Бахьрайн — Википеди\n26°04′03″ къ. ш. 50°33′04″ м. д.HGЯOL\n(Бахрейн тӀера хьажжина кхуза)\nШатлакхан Илли: «Тхан Бахьрайн»\n14 август 1971 (Йоккха Британех)\nХьамад бин Ӏиса Аль Халифат\nХалифат бин Салман Аль Халифат\n766 км² (184-гӀа дуьненахь)\n1 343 000 стаг\n$34,908 миллиардов долл. (109-гӀа)\n0,796 (ЧIогIа лакхара; 48-гӀа меттиг)\nБахьрайнан динар (BHD, код 48)\nБахьрайн, юьззина официалан кеп — Бахьрайн паччахьалла (Ӏаьр. مملكة البحرين — Мамля́кат аль-Бахьрайн) — Къилба-Малхбузан Азин ГӀажарийн айманера Бахьрайн цIе йолчу архипелаг тIера гIайренан пачхьалкх. Бахрайно дIалоцу кхоъ дикка доккха а, шортта кегийра а гIайренаш а СаӀудийн Ӏаьрбийчоьнан бердашна 16 км малхбалехьа, оцу махкаца уьйр ю автомобилан тIайн тIехула.\nПаччахьаллин махкахь Манаман гергарчу Джуффэйрехь дIатарйина АЦШн ПхиалгIачу флотан коьрта оперативан база.\nКоьрта йаззам: Бахьрайнан истори\nВайн эрал III эзар шо хьалха оцу мехкан латта тIехь яьржинера, шайн чIагIйина нах беха меттигаш а йолу, кхиина цивилизаци. Шира пачхьалкхан цIе Дильмун хилла, иза яра йоккха хIордан махлелоран центр, цигашхула зIенаш латтайора шумераш а, кхечу Шина хин юкъан къаьмнаш а ХIиндан тогIенан къаьмнашца.\nIV—VI бIешерашкахь — юкъахь ю СасанигIеран пачхьалкхан, цул тIаьхьа — Iаьрбийн халифатан.\nIX—XI бIешерашкахь — къарматӀийн пачхьалкхан центр.\nXIII бIешарахь — маьрша йолу, амма дукха хан ялале Ормузан эмиратан дакъа хуьлу.\n1521 шо—1602 шо — Португалин мохк.\nXVII—XVIII бIешерашкахь — сефевигIеран Иранан юкъайоьду.\n1780-гIа — юха а кхайкхийна маршо.\nXIX бӀешо — Бахьрайне ингалсхой кхочу.\n1871 — Йоккха Британис протекторат хIоттайо Бахьрайн тIехула, амма факт хилла цунах колони яр.\nХьалхара дуьненан тIом — кхоьллина йоккха британин тIеман база. Иранан правительство лору Бахьрайн закон дохош схьабаьккхина мохк.\nШолгIа дуьненан тIом — британин правительство дехьакхуьйсу Бахьрайне даккхий эскарш. 1946 шарахь Манама — ГIажарийн айман чуьра британин администрацин резиденци ю.\n1968 — Катарца а, Бертан Оманца цхьаьна кхайкхадо ГIажарийн айман чохь Iаьрбийн олаллин федераци кхоллар.\n14 август 1971 — маршо елла.\n1975 — парламент дIасахецна.\n1990-гIа шераш — Бахьрайнера гIовттамаша, демократин хийцамаш бира.\n14 февраль 2011 — махкахь буьйлабелира халкъан массийн гIовттамаш, карзахбаьна Тунисехь а, Мисрахь а хилла революцеш. Керла массийн дуьхьалонан акцеш юьйлаелира 2012 шеран чеккхенгахь.\nДипломатин юкъаметтигаш ю Российн Федерацица (хIиттийна ССРСца 29.09.1990).\nДика хьоьгучеран некрополь[нисйе бӀаьра | нисйе]\nЭнки «дела» — шира мухаран тача\nШирачу заманахь дуьйна гӀайре гӀарадаьлла хазаллийца а, меттигера жовхарийн дикаллийца а, цуьнан бехк хета бердашца долчу хинан башха хьал. Бахьрайнан жовхарш кхиаран процесс дӀайодара дуьра а, теза а хиш иэлучу хьолашкахь. Хин буха оьхучара дӀабиллина тамашийна Ӏаламан хиламо — ГӀажарийн айман бух тӀиера Ӏаламан теза хьосташ довлар — цӀе елла гӀайренна, «ши хӀорд вовшахкхета меттиг» (маджму Ӏу-ль-Бахьрайн) аьлла, мифологехь а. Угаритийн «дела» Илу Ӏа меттиг хилла «шина эркан хикхоче». Шумерийн «делийн» коьртачех цхьаъ хилла Энки, хьекъалан а, латан тӀиера, бухара хин а дела, вуьллуш хилла паччахьан кепара, шина белаш тӀиера чохь чӀерий долу, хи охьаоьху стеган суртаца.\nДӀабоьхкинарш бохку меттиган схема\nАрхеологашна карийна, шифр дӀаяьккхина тексташа гойту, Бахьрайн гӀайре Шумеран шира бахархоша лоруш хилла еза меттиг санна, «беллачеран синош эхартан беркат схьаоьцу меттиг», ткъа цигахь дӀаволларан бакъо «лорура дерриг дахарехь делан муьтӀахь хиларна делла даккхийчу совгӀатех цхьаъ».\nМ. Б. Пиотровскийс яздина: «Бахьрайнан мистикан маьӀна гуттаренна долчу дахарца башха уьйр йолу меттиг санна, го, масала, дӀаволларан меттиг санна иза нахана оьшуш хиларна».\nБахьрайнан динан-историн тӀаьхьенан иэс ю йисина шира некрополаш, цара дӀалоцу шуьйра аренаш гӀайренан къилбаседа декъехь. Уьш яр талламхоша дӀахьо вайн эрал деалгӀа а, кхоалгӀа эзар шо хьалхе. ДӀабоьхкинчеран барам, царна юкъахь ерриг Шумерера гӀарабевлла нах, тӀемалой, багарбо бӀе эзарнашкахь. Талламхошна хетарехь, наггахь кешнаш хьалххе заказ деш хилла, хӀунда аьлчи цхьадерш царех деса дисина. Баьрзнаш хийцало барамашца. Уггаре хьалхарниш царех овалан кепара хилла, локхалла 1,5 м гергга. ТӀулгийн камерехь лахьта доккхуш хилла дӀаволларан гӀирс чубуьллуш. «Элийн» кешнаш чохь ши лахьта деш хилла, цхьаъ вукханна тӀехула, тӀулгаца къовлуш хилла. Ерриг гӀишлона гуо беш хилла тӀулган пенаца. Пенан а, лахьтан а юкъ, тӀехуле юзуш хилла тӀоца. Иштта барз 15 метре кхочуш хилла.\nБахьрайн тӀехь дӀабохкаран ламаст дисира эллинизман муьрехь а. ТӀаьххьарниг царех терахь тоьхна ю вайн эрал хьалхарчу бIешерашца. Кешнийн дакъа дайна ца Ӏа Ӏаламан эрозии бахьнехь, иза дайна 1950-гӀа шерашкахь деса лаьттанаш лелодахар а, гӀалийн меттигаш кхиор а бахьнехь.\n↑ «Арабская весна» наступает в Бахрейне, Russia Today (10 декабря 2012). Хьаьжна 5 июнехь 2017.\n↑ 5000 лет истории жемчужного промысла в Бахрейне.(ТӀе цакхочу хьажорг)\n↑ Смерть в Тилосе: хорошо подготовленное путешествие(ТӀе цакхочу хьажорг — истори). Архив йина хьалхара хьостан чуьра 2016 шеран 6 мартехь. Теллина 2013 шеран 7 ноябрехь.\nBNE: XX453566 · BNF: 11880331f, 15284432j, 11939913g · GND: 4004268-6 · ISNI: 0000 0004 0402 3058, 0000 0001 2108 4192 · LCCN: n79118921 · NDL: 00575522 · NKC: ge124250 · NLA: 35739310 · LIBRIS: 140230 · SUDOC: 027334902 · VIAF: 131340012\nХьост — «https://ce.wikipedia.org/w/index.php?title=Бахьрайн&oldid=5857042»\nХӀокху агӀонна тӀаьххьара хийцамаш бина: 2021, 5 май, 02:29.


Забайкальехь эскархой байаран бахьа хила мега "дедовщина"\nШамсутдинов Рамиль лаьцна тIеман полицино\nЗабайкальерчу Горный эвлахь куп тоьхначу эскаран декъехь 8 стаг веран бахьана хила мега "дедовщина олу дукха ханехь дуьйна Советан а, цул тIаьхьа Оьрсийчоьнан а армехь лелаш долу уставца йогIуш йоцу юкъаметтигаш лелош хилар. Цунах лаьцна яздо 72.ru портало, цигарчу 54160 декъехь маситта шо хьалха гIуллакх деш хиллачу цхьана эскархочунна тIе а тевжаш, хаам бо Маршо Радион Оьрсийн сервисо.\nЦу стага дийцарехь, байинчарна юкъахь волчу цхьана лейтенанто даима а хьийзош хилла эскархой – наб ца йойтуш, саццаза устав доьшуьйтуш, шегара даьллачун дарлой иза салташна тIехь дIадоькъуш.\n72.ru порталан журналисташа къамел динчу стага шена вевзаш вац аьлла герз диттина салти Шамсутдинов Рамиль.\nMash Телеграм-канало яздо, цкъачунна бинчу талламо тIечIагIдина адамаш дайинчу тIеман декъехь эскархошна юкъахь уставца догIуш доцу хIуманаш лелош хилар.\nБолчу хаамца, Шамсутдиновс герз диттина охьайиллинарг ю цхьаъ хилча сихха цига кхача кечйина йолу тоба (группа быстрого реагирования). Салтичо ши магазин яссийна царна тIе. Герз диттинчу меттехь хиллачу цу тобанах дийна висина 3 стаг, хаам бо Mash канало.\nХьалхо хаам бина ма хиллара, пIераскан дийнахь 8 салти вийна Оьрсийчохь Забайкальен махкарчу кIевлинчу Горный цIе йолчу гӀалин кепара эвлахь, эскаран декъехь герз диттина. Чевнаш хилла кхин а 2 стаг госпитале кхачийна ву. И зулам дарна шеко йолуш лаьцна ву Шамсутдинов Рамиль.


"Дегахула а, ненехула а ницкъбора хьалха"\nТовбеца-бутт 31, 2019\n"Грозный" телеканалан эфирехь бехказвуьйлу кхиазхо\nНохчийн телехьожийлан эфирехь хIунда гечдар доьхуьйту берашка?\nТIаьххьарчу цхьана кIиранчохь "Грозный" Нохчийчоьнан пачхьалкхан телеканалан эфирехь ши сюжет гайтина, "цатовш долу хIумнаш" лелийначу кхиазхошкара бехкаш дохуш.\nИнстаграмерчу посташ бухахь меттигера Iедалхой емалбеш язйина комментареш дуьхьалъяьхна 16 шо долу Ахматов Мохьмад велха а воьлхуш, бехказвуьйлу. Цуьнан дIахьедарш "экстремистийн" ду бохуш, дуьйцучу телеканалан корреспонденто бахарехь, полисхошна гучуваьлла и кIант.\n"Дозанел а арахьа" бехачу наха "ир-карахIоттийнера" ша бохуш, дохковуьйлу жимстаг.\n"Интернетехь а, социалан машанашкахь а Iехийнера со, соьца бала боцчу наха. Доллу нохчийн къомах а, Iедалх а лаьцна яздинера ас. Бюджетера алапа мел догIург кафир ву яздира ас. Со чIогIа докховаьлла, со интернетехь Iехийнера. Сайгара цу кепарниг кхи ца далийта хьожур ву со. Ас гечдар доьху сайна доллу нохчийн къоме", - аьлла ролик тIехь Ахматов Мохьмада.\nГайтаме ду, оцу кIантаца кхето-кхиоран болх дIахьош "Грозный" телеканалан директор Дудаев Ахьмад а, Нохчийчоьнан муфтий Межиев Салахь а хилар а.\n"Муфтий мукъа стаг ма вац, цуьнан бан безаш дуккха а болх ма бу. Амма хIетте а Iедална гергарчу наха цу кепара цхьанакхетарш дIахьо, кхетам ло галваьллачунна", - аьлла, дийцина "Кавказ.Реалии" порталца хиллачу къамелехь "Грозный" телехьожийлан директоро Дудаев Ахьмада.\n"ХIун гIуллакхаш ду муфтийн? 45 минотехь хиллачу эфирехь кхета а кхеташ, шен лаамехь хан яьхьна цо", - аьлла, роликех шена хетарг дийцинчу социолога, Къилбаседа Кавказан эксперт волчу Соколов Дениса.\nШолгIачу сюжетехь масех жимстаг ву (воккхахволчун 19 шо ду боху телеканалан корреспонденто). Цаьргара бехкаш доху, Инстаграмехь гоьевллачу шайн аккаунтийн агIонашкахь ролик чохь маьттаза лерина контент зорбане яккхарна.\nХьалхарниг а санна, шолгIаниг а массо а къинтIера а воккхуш, йоьрзу.\n"Тхан ламасташца, гIиллакхашца догIуш ду, нагахь санна, жимчу стагера ледарло яьллехь, цуьнан цIийнах, тайпанах мел верг тIе а гулвина, цуьнгара даьлларг дийцаре деш. Ишта лелаш хIума ду иза, цхьа а сийсазвеш дац тхо", - аьлла Дудаевс.\nШен цIе яккха ца лиъначу нохчийн бакъонашларъярхочо билгалдоккху, нахана юкъа дIа а хIоттийна, бераш юьхьIаьржа хIиттор - республикерчу Iедалхоша керла юкъадалош долу "ламаст" ду аьлла.\n"Нагахь санна, оцу берера цхьаъ даьллехь, иза шен дега а, нене а дIахьедеш хилла ду, цара шаьш кхетош хуьлура шен доьзалхо, - аьлла, дийцина цо "Кавказ.Реалиица" хиллачу къамелехь бакъонашларъярхочо. ТIаккха тIехь ницкъбар ца хуьлу цунах. Цу тайпа ледарло ялийта мегар доций дIахоуьйту берашна. Амма хилла дац цкъа а, и стаг нахала а ваьккхина, цуьнгара бехкаш дохуш. Делахь а, тIаьххьарчу заманчохь дерриг а ийна ду ОблонскийгIеран хIусамехь. Цара (нохчийн Iедалша) тIеIаткъамаш бо берашна а, зударшна а, церан гергара божарий юьхьIаьржа а хIиттош".\nТоххара пачхьалкхан "Грозный" телехьожийлехь бехкаш дохура баккхийчаьргара, ткъа хIинца берашна а тIебирзина.\nОьрсийчуьрчу Human Rights Watch программан директоро Локшина Татьянас тидам тIебахийтарца, шо хьалха полисхошна кхиазхоша тIелатар динчул тIаьхьа юкъадаьккхина хIума ду иза.\n"Кхиазхой, шайлахь 11 шо долу кIант а цхьана, тIелеттера полисхошна, - дагадоуьйту цо. ХIетахь дуьйна, кегийрхошна тIехь лерина терго латтош ю. Школийн диреторшна а, хьехархошна а тIедиллина, беран хьокъехь цхьа шеко кхоллалахь, шайга хаам бе аьлла".\nТахана Нохчийчохь долчу хьолаца, 16 шо долчу кIатаца гайтинчу сюжетех цецволийла дац, Локшинас бахарехь.\n"ХIаъ, кхеташ ду, дера адамийн бакъонашца а, Оьрсийчоьнан низамашца а, дуьненаюкъарчу бакъонца дуьстича, цу тайпа ситуаци - хила йиш йоцург ду. Дуьненахь лелачу бакъонца, дегара а, ненера а бакъо ца хилча, берашца манипуляцеш лелайойла дац",- боху Локшинас.\nКхеташ ду, цу кепара сюжеташ, церан йохалле хьаьжча а, цу эфирехь дакъалоцучу нахе а хьаьжча а, - цхьаболчеран маршо къовлу гIирс, вукхарна сигнал а ю.\n"Мел дукха хан ю Нохчийчохь муьлхха а Iедалхошца бIостане хилар хIаллакдан гIерта. Партица а, Iедалан урхалхошца а бIостане дерг - хила йиш йоцург ду. Нохчийн Iедалхоша тIом кхайкхийна, махкахь хуьлург арадоккхучу хаамийн гIирсашна, муьлхха а нахала долу хIума хууш хила дезаш ду", - боху Локшинас.\nКъайле яц, шайна цатовчу публикацешна нохчийн Iедалхой тIаьхьабевлла лелаш хилар. Социалан машанашкахь жигара хьийзар бахьана долуш, шайн дайшкахула Iедалхой шайна Iаткъамбан буьйлабелча, махкара арабовла безначу кегийрхойх масалашца дийцира Соколовс.\nДелахь а, цецвийла хIума дац боху цо, и "ламасташ" ша ишта кхиа а кхуьуш, даьржаш ду Нохчийчохь аьлла хета экспертна.


Бепиг ТӀулгах Хийцадалар - Bajki Bez Granic\n.Дукха-дукха хьалха, цхьана жима юьртахь, Гданьскан генахь йоцуш, хилла шен пхиъ берацан йисна Ӏаш цхьа зуда.\nЖима латтан дакъа дара цера. Амма ялта ца кхуьура цу латта тӀехь. Цундела иза сих-сиха нахан болх бан йоьдар. Цун белхах юург а, кӀезиг ахча а лора.\nЦхьа шо деара шийла а, буьрса а Ӏа долуш. Наха шейна тӀаьхьалона Ӏалашдина ялта шелано хӀаллакдина дӀадаьккхира. Цул тӀаьхьа тӀееана бӀаьстенца, хиш тӏеделира. Цу хино бухадисна ялта хӀаллакдира. Мацал йоьссира юьрте. Амма уггаре хала хӀал дара пхиъ берийн ненехь.\nЦхац болу бахархой а, ахча хилари терра, юург эца аьтто бара. Берийн нана ара йолура йе болх лаха, йе гӀо деха.\nЦхьан дийнахьа лулахо дуьхьалкхийтира цунна. Баьпках гали дуьзна, Ӏаьвнех хийца базар воьдуш вара иза.\n– Ӏав аьцна, худар дира ду аса. Цунна тӀе даххаш тоьхна, со вуззалца, сай дог Ӏаббалц а дуур ду аса и худар. Сохь хьогурбу массо а нах! – бохуш, ойланаш яш вара иза.\nЭхь хеташ, цуьнга дехар дира берийна нанас:\n– Хьайгара баьпках жимма дакъа дина, суна гӀо дира дацар ахьа? Чохь меца пхиъ бера дара сан.\n– Соьгахьа дег а бепиг дац. Сан гали чохь тӀулгаш ду – аьлла, болар сих дира цо. Хала хийтира цу зудчунна.\n– Данне дог доцуш волу хьо, и бепиг тӀулгах хийцалой ла хӀа – аьлла, тӀехьа мохь туьйхира цо.\nКхин юха ца хьожуш, ког ма-боллу чехка дӀавахар бӀаьрмецка лулахой. Амма дӀа мел воьду а, и гали тӀаьхь-тӀаьхьа дазлуш дара.\nКхьин вахне дӀа ца вахвелла, некъа йистехь схьадаьстира цо и гали.\nИнзаре цецвелира иза – бепиган метта, боккха, беза тӀулг бара!\n– Кхийтира иза тӀаккха и шена Дала дина таӀзар дуй. Ма вахло сиха цӀа вахар иза. ХӀусамнене дукха юурган кечам бе аьлла, и нана а, цуьна пхиъ бера а чукхайкхира цо. Цул тӀаьхьа, шейгахь мел долу елтаца дӀакӀа дора цу стага лулахошца. Дуккха еха хенахь латтадора цо царна картолаш а, дама а, Ӏавва а. Шен дагчохь сацам бира цо, кхин цкъа а гӀийланиг а, мисканиг а гӀо доцуш ца вита.\nОц хенахь дуьйна, стоьмаш а, хасстоьмаш а, кӀа а – массо а дӀайохьнарг сов-дукха кхуьуш, сов йуьлуш а, дӏа яа цха кхуьуш, сахийна дӀалора оцу стага.\nКхидӀа а, йисина Ӏашйолу зудчунна а, цуьна берашна а, гӀо дора цо. Кхин е меца, е шила бацара уьш.\nЦхьа шо хан йелира. Оца стагас шегара тӀулг Олива олучу меттера маьждиге дабаьхийра. Цу тӀулгаца маьждиган пен чӀагӀбира цо. Хинца а бу иза тӀулг цигахь, нахана дагара ца далийта – гӀийланиг гӀо доцуш ма вита аьлла.


« …ТIеийзо мегар дац… ХIинца шортта дика молханаш ду… дарба хир ду хьуна…». Аз геннара хезаш санна, халла лере кхечира. Бага хи эцча санна, йист ца хилалуш йиснера СовгIат. Иза, хIаваъ чуузуш, садаккха гIоьртира, бIаьргаш хьалха Iаьржа бода беара.. цхьана мIаьргонна юха а серладелира дуьне, тIаккха юха а бода беара… бодано цкъа хьалха меллаша шена тIеозийра СовгIат, хуьлучух и кхеттаялале, дIакхаьллира… Кхано, меттаеъча, гонаха хьийзаш лоьраш а гина, цара ден къамелаш а хезна, хилларг дагадеара…\nДарбан цIийна кертара араяьлча, ехха лийлира, гуобохуш, цхьа хIума яйча санна. Карзахдаьлла са меттадало хIума ца карош, ойланаша бIарзйина, дезачу боларца лелара и, хиллачух кхета гIерташ. Амма … Ца кхетара, кхета ца лаьара ша цамгаран гуро лаьцна бохучух. Дагадеара лоьро дина хаттар: « Халахетар-м ца хиллера хьуна?».\nМуха дуьйцур дара халахеттарш, мел дукха хиллехь а уьш? Жима йолуш дуьйна нанас собаре хила Iамийнера, тIехIоьттинарг лан деза баьхнера, гIиллакхан дозанаш лардан гIертара. Наггахь-м, СовгIат шеца тIехваьлла цхьаъ гIиллакхах воьхча, халахетий, холчахIуттура : « Со гIиллакхана охьатаьIча, гIелонна охьатаьIна моьтти-кх цунна», – олий. ТIаккха ша-шена синхьаам лохура: «Лайн амал йолуш хилла», – олий. Кхин хуьлийла а ма дацара ; гIиллакхана дуьхьала жIаьлин «гIалх» далош верг лайн амалехь бен.\nТахана ма дукха дагаоьхура-кх уьш: хилларш, лайнарш, зиэделларш, лезнарш, хIинца а лозурш. Юьхьа тIехула охьауьдура бIаьрхиш. СовгIата уьш дIа а ца дохура. ТIех мел долу адам, цецдолий, хьожура . Цхьа а вист ца хуьлуьра. Къора а, бIаьрзе а йолуш санна, ша-шена йоьлхуш, шега ладоьгIуш лелара СовгIат, ойланца шен ша-доллу дахар луьстуш.\nЦкъа мацах… Юьртарчу шовданан йистехь кузаш дуьттуш мехкарий а, къона зударий а бара. Цхьацца бехказло лохуш, цхьацца-шишша вогIуш, кегий нах гулбелира хийистехь. СовгIат а еанера шен денвешин зудчуьнца БаI-нанин куз битта. БаI – нана лулахь ехаш йоккха стаг яра, цуьнан цIийнада а, я доьзал а бацара. Лулахоша а, юьртахоша а дуора цуьнан дан деза гIуллакхаш. БаI цуьнан цIе яц олура баккхийчара. Къамелаца Iоттар атта еш йолу дела, аьлла дара цуьнах БаI. Кегийчу наха цхьацца юкъара забарш а еш, куз юьстахбаккха безча мехкаршна гIо а деш, хаза самукъадаьллера кегийрхойн. СовгIатан пхийтта шо дара. Ша куз биттина яьлча, СовгIат, доьзалхочух йолчу Сабилина тIеяхара…\nКхано, хIара дечунна гIо дина а, жимахалла лелийна а яллалца хьоьжуш Iаш хиллачу денвешин зудчуьнца СовгIат цIа яха яьлча, цхьана жимачу стага, дуьхьал а ваьлла, массарна а гуш, «СовгIатна совгIат де ас», – олуш, бай тIера даьхначу зезагийн курс кховдийра. ЙоI, эхь а хетта, цIийелира. Цхьаболчу мехкарийн беларш дара хезаш.\n«Хьажахьа, со жима хеташ, кхо лелориг… вуьйш а … кхаьрдаш»,– аьлла, дагатесира. Сихха метта а еана, элира: «Мича мегар дара, ахь оццул къахьоьгуш даьхна уьш схьаэца?! Хьайна дIахьо ахь, тхан юьртан безамна.» «ДIаэца. Хьайн чIабанах дуцур ду ахь хIорш… вуьшта хаза яц хьан и». ЙоI кхин а чIогIа цIийелира. ОьгIазе марха еара юьхь тIе, кIант ша аьшнаш ян гIерташ хетта: «Ахь когаш кIелара даьхначу зезагаша хазйийр йолчух тера ду-кх и», – аьлла, тIехъяьлла, дIаяхара.\nЗезагаш денвешин зудчо схьаийцира… ХIетахь СовгIатана ца хаьара, иза шен уггар дагна хьомечу дагалецамийн цхьа мIаьрго хир юйла. И жима стаг хийлазза хийисте вогIура, СовгIат хи дан а йоьдура, наггахь и варе сатосий, беша хи дIа а дуттий, масуьйттазза а йоьдура. ТIаьхьало йолуш хIума ца хилира цунах… ца хилийтира-кх вуочу наха, шиннен а дуккха а сакхташ карийра царна, и хила йиш йоцуш захало дуй а хиира, тIаккха и массарна а хаийта гIерташ, къа а хьийгира…. Ма чIогIа боккха бохам бара хIетахь и йоьIан жимачу дагна! ЭхI! Маржа яI! Хууш хиллехь хIетахь… хьекъал кхаьчнехь… шен ирс довза.\n«Хьажахьа, хIун дагадеана… эхь ду-кх и… ванах, уггар хьалха и дагадар…», – бохуш, ша-шех бехкаш даха юьйлира СовгIат. «Мел лаарх а кхочуш ца хилла язделларг…», – аьлла, ойла хьаьдира коьрте… ца хилча санна, дIаяйра. Дукха хан ма яьлла хIетахь дуьйна. СовгIат доьзалш а, доьзалийн доьзалш а болуш ю. Масане дара дагалаца хIума, товш доцург ца лаьцча а. Цхьа дагалецам дIабовш, цуьнан меттиг кхечо дIалоцуш, адамаш кIезиг лела меттигаш лоьхуш, луьста бIаьрхиш Iенош, шен дахарехь ша мел бина дегабаамаш дагаоьхуш, дIасалелара СовгIат.\nКIентан Iаламан цхьайтта бутт бара. Дехачу дийнахь, шена мера кIелахь цхьа «бу-бу» деш текхаш, лелара иза, массо а хIума леррина толлуш. Ишкапан неI йоьллуш ч1огIа хазахетара цунна: неI схьайиллина, цунах тасавелла ира а хIоьттина, шадоллу дуьне шен долуш санна, дений, нанний воьлуш лаьттара жима Iалам. Чуеара денйиша.\nЙогIуш лаьтташехь, СовгIатна тIечевхаш, мохь хьаькхира: «Ишкап мила веллачунна йохош ю?», тIаккха, тIехьаьдда, Iалам цхьа дера пхьарс лаьцна, схьакхоьссира, иза охьавуьйжира, лазийна велха а воьлхуш. КIант схьаэца дагахь тIейолаелла СовгIат, цIийнаден резавоцуш хьажар а хааделла, юхаелира. Денйиша-м юха ца елира. КIант воьжначуьра хьала а айина, тIара туьйхира цунна, тIаккха кхин цкъа а… юха кхин а… Iаламан мерачухула цIийн тIадамаш а Iена девлира. СовгIате инзаре мохь белира… кIантана тIекхача дагахь цхьа ког баьккхира… тIаккха йоккхачу гIовгIанца охьакхийтира…\nБаттахь цомгаш лелийра хIетахь СовгIат, цамгар ца къаьста бохуш. Цамгар-м ян а ма яцара – дог лозур -кх, къинтIера ца долуш , Iаламна бина ницкъ ца лалуш, цу къизаллах ца кхеташ. ХIинца а и дагадеъча, бIаьрхиш ца совцу.\n«Iаламе тилпон тоха еза ас», – аьлла, дагатесира. «Нана, ладугIуш ву.»… КIентан аз хезча, легашка шад хIоьттира, йист ца хилалуш . «Нана яла хьан! Сох лен цамгар кхетта, ма боху. Вайшиъ ганза ши шо кхочуш ма доллу, цIаволахьа», – ала лиира, амма цуьнан меттана «Мерах цIий-м ца деъна хьуна», – делира багара. Лере кхечира кIентан цецвалар: «ХIу-у-у-у?». «Аса-м… хьо жима волуш… сих-сиха мерах цIий долуш хилла дела..». «Нана , со сиха ву. Со волчохь хьеший бу. Ас кхано дIатухур ю хьуна».\nТилпон а карахь, ойлане елира юха а… Тахана ойланийн де дара…\nIалам а, Салам а, Сулим а цхьабосса жима вара. СовгIат гIеллора, царна тIаьхьа лелий. Мел чIогIа гIеллахь а, ша чIогIа ирсе хетара. Кхо кIант даима ларван везаш вара; тийсалуш, къийсалуш, воьлхуш, воьлуш… цара ца лелош хIун дара. Iаламан пхоьалгIа шо дара… Юьртахь берийн беш а яцара, кIант ишколе вахийта кечван везара… ца кхиира.\nЦхьана дийнахь, цецъяьлла, ши бIаьрг а къарзийна, лулара Зубидат еара: « Ва-да-дай! ХIун хилла доллу-те? Iедал доьхна ма боху. Дехьа эвла йистера Iимрана, хIума хуучу наха хьалххе дийцина дара боху, хIара Iедал дохарх лаьцна.». СовгIатан догдаьттIера: « ДIаялахьа, меллачуьра васталуш а воцучу Iимранна хIун хаьа, хIума хуучара хIун дийцина…». « И-и- й!- аьлла, мохь белира Зубидате,- ма аьллахь… цуьнан пхоьалгIа да дешна бусулбан стаг хила ма хилла… Iимрана къаьркъа а ма дитина… стомара».\nСовгIатана ма ца хаьара дуьне духуш дуйла. Шен жимачу Даймахкахь тIом бала кечбеллийла. ХIетахь цунна ма ца хаьара, Iалам кестта деша гIур воций. Цунна ма ца хаьара, дуьххьарлера классе шен Iалам четаран ишколе, ГIалгIайн махкахь гIур вуйла… ТIеман цIаро багочу Даймахкахь висина шен да нохчийн зудчо орца доьхуш , цунна оьрсийн салташа ша тIе ца кхачийтича , дог иккхина лийр вуйла… Иза вехха лайн бухахь Iуьллур вуйла… СовгIатана ма ца хаьара, кхин а дуккха къизаллаш хир юйла…\nСовгIатана уллехь сецна цхьана жимачу йоIа хаьттира: «Деца, хьо хIунда йоьлху? Хьо мамас хьайна дов дарна кхоьру? Ма елха, дийр дац хьуна, Дала мукълахь». «Вай, ма эхь ду… цкъа а ца яла кхоьллина хилча санна» – хилира ойла… Ойла ойланах тийсалуш, уьш юцалуш, цара ца хоьцуш … ког когах тийсалуш санна, лелара СовгIат... Салам, хенал хьалха кхиа гIерташ, къахьоьгуш вара.\nДа а, воккхахволу ваша а воллушехь чохь, цо маж-мекх ца доккхура, хьалхе зуда яло а аравелира. Цо яло къастийнарг ткъе ялх шо долу, шозза нехан цIар тIехь хилла йолу Мархьаматан йоI Пата яра. СовгIат реза яцара захалонна: цкъа-делахь, кIант жима вара (I7 шо бен дацара Саламан), шолгIа-делахь, Пата хьенан мила ю ца хаьара кхарна.\nЮьртарачара йоI карахь а йолуш, вала да вац шен аьлла юьрта еача, тIеэцна ю олура Мархьамат. Ткъа дайша дитинчу кицанна тIетевжича, (ЙоIанна цу лаха, кIантана хIу лаха) хIу дуоло мах кхочуш ца хетара, делахь а Салам оьвхьазавала кийча вуйла хиъча, IадIийра.\nСихха нускал схьадалийра. Цуьнан тIекIел кхоъ бер хилира. Нус марзахошна хьехамаш бан елира, оьгIазъяхча, юкъ-кара цIе-хIума йоккхуш, марда а, марнана а човхадора… Дас юьстахваьккхира Салам, таро йоллучул бахам а белира, делахь а СовгIатана дихкира цаьрга яхар…\nСихха, юха а тилпон киснара схьа а яьккхина, Саламе дIатуьйхира… схьа ца ийцира… сахьаьвзира, лаа ца хиларна кхоьруш… кхин цкъа а туьйхира. «Нана! Мосазза баьхна хьоьга, со мукъа воцчохь хIара да велла йисарг ма етта?!» – кIентан оьгIазечу озо чIогIа дог лазийра. БIаьрхиш шаьш охьахьаьлхира… ЧIогIа лиира Акхтулига дагарадийца… Елхаран къуьрдашна юккъехула, дегочу озаца хаьттира: «Акхтула, тховса жимма хьалхе цIа ван хьожур вуй хьо»? «Хьожур ву-кх… хIума-м ца хилла? Йоьлхуш-м яц хьо?» – цIийнаден сихдина хеттарш совцо, - жимма могуш йоцуш хилла со … цIа веача, дуьйцур ду хьуна», – элира.\n«Хьажахьа, цIе а яьккхи» – аьлла, дагатесира. ХIокхо цкъа а ца йоккхура цуьнан цIе. Юьхьанца марзхойх эхь-бехк лаьцна ларлора, хан яьлча, кхин яккха Iама а ца гIиртира. ЧIогIа оьзда дехира хIара шиъ. Мел чIогIа шена гIело хиларх, цкъа а Акхтулин дош дохийна а, я доьзале, уьш кегий болуш, дохадайтина а яцара СовгIат. Шена хетарг, луург дицдина, Акхтулина ма луъу яьхна яра. Тахна-м цхьаъ лууш яра хIара. Ша а ца кхетара, ша хIун лууш ю. ДуьххьалдIа карзахдаьллачу синна массанхьа а орца даккха лаьар-кх.\n«Акхтулига весет дан деза, – аьлла, хийтира, – халахетар ду цунна. IадIийр ю со».\nДагадеара, шен нана елча, ша лелийнарг… Массара а дина хьехарш схьалаьцна, елха ца елха гIерташ, садиттира… барма дIаоьцуш, яха ца луш, цхьана муьшца нанна тIаьхьаийзош санна, тIаьхьаихира… Тезет дIайирзича, юьйжира… хьовса баьхкинчаьрга дийцира: «Нанний-беранний юкъахь цIонгица Дала йина уьйра … ма тамашийна а ду… и цIонга нана елча бен хедаш ца хилла, схьахетарехь… и хаьдда, йоьжна ю-кх …».\nЛоьран хеттарш дагадаьхкира. Халахетарш-м дагардина цаяллал ма хиллера… Сулима, вехначу салтичо «схьаэца хьайна» аьлла, охьайиллина Iожан кепехь ловзорг схьаэцна, и иккхина, чIогIа лазийнера, цунна алсам цIий оьшура… ХIетахь СовгIатан цIий оьшучулла доьттира Сулимина…\nХIинца воккха хилла…Цуьнга а туьйхира тилпон «Сулима, хьо мел Iийра ву? Кхана цIа ван йиш хир юй хьан?»… Сулимин цIа ван йиш яцара… СовгIатана дагадеара, и жима волуш, дей-буьйсий хийцаделла, хаддаза воьлхуш, ша цунна дихкина салаваташ а, эшарш лекхар а… кхуьнан аз хезча бен, воьлхучуьра ца соцура Сулима.\nДе суьйренга дирзира. ДогIа доладелира. Кхуьнан бIаьрхиш санна, цхьаьнаэшшара, гIийла. СовгIат цIа кхочуш маьркIаж-ламазан хан хилира… Сихха ламаз а эцна, кораш дIадиллира. Цхьана мIаьргонна тийна лаьттира. ТIаккха ламаз дира… фарз дина яьлча, жимма дог лазош санна хийтира. ДогIанан татане ладоьгIуш, жимма садаьIира… ДоIа дира: «Веза-воккха Дела! Тахана сан йохарна гечделахь… хьайн къинхетамах ма яккхалахь… сан миска доьзалш Iалашбелахь… хьарам рицкъанах ларбелахь… сан хьомсарийн къиношна гечделахь…» - дехха кхидIа а дийхира… Суннат ламаз деш, суждане яхара…\nДогIа чехкаделира. Бодано меллаша шен тIома кIел лецира чоь а, суждане яхана СовгIат а.\nАрубика ехха кхайкхира СовгIате. НеI схьаозийча, и йиллина а карийна, цIа чу елира. Чохь Iаьржа яра. НеIсагIера дIа пена тIе куьг хьаькхна, схьа а лехна, стогар латийра. СовгIат ламазан куза тIехь суждане яхана яра… тIаккха, хиллачух кхетта а ялале, Арубикига инзаре мохь белира… КетIа кхаьчна цIавогIучу Акхтулина и мохь хезира…\nТезетахь Акхтула чIогIа холчохь вара. Нахала ца вала гIерташ, халла садетташ, кадам схьаоьцуш Iийра. Дагаоьхура СовгIата тоьхна тилпон а, шен башха цIа кхача сиха цахилар а.\nКхано тIаьхьа, Iаламна чохь карийра больницера кехат. Кехат дешча, мохь тоьхна вилхира. Велхаран къуьрдаш а деш, дега дийцира, нанас шега тоьхначу тилпонах а, ша цунна деллачу жоьпах а. «Дада, цунна дагарадийца лууш ма хилла… цамгарх лаьцна дийца… ас.. ас.. ла ца дуьйгIира-кх…».\nЦу буса Iалам вехха Iийра, наб ца кхеташ… ГIенахь нана гира… кIайчу йовлакхца кIентан мерах Iийдало цIий дIа а доккхуш, «нана яла хьан», – бохуш. «Нана… нана… суна ца хаьара, хьо цомгаш юйла…», – бохуш, воьлхура кIант. «Нана яла… хьан…» – олура нанас юх-юха а…Юха цхьа тамашийна генахь хийтира Iаламна шен нана. ТIеваха дагахь хилира… когашкахь гIора доцуш висира. «Ма велха… нана яла хьан… цIонга хаьдда вайшинна…»… Нана дIаяхара. Цуьнан карахь дисира йовлакх. Луо санна кIайчу йовлакх тIехь яра цIийн хьоькхнаш…


Нохчийн боцу Шемара тIом\nМангал-бутт 20, 2013\nНохчийчоь - Шемарчу тIаманна дуьхьал акци хилла Соьлж-ГIалахь.\nСоьлж-ГIалахь духьалонан акцеш яр дихкина долу дукха хан ю. Цигахь адам арадолу Iедалшна лиича. И тайпаниг хуьлу Оьрсийчоьнан цхьацца деза денош даздеш. Еарин дийнахь а гулбеллера Соьлж-ГIалахь нах. Цара арабаьккхина бала бара генарчу Шемаца боьзна.\n«Ахмат» цIе йолчу кегирхойн боламо дIаяхьна и акци. Соьлжа-гIала юккъахь, беллачу журналистийн бешехь, гулбеллера, 40-50 кегирхой. Массарна тIехь кIай духар дара, Кадыров Ахьмадан сурт а долуш. ХIорангехь аьлча санна, каральацна плакат яра, шемахь болу тIом сийсаза беш долу. Нохчийн кегирхой доьхьала бу тIаман, ян «Иза, вай тIом бац» борхург.\nАкцехь къамел дечара, билгаладоккхура, Шема пачхьалкхе, тIом бан, нохчийн кегирхой Iеха а беш буьгуш хиларна. Цундела, оцу хьокъехь, болх бан безаш бу, юккъараллехь а , Iедалша а бохура цара. Кегирхойн оцу гуламехь, динан агIора, джихадах а, уьш цига бахарах къамел дан веана вара, Соьлжа-гIаларчу коьртачу маьждиган имам Абдулаев Аслан. Маршо радиога а дийцира цо, оцу акцех лаьцна.\nАбдулаев Аслан: «Тахана кегирхой арабовлар бахьан ду, вай махкара цхьаберш Шема тIом бан бахар. Цигахь гIазот доккху бохуш лела уьш. Iехош бу уьш. шай хьаштонаш кхочуш йо, уьш цига кхойкхучу наха. Вай кегирхой хIаллак беш меттиг ю иза. Цигахь долу хьал а, некъ вай кегирхошна бовзийта а лерина дIахьош ю хIара акци».\nШемахь болчу тIаман, нохчий ма хуьллу генахь хуьлийла лууш ву Абдулаев Аслан. Цигахь лаьтташ дерг, нохчашца аьттехь а хьакхалуш дац, аьлла, тидам бира цо. Ала догIу. Ша а иза иттех шарахь оцу Шемахь дешна ву.\nАбдулаев Аслан: «Ахмат» цIе йолчу буоламан декъашхочо Идрисов Каримин джихад даккхар, цIахь, шайн гергарчарна уллехь хилар гIоле ду аьлла хета.\nИдрисов Карим, жигархо: Цигахь вовшах къийсалуш бу уьш, ткъа, бойуш беш бу маьрша нах.суна иза джихад ду аьлла ца хета. Джихад ду-кх, цIахь вай деца а, ненаца а хилар. Цул доккха джихад дац».\nТаханлерачу дийнахь, Нохчийчуьра Шема пачхьалкха, цигарчу гIаттамхойн агIо а лаьцна тIом бан вахана лоруш ву, ткъе иттех стаг. Цхьаберш, Европерачу пачхьалкхашкара а бу боху. И терахьаш, даладо, республика чоьххьарчу гIуллакхийн министралло.\nХьажа комменташка (2)


СемаIашкахь хилларг дицдича, юха а вайна тIехIуттур ю и тайпа къийзалла\nОхан-бутт 08, 2017\nНохчийчоь -- Федералан эскарш СемаьIашкахь, лахьанан-бутт 21, 1995\nСемаьIашкахь хилларг дицдича, юха а вайна тIехIуттур ю и тайпа къийзалла\nСемаIашкахь маьрша нах а бойуш хиллачу зуламан 22 шо кхачара Нохчийчохь цхьанна а кепара хьахош а дац. Ур-аттала оцу юьртахь а дац цуьнах хьахош хIума. Бахархой, иза дицделча санна Iаш бу. Карх ца долу, йиш яц, тIаьхьо зIене вер ву, бохуш къамел дира меттигерачу бахархоша.\nИштта хьал цхьана СемаIашкахь хилла Iаш дац. Иштта озалуш бу шайна тIехь динчух дийца а, хьахо а кхечу, Iазап лайначу яьрташкара бахархой а. Амма бакъонашларъярхошкахь кхоччуш тоьшаллаш ду эскархоша шинна а тIамехь динчу зуламашна. «Мемориалан» белхахо Байсаев Iусам, ша а оцу юьртара вахархо ву. Цунна хазарехь хууш дац цигахь хилларг. Маршо радиога цо бийцира оцу кIоршаме зуламах шен дагалецамаш.\nБайсаев: «8-чу дийнахь буьйса а яьккхина, Iуьйранна шайн хIума а йиъна, молучо къаркъа а мелла байина бу цара нах. «Мемориало» юьртахь 1-2 баттахь цигахь болх беш лаьрра ву 103 стаг. Карахь долу бераш а ду царна юкъахь. Ткъа уггаре а баккхий берш 100 сов шо долу баккхий нах бу».\nАдамаллана дуьхьал аьлла мах хадочу, маьрша нах бойуш, багош динчу оцу зуламан куьйга бехкеберш а билгалбевла бу шайна а, дерриге а дуьненна а бохуш кхин дIа а дуьйцу бакъонашларъярхочо Байсаев Iусама.\nБайсаев: "Цигахь хиллачунна бехке бан йиш ерш бу: Софринера бригада, Москохара а, цуьнан гуонахьара кIошташкара ОМОН а, Оренбургера СОБР а, «Витязь» олучу чоьхьарчу эскарера лерина тоба а".\nСемаIашкахь и бохам хилале, эскархошца дийцарш а деш, барт бина хилла меттигерачу бахархоша. Амма цига веанчу инарлас Антонов фамили йолчо, питане а, зуламе а къамел а дина хилла. Цул тIаьхьа къемат де хIоьттинера СемаIашкахь аьлла кхин дIа а дуьйцу бакъонашларъярхочо Байсаев Iусама. Ала догIу, цхьадолчу хьосташа иза Романов Анатолий ву боху. Иза Соьлж-ГIалахь хиллачу эккхарх, тахана а меттахь Iуьллуш ву шен дегIан дола а ца далуш.\nБайсаев: "Хан яьллачу хенахь, оцу дийцаршна юккъегIоьртинера Антонов аьлла псевдоним йолу йолу инарла. Иза Романов Анатолий ву. Цо ултиматут хIоттийра юьртана. 200 масатоп а, кхидолу герз а, цхьа бмп а схьало бохуш вара иза. Баккхий наха, дехар а дина, юьртара тIемалой арабевлира. Оьрсий чубогIучу хенахь юьртахь уьш бан а бацара".\nБакъонашларъярхо Байсаев Iусам тешна ву мацца а СемаIашкахь дина адамаллана дуьхьал дина зулам мацца а тулург хиларна. Иза нохчашна чIогIа оьшуш хилар, билгалдаьккхира цо.\nБайсаев: "Тахана вайн халкъан юкъахь барт а хилла, массара а и болх дIабаьхьнехьара цунах гIуллакх хир дара. Некъаш ду цунна. Цхьана хенахь вай къаста ца дира вай дIадохор - юхадеара иза. Хьалхара тIом бирзича а ца къастийра - юхадеара иза. Тахана вай къаста ца дой иза, вай уьш жоьпе ца узий - юхадогIур ду. Вай, тахана дерриге а диц а дина, кечбеш а, доьшуьйтуш, ларбеш лелочу доьзалшна юха а хьалхахь хIуттур ду иза".\nСемаIашка, ШаIми-юрт, СаIди-кIотар, Алды, Соьлж-гIала а, шортта ю Нохчийчохь адамаллана дуьхьал олу зуламаш оьрсийн эскархоша дина. Ши-кхоъ бен эскархо а вац набахте хьажийна. Оцу хенахь дина зулам талла болх болийча, Оьрсийчохь гIовгIа йолало, вайн Даймохк ларбина кIентий бехк боцуш байа гIерта нохчий олий. Цундела, дукха нах беха шаьш хьийзинчарна кхел Деле дIа а елла.


Коронавт Путин. Президент Коммунарке вахарх боьлу нах\nОьрсийчоь -- Ёлкин Сергейн карикатура\nПономарева Аля, Маршо Радио, оьрсийн сервис\nПутина пиар-компани йолийна, боху машанашкахь\nМосквана гергахь лаьттачу Коммунарка юьрта, коронавирус кхетта нах чубехкинчу карантинан центре вахана шинарийдийнахь Оьрсийчоьнан президент Путин Владимир. Уьнах ларлуш, можа бедар йоьхна иза гайтинчул тIаьхьа, дуккха а беламе къамелаш, суьрташ даржийна наха интернетехула. ХIун карийна царна бела?\nКремлан пресс-векалто видео яржийна Путин, уьнах ларвен можа комбинезон а йоьхна, карантинан центр чохь коьртах респиратор юллуш воллуш.\nТ1аьхьо кхин а цхьа видео гайтина, президент оцу духарахь, сихачу боларца воьдуш, цхьана пациентаца къамелдеш.\n«Хьо муха ву?» - хоьтту Путина пациенте. «Вуно дика ву, баркалла», - боху вукхо.\nИ дерриг а хилале хьалха лоьран кIайн духарахь йолчу зудчуьнга вистхуьлуш гойту пресс-гIоьнча Песков Дмитрий, цуьнга смартфон а луш, доьху цо видео яр. «Юьстах а ялий, дерриг а дIаязде. Ийза Iма ло. ТIаккха видео «Телеграме» йилла, цу чохь [сматрфон чохь] еккъа цхьа контакт ю хьуна, «Дима» аьлла. Цул тIаьхьа телефон хьайна йита, т1аккха йохае», - боху Песковс.\nПутин дарбан хIусаман инфекцин декъехула лела видео дерриг а дийнахь гайтира «Россия 24» телеканало. Интернетехь иза гинарш боьлу.\nТайп-тайпанарчу мультфилмийн персонажех, телесериалийн турпалхойх тарво Путин бегашбечара.\nБакъду, цхьа а бегаш боцуш боху вевзаш волчу тележурналисто:\nЛеррина ларван веза Путин\nАмма Путин, шех кхоам ца хеташ, воьду коронавирус эшон – Москвана уллерчу Коммунаркехь йина яьккхинчу, уьнхой буьгучу дарбан хIусаме. Дукха хууш болчу комментаторша дагадоуьйту Гро Антуана-Жанан «Бонапарт воьду Iаьржачу уьнах нах тобечу Яфферчу дарбан цIийне» сурт. Кхечара дагалоьцу оцу визитна лерина Пушкина язйина байт.\n«Песковн мекхаш» («Усы Пескова») цIе йолчу аккаунто а бо шен бегаш:\n- Владимир Владимирович, доiанаш дича, хIайкалш даьхча тоьар дацара-те?\nНавальный Алексейн агIончаша Путина йоьхначу комбинезон тарйо цхьана хенахь Оьрсийчуьрчу гIаланашкахь протестан васт хилла леллачу вастах.\n«СовгIат лур ду воккха стаг беламе комбинезон йоьхна гойтуш диллинчу суьртанна»\nДуккха бо и тайпа бегаш социалан машанашкахь.\n«Подьем» портало хаттар дина Песков Дмитрийга, стенна йоьхна Путина можа комбинезон, аьлла. Делла жоп ду: «Иштаниг елира-кх. Цхьа а маьIна дац цуьнца».\nПутин Владимире, иза уьно лецна нах болчу кхачош, йохийтинарг ю Америкерчу DuPont компанис арахецна TyChem 2000C комбинезон: цуьнан мах бу 1800 сом, яздо «Йиллина медиа» («Открытые медиа») портало. «Басарш кечдеш, химин кочаллаш я мехкдаьттан сурсаташ лелош» юху боху инструкцино и тайпа комбинезон.\nПутин инфекцех нах тобечу дарбан хIусаме вахар интернетехь маьршша дийцаредийраш бекъабелла шина декъе. Цхьаболучара иза дузу коронавирусо дуьненна, иштта Оьрсийчоьнна а, тIебоссийна кхерам боккха буйла Путин хаийта гIертарца. Ткъа кхечара иза ю боху цуьнан рогIера пиар-компани. Ша дарж дуьтур доцчу маьIнехь хуьйцу коституци къобалъяйта, ша къонах вуйла гайта гIерта Путин, аьлла хета кхечарна.\nДарбан хIусамехь хиллачул тIаьхьа аьлла Путина, Коммунаркехь дерриг а ду «сахьт санна болх беш», яздо РИА Новости агенталло.


"Сепаратисташна тIеIаткъамбар" дехна Зеленскийс Путине\nУкраинан президент Зеленский Владимир\nОьрсийчоьнан президенте Путин Владимире телефон а тоьхна, Донбассерчу сепаратисташна тIеIаткъам бар дехна Украинан президенто Зеленский Владимира. Украинхойн эскаран буьйранчашца кхеташо дIаяьхьначул тIаьхьа ша хаамбина Зеленский хиллачу къамелех.\nШинаридийнахь сепаратисташа герзаш диттина виъ украинхойн салти вийча, цIеххьана вовшахтоьхнера Зеленский буьйранчашца цхьанакхетар.\n"Ас Iуьйранна къамел дина Путинца. Эскархой байарца машаре кхачор дац вай боху ас цуьнга. Ас дехар дина цуьнга, оцу агIонна цхьа тIеIаткъам а бай, тхан нах бойучуьра совца аьлла", - Зеленскийн дешнаш далийна "Украина" РБК-с.\nМангал-беттан 21-чу дийнахь Украинан малхбалехь маслаIат кхайкхинера. Амма хIетте а конфликтан шина а агIоно кхийсарш ярна вовшашна тIе бехкаш дохкура.\nРегионехь ситуаци марсаяларна белхан хьокъехь Туркойчу вахар юкъахдаккха декхаре хир ву ша аьлла, дIахьедина пачхьалкхан куьйгалхочо. Ишта гергарчу хенахь Донбассерчу хьолах лаьцна дийцарш дIадахьа лерина ву ша аьлла цо Францин президентца Эммануэль Макронца а, Германин канцлерца Меркель Ангелца а.\nЦкъачунна Кремло комментари йина яц Путинан а, Зеленскийн а хиллачу къамелех.


ТIаьхьарчу беттанашкахь футболан дуьненахь коррупцин скандал иккхина\nДуьненаюкъарчу футболан федерацехь коррупци леларца йоьзначу скандалан рогIера голатохаргIардаьлла кху деношкахь.\nКхаьънаш ийдарна шеконе лаьцна волу федерацин куьйгалхочун Блаттер Йозефна а, цуьнан уллорчу накъостана Платини Мишелна а бархI шаранна футболехь болх бар дихкина.\nКху деношкахь ФИФА футболан федерацин арбитражан кхело сацам бина, 40 шарахь цу федерацехь болх бина а, ткъа тIаьхьарчу 18 шарахь цуьнан президент хилла волу Блаттер Йозеф а, цуьнца цхьаьна Европерчу футболан ассоциацин, шех доцца УЕФА олучу, куьйгалхо Платини Мишел а гергарчу бархI шаранна футболана генаваккха.\nИ бохург ду, и шиъ бархI шарахь цхьанна а кепара футболаца боьзна болх, хуьлда иза мехаза я мах луш, бан бакъо йолуш хир вац, я футболан эксперташ санна цхьанна а меттехь, шаьш бехачу пачхьалкхашкахь я дуьненаюкъарчу институцешкахь, ур-аталла хаамийн гIирсашкахь а, жигара хила йиш йолуш а хир вац бохург.\nЦу бехкамал совнаха, Блаттерна тIедожийна 50 эзар швейцархойн франк гIуда такхар, ткъа Платинина – 80 эзар.\nИ кхелан сацам тIеэцаран бахьана тIаьхьарчу беттанашкахь футболан дуьненахь иккхинчу коррупцин скандалаца йоьзна йолу цхьана эпизод ю.\n2011-чу шарахь, ФИФАН этикца йолчу комитето чIагIдарехь, Блаттер Йозефа Платинин чота тIе 2 миллион швейцархойн франк тессина хилла. И ахча стенна, хIун болх барна я мича хьуьнаршна дуьхьал делла дара бохург кхоччучу барамехь дийца ца делира ФИФА-н президент хиллачу Блаттере.\nЦо ша Платинина делларг цо бинчу балхана алапа санна ахча дара, иза цунна лург хилар шаьш хьалхехь дуьйна багахь дийцаре дина дара, документацешкахула и алапа лург хилар тIечIагIдина ца хиллехь а, бохуш, яхкийна кийтарлонаш тоъалла тешаме ца лерина футболан федерацин этиках йолчу комитетан арбитражан комиссино.\nНагахь санна шех футболан дуьненахь Зепп олуш волчу, цкъа футболхо хьовха, я спортхо а ца хиллачу Блаттер Йозефан цIе дукхахенахь дуьйна коррупци бохучу дашца цхьаьна ялор цхьанна а тамашийна ца хеталахь, футболйезархошна вуно цатомехь ду, дуьненчохь уггаре а ша-башхачех, уггаре а цIеяхначех буьркахловзархо хилла волу Платини Мишел коррупцица воьзна хилар.\n1987-чу шарахь дуьйна кхин ловзуш воцу Платини, футболйезачара дийцарехь, таханналца дуьненчохь цхьаъ бен воцу футболхо ву, кхаа шарахь тIекIел Европин тоьллачу футболхочунна санна „Дашо буьрка“ совгIат шена делла волу.\nЦуьнан тIаьхьарлера матч, шега хьовса баьхкина дуьненан уггаре а баккхий футболхой а болуш, цецвийларца а, воккхаверца а тергал вина ву цу хенахь Соьлжа-ГIаларчу Терка тобанехь ловзуш хилла волу Сатуев Адам. Цо иштта дагалуьйцу тахана кхаьънаш ийдарца йоьзна шеконаш бахьана долу сий дайначу Платинин хьуьнарш.\nСатуев: „Сайна хетарг эр ду ас Платинин хьокъехь. Дуьненчохь гIарваьлла футболхо вара иза, цуьнан цIе массо а маьIIехь екаш яра. Иза тергалвечу хенахь, делахь ма говза ловзайо цуо и буьрк, ма доккха похIма делла цунна Дала бохуш Iара со.\nСо цу хенахь къона вара, сан накъостий а, со а воккхавер цуьнан ловзарх. Иза футболера дIаволучу хенахь цуьнан тIаьххьара ловзаре хьийжира со, вуно говза футболхо вара иза. Йоккхачу футболера дIа а ваьлла, шех хьукматхо хилча мал луш хир ву-кх стаг.\nЯ иза цхьана хIумнах Iехавеллехь а, я цхьана системина юккъе иза озавеллехь а, я иза цу юккъе вахале цигахь лелаш хилла долу хIумнаш цуо тIеэцнехь а“.\nФИФА футболан федерацин арбитражан кхелан сацам хIинцале нуьцкъале бирзина. Бакъду, Блаттеран а, Платинин а бакъо ю спортан Лакхарчу арбитраже апелляци ян.\nЦу юкъана Оьрсийчуьчу футболан федерацин куьйгалло шен догмовла ялар довзийтина, Блаттеран а, Платинин а хьокъехь футболан федерацино бинчу сацамах.\nЦу федерацин куьйгалхо хилла ца Iаш, Оьрсийчоьнан спортан министр волчу Мутко Виталийс оьрсийн Р-Спорт агенталле элира цу хьокъехь, шегарчу хааршца, цу шинна дуьхьал сел шога сацам тIеэца бахьана дацара, аьлла.\n„Европерчу футболана а вуо ду иза, Платини УЕФАн куьйгалхо ма вара. Ткъа Блаттер а хьакъ вацара цу кепара футболера дIаваха“, - элира Муткос.\nАла догIу, дуьненаюкъарчу футболан федерацехь масех бутт хьалха коррупцица йоьза IалагIож иккхича дуьйна схьа Оьрсийчоьнан куьйгалла а, цигара спортан хьукматхой а Блаттерехь гIодоккхуш хилар.\nТкъа Оьрсийчоьнан президенто Путин Владимира шен хьастагIа хиллачу хIорашарахьлерчу пресс-конференцехь Блаттер Йозефна Нобелан совгIат дала догIу элира, цо футболан кхиамашна а, дуьненан гуманитаран сферина а динчу диканашна.\nСатуев: "Йоккхачу футболера дIаваьлча, маллуш хир ву-кх стаг..."


" Нехаш йохург ахча дала дезий ца хаьа нахана»\nНехаш. ХIинжа-ГIала, Дагестан\nIер-дахарехь адамаша, гул а еш, хIусамашкара арайоху нехаш дIакхехьар коммуналан белхахоша сацо там бу Оьрсийчоьнан 16 регионехь – оццул доьхна хьал ду тахана нехаш йохучу операторшкахь. Оцу хьокъехь хаамбина мехкийн куьйгалхошка Оьрсийчоьнан маьIданийн а, экологин а министра Кобылкин Дмитрийс. Дагестанехь нехаш яхарца хIоьттина хьал довзуьйту "Кавказ.Реалиин" корреспонденто.\nНехех бала хиллачу мехкашлахь хьалхара ю Дагестан, ГIебарта-Балкхаройчоь, ГIалгIайчоь, Къилбаседа ХIирийчоь.\nДагестанехь мехкан куьйгалхочун Васильев Владимиран омрица кхоьллина, болхбеш ю кIошташкарчу коммуналхоша нехаш яхар тергалдечу инспекторийн кхо комисси. Цара зийна нехаш дIакхуьйсучу хьаьтташкара сурт, теллина, уьш чу а оьцуш, царех пайдабечу меттигийн болх, иштта, ярташкара цIаналла а.\nЗераш дирзича, комиссеш вовшахкхийтира кIоштийн куьйгалхошца а, коммуналхошца а, дийцаредира нехашца махкахь хIоьттина ирча хьал, къастийра иза тоден некъаш.\nНехаш яхар дикачу новкъа даккха дуьхьалойийриг ду, комиссешкарчу инспекторша бахарехь, дукхахйолчу хьукматийн куьйгалхошна нехаш дIакхоьхьучу коммуналхошца барт беш, кехаташ хIитто цалаар. Долара бизнес яьржинчу ХIинжа-ГIалица, Хасу-Юртаца, Дербентца ю и проблема уггаре хьалха. ШолгIа проблема ю нехаш кхийса магийна йоцчу меттигашка кхийсар. Амма уьш тийса къастийна меттигаш а яц оьшучу кепе ялийна. Масала, Буйнакскехь, Ахты юьртахь нехаш кхуьйсу меттиг гонах керт а йоцуш лаьтта, дайша тесна дуьту бежанаш тIеоьху, мохо генна дIасахьо нехаш.\n«КIошташкахь нехех жоп лучу операторшка дIа ца хIоттабало шайн болх хIотто ма безза. Хьалха нехех жоп лора юьртан, гIалин администрацеша, хIинца кIоштийн операторша жоп ло. Бинчу хийцамо кхин а эрчаяьккхина цIаналлица даима а ледара гуш хуьлу республика», - боху премьер-министран гIовса Абдулмуслимов Iабдулмуслима.\nНехаш яхарна дала догIучу ахчанах цхьа дакъа бен гул ца дало махкахь операторшка, уггаре тIех – 35%. Ткъа цхьайолчу Дагестанан ярташкахь нехаш яьхча вовшахкхета ахча дац 2-3% бен. Оцу суьрто а бохьу царна бала. Цхьа а бахьана далош а доцуш, ярташкахь наха нехаш яхарна мах баллане а ца ло, оцо телхинчунна тIе а талхадо операторшкара хьал.\nДагестанахь тахана нехаш йохуш а, царех пайдабоккхуш а 4 компани ю. Цара далхадо шайн доьхна хьал.\n"Нехаш чутуьйсу контейнерш дIахIитто кечйина меттигаш кIезиг ю, ца тоьу нехаш чукхуьйсу бакаш. Бахархой кхетош бац, нехаш йохучарна мел ахча шаьш дIадала деза ца хаьа царна, я догIий а ца хаьа шайгара и ахча цхьацца меттигашкахь. Нехаш, къеста а еш, шаьш-шаьш а йохуш, дIакхийсар-м дуьйцучохь а дац. Ярташкара дукха нах гIаланашка дIакхелха – ткъа царна ца лаьа гIалахь санна баха, шайн нехаш муха, маца, хIун мах луш тийса еза бакашна чу», - дуьйцу кIошташкахь болхбечу «Лидер» компанин-операторан белхахочо Магомедов Мохьмада.\nШега, мила декхаре ву нах кхето, уьш шайн нехаш, къеста а еш дIакхийса Iамо, хьан бовзийта беза шун мах, хаьттича, Магомедовс боху: «Муниципалитеша а, юьртдайша а, Iаламан министралло а, юкъараллийн организацеша а, прессо а». Ткъа кIошташкарчу операторша иштачу балханна юьстахдоккху ахча дукха дац – коммуналхой бац халкъ нехаш кхийса Iамо декхаре, боху Магомедовс.\nГарехь, муниципалиташший, кIошташкахь нехаш йоху операторшший гена бу вовшех кхета а, юкъара некъ каро а.\nДелахь а министрийн кабинетан куьйгалхочун гIовс Абдулмуслимов теша хийцамаш хирг хиларх. «Шайн-шайн Iалашонаш къастийна массарна а. Карара шо дерзале нехашца долу сурт хийцадала деза, со теша, кхочушдийр ду шайн декхарш цунах жоплучара», - бохура цо.


"Москва юкъа ца гIорта хьожу". Бакъоларъярхоша Къилбаседа Кавказерчу хьолах лаьцна\nСоьлжа-ГIала, ГIадужу-беттан 5-гIа де, 2021 шо\nБакъонашларъечу "Мемориал" центро (Оьрсийчоьнан Iедало арахьарчу агентийн могIара язйина "Мемориал, амма иза реза яц цуьнца –редакцин билгалдаккхар) бюллетень кечдина, "Къилбаседа Кавказерчу конфликтан зонера хьал: бакъоларъярхоша хадийна мах. 2021 шеран аьхке" цIе а йолуш. Цо гойту регионехь адамийн коьрта бакъонаш хьоьшуш хилар.\n50 агIонах лаьттачу талламо йовзуьйту йиллинчу хьостанашкара информаци – хаамийн гIирсашкара, кхелийн сацамашкара, Iедалан официалан дIахьедаршкара, теша бух болчу мессенджерашкара, хоуьйту адамашца харцонаш лелор ца хеддаш лаьтта хьал хилар.\nБакъоларъярхоша арахецна бюллетень дешначул тIаьхьа Кавказ.Реалиино хеттарш дира документан авторех волчу бакъоларъяран "Мемориал" центран векале Малыхин Владимире, дийхира дIаяхначу аьхка адамийн бакъонашца лаьттинчу хьолан хьокъехь дийцар.\n– ХIун башхалла ю бюллетенехь гайтинчу 2021 шеран аьхкенан а, дIадахначу шерийн оцу хенан а Къилбаседа Кавказан хиламашна юкъахь?\n– Суна гарехь, уьш цхьана могIарара бу: цхьаберш оццу хенашкахь леллачийн лорах, ткъа вуьйш – хьалха кхиийна "потенциал" кхочушъеш.\nЗударийн проблема, Кавказерчу хIусамашкахь гIело яр – иза керла хIума дац, цхьаболу хиламаш прессехула бовзийтина а бу, масала, Умаева Мадина кхалхар. Керланиг – Тарамова Хьалиматан гIуллакх, луларчу мехкан полици гIелоечарна гIодеш хьовзар.\nГIебарта-Балкхаройчуьрчу жигархочунна Иритов Асланна кхел яр, цо полицин белхахочун дахар кхерамна кIел хIоттийра, аьлла – ткъа Иритов-м ву ший а куьйг доцуш. Алалур дац, иштаниг керла ду. Иритовна а, цуьнан гергарчарна а гIело йинчу полисхошкара жоп деха сиха а дац Iедал.\nНохчийчоь юьззина Кадыров Рамзанна олалле елла, муьлххачу а нохчочунна, иза веха меттиг а ца къестош, таIзар дан магош ду цунна\n– Бакъонаш Оьрсийчохь бехачу нехан талхийна ца Iаш, арахьа бехачийн а талхайо, боху бюллетенехь\n– Европехь бехачу оппозицин блогершна тIеIаткъамаш бу хьалха санна беш, Европера арабоху нохчий. Европера Оьрсийчу юхахьийсочу нохчийн мухIажирийн истореш зийча, го сценареш вовшех тера хилар.\nДепортаци йина Оьрсийчоьнан вахархо иза винчу метте дIахьажор тIе ца дожадо цхьана а низамо, амма иза леладо Нохчийн Республикера схьабевллачу нахаца: ФСБ-н белхахоша къайлавоккху иза дуьхьалбаьхкинчу гергарчех, тIаккха ницкъаша дIахьажаво Нохчийчу. И харцо тIечIагIйина федералан а, нохчийн а Iедало вовшашца бинчу бертаца, иштта нисделира бIаьста депортаци йинчу Гадаев Мохьмадца. Оцу бертаца, иза кхочушбарца федералан Iедало, ма-дарра аьлча, бакъдира Нохчийчоь юьззина Кадыров Рамзанна олалле елла хилар, цунна муьлххачу а нохчочунна, иза веха меттиг а ца къестош, таIзар дан магош хилар.\nЧIагIлуш бу Оьрсийчохь экстремистийн лоручу, йихкина йолчу "Ат-Такфир Валь-Хьиджра" цхьаьнакхетараллин декъашхой бу боху нах бехктакхаме ийзор. Оцу динан юкъараллера хиларна бехке а беш, иттаннаш лецна, аьхка а лаьцна 17 стаг. Ткъа и цхьаьнакхетаралла 1970-гIа шераш дIалилхинчул тIаьхьа дийна йисина бохург шеконе дуьллу ислам толлучу эксперташа.\n– Дагестанехь нохчо Тарамова Хьалимат лачкъор дийцаредаьккхира дуьнено а, амма ца гуш санна Iаддисира Оьрсийчоьнан Iедал. Омбудсменна Москалькована тоаме хилира Нохчийчоьнан прокуратуро цуьнца дерриг а дика ду алар. Хьуна хетарехь, федералан центр стенна ца гIоьрта иштачу гIуллакхашна юкъа?\n– Федералан центрна ца лаьа Къилбаседа Кавказерчу субъектийн гIуллакхашна юкъагIерта. Коррупци юьйцуш хилча, юкъагIоьрта иза наггахь, шен хеннахь ца гIоьртахь а, хьал куьйгакIелхьара дала доьлча, федералан центрна тIе кхерам боьссича.\nКъилбаседа Кавказан регионашкахь адамийн бакъонаш талхорца долчу гIуллакхашна юкъа Москва ца яьлла гIоьрта, гарехь, ца лору цо иза доккха хIума, хьал меттигерчу Iедалийн долахь дуьту. ХIусамашкахь гIело яр ганне а ца гуш санна дуьту федералан центро. Деззане а ца деза Кремлна муьлххачу а кепехь Нохчийчоьнах, цуьнан куьйгаллах хьакхалучу гIуллакхна юкъагIоьрташ, ткъа ас дагадоуьйту, Тарамова Хьалимат Кадыровна уллерчу совдегаран, хьаькамаллехь Iийначу стеган йоI ю. Федералан центр юкъагIоьрта, регионан куьйгалхочо дийриг лулахойн проблемех я пачхьалкхах хьакхалуш хилча.\n– Шун докладо бахарехь, Хьалимат дIаюьгуш шина субъектан полицино дакъалаьцна – Дагестанан а, Нохчийчоьнан а. Иштаниг даима а нислуш ду?\n– Доьзалехь гIелоярца доьзна бевддачарна шина а мехкан ницкъхой дуьхьалхIуьттуш хааделла дацара хIинццалц.\nБакъду, хьалха контртерроран операцешкахь цхьаьна хуьлура Къилбаседа Кавказера ницкъаш кест-кеста. ДIадахначу шерашкахь дуккхаза а хааделла, Дагестанехь лаьцна стаг Нохчийчу вуьгуш, цигахь гIелонаш еш. Нах цул тIаьхьа бовш а нисделла, я тIом бина кеп а хIоттайой, хIаллакбеш я ницкъаша тоьшаллаш а дохий, ехха хенаш етташ, набахтешка хьийсош.\nБакъду, Дагестанан а, Нохчийчоьнан а, я ГIалгIайчоьнан а, ГIебарта-Балкхаройчоьнан а ницкъхошна юкъахь координаци лелориг полицин а, тIеман ницкъийн а федералан тIегIанара урхаллаш хуьлура. Тарамоваца долчух аьлча, координаци меттигерчу тIегIанашкахь йина, федералаш декъахь боцуш. Иза керла зеделларг ду.\nВакцинаци ницкъаша мел йойту а, нах дуьхьал бу цунна, Iедало пропаганда еш елахь, цунна шена оьшу иза яйтар, олий хета наханна\n– Бюллетенан цхьа дакъа Къилбаседа Кавказерчу пандемих а, ницкъаша вакцинаци яйтарх лаьцна ду. Вакцинаци ярца дерг а, республикашкахь вуно дукха нах цунна дуьхьалбовлар а кхечу регионашкахь хаалой? Стенна реза ца бало вакцинаци яйта цигарчу Iедале бахархой?\n– Лаамза нахе вакцинаци яйтарца башха къасталуш яц регион. Ерриг а Оьрсийчохь лела нахалахь вакцинацина пропаганда еш хьийзачу Iедалх цатешар.\nОха кхечу регионашкахь ца теллина, ша Къилбаседа Кавказехь а и агIо сов чIогIа талла Iалашо а ца хилла тхан. Ала тарло, вакцинаци ницкъаша мел йойту а, нах дуьхьал бу цунна, нехан кхетамехь, Iедало пропаганда еш елахь, цунна шена оьшу иза яйтар. Массанхьа а бу вакцинах цатешарш, ирча эладитанаш даржадо цунах лаьцна. Оьрсийчоьнан дукккха а регионашкахь леларг ду моттаргIане "вакцинаци" яр, сертификаташ эцар.\nКъилбаседа Кавказан башхалла йозу еккъа цхьана регионах – Нохчийчоьнах. Нахе вакцина ницкъаша йойтуш кхечунхьа а хаало, амма Нохчийчохь иза яйтарца дерг дерриг а ду низамца галморзахдолуш, лечкъа а ца деш ницкъаша йойту иза цигахь, официалехь COVID-19 уьнна дуьхьал вакцинаци яйтар тIедожийна доццушехь.\nВакцина йина боцу нах туьканаш чу, аптекаш чу цабитар, вакцинацин сертификат йоцчунна лоьралла цадар. Бераш а дара закъалте хIиттош – да-нана вакцина тохийтина дацахь, деша школашна чу ца дуьтуш. Мехий ца тохийтинчаьра машенаш дIайохура, сертификат еъча бен дIа а ца лора. Оцо нах дарбира, сертификаташ оьцура, карахь уьш дуккха а ду (Нохчийчуьрчу статистикаца, махкахь вакцина тохийтина 44% бахархоша – Оьрсийчохь 4-чу меттехь ю Нохчийчоь – Редакцин билгалдаккхар), амма баккъал а муьлха дакъа вакцинаци йина ду хууш дац. Цхьаболчу лерамашца, бахархойн эхе а ца кхочу и дакъа. Медикашлахь а дукха бу вакцинах ца теша белхахой, цара тIекарлонаш йо мехий деттийта цалуучарна.\nЕвропехь бехачу нохчашна кхерам лахаро бу, оппозицин блогераш бевлла царалахь, оцу нахах теша Нохчийчуьра бахархой, ла а дугIу цаьрга\n– Ала тарлой, Нохчийчуьрчу Iедало а, ницкъхоша а гIело йо Европерчу нохчийн диаспорина? Стенца доьзна ду иза?\n– Нийсса аьлча, диаспораш шен тергонехь латто Нохчийчуьра Iедал даима а гIиртина, амма тIаьххьарчу шерашкахь жигара баьлла цуьнан и лаам.\nТIаьххьарчу шерашкахь чIагIъелла нахехь Нохчийчохь адамийн бакъонаш хьоьшучарна дуьхьал гIаьттина протест. Хаамийн гIирсаша аьтто ло адамашна шайн бакъонаш хьоьшуш хилар Iорадаха, йиш ю стеган анонимехь виса, информаци шуьйрра дIасаяржо.\nНохчийчохь вехачунна чIогIа кхераме ду мехкан куьйгалхочо а, цуьнан гоно а лелош йолу харцонаш Iораяха, йийцаре ян, Европехь бехачу нохчашна и кхерам лахаро бу, оцу бахьаница дуккха а оппозицин блогераш бевлла царалахь, оцу нахах теша Нохчийчуьра бахархой, ла а дугIу цаьрга. Оцу тIегIанахь билгалвоккхур вай Абдурахманов Тумсо, "IАДАТ" телеграм-канал, дуккха а кхинберш. Цара баккъал а йожайо Нохчийчьурчу Iедалан репутаци, ткъа Iедало ен дуьхьало ю даима а ерриг –духьал ницкъ айбар, цIера гергарнаш хьийзор. Амма кIезиг ю Iедало дуьхьалйохучу къизалло луш йолу эффект.\nОцу дерригено а бестабойту Нохчийчуьрчу Iедале диаспорин векалшна бен тIеIаткъам, алсам йоху царна дуьхьал лелаен харцонаш, церан векалш байъар, ткъа и зуламаш дийраш бу Iедалхошна гергалаьтта нах. Ал деза, кхераме ду оппозицин болх дIакхехьар Европехь а.\n– 2021 шеран аьхкенан хиламашна тIе а тевжаш, олийла дуй, бакъоларъярхой, хаамийн гIирсаш сема хиларо, интернетехула хилларг нахала даккха йиш хиларо Къилбаседа Кавказехь адамийн бакъонаш ларъяр аттачу даьккхина, Iедало бечу тIеIаткъаман эвсаралла лахъелла?\n– Дерг шуьрра дийца йиш хиларо дика аьтто бо, ахь мел буьйцурш цхьаьна хилча. Юридикан гIо латторо, прокуратуре, Талламан комитете дIахьедарш хьийсоро, адвокаташ жигара хиларо, нисделларг хаамийн гIирсашкахула, социалан машанашкахула Iорадахаро малйо, гIеххьачул юхатуху харцонаш.\nКхушеран аьхка бинчу балхо гайтина а ца Iа юкъаралло ечу духьалонан ницкъ. Дуккхаза а нисделла вадийнарг, хилам Iорабаккхар бахьана долуш, дIахоьцуш. Гарадевллачу гIуллакхех ду, масала, Францера Гадаев Мохьмадна депортаци йича, иза вадийна, Уренгой вигича, цигара Нохчийчу кхачийча, цунна дуьхьал герз лелийна аьлла, бехктакхам айбича, бакъоларъярхой, юкъаралла сема хьовзар – оцу дерригено а Нохчийчуьра ницкъаш декхаребира цунна набахтехь яккха туху хан гIеххьачул лахъян.\nМасалш дуккха а ду тхан бюллетенехь: Грецехь тховкIело еха воьлла Мусаев ИбрахIим, шен гIуллакх ца хилча, цIаван новкъавелира. Амма Москва иза кхаьчча, духьалхIиттира дозанхой, Магасе доьдучу кемана хаийра, цигара шен цIа, Аьрга Хишка, ваха везаш вара иза. Амма новкъахь лачкъийра. Полицино шена хууш дац, бохура, цунах хилларг. Цуьнан вашас гIо дийхира "Мемориале". Оха яздира хиллачун хьокъехь. Масех де даьлча иза дIахийцира. Амма реза вацара Мусаев ша хилла меттиг йовзийта. Официалехь боцчу хаамца, Соьлжан кIоштан полицехь латтийна иза. Масех де даьлча лачкъийра юха а, оха юха а орца кхайкхийра, мукъаваьлча, Нохчийчуьра дIавахара иза.\n– Къилбаседа Кавказехь 2021 шеран аьхка, Пачхьалкхан Думе депутаташ хоржучу муьрехь, кандидатийн бакъонаш хьаьшна хилар дац хьахош. Стенна?\n– Харжамашка кIезиг дегайовхо яра Кавказехь бехачу нехан. Харжамашна кечлучу хенахь ца хааелира яккхий харцонаш. ГIалгIайчуьрчу цхьана кандидатах йолчу куьпан харжамашкара дIавелира "Яблоко" партино хьалхатеттина кандидат Гагиев Аюп – ГIалгIайчоьнан конституцин кхелан куьйгалхо, цул тIаьхьа интрига а чекхъелира.\nУггаре тамашениг хилира харжамаш боьрзуш, кхаьжнаш багарбечу хенахь. Дагестанехь 7 харжамийн куьпахь – ас 7 боху хьуна! - "Цхьааллин Оьрсийчоь" партино ца баьккхира цхьаьллиг цхьа кхаж. 90% кхаьжнаш кхаьчна кхечу партешна ерриг а Дагестанехула. Нохчийчохь, Хьалха-Мартанарчу №510 куьпахь, "Цхьааллин Оьрсийчоьно" 50% а ца баьхна кхажнаш. Оха гурахь луьстур ду харжамаца лелларг.\nНохчийчоьнан куьйгалхочо Кадыров Рамзана кхо даздар дIадаьхьна ГIадужу-беттан 5-чохь: официалехь юха а дарже хаар, шен 45 шо кхачар, Соьлжа-ГIалин де. Дарже харжарца иза декъалвина массара а, лулахошна тIера партиархна Кириллна тIекхаччалц.


Этого он не знал (Проза) - Бексултанов Муса - Чеченский язык\nВоккхачу стагана ца дийзира, несо шен месийн бос сих-сиха хуьйцуш. Хьалха-м кхунна и хIун ду а ца хаьара. Хьалха-м хIара чIогIа тамашийна хьоьжура цуьнан Iиллинчу даьIахках терчу, можачу месашка. Уьш боккъал а хаза яра, дожа кечделла гуьйренан гIа санна.\nНус-м куц долуш стаг яра кхуьнан. «Дера ца хилла кIант бIаьрган хьесап а доцуш-м, – элира кхуо ша-шега, – ткъе итт шо кхаччалц леллехь а».\n– Iуйт, маржа Къарибат яI, дуй, – шен гоьла тIе буй туьйхира воккхачу стага, – вехаш-м вацара хьуна, тахана къона а волуш, са санна, езачу цхьана къоначу йоIаца хIара дуьне мел ду дIа ца вахча… гиний, ца гиний, ваьллий-воьллий боху хабарш тIаьхьа а дуьтуш.\n– ГIевланга йилла-м ца воллура хьо иза…\n– Ца воллура, хьан кортий, биъ коггий бехийла… Цунах дIаиэн воллур-кх, лаьттах ножан орам санна…\n– Сацал, деллахь, дукха дах а ца деш… Ахь са чу дахийтина яц со… Цкъа лийли хьо:\nДала дала вайшинна,\nЖима Палад», – бохуш, Казахстанехь, цхьана жерочунна тIаьхьаваьлла. Юха лийли… ЭхI-хIей! Хийла ахь со хьовзийра-кх, тахан-тховса эмгар кхочуш санна.\n– Эй, кеста яла, Къарибат, хьо, кхин хьекъалчу ца йогIуш, букар яха-кх хьо, дуй! – элира воккхачу стага.\nЮха, Iийна, элира цо:\n– Ткъа, дийцахь, дуй, нус муха хета хьуна хьайн, реза юй хьо несана? – аьлла.\n– Со хIунда яц цунна реза, уьш вовшашца мегаш хилчхьана, кхачам бу-кх суна, – элира йоккхачу стага.\n– Нус ирча-м яц хьуна хьан, Къарибат. Хьо яцар-кх хьуна, Къарибат, ас ялош, стага юьгур йолуш, дуй… Эцца сайн бIарзвелла лелачу ас цхьа куьгтохаран кеп а йина, цхьамма а тергал ца еш Iа хьо, таттаелла сан коча еар-кх…\n– Яра, Къуръанор, со-м, хьаъа дIа а юьгуш, и схьакхетта малх санна, кхена йоI!.. Жовбетар ма вара хьуна суна тIехьийзаш… Масийттазза нах – со бен мила ву бохучу – Дундин Илеса ма бахкийтира хьуна, хьо, Iовдал, ван а веъна, тIе а кхетта…\n– Со лолда хьан, зуда, сацийталахь, хьайх Анзоран Заза ян а ца гIерташ! Хьоьга хаьттича, хьол воккха пурстоп а вац кху дуьненчохь, нахе хаьттича, хьо санна коьгарий а бац-кх.\nДоккхачу шина стага кест-кеста бора и тайпа бегаш. Наггахь бакъдерш а дуьйцура цара. Шаьш вовшах кхетчхьана, цкъа наьIалт ца олуш, даьхна долу и шиъ, хIинца мар-зудий хилар дIа гена а даьлла, «хьенех-минех» олуш, вовшийн цIераш а йохуш, вовшех дог а лозуш, цхьана сица дехара. Цу шимма хийла бала а, мацалла а, дика а лайнера цхьаьна. Цу шимма ворхI доьзалхо лаьтте а кховдийнера. Ткъа хIинца цу шиннан кIанттий, йоIIий дара. ЙоI-м шен доьзал а, шен керт а, котам а йолуш йоллура.\nКIант вара-кх воккха хила ца туьгуш. ХIинца иза а, цхьадика, воккха хиллера.\nНус ялийначу юьххьехь къонделира хIара шиъ. Йоккха стаг-м, яй чохь хударан бера санна, хьийзара. Воккха стаг а воьлура, ша Къарибатах воьлу а бохуш. Буса кеста наб а ца кхетара кху шинна.\n– Атаби! – кхойкхура йоккха стаг бодашкара схьа.\n– ХIун элира ахь, ва Къарибат? – вистхуьлура воккха стаг.\n– Шинхьа цIе ягон ма еза вайн… Оцу дечгана…\n– Дера, Къарибат, и нал санна вир-м ду Изновран! Ас хьасттагIехь ворхI туьманан мах а бийцина лаьтташ. Цу вирна даллалц тоьар йолуш ворда а ма ю.\n– Говраш хохкуьйтур юй ахь, Атаби… оцу зудчо…\n– Уьш хIун говраш ю?\n– Оцу зудчо… цо… кIант вича…\n– Ю, Къуръанор-кх, изза Изновран вир а диллина-м, шен ворданций.\n– ДIааьлларг харцахьа ма даккхахь… Вир муха дуьллу!..\n– Делахь, хьан етт буьллур бу-кх, хIокху масийтта шарахь я маша а доцуш, я эса а доцуш лаьтташ болу…\n– Со реза ю-кх и етт билла а, кIантана цIе а туьллуш. Тхайн ден цIе тилла лаьара суна, Атаби, кIантана…\n– Цо хIун дуьйцу, ванах! Стаг вайа йоллура хьо! Къонахий лаьхьий санна долу йоргIа дой хьийзош лелачу хенахь, букъ-цIогий дойначу вира тIе а хиъна, хаьнтIехь мангалх йина шаьлтин пистиг а лестош лелла хьайн ден миска вуьйцу ахь кхузахь… КIентан цIе, вайн десар хир ю дийначу нехан буьйда бIаьргаш дууш леллачу тхан ден цIе – Iумах.\n– ЭхI! ЦIе йожа цу белхан! Тоьпан хьокха коча а оьллина, нехан шинарш идош леллачу цунах ма чIогIа полколаг хилла… Довта а хетара суна, Атаби, хаза цIе…\n– ДIаялахь, Къарибат, дуй! Вай тиллинарг царна мегар а ма яц. Эцца шайн цIераш тохкур ю хьуна», «Аслан, Бислан, Сослан», – аьлла. Цулла а оцу лампанан къуьдане кIур а ца бойтуш, «хIуп» алахь.\nТIаккха доккха ши стаг охьадуьжура, боданехь, бага гIеттош, дехха бIаьрнегIарш а деттий, ойланаша гIел а дой.\nВоккха стаг-м дечиг кхехьа волавелира. Шен Iуьйра ламаз а дой, хIума а кхоллий, де лакхадаьлча хьуьнах воьдура, вир а южий. Хьуьнах дIакхаьчча, вир яжа дIа а хоьций, цхьамма а жоп доьхур доцу, маццах цкъа дечгаш хедийна гуьйригаш яха хIуттура. Гуьйригаш цхьаерш екъа а, вуьйш мурйоьлла а нислора.\nДелккъалц гуьйригаш а йохий, юха Iинчуьра хи тIе ламаз эца воьдура воккха стаг. ТIаккха сийначу бай тIехь дехха ламаз дора, сица а, дегIаца а цIанлуш. Цул тIаьхьа жимма набарна тевжара, акхачу кхура кIелахь.\nКхано, самаваьлча, гуьйригаш вордан тIе кхехьа волалора. Иштта хIара леллашехь, де а дIа йисте долура.\nХIокхо кхоьхьучу гуьйригаша ерриг рагIун кIело а, кертан яххаш а дIалецира.\nЙоккхачу стага бага еттара: «ХIун дан воллу хьо царах, кхин кхузткъа шарахь ваха-м ца гIерта хьо! Я уьш йогур а яц», – бохуш.\n«Берана цIе оьшу, зуда, хаддаза ягош, Iай а, аьхка а», – олура хIокхо.\nЙоккха стаг дIасоцура.\nIа, тIе а деъна, дIаделира, кхара гуьйригаш а ягош. Доккха ши стаг леррина хьоьжура несе. ХIумма а ца къаьстара.\n– Ва, Къарибат, хьо зуда а яра, хIумма а дац цигахула, дуй, сан-м бIаьрса а дац… – олура воккхачу стага.\n– Суна гуш-м дац, – олура Къарибата, – хьастагIа цо берамала йоьллина наьрс юуш а гина, масийтта банка помидор а, наьрс а ма яьстинера ас… Уьш а эцца мустъелла лаьтта…\nТIаккха ший а дIатоьра, вовшех ойланаш а лечкъош, реза а доцуш.\nХIинца хьалха санна ца оьхура воккха стаг хьуьнах. Дог а ца догIура. ХIинца кхуо дукха ойланаш йора. Наггахь, вицлой, ламазан хан а тIехтуьлуьйтура хIокхо.\nХIара ца кхетара шен кIентан, несан дахарх. Кегий а ма бацара уьш!\nЮха кхунна шен несан месаш Iаьржа гира. ТIехь бIаьрг ца соцуш Iаьржа. ДегIе цхьа зуз хьаьдира кхунна, гIезо цIеххьана «хиш-ш» дича санна. ХIара вуьйхира тIаккха.\n– Къарибат! – элира хIокхо, чу а веъна, аз а дегош. – Оцу зудчун и месаш тохара цIечу басахь ма яра… тахана Iаьржа ма ги суна… Оцу кIанте… цу кIанте…\n– ДIавалахь, уьш-м шайна луъучу басахь хуьйцура цара, месаш-м мегар яра, мухха хилча а… ШолгIа шо ма ду, нахах а эхь ма хета суна, тIекхаьч-кхаьчначо хоьттуш…\n– Къарибат, алахь… ала мегар дацара те…\n– Оьзда ма дац иза, ва Атаби, муха эр ду ас, йоьIан йоI хила а там болчу…\n– Цхьана кхечуьнга…\n– Нахехула муха олу, цхьа а дийца эвхьаза вац… Юха а хIун ду а ма ца хаьа. И йоI цIа еъча, хоттуьйтур-кх. Иза а хили цомгаш.\n– Оцу лоьраша а… цара дарба до олуш ма хезнера суна. Вайн кIентан бехк буй те, Къарибат…\n– Ца хаьа суна-м, хьенан бехк бу а. Дош доцийла-м хаьа.\nВоккхачу стагана иза дерриг а ца дийзира. ХIокхо карлаваьккхира шен ворхIе а да. Юха ша лелийнарг а теллира. Кхунна цхьа а бахьна ца карийра. Лаца хIума доцуш хийтира орамаш. Орамаш-м цIена дара. Уьш-м баьхнера. Генаш ду-кх дакъадала дуьйладелла. Заза айпе латадо-кх, къаьхьа хиларг. «Атта хIума яц-кх хьо, дуьне, атта хIума», – элира цо ша-шега.\nЮха гуьйре еара, мажделла гIа а дужуш. Къийгаш а хьийзара юьрта тIехула.\nКIант а, нус а, курортера цIа а деъна, шайн балха дIадахара. Нус ишколехь яра, берашна хьоьхуш. Лаккхара дешна а яра иза.\nХIетта еара кхаьрга йоI, шен ши бер а далош. Иза ехха больницехь Iиллина а хиллера. Воккхачу стагана хазахийтира бераш далийна. Вирах чIогIа самукъа долура церан. ХIокхо вордана а хаадой, хьуьнах а, хьаьмцаш даа а дуьгура и шиъ.\nЦара кхунах «Воккха Дада» олура. Шех цара Воккха Дада мосазза олу, шен кIант, нус дуьхьал хIуьттура кхунна. ТIаккха дог а Iаьвжара, иштта, хIорш санна, хьеста кIентан бераш доцуш. Уьш гуттар а кхуьнца ма хир дара. Ма дукха хабарш дуьйцур дара кхуо царна!\nИ ши кIира синкъераме даьккхира доккхачу шина стага. Йоккха стаг ма яра, моттахь, кура а яьлла, хIумма а ца гуш, хьийзаш.\n– Вайн десар, Къарибат, дуй, йоьIан бер гича-м со вицлур хилла хьуна, – бегаш бира Атабис, – со вала ца лахь, бIаьрзе гуо туьйсур бу-кх ахь. Селхана жерочуьнца дош дийца вахнера моьтту суна кIант, дуй!\n– Вирца вахнера хьо! – дерриг а дохийра Къарибата.\nЙоI эххар а дIаяха кечамбан йолаелира. ТIаккха ший а гIелделира хIара шиъ. Дог а дуьйхира.\nЙоккхачу стага хох а, саьрамсекх а, бакъийна дума а – кху дуьненчохь мел ерг вовшахтоьхнера йоIана. Атабис ворданахь охьаяьхьира уьш, автобус тIе, ший бер тIе а хаийна. Цу шимма, доьлуш, йоккха гIовгIа эккхийтинера. Нанас къайлах хичаш йора царна. Ши бер ца соцура. Атабина хала а, хаза а хетара церан делар. Юха хIара чувеъча, йоккха стаг цхьанххьа гуш а яцара. ХIокхо-м кхин лаха а ца лехира иза – хIара ша а вара дог эшна.\nВир дIа а хецна, чоьхьаваьлча, Къарибат кхуьнгахьа букъ а болуш, лохачу гIантахь Iара. Атталла хьала а ца гIеттира иза.\n– Хьо тIелетта-м яц цу гIантана? – элира кхуо.\nЙоккха стаг хьалаиккхира. Юьхь лечкъайора цо. Йист а ца хуьлура.\n– ХIун до цо! – элира воккхачу стага. – ДIаяла, дуй, хьоьца Iийна ер юй иза, шен доьзал а болуш йолу стаг…\nЙоккха стаг меллаша гIанта охьахиира.\nЙилхира, йист а ца хуьлуш. Атаби паднара тIе аркъал охьавижира, ши куьг коьрта кIел а дуьллуш. Кхунна йоккхачу стеган елхар хезара. Вир а Iаьхира чIоггIа. «ЖIаьлеша яа-кх хьо а, – элира кхуо ша-шега, – жимма дIа гена а яьлла Iаха ца мега».\n– Ва саца, дуй, белхамаш а ца беш! – тIечевхира воккха стаг Къарибатна.\nКъарибатан елхар кхин а чIагIделира.\nТIаккха цхьана хIуманна шеквелира Атаби. ЙоIа ши кIира даккхар а дагадеара, цIахь кхин кхо бер а, марнана а, цIийнда а воллушехь.\n– Къарибат… и йоI… оцу йоьIан кхин хIума гал-м ца даьлла цигахула, со а вохий ахь-м… – элира цо.\nЙоккхачу стага корта ластийра, дацаре деш.\n– ХIета, ма тийжахь, дуй. Ма тийжахь! – элира Атабис чIоггIа.\n– Тийжа муха ца тийжа кхузахь, ахIи-ахIи, тийжжал дерг хIокхара лелош хилча… АхIи-ахIи…\n– ХIун леладо цара?.. ХIун ду кхузахь, суна хIунда ца хаьа…\n– Хьуна а хуур ду-кх… Юьртана хуург, вайша доцчунна…\n– ХIун хилла хIинца! Мила велла?!\n– Стаг а ца велла… Хьан несо Дала шена велла доьзалхо дIаваккхийтина, больнице а яхна… Кхин хIун хила деза хьуна? Кхин мила валийта воллу хьо! Дийцал ахь! Дийцал! – йоккхачу стага, Атабигахьа схьа а йирзина, корта а лестош, дешнаш кхуьйсура, Iодо пха санна.\nАтаби топ кхетта Iуьллура хIинца, я узар а ца деш, я меттах а ца хьовш.\nКъарибат-м луьйш яра, ворхIе стигал а, бархIе латта а дуьйцуш. «Стигал тIе хIунда ца хаьрца, – бохура цо, – латта бух муха ца долу, хиш хIунда ца лекъна. Латта декъа хIунда ца делла иза лелачу новкъахь, цIе хIунда ца яьлла кху дуьненах, буькъа кIур гIоттуш?»\nАтабин аз ца хезара.\nМеже а ца хьовра меттах. БIаьргаш диллинчохь сецнера, негIарш тIе а ца кхеташ.\n– КIант ма хилла дIаваккхийтинарг а, кIант ма хилла… АхIи-ахIи… – тийжара Къарибат.\nТIаккха хьалаиккхира воккха стаг. Цуьнан бIаьргаш сийначу цIарах догура. Эгайора меженаш.\nИза уллорчу цIа чу иккхира. Цо неI тоьхча, корийн бIаьргаш, «дзар-р» а деш, дегаделира. Лестира пенаш а.\nЮха иза араоьккхуш гира Къарибатна. ТIе гIовтал а, кога маьхьсеш а юьйхина, коьрта сурам куй а тиллина.\nТIаьхьахьаьдира йоккха стаг:\n«Ахь хIун до… хьо стенга воьду… Хьо тилаве Дала… Хьо хIун дан гIерта?» – бохуш.\n– ЧIир хьеян воьду! ЧIир хьеян! Сайн стаг ца вита воьду! ДIахезин хьуна хIинца, дIахезин? – вухахьаьжира Атаби.\nКъарибат тIекхийтира цунна, тIехьара, гIодаюккъера схьа а лоцуш:\n– Ма… Сацалахь… сацалахь, Атаби… Собар дехалахь Делера… Собаре хилалахь…\n– Сацалахь, Атаби…\n– ДIахеца, ас…\n– Со лолда хьан, Атаби…\n– ДIахеца со, ва вир! Хьуна хила Делан наьIалт! Ас и корта оту хьан, лаьхьанан санна, – Атабис йоккхачу стеган коьртах каеттара, мас лаца гIерташ.\n– Атаби! Вайн бакъо яц хьуна цу хIуманна… Хьо бехке ву хьуна… Хьо бакъ вац хьуна… Хьан кIентан пурбанца дина хьуна, хьан кIант бертахь а волуш ду хьуна… Вай цхьабосса ду хьуна… Вай цхьаъ…\nВоккха стаг букъ кагбелча санна висира. Кийрахь стелахаьштиг хьийзара, буру хилла. ЦIе уьдура пхенашкахула. БIаьрса дайра.\n– Атаби… ва Атаби, – элира йоккхачу стага кхано, елха а йоьлхуш, голаш тIе охьа а лахъелла.\nВоккха стаг схьавирзира.\nТIевеара меллаша Къарибатна.\n– Ас наьIалт эли-кх хьуна, Къарибат… НаьIалт эли-кх ас… Яхь ма елахь соьца, хIу хаьдда стаг ву хьуна со, Къарибат, хIу доцуш… – воккхачу стеган бIаьргаш тIекъовладелла дара.\nЦунна хIумма а ца гора. Цунна ган а ца лаьара хIумма а. Цунна ца хаьара, хIара хIун ду, хIунда ду, хIара мичара ду, маца ду. Цунна зуда, бераш а деш, керт а лелош, шен доьзал а, цIийнда а Iалашвеш, яха еза моьттинера. Моьттинера боьрша стаг, доьзална напха а лохуш, уьш шийла а, меца а ца буьтуш, уьш оьзда, гIиллакхехь кхиа а беш, ваха веза. Кхунна моьттург кхуьнца къанделла хиллера, тишделла дIадаьлла. Кхунна иза ца хиънера, ца хиънера…\nКак оказалось, я рождён...\nБелый лист достану завтра...\nОднажды на выставке в стиле сюрреализма


Охан-бутт 11, 2021\nЗорбанан министр Дудаев Анзор\nИнтернетехь баржон аьшпаш бенцахетарца ма бита аьлла, кхайкхам бина Нохчийчоьнан къоман политикан а, арахьарчу зIенийн а, зорбанан а министро Дудаев Ахьмада меттигерчу бахархошка.\n"Бакъоларъяран организацеш ю шаьш бохучара а, провокаци лелочу хаамийн гIирсаша а Нохчийчоьнна тIеIаткъам беш хилар тахана билгалдоккху вай. Цара ден тIелетарш го вайна денна, церан коьрта Iалашо ю - Нохчийчохь хуьлучу массо а дикачу хийцамашна тIе шеконаш тийсар", - билгалдаьккхина министро.\nЕвропан Кхеташонехь Оьрсийчоь декхарейо Нохчийчохь нах хIаллакбарх йолу информаци талла\nЧохь интернет йолучарна а, социалан машанашка язбеллачарна а тIедожийна Дудаевс, питане дизинформацина дуьхьало латтае аьлла.\n"ХIора Нохчийчоьнан вахархочун шен позици хила еза, шена хетарг дIа а олуш. Нагахь санна, цхьаъ бух боцуш критика еш, эладитанаш даржош велахь, бакъволу патриот бен доцуш Iен ца веза", - аьлла министро Дудаев Ахьмада.\nОцу юкъанна, шена хетарг, шен бакъ йолу позици социалан машанашкахь дIахаийтинарш нохчийн пачхьалкхан "Грозный" телехьожийлан эфирашкахь юьхьIаьржа хIиттийна, лецна, байъина, тIелетарш дина, махках баьхна дуккха а меттигаш бу. Абдурахманов Тумсо, Венера Анзор, Тепсуркаев Салман, ишта кхин дIа а.\nКадыровн бага хьоьжуш бацахь, бакъоларъярхой а бац бакъ\nКарладоккху, стохка Товбеца-баттахь Нохчийчоьнан куьйгалхочо Кадыров Рамзана тIедиллира "экстремизман а, малхбузен мехаллийн а идеологашца" къийсам эвсарабаккха безар бу аьлла. Оцу балхана тIехь терго латтор зорбан министрна Дудаев Ахьмадна кхачийра.\nТкъа 2019-чу шеран гурахь "Грозный" телеканалан эфирехь Кадыровс емалбира, цунна хетарехь, интернетехь "сий дойъурш". "Адамашна юкъара барт эгIош, эладитанаш дуьйцуш, нахана юкъа цимаш туьйсурш. Нагахь санна, и нах вай совца ца бой, байъина а, чубоьхкина а, кхерийна а, вайчух гIуллакх хир дац", - аьлла, дIакхайкхийра Кадыровс.\n"Нохчийн полицехь Iазап латтадо, каракхаьчнарг хьийза а во". ХIун хилла Тепсуркаев Салманах?\nОцу тIехула "Мемориало" а, Москварчу Хельсинкан тобано а дехар динера Талламан комитетан куьйгалхочуьнга Бастрыкин Александре, Кадыровс динчу къамелан чулацам талла аьлла.


Террорахошна уьйраш яц Куба-пачхьалкхан\nIамеркин президенто Обама Барака дехар дина Конгрессе терроризмана гIортор ечу пачхьалкхашна юкъара Куба дIаяккха аьлла. Кху беттан 14-чу дийнахь Обамас шен Конгрессана хьажийначу къамелехь дIахьедар дира, Кубин коммунистийн Iедалша кху тIаьхьарчу 6 баттахь цхьана а кепара накъосталла цадина дуьненаюкъарчу террорахошна аьлла.\nЦо иштта хаам бира, ХIавано дош делла шаьш иза тIейогIучу хенахь а дийр дац аьлла. Цу тайпа дIахьедар дина Iамеркин президенто Обама Барака ша Кубин куьйгалхочуьнца Кастро Раулца цхьаьнакхеттачул тIаьхьа масийтта де даьлча. И цхьаьнакхетар хилира Панамехь Iамеркин пачхьалкхийн саммитан клуарашкахь.\nЦхьаьнатоьхначу Штатийн а, Кубин а куьйгалхоша цу тайпа цхьаьнакхетар даза дара 50 сов шо. Iамеркин пачхьалкхан департаменто билгалъяьхначу терроран амал йолчу пачхьалкхашна юкъахь Куба хиларо новкъарло йора цу шина пачхьалкхана дипломатийн юкъаметтигаш юхаметтахIитто.


Нана. Сийлахь ду и дош. Ерриге а аьхналла, исбаьхьалла цуьнца ю. Дашо ду ненан куьйгаш, ц1ена ду цуьнан багара мел долу дош…\nШелахь ехаш ю вуно оьзда зуда. Иза ю Магомадова Жанати. Шийтта бер кхиийна цо ийманехь а, низаме а, г1иллакхе а. Къонахчун дог кийрахь долчу цо ца хьегийтина шен бераш цхьана а х1уманах. Атта дац боккхачу доьзална напг1а латто а, балхахь ца хилча муххале а. Кхечу берех шениш ца хьегийта г1ерташ, т1е духа а, кога духа а деш, кхачанца уьш дузош, цхьана хенахь нехан х1усамашкахь мехах кир-басар деш, масийтта шарахь къа а хьийгира. Делахь а, доьзална терго ч1ог1а ян езаш хиларна, х1инца пенсе а яхна, ц1ийнан дукъ д1а а кхоьхьу. Ц1ийнда Увайс а цхьацца нахана аьчкан а, дечиган а пхьола деш, сом даккха г1ерташ хьаьддий-веддий лела. Доьзалан да ша хиларе терра ц1ахь а мукъа ца хуьлу. Кертахь дан дезарг а алссам хуьлу. Церан боккхачу доьзална кхо чоь бен йоцу х1усам а к1езиг ю, делахь а Жанатис шен къа-бала цхьаьнге а ца белхабо. Цу Далла хастам бо цо тхов-к1ело шайн хиларна. Бешахь наьрс, помдор а, хьаьч1иг а, г1абакх а, хох а д1абоь, узуш цхьа етт а бу. Цу рицкъанах 1аьненга а бовлу уьш, цунах боккха тоам а хуьлу.\nЙоккхаха йолу пхи йо1: Зулихан, Лариса, Луиза, Сацита, Эльмира шайн х1усамашка д1анисбелла, ткъа Диана, Седа, Имани, Лаяна, Джабраил, Рамзан, Шеларчу №6 йолчу юккъерчу ишколехь доьшуш бу.\n«Вайн республикан куьйгалхо Кадыров Рамзан санна къонаха хилийта тиллина ю и ц1е, ялх шо а кхачаза волчу жимчунна», – боху Жанатис. Рамзан тхан уггаре а хьоме ву»,– т1етуху юха а. Лулахоша а сий-ларамца йоккху Шеларчу Магомедовг1еран доьзалан ц1е. Дов даьлла а, я маьттаза бага лееш а ца хааделла шайна цкъа а, боху цара. Барт болчу доьзалехь ийман а, ислам а хуьлу. Нийса некъ харжа а, сискал яккха а атта хин долчу аг1ор, даиман а хьехарш до нанас Жанатис а, дас Увайса а шайн берашна, 1амадо къахьега а.\nАтта дац уьш ишколе бахийта а. Х1оранна а оьшу дешаран бедар а, киншкаш а. Цу т1ехь а цхьацца сом-ком вовшаха тухий, хала а, атта а д1ахьовсабо.\nХ1ора берана карадо ц1ент1ехь дан деза г1уллакхаш. Уггаре а жимаха волу Рамзан а ч1ог1а къинхьегам безаш ву…\nМагомадова Жанати – къонаха зуда ю. Шийтта бер кхиийна йолчу цунна йог1у аьлла хета суна «Ненан сийлалла» аьлла ц1е а. Иштта дукха бераш долу доьзалш вайн республикехь к1езиг бу. Дала т1аьхье-беркате йолуш, шайн кхерчан йовхоно дегнаш дохдеш, ирсе могаш дахар лойла шуна, лераме Жанати!


Марина. "Суна чIогIа лаьара кхузара дIаяха, белара яха меттиг"\nШен хинволу цIийнда-шемахо вевзинера Маринина Китайхь. Цигахь магистратурехь доьшуш дара ший а. 2012-чу шарахь университет чекхъяьккхинчул тIаьхьа Латаки дIадахара и шиъ. Iедалан эскаре кхайкхира Маринин майра.\nОьрсийн Свобода Радион а, Настоящее Время телеканалан а юкъахь йолийначу проектан цхьа дакъа ду хIара текст. "Iарбийн буьйса. Оьрсийчуьрчу зударийн Шемахь хилла истореш" ("Арабская ночь. Истории россиянок в Сирии").\nШемахоша Iаламат дика тIелецира со. Амма Керлачу шарахь, сайн кхузахь дуьххьара хиллачу дезачу дийнахь, йилхира со. Цхьа довха, малх къегина де дара иза! Корах ара хьаьжча гуш пальма яра, цуьнга а хьоьжуш, йоьлхура со.\nЦхьа Керла шо ду-кх хIара аьлла, ойла яцара.\nСанта-Клаусан духар доьхначу туьканан йохкархочунна тIехбуьйлу шемахой. Димаьшкъа, 2011 шо\nШемахь цу дийнахь шашлыкаш йотту, ткъа буьйсанна фейерверк хIоттайо. Амма ца хуьлу шийтта сахьт хьаладолучу заманчохь достуш маларан шишанаш а, йа вовшашна луш совгIаташ а.\nКультурехь яккхий башхаллаш ю. Хила тарло и, Шемахь йовха хиларца, къаьсттина аьхкенца. Масала, цхьаъ эца лууш велахь, суьйранна бен ца воьду, малх дIабуьзначул тIаьхьа. Цундела, массо а базараш буса 12 сахьт даллац бохург санна, болх беш хуьлу.\nПIерасканан деношкахь ерриг а къевлина хуьлу: оцу деношкахь чохь соцу, ламазаш а деш. Ураме валахь, йоллу гIала а дийна йоцуш санна хетало.\nСо Iарбошна юкъахь ехара, цхьа а оьрсийн мотт буьйцучех еххачу хенахь ца вевзара суна. Оцу бахьанашца, аьтто хилира сан мотт сихха караберзон. ВорхI-бархI бутт баьллачул тIаьхьа жимма мотт бийца йолаелира со. ХIусамда эскаре вахча, Латакерчу институте оьрсийн мотт хьеха балха хIоьттира со.\n"Сайн дахар хIинцца чекхдолу, аьлла, хетара суна"\nШема со йоьдучу хенахь, суна моьттура, телехьожийлехь ма-гойттура, йоллу гIала хIаллакйина хир ю, амма Латакехь ишта ирча сурт дацара.\nДемонстрацеш а суна ца гира. 2011-чу шеран юьххьехь адам урамашка дуьйлуш, туьканаш йохош, машенийн чкъургаш ягайора бохуш, дуьйцура.\nАмма 2012-чу шарахь массара а белхаш дIаболийнера, студенташ а, дешархой а деша а буьйлабелира. Дукха бара тIебаьхкина нах. Кеста дерриг а доьрзур ду аьлла, хетара суна.\nТIаьхьо тIемаш буьйлабелира гIалина чувуллучохь. Дийнахь а, буса а Латакехь дуьйлу герзаш схьахезара. ЦIа чуьра кораш даим а дегош хуьлура. Хан йогIура буса дIайижа а кхоьруш. Амма дIагIойла дацара сан, сайн цIийндеца уьйр хаьддера сан. Эскаре кхаьчхьана кест-кеста зIе йоцучу меттиге нислора иза.\nКIиранаш дIаоьхура, вовшашка телефон тоха аьтто ца болуш. Оьрсийчу цуьнгара кост кхаччане а кхочур дацара соьга.\nШемарчу эскаран танк, 2013 шо\nТIемаш бина вацара сан хIусамда, амма 2012-чу шеран чакхенехь церан тIеман декъана тIелеттера "Джебхат ан-Нусра" олу тоба.\nТелевизионехь сюжет гайтира, террорхой церан декъана тIелеташ, йийсархой лоьцуш, цхьанна етташ. Цуьнан деца а, ненаца а дийно сарралц оцу репортажашка а хьоьжуш, доьлхура тхо. Сайн дагахь ас дIавоьллинера сайн цIийнда.\nЦхьа дей-буьйсий даьлча телефон туьйхира. Сай майрчун а, цхьаболчу цуьнан накъостийн а ка яьлла хиллера кIелхьарабовла. Оцу кепара мIаьргонаш дукха тIеIитталора: царна тIелетара, амма кхеран бевдда бовла аьтто болура.\nКхераме дара 2018-чу шеран гурахь Израило Латакина тохарш долийча (2018-чу шеран Гезгамашин-беттан 17-чохь Израилан кеманаша тохараш дира Латакерчу тIеман гIишлошна а, герз латточу объекташна а. Израилан урахаллана хетарехь, цара пачхьалкхна кхерам латтабора).\nТхан цIенна улло деттара хIоънаш. Доллу цIа дара дегош, моьттура хьан кора кIел лелхаш ю бомбанаш. Цхьана 20-х минотехь охьаоьгура уьш саццанза. ХIинций-хIинций со лийр ю моьттура суна. Амма, зай-диттийн аренашка бен ца кхочура хIоънаш.\n"Суна чIогIа лаьара кхузара дIаяха, белара яха меттиг"\nIаламат хала ду кхузахь ваха. Даим дIайоккху серло, Iай а цхьана. Стохка къаьсттина шийла яра. Милла яла дIаюьжура со, иштта шеллуш сама а йолура. Хица а бала хьоьгу даим а.\nОьрсийчу со яхначу хенахь, суо ялсамане кхаьчча санна хетара суна. Цкъа а ца моьттура суна, биргIанашчухула охьадогIучу хинан а, хIусамехь йогучу серлонан а айса оццул тIалам бийр бу.\nАлеппора доккха маьждиг, 2013 шо\nКхин дIоггара йохийна яц Латаки. Транспорт а болх беш ю, автобусаш лелаш ю. Дукха хан йоццуш Димаьшкъа даханера тхо, тIехдовлуш бIаьрго лецира сан йохийна гонахара меттигаш. Цо Iадийра со.\nТкъа Хомсехь хIинца а ю йохийна кIошташ, цхьа дийна йоцучу гIалахь санна. Юкъ-кара мегар долуш го урамаш, цигахь схьайиллина цхьа хаза туьканаш, дуьладелла лела адамаш.


Исламан Нур - Свет Ислама - ЧIир эцарехь дала тоьхначу таIзарийн дозанашна хьикмате хилар\nЧIир эцарехь дала тоьхначу таIзарийн дозанашна хьикмате хилар\n«ХIума лачкъийнарг Мухьаммадан йоI ПетIамат хиллехьара а, цхьа а шеко йоцуш, цуьнан а доккхур ма дара куьг».\nЧулацаме нийсо ю и, харцонах ийна йоцуш бакъ йолу бакъо ю и.\nАллахIан къинхетам а, маршо а хуьлда цунна а, цуьнан доьзална а, цуьнан асхьабашна а, диканехь царна тIаьхьа мел ваьзначунна а.\nХIай, муъма нах! Веза-Сийлахьчу АллахIах кхера, хаарца а, тешарца а ойла а е Цуьнан кхиэлийн а, Цуьнан хьукманийн а, Цо хIиттийначу таIзарийн а. Уьш карор ду шуна шайх хьикмат а, маслаIат а схьадолуш хьост - массо заманахь а, массо меттехь а. И дозанаш дехкинарг - доза доцуш къинхетамениг ву, йист йоцуш нийса кхиэлахо ву. Шена гIолехь хаарна: лаьшна маслаIаташ царех дозуш хилар - уьш диссийна Цо. Шена гIолехь хаарна: лаьшха бохаме мел дерг духатохар царех дозуш хилар - омра дина тIедехкина Цо уьш.\nТкъа Дала хIиттийначу таIзарша (хьудудаша) зуламаш ца оьгуьйту, эгале хьалха бохамаш а совцабо, летийначу къинойх а, динчу зуламех зуламхой дIа а цIанбо цо.\nХьовсийша цкъа ларре Дала хIиттийна долу таIзараш кхочуш дечу, лелочу мехкашка. Цигахь гур ду шуна уьш кхочуш дар бахьанехь дIахIоьттина долу кхерамазаллин хьал, хIоьттина синтемалла. Ва амма, Дала хIиттийна таIзараш кхочуш ца дечу, лелош доцучу мехкашка хьаьвсича - ткъа цигахь алссам ду зуламаш а, доккха терахь бохамаш а, луълуурш лелор а, низам дацар а, гIелонаш яр а, ницкъаш бар а, хьийзораш а.\nВеза-Сийлахьчу АллахIа хIиттийначу таIзарех ду стаг вийна волу стаг вер. Ткъа хуъушехь стаг вийнарг – иза вен вогIуш ву, нагахь (ШарIо) чIир эца кхачош долу бехкамаш кхочуш хилла делахь:\n«Лечуьра кIелхьара доху шу чIир (бекхам) эцаро» («ал-Бакъарат»: 179).\nХIунда аьлча стаг вен леринчу стагана ша цунна дуьхьал вуьйра вуйла хиъча, стаг вен хIуттур вац иза, адам ден гIертар вац иза - и бахьанехь лечуьра кIелхьара дер ду адаман дахар. Цул тIаьхьа бекхам эцар, чIир екхар - веллачуьнан гергарачеран хьакъ ду. Нагахь шайна лаахь, церан бакъо ю - шайн стаг вийнарг вен, шайна лаахь - ишттанехьа гечдина вуьтур ву цара иза, шайна лаахь - мехах вита бакъо а ю церан иза.\nТкъа шаьш сацам тIеоьцучу хенахь цара коьрта тидаме а, тIаламе а эца дезаш дерг - пайда-маслаIат лахар ду, юкъараллин маслаIат муьлхачуьнгахь ду хьовсар а ду. Цундела царна юккъера уггаре маслаIат сов долуш болу сацам тIеоьцур бу цара: я гечдина витар, я мах схьаэцар, я чIир-бекхам эцар.\nХьовсийша цкъа къуьнан хьоле. Динар олучу цхьана ахчанан доьалгIачу декъан мехе нислуш йолу муьлхха а хIума цо лачкъийча, и бахьанехь цуьнан куьг доккху - зуламех даьхний Iалашдархьама. Ткъа къунна хиъча, ша хIума лачкъийча шен аьтту куьг доккхур дуйла, - цо хIума лачкъон йиш яц.\nДаккха бакъо йоцуш долу лараме куьг бакъо йоцуш даьккхича - цунна дуьхьал ах мах кхачабо, диятан ах мах - пхи бIе динар ду.\nЯ АллахI! Ма исбаьхьа, ма лаккхарчу тIегIанехь хьикмат ду-кха и! Ма кхачаме хьекъал ду-кха и! Ма чIогIа адамашна хьаштечу маслаIаташца догIуш ду-кха и! Куьг доккху оцу куьйго динарах доалгIачу декъан мехе нислуш йолу хIума лачкъийча - биссиначаьрга нехан бахамаш а, даьхний а лардайтаран дуьхьа. Амма, нагахь и куьг зуламна даккхахь, ткъа цунна дуьхьал такхам бойту - пхи бIе динар - биссиначаьрга догIмаш а, дегIан меженаш а ларъяйтаран а, уьш кIелхьара яхаран а дуьхьа.\nЛадогIийша цкъа, АллахIа Шен къинхетам бойла шух, «зина» олучу зуламе - цIармата, вон, ирча талхам бу и. Зина дарна дуьхьал АллахIа оцу зина дина волучуьнан хьолаца нийсса догIуш долу таIзар муха хIоттийна? Нагахь зина динарг кIантстаг я йоIстаг делахь - зуда ялонза кIант, маре яханза йоI - Дала царна хIоттийна долу таIзар - бIе гIаж тохар а, оцу тIе цхьана шарна шайн махках бахар а ду: цо и вониг диначу меттера иза генаваккхаран дуьхьа а, цунна и дицдаларе а, цо тоба даре а сатесна а.\nВа амма, зина динарг жеро, я марехь хилла йитина, я марехь йолу зуда хиллехь, иштта зуда йолуш я зуда ялийна хилла стаг хиллехь - иза АллахIа шена дика динарг ву ШарIан бехкамашца нислуш зуда ялон аьтто а, таро а йина, ша ялийначу зудчуьнца вижар а хилла волу - ткъа царна Дала хIоттийна таIзар - тIулгаш тохар ду, уьш баллалц. ХIунда аьлча АллахIа шена зуда ялон а, хьаналчу новкъа зудчуьнца вижаран гIуллакх дан а таро йиначул тIаьхьа зина динарг - юкъараллина талхаме чинка (микроб) ю, адамашна юкъара дIаяккхар доцург кхин цхьа а хIума ца дуьссуш, цуьнах юкъаралла дIацIанъяр ду догIуш ерг.\nАллахIан Iаламатечу хьикматех ду Цо зина диначунна хIоттийна долу таIзар - тIулгаш тохар. Цуьнан дерриге дегI лаздайтар чулаьцна ду и, зина дечу хенахь цуьнан дерриге дегIо марзо ма-эццара, цо диначуьнга хьаьжжина бекхам бу и.\nВа амма стигал-басахьаллин зулам - дукха доккха, цIармата, боьха, вон, ирча хIума ду. Боккха бохам а бу и, инзар бала а бу и. Дала тохар! Ма доккха зулам а, ма боккха талхам а бу-кха и! Ма цхьа а шеко а йоцуш, хьакъ ву-кха и шегара даьлла волу стаг хIаллакван!\nИбн Iаббаса (Веза-Сийлахь АллахI реза хуьлда цунна а, цуьнан дена а) дийцина, пайхамара (АллахIера къинхетам а, маршо а хуьлда цунна) элира аьлла:\n«Нагахь шаьш ЛутIан къомо лелийна долу (къилахь дерг) дечарна тIе кхачахь, ткъа воьйла аша ша и деш верг а, шена и дойтуш верг а» («сахьихь» - цIена хьадис ду: Абу Дауд (4462), ат-Тирмизи (1406), ибн Маджат (2561), Ахьмад (2722); «сахьихь» лерина и цIеяхханчу ал-Албанийс (АллахIа къинхетам бойла цуьнах) «Ирваъ» жайнахь (230), «Сахьихьул-джамиI» жайнахь (6589)).\nШайхул Ислама ибн Таймийас (АллахIа къинхетам бойла цуьнах) аьлла:\n«Иза вен вогIуш хиларехь цхьана а кепара ойланаш екъа ца елла асхьабийн, амма цхьа хIума ду - иза вер муха хир ду бохучунна тIехь ойланаш екъаялар хилла церан. Дукхаха болу салафаш цуьнан вер тIулгаш тоьхна хила дезарна тIехь бу. Муьлххачу агIор а вер кхачош бен ца хилла оцу вонан таIзар - цуьнах йоьзна йолу юкъаралла бехъяр бахьана долуш а, цуьнах ларцабар дуьненахь а, эхартахь а бохаме хир долун дела а».\nМилла велахь а, Веза-Сийлахьчу АллахIа дIахIиттийначу таIзаршкахь АллахIан сацаме (хьукмане) ладоьгIнарг, хьаьжнарг - доккха хьикмат (хьекъал) шена чу лаьцна карор бу цунна и сацамаш, хьекъалш а бIарздеш. Иштта билгалдер ду цунна: АллахIчул хаза а, Цуьнниг санна умматна маслаIате а хьукма ца хилар.\nОцу тIе, цунна хаа таро хир ю: Цуьнниш доцу хьукманаш, сацамаш - жехIилалла а, тилар а дуйла, Дала хIиттийначу таIзарийн барамашкахула бен юкъараллина хайр а, халкъана ирс а доцуш хилар, я церан гIоьнца бен бохамаш а, талхамаш а бухатохалург ца хилар.\nВеза-Сийлахьчу АллахIа аьлла:\n«ЖехIалаллин заманера кхиэл (хьукма) лоьху-те цара? Хьена кхиэлаш (хьукманаш) хила тарло АллахIан кхиэлал а дика» («ал-Маидат»: 50).\nАллахIа беркат дойла суна а, шуна а Cийлахьчу КъурIанехь…\nХутIба дешнарг: Мухьаммад ибн Салихь ал-Iусаймийн\nIаьрбийн маттера гочдинарг: Турпалан кIант Фарукъ


Зарратан дийцарш дерзаза ду\nОхан-бутт 02, 2015\nГIажарийчоьнан арахьарчу гIуллакхийн министра Зариф Джавад Мохьаммада бахарехь, Швейцарехь цуьнан пачхьалкхаца зарратан программин хьокъехь дIахьочу бертан дийцарийн «дика прогресс ю, барт цкъачунна хилла баьлла бацахь а».\nЕарийдийнахь проблемин хьокъехь бистхилира ТехIеранан а, заррат герзан дай йолчу ялххе а пачхьалкхан векалш а. Дийцарийн Iалашо ю гIажароша зарратан герз ца кхолла чIагIо а еш, цунна дуьхьал дуьнено ша тоьхна лаьтта экономикан эмбарго юхаяккхар.\n«Оха дикка гIулчаш яьхна барт лохуш, амма массо а хьелаш листина ца даьхна цкъачунна», - элира Зарифа ша Iамеркан Штатийн пачхьалкхан секретарца дина къамел доьрзуш. «Мангал-беттан 30-чохь тIечIагIбенболчу бертана бухбилларна тIехь болхбеш ду тхо», - бохура цо.