хажмурадов Iайндин а къамел.\nЯздархо Хажмурадов Iайнди: Ринжаца цхьаьна довш ду гIиллакхаш\nОцу ойланехь цхьалха вац Iаьйнди. Бахархойн юкъаметтигаш, цхьамма варзапца зайлеш а детташ, леррина херйохуш санна хьажам болчех цхьаъ ю Соьлжа-гIалара хьехархо Иразиева Раиса а. Цо тидарехь адамийн вовшашка йолу шовкъ-марзо, уьш тIекаре, чукаре хиларан тIегIа лахдаларан гайтам бу ринжанаш дIадовлар.\nХьехархо Иразиева Раиса: ГIиллакхех хедаш ду вай\nСоьца къамел диначара дуьйцург, кхеташ ма-хиллара, деккъа цхьа ков-ринжа хилла ца Iа. Цара далхориг ду нохчашна дицделла догIу баххаш, вайнаха даима а парз а лоруш, ворхIе а дегара дуьйна схьа лардина гIиллакх-Iадаташ.\nКъаноша дийцарехь. дика го, лулахошна юкъахь хилла ринжа, вайнахалахь дехьа-сехьа волу меттиг хилла ца Iийна, иза буьйса мел Iаьржа хиларх, бIакъажор доцуш, войшашкара хьал-де хаа а,т Iекхача а бер хьажо а йиш йолуш некъ хилла. Вуьшта аьлча вовшийн дегнаш довза, дагара хаа угаре а боца некъ хилла ринжа.\nДовш лаьтта нохчийн гIиллакхаш


ХIокху материалан автор ю "Кавказ.Реалиин" корреспондент Саламова Елена\nХасавюртахь шайн 11-гIа гулам дIабаьхьна Дагестанерчу нохчаша. Цигахь дийцаре деш дара Аухан кIошта шен хьалха хиллачу дозанашкахь юхаметтахIоттор кхочуш дарца доьзна хаттар, яздо "Кавказ.Реалиино".\nНохчашна хетарехь, къаьмнийн барт эгIа мегачу агIор хьал чолхе докхуш ду Дагестанан куьйгалло. Уьш дуьхьал бу шайн латтанашна тIехь логистикан центр йилларна. Цара бехке во Новолакан кIоштан куьйгалхо Айдиев Магомед-Гаджи, цхьаммо еш терго а йоцуш, кIоштара латтанаш совдегаршна дохкарна.\nМеттигера нохчий дагахь бу и сацам юхабаккхийта. Цу Iалашонца латтанаш дохкарна а, Аухан кIошт юхаметтахIоттош новкъарло ярна а дуьхьал митинг дIаяхьа дагахь бу уьш.\nГуламехь дакъалоцуш хиллачу нохчийн диаспоран векало бинчу хаамца, и акци хир ю бIаьста. Аьккхийн жигархой ойла еш бу и митинг, тоьхна хан а йоцуш, дIаяхьарх лаьцна. Цу дуьхьалонан акцина тIехIитта дагахь бу Аухан кIоштарчу ерриг а ярташкара бахархой.\nБолчу хаамца, карарчу хенахь Дагестанерчу нохчийн юкъараллан декъашхойн терахь ду 150 эзар стаг.\nДагестанерчу нохчийн дуккха а хаттарш гулделла цу кIоштахь логистикан центр йилла ойла йолчу совдегаран Исаев Ризванан хьокъехь. Цаьргахь болчу хаамца, и стаг Дагестанехь а, Краснодаран махкахь а хIинцале а гIорасиз хилла маситта инвестицин проект кхочушъярехь. Цундела цхьа а тешам бац, аьлла хета царна, хIинца ша долийнарг цу стага кхачам боллуш чекхдоккхур ду бохучух.\nИсаевс хьехош йолу проект баккъалла а забаре хIума дац. Иза ю вуно йоккха агроиндустрин парк, шена юкъахь агрологистикан центр а, юьртабахаман сурсаташ арахоьцу завод а, туьпахь сурсатийн махбар а долуш. Цу дерриго а дIалоцур ю 3,5 миллиард сом махболу 130 гектар территори. Керлачу юьхьарлаьцначо аьтто бийр бу 7500 белхан меттиг кхолла.\nИсаев ван а ву дуккха а нехан хаттар кхоллало стаг. Иштта, хаьлхо цо юьхьарлаьцна лелош хилла Каспийск гIалан гергахь "Немцойн эвла" цIе йолу юрт кхолларан а, ХIинжа-ГIалахь "Порт-Петровск" гIишлойн комплекс яран а проекташ.\nИ ши а проект кхочуш ца йина. Новолакан кIоштахь санна "Немцойн эвлана" дуьхьалбевллера меттигера бахархой. Цара чIагIдора, юьцуш йолу белхан меттигаш меттигерчу бахархошна кхуллуш яц, ткъа гIишлош ян дIадала дезар ду даьхни кхион латтанаш бохуш.\nКраснодаран махкахь Исаевн проекташ евзачу "Кавказ.Реалиин" хьастано дийцарехь, цигахь юьхьенца цуьнан гIуллакх дика дIадоьдуш хилла, коьртачу декъана совдегаран губернатор хиллачу Ткачевца юкъаметтигаш дика хиларна.\n"Соьгахь болчу хаамца, Исаевн дика юкъаметтигаш яра Дагестанан куьйгалхо хиллачу Абдулатиповца а. Цундела шен бизнес шоръян дагахь вара иза республикехь. ХIинца волчу куьйгалхочо бакъо лур юй цунна гIишлош ян? Иза доккха хаттар ду", - бохуш вара иза.


Малхбузене цабезам хилар алсам даьлла Оьрсийчохь\nЧиллан-бутт 09, 2015\nОьрсийчура «Левада-центро» бинчу талламца, цкъа а ца хиллачу кепара Малхбузенна дуьхьал ойланаш йолуш бу Оьрсийчура бахархой. Иштта 81 процент оьрсий вочу агIор хьожуш ву Iамеркин Цхьанатоьхначу Штаташка. Вашингтонан а, Москохан а мостагIийн юкъаметтигаш ю аьлла хетачу нехан терахь иттозза алсам даьлла Оьрсийчохь кху тIаьхьарчу цхьана шарахь.\nЕвроберте безам боцучу нехан терахь ду оьрсашна юкъахь 71 процент. Евробертана юкъайогIуш йолу пачхьалкхаш Оьрсийчоьнан мостагIий хеташ бу 24 процент оьрсий. Цхьа шо хаьха цу тайпа ойла йолу нах цхьа процент а бен бацара. Цу юкъана 40 процент респонденташна хетарехь, Оьрсийчоьнан Iедалша тоян еза Малхбузерчу пачхьалкхашца йолу юкъаметтигаш.\nОьрсашна Iамерка мостагI хетар хийцалуш дац, ткъа Евробертах а, Украинех а лаьцна йолу церан ойла кхин а телхаш ю аьлла хета «Левада-центран» директоран когаметтана Гражданкин Алексейна. Цо дийцарехь, Малхбузене оццул цабезам хилла бацара оьрсашна юкъахь кхун тIаьхьарчу 25 шарахь.


Инфоурок / Другое / Конспекты / 9-чу классехь нохчийн меттан урок "Кхачаман тIетуху предложенеш"\nпредложенеш синтаксически таллар\nIалашо: Кхачаман тIетухучаьрца йолчу чолхе-карарчу предложенех\nлаьцна Iамийнарг тIечIагIдар. Предложенин синтаксически\nталламаш шарбар. Даймахке безам кхиор.Дешархойн дозуш\nдолу къамел кхиор.\nI. Дешархошка хаттарш:\n- Муьлхачу тIетухучу предложенех олу кхачаман тIетуху предложени?\n- ХIун хаттар хIоттадо оцу тIетухучу предложенина?\n- Муьлха синтаксически гIирсаш хуьлу кхачаман тIетухурш коьртачарах дIахуттурш?\n- Царах муьлхачу гIирсех хуьлу тIетухучу предложенин меженаш?\n2. Толлу цIахь дешархоша кхочушдина шардар.\nI. ДIаязйо предложенеш\nХийламмо йийцина хьо, Кавказан исбаьхьа хазалла. Набаран тар тесча гIенах дуьхьал а туьйсуш, сайн нанна тIаьхьа со беран хенахь ма-велххара, хийла вилхина со хьуна, со вина, со кхиийна болу сан нана Даймохк. Карадац суна дешнаш хьо бийца а, хасто а! Амма цхьана а тайпана ницкъ хир бац хьоьга болу бовха безам сан кийрара башо.\n- Стенах лаьцна дуьйцу хIокху диктанта тIехь?\n- Адамийн муьлха сатийсамаш бу кхузахь буьйцурш?\n- Муха ю автора шен Даймахках ен ойланаш?\n- Шен Даймахке болу безам муха гойту автора?\n- Стеган дахарехь Даймохк уггаре сийлахь, беза, хьоме хилар стен гойту?\nКоьртачу предложени чохь долу дош я дешнийн цхьаьнакхетар дукхачу хьолахь хандош я хандешан форма кхетош йолчарах кхачаман тIетуху предложен иолу. Царна луш долу хаттар цIерниг дожарехь ду.\nI. Хуттурган дешнаша (юкъаметтигаллин цIерм., куцдешнаший).\n2. Бохуш, аьлла бохучу карарчу хуттургаша. М/а: хезна суна, Кавказ Iаламан мохк бу бохуш.\nI. Кхочушдо № I86 шардар, п.49 йоьшу.\nV. ЖамI дар\nVI. ЦIахь б/б. П.49, шардар № I88.\nНомер материала: ДВ-455754


"ХIун а хилла латтахь а, оха шу дIакъовлур ду"\nКъона зуда-майра гIерта шаьш хIуманна а бехке доцийла, наркотикашна шаьшшиъ гена дуйла Iедална дIагайта\nБусалба дине вирзинчу оьрсичуьнца Попов Михаилца гIалгIачо Хамхоева Хадижас маре дира шо совъоьккхуш хьалха. Амма цхьаьна Iойла ца хилла церан массех кIиранах бен, йисина хан яьккхина БуьритIерачу талламан изоляторехь. Наркотикаш лелорна жоьпе озийна и шиъ.\nМихаила а, Хадижас а, церан гергарчара а тоьшалла до ницкъхоша кхоьссина царна зуламе коьчал, бохуш. Шо ду таллам болийна.\nМихаилан дов кхеле кхаьчнехь, Хадижиниг Къилбаседа ХIирийчоьнан прокуратуро юхаталла хьажийна. Бутт хан ю зуда арахецна – кхин лаьцна латтайойла дацара низамехь. Цунна дихкина махкара араяла.\n"Майрачун доттагI волчу, Гуьржийчу даха арадаьллера тхойша"\nДин бахьанехь хьийзадо шаьшшиъ, аьлла хета Поповна а, Хамхоевана а – бусалба дине бевлла оьрсий ца беза Iедална, уьш террористийн новкъабевлла лору.\nЮхьанца дов, шиннан бехк цхьаьна а тоьхна, кхеле кхачо ойла хилла талламчийн. Делахь а, шашахдаьккхина зуьйш ду. Ткъа лаьцна цхьаьна долуш, юкъарчу тоьрмигаш чохь наркотик а карийна.\n"Тхоьга ФСБ-но хIеттехь элира, шаьш "хIун а хилла латтахь а, оха дIакъовлур ду шу", - дуьйцу "Кавказ.Реалиига" Хадижас. – Тхойшиъ Гуьржийчу майрачуьнца Мисарахь дешна доттагI волчу доьдуш дара. Лакхарчу Ларсехь, маьттаза мотт лебина аьлла, доцург а кхоьллина, лецира тхойшиъ".\nХадижас тидарехь, ницкъхошна и шиъ "ФСБ-не дIадала бахьана эшна", царна хIорш Шема баха арабевллачух тера хетта.\n"Административехь лаьцна, Ардонерчу изоляторехь кхебира юьхьанца, Со лацар харцо ю аьллла къастийра кхело", - боху Хамхоевас.\nБуьрийтIерачу изоляторехь шеца харцо ца лелайо олу Хадижига цуьана майрачо.\nСихйина дIахьош ю кхел\nХIора оршоьтан, еарин деношкахь хуьлу Поповн кхелехь ладегIарш. Ткъа материалаш яц, цо зудчуьнга дийцарехь, хIинца а юьззина кепатоьхна а, тIечIагIйина а.\n"Эха шаре даьккхира лаьцна латтор, цхьаъ-м духьал а валийна, леван везаш ву, олура. Ткъа кхеле кхачош а вац и "теш". Наркотикашна тIехь ца карийна пIелгийн ларш, корта бахош долу молханаш лелийна аьлла дац цхьаьнхьа а, ца хааелла наркотик я цIийца а. Тоьшалле балийначу нехан къамелаш ца дозало вовшашца", - дуьйцу Хамхоевас.\nЦо бахарехь, Михаилна тоъал хан а ца елла шена дуьхьалбаьккхинчу бехках долу кехаташ деша. Адвокате юьхьанца елла копи, тIаккха иза машена а хаийна, юьстах а ваьккхина, кхоьссина аравахийтина талламчас. Адвокато арздина оцу хьокъехь, боху Хадижас.\nХIиттийначу материалашкахь дуккха а галморзахаллаш ю, экспертизин кехаташ ца гайтина Михаилна иза йина пхи бутт баьлча бен, талламо яздина, иза реза ца хуьлура цаьрга хьажа, аьлла. Иштта дуьйцу зудчо.\nКIеззиг статистика а\nНаркотикашца доьзначу зуламийн статистико хьал ирча гойту. Бакъо лелоран проблемийн институто гайтарехь, Оьрсийчуьрчу набахтехь бохкучу тутмакхех доьалгIа дакъа ду наркотикаш бахьанехь лаьцна.\nОьрсийчоьнан Инарла прокуратуран портало тоьшалла дарехь, стохка динчу зуламийн терахь дуккха а совдалла лурчахчул – 201,2 эзарна тIера 208,7 эзарне кхаччалц. ХIора итталгIа тутмакх набахтехь кхобу наркотикашца доьзна зуламаш дарна.


Навальный Алексейн Коррупцица къуьйсучу фондо чIагIдарехь, Оьрсийчоьнан Харжамийн Коьрта комиссин декъашхочун Эбзеев Борисан кIентан кIанта Эбзеев Артура Москох юккъехь эцначу петаран мах бу 500 миллион сом. Петар цо эцна шен 4 шо долуш.\n«Дашо чаккхарма» («Золотая миля») олучу куьпахь, Зачатьевскан урамехь ю юьйцу 274 квадрат-метр йолу петар. Эцна иза Эбзеев-жимахчо, документаша бахарехь, 2009-чу шарахь.\nНавальныйс билгалдоккху, петар кIантанна совгIат йина а йоцуш, цо ша эцна хилар.\nПетар эцначу беран денден а, Оьрсийчоьнан Пенсийн фондехь болх бинчу ден а хуьлийла дацара петар эццал ахча, церан алапаш вовшахтоьхча а, боху Навальныйн Фондо.\nШа эцна петар 2013-чу шарахь Эбзеев Артура (8 шо кхаьчна хуьлу цуьнан оцу шарахь) дIайоьхкина, кехаташа дийцарехь, Британин Виргинийн гIайреш тIерачу офшорна. Беро оццу муьрехь эцна Москох махкахь кхин гIишлош.\nЭбзеев Борис ву юридикан Iилманийн доктор, 1991-чу шарахь дуьйна болхбина Оьрсийчоьнан Конституцин кхелехь. Цул тIаьхьа лаьттина Кхарачой-Чергазийчоьнан куьйгалхо, ткъа тIаьхьо юхавеана Конституцин кхеле.\nЭбзеев Артуран бахамаш бовзийтина Навальный Алексей, административан бехктакхаме а хIоттийна, лаьцна ву кху муьрехь.\nЭбзеевгIара цкъачунна комментари ца йина Навальныйн блого бинчу хаамна.


Иразах хадар — Сердало\n22.08.2018 22.08.2018 serdalo@yandex.ru 0 Комментариев\n«Дикадар де водар ма де, мел къахьа дале а бакъдар дIаала». Иттех шу хьалха цхьаннахьа хьоалчагIийна халкъ вIашагIкхийттача метте, нах дIа-хьа къаьстача юхебисача кагийча наха хьехам беш цу дешашца волавелар Сурхо тIара Тоачанаькъан (Баркинхой) Муси Мовла. Уж дешаш аз доаладаьд, дIахо се язде воаллачун ларде овттаде уйла йолаш. Доккха маIан, хоза куц долаш дешаш да уж.\nУкх деношка Буро тIа хилар со ваха. Наьсарерча, йоккхача, мехка вокзалера йодача маршрута лелача газелаца вахар со цига хьал. Со санна кхы а нах бар цу шахьаре болхаш газела чу багIаш а, хьачухувшаш а. Машен хьал ма йизанге тхо Буро йолчахьа дахар. Тхоца вар цу дийнахьа цига хьалвоагIаш 27-28 шу даьнна хургволаш зIамига саг. Керта тIа кепка а туллаш, бе цхьа хьоарчабаь Iаьржа тIорме а болаш, хьан ва, фу саг ва аьнна наха хоаттаргдолаш куц долаш кIант вар из. Сона се Дала кхеллачахой хьалхара вайна саг а вар.\nДолхаш Буро тIа хьал а кхаьча тхоашкара наькъа доагIар дIа а денна газела чура Iодайлар тхо. Шо-шоай гIулакхашка бахар нах, со а вахар сай гIулакха. Айс дихьа гIулакх чакх а даьнна саррахьа ялх сахьат доаллаш со хьатIавеча, тIеххьара маршрут я яхаш латташ яр цхьа галель. Хьалхашкара цхьа моттиг хьа а лаьца со вагIача гIолла, тхьовра аз, кепка туллаш вар яхаш вийца, тхоца наькъа вена зIамига саг вера тхона хьатIа, ший дегIа доал дулуш а воацаш. Халла газелача хьалчу а ваьнна, шийна тIехьашка цхьа моттиг а лаьца, цига Iохайр из.\n— Оффай са Даьла, ма чIоагIа корта лазабаьннаб-кх са. Керта молха йий шуга сагага, — аьнна чубагIарашка йистхилар из.\n— Даьллахьа мичара воагIаш ва-хьогI ер? – аьлар машена дас, согахьа хьа а вийрза.\n— Даьра хац сона-м, — ях аз. – Тхьовра делкъийга хьалвоагIача хана-м гIахьа вар из.\n— О, уж моргаш мел дукха ба хой хьона укхаза хьалъухаш вай кагий нах, шоашта къаракъ малар духьа.\nСо кхы йист а ца хулаш, цо а кхы дош ца оалаш дагIаш дар тхо. Бакъда, газела чу тIехьашкахьа баьгIа кхалнах, даггара лувш цхьа хIама дувцаш бар, шоай базар а, шоаш ийца барзкъаш а, кхыдараш а, дукха хIама дувцаш. ХIаьта тхьовра шийна моттиг а лаьца Iохайна малара кепара вола зIамига саг волавелар цIогIа хьекха.\n— ДIакъовла шоай багенаш! Наьха городе ца а ухаш шоай цIагIа дагIа дезаш ма дий шо. Шоай гIулакх хац шоана, — цаоалаш хIама дитанзар цо. БIеха мотт а бар даггара цу юкъе гIолла кхалнахага бувцаш.\n— Эй, хьо фу де воал? – аьлар, цо леладечох цецваьннача машена дас. – Сацалахь, хоза дац хьона.\n— Даьра дац вIалла хоза-м, — эккхийтар цхьан кхалсаго.\n— ДIакъовла аьннад аз, кхалсага вIалла а гIулакх дац маIа нах болча ле, — юха а царна тIавийрзар из, бувцаш бIеха мотт а болаш.\nСо йистхила велча, хьай Даьла духьа чикъ даьккхе дош ма аллахь цунга, аьлар сога газел лоаллаш волчо. ЧубаьгIа кхалнах 30 шерагара 65 шерага кхоачаш бар.\n— Ай эхь хетаций хьона, хьа ноаной хила мегаргдолаш доккхий ма дий тхо, фу мотт ба Iа тхога лебер. Даьла юкъатIас, со эгIаза йоде цу фоарта чу хIама теха горча хьо вахийтар-кх. ВагIа таккхалча, пайдана доацар ца а дувцаш. – аьлар цхьан йоккхача сага.\nЦигга кIалтIаяьлар вокхун «чоапалг».\n— Дала кIалхарваккха шох, ма во нах да-кх шо. Ма ираз да са шо долхача цIагIа водаш воацаш, — яхаш еппараш а еш, газела чура Iоваьлар зIамига саг.\nШе Iовоалача хана Iоверзавезаш хилар диц а денна, ший корта дIатехар цо наIара санагIан лакхе. Даггара цунга гIаръеш, цох бехкаш доахаш кхалнах а бар. Сона бакъдар аьлча, гIа да моттар сайна гур, хIаьта из бокъонца долаш сурт дар.\n— Ай мегаргдац хьона ишта, хьога цар яхаш хIама мича дар, шоайгада къамаьл деш мара мичабар уж, — аьнна из хьаста велар газела да.\n— ВоккхагIвар, Iа сох бехк ма баккхалахь. Бр-бр-бр-бр, яхаш доккха хIама да цар дер, — аьнна юха а царна чухьежадеш, кхъамаьл а деш, картах бийнаш детташ эгIавича санна хьайзар зIамига саг.\nШий тIорме хьа а ийца, сов чIоагIа маларо вохаваь из теркаш, дIановкъа а ваьнна дIавахар, хIаьта тхо цхьа кхалсаг хьа а ена наькъа дахар.\nХIанз шуга хет аз, хьамсара дешархой, фу де деза цу сага, малагIа таIазар доагIа цун? Нагахьа санна, из саг Iаьдало лоаце, цул цIенагIаи, эздегIаи, дикагIаи саг хургвац. Могавергва из массане а из вовзачар, тIаккха из лаьцача Буро тIарча Iаьдала а, вай Iаьдала а чугIертаргба нах, хьашт доацар да цар леладер, яхаш. ХIаьта саг фу бахьан долаш лаьцав, малагIча гIулакха тIехьа кхистав из царна бала хургбац. Хала хет сона, цу дийнахьа цига из дика пазваккха саг ца хинна. Даьра вар леладеча йовсаралга хьежжа таIазар а даь, меттвоалаве везаш-м. Нагахьа ше менна дале, ший гIулакх да цун из. Ше меттваллалца сатоха, сабар де мегаций, наха кач ухаш пхьарч ийна ца а лелаш?\nГазела дас йоахар уж моргаш дукха хул цига, шоашта къаракъ мала баьхке. Къа деций уж кхебаьчар, вешта цхьан оагIорахьа бехк ба цар, лерттIа шоай дезалхо хьа цакхеварах. Къа да-кх, уж кач а ухаш, цар гIаръеш болча бехк боацача наьха. Из го дезар наха бIарг, кхыдола лоадам боаца гIулакхаш ца а дувцаш.\n← Туризма къонача говзанчий толамаш\nОРИЕНТИРЫ ПЕНСИОННОЙ СИСТЕМЫ →


Динул-Ислам - Хаттаршна жоьпаш - Туьханца дарба лелор\nАссаламу Iалайкум! Вай цIахь лелош цхьа хIума ду-кх. Цхьанна бIаьрг хилча (дукхахьолахь берашна до иза) буй буьззан туьха схьаоьций, тIакка оцу туьханца болу буй коьрта тIе Iутту, дог долче Iутту, ишт кхидIа а, амма и дечу хенахь цара сураташ доьшу, къаьсттана "Фатихьа", тIаккха и динчул тIаьхьа и туьха цхьана йовха меттиге кхуссу (йохъелла плитки тIе масала), тIаккха и туьха иэккха долало, тIох-тIох олий (нагахь санна саган тIаьхь бIаьрг хиллехь). И динчул тIаьхьа дукхахболчара шайна хIинца гIоле хилла олу, лазарш дIадевлла олу, и.кх.д. Магийна дуй иштта стагана хилла болу бIаьрг дIабаккха? Суна цхьа хьадис хезнера примерно иштта маьIна долуш: "аш лохийла бIаьрг дIабоккхуш волу стаг, и бIаьрг дIабоккхучу хенахь цунна заклинаниш хьарам яц нагахь санна царна юккъахь ширк ца хилахь". Ахь хIокху хаттарх кхетийча чIогIа дика хира дара. Хьуна Дела реза хуьлда!\nБIаьрг хиларна а, жинийн хьу хьакхадаларна а, иштта и санна йолчу цамгаршна а дарба дечу хенахь туьха лелорах лаьцна лехча, Iелам-наха цу хьокъехь аьлларг шина кепара карийра суна.\n1) Маликий мазхIабан жайнашкахь дуьйцу, Имам Маликана (Дала къинхетам бойла цунах) дика ца хеттера аьлла, керахь эчиг а, туьха а долуш иштта дарба лелор. Цунна иза дика цахетаран бахьана – шел хьалха хиллачу заманашкахь иза лелош хилла ца хилар а ду. 2) Таханлера цхьаболчу Iелам-наха мегар ду олу иштта дарба лелочу хенахь туьха лело.\nЦерах ву, масала, Шейх IабдуллахI ибн Iабдуррахьман Ал-Джибри́н (Дала къинхетам бойла цунах). Цуьнга дина хилла ши хаттар а, цо цаьршинна делла жоп а дуьйцур ду вай масал далош.\n- Хаттар: "Цхьана адамна бIаьрг хилла хилча, йа жинийн хьу хьакхаделла хилча, йа бозбунчалла лелийна хилча, цо шена цхьацца бецашца а, маьIданашца а кIур туху, хIунда аьлча жинашна и хьожанаш ца еза олуш дуьйцуш долу дела. И хьожа еача цомгаш волчунна паргIато хуьлу олуш дуьйцуш а ду, хуьлийла иза цунна кIур тохарца, йа чохь уьш ягорца. Цхьаболчара поднар (йа диван) тIехьа йа цу буха туьха дуьллу, хьагI ца йо́лийта олий; цхьаболчара хьоштагIаш уллехь йа царна чохь туьха туьссу. И хIума лелош дукха нах бу, даьржина а ду иза. Оцу хIуманийн хьукм хIун ду?" Жоп: "Вон хIумма дац оцу дарба лелорехь. Мегаш долчу дарбанашца (молханашца) дарбе лелор ду иза. Доьххьара дуьйна и бецаш а, маьIданаш а, туьха а лелоре вай хьевсича, дуккха а вайна хаалуш йолчу цамгаршна дарба леладо цаьрца: корта лазарна а, кийрара цамгаршна а, чевнашна а. Жинаш а, шайтIанаш а лохкуш цаьрца дарба лелон ца мага бахьана а дац, хIунда аьлча уьш оцу бецийн хьожанех къехкаш долу дела, муьлхха а боьха хьожанеъ къехкаре терра, цхьадолчу маьIданийн хьожанех къехкаре терра. Ткъа оцу хIуманах бахьана хир ду и цомгаш верг ларваларна, хуьлийла иза кIур тохарца, йа чохь уьш ягорца. Иштта ду хIусамна гонаха туьха диллар а, йа поднар буха диллар а, йа хьаштагIаш йолчахь, йа царна чохь диллар а. И хIума шен бухехь мегаш ду. Цхьаболчара лела а дина иза, цо ларвеш хилар кара а дина царна".\n- Хаттар: "Цхьаболчу наха цIийнан агIонашка туьха дуьллу, цо шаьш жинех а, шайтIанех а лардо аьлла хеташ. Цуьнан хIун хьукм ду? ШарIехь бух болуш дуй иза?".\nЖоп: "Цуьнан бух хилар суна девзаш дац. Делахь а, лелийча пайда беш хиларца доьзна хIума ду иза; туьхано жинех лардеш хила мега цунна гонаха долу адамаш. Жинаш лаьтта бухахь къайладовлалуш ду, адамийн дегIа чу довлалуш а ду, ткъа туьхано уьш дехьа цо довлуьйтуш хила а тарло, шен дуьралла дукха чIогIа хиларна. ХIетте а, хIаваэхь тIемадовлало уьш, иштта хIусам чудахкадала а мега уьш, пенаш тIехула девлла, цундела церах ларвийриг лекха хинволу АллахI бен вац, цундела ас хьехар до, шайтIанех а, церан гIоьнчех а ларвеш ду аьлла дийцина долу вирд-зикр а, доIанаш а дуккха дешарца. Ткъа дика хуург сийлахь АллахI ву!".\nКхин а, Шейх Мухьаммад ибн ИбрахIима а (Дала къинхетам бойла цунах) магийна хилла, рукъйат доьшучу хенахь туьха лелор.\nТIаккха, и туьха оцу балхехь лелор тера ду зайт-даьтта лелорах а, сидр (лотос) лелорах а. И шиъ лелон мегаш хилар а, цо пайда беш хилар а массарна а хууш-девзаш ду. Ткъа цаьршинна а, туьханна а юкъахь башхула яц.\nБакъду, и хIуманаш дарбанна лелочу хенахь хууш хила деза, и хIуманаш бахьанаш бен доций а, дарба дийриг АллахI вуй а. Къаьсттина цу хIуманаша дарба до аьлла хетадалийта мегар дац. Дагар хьаладаьлча молуш долу аспирин санна, цамгарна дарба хиларан бахьанаш ду уьш, хIунда аьлча жинашна церах асар (Iаткъам) хуьлу дела. Цхьаболчара дийцарехь, жинашна туьха ца деза боху, уьш цунах къаьхка боху, ткъа иза иштта хила а йиш ю, шейх Ибн Джибрина ма-аллара.\nЦундела, иштта нийса кхетам хилчахьана, ахь хьайн хаттарехь дийцинчул сов кхин хIума лелош дацахь – туьха керахь долу буй дегIан меженаш тIеIоттар а, цуьнца цхьаьна Къуръан дешар а – иза лело мегар ду, Дала мукъалахь. Амма туьха йовхачу метте кхоьссича, шена дарба лелош волу стаг бIаьрг хилла велахь иза лелха долало бохург – и кхетам хилийта мегар дац, хIунда аьлча туьха лелхарний, адамна бIаьрг хилла хиларний юкъахь цхьаъа зIе яц гуш, муххале а иза цхьа лартIехь доцучу хIуманех тера ду. Цул совнаха, тIулгах доккхуш долу туьха йовхачу меттиг тIетессича даим лелха. Ахь а хIинцца схьа а эцна, йовха цIиййелла пеша тIетессича лелхадолалур ду иза. Цигара схьа а девза, йовхачу метте тесча туьха лелхадоладаларна а, стагана бIаьрг хилла хиларна а, ца хиларна а юкъахь цхьаъа зIе йоций. Ткъа иштта и кхетам ца хилча, и кхетам а боцуш кхосса мегар дуй и дарбанна лелийна долу буйнара туьха йовхачу метте аьлча – и кхетам ца хилчахьана кхераме хIумма а дац гуш цу балхехь, мелхо а, иза лелха доладелча чохь долчу жинашна чIогIо новкъарло хила а тарло, иза ца лайна генадовла а тарло уьш. ТIаккха, иштта и дарба дийриг Бусалба динан дозанаш лардеш хиларца вевзаш хила веза, бозбунчалла лелорца вевзаш хила ца веза, хIунда аьлча, лелориг хIун ду а ца хоуьйтуш цо хьарам дерг лелон мега дела а, бозбунчалла лелочунна тIевахар а, цуьнгара гIо лахар а мегаш доцу дела а.\nБакъду, уггар диканиг а, гIолийниг а, шеконашна генадерг а Суннатехь деана долу дарба ду. Иза доцца дуьйцу вайн маттахь гочдина долчу хIокху жайни тIехь: "Къуръанаца а, Суннатца а дарба дар".\nАмма ахь хьахийна долу хьадис – ахь аьллачу дешнашца а, маьIнийца а иштта хьадис ца девза суна. Цунах тера кхин цхьа хьадис ду, хетарехь иза ду ахь дуьйцург. Имам Муслима дийцина, Пайхамара (Делера салават а, салам а хуьлда цунна) элира аьлла: «Шайн рукъйаташ гайта суна. Рукъйат (еша а, цуьнца дарба лело а) мегар ду, цу юкъахь ширк дацахь». Цуьнан маьIна деш, Имам Ал-Муна́вийс (Дала къинхетам бойла цунах) аьлла: «Ширк дацахь» бохург: цу юкъахь бусалба баххашца догIуш доцу керстаналлин кхетам хуьлуьйтуш долу хIума дацахь, йа ширкан охIлу болчу нехан къамел дацахь бохург ду, ткъа иза хьарам ду. Цундела ца магийна Iелам-наха Iибрий маттахь а, сурйа́ний маттахь а яздина долу рукъйат, иштта шен маьIна девзаш доцу кхидерг а, цу юкъахь и (хьарам дерг) хиларна кхерам болу дела. Ибн Хьаджара аьлла: «Цхьабарт хилла хIума ду рукъйат деша мегаш хилар, кхо биллам кхочуш хилча: иза лекха хинволчу АллахIан Къамелаца хилар, йа Цуьнан цIерашца, йа Цуьнан сифаташца хилар; иза Iаьрбийн маттахь хилар, йа шен маьIна девзаш долуш хилар; рукъйато ша́-шах Iаткъам бо аьлла кхетам ца хилар, мелхо а цунах хуьлуш дерг лекха хинволчу АллахIан кхелаца а, ницкъаца а ду аьлла тешна хилар». Ткъа и кхо биллам уггар коьрта биллам – юкъахь ширк ца хилар – ларбан хIиттийна билламаш бу.\n01.01.2010 - 1431.01.15\n Имам Ибн Iабдил-Барр, "Ал-Истизкар", 8/412; Имам Ал-Къаро́фий, "Аз-ЗахирахI", 13/306; Имам Ас-Со́ви́, "Хьашийатус-сови Iалаш-шархьис-согIир", 11/293.\n Шейх IабдуллахI ибн Джибрин, фатва № 4788; кIеззигчу хийцамца.  Шейх IабдуллахI ибн Джибрин, фатва № 11846.\n Шейх Мухьаммад ибн ИброхIим, "Фатава ва росаил аш-шейх Мухьаммад ибн ИброхIим", 1/80.\n Имам Ал-Мунавий, «Файдул-къади́р шархьул-джамиIис-согIир», 1/713.


"ДАЙМОХК" ХАЛКЪАН ТЕПТАР ДУ | Информационное агентство "Грозный-Информ"\nВс, 22 мая, 21:23 Пишите нам\nГлавная » НОВОСТИ » НОХЧИЙН МОТТ » "ДАЙМОХК" ХАЛКЪАН ТЕПТАР ДУ\nОха, схьахетарехь, пхоьалгӀачу йа йалхалгӀачу классехь доьшуш долчу хенахь ду-кх иза. Тхайн Дена (Дала декъалвойла иза) суьйранна балхара чувеача ламаз эца гӀирс охьахӀоттош Ӏедал дара сан. Учахь ламаз оьцуш воллучу цунна тӀехӀоьттина, «Дада, хьажахь, кху «Ленинан некъ» газета тӀехь йаздинчуьнга! Вайн махкахь кху кӀиранах некъан бохамехь оццул стаг лазийна, оццул вийна аьлла йаздина ма-ду!» – элира цуьнга.\nДадас: «Гой хьуна, газет дешча хIума хаьа хьуна. Деша ахь. Бакъ доьшу, доьшуш хила хьо. Тхан ца хилла и аьтто. Деша лууш волчунна газет а, книга а карор йу»,– аьлла, дог-ойла ир-кара хӀоттийра сан.\n80-чу шерашкахь, тхан бераллин заманахь, адам машенах далар хӀинца санна цхьа могӀарера доцуш, чӀогӀа тамашийна, боккха бохам лоруш, наггахь хуьлуш дара. Иштта, делкъа хан хуьлуш вилспет хохкий газетийн а, журналийн а цӀов бохьуш вогӀучу почтальона деанчу царна йукъара нохчийн маттахь долу «Ленинан некъ» газет гергара хетта, иза сайн дахарехь дуьххьара дешар иштта нисделира сан. ХӀинца долу «Даймохк» газет дара иза.\nНохчичунна ша бусалба хилар деза совгӀат дуй хиъча, цунна тӀаьххье йогӀу сийлаллаш «тхан дай», «тхан мохк» боху ши ниӀмат ду. Даймохк, дайх бисина мохк, вайн ворхӀ да ваьхна-лелла мохк. Царах дисина хӀума сийлахь а, деза а хетарна тоьшалла ду вай вешан махках Даймохк алар. Кхечу меттанашкахь дац шен мехкан цӀе дайшца доьзна цӀе тилларан ламаст. Масала, Родина, иза адам дуьнен чу ваьлла меттиг йу бохучу маьӀнехь бен дац. ВаллахӀи, вай хама бича, пусар дича, массо а агӀор оьзда мел дерг ду вайн дайх дисинарг.\nДайн ларамна махках Даймохк алар а, нанойн безамна нохчийн маттах Ненан мотт алар а тоьар дара, да-нана, хьаша, лулахо, доттагӀ лараран гӀиллакхаш ца дийцича а!\n«Даймохк» газет иза – 99 шо дузуш долу халкъан тептар ду, вайн халкъо лайначу халонашна къуьрдаш деш, хене дийлина долу. Нохчийн къоман йаздархойн пхьоха а, пхьалгӀа а хилла лаьттина «Даймохк».\nКхузахь къахьегна нохчийн къоман литературин дозалла ларалуш болчу йаздархоша, поэташа, журналисташа.\nНохчийн халкъаца махках а даьлла хӀара, йуха, бовхачу махка сатесна догӀу чӀегӀардиг санна, цӀа а деана!\nТахана а Делан къинхетамца могаш-маьрша бу, вайн халкъ Казахстанан а, ГӀиргӀизойн а мехкашкара цӀадирзича дуьххьарлера номер вовшахтоьхначу тобанах болу, нохчийн къоман журналистикин ветеранаш, Нохчийн Республикин хьакъболу журналисташ Магомаев Салавди а, Магомаев Леча а, Кагерманов Докка а.\nДала хӀокху газетан беркатца дукха адам довзийтина суна. Хьалха телевизор чохь бен гина йоцчу меттигашка а кхачийна со. Белхан накъосташца дуккха а дика-вуон а декъна. Бакъду, хьан махкахь мел долу хӀума оьрсийн маттахь хуьлуш хилча, иза нохчийн маттахь гайта дезачу журналистийн болх банне а атта бац.\nГазетан коллективаца 2006-чу шарахь дуьйна йу со. Белхан хӀора накъост ца хилча йиш йоцуш хилла а ву. Дала мукъ лахь, доӀанашкахь бу кхузахь бевзина, хӀинца бакъдуьненахь болу Яхъяев Хьасамби, Алиев Ӏаьлви, Дашаев ШаIрани, Шовхалова Марет…\nВайн ларамечу Дадаев Сайд-Хьасана ма-аллара, нийат цӀена дерг бен Iалур вац иттаннаш шерашкахь къоман мотт Ӏалашбечу газетехь.\nТхо кӀезиг делахь а, долуш а ду, тхан нийатийн коьрта теш АллахӀ а ву.\n«Даймохк», Дала оьмар йахйойла хьан! Нохчийн нах болу нах мел бу, шеко йоцуш, хьо дехар а ду. Шен маттах, махках цаваьшнарг йа Дала а, йа наха а лорийла дац. Дала деллачу диканна хастам бан тӀаьхье кхуьийла вайн! Дала шен дуьхьа лорийла нохчийн мотт зорбане боккхуш аш хьоьгу ондда къа!


Cеменов Александр, "Тоьар ду Канзас кхабар" эшарца питана даржадечу "Рабфак" рок-тобан куьйгалхо\nЯ нохчий а, я кавказхой а бац "Тоьар ду Канзас кхабар" эшаран дешнашкахь хьехош. Амма видеогайтаме йиллинчу цо хаддаза гойту нохчий а, дагестанхой а, гIалгIай а хелхабовлуш, гойту цара ирх герзаш кхуссуш а, зуда ялийначохь машенаш вовшахъетташ а.\nТIаьххьарчу хенахь оьрсийн нацисташа хьалхатоьтту «Тоьар ду Кавказ кхабар" бохуш лозунг ца хезначо цкъа а кхетор дацара и эшар хIунда халонга яьлла кавказхошна. Эшаро далхадо, цхьа шайх, оьрсех, боцчу наха, шайна юкъа а баьржина, шайн дахар хIаллакдеш ду бохуш. И нах "бандидаш" а, "шобла" а ю боху Рабфако.\nДуьххьара, оцу эшаро къаьмнашна юкъа питана туьйсу аьлла, тидам бинарг ву Оьрсийчоьнан коммунистийн партийн Нохчийчуьрчу декъан куьйгалхо Ахматов Мохьмад. Цо Маршо Радиога дийцира шена цатайнарг хIун ду.\nАхматов: «Иза дерриг а хIун ду аьлча, иза - провокаци ю. Кхин мел провокацеш йийр ю и йиш локхучу артисташа, хууш дац. ХIинцалц церан эшаршка а хьоьжуш, велла со, амма ас ойла йича, бакъболу расисташ бу уьш, фашисташ бу а ала мегар ду».\nЮ-Тубехь яьржинчу оцу эшарна тIедихкинчу суьрташ тIехь дукха чIогIа тидам тIебохуьйтуш ду, зуда ялийначу меттигашкахь кавказхоша машенаш вовшахъетташ хиларна. Иза цхьа акхалла санна гойту клипан авторша, боху нохчийн политико.\nАхматов: «ХIора къоман шен-шен цхьацца гIиллакхаш ма дай. Кавказан къаьмнаша зуда ялийначохь говраш хохкуш хилла, шайн хьуьнарш гойтуш. ХIинца говрийн меттана машенаш ю. Кхечу къаьмнаша зуда ялийначохь, къаркъа а молий, батош йохайо. Соьга хаьттича, машенаш йохор тоьлу, батош йохочул».\nАхматов Мохьмадна хетарехь, и тайпа эшарш язъечарна а, уьш дIаолучарна а тIехьа лаьтта Оьрсийчоь йохо лууш хьийза ницкъаш.\nГIараяьллачу клипан автор ву Рабфак тобан куьйгалхо Семенов Александр. Ша ца кхета боху цо, кавказхошна хIунда новкъа ю и эшар, цигахь "Кавказ" дош хиллане а ца хилча, юьйцург Канзас хилча.\nСеменов: «Оцу эшарехь цкъа а хезаш дац "Кавказ". Я видео а тIеоза а мегар дац оцу эшарна, цхьа ассоциацин бух тIехь бен. Артистийниг уггаре баркалла доцу хуьлу болх бу. Иза а аьлла бехказвала а ца гIерта со. Тхайна ала луург а, ала гIиртинарг оха аьлла даьлла».\nКанзас хьахийча, ахь Кавказ юьйцийла цхьанне а хуур дац аьлла хьо хеташ велахь, муха, маца, хIун бух болуш дагадеана хьуна и йиш язъян а, цунах клип ян а, хаьттира Маршо Радионо.\nСеменов: «Цкъа а хууш ца хуьлу, я ала а ца ло, хIун бахьана дара йиш язъян. Амма, эшарехь а, оцу клипехь а гойтушдерг ду юккъараллехь лаьтта хьал. Оха мел язъе эшар дахарера схьаоьцуш ю, юккъараллехь лелачу хьоло хIоттийнарг ду оха гойтуш».\nКанзас а, Кавказ а юзо оьшуш дац бохучу ницкъийн и ший а лозунг цхьана йогIуш хилар даре ца дечу музыканта Маршо Радиоца шен хиллачу къамелехь некъ баьккхира шена, пачхьалкхехь лаьтта хьал бехке а деш, ша цIанвала.\nХIунда ца лоькхура аш эшарш, Нохчийчохь, шуна деза хета миллиардаш долларш а дойуш, къиза тIемаш Оьрсийчоьно бечу хенахь, аьлла, шега деллачу хаттарна ишшта жоп ло «Рабфак» рок-тобан куьйгалхочо.\nСеменов: «Оцу хаттарна ас ишшта жоп лур ду: юккъаралла йист а ца хуьлуш Iаш яра, стохке кхаччалц. Даима а бист а ца хуьлуш Iийначу наха стохка гуьрахь гуламаш буьйлабелча, хина дуьхьал йоллу чIинг йоьхча санна, дийца долийра шайна луург. Иза историн цхьа агIо ю. Ас даиманна дийцина, и нохчийн тIемаш бина ахча декъархьама, бохуш. Иза оьшуш дацара, ян оьрсашна а, я нохчашна а. Ас даима а баьхна, бохур а ду, дика политик а кхераме ву хьерадевлачу жалийн тобанал».\nНохчийн коммунистийн лидер Ахматов Мохьмад говзанчашка "Рабфако" лекхначу эшаран мах а хадабайтина, церна зераш бухе а дехкина, кхеле вала дагахь ву, рок-тоба оцу эшарца нохчийн а, кхечу кавказхойн сий дайа гIерта аьлла.