Тергамзалла а, манипуляцеш а. Политолог - Оьрсийчуьрчу меттигерчу харжамех лаьцна\nОьрсийчоьнан исторехь дуьххьара хилла кхаа дийнан харжамаш – Гезгамашин-беттан 11-13-чу деношкахь лаьттира уьш. Харжамийн коьртачу комиссин куьйгалхочо Памфилова Эллас дийцарехь, коронавирус яржарца доьзна дара оцу кепехь харжамаш дIабахьар. Ткъеха гергга регионашкахь губернаторш бара хоржуш, иттех сов регионашкахь – меттигера парламенташ, ткъа мехкашкарчу гIаланашкахь –гIалийн кхеташонаш а, миниципалитетан куьйгалхой а, яздо Карарчу Хено.\nРегионийн тIегIанашкахь массаехьа а тоьлла "Цхьааллин Оьрсийчоь" – ца дезна харжамийн шолгIа го дIахьа а: цхьаболу губернаторш бисина шайгарчу даржашкахь, кхиберш хаьржина дуьххьара. Керла хаьржинчу губернаторшна хьалххе тIекарлонаш йира Кремло, царах цхьаболчарна 80% сов тесна кхаьжнаш. Амма оцу юкъанна, харжамийн каппашкахь, комиссешкахь "маьршша лийлира харцонаш", аьлла ду харжамхойн бакъонаш тергалъечу "«Аз» ("Голос") боламо дина дIахьедар.\nОппозиционера-политика Навальный Алексейх кхоьллинчу "Хьекъале харжам" стратегин мелла а аьтто баьлла Новосибирскехь а, Томскехь а. Цигахь тоьлла меттигерчу Навальныйн штабийн куьйгалхой – Фадеева Ксения а, Фатеев Андрей а.\nЦхьаболчу губернаторийн муха баьлла лакхарчу жамIашка кхача аьтто, стенна тоьлла Новосибирскера а, Томскера а Навальныйн го, стенна ца баьхна толамаш оппозицино кхечу мехкашкахь – оцу хьокъехь Карарчу Хенан къамел хилира политологца Крашенинников Федорца.\n— Регионийн ворхI куьйгалхочунна белла наха 80% сов кхаьжнаш. Цхьайолчу регионашкарчу губернаторийн харжамашкахь тIех лакхара терахьаш даьхна, кхаьжнаш шолгIа таса безаш нисделарна кхоьруш, яздира ахь Фейсбукехь. Стенна го хьуна иштта?\n— Куйга яздина и терахьаш аьлла ца хета суна, компани йоьдуш даьхна уьш. Харжамашкахь кандидаташ бацара цхьацца бен. ШолгIа кандидат мехала ву хьалхарчул а – шиъ хилча, цара ларбо харжамаш вовшаша лело тарлучу харцонех. Нийсачу харжамашкахь къовсам хуьлу, конкуренци хуьлу, нах алсам кхаьжнаш тосу лидер а хуьлу, цул тIаьхьавуьсий, оьшург а хуьлу.\nТкъа вайн кху Оьрсийчохь тамаше сурт лела: веккъа цхьа лидер хуьлу, шеца къовсалуш цхьа а воцуш, ур-атталла битамаш а ца хуьлу, кхиверг цуьнца яхьеваьлла моттийта а. Я цуьнца къовса лууш цхьаъ ву алийта а. Цунах олу ас "терахьаш дахар".\n— Ткъа муха аьтто болу и хьал хIотто?\n— Вуно атта: кандидаташла язво моттаргIанна, барт а бой, къовсалур вац, кеп лелор ю, олий, бакъ конкуренци хуьлуьйтуш яц, къовсабала таро йолу оппоненташ ца буьту харжамашна юкъа. Оьрсийчуьрчу харжамашкахь оппозицин кандидатийн ахчан ресурс, спонсораш хуьлуш бацар-м дийца а ца оьшу. Iедало шена оьшучу наханна дуьхьал цхьа а ца волу хьал хIоттийна.\n— Навальныйн тобан аьтто баьлла Новосибирскан а, Томскан а гIаланийн кхеташонашка кхача. Муха мах хадабо ахь "Хьекъале харжам" стратегин?\n— Волковс нийса аьлла: "Хьекъале харжамо" дахар самадаккха мега, гIодан тарло цхьанна, амма цо дакъа сама ца доккху. Аьлча а, политикан дахар доцчохь, оппозици йоцчохь, гуш ду, "Хьекъале харжамо" а ца кхачийна пайдечу IамIашка. Амма меттигашкахь барт хиллачохь, нах тобане гулбеллачохь, харжамхошка Iалашо дIакхачийначохь гуш ду, хилла пайда.\nИнтернетехула агитаци йора аьлла, нах телевизоршна хьалха, диванашна тIехь Iахкарх хир дац гIуллакх. Шайн-шайн меттигашкахь балакхочуш нах бацахь, хир бац толамаш.\n— Кхаа дийне харжамаш дIабахбар – муха мах хадабо ахь оцу технологин?\n— Иза маьттаза технологи ю, мел эшна хьал латтахь а, "Цхьааллин Оьрсийчоьнна", цуьнана кандидаташна шайниг чекхдаккха некъ ло цо. Губернаторшна оццул яккхий проценташ яха аьтто бо деношца бахбеллачу харжамаша. Атта ма ду, цхьана дийнахь кхаьжнаш а тосуш, шина дийнахь декъазчу гIутакхаш чу луъург таса. Я и хьал зен, талла йиш а ца хуьлу дукха хьолехь. Цунах пайда а бина шена Iедало.


Дуьнен чохь дика вевзаш волчу Францин яздархочо Антуан Экзюперис «Жима Эла» дийцарна т1ехь дукха юьйцу адамо шегахь товш йоцу мекарло лелор бахьанехь цуьнан сий лахдина гойту меттигаш.\nМасала, цо боху: «Тамашийна адамаш ду-кх хьуна и баккхийнах. Ахь д1огахь, цхьанхьа цхьа ц1а ду, шена гуонаха хаза уьйт1е а, зезагех яьккхина ученаш а йолуш алахь, иза иштта муха хир дара техьа аьлла, сурт ца х1оттало цаьрга, амма ахь цаьрга, духкуш 100 эзар франк доьхуш доккха ц1а ду олий, цхьа а хало йоцуш, цуьнан васт б1аьргашна дуьхьал х1утту царна. Массо а х1ума ахчанца дуста 1емина бу баккхийнах».\nВуьшта, бокъалла а х1ун доьхур дара техьа, гуонаха юьйцина керт а йолуш, уьйт1ахь таь1ина баьццара бай а болуш, учахь йоьг1на утармаш а йолуш, хаза, оьзда схьагуш болчу нохчийн кхерчах, нохчийн ц1ийнах? Нохчийн кхерч бан а буй техьа я эца а, я бита а нохчийн махкахь бисина?\nТахана, вайн заманахь, даккхийдеш, цецдуьйлуш хьоьжу вай ширачу б1аьвнашка. Вайн дай баьхна х1усамаш д1ахеръелла вайх, амма, иштта д1айоьдучу замано я айаелла т1ейог1учу цивилизацино доь дойуш ду нохчийн аматехь динчу ц1енойн.\nЦхьа зама йог1ур ю-кх, вайн раг1 д1аяьлча, 20-чу б1ешарахь вай даьхна х1усамаш муха яра техьа хоьттуш, хаа лууш.\nХалахета, тахана нохчийн адам д1ахерлуш ду нохчаллех. Ков-керт, кхерч, ахча, духар, мотт, г1иллакхаш - царех цхьа а ца дисна юьхьанца ша хиллачу хот1ехь.\nДийца х1ума дац, амма, дагахь а доцуш, нохчийн х1усам яйча, б1ешерийн тийналла йохош, оьзда аьзнаш, хьешийн маршаллаш, дай-наной боларш дуьхьал х1уьтту шашаха.


Хьарам ахча? "Ахмат" клубан спонсор - букмекерийн контора\nКадыров Рамзан маьждигехь (архивера сурт)\nНохчийчоьнан куьйгалхочо Кадыров Рамзана ша ларамбеш хIоттийна президент волчу футболан "Ахмат" клубана магийна бусалба динехь магош доцу ахча. Американ санкцеша къоьлле кхачийначу "Ахмат" клубанна ахча дала долийна букмекерийн PariMatch конторера – ткъа хьарам ларало исламехь спортан кхаьжнашкахула гулдина ахча.\nБукмекерийн контора "Ахматна" ахча дала йолаеллийла хаийтинарг ду оппозицин 1ADAT телеграм-канал. Цо гайтина шен агIонехь "ахматхойн" футболан кучамашна тIетоьхна логотип - ишта коч совгIатйина Кадыровна а.\n"Шовкъе ловзаршна кхаьжнаш а туьйсуш доккху ахча хьарам ду бусалба динехь. Хуьлда иза футбол, ММА, нардаш, картанаш, я кхидерг. ХIунда аьлча, ловзучунна ца хаьа ша ахча доккхур ду я иза шегара дIадоккхур ду: цхьаммо дIаоьцу, вукхуьнгара дIадоккху", – элира Кавказ.Реалиица къамелдеш Ниццерчу бусалбанийн ассоциацин президента Магомадов Рамзана.\nКорта бахош долу малар, шовкъе ловзарш, цIуй, палтасар – Иблисан боьхачу гIуллакхех ду, боху КъорIано.\nКадыровна КIорIан девзаш хилар кхушеран Товбецан-баттахь билгалдаьккхира Аш-Шафии имаман мазхьабан коьрта шейх ларалучу Аль-Азхар университетерчу Iеламчас Iабдель-Iазиз аш-ШахIавис, чIагIдо Нохчийчуьрчу официалан хьасташа. Мехкан куьйгалхочуьнга цуьнан хьехамчехула иджаза даийтина шайха дийцарехь (иджаза – шафиитийн мазхьабехь адамаш Iамо бакъо – ред.).\nБилгалдаккхар: Кадыровна иджаза даларх йолу информаци бакъхилар къасто аьтто ца белира Кавказ.Реалиин. Аш-ШахIавис цхьа кехат яздеш геннара гойтуш видео ю, амма цу чохь къасташ дац документа тIера йоза, ша кехат геннара гойтуш бен дац. Амма Iаьрбийн хьасташ ца карийра редакцина, хала ду иджаза Нохчийчоьнан куьйгалхочунна делла хилар билгалдаккха, яц оцу хьокъехь информаци Ал-Азхар университетан сайта тIехь а. Шайхан аш-Шахавин яц агIонаш социалан машанашкахь, ткъа цуьнан дешархоша шайн телеграм-канале дехкинчу хьехархочун къамелашкахь ца карийра редакцина "Нохчийчоь" дош.\nИза доцуш, 2019-чу шарахь дуьйна ву Дуьненаюкъарчу Исламан лигано "Исламан турпал" цIе тиллина, паелстинахоша елла цунна "Къудсан Седа" орден, Нохчийчуьрчу муфтиято елла "Ислам динна гIуллакх дарна" 1-чу даржан орден.\n2014-чу шарахь Кадыровх вира Соьлжа-ГIаларчу Кишин Кунта-Хьаьжин цIарах йолчу Оьрсийчоьнан исламан университетан ларам болу профессор. Делахь хIинца вац иза оцу доьшийлан педагогийн могIара язвина гойтуш.\n2012-чу шарахь Кадыровн цIе яьккхира, иза Везачу Мохьаммад Пайхамарца йоьзна хазанаш шегахь кхобу стаг ву аьлла. ХIеттахь делира цуьнга бусалбанийн дезачу маьждиган Кхаабин шира догIанаш – оцу хьокъехь дехха дийцира Оьрсийчуьрчу прессо.\nОццул деза сий дина волчун цIарах деш маьждиг ду Соьлжа-ГIалахь тахана. 202I-чу шеран Дечкен-баттахь васт-ботт лаьттах йоьллина иза дендолчу меттехь.\nШех леррина турпал винарг\nОппозицехь волу нохчийн блогер Абдурахманов Тумсо цец ца волу "Ахматна" спонсор яьлла хьукмат хьарам ахча доккхучех хиларх. Цо дагадоуьйту Кадыров вазвина вийцарна бухахь ледара лард карош хилар.\nЗен воьлча карош дерг ду и массо а Кадыровн цIерш, даржаш фейкаш хилар\n"И керла хаам вуно богIуш бу Кадыровца, цуьнан массо а цIерашца - "латторхо", "кхабархо", "агIонча" иштта дIа кхин а. Зен воьлча карош дерг ду и массо а Кадыровн цIерш, даржаш фейкаш хилар. Боксан мастер – фейк. Экономикан Iилманийн кандидат – фейк. ТIемало – фейк. СагIанаш дийриг – фейк. Цундела букмекерийн контора а ю Кадыровн Iедалца йогIуш", – элира Абдурахмановс Кавказ.Реалиига.\nРИА "Новости" агенталло хIоттийначу Кадыровн биографино бахарехь, иза баккъал а ву спортан мастер, 2000-гIа шо тIекхаччалц цо "дукха дакъалецна боксан къовсадаларшкахь". Амма "Московский комсомолец" газетерчу журналиста Речкалов Вадима 2007-чу шарахь хеттарш дира Къилба федералан гонерчу спортхошка, бара царалахь Кадыровн хенарнаш а – цара, шайна хезна яц боксеран Кадыровн цIе, бохура. Цу тIе, спортан мастер хуьлийла дац, къовсадаларшкахь финале а кхаьчна, цо тоьлла болу спортхой эшийна бацахь – иштаниг диссане а дуьсийла дац тергамза.\nЭкономикан Iилманийн кандидат хIоьттина Кадыров 2006-чу шарахь, диссертацин тема ю "ГIишлошъяран коьртачу декъашхоша юкъаметтигаш билгалйохуш бинчу бертах эвсара урхалла дар" ("Оптимальное управление договорными отношениями между основными участниками строительного производства").\nТкъа 2011-чу шарахь Кадыровх хилла экономикан Iилманийн доктор, яздина диссертаци: "Нохчийчоьнан гIишлошъяран агIо меттахIоотарх а, кхиорах а урхалла дар" ("Управление восстановлением и развитием строительной отрасли Чеченской республики"). Экономисташа критика йира оцу балханна, бохура, "тоьшаллаш доцу информаци ю цуьнца сов дукха". Бакъду, физикан-математикан Iилманийн докторна Ростовцев Андрейна кара а ца бира и Iилман болх бибиотекашкахь.\nНохчийчоьнан куьйгалхочун тIеман хьунарех лаьцна дуккха а дуьйцу цуьнан гоно а, цо ша а, Оьрсийчоьнан президента Путин Владимира а. 2019-чу шарахь президента бохура, Кадыров ша "гIерта дIаьндаргашна буха", цо дакъалоцу тIемалошна дуьхьал дIахьочу леринчу операцешкахь, цунна йогIуш ю "Оьрсийчоьнан Турпал" цIе. Шен "доьналлах" лаьцна Кадыровс ша алссам дуьйцу. Яздина оцу туьйранех лаьцна Кавказ.Реалиино а.\nОцу туьйранех самукъане ду цо ша дийцинарг: гIодаюкъах йихкина мина а йолуш, иза гучу шайна ваьлча, цунах къаьхкина, 1500 тIемало дIасавадар; Кадыров вуьйриг ахча луш хилла хилар – цхьана дийцаршкахь - 0,5 миллион, вукху дийцаршкахь – 2 миллион Американ доллар; шеца цхьа тапча бен а, я накъост а воцуш, тIемалойх яьккхина лаьттачу Бена чу Кадыров вахарх, тIемалой цуьнга шайна къинхетамбар доьхуш хьийзарх, иштта дIа кхин а.\nКадыров Рамзана сагIанаш дарх долчуьнца а ю шалхенаш. Кавказ.Реалиино бинчу талламаша гойту республикехь Кадыров Ахьмадан цIарх йолчу фонданна (цуьнан президент ю мехкан куьйгалхочун нана Кадырова Аймани) тIеязъеш йолу дукхахйолу проекташ ю федералан бюджетерчу ахчанах еш.\nКадыровс бусалба дин лардарца а ю шеконаш. 2019-чу шарахь СаIудийн Iаьрбийчоьно веза лоручу муфти ибн Баз Салехьан кIентан кIанта бехк биллира Кадыровна дин харц кхеторна, аьшпаш буьттуш леларна, ткъа ша Нохчийчу веъна волуш гайтира шегара цабезам кху дешнашца: "Суна дегаза ду уллехь [Кадыровца] хиина Iан". Британерчу шайха Димашкыйя Iабдуррахьмана а емалйина Кадыровн идеологи шен къамелашкахь ютьюбехула, цо шеконе диллира иза Дела цхьаъ веш хилар.\n"Ахмат" - пекъар?\nКхушара клуб дуккхаза а литкъина шена ахча тоьуш дацарх далхош. Дерриг а доладелла Американ Цхьаьанатоьхначу Штатийн финансийн министралло 2020-чу шеран ГIура-баттахь кхайкхийначу санкцешца (Магнитскийн тептара яьккхина иза а, изза цIе йолчу латархойн клуб а, Кадыров Ахьмадан цIарах йолу фонд а – кьуйгаллехь болу нах адамийн бакъонаш хьоьшуш леларна).\nОхан-баттахь Пачхьалкхан Думерчу спортан комитето кхайкхам баржийра Оьрсийчуьрчу компанешка, Iедале "Ахмат" клубна хенера йийла гIодар доьхуш. Санкцешна кIел клуб нисъялар дара бахьана, депутаташа дийцарехь.\nАрахьарчу компанешца гергарло ц алела, ур-атталла Словакеар эцначу футболхочунна Альмаши Ладиславна алапа латто а таро яц шайн, бохура клубан коьртачу тренеро.\nСанкцеш ю лелаш клубан куьйгалхошна дуьхьал а. 2020-чу шеран ГIуран-баттахь Британино шен санкцийн тептара ваьккхина клубах жоп лучех волу Нохчийчоьнан парламентан спикер Даудов Мохьмад – республикехь адамийн бакъонаш хьешарна.\nКлубан лараме президент волу Кадыров Рамзан а ву шен доьзалхошца цхьаьна Американ Цхьаьанатоьхначу Штатийн Пачхьалкхан Департамента санкцийн тептарахь 2020-чу шеран Товбеца-баттахь дуьйна. Кхидерг доцуш, цунна бехкедо махкахь нах таIзарна кIел латтор, йина кхел а йоцуш хIаллакбар.\nКлуб къоьлло хIалакъеш ю бахахь а, Нохчийчуьрчу лаккхарчу хьаькамашна карадо хьаш доцчу гIуллакхашна дохка миллионаш. Масала, Соьлжа-ГIала кхойкхура цара "Ахмат" клубехь шен тIаьххьара латар гайта говаьллачу дагестанхочуьнга, ММА-латархочуьнга Нурмагомедов Хьабибе, лур ду бохура 440 миллион сом.\n"Дадала ахча долуш ду", – билгалдаьккхира оцу муьрехь клубан лигин вице-президента. Хаттар хIоттало тIаккха: гIуллакхаш оццул ледара а ца хилча, стенна доьхуш ду шовкъе, къехьа ловзарш латточу букмекерашкара хьарам ахча?


Набахтерчу Тумгоев Тимурера хьал-де хаа аьтто бац гергарчийн\nСаратов-махкахь набахтехь хан токхучу БуьритIерчу Тумгоев Тимур латточу меттигах а, цуьнгарчу хьолах а йишина хаийта дуьхьал бевлла федералан таIзар кхочушдаран урхаллехь (ФСИН), Тумговен шен лаам бу ишта аьлла, билгалдоккхуш. Саратовн кIоштарчу ФСИН-ера кехат кхаьчна Тимуран йишига Тумгоева Марине оцу кепарчу хаамца, яздо "Кавказский узел" интернет-ресурсо.\nКехатан чулацамехь ду, Тумгоев Тимур "дуьхьал ву" шех лаьцна информаци йишига дIахаийта: ша волчу меттигах а, шен могушаллех а. Цундела шен вешех дерг хаа лучу йишин Тумгоева Маринин дехар кхочушдойла яц аьлла.\nМаринас дийцарехь, тIаьххьара шен вешица къамел хилла цуьнан Стигалкъекъа-беттан 21-чу дийнахь, хIетахь дуьйна цуьнгарчу хьолах лаьцна хаа йиш йоцуш ю иза.\n"Вон низам талгориг ву" аьлла, дIакхайкхийна Тумгоев Саратовн кIоштарчу кхечу "шогачу набахте" дехьавоккхуш ву аьлла, хезнера цунна хьалхо.\n"Иза ган тIедуьтуш а дац тхо, цунна хьакъ дац боху, гIад дайча ангали дуьхьал а долуш бен гойтийла дац бохура", - дийцина Тумгоева Маринас "Кавказский узел" гIирсан корреспонденте.\nШа Балашов яха дагахь ю тIедогIучу кIиранчохь, набахтен хьаькамна тIе а кхаьчча, шен ваша гайта аьлла, дехар дан, боху цо.\n"Бакъоларъярхо Юсупова ПатIимат хир ю соьца. Дегайовхо ю сан, куьйгалхочунна тIе а кхочур ю, айса арабаьккхина некъ кхиамца кхочуш а хир бу аьлла", - дIахьедина Тумгоевас.\nОцу юкъанна, Тумгоев Тимуран адвокато аьлла ресурсе, кест-кеста къамел хуьлу шен цуьнца, тIехьаьжна вон вацара иза аьлла.\nМаршо Радионо яздира, 2018-чу шарахь Украинано Оьрсийчоьне Тумгоев Тимур дIаваларх. Оьрсийчоьнан ФСБ-но бехкевора иза Шемахь Асад Башаран ражна дуьхьал тIемашкахь дакъалаьцна ву аьлла. Ростоврчу тIеман кхело 18 шо хан тоьхна цунна, набахтехь луьрачу хьолехь такха.\nТкъа Тумгоевс Шеман территори тIехь ша хилла а вац аьлла, дIакхайкхийра.


Мисарарчу оьрсийн дипломатин миссин белхахойн аьтто ца баьлла оцу пачхьалкхехь лецначу гIалгIайн студенташца цхьанакхета, КъахIиран ницкъаллийн структурийн белхахоша йа набахте а, йа кхелан кхеташоне а ца битина уьш. Лецначийн гергарчара дийцина цунах "Кавказский узел" агенталле.\nМаршо Радионо хааме даьккхира, кху беттан 2-чохь Мисарахь лецначу кегийрхоша мацалла кхайкхийна, шаьш маьршадахар тIедожош, аьлла. Беттан 12-чу дийнахь церан дайша-наноша Iорадаьккхира, маьнгех дIа а боьхкуш, хих хьегабо уьш аьлла.\nЙолчу информацица, мацалла юкъахъяьккхира цара дахначу еаридийнахь. Лецначийн гергарчара дIахьедо, гIора эшна веаннан а бохуш. Цхьахволчу кIентан дена бакъо елира шен кIант ган, цул тIаьхьа севцира уьш мацаллин протест дIахьочуьра, дийцина Плиев Рамзанан дас.\n"Цхьаберш Мисара баханера, мацалла юкъахъяккхийтархьама цаьрца къамел дан аьлла, цхьанна бен бакъо ца елира берашна тIекхача. ГIора эшна бу бахара цо уьш. Экстремизман артиклца бехкебеш бу уьш, амма бух боцуш ду тIедахкарш", - аьлла, дIахьедина агенталле Плиев Алихана.\nМисарара оьрсийн дипломаташ бен доцуш хьийза аьлла хета Плиевна. "Цкъачунна чIагIонаш яр доцург, цаьргара кхи хуьлуш гIо дац тхуна. Дукхазза яздина оха Лавровга, амма дуьхьал жоп ца яздо цо тхуна. Арахьарчу гIуллакхийн министралле, КъахIирерчу консулалле, меттигерчу гIалгIайн Iедалхошка оха гIо дехарх, дуьхьал хезарг цхьа жоп ду – оха тергонехь латтош ду гIуллакх алар", - латкъамаш бина лаьцначу кIентан дас.\nСтохка Марсхьокху-баттахь дуйна лецна бу ГIалгIайчуьра КъахIирехь доьшуш хилла студенташ: Чемурзиев Исмаил а, Дугиев Хизар а, Аушев Илез а, Дзейтов Iела а, Плиев Рамазан а. Виъ жимстаг КъахIирерчу набахтехь латтош хилар къаьстира, ткъа царех цхьахволчун кхолламах хууш дац хIинца а.


ГIуран-бутт 10, 2020\nАмерикан Цхьаьнатоьхначу Штаташа санкцеш кхайкхийна Оьрсийчохь а, Йеменехь а, Гаити Республикехь а адамийн бакъонаш талхош болчу Iедалхошна дуьхьал. Санкцийн тептарна тIехь болчу нахана юкъахь ву – Нохчийчоьнан куьйгалхо Кадыров Рамзан, хаам бо "Американ аз" зорбан гIирсо.\nАмерикан финансийн министраллин дIахьедарехь аьлла ду, Кадыров воцург, санкццеш дуьхьал яьхна кхин а Оьрсийчохь регистраци йинчу 6 компанина а, ткъа иштта Нохчийчоьнан куьйгалхочуьнца юххера уьйраш йолчу 5 стагана а.\nЦул сов, санкцийн тептарна тIехь ву, болчу хаамца, адамийн бакъонаш талхорна бехке волу Гаитин кхо вахархо а, ткъа иштта, хуситаш Iуналла дечу Йеменан лерринчу сервисашца воьзна 5 стаг а.\n"Дуьненаюкъара коррупцица къийсам латторан де а, Дуьненаюкъара адамийн бакъонийн де а… дагалоцуш… Цхьаьнатоьхначу Штаташа пайда оьцур бу оцу санкцех… дерриг а дуьнентIехь адамийн бакъонаш талхоца а, коррупци лелорца а къийсам дIахьуш. Дерриг а цхьаьнатоьхча, оха дийриг тIехьажийна ду, коррупци лелорна а, адамийн бакъонаш талхорна а бехке болчу нахана – куррупци шуьйра яьржинчу ГIиргIизойчоьнан таможнина тIера? Гаитера герзаца лела банданашна а, Нохчийчохь адамийн бакъонаш йохош болчарна а, кхиболчу зуламхошна а - дуьхьал", - билгалдаьккхина ду Американ Цхьаьнатоьхначу Штатийн пачхьалкхан секретаран Помпео Майкан дIахьедарехь.\nМаршо Радион Оьрсийн сервисо билгалдаккхарехь, санкцешна кIелъяхна "Ахмат" латархойн клуб а, "Чеченские минеральные воды" а, "Мегастройинвест" а компанеш а, ткъа иштта ийначу кепехь латараш вовшахтухуш йолчу Absolute Championship Akhmat промоутеран компани а.\nЕарин дийнахь Британино санкцеш кхайкхийна Нохчийчоьнан парламентан куьйгалхочунна Даудов Мохьмадна а, Аргунан хиллачу полицин хьаькамна Катаев Аюбна а, республикерчу чоьхьарчу гIуллакхийн министран хьалхарчу когаметтана Алаудинов Аптина а дуьхьал. Оцу кепара дехкарш юкъадаьхна "Терек" лерринчу полицин декъана а, Нохчийчохь ЛГБТ олучу нехан бакъонаш талхорна.\nСанкцех лаьцна хаамна комментари еш Кадыров Рамзана аьлла, хIоьттина хьал "Iовдалалла" ю аьлла. "Америка къийса йолаелла спортца а, хIусамнаношца а, берашца а, гIо-накъосталлин вовшахтохараллашца а, спортхошца а, говрашца а… Оцуьнан цIе ю – "Iовдалалла", хIунда аьлча, адамийн исторехь оцул йоккха абсурд (цхьа а доцург) цкъа а хилла яц", - билгалдаьккхина Кадыровс.


Къена ву, амма говза ву. Къона ву, амма зеделларг дац\nНохчийчийн Пачхьалкхан Университетан студенташ, Соьлж-гIала, 02Гез2013\nХIинцачул тIаьхьа, 65 шарал тIехваьлла волу даржо пенси вохуьйтура волуш ву Нохчийчохь. Кегийчарна белхан меттигаш маьршаяхархьам бина боху Iедалша и тайпа сацам. Амма, иза кхочуш муха бийр бу хууш дац. Цхьаболчу тергамхошна хетарехь, куьйгана цIена боцучарна кхаьънаш эца аьтто боккхуш хIума ду иза.\n65 шарал тIехваьлла волу Iедалан даржхо балхара дIа а ваьккхиина, иза пенси вахийта сацам бина Нохчийчуьрчу Iедалша. Оцу сацамо, гIеххь кIезга байбира бу боху, махкахь белхан меттигаш ца хиларца боьзна бала.\nТкъа, балхара цIа хьовсочу пенсионерийн меттана, дIахIиттора бу кегий нах, могашалла а йолуш, болх бан дог а догIуш болу. Оцу гIулчо, дукха а кегий нах балха хIоттора бу, амма, цо, ша мел болу бала дIабоккхура бац, аьлла хета, Нохчийчуьрчу профсоюзийн куьйгалхочуьнна Солтагереев Хусайнин. Маршо радиога вистхуьлуш цо ишшта элира.\nСалтагереев Хусайн: «Белхан меттигаш ца хиларан бала, пенсионераш дIа а баьхна, церан меттан кегийберш вахьховшийча, и бала дIабера бу бохург бакъ дац. Амма, оцу гIлучо алсам гIо дийра ду цу тIегIан тIехь. Цхьа жима стаг балха хIоттийча а, иза доккха гIуллакх ду., арнахула лелачулла. И хIума чIогIа маьIан долуш ду аьлла хета суна».\nКъона говзанчаш бу бохуш, Iедалан массо а тIегIан тIехь, дIахIитина, кегий нах бу Нохчийчохь. Оцу гIулчах цхьа а цец ца волу, амма, юй теша цаьргахь, баккхийчу даржхошкахь санна говзалла? Оцу хаттарна, жоп ло, Хьалха-мартан тIера, Iиса цIе йолчу вахархочо. Иза ша а цхьан хенахь, милицехь болх бина ву, амма, хIинца пенсехь садоIуш ву.\nIиса: «Хьо дIа вах-ваханчохь, дашо мидал яьккхинверг а, Мосокхахь дешнаверг а, кхечанхьара схьавеанверг а хуьлу. Оцу воккхачуьнна говзалла ца хуьлу цаьргахь. Юрист санна ахь, цуьнга, ишшта хила деза, ишшта хила ца деза, бохуш дIадуьйцушшехь, ца кхета. Теори хира ю, цуьнгахь, амма, практика яц. Цхьа хилла Iаш вац хьуна иза. Прокуратурехь тIенисвелла со, полицехь а нисвелла».\nНохчийчохь, белхан меттигаш ца хиларца бала ира лаьтташ болун дела, ша балха дIахоьттича, цуьнах тасавелла валла милла а. Цхьана юкъан олуш дара, хьалхара тIом балле, махкара оьрсий дIабоьлхахь, Соьлжа-гIала боьхалшка гIура ю. Иза бохург дара, сантехникан а, нехаш дIайохурган а, болх нохчаша бийра бац. Замано гайтина, болх барх эхь доцийла. Ткъа, Iисана, хIинца юкъдаьккхина дерг, хетарехь деш ду, белхан меттигаш йохкархьам.\nIиса: «Шен могашаллийн хьола бахьанехь ваха веза, балхара дIа. Кхара указ даьккхний, меттиг мокъ яьккха езаш ю аьлла, ваха ца веза. Могашалла юй болх бан-болх бан беза. Яцахь дIавах веза. Ишшта хила дезаш ду гIуллакх. Совет Iедал долчу хенахь а, ишшта дара гIуллакх. ХI инца кхара лелочуьнах со кхеташ вац. Хетарехь, белхахой хийца мел хуьйцу, и тIера махцаргаш йохуш берш буй, ша царна оьшуш хIума дацахь иза. Церан аьтто бу болуш бег. Ахь сом дIа ца лахь, хьо балха дIаоьцуш ма вац».\nНохчийчохь тахана дуккха а кегий нах бу лаккхарчу даржашкахь. Амма, хан яьлларш а, балхара дIабахахь а, церан говзаллах пайда эца, уьш юха а схьабахкабо, цаьрга кегий берш Iамабайта. Амма, вукхара, узбекаш, плован рецепт кхоччуш йовзуьйтуш ма ца хиллара, ишшта белхан мел йолу къайленаш а гучу ца йоху, шаьш гуттаренна а пенси бахийтарна кхоьруш.\nКъена ву, амма говза ву. Къона ву, амма зеделларг дац.


Къаьхьа мохк, кIон мухIажиралла...\nХIордан мохо бердашкахьа лоьхкучу тулгIенех тера, цкъа марсадолуш ,тIаккха лагIлуш, амма саццаза тергалло Нохчийчохь адам Iа а, даха а, гуттаренна а Европан а, кхечу а пачхьалкхашка дIаэхар. Дукха масалш ду цIахь, Даймахкахь, гIийла,миска, декъаза лол бетташ хала хене бовлуш, къоьлла ловш схьабаьхкинарш, Европех дIабахна 3-4 шо даьлча,цIерачарна а гIо дан йиш а йолуш ,нохчаша олуш ма хиллара, чу са а деъна, дIахIиттина.\nИштачеран кетIахь ю бохучех тоьлла машен гича а кхаъ хуьлу хьагI-гамо йоцчу бахархошна,вуно хаза а хета церан Европан пачхьалкхашкахь аьтто хилла. Шо-шаре мел долу цигахь,геналлехь, ирс-аьтто карориш дебаш,алсамбийларо а ир-кара хIиттабо ,схьагарехь, цхьаболу махкахой дозанах а буьйлуш, дIаэха.\nШена хетарг довзуьйтуш ву Теркйистерчу Ломаз-Юьртара 55 шо долу вахархо Каташ.\nКаташ: «Нахана кIордийна,болх-некъ а боцуш,оьшург бен хIума а доцуш къоьллехь баха.Цундела дIаоьху. Сан лулахо заьIапхо йоI а юьгуш,дIавахна хIинцца кхо шо кхаьчна. Марха дастале цIа веъна машенахь,шеен доьзал а балош. Валлай и айса эцча санна хаза ма хета суна! Хаъал тоелла йоI а! Кху цIахь цуьнан мича хир яра и таро.»\nЦхьаболчарна моттарехь кхечу мехкашкахь керла дахар доло дIаоьхучарлахь кIезиг бац,харцоно лоьхкуш уьдуш берш а. Бахархойн къамелашкахь гуш мА –хиллара,ладегIаме,жоп деха стаг воцуш,хIуъу а хила тарлуш долу дахар кIорда а дина,синтеме сатесна,Европа Iалашо лаьцнарш а бу дукха.\nКоьртаниг олалла деш харцо хиларна лилха ца довлу дIаоьхучу нехан могIарш аьлла,хьажам болчех ву ХIирийн мехкан Мазалк кIоштехь веха Абуев Iиса. Цо кхеторехь гIуллакхехь болчеран харцоно уьдуьйтуш бу нохчий кхечу хийрачу пачхьалкхашка. Харцонца а,къизаллица а дузу цо,тIебеъна бусалба нахана уггар беза,лераме мархин бутт а болуш,кхача кечбан таро йоцуш эзарниш нах битар,газ дIа а хедош. Iиса ву карзахе дуьйцуш.\n1иса: «ДIа хIунда оьху адам? Дера оьху яллориг къизалла йолу дела! Мархин баттал деза хIун ду бусалбанашна? Цу баттахь газаш дIахедийра нехан. ТIаккха уьш дIа муха ца боьду къизалла яллош хилча. Керт-ков духкуш дIаоьхуш бу-кх нах. Дала аьтто бойла церан. ВорхI бер ду сан вешин кIант.\nЦу мархин баттахь ши кибарчиг а хIоттийна юург еш,цо бала хьоьгуш гина ву-кх со. Кхо –диъ шо долчу беро «ваши вайн газ дIа стенна, хьан яьккхина, аьлла хаьттича, цунна муха жоп дала деза? Цу берашкара хIун даьлла. Нийсо цалелаярна а уьду адам махкара аьлла тешна ву-кх со».\nIисас билгал ма даккхара маьхькIамхойн харцонаша сихбо нохчий дай баьхна меттигаш дIатийса. Цуо чIагIдарехь ягарьян воьлча уьш цхьаъ,шиъ хилла Iац.\nКху цIахь гIийлалла,мискалла лайначу махкахойн Европехь нисса бIостанехь дикачу агIор дахар хийцаделла хаза хеташ берш чот йоцуш дукха бу. Бакъду,дукха тIех гена а ца кхийдаш, хиндолчун жимма а ойла ечо,мел лазаме делахь а, мукIарло до,Европехь баха охьахевшинчу нохчех дукхахберш къомана яйна тIаьхье ю бохуш.\nИштачех ву Новр к1оштера Умаров .Цо хаддош боху,ушь ц1ехьа а боьрзур бац,царех кхана –лама немцой а,шведаш а,французаш а,белгийцаш а хир бу.\nУмаров: «ДIабаханчеран тIаьхье суна гергахь яйна ю. Цхьа ши чкъор хийца мА деллехь царах европейцагш хир мa бу. Сан гергара стаг ву 62 а долуш Францехь вехаш. Хьан гIуллакх дац цигахь цIавола баьхнера ас . Ца вогIу. Мелхо а марехь йолу йоI а д1айигна. Къанвелла Iаш волчу цунна цIаванн ца лиъча бераш мича догIур ду. ДогIур дац. Цундела боху ас. Царех дукхахберш цIа богIур бац. Уьш цигахь бисина бевлла».\nТIейогIучу хенаца доьзна церан,махках хеддачу вайнехан кхоллам муха хилахь а ,цхьа шеко а йоцуш, хIордо юха-юха а бердашка лоьхкучу тIулгIенех тера, иттаннашкахь,бIеннашкахь керла-керлачу бахархойх,дозанах бовла Iалашо лаьцна, некъахой хуьлу. ХIора денна аьлча а харц хир доцуш,шайн бедарех шаддаш а деш, ков-керт духкий а, ахча-бохча дацахь юхалург доккхий а юьхьарлоцу цара жоьпаш доцу ,хеттарех дуьзна некъаш.


СаIуда Iаьрбийчоьнан провинцехь маьждигехь эккхийтар дина\nИттех стаг вийна, иттаннаш лазийна СаIуда Iаьрбийчоьнан малхбалерчу провинцехь шиIатойн маьждигехь динчу эккхийтарехь. Китаф къоштарчу шиIатойн Ал-КъадехI юьртахь Iела-Имаман маьждигехь дина и зулам. Луларчу Йеменехь шиIатошна хIутхошна дуьхьал СаIуда Iаьрбийчоьно тIемаш бечу юкаънна дина и эккхийтар тIе ца эцна шена цхьаммо а.\nПачхьалкх тIемаш беш ю иштта Атлантикан альянсан коалицица цхьаьна Шемарчу а, Иракъерчу а «Исламан Пачхьалкх» олучу тобанашца а. Стохка гурахь а вийра СаIуда Iаьрбийчуьрчу цхьана маьждигехь герзаш диттина 8 стаг.


Bild: Берлинехь Хангошвили вер бекхам хила мега Кадыровс шен да верна дуьхьал бина болу\nОьрсийчоьнан а, Германин а юкъаметтигаш талхийначу политикан бух тIехь стаг верца йоьзначу шпионийн детективехь керла лар ю Нохчийчу йоьдуш йолу, яздо немцойн Bild газето, хаам бо Кавказ.Реалиино, "Эхо Кавказана" те а тевжаш.\nХангошвили Зелимха вийра Мархьокху-беттан 23-хь, Кадыров Рамзанан да Кадыров Ахьмад виначу дийнахь, билгалдоккху газето. И вер шена тIелецира Басаев Шемила, ткъа цуьнан тобанехь тIом беш вара Хангошвили.\nЦу кепара шеко кхоллаелла немцойн журналистийн 15 шо даьллачул тIаьхьа Кадыровс Хангошвили Берлинехь вийна хила мега аьлла.\nBild газето дийцарехь, карарчу хенахь лерринчу сервисийн белхахой къастош бу Кадыровс я ГРУ олучу Оьрсийчоьнан тIеман талламан сервисо кхин нах бахийтина хила мега эмиграцехь беха кхин болу нохчийн гIаттамхой байа бохург.\nОццу хенахь, Путинна а ца хууш, цуьнан ялхочо Кадыровс Берлинан центрехь тIелатар кечдина ала хала ду, боху Чехерчу European Values аналитикан центран директоро Янда Якуба, билгалдоккху Кавказ.Реалиино.


Украинера еддачул тIаьхьа лаьцначу Нохчийчуьра яхархочуьнгахьа акци дIаяьхьна Австрехь\nЗазадоккху-бутт 24, 2022\nНохчийчуьра Гериханова Аминина тIехIуттуш хIиттийна пикеташ. Вена, 2022 шо, Зазадокху-бутт\nМухIажаршца цхьаьна Украинера шен бераца арайолучу хенахь, Оьрсийчоьнан дехарца лаьцначу Нохчийчуьрчу яхархочунна Гериханова Аминина депортаци ярна дуьхьал Венерчу Румынин векалтана хьалха вовшахкхетта, митинг дIаяьхьна. Оьрсийчоьнан талламхойн версица, цхьана герзашца вовшахкхеттачу тобанашца йоьзна хилла ю Гериханова, политикан буха тIехь лаьцна ю аьлла хета цуьнан гергарчарна.\n"Зазадокху-беттан 13-чохь лецира Амина, Оьрсийчоьнан бомбанаша а, ракеташа а хIаллакъечу Украинера Румыни дехьайолучу хенахь. Оха кхайкхамбо Румынин Iедалшка, иза йен, цунна тIехь къизаллаш лелоран кхерам лаьттачу Оьрсийчоьне иза дIа ма ло аьлла", - дIахьедина Кавказ.Реалиига пикет вовшахтоьхначех йолчу, къобалъязчу Ичкерин Венерчу векало Дунаева Розас.\nНохчийн диаспора йоцург а, пикетехь дакъалецира коммерцица йоьзна йоцчу бакъоларъран Stop Deportation, Wiener Vernetzung gegen Abschiebung (нем. – "Венская сеть против депортации"), Antifa, No Border No Nation (ингалсан. – "Нет границ, нет наций"), организацеша а, иштта Австрерчу жигархоша а, бахархоша а аьлла, тIетоьхна Дунаевас. Пикете баьхкинера иштта Гериханован гергарнаш а.\nЛаьцнарг Евросоюзехь йитар а, иза Оьрсийчу дIа ца хьажор а тIедожош, плакатш дара гулбеллачеран карахь. Иштта цара дийцира Интерполон системехула политикан бахьанашца пачхьалкхера арабевлла Къилбаседа Кавказера бахархой Кремлан дIабеха гIертарх а.\nМухIажарийн декъехь Украинера дIайоьдучу юкъанна Румынин дозанехь дIалецира 36 шо долу Нохчийчуьра Гериханова Амина. Цунах лаьцна Кавказ.Реалиин корреспонденте дийцира "Вайфонд" цхьанакхетараллехь. Оьрсийчоьнан дехарца Интерполон лехамашка еллера иза – мухIажир бехкейина Шеман тIамехь дакъалацарна. Пхи шо гергга хан ю Гериханова Нохчийчуьра дIаяхна, Киевехь ехаш яра иза. Цуьнан гергарчарна бакъонан гIо латтош ю нохчийн бакъоларъяран "Вайфонд" организаци.\nХьалхо Нохчийчуьрчу Бакаев Iелин гIуллакхехула экстрадицин талламбар дIадахдан сацамбина Киеверчу кхело, хаамбина бакъоларъяран "Вайфонд" организацино. Бакаев бехкево даймахкахь оьрсийн тIеман базана 2017-чу шарахь тIелатарна. Нагахь санна, ша Оьрсийчоьне дIалахь, маса Нохчийчу а вигина, ша Iазапехь валлорна, йа кхел йоцуш верна кхоьру Бакаев.


Гучигов Нажуд а, Кадыров Рамзан а (аьр-аьтт)\nПрессехь кху дерриг а кIирнанах айийна йийцинчех ю Нохчийчуьрчу Нажи-Юртан къоштан полицин хьаькамо Гучигов Нажуда шел кхузза жима йолу оццу къоштарчу БайтIаркъера Гойлабиева Луиза маре йигарх тема. ХIинца дерриг а дирзина лара деза – ловзар ду дIадоьдуш...\nКъена маре ца лаахь а, луучуха ца дича ца яьллачу Гойлабиева Луизех а, шегара яхь охьа ца йилла хьийзачу Гучигов Нажудах а оццул дестина, дахдина стенна дуьйцу? Дуьххьара йоI-х яций кху дуьнентIехь хан кхеттачуьнга маре йоьдуш, хьалхара-х ваций кхиазхо ялош?\nЛела бакъо йолуш ду цхьаболчу нахера хеза и хеттарш, цабашарш, дог-этIамаш, сардамаш, кхардамаш – дерриг а цхьаьна тарлуш ду лела.\nТкъа хиллачух кхетарг кхета – Нохчийчоьнан да мила ву, иза хьенан лаамехь ю, цигахь хьенан дош лела, мила хьан къарво бохучу хеттаршна жоьпаш луш дирзина, я дерзийна и бен-башха доцу захало.\nДоладелира дерриг а Гойлабиева Луизин гергарчу цхьана йоIа яздина аьлла, ватсапехула мехкан администраторан Кадыров Рамзанан тергоне кехат диллича.\nЯздира шен инстаграмехь Кадыровса. Яздира Гучиговгахьа а ваьлла, йоI лаамехь йоьдуш а ю, низамца галдолуш хIумма а дац, аьлла.\nАмма нахана Кадыровн йоза дайра, ткъа ца хезира Гойлабиева Луизех доглозуш цуьнан нийсархочо кхайкхийна орца.\n«Йа АллахI, ма доккха хIума ду, нене шен доьзалхо шена лууче маре яхийта йиш яц бохург. Рамзан Ахматович, хьан а ю хьуна йоI, хьайн йоI йохуьтур ярий теша ахь цу Нажуде, цуьнга самукъа даккхийта? Дала чIир оьцур ма ю харц волчуьнгара...\nГойлабиева Луизин тIехьийза кIант ву, цунна а гIелойина, хаамбора кехат яздечо. «Хьайна Дела а, Пайхамар а, устазаш а безахь, и Нажуд сацаве, гергарнаш лаамехь реза хилла бохучу пуьташка ла ма дегIа, хьо-м тхуна тха ден а, вешин а метта хила везаш вай, тхан дола деш...» - аьлла дара ватсапехула Кадыровга ден дехар.\nОрцанна араяьлла, массех артикл арахийцира, «Керла Газетан» корреспондента Милашина Еленас. Уьш бахьанехь дикка гIело а цо ша бадийна лелочу новкъахь. КхидIа лан а дезар ду - бехктакхаман дов айдина хIнца цунна дуьхьал.\n2013-чу шарахь «Майра Зуда» олу дуьнанюкъара преми Милашинина елча, Iамеркан Штатийн пачхьалкхан секретара Керри Джона цунах лаьцна, иза Оьрсийчохь уггаре лоручех а, нехан дегнашна тIекхочучу а журналистех ю, элира.\nДелахь а кху деношкахь, къена маренах йоI къелхьараяккха гIерташ хьийзарна, Милашина Елена цхьанхьа а ца магаеш, гезйоху Кадыров Рамзанна муьтIахьболчу журналисташа а, политикаша а, ур-атталла, бакъоларъярхоша а.\nШен Байтаркъе, йоIах дагаяла яхарх хилларг, журналиста иштта довзийтира.\nМилашина: « Мемориалан векалца тхо болок-постехь совцийра, тергонехь кхобура тхо, машен дIаязйира Новолакскехь , Дагестанан дозанехь, цигахь лаьттарш оьрсий бара, тхуна сагатдеш а бара, цара шу кхуза кхаьчча хаийта аьлла шайга хьакамаша, бохура.\nТхо догIийла дIахаийтира телефонехула. Соьга, ларлуш хила, хьо нохчийн ницкъаллин урхалло тергоне эцна-хьуна элира. Нохчийчу лелачу кху шерашкахь со дуьххьара эккхийна нохчийн доьзалера, цу тIе сох куьйгаш а детташ, тоьттуш араяьккхира.\nИза дийриг цIийнан дай а бацара, оцу хIусамна хийра нах бара, суна уьш муьлш бара ца хаьа.\nСан Гойлабиева Хедин гергарчаьрца хилла къамел телефончу яздеш дара, Хедас ма яздахьара а бохуш. Ца дайтира тхоьга къамел. ДIагIо бохура соьга Нохчийчуьра а.\nГIур яц. Со журналист ю, хIара сан болх бу. Ткъа нагахь санна кхечу кепехь, тхан газетехь цкъа хилла а ма ца Iай, бакъоларъярхочуьнца Эстемирова Наташига санна, соьга болх битийтахь, иза церан харжам бу. Сан метта кхин хIуттур ву-кх кху балха тIаккха а».\nМилашина: За нами следили все время\nТIех кхин зен хилла хIума дац кху ерриг а исторехь Милашина Еленина. Цо ловр ду Байтаркъехь шена нохчийн къоман гIиллакхехь, амалехь доцчу кепара багатохар.\nЦа хилла зен пачхьалкхехь кхиазхойн бакъонаш ларъяр тергонехь кхаба къастийначу адвоката Астахов Павелна. Цо нохчийн амалехь ду къеначу стаге мехкарий маре эхар, шаьш сиха къанло дела, церан гIиллакх царна дита, аьлла прессехь, Гойлабиева полицин хьаькаме баккъал а шена а лууш йоьдий толлуьйтучу меттана.\nЦхьа а зен ца хилла Нажи-Юьртахь иккхинчуьнца доьзна я Оьрсийчоьнан Пачхьалкхан Думин лаккхарчу гIопаста тIера схьа, Нохчийчохь цхьаммо а цхьа а яц ницкъаша маре ийзош аьллачу депутаташна а.\nТкъа хIун ду хилларг?\nБайтаркъерчу нехан леларх а, Нажи-Юьртарчу ловзарх а лаьцна хетарг довзийтира Маршо Радиона Руманис, Соьлж-ГIалин яхархочо. Къам хийцаделла, къиллодаьлла, тIехь лаьттачу Iаткъамо хийцина, аьлла хета Руманина.\nРумани: Къам балехь ду, амма мукъа а дер ду, Дала мукъалахь...\nНохчийн къомах хIоз бинарш


Республикан куьйгалхо харжарх лаьцна долу низам тIеэцна Нохчийчурча парламенто. Юха а Закаевна луьш къамел дина Кадыров Рамзана. Халкъан чоьхьарчу гIуллакхийн министр хаьржина Дагестанехь Черновик-газетан дешархоша. Бакъонашларярхоша бинчу талламца, Къилбаседа Кавказерчу тIеман конфликтехь баханчу баттахь бохам баьлла 164 стагана.\nКхаарин дийнахь нохчийн парламенто тIеийцира республикан куьйгалхо харжарх лаьцна низам. Иза дан дийзира меттигерчу депутатийн Оьрсийчоьнан парламенто цу хьокъехь долу федералан низам тIеэцар бахьана долуш.\nЦу кепара, Нохчийчоьнан куьйгалхо тIейогIучу хенахь бахархоша хоржур ву, Оьрсийчоьнан президенто хIоттор вац. Амма иза дац Нохчийчоьнан куьйгалхо хIотта дагахь волу муьлхха а стаг харжамашна юкъаваха аьтто болуш хир ву бохург, аьлла хета Къилбаседа Кавказехула аналист йолчу Фуллер Элизабетана.\nФуллер Элизабет: «Федерацин дакъойн куьйгалхой харжарх лаьцна низам дешча, гуш ду оппозицин цIарах волчу кандидатан аьтто хир ца хилар цу харжамашкахь дакъалаца. Керлачу низамца а догIуш, кандидат хила веза политикан партин цIарах, иза цу партин декъашхо вацахь а. Харжамашкахь дакъалаца лууш волчо 5-10 процент меттигерчу депутатийн куьйгаш гулдан деза шен дехарна къеллахь».\nЕарин дийнахь Нохчийчоьнан куьйгалхочо Кадыров Рамзана хаам бира Закаев Ахьмад вара шега Оьрсийчу цIаверза шена гIодахьара бохуш, дехарш деш аьлла. Цо дийцарехь, Закаев воккхавевеш вара Нохчийчохь дикачу агIор хийцамаш хиларна. Цулсовнаха РИА «Новости» агенталло дийцарехь, Кадыровс цхьамоггIа Закаев сийсаз ван гIерташ долу хIуманаш а дийцира, иза шалхонча ву алар царах уггаре а гIийла а долуш.\nЗакаев Ахьмада иштта комментари йира цу хьокъехь Хьалхара Кавказан (ПИК) олучу телеканалана.\nЗакаев Ахьмад: «Цо дийцинчунна комментариш ян оьшуш ду аьлла, ца хета суна. ХIунда аьлча дуккха а дийцина цуьнах лаьцна. Замано гойтур ду мила мила ву. Буьззинчу барамехь Путинах возуш волчу стагана эхь ца хета, цхьаъ цхьаннах возуш ву баха, массерна а хууш доллушехь цуьнан дахар цхьана стагах дозуш хилар».\nДагестанера зобан гIирсаш дуккха а маьрша хилар хууш ду луларчу республикашкахь долчу хьолаца дуьстича. Уггара наха доьшуш а, лоруш а долчерах ду «Черновик» цIе йолу газет.\nЦигарчу журналисташа кху кIирнах жамIаш дира шаьш республикехь чохьарчу гIуллакхийн халкъан министр мила хIото мегар дара аьлла, хIоттийначу хаттарна.\n«Черновико» дийцарехь, берриг а цаьрга кхаьчнарг бара 10 эзар сов хаам.\nХаттаран жамIаш иштта ду. Дагестанан чоьхьарчу гIуллакхийн министр, вуьшта аьлча, халкъан министр хIотто веза Тупалиев Iумар аьлла, хеташ бу дукхах болу цу хаттарехь дакъалаьцна болу нах. ШолгIачу меттехь ву полицин подполковник Бибулатов Абдулрашид. КхоалгIачу меттехь ву полицин полковник Гаджиев Салих.\nНагахь цу тайпа таллам Нохчийчохь бича хьенан цIе йоккхур яра цигарчу бахархоша аьлла, ойла кхоллало кхузахь бохуш, дуьцу аналисто Фуллер Элизабета.\nФуллер Элизабет: «Кхузахь хаттар кхоллало. Нагахь санна цу тайпа таллам Нохчийчохь бича цхьа а кандидат карор варий-те 18 эзар сов болчу Нохчийчурча чоьхьарчу гIуллакхийн министраллан белхахошна юкъахь, царна юкъахь хир варий-те цу министраллан коьрте хIотто мегар волу стаг олий».\nКъилбаседа Кавказера тIеман конфликт бахьана долуш Стигалкъекъа-баттахь бохам хиллачу нехан терахь далийра пIераскан дийнахь Кавказский Узел интернет агенталло.\nЦу терахьца а догIуш, верриг а цу хеначохь цу конфликтах бохам баьлла ву 164 стаг. Царах 50 стаг вийна, 114 стаг лазийна ву.\nУггара дукха эшам хилла нах бу Дагестанехь -144 стаг. Царах 40 вийна, 104 стаг лазийна ву. Цу республикехь вийна 17 полицин а, къайлахчу сервисан а белхахо. ТIемало хила мега аьлла, байинчу нехан терахь ду 21. Маьрша 2 стаг вийна, ларамаза тIематасадаларна юкъа а нисвелла.\nНохчийчохь 6 стаг вийна, 4 лазийна ву. Байинарш бу тIемалой бу боху нах. Лазийнарш маьрша нах бу.\nКавказский Узел агенталло билгалдоккху шаьш далош долу терахь дуьззина ца хилар.


Меттигерчу экстремизмана дуьхьало латточу Центро карарчу беттан 9-чохь къайлахчу сервисийн белхахошца цхьаьна дIабаьхьначу талламашкахь лаьцна ГIалгIайчуьра ши вахархо. Тахана, гIалгIайн чоьхьарчу гIуллакхийн министраллан пресс-гIуллакххоша хаам барехь, цхьахволчу лаьцначун цIийнах куьйга кечдина хIоьъмолха а, цуьнан компоненташ карийна, ткъа шолгIачун хIусамах цхьа хIльъмолха даьккхина.\nЧоьхьарчу гIуллакхийн министралло дийцарехь, Товбеца-беттан 9-чохь бакъоларъяран органаша Плиевехь лаьтта бухара даьккхира 50 литар долу пластикан черма, Калашниковн ши автомат а, цуьнан гIутакхаш а, 711 патарма а чохь болуш. Билгалдаккхарца, оццу бехкзуламан гIуллакхна тIехула болийначу оперативан барамашкахь бина бу и болх.\nЛецначара бехкаш тIелаьцна, карарчу заманчохь Несарарчу изоляторехь латтош ву и шиъ. Чоьхьарчу гIуллакхийн министраллан урхалло даредарца, ший а гIаттамхоша герзашца вовшахтоьхначу юкъараллашкахь лаьттина ву.\nСтигалкъекъа-баттахь Малгобекан кIоштарчу Юкъера Ачалкхера ши вахархо а, Магасера цхьаъ а лаьцнера ГIалгIайчохь. Полисхоша дIахьедира, кеп-кепара герз а, лоьлхуьйтурш а, травматикан тапча а, патармаш а, цхьацца кепара хIоъмолханаш а даьхна шаьш цаьргара аьлла.


"Хаза тоелахь". ХIун мах бу Кадыровн бешмайданан?\nКху шарахь бюджетера 40 миллион сом ахча хьажийна Нохчийчохь мехкан куьйгалхочун администрацин а, цуьнан гIуллакхаш луьстучу урхаллан а, министрийн кабинетан а гIишлошна хьалхара баьццара зона цIена латтон.\nОццул ала мегар долуш харж йолу хIора шарахь цу гIуллакхашна лерина.\nКхин кIезиг ахча дац регионан куьйгалхочун Кадыров Рамзанан резиденци латториг а.\nНохчийчохь а, кхечу регионашкахь а Iедалан цIарах оьшург эца хIиттон контракташ дуьстира Кавказ.Реалиис.\nКъилбаседа Кавказерчу налог токхучу нехан ахчанах 40 миллион - кхин дIоггара дукха ахча а дац билгалъяьхна гIишлошна гонах бай тобан, зезагаш дегIа а оьшу. Делахь а, дукха хьолахь, оццул ахча дойъу юкъара зонаш тоечу заманчохь - паркаш, футболан майданаш, цIеношна гергара дозанаш а.\nВуьшта аьлча, регионан хIора а урхалхочун долахь яц элите газонаш а, зоопаркаш а йолу резиденци.\nПачхьалкхан хьукматаш а, Нохчийчоьнан куьйгалхочун резиденци а\nIедалан цIарах оьшург эца мах кхайкхочу сайтехь яздарехь, нохчийн Iедалхоша 2017-чу шарахь Рубежная, Тбилисская урамашкарчу "административан комплексна", вуьшта аьлча, Нохчийчоьнан куьйгалхочун резиденци аьлча дика евзачу меттигна уллора баьццара зона кечйийриг 42 миллион ахча дайъира.\nОцу ахчанах белхахой декхаре бара мангал тоха а, бацалахь асар дан а, ораматашна хи тоха а, дукха шерийн ораматаш нилха даха а, нехаш дIалахьо а.\nТептарехь уггар а дезаниг дара - газонна хи тохар (900 эзар сов сом).\nТкъа 2018-чу шарахь Кадыровн резиденцин кертара а, гонахара а ораматаш карладохуш, мел лахара а, 34 миллион сом дIадахара. Официалан зерашца, ши белхало бен воцу, ООО "Флора" ю цигахь Iуналла дийриг.\nРезиденцехь цIано латторна шен мах бу: 2020-чу шарахь 52 миллион сом дара, Соьлжа-ГIалара "Заря" фирма яра хIетахь болх бинарг. 2021-чу шарахь тендер кхайкхийра 58 миллион сом билгалдоккхуш.\nАла дашна, кхечу пачхьалкхан урхаллашкахь, дийно сарралц горгамаш а, нораш а хьоькхучу зударийн алапа ду 12 эзар сом (шарахь хуьлу и 144 эзар сом).\nIедалан гIишлойн территорешкахь баьццара зона кечйийриг 2017-чу шарахь 40 миллион сом делира, 29 миллион дара 2018-чу шарахь дайъинарг, стохка 39 миллионе делира.\n"Гуш ду, оццул долчу ахчанах масех меттиг кечбар, иза барамехь доцург ду, - дуьйцу юристо Янгулбаев Абубакара. - Цу ахчанах йоллу гIала цIанйойла дара, амма кхузахь юьйцург административан ши гIишло ю, Нохчийчуьрчу лаккхарчу даржашкахь болчу нехан карахь йолу".\nЛаамза дац аьлла хета Янгулбаевна, Iедалхойн офисаш цIанъян хIора шарахь "Флора" фирман кхаж балар а.\n"Шайна са эцархьама, документашца харцо ю цигахь лелош. Оцу тайпа коррупцин схеманаш шайн тешам болчу, евзаш йолчу, уггар а коьрта, хIора шарахь конкурсашкахь толамаш бохучу а, ахчанашца гранташ кхочучу а фирмехула лелийча гIоле ду", - аьлла хета Кавказ.Реалиица къамел динчунна.\nДустар далийча: Карарчу шарахь Ставрополерчу экономикан министраллан офисан чоьнаш а, цуьнан территори а латтон хьажийна цхьа миллион сом.\nИнтересе ду кхузахь, Кадыровн резиденци кечъеш дайинчу ахчанах ХIинжа-ГIалара Советан кIоштан цхьа могIа керташ цIанйойла дара (2021-чу шарахь 43 миллион).\nРезиденцина шина шарахь хьажийна ахча тоьар дара Кисловодск йоллу гIала сенъян (100 миллион гергга сом 2021-чу шарахь).\nДеа шарахь резиденцина дайъинчу ахчанца йоллу Соьлжа-ГIалара нах бехачу меттигашкара территореш кечлур яра (164 миллион сом хьажийнера стохка оцу хьашташна).\nШена а, нахана а\nКъилбаседа Кавказан кхечу республикашкахь дукха хьолахь "Iедалхойн гIишлошна уллора меттигаш сенъечу меттана, пачхьалкхан цIарах оьшург эца мах кхайкхочу сайтехь язйина хуьлу гIалин администрацешна гергара паркаш тояр.\nАхча адамийн дуьхьа, церан аьттонна, цаьрга пайдаэцийта лаарца хьажадо.\nМасала, Къилбаседа ХIирийчоьнан коьртачу шахьарахь юкъахь пайдаоьцучу дозанех къаьсттина дукха харж ийшира БуьритIеррчу администрацина уллорчу Юккъерчу Хетагуров Костан цIарах парк тоян. 2018-чу шарахь 70 миллион сом ийшира оцу паркна реконструкци ян.\nТкъа Кхарачой-Чергазийчохь дукха хьолахь язйина хуьлу "Зеленый остров" цIе йолу, Черкесскан мэрина гергара парк. Иза латтон юккъерчу барамехь оьшу хIора шарахь 15-16 миллион сом. Цигахь бечу белхашлахь уггар а дукха ахча дIаузу - бошмашкахь нораш хьекхарна, 4 миллион сов ахча оьшу оцу гIуллакхна. 3 миллион соьмана зезагийн хаьснаш доху.\nСтаврополан кIоштарчу Зеленокумскан юккъехь, администрацина уллохь, ораматаш дуьйш, тодеш, цигахь цIано латтош дойъу ши миллион сов ахча\nХала ду ала, Нохчийчохь 40-50 миллион сом а дойъуш, кечйинчу Кадыровн резиденцехь, паркехь санна, могIарерчу массо а нехан дIасалела, садаIа йиш хилча, боху Америкерчу талламчийн Jamestown Foundation организаци юкъарчу Къилбаседа Кавказан аналитико Дзуцев Валерийс.\n"Нохчийчуьра а, Оьрсийчуьра а политикан режим мел а демократе йирзича, хила тарлора маьрша,- кхетадо Дзуцевс, Кавказ.Реалиица хиллачу къамелехь. - ХIаъ, Оьрсийчоьнан президенте Путин Владимире арз дойла ю Кадыровна, де-факто аьлча, шен куьйгакIел волчу цуьнга ала тарло цо, нахана садаIа цхьайолу зонаш схьаелла аьлла, амма уьш йоьллур яц цара".\nБюджетера дойъучу ахчанех дерг аьлча, экспертна хетарехь, гIоле дара и ахча социалан хьашташна хьажийча.\nБюджетера даккхий ахчанаш Нохчийчохь цIано латтон хьежийна ца Iа. Мел лахара а шарахь 200 миллион сом долу Кадыров Рамзан Iалашвеш. Оцу ахчанах Росгвардин 400 сов белхахочо Iалашво иза а, цуьнан хIусамаш а, резиденци а, цуьнан доьзалан долара цIенош а.\nНизамашкахь бакъо ю Кадыровн шена а, шен нанна а, доьзална а ха латтон.\nИштта шайна леринчу Керлачу шеран барамашна а хьийсадо бюджетан ахчанаш "шахьарийн" дайша. Масала 2019-чу шарахь"той" а, "даздаран концерт" а хIотториг мехкан куьйгалхочун администрацино а, министрийн кабинето а дайира 6 миллион сом ахча.\n10 миллион сом билгалдаьккхира стохка мехкан хиллачу президентан Кадыров Ахьмадан цIарах дешех а, дезачу тIулгех а мидалш а, орденаш я яйта.


Динул-Ислам - Хаттаршна жоьпаш - Йиш локхуш хезча лерга пIелгаш дохкарх лаьцна долу хьадис Коьрта агIо\nАссаламу Iалайкум Олхазар. Суна цхьа хьадис хезнера, Пайхамара (С.А.В.С) [соллаллохIу IалайхIи ва саллам] шена цхьа йиш (музык) локхуш хезча лерга пIелгаш доьхкира, ша и ца хезчиге валлалц дIа а ца дехира аьлла. И хьадис динна (полный) дац. Сан дехар дара и хьадис динна яздар а, цуьнан маьIна дар а. Баркалла. Жоп:\nАбу Давуда дийцина НафиIера схьа, «Ибн Iумарна (Дела реза хуьлда цунна) хезира цкъа шок локхуш йа зурма (эшар) локхуш, тIаккха цо шен ши пIелг шен шина лерга биллира, (ша воьдуш хилла болчу) некъа тIера юьстах а велира иза (шена иза ца хазийта), тIаккха соьга элира цо: «ХIай НафиI, хIумма а хезий хьуна?». Ас элира: «ХIан-хIа». ТIаккха цо шен ши пIелг шен шина лергара дIабаьккхира, цул тIаьхьа элира цо: «Со цкъа Пайхамарца (Делера салават а, салам а хуьлда цунна) вара, цунна иштта и санна хIума хезира, тIаккха цо иштта (ас диннарг) дира». Имам Шавка́нийс и хьадис Абу Давуд воцучо кхин а Ахьмада а, Ибн МаджахIас а дийцина ду а аьлла.\n1. Оцу хьадисан маьIна и хьадис дешча билгал ду. Цхьана хIуманца цхьаьна эшар локхуш хезча, йа жаIуно шен шок локхуш хезча, Ибн Iумара (Дела реза хуьлда цунна) шен лерга пIелгаш доьхкина, оцу меттигана гена а ваьлла иза, шена иза ца хазийта. Кхин иза хезаш йоцучу хенахь ши пIелг лергара дIабаьккхина цо. Иштта и хIума Пайхамара (Делера салават а, салам а хуьлда цунна) дира аьлла а дийцина цо.\n2. И хьадис цхьаболчу Iеламнаха гIийла ду. Церах ву, масала, ша́ и дийцина волу Абу Давуд. Делахь кхиболчу дуккха Iеламнаха нийса ду аьлла иза.\n3. Оцу хьадисах схьадолуш долу коьрта хьукма ладогIа магар йа ца магар ду. Кхузахь гIеххьа тамашийна хета мегаш долу хIума ду, эшаршка ладогIа магош болчу а, ца магош болчу а Iеламнаха цхьатерра оцу хьадисах шайна далил лаьцна хилар. Иштта цхьана дешнех галморзах кхетам хуьлуш хиларан масал ду иза, малхбуза ламаз Къурайза тайпа долчахь бен ма дойла аш аьлла Пайхамара (Делера салават а, салам а хуьлда цунна) бахийтина хилла болчу асхьабашна юкъахь хилларг санна. Уьш новкъа боьлхуш болуш, малхбуза ламазан хан тIехIоьттина хилла. ТIаккха церах цхьаболчара аьлла, вайга ламаз цу меттехь бен ма де аьлла, цундела вай ламаз хIинцце дан ца деза. Вукху асхьабаша аьлла, хIан-хIа, цунна лууш хилларг сихха цу метте дIакхача бохург дара, малхбуза ламаз цигахь а деш сихха дIагIо бохург дара, хан тIехIоьттича ламаз ма де бохург дацара. Иштта, оцу цхьана хьадисах тайп-тайпана кхетта уьш. Кхоно цара иза Пайхамарга (Делера салават а, салам а хуьлда цунна) дийцича, цо йа хIокхарна а, йа вукхарна а дов ца дина, шу иштта хIунда кхеттера аьлла. Оцу кеппара, хIокху хьадисехь а далил карийна эшаршка ладогIа магош болчу Iеламнахана а, ца магош болчу Iеламнахана а (Дала къинхетам бойла церах массерах). Магош болчара, оцу хьадисехь билггал далил ду аьлла, эшаршка ладогIар хьарам ца хилар. ХIунда аьлча, иза мегаш дацахьара, Пайхамара (Делера салават а, салам а хуьлда цунна) кагйина хилла хир йара и локхуш хилла йолу хIума. Иза хьарам делхьара, цо магийна хир дацара Ибн Iумарна цуьнга ладогIа. Иза хьарам хиллехьара, цо ма лакха аьлла инкарло йина хилла хир йара и локхуш хиллачунна. Йа Ибн Iумара НафиIана а магийна хир дацара цуьнга ладоьгIуш Iен. Ткъа Пайхамар (Делера салават а, салам а хуьлда цунна) цуьнга ладогIарх ларваларан бахьана – дуьненан кхидолчу дуккха а хIуманех иза ларвалар санна ду иза, масала дIатевжина волуш яахIума ца яар а, йа цо шен хIусамехь деши-дети ахчанга буьйса ца яккхийтар а, иштт а и санна долчу кхечу хIуманех иза ларвалар санна ду.\nТкъа иза мегаш дац аьлла берш Ибн Iумар (Дела реза хуьлда цунна) оцу зурманах ларваларга хьевсина, Пайхамар а (Делера салават а, салам а хуьлда цунна) цунах ларваларга хьевсина, цундела аьлла цара: зурма хезначо иштта лерга пIелгаш дохкар мегаш хилар гойтуш ду и хьадис. Пайхамара (Делера салават а, салам а хуьлда цунна) Ибн Iумарна ладогIа магорна а, Ибн Iумара НафиIана ладогIа магорна а, и зурма локхуш хиллачунна инкарло ца йарна а цхьацца агIор жоьпаш делла цара, масала и зурма локхург гуш воцуш хилла хила тарло, генахь хилла хила тарло, бусалба воцуш хилла хила тарло, НафиI жима хилла хила тарло, кхин а хьарам дерг ладогIар ду, хазар дац, ткъа цаьршимма цигахь ладугIуш ца хилла, цаьршинна хезаш хилла, иштта кхидIа а.\nИштта и ду хIинца суна оцу хьадисан хьокъехь карийнарг.\nТкъа эшаршка ладогIарх лаьцна вай хьалха ма-дийццара, дукхах болчу Iеламнаха иза магош дац, цхьаболчарна гергахь мегаш хIума ду иза.\nДика хуург веза-сийлахь АллахI ву!\n Оцу хьадисехь Iаьрбийн маттара деана долу дош «мизма́р» ду. Цуьнан маьIна деш Iеламнаха иза цхьана хIуманца йиш лакхар ду аьлла, йа жаIуно шен шок лакхар ду аьлла. Цундела яздина ас иза иштта.\n Имам Ибн Хьазм, «Ал-Мухьалла́ бил-а́са́р», 7/570.\n Имам Ибн КъудамахI, «Ал-МугIни́», 10/154; Имам Ал-Iази́м-а́ба́дий, «Iавнул-маIбу́д», 13/182.


Набахтехь воллушехь ахчанаш хьежийна тIемалошна?\nСтаг набахтера араволучу дийнахь лаьцна юха а чуволла\n16 шарахь набахтехь а Iийна, маьршавала везачу дийнахь Черкесскера вахархо жоьпе озийна Шемарчу гIеранашна ахчанца гIодарна. Набахтехь такха кхин а 15 шо тоха тарло цунна.\nСанашоков Аслан, Черкесскера вахархо, зуьйш ву Оьрсийчоьнан бехктакхаман кодексан 208-чу артиклан 1-чу декъо буьллучу бехкаца доьзна. ФСБ-н Ставропол-махкарчу урхалло чIагIдарехь, 2014-чу шарахь террорхошца уьйрехь волчу цхьана стаге, Абдулаев Iабдуллига, ахча хьажийна цо.\n“Мухха а ваьллехь, интернет чу а ваьлла, талламна довзанза дуьсучу хьелашкахь Санашоковс “Вконтакте” машанерчу цхьана агIонтIера низамехь боцчу Шемарчу тIемалошна ”Сбербанкехула” ахча хьажор доьху текст дIаэцна, кхаьбна иза шегарчу флеш-карти чохь “, - боху талламан документо.\nСанашоковн дехарца, талламо дийцарехь, ахча дIахьажийнарг ву цунна вевзаш хилла кхин стаг – Танатаров Мухьаммад. Танатаровс шен зудчуьн “Сбербанкан“ карти тIера хьажийна хуьлу ахча.\nТкъа ша Санашоков набахти токхуш ву хIинца а. Полисхочун дахарна тIекхевдина аьлла, 2005-чу шарахь чохь яккха 16 шо хан тоьхна цунна Кхарачой-Чергазийчоьнан кхело (Бехктакхаман кодексера 317-гIа артикл).\nКIира хьалха, Охан-беттан 22-чохь, мукъавала везаш вара Санашоков Ставропол-махкарчу №11 набахтера. Цунна дуьхьалбахана, и ларвеш лаьттина гергарнаш а, накъостий а. Амма ФСБ-но къайлах гIалин изоляторе дIавигина иза. Кхин гойла а ца хилла доьзалан. Оццу дийнахь айбина тутмакхна дуьхьал керла бехк.\nСанашоковс, шена боцу бехк тIехьерчабо, боху. Цунна ца вевза Абдулаев, цо цхьаьнгге а ца дехна ахча, я иза цхьаьнхьа хьажаде а ца аьлла. Ша кхерара ницкъхоша шена хIара де тIехотторах, шен зуда Атакова Рузана йолчу бахана хилла стохка аьхка ФСБ-нера нах, цара зуда, полиграфах чекх а йоккхуш, лейина, яздо Санашоковс.\n“2020-чу шеран хьалхарчу баттахь со волчу набахте веара ФСБ-н майор, хиттира соьга Абдулаевх лаьцна. Дечкен-беттан 30-чу дийнахь со вуьжучу метта флеш-карта кхоьссира, юха иза Iорадаккха тешаш балийра“, - боху Санашоковс бакъоларъярхошка а, прокуратуре а.\nТутмакхо чIагIдарехь, Чиллан-баттахь а баьхкина ФСБ-н белхахой набахте, флеш-картин хьокъехь лебина цуьнца чохьбохкурш, вукхара аьлла, и карта цхьамма бухакхоьссина ду. Делахь а, я талламо а я Санашоков лаца Охан-беттан 24-чохь магийначу кхело а тидаме ца эцна иза, боху адвоката Узуев Рамазана.\n“Суна цIийнах хьажа баьхкинчу ницкъхоша бохура, ас Абдулаевга ахча хьажийна. ТIаьккха хетта буьйлира, майрачо ден а аьлла, диний ас иза. Ас майрачун дехарца ахча хьажадахьара аьлла цуьнга, амма дехна и ахча юург эца а, набахте хьажо а, цхьана а кхечу метте хьажаде ца аьлла“, - дуьйцу Санашоковн зудчо.\nАдвоката Узуевс дийцарехь, цхьа теш ву талламчийн, цара къайла а ваьхьина левеш. Цо дийцарехь, имам хилла Санашоков, джихIаде ахчанаш хьежаде бохуш лелла иза.\nТкъа бакъволу имам а ву 11-чу набахтехь, боху адвоката. Цо дийцарехь, Санакошковс 5 эзар сом Абдулаевга хьажаде алар тIечIагIдеш дац цхьана документ.\nУзуев а, цуьнан накъостий-адвокаташ а толлуш Iа дуьйцу ахча 6 шо хьалха муха, стенга хьажийна. «Бехктакхам бух боцуш кхоьллина дуйла гайта дохку тхо. Флеш-карта кIелакхоьссина хилар а, мила ву баккъал а тIемалошна ахча хьажаде баьхнарг а ду къасто дезаш. Шена тоьхначу хенах 2014-чу шарахь итт шо текхна ваьлла волу Санашоков, шена Абдулаев джихIаде хьежон ахчанаш гулдеш вуйла а хууш, хIуттур варий цуьнга ахча хьажо? Цу тIе, Санашоковна стенна оьшу ‘Вконтакте’ машанера копи схьа а эцна, иза чохь кхобу флеш-карта ялх шарахь шен набахтерчу меттах доьллина кхаба? Атта дара-кх цунна терахьаш дагахь Iамийнехь я кехат тIе дIаяздинехь“, - аьлла хета адвокатана.\nФСБ-но дов гIаттош бинчу сацамехь боху, «2014-чу шеран Стигалкъекъа-беттан 23-гIа де тIехIоттале ду цо Танатаровга 5000 сом дIатасар дехча, и ахча низамехь йоцчу тIеман гIеране хьажош дуйла а хууш“.\nИ къамел, адвокатана хетарехь, деса ду – бух бац. Бехктакхам айбина ФСБ-но нийсса Санашоков набахтера араволучу дийнахь. “ГIуллакх байначу баттахь я кхечу хенахь схьадиллинехь, кхета атта хир дара. Амма Санашоковца къизахьаьвзина, кийрахь дог доцуш. Кхин а пхийттех шо тоха тарло цунна набахтехь даккха. Оцу девнах тера девнаш бIеннашкахь ду “, - боху адвоката.\nИзоляторе кхачийна Санашоков, иза лаьцна латто магийна Мангал-беттан 22-чу дийнналц.


Кердача шераца даькъала дувцаш — Сердало\nIадат а хинна дIаэттача вIашагIкхетаре ГIалгIайчен Мехкдаь администраце 300 совгIа бераш гулденнадар массайолча мехка миIингашкара дийха. Царца цхьана цIайга дакъа лоацаш дар къе боахкача а, дукха бераш долча дезалера а, могашал дика йоаца а, дика дешаш белгалдайна а, мехка гIончий хила кийча дола а бераш, иштта цар дай-ноаной а.\nЦIай доладелар фаьлгашкарча персонажа гIирс бувхаш хиннача къонача хьежархой театра арстисташа хьаделларца. ВIашагIкхетар дIадодаш хьаьшашка моаршалца дош оалаш йистхилар Мехкда Евкуранаькъан Баматгире Юнус-Бек. ХьатIадоагIача керача шераца, хьоасташ даькъала дийцар цо деррига бераши цар дайи-ноанойи.\n«Аз дег тIара даькъала дувц шо хьатIадогIача кердача 2019 шераца. Шун вахар хьалдузалда цо гIаддахара гIулакхашцеи, кердача толамашцеи. Шоай хьамсарчар гIаддугаш, дог хьесташ дахалда шо, хIара цIагIа паргIато а йIовхал а йоссийла шун. Шоана могашали, машари, дикали аьттуви хилар лов сона», — аьлар, Евкуранаькъан Юнус-Бека, кердача шераца Мехкдаь администрацен хьаьший даькъала бувцаш.\nДIахо къонача хьежархой театра артисташа «Надж-ган цIай» яха кердача шера хьокхам гойтар гулбеннарашта. Иштта берий дог хьоасташ а уж гIаддугаш а дар, тай-тайпара хинна конкурсаши, сакъердаме халхари, фаьлга хьисапе кийчдаь пенаши, къаьга сийрда еррига программаи.\nВIашагIкхетар чакхдоалаш кагийча хьаьшашта ГIордаде хоза совгIаташ дийкъар, цул совгIа артисташца лезгинках халха байлар уж, шоашта салоIам хиллалца.\nГIулакх чакхдаьлча а дукха дIа-хьа къаста сих луш дацар гIаддаха, товр хинна бераш. Шоайла бовзаш а гIордадеца сурташ доахаш а ха дIайихьар цар цхьана.\n← Актуальные вопросы в сфере уголовной ответственности за совершение преступлений экстремистской направленности\nДоагамашта дарба дар →\nКомэкологии Ингушетии поддержал новый экологический проект


"Юучун мехаш лакхадевр ду". Стенна эшна Китайна дуьнентIера ах кхача дIаэца\nКитайн малхбузехь йолчу Урумчера кхачанан сурсатийн фабрика (архивера сурт)\nКитай сихдинна дIаоьцуш ю юуург дерриг дIуьнетIехула. 2022 шо юккъе кхочуш оцу пачхьалкхан долахь хир ю дуьнено гуйина 69% хьаьжкIаш, 60% дуга, 51% кIа – иштта ду Цхьаьнатоьхначу Штатийн юьртбахаман миристралло довзуьйту терахьаш. Цкъа а ца хиллачу максимуме кхаьчна Китайно дIагулбина кхача, хаам бо ялта гулдечу Халкъан администрацин куьйгалхочо Цинь Юйюна. ХIун дан кечлуш ю Китай: тIамна, мацаллина дуьхьал, пандеми яхлахь хенера яла? Иштта ду Американна прессехь лаьтта хаттар. Бахьанаш толлуш ю Сибирь.Реалии.\n2021 шарахь дуьненаюкъарчу кхачан мехаш кхаьчна рекорде, цхьацца болчу кхачан мехаш бистина 50%. Иштта нисделла логистикан мах лакхабаларна, аренашна детта молханаш даздаларна, ялтанаш хьийкъина цахиларна, эцархой совбовларна. Юучун коьрта экспортер ю Китай: цхьаццаболчу кхачанах цо шега дIагулйина дуьнентIера 50-70% юург. ТIаьххьарчу итт шера чохь кхача эцар лакхадаьккина цо 360 процентна. Китайн оцу политико бестийна массанхьа а кхачан мехаш, аьлла го хьал эксперташна.\n"Путин – диканиг" – мохь бетта массара а\nПекин кхача эцарца жигаръялар цхьаболчара дузу Цхьанатоьхначу Штаташца шен нисъяла тарлучу конфликтехь цунна эша цалаарца. Хайнань гIайри тIехь ехачу Муравьева Светланас хаалуш дац шайн дахарехь и хьал, боху: Китай хинйолчу Олимпиадах ойла еш еха, бахархошлахь цхьа а вац оьшучул сов кхачанаш шайна цIехьа кхоьхьуш.\n– Суна, бакъдерг аьлча, дуьххьал хезаш ду Китай массанхьара а юург оьцуш ю бохург. Билггал ду кхачан якъо яцар, тхан Хайнань гIайри тIехь долуш ду даима а дерриг а: лаьттах гIаж Iоттахь, иза а хьалаер ю кхузахь. Ца бистина юучун мехаш а. Карантин йолалуш, 2020 шеран бIаьста кIеззиг хьалабевлира мехаш, ца хаьара нахана, иза мел дахлур ду. Суна хетарехь, дерриг а дика ду. 13 шо ду со кхеза балха лела, ресторанашкахь мехаш шаьш хилларш бу. Соьманний, юананний йозаллаш хийцалуш лаьттина, Суна 10 юань тоьу дийнахь хIума яа, борщ ян оьшу – ас иза а лерина – нийсса I2 юань (I45 сом гергга – Ред.).\nКхузахь хьехош а яццхьа а мацалла я пандеми. ТIом хио бу бохуш а вац цхьа а. Олимпиада ларйо массара а. Хьаьнцца а ахь къамел деш, олу "Путин – хорошо" ("Путин – иза дика ву"). Мохь бетта муьлххачу а китайхочо: Яц цхьа а проблема. Ала дашна, америкахой а дукха бу кхузахь: студенташ, музыканташ, хьехархой. Американцаш бара аьлла, цаьрга олуш хIума дац, мелхо а ларам бо церан.\nКитайра белхалой кхаштIехь\nОьрсийчуьрчу блогеро Таняев Виктора дийцарехь, пачхьалкхехь баккъал а дуьйцуш ду Американ Цхьаьнатоьхначу Штаташца конфликт яла мега, тIеман биста кхаччалц, бохуш. Китайра социалан проблемех лаьцна блог лелочу цунна хетарехь, Iедална уггаре хьалха луург ду шайн махкахь кхача хилийтар.\n– Доккхачу декъанна халкъо къобалдо кхча гулбар. Керланашкахь даима юьйцу халкъан токхе, дуьйцу кхечу эшначохь мехкашна гIдан таро хиларх лаьцна. Коронавирусан эпидемино лахйо ялтан экспорт. Китайна ша кхабар коьрта ду, кхача латтор хьалхарчу метте хIоттийна гIайгIа бу. ХIора шарахь кхуьу барамаш, 2021 шарахь ялта кхиийна хьалхачул 2% сов. Iилман институташна ахча а ло ялтин керла кепаш юкъаяха, тоьлла ялта кхоллийта.\nВай Америкаца хила тарлуш болу тIом бийцахь, цунах цхьа а ца теша. Китайхоша шайн пачхьалкх лаккхарчу хьелашка кхаьчна, ницкъ, цхьаалла ца оьшуш, дика пачхьалкх лору. Американ Цхьаьнатоьхначу Штатийн аьтто бер бац тIом боло, иза Китайх йозуш ю,Китайна ша оьшучул а алсам оьшу цунна Китай. ТIеман кхерамах лаьцна а ца дуьйцу керланашкахь. Кхачар мехаш цхьаъ бу биллина, хийцамаш суна ца го. Шина процентна стьмийн мехаш лакхабевлла ала мегар ду. Уьш а меттахIуьттур бу церан кхуьу хан тIееъча – хорбазаш, баьллаш, пастанаш. Туьканашкара еса гIопасташ гойтуш хилахь – иза пандеми лаьтташ хилар ду, наханна дихкина цIера арабийла, массийтта кIиранах Iийра цIахь, цундела наха хьалххе оьцура оьшу кхача, дуккха а оьцура.\n"ГIаттамаш ца лелхийта гIерта Китай"\nИттех ш оду кхачан кхерамзалла Китайхь ларъен, боху Китайхула эксперт волчу Ульяненко Виктора. Мехаш дистича нах реза хир боцийла хууш оьцуш бу Китайно кхача, боху цо.\n– Китайно цхьаццаболчу кхачанаш дIаэцна дуьненера 50%, амма ас дагадоуьйту, итт шо хьалха и терахь 40% дара. Аьлча а, тахана-селхана ца йолаелла и рачхьалкха юург алссам дIаэца, пхи шо хилла а ца Iа цо изза ден. Ламасте дирзина цуьнан шена кхача алссам гулбар. Гуш ду тахана и болх жигарбаьккхина хилар. 2022 шеран юккъехь 60-70% дуьненара кхача шена чу дIаIаIор бу цо. Иза дац, ас ма-баххара, тахана-селхана долийна, пардеми йолаелчхьана схьа а ду, Iедална хаьара дьнентIехь кхачан мехаш десташ дуйла. Уггаре йоккха проблема яра логистикехь, Китайн Iедало оцу тIехь бан оьшу болх болийра сихха.\nМасала, иттех шо хьалха ресторанехь хIума юург юккъерчу барамехь долура 150 юань, пандеми йолаелчхьана схьа 350 тIе хьалабаьлла мах. Изза сурт ду туьканашкахь а.Хьал тергамехь латтадо Iедало, кхача ца тоьучу далахь, нах гIовттур буйла а кхетош. Ас кхеторехь, ца лаьа Китайн Iедална бахархошна психологин Iаткъамаш бан а, тийналла ца йохийта леладо дерриг а. Ларлуш юха а, юха а. Оцу политико бестор буй дуьнентIера кхачан мехаш? Вайна лаахь а, ца лаахь а, вай цхьана дуьнентIехь деха. Цундела Китайно кхача шена дIаоьцуш хиларо баккъал а лакхабохуш бу мехаш дуьнентIехь. Уьш кхин а бестар болуш бу, – боху Ульяненкос.\nЦо дийцарехь, Китайн юьртбахамалла оьшшучул кхиина яц, шен ялтанца кхабалур бац цуьнга мохк. Китайн Коммунистийн партина коьртаниг ду тоъал ялташ хилийтар, делахь а Китай а йозу дуьненан экономиках, аьлла хета экспертна.\n– Китайн долахь ду дуьнено охучу латтанех 10%, амма цигахь бу дуьненан бахархойх 22%. Ялта ца дуьйш, мукъа латта дан а дац Китайхь, шоръяла меттиг бац юбртбахаман. Ткъа Китай дукха заманахь дуьйна ю ялта, жижиг кхиош йолу пачхьалкх. Цул совнах, гIаланаша дIадоккхуш ду дуьйш долу латта, бехдарца довш, гIамарша талхош а ду латта. Амма ала деза, 1990 шарца дуьстича, жижиг кхузза дукха дуу китайхоша. Цундела жигардаккха деза арахьара жижиг эцар. Кхаба дезаш ду кхуьуш долу халкъ, - боху Ульяненкос.\nКъаналла а, хип-хоп цамагор а\nКитайн куьйгаллина коьрта ду нах резабар – тIекхочуш ду Чиллан-беттан 4-гIа де, Пекинера Олимпиада. Цул сов, 2022 шеран юккъехь хила беза махкана мехала болу кхин а цхьа беза хилам – Китайн компартин 20-гIа гулам.\n– Куьйгаллина хьалха лаьтта коьрта Iалашо: 20-гIа гулам дIабахьар, цигахь даржан хан кхин цкъа а дIаяхъян мега Китайн халкъан республикан куьйгалхочун Си Цзиньпинан. Низамо билгалдаьккхина дацахь а, шозза бен Iаш дац оцу даржехь, ца догIу иза юхпязйина йолчу Конституцица а. Ларамца дIаяхьа еза Олимпиада а, гайта беза пачхьалкхо баьхна кхиамаш, – боху Москварчу Карнегин центран Iилман хьехамчас Умаров Темура.\n2012 шарахь Iедале веъна волу Си Цзиньпин ян гIерта Китайх лаккхарчу технологийн пачхьалкх. Демографига болу хьажам а хийцабелла иза даржехь волуш: 2015 шарахь доьзалшна тIаьххьарчу 40 шера чохь дуьххьара магийна шолгIа бер дан, 2021 шарахь дуьйна мега кхоъ хилийта а.\n– Йоккха проблема ю демографи, Мао заманара схьа. Иза тергонехь ю хIинца а. Социалан проблемаш лелхарна кхоьруш дихкинера доьзалш дебор. ХIинца кхин гучудаьлла – сиха къанлуш ду халкъ. Берриг а иза кхабаран гIайгIа тIебужу къахьега де долчу кегийчарна, гIеметтахIиттинчарна. Экономиканна гIело хуьлу, атта дац къаной кхаба, – дуьйцу Умаровс.\nКитай йоьлла "цхьа доьзал – цхьа бер" концепцех, демографин политика ястарх гIуллакх хуьлуш дац. Iедалан пропагандо тIех беха латтийна бехкам, дуьйцу Ульяненкос.\n– Халкъ къанлуш хиларо Iадийна Iедал: 200 миллион сов стаг ву Китайхь тахана 60 шо кхаьчна, 2030 шарахь хир ву 300 миллион, 2050 шарахь – 500 миллион къано. Хетарехь, атта хир дац хьал хийца. Китайхь дерриг до хIинца кегийнаш доьзалшна тIеберзош: ял лахйина, декретан мукъа хан яхйина кхаа баттера ялх батте, берийг ахча тIетоьхна. Амма ши чкъор кхиина цигахь, цхьа бер хиларо дахарна аьтто бо аьлла лоруш.\nПекинан урамехь хIоттийначу телевизионан экрано гойту Къилбасела Корейн лидеран Ким Чен Ынан Китайн гIантдеца Си Цзиньпинца Пхеньянехь хилла цхьаьнакхетар\nСи Цзиньпинь Iедалехь Iачу муьрехь идеологи а чIагIйина пачхьалкхехь, Масала, дихкина телегойтилашка "идеологин кхетамаш лахара" болу, "декадентийн къамелаш ден" артисташ кхайкха. Цундела бисина а бац Китайн медиа-майданашкахь хип-хоп артисташ, мегаш дац, масала, тату дегIа тIе хIитто.\nКитайрчу телегойтийлашна магош дац айдол-шоу, реалити-шоу гайта, ткъа цигахь дара гоьбевллачу нехан бераш, яздо The Guardian газето Китайрчу хьостанашна тIе а тевжаш. Дихкина Iедало телевизоршкахула къоман хотIехь боцу, басарш хьекхна божарий гайтар, декхарейина телевизионаш борша стаг муха хила веза Iамо.\n– Вайна тамаше хетахь а, Китайн Iедална гергахь, 20 шо хьалха лаьттина Iалашо лаьтта: хьал дика хилийтар, халкъ цхьаъ латтор, тийна, паргIат пачхьалкхера дахар гайтар. Иза кхочуш далур ду халкъ тидамехь латтадахь, аьлла хета таханлерчу Iедална. Социализман идеологи коьрта ю цигахь. Цундела эстрада а ю луьттуш, – дуьйцу Ульяненко Виктора.\n"Америка а, Китай а оьшуш ю вовшашна"\nКитайна а, Американ Цхьаьтоьхначу Штаташна юкъа тIом бола мегаш хилар цахьехор доьху эксперташа. Амма уьш къера бу экономикехь, политикехь болу къовсам церан бехха лаьттар бу, бестар а бу бохучунна.\nКитайн а, Казахстанан а, Оьрсийчоьнан а хьалханчаш цхьаьнакхетта Астанахь 2017-чу шарахь\n– Оьрсийчоьнца йолу юкъаметтигаш толуш ю, го вайна. Американ Цхьаьнатоьхначу Штаташца – мелхо а эгIаш лаьтта. Трамп дIавахначул тIаьхьа барт бац карор царна юкъахь, хIунда аьлча, проблема оцу президнтпх хилла яцара. Юьхьанца дуьйна лелачу системица йозу проблемаш. Экспертийн прогнозца, хьалха Советан Iедал – Америка санна хилла дар-дацарш кIарглуш, дехха лаьттар ду шина махканна юкъахь 2I бIешерачохь, – аьлла хета Умаров Темурна.\n– Цхьанатоьхначу Американ Штаташца тIом хио бу бохург генара къамел ду, дестийна дуьйцу. Китай а, Штаташ а тIех чIогIа оьшуш ю вовшашна, тIом боккхучохь дац. Соьга хаьттича, беррига цакхетамашна бухахь ю технологийн, ирровацийн бизнесаш. Китайс тIаьххьарчу хенахь технологеш кхиоран некъ юьхьаръэцна, цундела иза ехха Iийр ю Америкерчу технологех йозуш. Цундела цо дIаоьцу, оьцур а ю уьш шена.\nКитайно кхача шена дIаберзорца естайо Америкаца йолу конфликт бохург цхьана декъанна бух болуш ду. Къовсам латтар бук хин а бехха. Шина пачхьалкхан башхаллаш яккхий ю, къовсаман бкх бу иза а, амма царна вовшийн алссакм оьшу. Партнераш вовшашна боьлуш лела беза аьлла ма дацийн цхьаьнхьа а. Цхьа а соьца реза хир вацахь а боху ас, и ши пачхьалкх тIеман партнераш а ю. Шинне а мехала ду Къилба-Китайн хIордан регионашкахь машар хилийтар. Лаахь а, ца лаахь а баланс латто еза церан шайн юкъаметтишаца. Цундела тIом хьашт бац цхьана а агIонна, – тешна ву Ульяненко Виктор.


Можа тӀуьска олу аьрзу — Википеди\nМожа тӀуьска олу аьрзу\nМожа тӀуьска олу аьрзу — (en. Eastern Imperial Eagle), (оьрсаша "Могильник" олу). Шуьйра тIемаш а долуш йоккха аьрзу ю иза. ЦIога доца ду цуьнан. Бос мокха бу. Бос таьIIана-мокха хиларна Iаьржо ю ала мегар долуш ю иза. Коьртан тIуьска можа ю цуьнан. Белашкахь кIайн тIедарчий ду. МIараш дартананчул кегийра ю. ТIемаш дIай-схьай даржийчи 2 метр гергга ду.\nИ тайпа аьрзунаш ю вайн мехкан хьаннашкахь, буц-аренашкахь Малхбалехьа Байкал Iома тIе кхаччалц йолчу меттигашкахь, Юккъерчу Азехь, цуьнан къилбаседехьарчу дазоне кхаччалц Закавказехь, Туркменехь, Таджикистанехь. Дозанал арахьа малхбузе Европехь, Къилбаседа-Малхбузехьа агIор Африкехь, Жимчу Азехь, Иранехь. Вайн республикехь и тайпа аьрзунаш лаха аренашкахь хуьлу. Шишша цхьана хуьлу уьш. Баннаш синтарех до, диттийн баххьашкахь. ХIоьаш апрель баттахь до I-3. Мекханан басахь ал тIедарчий а долуш кIай хуьлу хIоьаш.\nТойна 45 дийнахь доккху стен а, боьршан а аьрзу рогI-роггIана тIе а хуьйшуш. КIорнеш бенара гIовтту июль бутт чекхболуш я август бутт болалуш. Церан даар: пхьагалаш, дехкий, олхазарш - еллачу хIуманийн дилх ду. Вайн республикехь кIезиг ю уьш. Шелковской, Наурский, районехь наггахь тосало и тайпа аьрзу.\nБухара доьзал: Buteoninae\nКуц: Можа тӀуьска олу аьрзу\nӀа доккху ареал\nХьост — «https://ce.wikipedia.org/w/index.php?title=Можа_тӀуьска_олу_аьрзу&oldid=4597010»\nТӀаьххьара хийцам бина 2020, 3 февраль 08:56\nХӀокху агӀонна тӀаьххьара хийцамаш бина: 2020, 3 февраль, 08:56.


Бакъоларъярхочун Янгулбаев Абубакаран да суьдхочун статусах ваьккхина\nНохчийчоьнан Лаккхара кхел, Соьлжа-ГIала\nНохчийчуьрчу суьдхойн квалификацин коллегино кхелахочун статусах ваьккхина Янгулбаев Сайди.\nКвалификацин коллегин официалан сайтехь бинчу хаамца, и хаттар айдинарг вара Нохчийчоьнан суьдхойн Кхеташонан куьйгалхо Гардалоев Iалавди. Суьдхочун статусах ваккхаро Нохчийчоьнан Лаккхарчу кхелан суьдхо лаьттинарг вохаво шена тIецакховдарх а, иштта кхиндолу бехктакхаман гIуллакхашка ша ца ийзавойту дехкарех а. Чиллан беттан 4-чу дийнахь дуьйна болх бан болабо оцу низамо, и сацам къовса аьтто бу судьхойн квалификацин Лаккхарчу коллегехь.\nБиллина лаьттачу хаамашца а догIуш, Янгулбаев Сайди Лаккхарчу кхелан суьдхо хIоттийнера 2012-чу шеран Марсхьокху баттахь арахецначу Оьрчийчоьнан президентан Путин Владимиран омраца. Цо болх бина бекхтакхаман гIуллакхашкахула йолчу суьдхойн коллегехь, ткъа биллинчу хаамашца дуьстича, суьдхо Янгулбаев декъехь а волуш, тIаьххьара теллина гIуллакх дара Товбецан беттан 2015-хь. Оцу шеран Лахьан - баттахь Нохчийчоьнан Лаккхарчу кхелан сайта тIехь кхелахойн квалификацин коллегино зорбане баьккхина сацам бу Янгулбаевн бакъонаш совцош, иштта оцу сацамна цо дина арз а. Амма 2017-чу шеран Лахьан баттахь латкъам талла дуьхьало йинера.\nЯнгулбаев Сайдис Кавказ.Реалиига ма-дийццара, цунна Чиллан беттан 2-чу дийнахь бен ца хиина шегара суьдхочун статус схьайоккхуш юйла.\n"Дера ца моьттура суна-м иштта хир ду, хIунда аьлча, и дан цхьа а бух бац. Низамашкахь яздина билггал бахьанаш ду оцу статусах стаг вохош – масала, кхечу пачхьалкхан гражданство елахь, йа цигахь еххачу ханна ваха бакъо елахь. Царах сан хIумма а яц", - аьлла Янгулбаевс.\nЦо дийцарехь, хIинца муьлхха а бехктакхаман гIуллакх айдан йиш ю цунна дуьхьал.\n"Суна къахета суьдхойх, сан хиллачу белхан накъостех, муьлхха а Кадыровн лаамаш кхочушбеш Iачу", - кхетийна Янгулбаевс.\nЦо билгалдаьккхина, оцу сацамна дуьхьал Оьрсийчоьнан Лаккхарчу говзаллин бараман суьдхойн коллегига ша арз кховдор хилар.\nСоьлжа-ГIалахь дIаяьхьира нохчийн къоман ЯнгулбаевгIарна дуьхьало ярна тIехь цхьаалла гайта хIоттийна митинг. Нохчийчуьрчу Iедалхошна хетарехь, и доьзал бу Кадыровн критика ечу анониман 1ADAT телеграм-канал лелориг. Митингехь дагадора, хьоьшура, этIадора ЯнгулбаевгIеран доьзалхойн суьрташ, иштта нисса дIа кхерамаш а туьйсура царна. Нохчийчоьнан Iедалхоша бахарехь, гулвелларг вара 400 эзар стаг. Ткъа боьзнабоцу тергамхойн хаамца, и нах ткъозза кIезга бара.


Европехь бен шайна кхерамзалла яц боху мухIажирша\nЗазадоккху-бутт 02, 2013\nАвстри -- Хьалхо нохчаша хIоттийна хилла гулам, 2012\nАвстрин шахьарахь Венехь гулам хIоттийра нохчийн мухIажирша шоьтан дийнан делкъал тIаьхьа. Цуьнан Iалашо яра Iедалшна цо цIехьахьийсабечу нахана тIехь мел кхерам кхозу гайтар.\nМассех бIе стаг вара гуламехь. Нохчийн мухIажиршна гIортор еш, цаьрца цхьане акцехь дакъалецира австрихойн "Баьццарчу Партино" а.\nКхин а кхераме ду мухIажирийн хьал, царалахь даьржина хабар бакъделахь - 1000 нохчийн мухIажир ву, дийцарехь, Австрин Iедало Оьрсийчоьне дIавала къастийна. Оцу жамIе тIекхаьчначух тера хета нахана Вене листинчу Кадыров Рамзанан векалш а, бухара Iедалш а.\nБилггал мила, масса ву мухIажиршлахь Кадыровн администрацино шайца гамо кхобуш, Нохчийчу кхачийча хьизор волуш - иза ала дац. Амма шеко а йоцуш бан а бу Австрерчу мухIажиршлахь цIерачу тIамехь оьрсийн эскаршна а, Кадыровна гонахарчу Кремлана муьтIахьалла гайтинчу нахана а герз карахь лаьттинарш а, политика бахьанехь гамбелларш а.\nВенера нохчийн мухIажирийн гулам


Хизб ут-Тахрир тобанан агIончаш лецарх дIахьедина къайлахчу сервисаша\nОьрсийчоьнан къайлахчу сервисийн (ФСБ) белхахоша Москвахь а, Подмосковьехь а лелаш хиллачу Хизб ут-Тахрир (Оьрсийчохь йихкина тоба ю иза, амма маьрша лела уьш Евробертан пачхьалкхашкахь а, Украинехь а. -Редакцин билгалдаккхар.) организацин гара хIаллакдина. Йоьдучу лерринчу операцех лаьцна тобанхойн ши хьалханча а, ялх жигара хилла декъашхо а, хаамбина ТАСС агенталло.\nФСБ-но чIагIдарца, конспираци а лелош, шаьш хIитточу гуламашкахь гаранан декъашхоша яржош хилла регионехь террорхойн идеологи. Уьш лоцучу заманчохь цаьргара яьккхина Оьрсийчохь йихкинчу "Хизб ут-Тахрир аль-Исламин" пропагадийн материалаш.\n"Хизб ут-Тахрир" – дуьненаюкъара политикан болам бу исламхойн кхетамехь. Дуьненчуьрчу дукхахйолчу пачхьалкхашкахь легале ю иза.\n2003-чу шарахь Лакхарчу кхело "Хизб ут-Тахрир" террорхойн организаци ю аьлла дIакхайкхийра, дихкира цара лелориг а. ГIирмина аннекси йинчул тIаьхьа цигахь беха дукхахболу боламан агIончаш лоьцуш бу оьрсийн Iедалхоша. Ткъа Украинехь организаци магош ю.\nБакъонашларъяран "Меморил" (Оьрсийчоьнан юстицин министралло "арахьарчу агентийн" могIаре язйина) центро политикан тумакх ву аьлла, дIакхайкхийра 50 бусулба. "Хизб ут-Тахрир" тобанан декъехь хиларна бехкебора уьш.


Назранерчу "Мемориалан" офисах цIе тесна\nНазранера бакъонашларъяран центран "Мемориалан" офис ягийна муьлш бу ца хуучу наха. Организацин кхеташонан декъашхочо Орлов Олега бахарехь, арахьа хIиттиначу камераша дIаяздина, сатосучу хенахь 03.35 минот хан яьллачу заманчохь офисна гергар йогIу машен.\nМашенчуьра охьаваоьсинчу туьтмIаьжгаш йоьхкинчу шиммо гIишлонан корех лами а гIортийна, аьтто бо чувала. ШолгIачу гIат тIехь ю "Мемориалан" офис.\n"Цхьаннан карахь канистр ю, видеокамера йохо гIоьртира и шиъ. Кор дохийна, офиса чуваьлла и шиъ. 6 чоьнах латттачу "Мемориалан" кхо чоь йохийна, лелийна шиша а карийна. Гарехь канистричуьра коьчал цу шишан чохь дIасаIенийна цара", - аьлла, дийцина "Кавказ.Реалиига" Орловс.\nДикка зен дина бакъонашларъярхойн хIусамна, Орловс бахарехь. "Оргтехника а яьгна, документийн цхьа дакъа хIаллакдина, хIусамаш йохийна. Терроран акт лору оха и ГIалгIайчоьнан территори тIехь дина. ЦIетасар, нах кхерор, дуьненаюкъарчу организацина зен дар – и дерриге а терактна юкъа догIуш ду", - боху Орлов Олега.\n"Мемориал" церан мостагI ю, цундела новкъара баха гIерта уьш аьлла Орловс, Нохчийчуьра арабаьхна а ца Iаш, йоллу Къилбаседа Кавказера а цхьана.


Сахь даккхар - Chechen - Адама Султана Олхазар\nСАХЬ ДАККХАР МАРХА ДАСТАРАН ЗАКАТ\nСуннатехь девзаш дерг – сахь даккхар хIижратан терахьца шолгIачу шарахь долийна хилар ду, мархин бутт кахбара парз динччу шарахь.\nИза важиб хиларан тешалла Бухарис , Муслима а дийцина долу хьадис ду, Ибн Iумарера схьа – Дела реза хуьлда цунна – Делан Элчано – Делера салават а, салам а хуьлда цунна – нахана парз дина тIедиллира Рамадан беттан марха дастаран закат (сахь даккхар), цхьа сахь хурманаш, йа цхьа сахь мукх, хIора бусалбачунна тIера: маьршачунна а, лай волчунна а, божаршна а, зударшна а.\nИ маьIнаш долуш Ибн Iаббаса – Дела реза хуьлда цаьршинна – дийцина хьадис ду:\nШа-шега рицкъа даккха луш волчу, кхиъна ваьлла волчу шен кIантана тIера сахь даккхар важиб дац дена тIехь, йа ша рицкъа латтор важиб хилла тIе ца дужуш волчу гергарчунна тIера сахь даккхар а важиб дац, цо пурба а делла, векил винчул тIаьхьа бен даьккхича а нийса хуьлуш а дац иза.\nНенан кийрахь долчу берана тIера сахь даккхар важиб дац, делахь а даьккхича мелехь ду, могуш-маьрша иза дуьненчу далийтархьама аьлла, цхьаболчу Iелам-наха ма-аллара.\nИмам ШафиIийн мазхIабехь мегаш дац дааран меттана цуьнан мах бала, хIунда аьлча хьадисехь билгал динарг даар долу дела. Ткъа Абу Хьанифас – Дала къинхетам бойла цунах а, Имам ШафиIийх а, массо Iелам-нахах а – мегар ду аьлла дааран меттана цуьнан мах бала. Ткъа тахана цхьадолчу мехкашкахь хIоьттинчу хьолехь мах баьккхича бен кхочуш ца хуьлу сахь даккхар тIедожоран хьекъале бахьанаш а, пайданаш а, цундела нагахь санна мискачунна гIолийниг мах балар делахь мах белча дика хир ду, луучо даар ма-дарра дIадала а мегар ду.\nIийд-дийнахь Iийд-ламаз дале хьалха сахь дIадалар дика ду. Iийд-де тIех даллалц сахь ца доккхуш дитар хьарам ду, ткъа нагахь санна сахь даккхар Iийд-дийнал тIаьхьататтахь, къа а хуьлу цунна, доькхуш даккха а деза цо иза.\nШолгIаниг: нагахь санна сахь дIадоькъуш верг ша сахь даьккхинарг велахь, ШафиIийн мазхIабехь чIагIделла дерг и сахь кхечу махка дIадахьа ца магар ду, нагахь санна шен махкахь иза дала хьакъ долуш нах белахь. ШафиIийн мазхIабехь шолгIа дош а ду, кхечу цхьаболчу Iелам-наха аьлла а ду, нагахь санна цхьа хьашт делахь кхечу махка дIадахьа мегар ду аьлла. Цу шиннах далилаца чIогIа дерг – шен махкахь иза дIадала хьакъ долуш нах а болуш, кхечу махка дахьийта цхьа доккха хьашт а доцуш, иза кхечанхьа дахьийта мегар ца хилар ду. Амма нагахь санна цхьа доккха хьашт делахь – масала цхьанхьа гIазотана хьажо дезаш делахь – тIаккха кхечу махка дахьийта мегар ду, Iелам-нехан шолгIачу дашна тIе а доьгIна. Амма иштта доккха хьашт дацахь мегар дац;


Захаров Петран кхолламах жайна\nЗахаров Петра 1830 - чу шарахь диллина сурт\nШахбиева: "Сайн белхаштIехь шуьйра дуьйцур ду ас Захаровх лаьцна..."\n19-чу бIешерахь ваьхначу суртдиллархочо Захаров Петра шен белхашна бухахь, воккхаверца санна, ша нохчо хилар билгалдоккхуш хилла. Амма цо шен йозанаш дитина доцундела, цуьнан хьежамаш а, цуьнан дуьне а, муха хилла билгал ца долу.\nХуушдерг ду- Дадин-юрт Ермоловн омраца ягийна, хьаьшна дIаяьккхича, да а нана а доцу, кхаа шаре ваьлла кIант, цхьана цахуучу бахьанашца салташа къинхетам а бина, шайца схьаэцна, йийсаре лаьцна.\nТIаьхьа иза лело шена схьаэцна хилла нохчашна бIаьрга ван ца везачу Ермоловс. Кхузахь Захаровна тIехь кхоллам кхаьрдина ала мегар ду. Шен да а нана а дийна, юьрт а ягаян омра деллачу чалтачо кхиийна и буо.\nЗахаров Петран дахарехь йовзанза шортта агIонаш ю. Иза леррина дина хIума а дац. Дуьххьара иза теллинарг оцу тIегIанехь говзанча ца хилар бахьанца нисделла иза, аьлла Маршо Радиога дуьйцу, тахана шен махкахочун дахар а, кхолларалла а толлучу Iилманчас Шахбиева Мадинас.\nШахбиева: «Захарован дахар дуьххьара теллина верг говзанча ца хилла. Захаров-нохчо аьлла йоза гича, цо шен лаамехь теллинера иза. Шабаньянца бинчу белхан мах охьабаккхар дац иза. Цо шена лаа а лууш, даггара бина и болх. Кхидерг ду-иза кхоччуш говза бина ца хилар.\nЦуьнах лаьцна дуьххьара хаамаш цо гулбина Санкт-Петербурган а, Москохан а архивашкахь. Иза нийса дина цо. ХIунда аьлча, исбаьхьаллийн академийн фонд оцу шина гIалахь ю. Дуьххьара иза нохчи хилар билгладоккхуш документ ду, йийсаре вийна волу ши кIант Ермолов Алексейс Ермолов Петрна, шен шичина дIавелла хилар.\nОцу тоьшаллитIехь дуьйцуш ду, Дадин-юртара нохчий кIант а, лаьзгийн кхин цхьаъ а, цуьнга лело дIавелла аьлла. Иза хилла 1925-чу шарахь. Ермолов Петр тIеман дарж а дитина, Москох юхаваха гIерташ хилла оцу хенахь».\nЕрмоловс шеца Москох цхьа нохчи вигина хилла Iаш вац. Цуьнан хеннара хир волуш, тIелатар динчу кхечу меттера схьавалийна хилла лаьзгийн къомах кIант а. И шиъ цхьанна хьалакхиънехь а, воккха хилча, важа Кавказе тIаме вахханчохь вийна.\nТахана Лермонтов Михаилан кхолларалла толлучарна хета цуьнан «Мцыри» поэма Захаровн дахарх язйина ю аьлла. Оцу ойланна тIетов Оьрсийчоьнан Iилманан академийн лаккхара белхахо, филологин кандитат Шахбиева Мадина а. Цо иштта элира.\nШахбиева: «И верси йолуш ю. Цуьнан агIончаш а бу, иза бакъ ца хетарш а бу. И хIума аксиома ала мегар ду, ян бакъдан а, харцдан а аьтто боцуш. Суна хетарехь, иза хила мега. Со тIетов цунна. Захаровс Лермонтовн сурт диллинера, цуьнан дененан Асеньеван дехарца.\nЦуьнга шега а хьожуш диллина цо и сурт. Цундела, суртдиллархочунна а, поэтан а уьйраш хилла. Суна хетарехь, и шиъ хьалхе дуьйна вевзаш а хилла. Лермонтов Москохарчу университетехь доьшучу хенахь, Захаров деша хIуттуш хилла исбаьхьаллийн академи. Цушиннан некъаш цхьана нисделла хила а мега. Суна хета, «Мцырин» коьрта турпалхочун васт Захаровх язйина ду».\nIилманчана Шахбиева Мадинина, Захаров Петран дахар толлуш цо ша дихкина суьрташ а, цуьнан шен суьрташ а гучудевла. ХIинцалц уьш цхьанхьа а хилла а дац гIарадаьхна аьлла, кхин дIа а дуьйцу цо.\nШахбиева: «Москохарчу музейхь цхьацца белхаш ду, терачу амалехь яздина, кхечара дина бохуш. «Чаадаевн портрет», «Неболсинан портрет» , «ХомяковгIеран портрет». Кхиъ шортта ду уьш. Сайн белхаштIехь шуьйра дуьйцур ду ас цуьнах лаьцна.\nАмма суна уггаре а мехала хеташ дерг ду, сан белхашкахь хьалха бинчу талламашкахь ца хилларг хилар. Доккха сурт ду Чернецовс диллина. Иза лерина ду 1831чу шарахь Полшера гIаттам хьашарна лерина. Цу тIехь ву Пушкин а, Крылов а, Жуковский а.\nЧернецовн оцу доккхачу суьрта тIехь суна карийна Захаров а. Шаверриг цу тIехь 200 сов стаг ву. Ша суртдиллархочо Чернецовс, цу тIехеь волу хIора стаг шен-шен цIарца билгалваьккхина.\n204-чу лоьмарца лаьтташ ву Захаров. Доккха сийлахь хIума ду, оцу суьртатIехь иза хилар. Пушкинца а, Жуковскийца а цхьана суьртан тIехь латта аьтто балар-доккха дозалла ду».\nЗахаров Петран дахартIехь талла мегар ю Нохчийчоьнан истори. КIоргера талламхо хила ца веза цуьнан сингаттам а, сагаттадар а цуьнан белхашкахь хаадала. ЦIийца шен боцучу махкахь 30 шаре ваьлча йовхарийн цамгарх валар хиллачу цо лайна дахаран боккха бала.\nИза ша дерг хира ду Iилманчас Шахбиева Мадинас цуьнах лаьцна зорбане даккха кечдечу жайнехь.\nТIаккха нохчашна а, Захаров Петран дахар а, кхолларалла а шуьйра девзар ду.


Оахарганаькъан Элмарза ЧхьагӀа — Википеди\nОахарганаькъан Элмарза ЧхьагӀа\n29 Тушол 1914(1914-04-29)\nВаьв 1850-ча шера села 10-ча дийнахьа Фуртоуге. Да — Оахаргнаькъан Элмарз, ЖӀайрахой шахьара хьалххо. Нана — Хаматхананаькъан хиннай. Элмарза дезале воӀал совгӀа йиъ йоӀ хиннай.\n1850-1860 шерашка Кавказа тӀеман тӀеххьара этап дӀайоаллача хана духьалоаттараш соцабеш хиннача операце 7 шу даьнна хинна ЧхьагӀа есарал вига́ хиннав. Уж бераш Россе Ӏаьдалага кхедайтар из шахьар, эйла е ваьр Эрсечен мутӀахьа хилара тешал хиннад. КӀаьнк кхыча гӀалгӀай берашца Буро тӀа а воалаваь тӀеман кантонистий школе дӀачувеннав (1857-1862). Россе эскара эпсар хиннача цун даь-вошас Темаркха гӀо дар бахьан долаш Элмарза виӀий хьал кхыча берийчул дикагӀа хиннад, вокхарел чӀоагӀагӀа маьрша хиннав ЧхьагӀа. Ший бераш доацаш хиннача эрсий полковника хьаийцав кӀаьнк кхеве.\nДукхагӀа мел болча лоамарой интеллегенташ деша баьгӀача Ставрополя гимназе дешаш хул зӀамига саг. Дукхача гӀалгӀаша Ӏилма ийца моттиг я из: Оахарганаькъан С., Базоркъо А., Далганаькъан А-Г, Бекбузаранаькъан И., Дахкилганаькъан П., Малсаганаькъан К., кхыбараш а.\n1860-70 шерашка Россе Имперес къоабалдеш хиннад Даькъастен тархьар а этнографи а тахкар, ерригача Эрсечен Ӏилманхой юкъарлен филиалаш хьаелаш хиннай. Цу шерашка арадийнад кхыча белхашта лард хинна латташ дола Ӏилманхой тохкамаш. ЧхьагӀа эрсий культура дунен юкъе вахарца дика гӀорваьнна хиннав ший хана баьхача наха юкъе.\nГимнази яьккхача, лазар бахьан долаш ши шу Даймехка даьккхад (1868-1870 шераш) ЧхьагӀа. Цу юкъа багахбувцамаи этнографени материал гулаяьй, ишта дӀаболабеннаб цун литературни болх.\n1871—1873 шерашка цун балхаш кепатехад (Каьлаке арахийцача) «Сборник сведений о кавказских горцах» яхача дешарга тIеи (Буро тIа арахецача) «Терские ведомости» яхача газета тIеи. Тийрка областа тайп-тайпарча шахьарашка зератде аьттув баьннаб цун, масала Эсса чӀоже, Наьсарен шахьаре. Цун балхашка лоаман эйлашкара боккхийча наха даь къамаьлаш да. Царех хӀаравар барайтталагӀча бӀаьшера хиннача гӀалгӀай культура Ӏадатай теш хиларал совгӀа, вурийтталагӀча бӀаьшераех дола даьшкара дувцараш хезá хиннав. Царгара хьа а ийца цо дӀаяздаьд: вахара кеп, оаламаш, мифаш, Ӏадаташ, шира текхамаш, юкъара бокъонаш, ритуалаш, цӀайнаш, гӀалгӀай къаман этногенетикай дувцараш. Цул совгӀа Оахарганаькъан ЧхьагӀас гӀалгӀай Наьртий эпоса элементашта хьалхара сурт оттадаьд, масала, цо техкад ткъестлагӀча бӀаьшера а тӀехьа гӀалгӀаша дикача оагӀорахьа саг белгалвоаккхаш хилча «Нарт санна ва из!» оалаш хинналга.\nТӀехьагӀа, цун балхаш юха арахийца хиннад «Ингуши» (ГӀалгӀай) (1996) яхачеи, «Чах Ахриев. Избранное» (Оахарганаькъан ЧхьагӀа. Хержараш) яхачеи дешаргаш тIа. ЧхьагӀа кхолламех, из дийна волча хана, пайда ийбаьб дукхача Кавказ тохкаш болча Ӏилманхоша, археологаша, этнографаша, россе юристаша: Леонтович И. Ф., Далгат К. Башир, Ковалевский М. М. кхычара а. Цунна тӀатовжаш хӀанз а тӀехьа диссертацеш язъю.\n1870-1874-ча шерашка Нежинерча лицее деша ваьгӀав. Цигара дийша ваьлча, Кавказа къамай бокъо тоае, нийсъе гӀерташ лелабаь болх бахьан долаш Далгнаькъан Эдал-Гири санна («ший лоӀаме волаш») Кавказа дехье дIавахийта́ хиннав из. ГӀозлойче тайп-тайпарча административни органашка болх лелабаьб. Ӏаьдала болх бахьан а цхьан цӀагӀара вокхача чу ваха аха везаш хилар бахьан а Ӏилмани литературайи болх бе аьттув баьннабац цун.\n1874 шера АьрхIий 16 дийнахьа Оахарганаькъан ЧхьагӀа белха должноста дIатIаваха бокъо йолаш дIаэттав Каьлакерча кхела палате. Цига 8 шера болх баьб цо кандидат а, машара кхелахочун новкъост а, кхела следователь а волаш. 1882 шера Лайчилла 24 дийнахьа Елисаветпольски губерне уездашка паччахьалкхен мулка́ тIахьежа агент хила дIаийцав, 1889 шера АгIой 31 дийнахьа денз болх баьб къаьстта дола амалташ кхоачашду чиновник а волаш. 1897 шера Села 27 дийнахьа денз — Нуха́ра набахтенаш лелаеча ралса директор хиннав. 1900 шера АьрхIий 23 дийнахьа денз Елисаветпольски губерне паччахьалкхен лаьтташтеи мулка́и зIамагIа вола тIахьожар хиннав.\nМогашал во хилар бахьан долаш ше балхара дӀаваьккхача Буро тӀа цӀавенав 1912 шера Михий 28 дийнахьа. 1914 шера Тушол 29 дийнахьа диабетах веннав. ДӀавеллав ший ваьча юрта Фуртоуге.\nДӀахо гӀалгӀай социале-эконимикай вахарцара болх дӀабехьаб Базоркъо Муртуза Мурада, Далганаькъан Эдал-Гире, Тутайнаькъан Албаста, иштта кхыча Ӏилманхоша а.\nЦун йоӀ Нинас хьаяхачох, ЧхьагӀа чӀоагӀа айхьеи Ӏимерзеи йистхила оамал йолаш вар, дош аргдолаш, веларгволаш. Оахарганаькъана цӀагӀа дукха дешаргаши, газеташи, тептараши гулдаь хиннад. ЧхьагӀа́ дукхагӀа везаш хинна оазархо — Некрасов Н. А..\nОахаргнаькъан ЧхьагӀас саг йоалаяь хиннай — Базоркъо Мочкхий йоӀ — Аза. Цар шинне 5 дезалхо хиннав — 3 воӀи 2 йоӀи:\nРашид-Бек (1895—1942) — Даькъастен къамашта юкъера хьалхара летчик, Таджикистана хьалхара летчик. ШоллагӀча Дунен тӀема хана Ленинграде веннав.\nРуслан — милице болх баьб, 1926 шера вийнав.\nТамара — кхалнаха юкъера хьалхарча гӀалгӀай дийшача лоамароех хиннай. Хьерхочун болх лелабаьб.\n↑ 4,0 4,1 4,2 Ахриева Н. Ч. Воспоминания об отце (тIакхача вIаштехьа доаца тIатовжам — тархьар). ТIехьара хьажар хиннад 15 АгIой 2013. Архиве оттадаьд хьалхара хьаста чура 15 Тушол 2013.\nХьаст — «https://inh.wikipedia.org/w/index.php?title=Оахарганаькъан_Элмарза_ЧхьагӀа&oldid=40234»\nКхелхаб Тушол 29\nЕр оагӀув тӀеххьара хийца хиннай укх ха́на: 27 Чантар 2020, 19:59.


Яндарбиев Зеламха, нохчийн поэт, политик, вийна 2004-чу шарахь.\nМа хийла хазаниш хилла-кха уьш!...\nДаим а къегийла адамна седа!...\nДиц а дой адмалла латто уьш оьший!...\nДахаран дац-кх и дойла!...\nТIаьхьарчу хенахь ехха маж дIа а хецна, цхьа буьрса, Iелам, суьпа стаг хеталуш васт хиллехь а схьагушдерг, ас юха а чIагIо йо - иза уггаре хьалха, массеран а санна мерза, ховха ойланаш а йолуш, дахарна тIера а волуш байтанча вара аьлла. КIезиг яцара цуьнан мукъаме евлла байташ а. Царалахь яра безамах Iенаш ерш а. Цу могIарера ю хIара а.\n10 шо кхаьчна Яндарбиев Зеламха воцу


Хьаша лархIар, из лоравар — Сердало\nУкх деношка Шолжа района «ГIалгIай Iадатай ишкола» цIагIа кагирхошца аргIанара вIашагIкхетар дIадихьар, хьаьша тIаэцарах дола дош дувцаш. Къаман гIулакх, оамал, Iадаташ Iомадеш болча кагирхошта хьаьша хьал дувцаш а из тIаэцарах, лархIарах, накъаваккхарах дола хаттараш доашхаш хилар къаман Iадаташ дика довзаш вола Ноакастхой Iаьлий Хаваж.\nГIалгIай дукхача эздича Iадаташта юкъе хозагIчарех а лерхIамболаш долчарех а да хьаьша тIаэцара Iадат. «Хьаьша цавезар — Далла везац» оалаш кица да гIалгIай. Хьаьша тIаэцар, цунга хьажар, цо дена гIулакх дизза кхоачашдаь чакхдаккхар лерхIаме хIама да. Хетаргахьа из кхоачаш ца деш наггахьа саг хургвац гIалгIай къамах. Вай санна кхыча лоаман къамай наьха а да цу тайпара Iадат.\nГIалгIай къаман массаза а хиннад хьашийна лаьрхIа цIа лоаттадеш, «хьаьша цIа» аьнна цIи а йолаш, иштта менги хиннаб «хьаьша менги» оалаш. Хьаьша мара кхывола саг цу тIа Iовужийташ а хиннавац. Мехкара воаца хьаьша вале а, кхайканза е кхайка вена хьаьша вале а цун лоархIам беш хьаденад из гIулакх массаза. Тахан а леладечарна долаш да из Iадат ший хозача куцашца дегIадоагIаш.\nКхаь ден, кхаь бус хаттар деш хиннадац хьалха хьаьшийга, ше дена гIулакх цо ше хьакIодадилца. Нагахь санна вена хьаьша хьаэттача фусам-да цIагIа веце, фусам нана оарцагIаяьле, е лоалахой оарцагIабайле хьаьшана дизза гIулакх ду вай.\nЦкъа венача хьаьшан тIехьагIа юхава чам хургболаш магIаваьккхе из Iохоавий, цунца Iохайча мегаргвола цунца товргвола саг хьавийхе, хьаьна шу оттадий, вижа кIаьда мотт билле, водаш совгIаташ а дале новкъа воаккхаш хиннав из безаме.\nБашхало яц моллагIча къамах из вале а, хьаьша – хьаьша ва. Озабезам боацаш ер са ва-кх, ер наьха ва-кх аьнна доацаш, цIенача дег тIара де деза хьаьшана деш дола гIулакх. Из веза лархIар а, цун сий дар а массаза лакхалоаттадаьд вай къамо. «Хьаьша Даьлагара ва», «Хьаьшо шийца беркат дахьа», оал вай, да а да из ишта.\nХьаьша тIаэцар, цун гIулакх дар гIалгIашта мел деза да а, цо адам вIашакаозаш хилар а, гаргалол чIоагIъеш хотташ хилар а дийцар ГIалгIай Iадатай ишкола дешархошта Ноакастхой Хаважа. Цул совгIа хьоадир из Iадат гIалгIашта юкъера хаьда дIадала йиш йоацаш хилар, из цIенденна дIадаргдоацилга а.\n— Укх дунен тIарча хIара къаман ше-ший тйпара да хьаьша тIаэцара Iадат, бакъда эггара дикагIа хьаьша тIаэцачо аз юар юаргья Iа, со вужача вужаргва хьо аьле эца тIа. Из вай къамо кхоачашдеш гIулакх да. ГIалгIаша къаьстта цIа лоттаду хьаьшийна лаьрхIа. Цу цIагIа ламаза а, вижа-гIатта, а кхы дIахо цо денача гIулакхашка хьежжа а массабола кхоачам хила беза. Цо йоккхача ханага хьежжа кхоачам хила беза цу хIамашкахьа, хIара ха массаза яла ер деза сона, вож деза сона хьаьшан яха дезаргдоацаш. ХIаьта кхача вай цун дикагIбар ма лоаттабой, — аьлар Хаважа.\nДоххьал гIалгIай мара доацаш а да хьаьша тIаэцара Iадата гIулакхаш. Цох а дийцар Хаважа кагирхошта:\n— ГIалгIай фусам-нана мара яц хьаьша-да воагIе а хац яхаш къаьста кхача а цIа а лоаттадеш. Иззол лерхIам болаш лелаву вай хьаьша, дIахо дIайодача хана а лелаве веза. Кхыдолча къамаша хьаьша сийдар дика лоархIаш да, амма из юхатохе сов чIоагIа бехк боаккхаш Iадат дац цар, амма вай Iадато вайх бехк боаккх нагахь санна вай из кхоачаш ца дой, леладинза даргдоацаш хIама да из. Укх дунен чу кхы къам дац, хьаьшо коаниI хоадаяьчул тIехьаIа, цун даьчоа фуса-м да кIалъотташ, цун эхь хулаш. ХIаьта гIулакх кхоачаш а даь хьаьша накъавоаккхача хана из юртах валлалца, е мехках валлалца накъаваккха везаш а да вай Iадатах, — аьнна дийцар Хаважа кагирхошта\nХьавена вай тIаийца хьаьша лоравеш мо, кхычахьа арахьа воаша хьаьший а хинна вай дIадахача вай къаман наха кхоачаш де дезаш вай Iадато дIадехаш гIулакхаш да. Из хаттар дагадоаллаш болча дешархошта дика кхетадергдолча тайпара хьалхадаьккхар Хаважа д1ахо ше даьча къамаьлагахьа.\n— Нагахь санна, черсашкахьа, гуржашкахьа, е Москве, Ростове, миччахьа вай долхе а, дIадахача метте хьаьший эздел да вай лораде дезаш. Ше чуийца фусам-да лоравар, цун тIакхаьча во цунца декъар, цунга бала гIайгIа дале из аттадар декхар да вай Iадатах. Ше чуийца фусам-да лоравеш а, шийгара эсала, эхь дола хIама бIарг цадайташ лоралуш хила веза гIалгIа. Миччахьа вахарах, ший дин а, ший оамал а, ший къам а кхычарна дукхадезалургдолаш цу хьал тIехьа хила веза вайх саг. Даг дехача наькъашка, пхьегIаш а еш, халхараш а деш, наьха хIамашта ка а етташ къуй гIулакхаш леладар гIалгIачоа эхь да, — аьнна белгалдир Ноакастхой Хаваша дешархошта.\nШолжа района тайп-тайпарча ишколашкара пхийттех кагирхо ва укхаза ишколе вай къаман Iадатех дола хIама лорадеш шоашта дувцачох пайда эцаш.\nХа дIа мел йода заманца гIабоаккхаш, эшар хьахотташ, совдар дIадоаккхаш хьаденад из Iадат кхыдола Iадаташ санна. Цудухьа хийцца ала йиш я, Хаважа хьехам дукхагIа Iадат дегIадоаладеш из лорадарах а боацаш, цун говзалаш, бехкамаш, наькъаш дувцарца хьаьша тIаэцарах бола дешархой кхетам лакхбеш дар, аьнна.\nХьаьша лархIар доххьал хьо вахаш волча хьа доалахьарча цIагIа кхоачашдаьча а ца Iеш кхы дIахо йолча моттигашка а лораде дезаш гIулакх да. Нагахь санна тайпан юкъе кхыча тайпах саг тIавенавале цу тайпах мел вар декхарийла ва цун гIулакхага хьажа, иштта кхыча юртара саг тIавеча цу юртара нах ба цун гIулакх кхоачашде дезараш, мехкара воаца хьаьша воагIе берригача мехка хьаьша санна дIаотт из. Нагахь санна цхьанне кхоачаш ца дой дIахо мел болча наха бехк а хулаш, цхьанне из гIулакх хьалдузе берригача мехка а халкъа а сийдоалаш хIама да из. Цудухьа башха воацаш лархIа а лораве а веза моллагIвола хьаьша.\nШоаш болча вена хьаьша бIаргса санна лоравеш хиннав гIалгIаша, из леш а хиннав шек ца воалаш цунна во ца хилийта. Боккхийча наха чIоагIа лоархI хьаьшацара гIулакх мел зIамига из вале а. Хийла воккха саг, зIамига бер ше волча чудаьлча хьалгIотташ нийслу. Сага сий дар, хьаьша сий дар лакхача боарамах хилар да из.\n«Хье волча хьавена хьаьша, хьай бIаргса санна лораве, оалар тхьовра хьалха боккхийча наха. Дала сага деннача совгIатех доккхагIчарех да бIаргса, из воаша мел чIоагIа лораду, из доацаш дисача воай мел хIама эшалу хов вайна. Цудухьа вIаший дистад вай даьша бIаргсаи хьаьшеи, цу хьаьшан лерхIам лакхбеш. Хьаьша дика ва, хьавенача хьаьшо керда хоамаш дахь, хьога гIайгIа, бала, сагото дале из дIадоаккх, шу эргадоаккхийта, хьога маьл боаккхийта. Дуккха а пайдане хIама да хьаьша варца хулаш. Тиш а ца долийташ лораде деза из Iадат», — йоах Сурхо тIарча воккхача сага Меданаькъан МаIиса Махьмада.\nЭздий гIалгIай къам массехана а хиннад хьаьший сийдеш, цун эшар дезар лоаттадеш? иштта дIадаха а деза из дуне мел латта. ХIана аьлча, къам лоаттадер цун дин, Iадаташ, оамал, гIулакх да.\n← Яккха йиш йоаца цIи\nВопрос: каким днем считается начало военной службы по призыву? →\n«Дикача даь во тIехье кхийнай»\n«БIаьшарений боадонгара» романах дийцар


Хино хIусамашна зен динарш леткъа Путине\nСтохка хи хьадча, шайн хIусамаш йохийначу Краснодар махкарчу Кривенковское юьртарчу бахархоша видеошца дехарш дахьийтина президенте Путин Владимире. Наха аьрзнаш до шайна гIо ца дечу Туапсен кIоштан а, регионан а Iедалшна.\nБохам хиллачийн могIарахь бу 176 доьзал. Царех цхьана декъанна хIусаман сертификаташ елла, амма гIо доцуш йисина 100 сов ков-керт – тахана а дац меттахIоттийна церан дайшна хилла зен.\nКхечу меттехь хIусамаш йолчу, я кхечу цIеношна тIеязбинчу наханна меттигерчу низамаша ца кхачадо гIо, олу леткъамхошка меттигерчу Iедало. Делахь а, шаьш кIоштан, мехкан низамаш хуьйцур ду, гIодийр ду баьхнера бахархошка хьалха, амма лар ца дина делла дош.\n“Орцан министралло а, бахархошна гIоьнна кхоьллинчу кхечу министраллаша а ца дина шаьш дийр ду баьхна гIо. Я меттигера низамаш а ца хийцина, я компенсацеш а ца делла. Дукха нах бу йоьхначу хIусамашка дIакхелхаш", - элира “Кавказ.Реалиига” вевзаш волчу юкъархочо Витишко Евгенийс.\nХино зен динчу наха дIадахначу кIиранах Краснодарехь протестан акци хIотто дохку шаьш, аьлла, дIахьединера Iедале, амма мэрино ца магийра царна гулбала.


Немцов верна бехке хета Дадаев Заур\nОьрсийчоьнан оппозицин политик Немцов Борис верна бехке хила тарло аьлла хетачу нахах лаьцна шаьш юкъахь бинчу талламах артикл арахецна "Медиазона" ресурсо а, юкъараллан антикоррупцин Scanner Project проекто а. Настоящее Время телеканало яздина цунах лаьцна.\nТелефонийн биллингийн буха тIехь а, кеманашца дIасалеларца а, видеокамераша дIаяздинчуьнца а аьтто хилла церан Немцов веран хронологи юха хIоттон.\nТIечIагIдарца, Нохчийчуьра бахархой, тIаьхьо оцу зуламна бехкебина, хенаш токхуш болу нах, нохчийн полисхошца а, лакхарчу даржашкахь болчу нахаца а зIенашкахь хилла масийттазза оцу муьрехь.\nЖурналистийн хаамашца, доккхачу декъанна уьш дагабуьйлуш хилла Шелковскан кIоштарчу чоьхьарчу гIуллакхийн декъан белхахочуьнца Хатаев Асланбекца. Дийцарехь, "жигара тобанан декъашхо" хилла ву иза.\nТалламчаша билгалдаккхарехь, Немцов вуьйчу дийнахь Хатаев Асланбек а, оцу зуламна бехкевина Геремеев Руслан а зIене вуьйлуш хилла Федерацин Кхеташонан декъашхочуьнца Геремеев Сулейманца а, Нохчийчоьнан куьйгалхочун накъостца Пачхьалкхан Думан депутатца Делимханов Адамца а.\nЦаьрга телефонаш етташ хилла иштта, церан гIоьнчаша а. ЗIе ца хаьдда церан Немцов вийначул тIаьхьа а, иштта, оцу тобанарчу цхьаболчарна эвакуаци ечу дийнахь а, яздо материалехь.\nНемцов Борис верна набахте хьовсийначара а цхьана телефонаш йиттина Кадыровн гIоьнче Геремеев Вахе, ткъа иза ву Геремеев Султанан гергара стаг.\n"Медиазонан" а, Scanner Project проектан а талламехь къасторца, лакхахь цIераш яьхначу нахе дина хеттарш а дац, я Нохчийчохь лебинехь а уьш, федералан талламчашна ден долчех цхьа а хаттар дина дац цаьрга.\nЗулам вовшахтоьхнарг ву аьлла, шеконаш кхоллаеллачу Геремеев Руслана а, Хатаев Асланбека а Немцов вийначул тIаьхьа оцу сохьта телефон тоьхна хиллера Дагестанера схьаваьллачу Алиев Iелига.\n"Нийсо и К" гIишлошъяран компанин куьйгалхочун Исмаилов Асланбекан цIарах хилла Алиевс лелош хилла машен. Ткъа и компани хьалхо Делимханов Адаман ненан долахь лоруш яра аьлла, тIечIагIдина "Медиазонас".\nСоциалан машанашкахь шех лаьцначу хаамашкахь Алиевс яздинера, 2008-чу шарера 2011-чу шаре кхаччалц Пачхьалкхан Думехь болх бина ву ша аьлла.\nТалламчийн зерашца, Москварчу Веерная урамерчу хIусамехь бехаш хиллера Немцов веле хьалха, оцу зуламна бехке мел бинарш. Иштта цаьрца цхьана хилла ву, нохчийн ОМОН-ан командир хилла Тазабаев Шамхан а.\nПолитик вуьйш дакъалаьцначаьрца цхьана кеманахь дIаваханера Москвара Делимханов Адаман ваша Ахьмад а.\n"Медиазонас" а, Scanner Project проекто а юкъахь теллинчу материалехь зорбане даьккхина "Север" батальонан хиллачу командиран гIовсан Геремеев Русланан сурт. Немцовн доьзалан адвокаташна хетарехь, 2015-чу шарахь динчу зуламна бехке иза ву.\nТалламан комитет кечлуш яра оцу артиклехь цуьнга бехк кховдон, эххар а, иза волу меттиг хууш бац аьлла, гIуллакх тесна дитира.\nПолитик вен Iалашонца тоба вовшахтоьхначарлахь ву аьлла, бехке хетта, дуьненаюкъарчу лехамашка велла Мухудинов Руслан хаавелла талламчашна социалан машанашкахь.\nГеремеев Руслан дIасалелош, болх беш хиллера иза, иштта, Дадаев Заурна а, Немцов верна бехкебечу кхечарна а Москвахь петар лохуш-оьцуш хьаьдда лелла ву иза.\nДуьйцучу зуламна бехке ву аьлла хета кхин цхьаъ, Шаванов Беслан, официалан версица, шегарчу гранатана тIехь иккхинера лоцучу заманчохь.\nНемцов Борис вийна пхи шо кхочучу хенахь, 2020-чу шеран Чиллан-беттан 27-чохь,Оьрсийчоьнан президента Путин Владимира «Даймахкана хьалха хьунарш гайтарна» 2-чу даржан орденан мидал (медаль ордена "За заслуги перед Отечеством" II степени) елира Нохчийчоьнан цIарах Федерацин Кхеташонехь сенатор волчу Геремеев Сулиманна – Немцов Борис верца доьзна лаца кхайкхийначу Геремеев Русланан гергарчу стагана.