ХIора шарахь аьлла дитича кIеззиг долуш, хIора баттахь дуьненан маьI-маьIIерачу меттигашкахь тIелатарш лов журналисташа.\nИнформацин чехкалла а, цуьнан бес-бесаралла а, шорто а вуно мехала йолчу 21-чу бIешарахь уггаре а оьшучех болх беш болу нах, хетарехь, уггаре а кхерамечух болх беш а бу.\nТIемаш я этнийн конфликташ, экономикан я политикан кризисаш, мацалла я баланаш ловш йолу регионаш, диктатуранаша урхалла де мехкаш – цу меттигашкахь шайн белхан декхар кхочуш дечу журналистийн шайн дахар а, могашалла а терзан тIе а йиллина, муьлхачу мIаьргонехь а шаьшна кхерам буйла хуушехь къахьега дезаш хуьлу.\nТкъа царна дина долу тIелатарш дукха хьолехь хила ма-беззара таллам боцуш, я куьгбехкенарш лаьцна а боцуш, дуьсу.\nКъаьстина, и талорш тIом я кхин конфликт йолчу меттехь хиллехь. Iедалан белхахой а, полисхой а нисло, талорхойн агIо лаьцна болуш.\nЯ хила тарло, журналистана дуьхьал зулам динчу мехкан урхалла и тайпа зуламаш дуьненна гIардовлийта ца лууш, царах йолу информаци а, статистика а къайлакхоьхьуш, нагахь санна и тIелатарш меттигерчу журналисташна динехь-м муххале а.\nТкъа цу заьIапчу Iадаташна дуьхьало ярхьама а, журналистийн болх мехала хилла ца Iаш, хазнехасанна кхераме хиларна тIе тидам бахийтархьама а Цхьаьнакхеттачу къаьмнийн юкъаралло шен 68-чу сессехь кхо шо хьалха юккъедаьккхина журналисташна дуьхьал деш долу зуламаш бекхам боцуш ца дитийтарна лерина де.\nХIора шарахь лахьан беттан шозлагIчохь билгалдоккхуш ду иза.\nИ дезде цу дийнахь билгалдаккхар шен бахьана долуш ду. Малихь тIеман тийсадаларех репортаж ян вахана волу Францера ши журналист, Жилен Дюпон а, Клод Верлоне а цигарчу Кидаль гIалахь цабевзачу зуламхоша цкъа хьалха вада а вина, цул тIаьхьа вийнера.\nИ дуьненна а халонга даьлла зулам меттигерчу Iедалхоша кхин ца толлуш дисира, ткъа меттигерчу полисхоша и бахьана долуш иттех стаг цкъа хьалха лаца а лаьцна, дIахийцира.\nЦул тIаьхьа тIеийцира Цхьаьнакхеттачу къаьмнийн юкъаралло шен лоьмар A/RES/68/I63 йолу резолюци, прессин векалшна ницкъ бар сацоре кхойкхуш а, царна шайн болх барна новкъарлонаш яр емал деш а йолу.\nЖурналисташна ницкъ бар официале емал дина а, иза сацорна лерина дезде билгал дуьненан юкъаралло даьккхина делахь а, хIетте а и де юккъедаькхинчул тIаьхьа дIадаьллачу кхаа шарчохь башха синтем кхуллу хийцамаш хилла бац журналистийн кхерамазалла ларъярехь.\nЕккъа статистика схьаэцча, даханчу итт шарчохь 800 сов журналист вийна шен болх бечу хенахь. Байъина уьш тIеман болчу меттигашкахь а, амма цигахь байъина ца Iаш машаре ларалучу я машаречу мехкашкахь а, масала, Оьрсийчохь йийна йолу Политковская Анна а, Нохчийчохь йийна йолу Эстемирова Наташа а, кхин берш а.\nИштта Украинехь а, Беларусехь.\nДуьненаюкхарчу „Репортераш доза доцуш“ цхьаьнакхетаралло билгалдаккхарца, цу мехкашкахь журналисташ байъар а, царна тIелатарш дар а цара Iедалшна критика ярца а, коррупци гучуйоккхуш репортажаш ярца а доьзна ду.\nТкъа цу зуламашна тIехьа лаьтташ я муьлхачу а кхечу кепара цаьрца зIенехь цу пачхьалкхийн лерина сервисаш хиларна а дуккхаъ тоьшаллаш карадо.\nКарарчу хенахь уггаре а дукха журналисташ байъина а, бойъуш а йолу меттигаш ОвхIаний, Мексикой, Иракъий ю, Дуьненаюкъарчу Журналистийн Федерацино шен сайта тIехь ма-яздара. ОвхIанехь, масала, кху шарахь прессин 11 векал вийна. Мексикохь – 8.\nИракъехь - 7. Шемахь, Йеменехь, Пакистанехь, Индехь, Гватемалехь пхиппа журналист вийна карарчу шарахь, Бразилехь – 3. Шишша вийна Либехь, Туркойчохь, Сомалихь, Филиппинашкахь а. Йорданехь, Гвинеехь, Суданехь, Украинехь – цхьацца. Берриш а карарчу 2016-чу шарахь дуьненчохь байъинчу журналистийн терахь 66 стаг ву.\nЦу байъарех ур-атталла 10 процент а Iедалхоша теллина я церан куьгбехкенарш жоьпе озийна а бац.\nХьахон догIу, пачхьалкхе кхиина хилар я цуьнан айпе хилар дуьненчохь цу пачхьалкхехь журналисташка болчу хьежамца а, журналистийн бакъонаш ларъеш хиларца а дусту.\nДемократин цхьа мехала агIо ларалуш ю прессин маршо а, журналисташна шайн балха тIехь новкъарло ца яр а, церан кхерамазалла Iедало лерина ларйар а.


ХIара йиш локхург ю Либанера евзаш йолу эшаршлакхархо Фарес Мириям. 2009-чу шарахь гуьйранна вина де даздеш волчу меттигерчу куьйгалхочуьнан Кадыров Рамзанан тевнехь йиш лакха Соьлж-ГIала яхханчохь нохчийн нус хилланза йисира иза.\nЦу хенахь 26 шо хиллачу поп-седано ша иштта дийцира хиллачух лаьцна: "Цигахь вуно дукха нах бара, ткъа иза суна тIевеара. Iаьрбийн мотт хууш вацара иза, аммма ши-кхо дош Iамийнера цо, соьга вистхила. "Хьо вуно хаза ю", - элира цо соьга Iаьрбийн литературан маттахь. Ас жоп делира: "Баркалла". Ткъа гочдархочо ингалсан маттахь кхетийра со, Нохчийчоьнан куьйгалхочо сайга куьг а, дог а кховдийна хиларх".\nФареса дийцира, иза забар хир ю аьлла, ша елаелира бохуш. "Амма, халахеташ делахь а, иза забаре хилла ца Iаш, гIайгIане а дара, цигахь дуккха а журналисташ хиларна", - элира цо.\nИза бакъ ду. И суьйре чекхялале интернетехь социалан машанашкахь Фарес Мириам Кадыровга маре яхана аьлла, эладит даьржира. Цу хаамо вуно дог дохийна бара цуьнан фанаташ.\nИ бахьана долуш, леррина дIахьедар дира Фареса, ша маре яхана бохург бакъ дац лаьцна. Кадыровс йинарг забар яра бохура цо.\nАмма иза дуьххьарлера а актриса яцара Нохчийчоьнан къона куьйгалхочо цу тайпа бегаш бинарг.\nФарес Нохчийчу яле ши шо хьалха, Кадыров президентан декхарш кхочуш деш а волуш, Соьлж-ГIалахь хилира Кени пачхьалкхара малхаьзни Веркейк Кэролайн. Иза а, кхин 15 зуда а дакъалаца йоьдуш яра Сочехь дIахьочу марехь болчу зударийн "Миссис Дуьне - 2007" къовсамехь. Кадыровс шен кеманахь Москохара балийнера малхаьзнийш Нохчийчу.\nThe Daily Telegraph газето бира иштта хаам: "Кадыров цец-акъ ваьллера Веркейк Кэролайнан хазаллах. Цуьнга маре йола элира цо. Нохчаша нускал далош мах лой хууш йолчу Веркейкан накъосто ахча дехнера Кадыровга.\nКадыров дIавахара, амма дукха хан ялале юхавеара иза, шен дийнатийн керт латточу белхахошца цхьаьна, ши говр а, кIайн газа а, масийтта котам а йохьуш. Веркейка дукха цецяларна, президентана мара а кхетта, дош делира тIедогIучу шарахь юхайогIур ю ша аьлла.\n"Дика кIант ву хIара", - элира деъа беран нана йолчу Веркейк Кэролайна", - яздора The Daily Telegraph-о.\nАла дашна, цу къовсамехь толам баьккхинарг яра миссис Iамерка - Диана Такер.\n2011-чу шарахь шолгIа зуда ялорах лаьцна хьахийра Кадыровс "Комсомольская правда" газетана интервью луш. Ша дуьхьал вац масийтта зуда хиларна, амма шолгIа зуда ша ца ялийна, хазаниг ца карорна", - аьлла забар йира цо.\nОццу 2011-чу шарахь ГIадужу-баттахь Кадыровс даздира шен 33 шо кхачар. Соьлж-ГIалин де даздо аьлла, Нохчийчу кхайкхина бара актрисаш а, эшаршлакхархой а, шайна юкъахь ХIолливудера актриса Суонк ХIиллари а йолуш. BBC News агенталло бинчу хаамца, актрисо винчу деннца декъал вира Нохчийчоьнан куьйгалхо.\nЖурналисташ ладоьгIуш хиллехь а, Суонк я цуьнца цхьана цу дийнахь Соьлж-ГIаларчу концертехь дакъалаьцначу Iадхьокху пондарче Мэй Ванессе а маре ца кхайкхира Кадыровс.\nТкъа 5 Оскар совгIат делла йолчу актрисо Суонк ХIилларис дIахьедар дира тIаьхьо, Нохчийчу яхарна дохкояьлла ша аьлла.\nОццу деношкахь Соьж-ГIалахь хилира Фарес Мириаман махкахо Саад Рула. Зорбанан гIирсаша бинчу хаамца, 33 шо долчу Саада шен тоьлла эшарш лекхира Кадыровна. Цу тIехь дIадирзира гIуллакх.\nЦул тIахьа масийтта шо даьлла.\nКадаровга ша маре кхайкхина хиларх лаьцна дийцина Фарес Мириам 2014-чу шарахь маре яхара Iамеркехь вехачу шен махкахочуьнга Митира Дэннига. Доьзал болийнехь а, эшарш лакхар ца дитина цо. Фареса жигара дакъалоцу Фарси айманца Iохкучу пачхьалкхашкахь хуьлучу ловзаршкахь.\nТкъа Кенера Веркейк Кэролайн ирсе ехаш ю шен хIусамдеца, шен 4 бер а кхочбуш. Цо дозаллица дIаяздина шен Facebook-керчу шен агIонехь 10 сов шо хьалха генарчу Нохчийохь Кадыров Рамзана шега маре йола аьлла хилар.\nДелахь а, шен коьрта кхиам шен доьзална дика нана хилар бу шен аьлла яздина цу зудчо.\nМухьаммад-Пайхамаран цIийнах тера Соьлж-ГIалахь хIусам ян дагахь ву Кадыров\nОьрсийчоьнан президент хоржучу дийнахь Соьлж-ГIалахь 200 керла доьзал кхуллур бу\nАвстрехь хIусамдена урс деттарна лаьцна оьрсийн зуда


Москвахь кхечу къаьмнийн божаршца гергарло лелорна шайн мехкарий емалбо гIиргIизоша. Хьоло орцахъяккхина ГIиргIизойчоьнан милици\nСоциалан машанашкахь видео яьржина Москвахь бехачу гIиргIизоша кхечу къаьмнашца уьйрехь болчу шайн къоман зударшна таIзар кхайкхош, яздо "Карара хан" интернет телеканало.\nГIиргIизойчоьнан чоьхьарчу гIуллакхийн министраллин Оьрсийчуьрчу векалтан белхахой карарчу муьрехь лаха арабевлла зуламе некъ кхайкхийна шайн махкахой. Бакъду, хьалха а лехна цара иштанаш, амма каронза бисина.\nВидео чохь вевзаш воцу ткъеха жимха ву Оьрсийчуьрчу болх бан баьхкинчу мигранташка къамел деш. «Вайн божаршка лан ца ло вайн къоман мехкарий Москвахь ирча лелаш, уьш кхечу къоман нахаца бевлла лелаш. Нагахь санна гIиргIизойн йоI кхечу къоман стагаца шайна гахь, хаийта цунна иза харц новкъахь юйла. Шозза цуьнга аьлча, иза ца сацахь, вай таIзар дустур ду цунна тIе. ТIаккха кхетар ю иза. ГIиргIизойн мехкарий буса клубашкахь карабо, цигахь доккхучу ахчанах кхобу цара даймахкахь бисина шайн доьзалш!», - боху видео чохь.\nДIахьедархоша кхойкху шайн къоман нах, «харцхьа лелачу гIиргIизойн зударийн» видео а йоккхуш, иза яржош хиларе.\nДикка хан ю кхечу къоман божаршца гергарлоне боьлхучу гIиргIизойн мехкаршна кхерамаш туьйсу видеош социалан машанашкахула яржайоьлла. Уьш йохучу божарша шаьш «патриоташ» ду олий яздо. Ткъа мехкарех олу цара «кхахьпанаш», тIера духарш доху, етта, видеош яржайо. Иштаниг шена тIехь дича, ша машанашкахула дIагайтича, лан а ца лайна, ша-шен цхьана йоIа ер а нисделла.\nМосквахь цкъа бен ца лаьцна гIиргIизойн йоIанна еттарна стаг: 28 шо долу гIиргIизо вара иза, бехктакхаман гIуллакх гIаттийра цунна дуьхьал.\nКху деношкахь мехкаршна кхерам тосуш видео яржийнарш лоьху Москвахь ГIиргIизойчоьнан милицин векалша. Уьш дагахь бу меттигерчу диаспорица цхьаьнакхета а, ницкъ а беш, шайн мехкарий «къоманна эхь тIедалочуьра совцор» низамехь доцийла хаийта а. Амма дуккха а нисло социалан машанашкахь, юьйцу видео къобал а еш, «нахаца лелачу» махкахошна-мехкаршна таIзар дар нийса хетарш.\nКхушара «къоман сий лардечу» юкъараллаша юкъахбаьккхира Бишкекехь кхузаман арт-гайтам: «сов эвхьаза» ду бохура цара цигахь гойту суьрташ. Оццу юкъараллаша Зударийн дийнахь – Зазадоккху-беттан 8-чохь – дIасалаьхкира шайн бакъонаш эшайо аьлла, гуламе бевлла гIиргIизойн зударий. Ткъа оцу къепедацаршна бехке а бина, меттигерчу Iедало нах лийцира – гуламхошлара бара милцоша лецнарш, амма цхьа а ца лецира царна тIелеттачех.


25 ноября в 11:40 (2009 г.)\nРаби1атан к1ант 1утбат Маккахь а лоруш болчу нахах хилла. Цхьана дийнахь цо аьпла: «Х1ай кьурайшийн тоба, Мухьаммад волчу ваха пурба лойша суна, цуьнца къамел дан, цуьнга цхьадолу пуллакхаш хьахо, царах цо къобалдинарг цунна д1а а делла, цуьнга вай 1адда дитийта!» Цара цуьнга: «Хьайна бакъахьа хеттарг де», аьлла. Т1аккха Аплах1ан Элча волчу вахара иза. Элча маьждигехь ламаз деш вара. Цо эпира Мухьаммаде: «Х1ай сан вешин к1ант (сан ваша бохург санна ду иза), хьо тхох ма ву, тхуна юккъера уггар дикачу нахах, дикачу доьзалера схьаваьлла. Ма доккха х1ума ду ахь хьайн кьоме х1оттийнарг. Нах шина декье бекъна-кх ахь. Уьш, кхетам боцуш, 1овдал леринакх ахь. Церан депий а, церан дин а сийсаздинакх ахь. Церан белла дай а Делах цатешарш бинакх ахь. ЛадоМахьа соьга, ас цхьацца х1уманаш хьахор ду хьоьга. Ладог1ий, ойла а яй, х1ума дехьа. Ас дог доху ахь царах цхьа-дерг къобалдаре».\nЭлчано (Саплаллах1у 1алайх1и ва саллама) аьпла: «Дийцал т1аккха, х1ай Абул-Вапид». Цо аьлла: «Х1ай сан вешин к1ант (сан ваша), ахь xlapa г1уллакх хьал-бахам безаш долийнехь, оха иза вовшахтухур бу хьуна, хьо тхол массарал хьал долуш хилийта. Хьо массарал сийлахь хила лууш велахь, тхан зла вийр ву-кха оха хьох, хьох дагадевплий бен, цхьа а г1уллакх ца деш. Хьо паччахьалла дезаш велахь, тхайна т1ехь паччахь вийр ву оха хьох. Хьуна т1ехь ерг жинийн хьу елахь, д1аяккха хьан хьайн ницкъ ца кхочуш, оха дарба лохур ду хьуна. Хьуна г1оли хиллалц, оцу дарбанна харж а йийр ю оха».\nМуст1афас (Делера кьинхетам, маршо хуьлда цунна) аьлла: «Велин хьо, х1ай Абул-Валид?» Абул-Валида: «Х1аъ», - аьлла. Элчано элира т1аккха: «Ладог1ал соьга». Делера салават, салам хиларо «Фуссылат» бо-хучу суратан хьалхара аяташ дийшира:\n«Бисмиллах1ир-рохьманиррохьийм. Хьа-мим (жайна) охьадоссар (ду xlapa), кьин¬хетам дукха болуш волчуьнгара. Жайна (ду xlapa), шен аяташ (Пайхамарийн дий-царшца а, хьехамашца а, шар1ан хьук-манашца а) къастийна долу, 1аьрбийн (маттахь) дешар а долуш, кхеташ долчу кьоман (кхеташ болчу нахана лерина а долуш, 1аьрбийн мотт хуушверг бен цуьнан къайленна т1е а кхуьур воцуш). (Муъма нахана) кхаъ бахьарг а, (цатешачарна) кхерамча а (ду xlapa Къуръан), царах (Делаца накъостий лаьцначарах) дукхахберш д1абирзира. Шайна ца хезаш (и къобап ца деш). Цара элира: «Тхан дегнаш къевлина ду ахь тхо шега кхойкхучух, тхан лергаш чохь кьоралла ю, тхуна юкъахь а, хьуна юкьахь а кирхьа ду. Хьайн 1амал е, оха тхайн 1амал йийр ю». Ахь ала (цаьрга, х1ай Мухьаммад): «Боккьал а, сом адам ду, шу санна, соьга вахьюнца (Делера болчу хаамца) хаийтина, шун Дела цхьа Дела вуй. Т1едерза Цунна (ийманца а, муьт1ахь хиларца а), Цуьнга (шайна) гечдар деха (х1инццалц шаьш летийначу къиношна). Бала бу-кх (1азап дукха) Делаца накъостий лоьцучарна. Шаьш закат ца луш болчу, эхартах (гЬвтторах а, хьесабах а, бекхамах а) ца тешаш бу уьш. Боккьал а, имадиллинарш а, дика 1амалш йинарш а царна хедар йоцуш ял ю (хедар доцу ялсаманин ни1маташду)»(Къуръан,41 сурат, 1 -8аят). Кхин ма дешахьара аьлла, дехар дира 1утбата Пайхамаре (Саллаплах1у 1алайх1и ва саллама). Т1аккха, иза юхавирзича, цара хаттар дира. Цо жоп делира: «Валлах1и, х1инццалц цкъа а цахезнарг ма хези суна. Валлах1и, я байташ ма яцара уьш, я х1ума хууш бу бохучеран хабар а, я жиналла а ма дацара иза. Х1ай кьурайшийн тоба, ас бо¬хург дейша, и стаг а, цуьнца дерг а дитийша, пе тохийша цунна. Валлах1и, суна хез-на долчу цуьнан къамелан йоккха т1аьхье хир ма ю. Нагахь 1аьрбий цул толахь, цара шу цунах к1елхьардохур ма ду, нагахь иза.


Чиллан-бутт 09, 2019\n"Говорит Москва" радионо шен сайта тIехь зорбане даьккхина Саидовс а, цуьнан наха а йиттинчу Алиев ИбраьхIиман сурт.\nНохчийчоьнан куьйгалхочуьнан ГIирмерчу векалан гIоьнча Саидов Мурад бехке ван мегаш ву стаг лачкъорна. Талламхошна хиъна Саидовс йиттина бизнесхо нуьцкъала лаьцна латтош хилла хилар, бизнес лело бакъо яларна ахча доьхуш, яздо Ura.news сайто.\n"QIWI (Киви) олу бохча дузучу автоматийн долахо Алиев ИбраьхIим, тIехула догIа а тоьхна, сауни чувоьллина хилла. Дийцарехь, Саидовс хIора баттахь 1 миллион сом доьхуш хилла шена и бизнес лелайоьйтург", - хаам бо "Говорит Москва" радионо. Цо шен сайта тIехь зорбане даьккхина Саидовс а, цуьнан наха а йиттинчу Алиевн сурт.\nБолчу хаамца, эшам хиллачу бизнехочо Алиевс талламхошка дийцина, хьалха ша Саидовна хIора баттахь 100 эзар сом ясакх луш хиларх лаьцна.\nКарарчу хенахь Алиев дарбанан хIусамехь ву халчу хьолехь. Цуьнан кагдина ду мочхал, кагбина бу мара, яздо Ura.news сайто сайто. Саидов лаьцна ву нуьцкъала ахча даккха гIортарна. Зорбанан гIирсаша дийцарехь, полицина карийна цуьнгахь баккъалла а долу герз а, серло а тухуш, гIовгIа йоккху гранаташ а.


Оьрсийчоьнан 33 % бахархошна Путин политикера дIавала лаьа\n2024-чу шарахь президент Путин Владимир я пенси вахана, я могIарера нах санна хила хьаьгна бу Оьрсийчуьра 33 процент нах. ХIора баттахь "Левада-центро" бечу талламийн жамIаш Iорадаьхна "Открытые медиа" редакцино. "Президентан хан чекхъяьлча, Путин Владимиран рол муха хила лаьара шуна?" аьллачу хаттарна жоьпаш лахьийна центро.\nБинчу хаттаман жамIех вистхилла "Левада-центран" директор Гудков Лев. ПутинI едалан коьртера дIавала луу нах оццул дукха бовларна ша цецваьлла аьлла, мукIарло дина цо.\nЦунна хетарехь, гуш ду "адам гIелдалар" а, "2010-2011-чу а шерашкахь протесташ йолалучу хенахь хилла дог-ойла ситуацино дагатосуш хилар" а.\nДелахь а, 2024-гIа шо чекхдаьлча а Оьрсийчоьнан президент Путин виса лууш болчийн терахь 27 процент ю. Ткъа 55% бу Путин цхьахйолчу урхаллан куьйгаллехь ган луурш. Билгалдаьхначу даржашлахь ду "Оьрсийчоьнан а, Беларусин а пачхьалкхийн Союзан президент", "премьер-министр", Единая Россия партин лидер", ишта "къоман официалан лидер", "Кхерамзаллан Кхеташонан секретарь".\nБилгалдоккху, къаьсттина Путинехьа 55 шерел тIехбевлларш а, 18 шерашкара 24 шерашка кхаччалц болу кегийрхой а хилар. Оьрсийчоьнна а, цуьнан лидерна а дуьхьал къайлах барт бу беш бохуш, школашкахь дешархойн коьртеш чу и пропаганда йилларца доьзна лору Гудковс. Школашкара бевллачул тIаьхьа, лаккхарчу доьшийлаш чекхйохий, белхашка а хIуьттий, доьзалш болабой, цхьаммо а тIе а ца ийзош, шайн дахаран зеделларг гулдо цара, тIаккха хьежамаш а хийцало аьлла центран директоро.\n39 - 55 шаре бовллалц болчу бахархошлахь дог-ойла яц Путинехьа.\nКарарчу беттан чакхенехь бинчу талламашца, хаттам бинчу бахархошлахь 68 процент нах реза бу Путинан политикана. Ткъа дуьхьал ву 31 %.


ЙогIур юй-те Iедало вай къинтIера дохуш зама?..\nГIуран-бутт 13, 2017\n"Илсхан- юрт еза юрт а ю, къинтIера довлар доьху ледарло ялийтарна…"\nСоциалан машанехь яржийначу видеоролик тIехь оцу дешнашца шайна гечдар доьху Шелковскерчу кегийчу наха Гуьмса кIоштарчу Илсхан-юьртарчу бахархошка.\nВийча саг а вуьтучу заманчохь, гечдар дехча а ца буьтуш, видео тIехь гуш ду, майоран чинехь волчу полисхочо Мехтиханов Бек-Мохьмад ву ша аьллачу кIантана етташ.\nТелевизионе а балош, тайпа-тукхамах мел волу жима а, воккха а дIа а хIоттавой, махкара Iедалхой тIе а чийхаш, юьхьIаьржа хIиттош меттигаш дуккха а нисъелла Нохчийчохь, къаьсттина кху тIаьххьарчу хенахь.\nРеспубликан Iедалехь болчарех я царна гергарчу, деза хетачух ахь совнах дош алахь, оцу сохьта караво хьо Фейсбукехь, Ватсапехь, Инстаграмехь а-м хIунда дуьйцура, ур-атталла, хуьлийла хьо Африкехь я Космосехь.\nБIаьрган негIар тоххал хан ца оьшу само латточу полисхошна хьуна тIекхача, хьоьгара жоп деха, хьо кагван.\nМасане хилла хIара тайпа экзекуцеш. Ламаст хилла дIахIоьттина даьлла и тайпанаш.\nЧиллан-баттахь Москохарчу равиино Гольдшмидт Пинхаса Кадыров Рамзане шегга дийхира шена гечдар, Iамеркан президенто Трамп Доналда антимигрантийн арахецначу низамах шена хетарг алар дара цунна дуьхьал даьккхинарг.\n"99 процент террорхой бусулбанаш бу" аьлла, дIакхайкхийнера цо хIетахь "Новости" агенталлана интервью луш.\nИ дов доьрзушшехь, "Кавказ.Реалии" портало шен сайтехь шуьйрра яздира, Нохчийчуьрчу Давыденко эвлара Занзулаева Марет ялорах барт-хаттам бан.\nДавыденко эвлахь керла динчу цIенойх Iедало ял ялар тIедожийча, юьртахой дуьхьалбевллера. Цул тIаьхьа баьхкинчу полисхоша йиттинера бахархошна, цара дийцарехь, 100 шаре яьлла йоккха стаг а ца кхоош.\nЦхьахволу полисхо вуьйцуш, цо аьллера "стеран санна ворта а йолуш вара иза". Парламентан спикеро Даудов Мохьмада шена тIе а ялаяйтина, "къурд" бахийтира зудчуьнга.\n"Кавказан узел" агенталлан хаамашца, байначу баттахь наркотикаш лелийна, къаьркъанаш муьйлу аьлла, лаьцначу Теркйистерчу стеган зудчун Нуралиева Миланин а дийзира къам а, "паччахь" а къинтIера ваккха.\nПолисхоша харцо лелийна шен цIийндеца аьлла, иза лаьцначу шолгIачу дийнахь кхайкхам бинера ватсапехула Кадыровга, гIо доьхуш.\nГIо кхечира цунна шолгIачу дийннехь. Шен цIийнда психотропан молханаш моьлуш а ву, ша хьалхо мел дийцинарг, цхьа а бакъ дацара аьлла, мехкан куьйгалхочуьнга шена бехк ца биллар дийхира цо.\nКху беттан 3-чохь социалан машанан "ВКонтактерчу" агIон тIехь Князев Алексей псевдоним лелочу кIанта, хIунда ца мега гIалгIайн, нохчийн мехкаршна оьрсийн кегийчу нахаца гергарлонаш лело, аьлла, хIоттийначу хаттарна бухахь иккхинера доккха дов.\nИсламан динехь цхьадолу ламасташ тишделла, вай керлачу заманахь дехаш ду, цхьаннан а бакъо яц адамийн маршонаш хьеша бохуш, чIагIдечу кIанта дуккха а кавказхой баьхна хилллера шена дуьхьал.\nЦара кхерамаш тийсира оьрсийн кIантана. КIира даьллачу хенахь Князевс доьшучу университете а богIий, хIара юьстах а воккхий, леташ, маьттаза бага а лееш, нуьцкъаша даьккхира цуьнгара "къинтIера довла…" вайнаха.\nИ инцидент йирзина а ялале, Шелковскан а, Илсхан – юьртан а конфликт иккхина. Материал кечъеш, Маршо Радино зIе лехира Нохчийчуьрчу президентехула адамийн бакъонаш ларъян векал винчу Нухажиев Нурдица.\nКеп-кепарчу барамашкахь дакъалаца Москох вахана ву иза, тIедогIучу кIиранах бен хир вац балхахь аьлла, жоп делира омбудсменан пресс-секретаро.\nИштта офисан кхечу белхахошка хаьттича а, хиллачух дийца стаг а ца карийра тхуна.\n"Тхоьга оцу хьокъехь кхаьчна арз дац я гина видео а яц, тIаккха хIун дуьйцур ду вай" аьлла, жоп хазийра тхуна Нохчийчоьнан омбудсменан офисера.


Iедал кхолла барт ца хуьлу Грецерчу парламентан декъашхойн\nГрецин президенто Папульяс Каролоса коьртачу партийн куьйгалхошца дагадовларш дIахьуш ву, цаьрга махкахь коалицин Iедал кхоллийтар Iалашонца. Кху беттан 6-чу дийнахь хиллачу Парламентан харжамашкахь хьалхара кхо меттиг яьккхинчу партийн аьтто ца баьлла кхечу политикан ницкъашца коалици кхуллуш барт бан.\nПрезидентаца хиллачу дагадовларшкахь дакъа лаца реза ца хилла харжамашкахь шолгIа меттиг яьккхинчу СИРИЗА олучу аьттохьар радикалан блокан куьйгалхо Ципрас Алексис. Иза реза вац Греци гIорасиз ца хилийта, финансин гIо дарх лаьцна Евробертаца бина болу барт ларбан беза, аьлла, хеташ йолчу кхечу толам баьккхинчу шина партица.\nНагахь цу партийн барт бан аьтто ца балахь цу махкахь хир бу керла парламентан харжамаш. Германин финансийн министралло варе йина Греци Евробертана а, Дуьненаюкъарчу Валютан Фондана хьалха цо бина болу тIелацамаш кхочуш бан беза, аьлла.


Маттай 1 | CHE Bible | YouVersion\nBible LanguageНохчийн мотт\n1ХӀара ду шуна Дала леррина къобалвинчу Ӏийсан схьаваларх лаьцна долу дӀаяздинарг. Иза Даудах схьаваьлла, ткъа Дауд ИбрахӀиман тӀаьхьенах хилла.\n2ИбрахӀим Исхьакхан да хилла,\nИсхьакх – Якъубан да,\nЯкъуб – ЯхӀудан а, цуьнан вежарийн а да,\n3ЯхӀуд – Парасан а, Зерахьан а да, ткъа церан нана Тамара хилла.\nПарас Хьацранин да хилла,\nХьацрани – Раман да.\n4Рам Ӏамминадабан да хилла,\nӀамминадаб – Нахьшонан да,\nНахьшон – Салманан да,\n5Салман – БоӀазан да. БоӀазан нана Рахьаб хилла.\nБоӀаз Ӏабадин да хилла. Ӏабадин нана Рути хилла.\nӀабади Юшайн да хилла,\n6Юшай – Даудан да хилла.\nДауд Сулим-паччахьан да хилла, цуьнан нана хьалха УръяхӀугахь марехь хилла.\n7Сулим-паччахь РахьбуӀаман да хилла,\nРахьбуӀам – Аби-ЯхӀун да,\nАби-ЯхӀу – Асин да,\n8Аса – ЯхӀушаптин да,\nЯхӀушапти – Йораман да,\nЙорам – Ӏузи-ЯхӀун да,\n9Ӏузи-ЯхӀу – Йовтаман да,\nЙовтам – Ахьазан да,\nАхьаз – Хьузакх-ЯхӀун да,\n10Хьузакх-ЯхӀу – Маннашан да,\nМаннаш – Аминан да,\nАмин – Юши-ЯхӀун да,\n11 # 2 Шерашкахь 36:10; Ярми-ЯхӀу 27:20. Юши-ЯхӀу – Яхун-ЯхӀун а, цуьнан вежарийн а да хилла. Цу хенахь дерриг а Исраилан къам Бавел-махка дӀадигна хилла.\n12Бавел-махкара цӀа баьхкинчу хенахь Яхун-ЯхӀу Шалтаалан да хилла,\nШалтаал Зурбабелан да хилла,\n13Зурбабел – Авадин да хилла,\nАвади – Элъякъиман да,\nЭлъякъим – Узаран да,\n14Узар – ЦӀадукъин да,\nЦӀадукъа – Ахьмин да,\nАхьма – Аладин да,\n15Алади – ЭлиӀазаран да,\nЭлиӀазар – МатӀанин да,\nМатӀани – Якъубан да,\n16Якъуб – Мареман майра волчу Юсупан да.\nМарема Ӏийса вина, Дала леррина Къобалвинарг аьлла, цӀе йоккхуш волу.\n17ИбрахӀимна тӀера Даудана тӀе кхаччалц ейтта тӀаьхье хилла, Даудана тӀера Бавеле йийсаре бахийтталц – ейтта тӀаьхье хилла, ткъа иштта ейтта тӀаьхье кхиъна Бавелера юхабалийначул тӀаьхьа Ӏийса дуьнен чу валлалц.\nӀийса дуьнен чу валар\n18 # Лака 1:27. Цуьнан дуьнен чу валар иштта хилира: Ӏийсан нана Марем Юсупна ехна хилла. Амма иза маре яхале гучудаьлла Марем Делан Синах доьзалхочух хилар. 19Цуьнан хин волу майра Юсуп чӀогӀа оьзда стаг хилла. Цо шайна юкъахь хьахаделла долу захало, нахала а ца доккхуш, дохо сацам бина хилла. 20Цо цу гӀуллакхах лаьцна ойла ечу хенахь, цунна гӀенах Везачу Элан малик дуьхьалтесира. Малико элира:\n«Даудан кӀант Юсуп, Марем хьайна дӀайига ма кхера, хӀунда аьлча цуьнан кийрахь долу бер Делан Синах схьадаьлла ду. 21#Лака 1:31. Цо кӀант вийр ву. Цуьнан цӀе Ӏийса#1:21 Ӏийса – иза «Везачу Эло кӀелхьарвоккху» бохург ду. тиллалахь, хӀунда аьлча Цо Шен къам къинойх кӀелхьардоккхур ду».\n22И шадерг а хилла, Везачу Эло Шен пайхамарехула аьлларг кхочуш хилийтархьама. Делан Йозанна тӀера дешнаш иштта дара:\n23 # ЕшаӀ-ЯхӀу 7:14 (Грекийн). «ЙоӀстага, берах а хилла, КӀант вийр ву,\nЦуьнан цӀе Ӏимануал туьллур ю.\nИза „Тхоьца Дела ву!“ – бохург ду».\n24Юсуп самаваьлча, цо, Везачу Элан малико ма-хьеххара, Марем шена маре схьаялийра. 25#Лака 2:21. Амма бер дина яллалц, цо цунах куьг ца туьйхира. Юсупа цу кӀентан цӀе Ӏийса тиллира.\nLearn More About Делан Йозанаш


"Карфагенах" ца кхоьру нохчийн мехкарий\n"Карафагенах" ца кхоьру нохчийн мехкарий\nКху деношкахь Дудуркаева Луиза цIе йолу Нохчийчуьра йоI Минскера цIаерзийча, дийца долийра цуьнца хилларг интернетехь гIараяьккхар бахьанехь хилла бохуш. Вконтакте шен агIо йолчу «Карфаген» олучу тобано иза йийцинчул тIаьхьа доладеллера иза.\nИ тоба кхоьллина 7-8 бутт хьалха. Оцу йоццучу хеначохь 50 эзар сов стаг вазвелла цунна. Дукха хан йоцуш и тоба кхоьллинарг а гучуваьккхира наха. Иза хиллера Куршлойн кIоштара 19 шо долу жима стаг.\nАла догIу, и тоба юкъаяьлча дуьйна интернетехь, къаьстина, нохчашна езаеллачу инстаграмехь, паргIат сурташ хьалха санна чу доьхкуш хилар наха. «Карфагене» дуккха а нах хьожуш хиларан бахьана ду, адаман во амалехь ду догIанан Iуьргахула неха чухьежар. Соьлж-ГIалара Минкаилова Милана цIе йолчу яхархочо иштта мах хадийра оцу тобано лелочун.\nМинкаилова: «Суна хууш цуьнах озавелла стаг ца вевза суна. Оцу зудаберийн коча боьлху вайн божарий. Шаьш лелош дерг нйиса хета. Зударех а ца тийсалуш шаьш масал хила беза уьш».\n«Карфаген» тобано йоIан сурт даржа а дой, цуьнан гергарчаьрга кхайкхам бо сацае иза олий. Ала догIу оцу тобан коьртехь болчаьрна а кхерамаш туьйсу кесст-кесста.\nВиситаев: «Суна цхьанна а кепара нийса ду аьлла ца хета иза. ХIора стага гIалат до. И тоба йинчун пайда бан лууш хилча, къайлахь язъян мегар ду галъяьллачуьнга. Нахал боху уьш, ткъа и йоI, масане хьулу, кхетам чу йогIухь? Амма иза махкахь нахала яьккхина. Ас тIеоьцущш хIума дац иза".\n«Карфаген» тоба цхьана ханна дIакъевлинера, наха аьрзнаш а дина. Амма хIинца иза юха а болх бан йолаелла.


МухIажирша шайх чекх са гайтича...\nДечкен-бутт 13, 2016\nГерманерчу Келнехь Керла шо даздан арабевллачу нахана Малхбалерчу мигранташа дина талорш уггаре хьалха баледевлла шайна мухIажиршна\nКелнехь Керла шо даздар бусулба ларалучу пачхьалкхашкара Германе мухIажарш санна схьабаьхкинчу талорхоша къепедацарш лелорца а, зударшца эвхьаза бийларца а къахьйича дуьйна схьа бусулба дине а, бусулбачаьрга а болу хьежамаш шаьш хIинцалца схьа хиллачул а кIоршамех боьрзуш бу Европехь.\nХаамийн гIирсашкахь чIагIдо, Келнехь а, кхечу немцойн гIаланашкахь а маьттазлонаш лелийнарш бусулба кегирхой бара бохуш, и нах бусулбанаш бехачу мехкашкара хиларх а, уьш формала бусулба ларалуш хиларх а, цаьрца динца хила дезаш долу иман ца хилар а, динца хиллане а бала боцу имнах девлла адмаш уьш хилар а, я кхин хIуммаъ ца дийцича, талорхойн, зуламхойн дин я къам хуьлуш ца хилар а тидаме а ца оьцуш.\nВуьшта аьлча, шайна ницкъ бинчу зударшна а, зуламхойн закъалташна а Керлачу шеран буьйсанах бала хиллехь а, бусулба динца иштта а гома хиллачарна а боккха кхаъ хилла Коьлнехь хиллачух. Къаьстина социалан машанашкахь шайна ма-торру исламан а, бусулбачарна а дуьхьал пропаганда ян таро яьлла церан хIинца.\n„Бусулба божарий зударий гича шайна дан дола долуш бац“, „ и акхачу божарийн арданга вайн зударшца эвхьаза бийлархьама баьхкина бу кхуза“, „зударий сийсазбар бусулбачу нехан шира Iадат ду“, „зуда бусулба динехь нехийн меха а яц, ткъа хIинца и шайн Iадат цара Европехь а даржош ду“ - иштта а, кхин а маьттазох а паролаша яьккхина кху деношкахь фейсбук а, твиттер а, кхин йолу социалан машанаш а.\nКъаьстина и гамо шайн яIни тIехь хаало тайп-тайпанчу пачхьалкхашкахь бусулбачийн кхеташонашкахь а, официалан хьукматашкахь а белхаш бечу нахана. Германера бусулбачийн Централа кхеташонан, масала, даханчу деношкахь шайн фоисашкара телефонаш цхьана ханна дIахедон дезнера, сел дукха цабезаман телефонаш шайга еттарна.\nМуьлш бу а ца хуучу наха, Келнехь къепедацарш хиллачул тIаьхьа даьхкинчу деношкахь зIене а бовлий, вуно боьха мотт а лебеш, кхерамаш туьйсуш а, наьIалташ кхайкхош а хилла бусулбачу хьукматхошка.\nЦу кхеташонан куьйгалхочуо Мазйек Аймана журналисташка динчу дIахьедарца, цкъа а хьалха хилла дацара и саннарг, Бусулбачийн Кхеташонехь болх бечу юкъана. „Ма-дарра аьлча, телефонан террор ю иза. И зIенаш етташ болу нах бахьана долуш тхайн болх дIабахьа йиш йоцуш диснера тхо, цундела полисхошка кхайкха дийзира тхан“, - элира Мазйека.\nХьукматан куьйгалхочуо иштта билгалдаьккхира, Келнехь хиллачух цхьаболчу ницкъаша иштта шайна сайолчу агIор политикан а, идеологин а капитал яр мегар долуш хIума дац, аьлла. „Бусулба дин цу буса и маьттазлонаш лелийначу бехнанизамашчу муьжгашна цхьа а маьIна долуш а дац.\nИ санна долуш хIумнаш низамца дихкина ца Iаш, бусулба динехь даккхийчу къинойх ду. Цундела меттигерчу бахархошка цу зуламхошний, бусулба наханий юккъехь башхаллаш гуш хилахьара аьлла дехар ду санна“, - иштта кхайкхам бира Германерчу бусулбачийн Кхеташонан куьйгалхочуо.\nГерманехь хилла ца Iаш, Австрехь а тIаьхьарчу хенахь бусулбачаьрца цабезам а, бусулба дин негативечу, сийдоцучу хиламашца цхьаьнадузуш хилар а алсамдаьлла бохуш дийцира Маршо радионе Австрерчу бусулбачийн Кхеташонан прессица болх баран декъан куьйгалхочуо Багажати Амина Карлас.\nЦунна хетарехь, къаьстина хIинца санначу чолхечу хенашкахь чIогIа оьшу тайп-тайпанчу динийн векалийн диалог, хIора а динан баххашкахь гIело емал еш а, дикадерг хьоьхуш а хилар тидаме а оьцуш.\nБагажати: „Дуккхаъчу наха сагатдеш ситуаци ю хIара. Цхьаъ вукхунна тIаьхьа тайп-тайпанчу, дуккъаъчу вуочу, зуламечу, маьттазчу хиламашца ислам дин цхьаьнадузу хьелаш хIоттар бахьана долуш цхьана билгалчу тобан агIор „тIулгаш кхийсар“ алсамдаьлла. Хаддаза негативечу хаамашца къийса дезаш ду хIинца бусулба дин.\nЦо дера тIеIаткъам ма бо нахана. Хьекъале хир дацара цу хьолехь и хIума шех ца хьакхалуш тIехдер ду аьлла цхьаццаболчу бусулбачарна хетар, вайх массарах а хьакхалуш ду иза. ХIинца хьалхачул а чIогIа оьшу вайна диалог, вайна оьшу иштта дахаро вайна хьалха хIиттош йолу теманаш вай гулахь йийцаре яр а.\nМасала, хIинца зударшна божарша эвхьаза ницкъ баран тема елахь, тIаккха вай иза хьулдан а ца гIерташ, дика ду, вай хIинца иза йийцаре йий ю, цуьнан бахьанашна духе кхачархьама, массара а цхьаьна, цхьаъ вукхул тоьлашха хила а ца гIерташ, вай цхьаьна ойла йийр ю, зударшна кхузахь вай муха аьтто бан йиш ю, цхьаннах а кхера а ца кхоьруш, я къийлаяла а ца дезаш, маьрша дIасалела, цуьнан кхерамазалла муха Iалашйан йиш ю.\nИшттачу диалогехь кхоллало юкъараллашкахь „вай цхьаъ ду“ боху синхьаамаш, хIинца кху муьрехь санна юкъараллера социалан цхьаьнадахар кхерамечу хьоле а ца хIоттош“.\nЦу юкъана Германехь а, цхьа могIа Европерчу пачхьалкхашкахь а бусулба дине гамо лакхайолуш хилар боккхачу сингаттамца шаьш бусулбачарна гина ца Iаш, иштта немцойн урхалллин декъахошна а го. Германин юстицин министро Маас Хайкос кху деношкахь масийтаза дIахьедар дина, Коьлнехь хиллачу талорех неонаци хьежамаш болчаьрга пайда эцийта мегар дац, аьлла.\n„Юкъараллехь цIе лато луучарна и таро яла мегар дац вай, - элира цуо. - Хетало, кху муьрехь урамашкахь я интернетехь мухIажаршка цабезам баржош берш цу Келнехь хилларг санна хIума ца хуьлу -теша бохуш, цуьнга сатуьйсуш Iийна хилча санна.\nСел эхь ца хеташ цхьаццайолчу тобанаша нехан бохамах пайда эцаро хоьтуьйту иштта“, - аьлла тIе а тухуш.\nНемцойн интеграцин министро Оьзогуз Айдана а кхайкхам бира ша Kölner Stadt-Anzeiger газетина еллачу интервьюхь, массо а мухIажарш хIинца генералан шеконе ца лацаре.\nБагажати: „Дуккхаъчу наха сагатдеш ситуаци ю хIара..."


Бусулбанаш ларбархо ву? Кадыровн Нохчийчуьра ислам\nКхечу пачхьалкхашкарчу исламан динан Iеламчийн тергонера ца даьлла Нохчийчохь ГIуран-баттахь никъаб ехкар. Доккхачу декъанна, махкарчу динан урхаллана критика еш вистхилира Британехь веха ливанхойн орамаш долу имам Димашкъыйа Iабударрахьман. Соьлж-ГIалахь динца лелочунна тIехула хьалха а кхардарца дIахьедарш дора цо.\nНохчийчоьнан куьйгалхочун гIоьнча шо хьалха динах лаьцна къамелашка ваьллера СаIуда Iаьрбийчоьнан хиллачу муфтийн Баз Ибнан кIентан кIантаца. Нохчийн хьаькамаша а, Iеламчаша а бечу кхайкхамашкахь, хIу ду-те цхьаболчу шейхашна цатовриг?\n2020-гIа шо довш Нохчийчоьнан муфтийс Межиев Салахьа емалйира масийтта йоI никъаб лелорна. Оцу кепара духар исламан динца догIуш дац, Iарбойн ламаст ду иза аьллера цо.\n"ХIай, эфэсбэшник, муфтийн даржехь хила хьакъ вац хьо!, - дуьхьало йира Межиевна Димашкъыйа Iабдуррахьмана. – Iарбойн ламаст дац иза, бIе шо хьалха а Европехь оьздангалла гойту ламаст ду иза… Эхь ду хьуна! Иудейша а цхьана лелош ю никъаб, ткъа ахь йоьхкуш ю иза бусулбачу мехкаршна!"\nЮккъерачу оьмарехь хиллачу динан дайшна хетачунна тIетевжина, шейха билгалдаьккхира: никъаб лаахь а, ца лаахь а лелон еза аьлла, тIейожийна яц, амма иза ехкан а магош дац, аьлла.\n"Никъаб тиллина зуда гахь, вай цунна тIера хеча охьа а яьккхина, цунах куьйгаш тухур ду аьллачу, Нохчийчоьнан куьйгалхочунна хьуо муьтIахь волундела лела хьо ишта. (Тоьшалла до Кадыров Рамзанан аьллачу архиверчу дешнашца – редакцин билгалдаккхар.). Европхошна эхь хетар дара оцу тайпаниг ала а. Со хIинца Британехь ву, кхузахь никъабаш техкина зударий лела урамашкахь, машенаш лелайо цара, цхьана дас хIума ца боху цаьрга. Британехь ду боху хьуна ас и дерриг а, Пайхамаран мас еача вилхинчу Кадыров Рамзанан махкахь дац. И дерриг а моттаргIанаш яра", - тIетуху Димашкъыйас шен къамелехь.\nМароккорчу исламан динан Iеламчийн Лиган куьйгалхо, шейх Кеттани Хьасан Iела а эргIадвахна Межиевс динчунна.\n"И сурт сайна гича, со ца тийшира. ХIунда аьлча, динехь лелачу зудчунна и йоккха сийсазалла ю. Муфтийс динарг – бехк баккха догIу зулам ду. Ткъа цо аьлларг – Далла гIийбат дар ду", - боху Кеттанис.\nИштта цо билгалдоккху, Малхбалера Малхбузе кхаччалц а, Къилбаседанера Къилбе а кхаччалц дуьненчохь бехачу зударша никъаб лелош хилар.\nДимашкъыйас а санна, Мороккорчу шейха хиллачунна бехкево Кадыров. Цунна хетарехь, "Дела веза шена бохуш, кепаш лелайо Кадыровс, ткъа динан коьртачу постулатех ша Iоттавелча, къийса волало".\nНохчийчоьнан куьйгалхочунна а, цуьнан муфтийна а критика ярехь гена ваьлла Урдунера шейх ТIалхьа Абу, уьш динах дIахадорца. Динна "ямартбевлла уьш", "церан дегнашчохь бусулба цхьа а хьаса а бац", аьлла хета шейхана.\nСийлахь дезачун культ\nСуфишна а, салафиташна а юкъахь къийсаме долу, Кадыров Рамзанан динан урхалло пропаганда ечу исламан версина критика яр.\n"Ислам, иудаизм а санна – массара а шена-шена хетарг дьйцу религи ю: раввинаш мел бу, оццул хетарг а ду, шейхаш мел бу, оццул ойланаш а ю. Цундела, кочаваха хIума атта карадо. Кхузахь цатовриг хIу ду аьлча, Нохчийчохь хьалхатеттина суфизм хилар. Цул сов, ортодоксаша тIечIагIйина суфизм, масала, аль ГIазалин белхашкахь язйинарг. Ишта ю, ортодоксино ца магийна суфизм а, масала, сийлахь нах базбар. Цунна критика еш гулло и шайхаш", - боху дуьненаюкъарчу юкъаметтигийн Кавказан проблемийн а, регионан кхерамзаллан а Центран Iилманчас, этнографа Ярлыкапов Ахьмада.\n2019-чу шарахь Кадыровна а, цуьнан динан урхаллина а критика йина ца Iаш, кхаьрдинера кешнашкахь болчу безачу нахе кхайкхамбарна: "Моьттур дара, дийначарна а, беллачарна а юкъахь блютузехула зIе ю".\nКуьршалахь маьждиг схьадоьллучохь, 2009 шо\n150 шо хьалха кхелхинчу суфийн шейхан Кишиев Кунта-Хьаьжин ларам беш хиларна терго йира цо.\nТаханалерачу Нохчийчохь Iедалхой мел а эгIаза хуьлу "велла" боху дош Кишиевца доьзна олуш. Цхьанхьа бусулба дин даржош ву иза хIинца а бохуш, чIагIдеш ду цара.\n"Батта тIе а хиъна, адамашна тIехь терго а латтош, АллахIе кхайкхамаш а беш иза Iаш ву бохучух хьо теший? Хьанна хаьа, кхана Марсе дехьавала а там ма бу иза", - цавашарца аьлла Димашкъыйас, муфтийга вистухуьлуш.\nКунта-Хьаьжига а санна, Кадыровн динан урхалло кхайкхамаш бо 13 бIешераш хьалха кхелхиначаьрга а цхьана. Масала, пандемин юьххьехь Нохчийчоьнан куьйгалхочун гIовса Шахидов Адама Мухьаммад Пайхамаре а, цуьнан муридашка а дехар дира, инфекцех шаьш кIелхьарадахар доьхуш. Иза тергамза ца дитира Димашкъыйас.\n"Пайхамар кхелхинчул тIаьхьа, цуьнга орца ца дийхира иза доггах везначара а. Шахидов тешна ву, ша цунна хезар ву аьлла", - дIахьедира Британин шейхо 2020-чу шарахь.\n"Езачу" хIуманашна хьалха бегабар\nЛурчаха ГIадужу-баттахь твиттерехь къовсам баьккхира Кадыровс маракъевлинчу диттана гонах. СаIудерчу блогеро Анасс аль-Шейха зорбане даьккхира, диттах хьаьж таIийна Кадыровн даьккхина сурт. Цунна буха яздинера цо: "Пайхамаран лорах воьдучу бусулбачунна а, керла юкъадаьккхинарг лелочунна а юкъахь йоккха башхалла ю, стиглана а, лаьттана а юкъахь санна".\nШен паччахьна орцах веара Шахидов ШахIид. Комментарешкахь цо дIахьедира, и дитт деза лоруш ду, цунна бухахь хиъна Iачу заманчохь самукъадолуш хилла Мухьаммад Пайхамаран аьлла. Маца Iийна Пайхамар оцу дитта бухахь хиъна аьлла, шега динчу хаттарна жоп лучу меттана: цунах льцна информаци айхьа лаха интернетехь аьллера блогере Шахидовс.\nТийжамаш бира Кадыровс "Мухьаммад Пайхамаран мас" республике еача а. 2014-чу шарахь Соьлжа-ГIала кхачийра Узбекистанера совгIатна цхьа "реликви". Цул хьалха, 2012- шарахь Iаьрбийн Цхьанатоьхначу Эмираташкара кхачийра Нохчийчу месаш\n"ХIай, Нохчийчоьнан муфтий, Шахидов Адам, Кадыров Рамзан! Стенгахь ю, нохчийн гIаланашкахула аш чекхъяьккхина Пайхамаран мас? – карладаьккхира царна Димашкъыйас дахначу шеран бIаьста. – Коронавирусо тIом кхайкхийна шуна? Хьалаяккха и мас, юха а махкахула чекхъяккха. Йа пропаганда еш пайдаэцнера аша цунах? Хан кхаьчна-кх хIинца, Пайхамаран мас схьа а эцна, Путинна тоьшалла дан, оцу масо коронавирус эшориг хиларан!".\nИштта Нохчийчу беанчу кедан а (Пайхамаран кад), тишачу юргIан дакъойн а (кисва, Къаабана тIетосу шаршу, хIора шарахь хуьйцуш ю иза), кузийн а (Пайхамаран коша тIехь латтийна ду боху) чIогIа дола до Кадыровс.\n"Ваххабиташца" къийсам латторехь, дуккха а къа хьоьгу Кадыровс. Оцу терминах цуьнан пайдаэцар хуьлу цхьа къаьсташ доцуш, негативе, дукха хьолахь, шен ражна дуьхьал болчу нахана туьллу цо и цIе.\nОцу дешан коьрта маьIна ду – Iарбойн 18-чу бIешерашкахь хиллачу дешначу стеган ибн Iабдул-Ваххьабан агIончаш хилар: цара шайх бусулбанаш, салафиташ олура. Оцу идеологица бу СаIуда Iаьрбийчоьнан официалан динан дай а.\nСоьлж-ГIалахь 2016-чу шарахь хIоттийначу исламан конференцехь "ваххабиташ" "тилаелла тоба" ю аьлла, дIахьедича йоккха скандал иккхира Iарбойн дуьненахь. Цул тIаьхьа масийттазза СаIуда Iаьрбийчу вахара Кадыров: цигарчу цхьаболчу хаамийн гIирсаша хаамбора, шена "къинтIерадовлар" дийхира цо аьлла.\nАла тарлора, конфереци чекхъяьллачул тIаьхьа конфликт йирзира. Делахь а, 2019-чу шарахь саIудахойн блогершна цхьа шира видео карийра, Кадыровс "ваххабиташ" а, царех тера леларш а бойъур бу бохуш, кхерамаш туьйсуш.\nИштта кхин а дуккха а видеош карийра царна, Кадыровс а, цунна улло бевллачу Iеламчаша а Iарбой аьшнашбеш. Нохчийн маттера гочйина йоллу видеош твиттере яьхча, эргIадбахначу дуккхаъчу Iарбоша комментареш язйира. ХIоьттина хьал дерзон гIоьртира Шахидов Адам, "Кадыровх нийса ца кхетта" бохуш, иза кIелхьарваха а гIерташ. Амма саIудхой ца тийшира цунах.\nОцу хаттарна тIехула дуккха а гIайгIанаш еара Кадыровн гонна, СаIудин муфти лаьттинчу Ибн База Шайхан воьIан воIа Салихьа. 2019-чу шарахь интернетехь йоккха дискусси гIаттийра, Шахидов Адам юкъахь а волуш.\n"Ваххабизм" низамашкахь цахиларх Салихьна тоьшалла дан ницкъ ца кхаьчначу Шахидовс Нохчийчу хьошалгIа кхайкхира иза, амма вукхо шога дуьхьало йира. Цул тIаьхьа, Кадыровна улло хаа реза ца хиллачу Салихьа твиттерехь 1990-чу шарера сурт хIотийра: цуьнан деда ву Ичкерин хиллачу президентна Масхадов Асланна улло хииина.\nИсламах лаьцна кIеззиг хаарш долу "массо а бусулбачийн лидер"\nКхечу пачхьалкхашкарчу шейхийн Нохчийчоьнан куьйгалхочуьнга оццул лерина терго хиларан бахьанех Ярлыкапов Ахьмада шиъ билгалдоккху.\n"Нохчийчоь – Оьрсийчоьнан регионашлахь уггар а гоьяьлла ю, - кхетадо эксперто. – Iарбойн кхетамехь: оццул болчу бусулбанашлахь нохчий бен бовза а ца бевза. Суна хетарехь, цундела бу церан Нохчийчоьнца бала. Иштта, Рамзан Ахматовича агрессица хьалхатоьтту шен васт, Оьрсийчуьрчу бусулбачийн лидеран васт санна. Нохчийн хилла а ца Iаш, боллу бусулбачийн хьалханча ву аьлла, Кадыров хьалхататтархьама, чIогIа хьоьгуш къа ду. Цунделла боккха тидам латтабо Кадыровн а, Межиевн а багара мел долучунна".\nБоллу бусулбачийн лидер хила муха гIерта Кадыров, исламан динех кхин кIорггера Iилма а доцуш аьлла, деллачу хаттарна жоп лучу Ярлыкаповс билгалдоккху, Нохчийчоьнан куьйгалхо политика лелон говза хилар.\n"Исламах йолу шен готта верси республикехь бен хьалхатоьттуш яц со. Ткъа, ша Оьрсийчуьрчу боллу бусулбачийн лидер санна гойтучу хенахь цу тIехь а ма ца соцу иза. Баккъал а, боллу бусулбанаш Iалашбеш къамел до цо, бусулба динех хьакхалун хеттарш а луьсту цо, иштта хьиджабаш лелорца дерг а – Оьрсийчохь Iаламат лела хууш политика дIахьо цо. Цуьнгара даьлла цхьа гIалат ду – ваххабизмна дуьхьал конференцеш дIахьочу заманчохь цо тергоне цаэцар, дуккхаъчу шейхашна дуьйцург товр цахилар, шайна цара тIеозор хилар, цо ден дIахьедарш".


Исламан Нур - Свет Ислама - Ламаз даран къепе\nЛамаз даран къепе\nЦуьнах тера хьадис Ахьмада а, ибн Хьиббана а далийна, РифаIа ибн РафиIа дийцина аьлла: «…цул тIаьхьа, кхоччуш букъ а нисбеш, хьаланисло. Циггахь цхьана ханна соцунгIа а хила».\nЦуьнах тера хьадис Ахьмада а далийна, РифаIа ибн РафиIа дийцина аьлла: «…цул тIаьхьа хьайн букъ хьаланисбе, даьIахкаш шайн-шайн дIаюьйлалучу меттиге дIанисъяллалц».\nАн-Насаис а, Абу Дауда а далийна РифаIа ибн РафиIан хьадис. Оцу хьадисехь аьлла: «Шун ламаз нийса хир дац - аша Сийлахь-Везачу АллахIа шайга омра ма дарра ламаз эццалц, цул тIаьхьа, Сийлахь-Веза АллахI воккха а вина, Цунна хастам а бина, И хесттолц».\nОцу хьадисан кхечу ривайатехь аьлла: «Нагахь ламаз дечунна КъурIанах мел хиъна а хууш цхьаъ далахь - иза доьшийла цо. Ткъа нагахь хууш дацахь - цо олийла: «Хастам бу АллахIна! АллахI массо хIуманал воккха ву! АллахI воцург кхин дела вац! («Алхьамду лиллахI! АллахIу акбар! ЛаилахIа иллаллахI!»)».\nАбу Даудан ривайатехь аьлла: «Цул тIаьхьа Жайнин нана а, тIаккха АллахIна лиънарг а деша».\nИбн Хьиббанан ривайатехь аьлла: «… цул тIаьхьа хьайна луъург а» (Ал-Бухари: 757, Муслим: 397, Ахьмад: 2/437, Абу Дауд: 856, ат-Тирмизи: 303, ан-Насаи: 884, ибн Мажа: 1060. Хьадисан дIаяздар ал-Бухариниг ду).\n213. Абу Хьумайд ас-СаIидис (АллахI реза хуьлда цунна) дийцина: «Суна гира АллахIан элчано (АллахIера къинхетам а, маршо а хуьлда цунна) «АллахI массо хIуманал воккха ву» («АллахIу Акбар») олуш (ламаз дIадоьхкучу) хенахь - шина белшан локхалле а нисдеш, шен куьйгаш хьалаайдеш. РукуI дечу хенахь - куьйгаш ши гола а буйнахь голех дIагIортадора, ткъа цул тIаьхьа нисса букъ нисбора шен. Корта хьалаайбечу хенахь - шен букъ хьаланисбора цо, ерриге а шен букъдаьIахкаш шайн-шайн меттигашка дIанисъяллалц. Ткъа сужуд дечу хенахь - шен куьйгаш лаьттах дIагIортадора, шен ши пхьарс лаьтта тIе дIабаржийна а боцуш, я шен дегIана тIе таIийна а боцуш. Оцу хенахь цо шен шина а коган пIелгийн юьхьигаш къилбехьа ерзийна хуьлура. Ши ракаIат а дина, ша охьахуучу хенахь - шен аьрру когана тIе хуура иза, аьтту коган кIажа хьала а айбеш, дIагIортабора цо иза. ТIаьххьарачу ракаIатехь охьахиъча - аьтту коган кIажа хьалаайбора, цунна бухахула аьрру ког чекх а боккхий, хенан маьIигашна тIе охьахуура» (хIара хьадис далийнарг ал-Бухари ву: 728).\n214. Абу ТIалибан кIанта Iелас (АллахI реза хуьлда цунна) дийцина: «АллахIан элчано (АллахIера къинхетам а, маршо а хуьлда цунна) ша ламазе хIоьттиначу хенахь олура: «Сайн юьхь ерзий аса стигланаш а, латта а Кхоьллиначуьнга. Цхьана АллахIах тешна ву со, бусалба а ву со, мушрикех а вац со. Боккъалаъ, сан ламаз а, сан Iибадат а, сан дахар а, сан валар а АллахIна хьажийна ду аса, Iаламийн Дела волучу, Шеца цхьана а кепара накъост воцуш волучу. Иза – суна тIедиллинарг ду, бусалбанех цхьаъ а ву со. Я, АллахI! Хьо ву-кха – Паччахь, Хьо воцург кхин дела а вац-кха. Хьо – сан Дела ву, ткъа со – Хьан лай ву. Айса-сайна зуламе хили со, сайн къиношна къера а ву-кха со. Гечдехьа суна сан дерриге а къиношна - хIунда аьлча Хьо воцург кхин цхьа а вац-кха къиношна гечдеш! Некъ гайтахьа суна уггаре а оьздачу гIиллакхашка - хIунда аьлча Хьо воцург кхин цхьа а вац-кха царна тIехьажон! Вочу амалех хьалха а ваккхахьа со - хIунда аьлча со царех хьалхаваккха кхин цхьа а вац-кха Хьо воцург! ХIан, Хьуна хьалха ву-кха со - Хьуна гIуллакх дан а, Хьо резаван а. Дерриге а дика - Хьан керахь ду-кха, ткъа вониг - Хьоьгара дац-кха. Хьан гIо лоьху аса. Хьоьга ду сан товжар а. Хьоьга доIа а до аса. Хьо ву-кха – Беркатениг а, Сийлахь-Воккханиг а. Гечдар доьху аса Хьоьга! Тоба а до аса Хьоьга (ВажжахIту)» (ХIара хьадис далийнарг Муслим ву: 771).\n215. Абу ХIурайрас (АллахI реза хуьлда цунна) дийцина: «АллахIан элча (АллахIера къинхетам а, маршо а хуьлда цунна), ламаз дIадоьхкучу хенахь АллахI воккхаваран дешнаш ма-элли, КъурIан деша дIаволавалале хьалха йоццачу ханна соцунгIа хуьлура. Цул тIаьхьа КъурIан деша дIаволалора иза. Аса цуьнга хаьттира оцу хьокъехь дерг. Цо суна дийцира оцу хенахь ша доьшуш дерг: «Я АллахI! Гена ваккхахьа со сайн къинойх - Айхьа малхбале малхбузенна гена ма яккхара. Я АллахI! Сайн къинойх дIацIанвехьа со - кIайн бедар мIоданех дIамацIанъярра. Я АллахI! Вилахьа со сайн къинойх лайца а, хица а, къоранца а» («АллахIумма баIид байни ва байна хатIайайа кама баIадта байнал-машрикъи вал-магIриби. АллахIумма наккъини мин хатIайайа кама йунаккъас-савбул абйаду минад-данаси. АллахIуммагI-силни мин хатIайайа бис-салжи, вал-маи, вал-баради»)» (хьадис далийнарш ал-Бухари: 744, Муслим: 598).\n216. Iумара (АллахI реза хуьлда цунна) ламазан юьххьехь олуш хилла: «Я АллахI! ЦIена ву Хьо массо а эшамех. Хастам а бу Хьуна! Беркате хили Хьан цIе а! Массо хIуманал лакхара ду Хьан сийлалла а! Кхин дела а вац Хьо воцург!» («СубхьанакаллахIумма ва бихьамдика, ва табаракасмука, ва таIала жаддука, ва лаилахIа илла гIайрука») (ХIара хьадис далийнарш Муслим: 399, ад-ДаракъутIни: 1/299. Ткъа цо далийна хьадис дийциначеран зIенехь цхьа чIуг йоцуш ю).\nАхьмада а, Абу Дауда а, ат-Тирсмимзис а, ан-Насаис а, ибн Мажас а далийна Абу СаIид ал-Худрин (АллахI реза хуьлда цунна) хьадис. Цунна хезна АллахIан элчано (АллахIера къинхетам а, маршо а хуьлда цунна) ламаз доьхкуш, АллахI воккхаваран дешнаш аьллачул, тIаьхьа олуш: «Со ларвар доьху аса дерриге хезаш а, дерриге хууш а волучу АллахIе - Шен къинхетамах Ша генадаьккхиначу шайтIанах, цуьнан хIуьмалгех; цо хьераволучу тIеваккхарах а, цо кураллин новкъа вигарах а, цуьнан бозбуунчаллех а» («АIузу биллахIис-самиIил Iалими минаш-шайтIанир ражими, мин хIамзихIи, ва нафхихIи, ва нафсихIи») (хIара хьадис далийнарш Ахьмад: 3/50, Абу Дауд: 775, ат-Тирсмимзи: 242, ан-Насаи: 2/132, ибн Мажа: 804)\n217. Iайшата (АллахI реза хуьлда цунна) дийцина: «АллахIан элчано (АллахIера къинхетам а, маршо а хуьлда цунна) ламаз дIадоладора юьххьехь АллахI воккха а вой, тIаккха хIара сурат а доьшуш: «Хастам бу АллахIна, Iаламийн Дела волучу!». Ша рукуIе вахначу хенахь шен корта я ирхцабохуьйтура цо, я охьа а ца оллабора цо. Оцу шина куьцанна юккъехь у тоьхча санна нисбора. РукуIера хьалавогIучу хенахь сужуде охьацавоьдура иза, кхоччуш хьаланисвелла валлалц. Дуьххьара диначу сужудера шен корта хьалаайбечу хенахь шолгIа сужуде ца воьдура иза хаа ма-веззара ша охьахаъалц. Шишша ракаIаташ мосазза ди а «Аттахьиййат…» доьшура цо. Ткъа циггахь аьрру когана тIе охьахуура иза, аьтту коган пIелгаш дIа а гIортош, кIажа хьала а айбой. Охьахаа цамагадора цо - шайтIа ма-хаъара. Иштта цамагадора цо пхьаьрсаш лаьтта охьадахкар а - акхароша ма-дахккара. Салам а лой, шен ламаз а дерзадора цо» (ХIара хьадис далийнарг Муслим ву: 498. Делахь а, хIокху хьадисехь хьулдина сакхт ду).\n218. Ибн Iумара (АллахI реза хуьлда цунна а, цуьнан дена а) дийцина: «Пайхамара (АллахIера къинхетам а, маршо а хуьлда цунна), шен шина белшан локхалле а нисдеш, шен ши куьг хьалаайдора ламаз дIадоьхкучу хенахь а, рукуIе вахале АллахI воккхавечу хенахь а, иштта рукуIера шен корта хьалаайбечу хенахь а» (хIара хьадис далийнарш ал-Бухари: 735, Муслим: 390).\nАбу Дауда далийначу Абу Хьумайдан хьадисехь дийцина: «АллахIан элчано (АллахIера къинхетам а, маршо а хуьлда цунна) шен шина белшан локхалле (дуьхьал) нисдеш шен ши куьг хьалаайдора. Цул тIаьхьа АллахI воккхаваран дешнаш олура» (хIара хьадис далийнарг Абу Дауд ву: 730).\nМалик ибн Хьувайриса (АллахI реза хуьлда цунна) дийцина: «АллахIан элчано (АллахIера къинхетам а, маршо а хуьлда цунна) шен куьйгаш хьалаайдира, лергийн тIилдигашка нислучу барамехь» (Муслим: 391).\n219. Ваил ибн Хьажара (АллахI реза хуьлда цунна) дийцина: «Пайхамарца цхьаьна (АллахIера къинхетам а, маршо а хуьлда цунна) ламаз динера аса. Ткъа цо куьйгаш, аьттуниг аьрручунна тIе а диллина, шен некхана тIедехкира» (хIара хьадис далийнарг ибн Хузайма ву: 1/243).\n220. Iубада ибн Самита (АллахI реза хуьлда цунна) дийцина, АллахIан элчано (АллахIера къинхетам а, маршо а хуьлда цунна) элира аьлла: «КъурIанан нана цадешначо - ламаз ца дина» (хIара хьадис далийнарш ал-Бухари: 756, Муслим: 394).\nИбн Хьиббанан а, ад-ДаракъутIнин а ривайатехь аьлла: ««Ал-Фатихьат» сурат ца доьшуш дина ламаз - ламаз лоруш дац».\nАхьмадан, Абу Даудан, ат-Тирмизин, ибн Хьиббанан а ривайатехь аьлла: «Шайн имамна тIаьхьа цхьаъ доьшуш хила магара шу?». Наха жоп делира: «ХIаъ». Цо элира: «ХIумма а ма дешалаш, «ал-Фатихьат» сурат доцург, хIунда аьлча иза а ца доьшуш диначуьнан ламаз къобалдеш дац» (хIара хьадис далийнарш Ахьмад: 5/321, Абу Дауд: 823, ат-Тирмизи: 311, ибн Хьиббан: 1785, 1789, ад-ДаракъутIни: 1/321).\n221. Анаса (АллахI реза хуьлда цунна) дийцина: «Пайхамара а (АллахIера къинхетам а, маршо а хуьлда цунна) Абу Бакара а, Iумара а шайн ламаз «Хастам бу АллахIна, Iаламийн Дела волучу!» («Алхьамду лиллахIи роббил Iаламийн!») бохучу суратна тIера дIадоладора» (хIара хьадис далийнарш ал-Бухари: 743, Муслим: 399).\nМуслиман ривайатехь аьлла: «Сан ламазаш дар нисделла пайхамарца а (АллахIера къинхетам а, маршо а хуьлда цунна) Абу Бакарца а, Iумарца а, Iусманца а. Цара шайн ламазаш «Хастам бу АллахIна, Iаламийн Дела волучу!» («Алхьамду лиллахIи роббил Iаламийн!») бохучу суратна тIера дIадоладора, я «Фатихьат» суратна хьалха а, я цунна тIаьхьа а «Къинхетамечу, Къинхетам бечу АллахIан цIарца» («БисмиллахIир-рахьманир рахьим») аьлла, бисмалла а ца доккхуш».\nАхьмадан а, ан-Насаин а, ибн Хузайман а ривайатехь дийцина: «Хозуьйтуш ца олура цара: «Къинхетамечу, Къинхетам бечу АллахIан цIарца» («БисмиллахIир рохьманир рохьим»).\nИбн Хузайман кхечу ривайатехь аьлла: «Дагахь олура цара: «Къинхетамечу, Къинхетам бечу АллахIан цIарца» («БисмиллахIир-рахьманир рахьим»).\nМуслиман ривайат оцу кепара кхетон дезаш ду, цуьнгахь хьулдина сакхт ду бохуш дуьйцург а дитина (Ахьмад: 3/275, ан-Насаи: 907, ибн Хузайма: 1/250).\n222. НуIайм ал-Мужмира (АллахI реза хуьлда цунна) дийцина: «Цкъа, Абу ХIурайрина (АллахI реза хуьлда цунна) тIаьхьа а хIоьттина, ламаз дира аса. Цо «Къинхетамечу, Къинхетам бечу АллахIан цIарца» («БисмиллахIир рохьманир рохьим») аьлла, бисмалла а даьккхина, цул тIаьхьа КъурIанан нана дийшира. Ша (хIокху аятна) «…тилла боцучеран новкъа» тIемакхаьччи, цо элира: «Амин!». Ша сужуд мосазза ди а, охьахиъначуьра когашна тIе ира мосазза хIутту а, цо олура: «Массо хIуманал воккха ву АллахI!» («АллахIу Акбар!»). Ткъа ша салам делча, цо элира: «Сайн са Шен керахь долучух дуй ма буу аса! Сан ламаз АллахIан элчанан (АллахIера къинхетам а, маршо а хуьлда цунна) ламазех сов тера ма ду шух муьлххачуьнан ламазал а»» (хIара хьадис далийнарш ан-Насаи: 905, ибн Хузайм: 1/251).\n223. Абу ХIурайрас (АллахI реза хуьлда цунна) дийцина, АллахIан элчано (АллахIера къинхетам а, маршо а хуьлда цунна) элира аьлла: «Шаьш «ал-Фатихьат» сурат доьшучу хенахь, «Къинхетамечу, Къинхетам бечу АллахIан цIарца» («БисмиллахIир рохьманир рохьим») алий, бисмалла даккха, хIунда аьлча иза – оцу суратан аятех цхьаъ ду» (ХIара хьадис далийнарг ад-ДаракъутIни ву: 1/312. Оццо хIара хьадис дийциначеран зIе юкъахяьлла ю аьлла).\n224. Абу ХIурайрас (АллахI реза хуьлда цунна) дийцина: «АллахIан элчано (АллахIера къинхетам а, маршо а хуьлда цунна), Жайнин нана дешна ваьлча, чIогIа аз а айдеш, «Амин!» олура» (хIара хьадис далийнарш ад-ДаракъутIни: 1/335, ал-Хьаким: 1/223. Хьалхарачо дика хьадис ду аьлла хIара, ткъа тIаьххьарачо – бакъ хьадис ду аьлла).\n225. Цуьнах тера хьадис Абу Дауда а, ат-Тирмизис а далийна, Ваил ибн Хьужрас дийцина аьлла (Абу Дауд: 932, ат-Тирмизи: 248).\n226. IабдуллахI ибн Абу Авфас (АллахI реза хуьлда цунна) дийцина: «Цхьана стага, пайхамар (АллахIера къинхетам а, маршо а хуьлда цунна) волучу а веана, аьлла: «КъурIан тIера цхьа а хIума дагахь Iамалуш вац-кха со. И меттахIоттон кхиниг цхьаъ Iамадехьа суна». Цо аьлла: «Ала: «Сийлахь-ЦIена ву АллахI! Хастам бу АллахIна! Кхин дела вац, АллахI воцург! АллахI Воккха ву! ГIора а, ницкъ а бац - ТIех-лекха а, Сийлахь-Воккха а волучу АллахIехь бен!»» («СубхьаналлахI! Валхьамду лиллахI! ВаллахIу акбар! Вала хьавла вала къуввата илла биллахIил Iалиййил Iазим») (ХIара – хьадисан цхьа дакъа ду. Ткъа и далийнарш Ахьмад: 4/353, Абу Дауд: 832, ан-Насаи: 924. Ибн Хьиббана а: 1808, ад-ДаракъутIнис а: 1/313, ал-Хьакима а: 1/241 бакъ хьадис ду аьлла хIара).\n227. Абу КъатIадата (АллахI реза хуьлда цунна) дийцина: «АллахIан элча (АллахIера къинхетам а, маршо а хуьлда цунна), ламазехь хьалха а ваьлла, тхуна имамалла деш вара. Делкъан ламазехь а, малхбузан ламазехь а хьалхарачу шина ракаIатехь Жайна схьадоьллург а, кхин а ши сурат а доьшура цо. Цкъацкъа тхуна ша доьшучух аят а хозуьйтура цо - тхуна ша хIун доьшуш ву хаийтархьамма. Гуттар а хьалхара ракаIат дахдора цо, ткъа тIаьххьарачу шина ракаIатехь – деккъа «ал-Фатихьат» сурат доьшура цо» (хIара хьадис далийнарш ал-Бухари: 759, Муслим: 451).\n228. Абу СаIид ал-Худрис (АллахI реза хуьлда цунна) дийцина: «АллахIан элчано (АлахIера къинхетам а, маршо а хуьлда цунна) делкъан а, малхбузан а ламазаш дечу хенахь КъурIан мел деха доьшу билгалдаккха гIиртира тхо. Ткъа тхо хьаьвсича тхуна билгалдаьлларг - делкъан ламазан хьалхарачу шина ракаIатехь «ас-Сажда» сурат деша ларор воллучу ханчохь ирахь лаьттара иза. Оццу ламазан тIаьххьарачу шина ракаIатехь оцу хенан эха ханчохь лаьттара иза. Малхбузан ламазан хьалхарачу шина ракаIатехь - делкъан ламазан тIаьххьарачу шина ракаIатехь лаьттиначу барамехь лаьттара иза. Ткъа оццу (малхбузан) ламазан тIаьххьарачу шина ракаIатехь – оцу хенан эха ханчохь лаьттара» (хIара хьадис далийнарг Муслим ву: 452).\n229. Сулайман ибн Йасара (АллахI реза хуьлда цунна) дийцина: «Бусалба нахах цхьана стага делкъан ламазан хьалхара ши ракаIат дехха дахдеш дора, ткъа малхбузан ламаз доцо дора. МаьркIажан ламазехь «Къисар ал-Муффассал» сураташ доьшура цо, пхьуьйран ламазехь – «АвсатI ал-Муфассал» сураташ доьшура, Iуьйран ламазехь – «ТIивал ал-Муфассал» сураташ доьшура. ХIетахь Абу ХIурайрас (АллахI реза хуьлда цунна) элира: «Аддамна а тIаьхьа хIоьттина ламаз дина ма дац аса - хIокху стеган ламаз санна, шен ламаз пахамарчух (АллахIера къинхетам а, маршо а хуьлда цунна) тера нисдина волучу»» (хIара хьадис, бакъ зIе а йолуш, далийнарг ан-Насаи ву: 982).\n230. Жубайр ибн МутIIима (АллахI реза хуьлда цунна) дийцина: «АллахIан элчано (АллахIера къинхетам а, маршо а хуьлда цунна) маьркIажан ламазехь «ат-ТIур» сурат доьушуш хезна суна» (хIара хьадис далийнарш ал-Бухари: 765, Муслим: 463).\n231. Абу ХIурайрас (АллахI реза хуьлда цунна) дийцина: «АллахIан элчано (АллахIера къинхетам а, маршо а хуьлда цунна) пIерасканан дийнахь Iуьйренан ламазехь «ас-Сажда» сурат а, «ал-Инсан» сурат а доьшура» (хIара хьадис далийнарш ал-Бухари: 891, Муслим: 880).\nАт-ТIабаранис далийначу ибн МасIудан ривайатехь дийцина: «Даима деш дара цо и оцу кепара» (хIара хьадис ат-ТIабаранис далийна шен «ас-СагIир» жайнахь, цуьнан лоьмар: 2/178).\n231. Хьузайфа (АллахI реза хуьлда цунна) дийцина: «Пайхамарца (АллахIера къинхетам а, маршо а хуьлда цунна) ламаз динера аса. ХIетахь аса тидам бира: ша къинхетамах лаьцна долу аяташ доьшучу хенахь - циггахь соцунгIа а хуьлий, АллахIе къинхетам боьхура цо. Ткъа ша Iазапах лаьцна долу аяташ доьшучу хенахь - АллахIе ша Iазапах ларвар доьхура цо» (ХIара хьадис далийнарш Ахьмад: 5/327, Абу Дауд: 871, ат-Тирмизи: 262, ан-Насаи: 1008, ибн Мажа: 1351. Ткъа ат-Тирмизис дика хьадис ду аьлла хIара).\n233. Ибн Iаббаса (АллахI реза хуьлда цунна а, цуьнан дена а) дийцина, АллахIан элчано (АллахIера къинхетам а, маршо а хуьлда цунна) элира аьлла: «КъурIан дешар дихкина суна рукуIашкахь а, сужудашкахь а. Цундела шаьш рукуIе дахча – Дела вазве, ткъа сужуде дахча – даггара доIанаш де Цуьнга. ХIунда аьлча оцу кепара диначу шун доIанашна жоп дала хьакъ хир ду» (хIара хьадис далийнарг Муслим ву: 479).\n234. Iайшата (АллахI реза хуьлда цунна) дийцина: «АллахIан элчано (АллахIера къинхетам а, маршо а хуьлда цунна) шен рукуIашкахь а, сужудашкахь а олура: «Ала хIума доцуш, цIена ву Хьо, Я АллахI! Тхан Дела, хастам а бу Хьуна! Я АллахI, гечдехьа суна!» («Субхьанак аллахIумма ва бихьамдик! АллахIуммагIфирли!») (хIара хьадис далийнарш ал-Бухари: 717, Муслим: 484).\n235. Абу ХIурайрас (АллахI реза хуьлда цунна) дийцина: «АллахIан элчано (АллахIера къинхем а, маршо а хуьлда цунна) ша ламазе хIуттучу хенахь, юьххьехь олура: «Массо хIуманал воккха ву АллахI!» («АллахIу Акбар»). Иштта ша рукуI дечу хенахь а олура: «Массо хIуманал воккха ву АллахI!» («АллахIу Акбар»). РукуI дина а ваьлла, букъ хьаланисбечу хенахь олура цо: «АллахIна хезаш ву Шена хастам бийриг!» («СамиIаллахIу лиман хьамидахI!»). Ткъа рукуIера хьала а веана, кхоччуш хьаланисвеллачул тIаьхьа олура: «Тхан Дела, хастам бу Хьуна!» («Роббана, лакал хьамд!»). Цул тIаьхьа: «Массо хIуманал воккха ву АллахI!» олура цо - ша сужуде воьдуш а, цул тIаьхьа цигара корта хьалаайбеш а, шозлагIа ша сужуд дечу хенахь а, иштта цигара корта хьалаайбечу хенахь а. Оцу кеппара чекхвалара иза шен дерриге ламазехь а. Иштта «Массо хIуманал воккха ву АллахI!» олура цо - ши ракаIат дина а ваьлла, хиъна волучуьра ша хьалагIоттучу хенахь а» (хIара хьадис далийнарш ал-Бухари: 789, Муслим: 392).\n236. Абу СаIид ал-Худрис (АллахI реза хуьлда цунна) дийцина: «АллахIан элчано (АллахIера къинхетам а, маршо а хуьлда цунна) рукуI диначул тIаьхьа хьаланисвелча олура: «Я АллахI, тхан Дела, хастам бу Хьуна! Стигланаш а, латта а, царна юккъехь мел дерг а, Хьуна лиъна долу массо хIума а дуьззина, хестон а, вазван а хьакъ верг ву Хьо. ХIара дешнаш лайна ала тарлучарех уггаре а нийсаниг ду, ткъа дерриге а ма дай тхо – Хьан лайш. Я, АллахI! Ахьа луш долучух ваккха а вац-кха цхьа а, Ахьа цаделларг дала а вац-кха цхьа а, пайденна а дац-кха Хьуна хьалхахь нуьцкъалчуьнан нуьцкъалалла («АллахIумма, роббана лакал хьамд, милъас самавати ва милъал ард, ва милъа ма шиъта мин шайъин баIд. АхIлас санаи вал мажд, ахьаккъу ма къолал Iабду, ва куллуна лака Iабд. АллахIумма ла маниIа лима аIтIайта, вала мутIийа лима манаIта, вала йанфаIу залжадди минкал жадду») (хIара хьадис далийнарг Муслим ву: 477).\n237. Ибн Iаббаса (АллахI реза хуьлда цунна) дийцина, АллахIан элчано (АллахIера къинхетам а, маршо а хуьлда цунна) элира аьлла: «Сужуд - ворхI даьIахканна (меженна) тIе де аьлла, омра дина соьга: хьаьжана тIе (цигахь, шен куьйг тIе а хьажийна, шен мара гайтира цо), шина куьйганна а, шина гоьлана а, шина а коган пIелгийн юьхьигашна а» (хIара хьадис далийнарш ал-Бухари: 812, Муслим: 490).\n238. Ибн Бухьайна (АллахI реза хуьлда цунна) дийцина: «Пайхамара (АллахIера къинхетам а, маршо а хуьлда цунна) ша ламазехь сужуд дечу хенахь - шуьйрра дIасадогIуьйтура шен пхьаьрсаш, пхьаьрсийн кIеллара кIайллаш а цхьаьна гуш» (хIара хьадис далийнарш ал-Бухари: 807, Муслим: 495).\n239. Ал-Бараъ ибн Iазиба (АллахI реза хуьлда цунна) дийцина, АллахIан элчано (АллахIера къинхетам а, маршо а хуьлда цунна) элира аьлла: «Айхьа сужуд дечу хенахь - хьайн куьйгаш лаьтта тIе охьадахка, хьайн шина пхьаьрсан голаш (лаьттара) хьала а айъе» (хIара хьадис далийнарг Муслим ву: 494).\n240. Ваил ибн Хьужра (АллахI реза хуьлда цунна) дийцина: «Пайхамара (АллахIера къинхетам а, маршо а хуьлда цунна) ша рукуIе вахча - шен куьйган пIелгаш шуьйрра дIасадаржадора, ткъа сужуде вахча - тIеттатадохуьйтура» (хIара хьадис далийнарг ал-Хьаким ву: 1/224).\n241. Iайшата (АллахI реза хуьлда цунна) дийцина: «АллахIан элча (АллахIера къинхетам а, маршо а хуьлда цунна) гира суна - когаш чучча а доьхкина, ламаз деш» (хIара хьадис далийнарг ан-Насаи ву: 661. Ткъа ибн Хьиббана: 2/89 бакъ хьадис ду а аьлла хIара).\n242. Ибн Iаббаса (АллахI реза хуьлда цунна а, цуьнан дена а) дийцина, пайхамара (АллахIера къинхетам а, маршо а хуьлда цунна) шина сужудана юккъехь охьахиъначу хенахь олура: «Я, АллахI! Гечдехьа суна, къинхетам а бехьа соьх, нийсачу новкъа а нисвехьа со, (динехь а, могашаллехь а) товехьа со, рицкъа а лохьа суна» (ХIара хьадис далийнарш Абу Дауд: 850, ат-Тирмизи: 284, ибн Мажа: 898. Ткъа хьадисан дIаяздар Абу Даудниг ду. Ал-Хьакима: 1/262 бакъ хьадис ду аьлла хIара).\n243. Малик ибн ал-Хьувайриса (АллахI реза хуьлда цунна) дийцина: «Пайхамар (АллахIера къинхетам а, маршо а хуьлда цунна) гира суна: ламазехь шалза ракаIаташ дича - когашна тIе хьалацагIоттура иза, хаа ма-веззара охьахаъалц» (хIара хьадис далийнарг ал-Бухари ву: 823).\n244. Анаса (АллахI реза хуьлда цунна) дийцина: «Пайхамара (АллахIера къинхетам а, маршо а хуьлда цунна) цхьана баттахь, рукуI диначул тIаьхьа, къунут доIа дийшира - цхьацца Iарьбойн тайпанашна неIалт а кхайкхош, ткъа цул тIаьхьа дитира (сацийра) цо иза» (хIара хьадис далийнарш ал-Бухари: 4089, Муслим: 677).\nАхьмада а, ад-ДаракъутIнис а далийна цуьнах тера хьадис. Оцу хьадисехь дийцина: «Ткъа Iуьйренан ламазехь-м доьшучура къунут доIа сацийна а дацара цо, ша хIокху дуьненах дIакъастталц» (Ахьмад: 12246, ад-ДаракъутIни: 2/39).\n245. Анаса (АллахI реза хуьлда цунна) дийцина: «Пайхамара (АллахIера къинхетам а, маршо а хуьлда цунна) цхьана нахана (диканца) доIа дан лиъча а, я царна неIалт кхайкхон лиъча а бен къунут доIа ца доьшура» (ибн Хузайма бакъ хьадис ду аьлла хIара: 1/314).\n246. СаIд ибн ТIарикъ ал-АшжаIис (АллахI реза хуьлда цунна а, цуьнан дена а), ша шен дега хаьттира аьлла, дийцина: «Дада, ахьа ламаз ма динай АллахIан элчанна а (АллахIера къинхетам а, маршо а хуьлда цунна) Абу Бакарна а, Iусманна а, Iелина а тIаьхьа а хIоьттина. Ткъа Iуьйренан ламазехь къунат доIа дешарий-те цара?». Цо жоп делира: «Сан кIант, иза – керлаюкъадаьккхинарг ду» (хIара хьадис далийнарш Ахьмад: 3/472, ат-Тирмизи: 402, ан-Насаи: 1080, ибн Мажа: 1241).\n247. Ал-Хьасан ибн Iалис (АллахI реза хуьлда цунна а, цуьнан дена а) дийцина: «АллахIан элчано (АллахIера къинхетам а, маршо а хуьлда цунна) витар ламазехь къунут доIа деша Iамийра суна хIокху тайпана: «Я, АллахI! Нийсачу новкъа нисвехьа со - Айхьа нийсачу новкъа нисбиначеран могIарехь. (Дуьненахь а, эхартахь а эшам бохьуболучу сакхтех а) товехьа со - Айхьа (дуьненахь а, эхартахь а эшам бохьуболучу сакхтех) тобиначеран могIарехь. Iуналла а дехьа сан - Айхьа Iуналладиначеран могIарехь. Беркат а дехьа суна - Айхьа суна деллачуьнгахь. Хьалха а ваккхахьа со - Айхьа доьгIначу вонах. ХIунда аьлча Хьо ву-кха сацам бийриг, ткъа хьан хьокъехь сацамаш беш бац-кха. Боккъалаъ, сийсаза хир вац-кха - Ахьа Iуналле эцнарг. Тхан Дела, Беркате а, Сийлахь-Веза а ву-кха Хьо» («АллаахIуммахIдини фиман хIадайта, ваIафини фиман Iафайта, ватаваллани фиман таваллайта, ва барик ли фима аIтIайта, вакъини шарро ма къадайта, фаиннака такъды вала йукъда Iалайка, иннахIу ла йазиллу ман валайта, табаракта роббана ва таIалайта») (хIара хьадис далийнарш Ахьмад: 1/200, Абу Дауд: 1425, ат-Тирмизи: 464, ан-Насаи: 3/248, ибн Маджа: 1178).\nАт-ТIабаранин а, ал-БайхIакъин а ривайатехь лакхахь дийциначунна тIе аьлла: «Боккъалаъ, сийлахь хир волуш а вац-кха - Ахьа шеца мостагIалла лелон воьлларг» («Вала йаIиззу ман Iадайта») (хIара хьадис «ал-Кабир» жайнахь ат-ТIабаранис а: 3/73, БайхIакъис а: 2/209 далийна).\nИштта ан-Насаин ривайатехь оцу тIе аьлла: «Сийлахь-Везачу АллахIера салават хуьлда Пайхамарна» («Ва саллаллахIу таIа Iалан-набиййи») (хIара хьадис далийнарг ан-Насаи ву: 3/248).\nАл-БайхIакъин ривайатехь ду, ибн Iаббаса (АллахI реза хуьлда цунна а, цуьнан дена а) дийцина аьлла: «АллахIан элчано (АллахIера къинхетам а, маршо а хуьлда цунна) къунут доIа Iамийра тхуна, оха Iуьйранан ламазехь деша дезаш долу» (ХIара хьадис далийнарг ал-БайхIакъи ву: 210. ХIара дийциначеран зIенехь гIийла «даIиф» хьадисан билгалонаш ю).\n248. Абу ХIурайрас (АллахI реза хуьлда цунна) дийцина, АллахIан элчано (АллахIера къинхетам а, маршо а хуьлда цунна) элира аьлла: «Шаьш сужуде доьлхучу хенахь - гоьлашна тIе охьамагIо, эмкалш ма-яххара. Шен голаш лаьтта тIе охьаяхкале хьалха шен куьйгаш дахка охьа» (хIара хьадис далийнарш Абу Дауд: 840, ат-Тирмизи: 269, ан-Насаи: 1091).\nИ хьадис чIогIоха лоуш ду - Абу Дауда а, ат-Тирмизис а, ан-Насаис а, ибн Мажас а далийна долучу, Ваил ибн Хьужрас (АллахI реза хуьлда цунна) дийциначу хьадисал а: «Пайхамара (АллахIера къинхетам а, маршо а хуьлда цунна) сужуде охьавоьдучу хенахь шен голаш лаьтта тIе охьайохкуш гира суна, шен куьйгаш охьадахкале хьалха» (хIара хьадис далийнарш Абу Дауд: 838, ат-Тирмизи: 268, ан-Насаи: 1089, ибн Мажа: 882).\nАбу ХIурайрин хьадис кхин а чIагIлуш ду цуьнах терачу ибн Iумаран (АллахI реза хуьлда цунна а, цуьнан дена а) хьадисаца. Ткъа ибн Хузайма бакъ хьадис ду а аьлла и. Ал-Бухарис а далийна и хьадис, ибн Iумара дийцина аьлла, амма дийциначеран зIе а ца хьахош (ибн Хузайма: 1/318).\n249. Ибн Iумара (АллахI реза хуьлда цунна а, цуьнан дена а) дийцина: «АллахIан элчано (АллахIера къинхетам а, маршо а хуьлда цунна) ша аттахьиййат деша охьахиъначу хенахь - шен аьрру куьг аьрру гоьлана тIедиллара, ткъа аьтту куьг – аьтту гоьлана тIедиллара, нана-пIелг хьажон пIелг болучу агIорхула куьйгакеран юкъанна тIетаIабора, шен хьажон пIелг хьала а айбора, ткъа диссина дерриге пIелгаш буйна къовлура» (хIара хьадис далийнарг Муслим ву).\nОцу хьадисан кхечу ривайатехь аьлла: «Дерриге пIелгаш буйна къовлура цо, хьажон пIелг хьалаайбора» (Муслим: 580).\n250. IабдуллахI ибн МасIуда (АллахI реза хуьлда цунна) дийцина: «АллахIан элчано (АллахIера къинхетам а, маршо а хуьлда цунна) цкъа, тхоьгахьа схьа а хьаьжна, элира: «Шух муьлхха а цхьамма ламаз дечу хенахь олийла: «Уггаре а лараме дешнаш а, ламазаш а, дика Iамалш а - АллахIан хьакъ ду! Маршо хуьлда хьуна, хIай, пайхамар, АллахIера къинхетам а, Цуьнан беркаташ а! Маршо хуьлда вайна а, АллахIан массо а дикачу лайшна а! Аса тоьшалла до кхин дела цахиларца, АллахI воцург. Аса юха а тоьшалла до Мухьаммад – Цуьнан лай а, элча а хиларца» («Ат-тахьиййату лиллахIи вассалавату ваттIаййибату, ассаламу Iалайка аййухIан-набиййу ва рахьматуллаахIи вабаракатухIу, ассаламу Iалайна ва Iала IибадиллахIис-салихьийна, ашхIаду анла илахIа иллаллахIу ва ашхIаду анна мухьаммадан IабдухIу ва расулухIу»). Цул тIаьхьа шена уггаре а хазахетташ долу доIа дан йиш йолуш ву иза АллахIе» (ХIара хьадис далийнарш ал-Бухари, Муслим. Ткъа хьадисан дIаяздар ал-Бухариниг ду).\nАн-Насаин ривайатехь аьлла: «Тхайга ташаххIуд деша аьлла, омра дале хьалха оха олура: «Маршо - АллахIна! Маршо - Жабраилна а, Микаилна а…»».\nАхьмадан ривайатехь дийцина: «Пайхамара (АллахIера къинхетам а, маршо а хуьлда цунна) ибн Iаббасна ташаххIуд Iама а дира, нахана дIахьеха иза аьлла, цуьнга омра а дира» (хIара хьадис далийнарш ал-Бухари: 831, Муслим: 402, ан-Насаи: 1/378, Ахьмад: 3562).\nМуслима а далийна хьадис. Цуьнгахь дийцина, ибн Iаббаса (АллахI реза хуьлда цунна а, цуьнан дена а) элира аьлла: «АллахIан элчано (АллахIера къинхетам а, маршо а хуьлда цунна) ташаххIуд деша Iамийра тхуна. Цо элира: «Уггаре а лераме дешнаш, беркате гIуллакхаш, ламазаш, дика Iамалш – АллахIна хьакъ ду! Маршо хуьлда хьуна, хIай, Пайхамар, АллахIера къинхетам а, Цуьнан беркаташ а! Маршо хуьлда вайна а, АллахIан массо а дикачу лайшна а! Аса тоьшалла до кхин дела цахиларца, АллахI воцург. Аса юха а тоьшалла до Мухьаммад – Цуьнан лай а, элча а хиларца» («Аттахьиййатул мубаракатус салаватут тIаййибату лиллахIи, ассаламу Iалайка аййухIан-набиййу ва рахьматуллахIи вабаракатухIу, ассаламу Iалайна ва Iала IибадиллахIис-салихьийна, ашхIаду анла илахIа иллаллахIу ва ашхIаду анна мухьаммадан IабдухIу ва расулухIу») (хIара хьадис далийнарг Муслим ву: 403).\n251. Фадала ибн Iубайда (АллахI реза хуьлда цунна) дийцина: «Цхьана стага ламаз дечу хенахь, АллахIна хастам а ца беш, пайхамарна (АллахIера къинхетам а, маршо а хуьлда цунна) салават а ца дуьллуш, АллахIе доIа дира. И хезначу АллахIан элчано (АллахIера къинхетам а, маршо а хуьлда цунна) элира: «И стаг сихвели». Цул тIаьхьа, и стаг шена тIе схьа а кхайкхийна, цуьнга элира цо: «Шух муьлххачо а цхьамма ламаз дечу хенахь - дуьххьара шен Дална хастам барний, И вазварний тIера дIаволалойла иза. Цул тIаьхьа пайхамарна (АллахIера къинхетам а, маршо а хуьлда цунна) салават а дуьллийла цо. ТIаккха шен луъу доIа дойла цо»» (ХIара хьадис далийнарш Ахьмад: 6/18, Абу Дауд: 1481, ат-Тирмизи: 3477, ан-Насаи: 3/44. Ткъа ат-Тирмизис а, ибн Хьиббана а: 1960, ал-Хьакима а: 1/230 бакъ хьадис ду аьлла хIара).\n252. Абу МасIуда (АллахI реза хуьлда цунна) дийцина, Башир ибн СаIда (АллахI реза хуьлда цунна) элира аьлла: «ХIай, АллахIан элча! АллахIа омра дина тхоьга: хьуна салават дилла аьлла. Ткъа муха дилла деза оха хьуна салават?». Цхьана ханна вист ца хуьлуш а Iийна, тIаккха элира цо: «ХIокху кепара дилла аша: «Я, АллахI! Салават дилла Ахьа Мухьаммадна а, Мухьаммадан доьзална а - Айхьа ИбрахIиман доьзална салават диллар санна. Беркат а де Ахьа Мухьаммадна а, цуьнан доьзална а - Айхьа ИбрахIиман доьзална беркат дар санна дерриге а Iаламашлахь. Бакъдолуш, Хьо – Хастамениг, Сийлахьниг ву» («АллахIумма салли Iала Мухьаммадин, ва Iала али Мухьаммадин, кама саллайта Iала али ИбрахIима, ва барик Iала Мухьаммадин, ва Iала али Мухьаммадин, кама баракта Iала али ИбрахIима фил Iаламийн. Иннака хьамидун, мажид») (хIара хьадис далийнарг Муслим ву: 405).\nИбн Хузайман ривайатехь хIокху кепара аьлла: «Тхаьш ламазехь дуьллуш хилча муха дилла деза оха хьуна салават?» (ибн Хузайма: 1/351).\n253. Абу ХIурайрас (АллахI реза хуьлда цунна) дийцина, АллахIан элчано (АллахIера къинхетам а, маршо а хуьлда цунна) элира аьлла: «Шух муьлххачу а цхьамма ташаххIуд дешча - АллахIе ша деа хIуманах ларвар доьхийла цо хIокху кепара: «Я, АллахI! ЖоьжагIатин Iазапах ларве Ахьа со, иштта кошан Iазапах а, дахаран а, Iожаллин а питанах а, ал-Масихь ад-Дажжалан питанан вонах а» («АллаахIумма инни аIузу бика мин Iазаби жахIаннама, вамин Iазабил къабри, вамин фитнатил махьйа вал мамати, вамин шарри фитнатил масихьид дажжали») (хIара хьадис далийнарш ал-Бухари: 1377, Муслим: 588).\nМуслиман ривайатехь аьлла: «Шух муьлхха а тIаьххьара доьшу ташаххIуд дешна ваьлча…».\n254. Абу Бакр ас-Сиддикъа (АллахI реза хуьлда цунна) дийцина, ша АллахIан элчане (АллахIера къинхетам а, маршо а хуьлда цунна) дийхира аьлла: «Сайн ламазехь деша доIа Iамадехьа суна». Цо элира: «ХIокху кепара ала: «Я, АллахI! Айса-сайна дукха зуламе хилла со. Къиношна гечдийриг вац-кха Хьо воцург - лохьа суна хьайн гечдар. Къинхетам а бехьа соьх, хIунда аьлча Хьо ву-кха – Гечдийриг, Къинхетамениг» («АллахIумма инни заламту нафси зулман касиран вала йагIфируз зунуба илла анта, фагIфир ли магIфиратан мин Iиндика вархьамни, иннака антал гIафурур рахьим») (хIара хьадис далийнарш ал-Бухари: 834, Муслим: 2705).\n255. Ваил ибн Хьужра (АллахI реза хуьлда цунна) дийцина: «Пайхамарца (АллахIера къинхетам а, маршо а хуьлда цунна) ламаз дира аса. ХIетахь цо, ша салам лучу хенахь, шен корта аьтту агIорхьа дIа а хьовзийна, элира: «Маршалла хуьлда шуна, АллахIера къинхетам а, Цуьнан беркаташ а!» («Ассаламу Iалайкум варахьматуллахIи вабарокатухI!»). ТIаккха шен корта аьрру агIорхьа дIа а хьовзийна, юха а элира цо: «Маршалла хуьлда шуна, АллахIера къинхетам а, Цуьнан беркаташ а!» («Ассаламу Iалайкум варахьматуллахIи вабарокатухI!») (хIара хьадис, бакъ зIе а ялош, далийнарг Абу Дауд ву: 997).\n256. Ал-МугIира ибн ШуIба (АллахI реза хуьлда цунна) дийцина: «Пайхамара (АллахIера къинхетам а, маршо а хуьлда цунна), хIора парз ламаз дина мосазза вели а, олура: «Кхин дела вац, АллахI воцург. Ша цхьаъ ву И, Шеца цхьа-цхьаъ накъост а воцуш. Цуьнан ду паччахьалла а. Цунна хьакъ бу хастам а. Доллучунна ницкъ кхочуш а ву И. Я, АллахI! Цхьаммо а воккхур вац-кха - Ахьа деллачух. Я дала а вац-кха цхьа а - Ахьа цаделларг. Цхьана а хIуманна пайдехь а бац-кха хьуна хьалха нуьцкъалачеран ницкъ» («Ла илахIа иллаллахIу вахьдахIу ла шарика лахIу, лахIул мулку ва лахIул хьамду ва хIува Iала кулли шайъин къадирун. АллахIумма ла маниIа лима аIтIайта вала муIтIыйа лима манаIта вала йанфаIу зал жадди минкал жадду») (хIара хьадис далийнарш ал-Бухари: 844, Муслим: 593).\n257. СаIд ибн Абу Ваккъаса (АллахI реза хуьлда цунна) дийцина: «АллахIан элчано (АллахIера къинхетам а, маршо а хуьлда цунна) хIора парз ламазна тIехь АллахIе ша ларвар доьхура: «Я, АллахI! БIаьрмецигаллах ларвехьа со! Осалаллах ларвехьа со! Къаналлех а, гIорасизаллах а ларвехьа со! Кошан Iазапах ларвехьа со!» («АллахIумма инни аIузу бика минал бухли ва аIузу бика минал жубни ва аIузу бика мин ан урадда ила арзалил Iумри ва аIузу бика мин Iазабил къабри») (хIара хьадис далийнарг ал-Бухари ву: 2822).\n258. Савбана (АллахI реза хуьлда цунна) дийцина: «АллахIан элчано (АллахIера къинхетам а, маршо а хуьлда цунна) ша (салам а делла) ламаз дерзийча, АллахIе кхузза гечдар а доьхий, тIаккха олура: «Я, АллахI! Хьо ю-кха маршо, Хьоьгара схьайогIуш а ю-кха маршо! Беркате ву Хьо, ХIай Сийлаллин а, Дикаллин а да!» («АллахIумма антас саламу ва минкас саламу табаракта йа зал жалали вал икрами») (хIара хьадис далийнарг Муслим ву: 591).\n259. Абу ХIурайрас (АллахI реза хуьлда цунна) дийцина, АллахIан элчано (АллахIера къинхетам а, маршо а хуьлда цунна) элира аьлла: ХIора ламазал тIаьхьа ткъе кхойтта-кхойттазза (хIара) дешнаш а аьлла: «ЦIена ву, Лекха ву АллахI!», «Хастам бу АллахIна!», «Массо хIуманал Воккха ву АллахI!» (уьш дерриге а цхьаьна дезткъе ткъесна хуьлу), цул тIаьхьа бIе дузуш тIе аьлча: «АллахI воцург, кхин Дела вац! Ша Цхьаъ ву И! Цуьнца накъост а вац! Паччахьалла Цуьнан ду! Хастам а Цунна бу! Массо хIуманна а тIехь ницкъ болуш а ву И» («Ла илахIа иллаллохIу вахьдахIу ла шарика лахI, лахIулмулку ва лахIулхьамду ва хIува Iала кулли шайъин къадир») - цуьнан къиношна гечдийр ду, хIордан чопанал дукха уьш делахь а (хIара хьадис далийнарг Муслим ву:597).\nМуслиман кхечу ривайатехь аьлла: ««АллахIу Акбар» – ткъе дейттазза ала деза» (Муслим: 596).\n260. МуIаз ибн Жабала (АллахI реза хуьлда цунна) дийцина, АллахIан элчано (АллахIера къинхетам а, маршо а хуьлда цунна) элира аьлла: «МуIаз! Аса цхьа хьехар до хьуна. Цкъа а виц ма лолахь хIора ламазна тIехь ала: «Я, АллахI! ГIо дехьа суна - Хьо хьехон а, Хьайна шукар дан а, хьакъ долучу кепара Хьайна лолла дан а!» («АллахIумма аIинни Iала зикрика ва шукрика ва хьусни Iибадатика») (хIара хьадис далийнарш Ахьмад: 6/244, Абу Дауд: 1522, дийциначеран чIогIа зIе а ялош, ан-Насаи а: 3/53).\n261. Абу Умамас (АллахI реза хуьлда цунна) дийцина, АллахIан элчано (АллахIера къинхетам а, маршо а хуьлда цунна) элира аьлла: «Нагахь муъма-стаг хIора парз ламазал тIаьхьа «Айатул курси» доьшуш велахь - иза ялсаманех а къастийна латториг Iожалла бен яц» (хIара хьадис далийнарг ан-Насаи: 100. Ткъа ибн Хьиббана бакъ хьадис ду аьлла хIара).\nТкъа ат-ТIабаранин ривайатехь «Айатул курсица» цхьаьна «Ихлас» сурат а доьшура аьлла, хьахийна ду (ат-ТIабарани: 7/134).\n262. Малик ибн ал-Хьувайриса (АллахI реза хуьлда цунна) дийцина, АллахIан элчано (АллахIера къинхетам а, маршо а хуьлда цунна) элира аьлла: «Шайна аса деш ма-гарра де ламаз» (хIара хьадис далийнарг ал-Бухари ву: 631).\n263. Iимран ибн Хьусайна (АллахI реза хуьлда цунна а, цуьнан дена а) дийцина, пайхамара (АллахIера къинхетам а, маршо а хуьлда цунна) шега элира аьлла: «Ирахь де хьайн ламаз. Нагахь (хьо ирахь) дечу хьолехь вацахь - хиъна а волуш де. Нагахь (хьо хиъна а) дечу хьолехь вацахь – агIонна тIе дIа а вижий де и» (хIара хьадис далийнарг ал-Бухари ву: 1117).\n264. Жабира (АллахI реза хуьлда цунна) дийцина: «Пайхамара (АллахIера къинхетам а, маршо а хуьлда цунна), гIайбанна тIехь ламаз деш воллу цомгаш цхьа стаг гиначу хенахь, цуьнан иза ласттийна, агIонна тIе дIа а бахийтина, элира: «Лаьтта тIехь де хьайн ламаз - нагахь хьайга далахь. Ткъа нагахь ца далахь - ишаршца де. Сужуд дечу хенахь - лохаха охьатаIа, айхьа рукуI дечу хенахь таьIначул а» (ХIара хьадис, чIогIа зIе а йолуш, ал-БайхIакис: 2/306 далийна. Амма Абу Хьатима: 1/113 иснад юкъахъяьлла хьадис ду аьлла хIара).


Динул-Ислам - Хаттаршна жоьпаш - Цхьа кIант ву соьга шега маре йола бохуш... Коьрта агIо\nва рохьматуЛлохIи, ва баракатухI! Цхьа хаттар дара сан, бисмиЛлахIи ответить дахьара ахь суна. Цхьа кIант ву соьга шега маре йола бохуш, со марехь хилла ю, иза зуда ялийна хилла вац, чIогIа вехаш Iаш ву иза, амма ийман гIийла ду цуьнан, шен ийман чIагIлур дара со ялайича бохуш хуьлу иза, соьца даиман связи вала лууш хуьлу иза, телефон тухуш, интернет чухула сообщениш йоийтуш, хьарам дуй хаьа суна иштта къамелаш дар, ас дIа аьлчи ца кхета иза, со шега маре яхле ладугIуш ца хилча, со маре еача шега цо вообще ладугIур ма дац. Кхечу йоIаршца общаться ца до ша олу цо, соьга серьезно вист хуьлуш ву ша бохуш, амма суна чIогIа ца лаьа цуьнга яха, 1. со марехь хилла йолу дера, иза зуд ялийна хилла воцу дера; 2. вехаш Iаш ву иза, суна бахамах Iехавеллачуьнга яха ца лаьа; 3. ийман чIогIа гIийла долу дера. Кхин иза тIаьхьара ца ваьлла чIогIо йистхилла тIаьхьара ваьккхана ас иза, цул тIаьхьа соьга еха смс яийтинера цо, шен чIогIа дог дохийна ас аьлла, чIогIа дагах кхийтира суна цуьнан дешнаш, со маре яххалц зуда ялор яц ша бохуш вара иза. Ас эццал дог дохийча суна къа-м хир дац? АллахIа (субхьанахIу ва таIала) со-м нис йийр яц-теша иштта положени, и кIант ас ма хотта варра холча хоттош?! Сан хаттарна жоп лахьара ахь.


Динул-Ислам - Хаттаршна жоьпаш - Нагахь оха и брак официально Загсехь йича, цхьана Iаш ду аьлча, и ахча дуккха а кIезга хуьлу...\nАссаламу Iалайкум Олхазар!\nСан цхьа ши хаттар дара хьога. Европехь ду тхо хан-зама йоккхуш. Кхузахь зуда ялийна ас, бусулба динехь йолу условеш кхочуш йеш. Амма кхузара Iедала гергахь со зуда ялоза верг ву, регистрации (загсехь) ца йар бахьана долуш. Иза ца яр бахьана хIун ду: ахча ду. Со суo Iеш ву бохуш, сай отдельно адрес долуш хилча, суна а пособи хуьлу, тIаккха иштта сан хIусамнанна а хуьлу, мать-одиночка ю аьлла. Нагахь оху и брак официально Загсехь йича, цхьана Iаш ду аьлча, и ахча дуккха а кIезга хуьлу (ша дерг яа хIуманна а, квартирана а дIадоьду ала мегар ду). Ткъа хIинца цIахь болчу дена-нанна а гIо дан аьтто хуьлу, жим-жима цIахь дан дезаш долу цIенош дан аьтто хуьлу. Оцанах лаьцна хьуна хIун аьлла хета, и ахча тхуна хьарам ду я дац? Загсе даха дезий тхо?\nШолгIа хаттар. ЦIера дуьйна кхуза схьабаьхкина цхьа семья санна, юха кхузахь развод йо шаьш Iедална гергахь олий, иштта и ахча бахьана долуш, хIума чIогIа даьржина кхузахь. Оцунах лаци ала хьайна хетариг.\nАллахI реза хуьлда хьуна.\n1. Хьан хIокху хьалхарчу хаттарх лаьцна, европехь тайп-тайпана 4 пачхьалкхехь бехаш болчу дешначу нахаца а, мутаIеламашца а дагавелира со, хуьлуш дерг ма-дарра девзаш хилийтархьама. Хьайн хаттарехь ахь дуьйуш долу хIума муха леладо а, стенна леладо а теллича, цунах билгалдолуш дерг иштта чаккхе йолуш хIума дара: ахь и хIума иштта дар – хьо вехачу махкара Iедал Iехор ду, хIилла дар а ду, пуьташ боттарна герга долу хIума а ду. Ткъа иза Бусалба дино магош дац. Цхьана агIор, и хIуманаш бусалба стагца хила йиш йолуш хIуманаш дац, бусалба стеган гIиллакхца догIуш дац. ШолгIа делахь, хьо вехачу махкахь долчу Iедало хьо шайн махка чувитарца хьоьца барт беш хуьлуш бу, ахь шайна зен хуьлу хIума а лелор дац, ахь шайна хIилланаш а лелор дац, ахь шаьш Iеха а дийр дац аьлла. И барт кхин а чIогIа чIагIло, Iедало хьуна шайн махкахь Iен бакъо яларца а, хьо цара шайна тIелацарца а. Ткъа ахь Iедал Iехийча, ахь хIилла лелийча, хьо харц лийча, хьо и барт бохош хуьлу, ткъа иза Бусалба дино магош дац, цунах лаьцна вай дийцира хьалха масех хаттарехь. Цул совнаха, бусалба нах хIилланаш лелор бен, Iехор бен, лачкъор бен, харц лер бен, муьлхха кепара даьхни даккхар бен кхин бала болуш бац аьлла кхетам а кхоллаболуьйту оцу хIуманаша. Ткъа керста нахана юкъахь вехаш волу бусалба стаг – Бусалба динан геланча ву. Цо ша дика гайтахь, Бусалба дин дика гур ду, цо ша вочу агIор гайтахь – Бусалба дин вочу агIор гур ду. Иза вуно доккха хIума ду. И массо бахьана цхьанакхеташ хилар девзича, цигара схаь билгалдолу вайна, иштта и ахча схьаиэцар мегаш ца хилар.\nЦунах кхета хьуна а, кхечунна а атта хилийта, иштта масал далор ду вай: вай вешан махкахь иштта хийра стаг тIелоцуш хилча, цо оцу кепара вай Iеха а деш, дерг ма-дарра вайна хиъча вай цунна лур доцу ахча цо вайгара иштта доккхуш хилча муха хетар дара вайна? Йа хьо цхьана нахана гIо деш хилча, уьзза хIума хьуна кхечо дича муха хетар дара хьуна?\nЦундела, ахь и хIума дан мегар ду аьлла ца хета суна а, йа со дагаваьлла хиллачу масех дешначу стагана а. Айхьа зуда ялийнехь, айхьа иза ялийний дIахаийта деза ахь.\n2. Амма шолгIа хаттар – нагахь санна Iедална гергахь оцу кепара зуда юьтуш волчо ша́ шен зуда юьтуш аьлла шен маттаца схьаьаллехь, шариIатехь цуьнан зуда йитаелла лоруш ю. Кхузахь цхьаъа башхула а яц, цо иза керста къедана хьалха аьлла делахь а, Iедална хьалха аьлла делахь а, муьллхха кхечу меттехь аьлла делахь. Маттаца цо шен зуда ша́ йитина аьлла схьааьллехь, шариIатехь иза йитаелла лоруш ю. Амма цо иза маттаца аьлла а доцуш, кехат тIехь яздина делахь, тIаккха нагахь санна цо иза яздечу хенахь цуьнан иза йита ниййат хиллехь – иза йитаелла лоруш ю, ниййат ца хиллехь – йитаела лоруш яц. Иза вай дийцира жимма хьалха хIокху хаттарехь:\n«Луш долу ахча дIа ца даккхийта, зуда йитина аьлла куьг таIо мегар дуй?».\nТIаккха, нагахь санна иштта цара иштта и «развод» йарехь хIилла дар делахь, Iехор делахь, доцург дийцар делахь, и хIума дар хьарам ду, и хIума дарца схьаэцна долу ахча а хьарам ду. Иза а вай дийцира оццу хаттарехь.\n02.05.2010 = 18/05/1431


Погоров Ахьмадан гергарнаш дIахецна\nСтигалкъекъа-бутт 18, 2019\nМагасерчу протестийн акцешкахь дакъалацарна гIуда а тоьхна, протоколаш ца хIиттош цIа бахкийтина гIалгIайн къоман Дуьненчуьрчу конгрессан хьалханчан Погоров Ахьмадан ваша а, вешин ши кIант а. Маршо Радионо яздира пIераскандийнахь, Погоровн а, цуьнан гергарчийн а Карабулакерчу хIусамех хьовса баьхкинера полисхой аьлла.\nХIетахь дIалаьцнера цуьнан ваша а, вешин ши кIант а. ЦIийнах хьоьвсинера Погоров Ахьмадан байначу беттан 25-чохь а. Полисхой бахкале хьалха ша кхайкхамбинера ГIалгIайчоьнан Iедалшка, лецна латтош болу жигархой маьршабаха аьлла, билгалдаьккхина Погоровс. Охан-беттан 27-чохь федералан лехамашка веллера иза.\nЖигархочун ваша Погоров Мохьмад а, вешин бераш – Исмаил а, Билан а Магасерчу чоьхьарчу гIуллакхийн урхалле вигинера. Билан оцу сохьта маьршаваьккхина хиллера,протокол а ца хIоттош, бIаьрса ледара хилар тидаме а эцна. Цунна тIаьххье арахецна Исмаил а. Протесташкахь хилла ву аьлла, 10 эзар сом гIуда а хьарчийна, дIавахийтина Погоров Мохьмада а.\nЛецнарш берш маьрша хиларх хаамбина "Фортанга.ORG" хьостан Telegram-канало а.


Кутаев Руслан политика юкъа ваха дагахь ву\nКхааридийнахь набахтера маьршаваьккхинчу Кавказан Ассамблеян куьйгалхочочо Кутаев Руслана, ша кхоьруш вац, Iедал шена тIехьадаьлла леларна, административан тоьхначу дозанан хан кхаьчначул тIаьхьа оьрсийн политике юхаван дагахь ву ша аьлла. Цкъачунна талламан белхаш а язбеш, хан йойур ю ша боху Кутаевс.\nЦо бахарехь, кхааридийнахь Москох кхаьчна иза кеманца. Цигара дIа Иванове ваха везаш а ву. Кхелан сацамца дийнна шарахь оцу гIалахь хан яккха везаш ву иза, реистраци цигахь хиларе терра. Амма кхелан сацамна латкъам бан дагахь ву иза.\n"Со ца кхоьру, стенах кхера веза со? Ас низамаш ца талхийна, я зуламаш ца дина. Цундела кхера бахьана дац сан. Айса хьалха леллийнарг, кхи дIа а кхочушдийр ду ас. Ийза а ца луш, дIа-схьа а ца хьоьжуш. Сан бакъо ма ю и" – аьлла Кутаев Руслана "Дождь" телеканале.\nИштта цо билгалдаккхарехь, политикехь къахьега лаам а бу цуьнан. "Нохчийн политикаца бала бац сан, со Кавказан къаьмнийн Ассамблеян президент ву, цундела Кавказ а, Оьрсийчоь а ю суна интересе хетарг. Iедалан низамаша бехкамаш бестинчул тIаьхьа, политикехь къахьоьгур ду ас", - аьлла, дIахьедина Кутаев Руслана.


Вайн дайн амалехь а ца хилла атто лахар\n10:23, 26 апреля 2016г.\nДала дуьненчу кхоьллина х1ора а адам дуьненчохь шена хене дала рицкъа лаха бахьана лелош хила дезаш ду. Ткъа и рицкъа халонех ца къехкаш хьанал къахьоьгуш доккхуш хилар жайнахь а деза лерина ду. Вайн дайша шаьш баьхначу заманахь иштта хьанал лохуш хилла шайн доьзал хене баккха рицкъа, латта лелош, ялта кхиош, даьхни кхобуш, царах пайда оьцуш. И къахьегаран дакъа доьзалехь массарна а, шен хене хьаьжжина кхочуш хилла, ма дарра аьлча цхьа а мокъа 1аш ца хилла-кх.\nКарарчу хенахь хенан х1оттаме хьаьжжина аттаче даьлла белхан рицкъа даккхаран хьелаш. Амма цу аттонна т1е тевжина ца 1аш вайн дайша ма-хьеггара хьанал къахьоьгуш латтанаш лелош, даьхни кхобуш, шен доьзална шайн гергарчу нахана а пайдехь хилла схьавог1уш ву Курчалойн районерчу Хоси-Юьртара вахархо Тагиров Лом-1ела.\nТагиров Лом-1ела вина 1961шеран 21-чу мартехь. Цигга Хоси-Юьртахь чекхъяьккхина юккъера школа. Школера ваьлча деша вахана Гуьмсерчу ГПТО-24 олучу училище сварщикан говзалла караерзо, цигахь доьшуш волуш Махачкала 8-баттана практике воьхуьйту цигара д1а к1ант эскаре вуьгу 1979-чу шарахь. Цигахь йоккху хан чакх а йолий 1981-чу шарахь ц1авоьрзу.\nЛом-1елера доьзалехь х1орш 10 бер хилла кхеран ден а, ненан а. 8 к1ант, ши йо1. Лом-1ела царах пхиолг1а доьзалхо ву. Х1орш итте а доьзалхо дас-нанас г1иллакхе-оьзда а, шайна цхьаннах бала ца бан шаьш д1адевлча шаьш-шайна пайдехь хилийта а, даима а г1улкхана балхана т1ете1ош кхиийна, церан эвла юккъехула лела а, я эрна дерш лелош хьийза йиш ца хилла, шаьш итта хиллехь а шайна х1оранна дан г1уллакх карадора шайн нанна бохуш дуьйцура Лом-1елас.\nДаьхни лелош, ялта кхиош хьанал дара шайн доьзалехь т1едог1у рицкъа, цундела х1усамехь даима токхе хилара бохура цо.\n1982-чу шарахь белхан хьелашца Казахстане кхочу Лом-1ела, цигахь евза х1инца шен йолу х1усамнана Зураъ.\n1983-чу шарахь иза яла а йой доьзал болабо церан ирсечу дахарехь. Карарчу хенахь цу шинна виъ доьзалхо ву — ши йо1, ши к1ант, 7 берийн бер а ду цу шинна. 1986-чу шарахь Казахстанера ц1а вирзича Гуьмсерчу Сельхозстанцехь а, С.П.М.К буру тухучу оргонизацехь а сварщикан белхаш бо Лом-1елас. 2000-2007-чуй шерашкахь Правительствехь водитель болх а бо цо.\n2012-чу шарахь цуьнан лаам хуьлу даьхни кхаба, латта лело а, цу т1ехь цунна г1о до цуьнан вашас.\nШен лаам кхочуш хиларх воккха вина ца волуш цзьангга а ца хьежош тракторца а, ялта дерца а чудерзорца а, ша къахьоьгуш белхаш бо цо. Ткъа даьхни лелош ша ца ларорна 4-5 белхало а ву цуьнан беттан алап а луш, иза ю цхьа дика аг1о, х1унда аьлча белхан меттигаш массарна а кхочуш яц и масех стаг балхахь хилча масех доьзал токхе хир бу.\nЙог1учу ханна хьан х1ун лаам бу аьлла хаттар дича Лом-1елас жоп ло, даьхни дебор, оьшу техника хилча латта лелор шуьйрачу хорше дерзон лаам бара шен олий.\nЛом-1елин даггара Дала аьтто бойла ала луур дара массо а, дикачу х1уманна т1ехь.\nВайн дайн амалехь а ца хилла атто лехар, х1ора а шен ницкъе хьаьжжина къахьоьгуш лелла, карарчу хенахь атто лоьхучу наха масал эца хьакъ ву Лом-1ела.\nДала и шен доьзалшна а, гергарчу нахана а, могаш-маьрша дукха вахавойла.


ХIун ду, я дац бидIат?\nБусалба динца йогIуш хиларх шеко юьту арахецначу рузмано. "Там-маха бан, хьаькаме дехар дан, юьртара юьрта ваха, дитт догIа, ялта ден, гIишло йотта мегаш доцу денош" ду цо къастош. Арахецна иза, "Кавказ.Реалиин" хьостанаша дийцарехь, муфтиято (бакъду, дац цуьнан мухIар я цIе рузманна тIехь).\nИ тайпа рузма яржор питане ду - цо кхойкху нах Исламан орамаш охкучу къийсамашка. Марсайоккху и санначу "тептарша" суфешний, салафийашний юкъайоьлла гамо: суфешна хетарехь, "къайле" ю шайхашца, царна девза хиндерг, ткъа салафийаш тешна бу цхьа АллахI бен къайленаш евзаш вацарх, церан кхетамехь бидIа (динехь керла хIума юкъадаккхар) ду арахецна рузма.\nДагестанан муфтин гIовсо Магомедов (Кахибский) Мохьмада "Кавказ.Реалии" тешийра "2019 шеран хиндерг дуьйцу рузма" шайн хьукмато арахецна яцарх.\nБакъду, официалехь цкъачунна дIакхайкхийна дац муфтиято ша оцу рузман автор яцар.\nДелахь а, шалхадаьлла имамашна хетарг: цхьаболучара, муфтият сийсазъеш, цхьамма арахецна иза, боху, ткъа кхечара бакъйо рузма, къобалдо "муфтиято иза арахецар".\nШена гина рузма муфтиятан цIарх дIасаяржош, амма иза динан урхаллина тIе IиндагI дожорхьама деш ду, элира тхоьга шен цIе цаяккхар дехначу Гунибан кIоштарчу цхьана маьждиган имамо.\nТкъа кхечу кIоштарчу имамо шен WhatsApp чуьрчу тобанера дIаваьккхина рузма муфтиято арахецна бохуш хьийзина шен юьртахо.\n"Кавказ.Реалиин" къамел хилира оцу имамца а, Дагестанан кхин а массех вахархочуьнца а.\nЦара массара а дийхира тхоьга шайн цIерш хьулъяр.\nКъамелдинчех хьалхарчо иштта элира: цхьаболу дагестанхой теша рузманах, царна хетарехь, "шайхашна а, устазашна девзаш хилла хиндерг".\n"ТIерикъатерчу имамаша а боху-кх, къайле йовзар, хIуманах стаг тешор (ильхьам) ШариIато дихкина дац. Ткъа ШариIато магош доцург – мегаш дац, цо стаг куфре кхачаво (динах воккху)", - элира имамо.\nШена бен-башха ду арахецначу рузманна гонах леларг – ша а ву тIерикъатехь, "кхетамца эшна болчу тIерикъатан мурдашна кхуссу тIулг шайна а кхета", аьлла хета тхоьца къамелдинчунна.\nИслам уллера девзачех ву тхоьца къамел дина шолгIаниг. "Хиндерг дуьйцу рузма" туьдуш, цо тоьшаллаш даладо Ибн Раджаб ал-Хьанбали Хьафизан "ЛатIаиф ул-МаIариф" жайни тIера.\nСийлахь Iеламча тешна ву, массарел а деза де АллахIна гIуллакхдеш даьккхинарг хиларх а, минот, сахьт, де-буьйса шайх хIумма а дозуш доцу дуьненан хIоттам хиларх а. "Ахь чохь бепиг деъна тIоьрмиг – дика тоьрмиг бу, ткъа чохь къаьркъа деънарг – вон тIоьрмиг бу бохург санна ду денош "диканаш-вонаш" аьлла декъар. Ца хуьлу денош диканаш я вонаш, ца хеддаш йоьду зама, элира "Кавказ.Реалига" оцу шолгIачо.\nЦо масал далош билгалдаьккхира, цхьаболчу бусалбанаша Сафар-беттан тIаьххьарчу кхаарийндийнахь адамна тIе эзар бала бужу олу, амма ШарIе диллича, иштаниг хуьлийла а дац, аьлла.\n"Бовла тарло вайна цахуург хууш шайхаш а. Цара бина сацам хьарам бу бохург ма даций иза", аьлла дерзийра Iеламчас шен къамел.


Ламаз эцаран куц дуьйцу шолгIа хьадис - 9 хьадис - Iумдатул-ахькам - Хьадис - Динул-Ислам Коьрта агIо\nДерриге йозанаш Хеттарш\nМИН КАЛАМИ ХАЙРИЛ-АНАМ 9 хьадис\nЙахьйа́н кIанта Iамр ал-Ма́зинийс дийцина, шен дегара схьа, цо элира аьлла: «Абу Хьасанан кIанта Iамра хоттуш гира суна, Зайдан кIанте IабдуллахIе, АллахIан Элчано (Делера къинхетам, маршалла а хуьлда цунна) ламаз эцарх лаьцна. ТIаккха IабдуллахIа цхьана кедахь хи да аьлла шена, тIаккха Пайхамара (Делера къинхетам, маршалла а хуьлда цунна) ма-эццара ламаз эцца цо царна. Хи чохь долу и кад раз а баьккхина, цу чура хи шен шина куьйга тIедоьттина цо, иштта шен ши куьг дилина цо кхозза. ТIаккха шен куьг цу кеда чу а Iуттуш (цу чура хи схьа а оьцуш), кхозза бага хи кхаьрзина цо, мера чу хи хьала а оьзна цо, тIаккха иза охьа а даьккхина цо, кхозза хи схьа а оьцуш. ТIаккха шен куьг цу кеда чу а Iуттуш, шен юьхь йилина цо кхозза. ТIаккха шен ши куьг цу чу а Iуттуш, и шиъ дилина цо шозза, шина голана тIекхаччалц (и шиъ чу а лоцуш). ТIаккха шен куьг кеда чу а Iоьттина, шен коьрта тIе хи хьаькхна цо: шен ши куьг хьалхара тIехьа хьаькхна цо, тIаккха тIе́хьара хьалха а хьаькхна цо, цкъа. ТIаккха шен ши ког билина цо».\nИштта дийцина а ду и хьадис: «...корта болалучара (хьаж долчара) дуьйна шен яьIни тIекхаччалц тIехьахьаькхира цо шен ши куьг, тIаккха юха схьахьаькхира цо и шиъ, ша́ доьххьара волавелла метте кхаччалц».\nIабдуллахIа иштта аьлла хиллера аьлла а дийцина ду иза: «Тхо долчу Делан Элча веара (Делера къинхетам, маршалла а хуьлда цунна), тIаккха оха цунна хи деара, можа цIестанах бина болчу кедахь…».\nМаьIна а, пайданаш а:\n- ХIокхул хьалхара хьадисехь санна, Пайхамара (Делера къинхетам, маршалла а хуьлда цунна) ламаз эцаран куц ду хIокху хьадисехь дуьйцург.\n- Хьадис дийцина берш берриге Мединатера бу, Ма́зин олучу тайпанах бу:\n1. Йахьйа́н кIант Iамр – асхьабаш гина болчу та́биIу́нашца Iийна а, царна юкъахь ваьхна а хилла ву, 130-гIа шарахь кхелхина иза, Дала къинхетам бойла цунах. 2. Цуьнан да Йахьйа – асхьабаш гина болчу нахах ву, цаьрца хан яьккхинчерах ву, хьадис къобал деш хиллачерах а ву, Дала къинхетам бойла цунах. 3. Абу Хьасанан кIант Iамр – ансарех хилла волу асхьаб ву, Дела реза хуьлда цунна. Хьадис дийцина волчу Йахьйан деваша ву хIара.\n4. Зайдан кIант IабдуллахI – ансарех хилла волу асхьаб ву, Ухьудехь а, цул тIаьхьара гIазоташкахь а Пайхамарца (Делера къинхетам, маршалла а хуьлда цунна) гIазоташ дина хилла ву, ткъа иза Бадрехь хилла хилар къовсаме хIума ду Iеламнахана юкъахь. 63-гIа шарахь кхелхина иза, Дела реза хуьлда цунна.\n- Асхьабаш а, уьш гина а, бевзина а, цаьрца Iийна а хилла болу та́биIу́наш а, церал тIаьхьа хилла долу чIор а, массо дика нах а, Iеламнах а чIогIа тIера хилла Суннат довзарна а, цунна тIаьхьаба́зарна а, цуьнца Iамал йарна а. Цундела, Бусалба динехь коьрта лоруш долчу Iиба́даташкахь хоьттуш хилла цара, Пайхамара (Делера къинхетам, маршалла а хуьлда цунна) муха дира-те и хIума олий, цо ма-дарра и дархьама, лелорхьама. ХIокху хьадисехь дерг а ду цуьнан масал. Йахьйа́н кIанта Iамра дуьйцу, шен дегара Йахьйа́гара схьа, цунна шен девешо Абу Хьасанан кIанта Iамра хаттар деш гина хиллера аьлла, Зайдан кIанте IабдуллахIе, Пайхамара (Делера къинхетам, маршалла а хуьлда цунна) ламаз эцаран куц-кепах лаьцна. IабдуллахIана лиъна хилла тIаккха царна и гайта, деккъа дийцина ца Iаш, Пайхамара оьцуш шена ма-гарра шен Iамалца царна и дIагайта. ХIунда аьлча иштта хьехна долу хIума кхета атта хуьлу, коьртехь саца а дика соцу. Цу Iалашонца, цхьана кедахь шена хи даийтина цо, тIаккха ламаз эца волавелла иза. Кад раз баьккхина, шен шина куьйга тIе хи а дуттуш, доьххьара шен ши куьг дилина цо кхозза, кхидIа оьшучунна и шиъ цIена хилийтархьама. ТIаккха шен куьйгаца цу кеда чура хи кхозза схьа а оьцуш, бага хи кхаьрзина цо, мера чу хи а кхаьрзина цо, хи чу а узуш, тIаккха иза охьа а доккхуш. ТIаккха цу чура хи схьа а оьцуш, шен юьхь йилина цо кхозза. ТIаккха цу чура хи схьа а оьцуш шен ши пхьарс билина цо, шина голана тIекхаччалц, и шиъ юкъа а лоцуш, хIора пхьарс шозза буьлуш. ТIаккха цу кеда чура хи схьа а эцца, шен коьрта тIе хи хьаькхна цо шен шина куьйгаца: коьрта болалчу меттера, месаш юьйлалучу меттера дуьйна шен коьрта тIехула тIехьахьаькхна цо шен ши куьг, тIаккха цигара схьа юха схьахьаькхна цо и шиъ, доьххьара ша волавеллачу метте кхаччалц, коьрта тIера месаш ерриге чулацархьама. Цул тIаьхьа шен ши ког билина цо. ХIинца ша́ динарг Пайхамара (Делера къинхетам, маршалла а хуьлда цунна) ма-эццара ламаз эцар дара аьлла цо цаьрга тIаккха, цкъа шаьш долчу и веанчу хенахь шаьш цунна ламаз эца хи деанера аьлла, можа цIестан кеда чохь, тIаккха цо иштта ламаз ийцира аьлла. И кад хIун кад бара а дийцина цо, шена гинарг шена дицделла доций хоуьйтуш, ша́ царна гойтург билггал шена девзаш, шена гина хIума дуй хоуьйтуш, иштта жима долу и хIума а шена дагадогIий хоуьйтуш. Дела реза хуьлда цунна.\n- ХIокху хьадисехь, цхьайолчу меженаш кхозза йилина хилар ду дуьйцуш, вуьйжаш шозза йилина хилар ду, ткъа цхьаерг цкъа бен йилина цахилар а ду, масала ши ког билар. Цо гойтург – иштта а, вуьшта а дан мегаш хилар ду. Важиб дерг – хIора меже цкъа йилар ду. Цул совнаха дерг суннат ду, шозза а, кхозза а йилар. Ерриге меженаш цкъа бен ца йилахь а ламаз эцар нийса ду, гIалат дац. Шозза а, кхозза а йилахь – иза мелехь ду, гIолий ду. Цундела, шена луучо ерриге меженаш цкъа йилина йита мегаш ду, луучо ерриге шозза йила мегаш ду, луучо ерриге кхозза йила мегаш ду, луучо цхьайолу меженаш иштта а, важаерш вуьшта а йила мегаш ду, хIокху хьадис юкъахь ма-дарра.\n- Коьрта тIе хи хьокхуш ши куьг хьалхара тIехьа дигар а, юха тIехьара хьалха да́лор а коьртахь месаш йолчо дича дика лоруш ду. Ткъа коьртахь месаш йоцучо цкъа тIехьахьаькхна куьйгаш юха схьахьакха оьшуш дац, хIунда аьлча цунах цхьа а пайда боцу дела. Ткъа цу хьадисехь дерг дукхах долчу хьолехь хуьлуш дерг ду, месаш хилча деш дерг ду. ТIаккха, ши куьг иштта тIехьа а, хьалха а да́лор – месаш йолчо дича дика дерг ду, мелехь дерг ду, важиб дац иза. Важиб дерг – хIокхул хьалхара хьадисехь вай ма-дийццара, Iеламнахана юкъахь къовсаме ду, ткъа ша́фиIий мазхIабехь дерг – коьртан цхьадолчу да́къана тIе хи хьакхар ду, масех мас чулоцуш йолчу метте хи хьакхар ду.\n- ХIокху хьадисехь коьрта тIе хи хьакхар цкъа хиллера аьлла деана ду. Иза нийса ду, жимма хьалха вай ма-аллара. Ткъа хIара хьадис, коьрта хи хьакхар цкъа бен хир дац аьлла болчу Iеламнехан тешалла ду, уьш тIетевжаш долу хьадис ду. Йа вуьшта аьлча, хIокху хьадисана тIе а тевжина, цхьаболчу Iеламнаха, коьрта тIе хи хьакхар цкъа бен суннат дац аьлла. Ткъа Имам Ша́фиIийс (Дала къинхетам бойла цунах), кхийолу меженаш кхозза йилар суннат хиларе терра, коьрта тIе хи хьакхарехь а кхозза хилийтар суннат ду аьлла. Абу Давуда дикчу иснадаца Хьумра́нера дийцина долу хьадис а ду цунна тешалла: Iусмана (Дела реза хуьлда цунна) коьрта тIе кхозза хи хьаькхира аьлла долу. Мухха делахь а, цкъа хьаькхна дитича а гIалат дац иза, шозза йа кхозза хьаькхча а хIумма дац иза, Дала мукъа лахь.\n- Ши ког меллалц била беза аьлла билгал дина дац хIокху хьадисехь. Ткъа Бухарийс дийцинчу хIокху хьадисан цхьадолчу некъашкахь: «шина хьоркана тIекхаччалц ши ког билира цо» аьлла деана ду. Шина пхьаьрсан ши гола чулоцуш хиларе терра, ши хьорка а ю ши ког буьлуш чулаца езаш.\n- ХIокхул хьалхара хьадис юкъахь а, хIокху хьадис юкъахь а хьахийна дац лергаш дилар. ХIета а, хIокхул хьалхара хьадисан маьIна деш вай ма-аллара, ши лерг дилар кхечу хьадисашкахь деана ду, цундела и шиъ дилар суннат ду, мелехь ду, амма ца дуьлуш дисахь ламаз эцар галдолуш дац, нийса хуьлуш ду.\n- Ламаз эцарехь меженийн къе́пе́ ларйан езаш хилар го вайна хIокху хьадисехь. Алсам цунах лаьцна вай дийцира хIокхул хьалхара хьадисан маьIна деш.\n- Ламаз оьцучу хенахь хIора меженна керла хи оьцуш хилар гойту хIокху хьадисо. Масала, коьрта тIе хи хьокхучу хенахь керла хи эца деза, пхьаьрсаш дилинчул тIаьхьа диссина долу хи хьакха ца деза. Лергаш дуьлуш а керла хи оьцуш ду шафиIий мазхIабехь, хIунда аьлча уьш коьртах цхьа да́къа доцуш, къаьстина меже лоруш долу дела.\n- Цхьана пхьегIана чура ламаз оьцуш хилча, доьххьара куьйгаш дилинчул тIаьхьа кхидIа йолчу меженашна цу чура хи схьаэца цу чу куьг Iотта мегаш хилар гойту хIокху хьадисо. Кхин а, куьг цу кепара цу чу Iуттучу хенахь «хи схьаэца» аьлла ниййат хила ца эшар а гойту цо, хIунда аьлча и дан дезаш хIума делхьара цу хьадис юкъахь хьахийна хир дара иза. Ткъа цхьаболчу Iеламнаха иза дан деза аьлла а ду.\n- Iемаш болчарна хIума Iамор дечу гIуллакхца Iамор гIолий долчу меттехь и иштта Iамор дика хилар, Iамалца иза гайтар дика хилар ду кху хьадисехь. Iемаш волчунна кхета уггар атта а, герга а болу некъ лелор дика хилар девза вайна хIокху хьадисера.\n- Ламаз эцарца доьзна дуккха кхидолу хIуманаш дийцина вай хIокхул хьалхара хьадисан маьIна деш, цундела уьш дерриге кхузахь кхин цкъа ца яздо вай.