БIаьстенца цIенале вай? — Сердало\nБIаьстенца цIенале вай?\n11.04.2019 serdalo@yandex.ru 0 Комментариев\nБIаьстено шийца хоза мел дар дахь. Ше а я из хозеи, цIенеи. Ший мохк, ший даьхе, ший халкъ дукха дезаш волча сага цIена лелаю ше вахаш йола моттиг. Бакъда, вIалла е Iалама а, е бIаьстенна а, е наха а, хьашт дале ше кхеллача Далла а сагота воацаш миччахьа ехье нувхаш Iокховс цхьаволча сага.\nХийлане йоккхийча юрташта юкъе гIолла IодоагIача аьлешка дехье кхо дIачукхосс, е моллагIа совдаьннача дуача хIамах хьаIайна ведар йихье цхьаннахьа ара баь тIа дIайоассаю, хьайбаша, оалхазараша дIаюаргьяр из-м, аьле. Цхьаволча сага вIалла эхь ца а хеташ ший вахарал арахьа канализаци дIачуюларгйолаш кIоаг боаккх, из дицдеш да хийлане ший наIарга гIолла додача харша чу, е хи чу шоай коара а, банешкара а, кухнешкара а бIеха хиш хьачу а дехке еррига юрт, е шахьар воча дегазача хьажах хьал а йикъе из ийрча болх беш хилар. Цох наха лазар хуле а, хьайбаш из моле а, — шоай ков-карта цIена хилчахьа – кхы дIахо долчоа сагота боацаш хул уж нах. Дагадоха дезар-те царна, «юкъара моттиг бIехъяьчун каша бIеха хургда…» яхаш бусалба динца никъ беш болча наха хьадувца къамаьлаш. Уж моргаш дуккха а ба вайна юкъе.\nЦу аз дувцаш долча гIулакхашца бахаш болчарех моллагIвар нах вIашагIкхийттача метте магIа баьчче а ваьле вагIаш хул наха хьехараш а деш. Бакъда вай цунга хIама алац, цо даьр мегийте цунна тIехьа дIадолх. Адама юкъе хила дезаш дола юкъара хоза гIулакх доаллаш ца хилар да из. Вешта вай-м дувц дIа мел кхаьчача вай моргаш кхы дац укх Даьла лаьтта, яхаш, цох доаккхал а деш. Цу мо болча нахага хаттар да са, шоай мехках хьогаш вахар диаьча шун даьша-ноаноша дергдарий из морг, цар бIехбергбарий шоай Даймохк дегазача хIаманца? Даьра бацар!\nВоай мохк бIеха бар, е из дегаза баьннабар аьнна дукха сагота боацаш бола нах вайна юкъе болча хана, цар кхетам нийсбаллалца вай цIена дахаргда аьлча бакъдац. Вешта, аз ма аллара массанахьа дунен тIа цIихезай вай къаман – гIулакхаца а, оамалца а, хьаьша-да тIаэцаш лархIарца а, камаьрша а, цIена а, шоай мохк дукхабезаш а нах ба укхаза бахараш аьнна. Ишта болча хозача вай мехках, эздича къамах бIаргтоха арахьара тIабаьхкача хьаьшашта-туристашта вай наькъашка хьаараехка яда канализацеши, харцахьа-бакъахьа Iокхийса яда нувхаши, хьан да ца ховш дIа а ца дувш карташ еха дада йоархIаш тIаяьнна лаьтташи бIаргадайча царна ховргда вайна вай мохк ма дувцара дукха ца безалга а из воашта беза яхаш вай дувцар даьсса хабар долга а.\nНагахьа санна вай даьхе тоае вай сагота дале, хIара саг ше волча цIено лоаттаеш а, лостам беш а хила веза. ХIаране коа-наIарга хоза хила еза, беш цIена, эзди хаьс хьатIадаьнна хила еза, вай наькъа йистош, хиш, хьунаш цIена хила деза. Нах шоайла кхохкабала кийча а боацаш маьрша, сабаре, Iимерза хила беза. Нагахьа аз яхачоа раьза деце хIаране хоаттаргда вай воашка, воаш дахаш дола кураш, юрташ, шахьараш, вай боча ГIалгIайче цIена хилийтара тIехьа малагIа къахьега вай? Хаттал шоашка, воаш хьадеш дола хIама моттийта, нахага хIама ца алийта, из дIакъайла доале сагота доацаш ду вай, е цIенача дег тIара, мел хала из дале а де доагIача тайпара наха а Дала а бехк боаккхаргбоацаш ду вай. Хала хете а цу хаттарашкахьа декъалургда вай.\nЦIенал дика я миччахьа яле а. Даьла салам хилда цунна, вай пайхамара аьннад йоах: «Мохк безар иманах да. ЦIено ах дин да», аьнна. Хоза, тоам бола, эзди дешаш деций уж? Цу тIехьа никъ а беш, вай мохк лора а беш даха хьажа вай дIахо йодача хана, наха из дегаза ца а боаккхаш? Вай хIаране ше вахача метте цIенал Iалашйой беррига мохк ше цIеналургба.\nШий мехка хьал тоалургдолаш ше даь гIулакхаш дIалархIа мара дезац моллагIчо. Уж дагардича ховргда цун ший мехкацара ший безам мел лакха ба е лох ба. Сай вIаштIехьадаьлча хIара гIалгIачунга хоаттаргдар аз, фуд Iа даьр, хьай мехкахошта накъадаргдолаш, цар кхоане сийрда хургйолаш? Никъ биллаб Iа, е га дIа егIай Iа, е бай дIабийнаб Iа, е ше-шах хьахургдар ер-м яхаш хайна вагIа хьо? Из хаттар эггара хьалха сайга а лу аз.\nШийга долчо лаьтта дIадерца, беша га дIайогIарца, коа зиза догIарца, коа-наIартIе, наькъа йисташ цIенайирца хозаде вай къаьга йоагIача бIаьстенца.\n№ 54 (12189), ера, 11 апрель, 2019 шу / четверг, 11 апреля 2019 года\n← Дикалга хIама кхоачаргдац\nПочта эшар кхоачашдарца шахьар эргайоаккхаш →\nПорядок получения субъектами МСП кредитной поддержки в рамках Программы субсидирования процентной ставки\n08.08.2019 serdalo@yandex.ru 0\nУшел со сцены навсегда\n31.08.2018 serdalo@yandex.ru 0


Австри -- Нохчий Австрера арабахарна дуьхьал митинг, Вена, 27Гезг2012\n„Цуо тхан берашна а, тхуна массарна беш болу тIеIаткъам дукхе дукха боккха бу. Тренинг ечу хенахь иза тергал вича, гуш хуьлу, цуо шеца Iамалуш а, къахьоьгуш а болчарна мел чIогIа мотиваци йо, цуьнан спортах мел самукъадолу, иза мел похIма долуш кIант ву бохург! Иштта хила Iамадо цуо тхан клубе оьхуш долу бераш а“, - элира Юнадин тренеро.\n„Сан манданто гайтина, ша мел интеграцина кийча ву а, ша кху махкана мел пайдехь хила йиш ю а. Сугаипов Юнади, шеко а йоцуш, доккха совгIат ду Австрина, и санна болу нах иштта атта дIасакхуьйсуш ца хуьлу“, - элира цуо.\nНохчийн мухIажирана тIехIиттина меттигера бахархой


Журналист а вац Нохчийчохь маьрша\nКху деношкахь кхаа шарна набахте хьажийна журналист Гериев Жалавди. Стенна? Жоп лаха догIу цо ша болхбечу «Кавказан Узел» газетехь яздеш хиллачуьнца. Аьлча а, ца яздеш хиллачуьнца – Нохчийчохь х1оьттинчу хьоло ша хастамбан декхаре вечу куьйгалхошна суждане ихина вацарца. ХIинца иза гIелонах хьалхаваккха камаIарш туьйсу адвокато а, бакъоларъечу хьукматаша а.\nАлссам нохчийн журналистийн аьзнаш хезар ду вайна. Амма бакъо яц Маршо Радион аьзнийн дай я цIарца бийца а, я церан аьзнаш ца хуьйцуш, ма-дарра даржо а. Бина иштта барт а болуш, резахилла уьш шайх а, шаьш санначу, кхечу, доьналла долчу нохчийн журналистийн а мотт стенна сецна, я стенна кхиберш еккъа цхьана Iедалан экъане бирзина, дийца.\nЮьхьанца дериг дийца резахиллачу цхьана къамелхочун дехар. Хаийта, боху цо, уггаре хьалха хIара: «Нохчийчуьра хаамийн гIирсийн куьйгалхой перспектива йолчу журналистех кхоьру. Соьга сайга масситтаза аьлла директорша, редакторша, шайна ца лаьа хьо балха дIаэца, хьуна шайгара гIант деза».\nИштта хIара а даржор дехна оццу къамелхочо: «Доцчу бахьанийца балхара вохаво журналист. Масала, мехкан да ван везаче схьа а кхачале, цхьана хьостанан корреспондент гIента охьахиина журналисташ гулбинчохь, ког лозуш, ткъа цунна коллегас мотт тоьхна, хьаькамо иза балхара йохийна».\nКъамелхочо ала тIедожийна Маршо Радиона кхин а. Цуьнан дешнаш: «Хьал кхета а деш, ситуаци лан а ца ловш, амма Iедална луъучу кепехь болхбар бен а ца дуьсурш бу, цара шаьш бакъдерг ца дуьйцийла а хууш бо и болх».\n...КхидIа къамелхочо ехира махкахь тоьллачех хилла, амма хIинца харцонехьа бевлла аьлла шена хетачу коллегийн цIерш. Царех цхьаннан цIахь ловзаргахь хилира ша, кхийтира цомгуш йолу нана а, доьзал а дIатекхориг иза цхьаъ вуйла, цундела цунна а ца буьллу ша бехк, бохура Маршо Радионе къамелхочо.\nХьалхара журналист: « Яздинарг, кхеташ ду, редакторо толлу, хедадо. Хьаькамаш хесто бакъо ю хьайна ма-торру. Амма хьо нехан лазамаш бийца воьлча, хала ду болх бан. Политика хьаян муххале вац маьрша. Реза вацахь, мукъа ву балхах. Хьуна дIаваха дагадеана а далале карор ву хьан метта иттех».\nЙозанца, газетца, журналца балаболучу муьлххачу а нохчочунна а, нохчо воцчунна а евзаш ю кху журналистан цIе. Дешан маршонах, дешан бакъонах, яздича хийцалучух а лаьцна иштта хилара тхан къамел.\nШолгIа журналист: «Маршо-м муххале а яцара. Цхьаъ цхьаьнхьа вадийна аьлча, тхо зIене довлу гергарчаьрца. Цара тхоьга дехарш до, дитахьара шаьш, ма дийцахьара, олий. Кхерам бу нахехь, массаьргахь а бу кхерам. Вуно хала ду болхбан. Ахь бакъдерг дийцича, хьуна хьайна иза бале долу, хьан гергарчарна а бо ахь хьайн бакъдолчуьнца бала».\nНохчийчохь цхьа а ирс-аьтто, я болхбан некъ ца карийна, махкара бевддачех ву рогIера къамелхо. Цуьнгахь похIма дуйла, журналистикан лаккхара ирхенаш яха кхетам а, таро а, хаарш а долуш иза вуйла нохчийн прессех дог лозучарна масарна а хаа, кхиберш а санна, цIарца вайн вуьйцийла дацахь а. Иза гIиртина къомана пайде хила, амма ца витина.\nКхоалгIа журналист: «Со Нохчийчохь газета делла а гIиртина, телевидени йилла а гIиртина. Соньга хIетахьлерчу министро аьлларг дара, ца оьшу цхьа а хIума хьоьгара. …Сан дукха совгIаташ ду даьхна сайн балха тIехь, амма махкахь со санна маьрша журналисташ ца оьшу. Цундела со махках а ваьлла, со волучохь, массеран а ларам болуш, болхбеш ву».\nКхо некъ бу Нохчийчуьрчу журналистна хьалха: Iедална, аьлча а, цуьнан дайшна болхбан, ца беш чохь саца, я махках а ваьлла журналистикехь кхидIа аьтто леха. КхjалгIа некъ къастийначех ю махкахь вуно дика евзаш йолу хIара журналист а. Ца мегира цунна шен кхетам, шен мехаллаш охьа а ехкина, ша харц лоручу ларах дIакхета. Цундела иза Соьлж-ГIалина геннахь ю. Цунна иштта го махкарчу журналистикера хьал.\nВоьалг1а журналист: «Iуьйранна балха а боьлхий, нахаца юкъарлонаш а леладой, уьш Iехош, аьшпаш а буьттий, чубоьлху журналисташ бу сан коллегаш хилларш. Эхь данне а дац. Сан юкъарло хуьлийла а дац ишттачу нахаца. Шайн аьтто хилчхьана, нахах хIуъа а нисделча а бен-башха дац иштачу «журналисташна».\nКхин цхьа агIо а ю йийца хьакъдолуш. Муха тIеоьцу журналист иштта схьаэцначу нохчочо. Иза мел ваьхьа журналисте дагара дийца? Къамелехь ву Европехь болхбен коллега. Цо ло хеттаршна жоьпаш.\nПхьоьалгIа журналист: «Со Европехь бехачу нохчашца болх беш хуьлу дукха хьолехь. Къамел дIаяздар-м цхьаъ ду, хьо видео яккха воллий, шаьш дIаязбан воллий хиича, бовду массо а. Стенах кхоьру, аш дуьйцург цхьана а кепехь хьаькамех хьакхалуш а ца хилча ахь аьлча, жоп ло, ца го хьуна Кадыровс Европерчу нохчашна туьйсу кхерамаш, тхан-м цIахь гергарнаш буй! Вуно хала ду нахаца болхбан, кхоьруш ву журналистах массо а».\nИштта ду Маршо Радион Нохчийчьурчу а, ца бевлла махкахбевллачу а журналисташца хилла къамелаш. Тема йисте йохьуш, ойлане даккха тору хIара хаттар: юй тахана нохчийн журналистика, хьакъ долу журналистика, бакъдерг гойту, дуьйцу, язден журналистика?\nЦунна жоп а долуьйту оха Нохчийчохь телевиденехь болх а бина, кхидIа шена и тайпа болх хьайча, Европе ваха дIавахначу нохчийн журналисте. Цуьнаy къамел жамI деш нисделира кху вайн доццачу къамелан.\nЯлхалгIа журналист: «Нохчийн журнализм, журналистика - уьш янне а йоцуш ю. Iедална мотт хьоькхучу журналистиках олийла дац иза журналистика ю - иза еккъа пропаганда ю. Нохчийн журналистика яц. Амма хенан йохалла, эшначу муьрехь меттахIоттаялур ю, нагахь санна болх бойла доцуш бисинчу журналисташа шайн корматалла а Iалашъяхь, доьналлица а уьш бисахь».\nНохчийчохь я шех паччахь бохуьйтучу куьйгалхочух а ца тешаш, цунах дозалла а ца деш, ур-атталла, адамаша эзар шо хьалха санна, «паччахь» цунах баха а ца лууш бехачу нохчийн журналисташна иштта хета, го махкарчу хаамийн гIирсашкара а, цигахь болх бечу журналисташкара а хьал.


Соьлж-ГIала сийлалле яккха догΙу, чΙагΙдо нохчийн парламенто\nНохчийчоь -- ТIамо йохийна Соьлж-ГIала, 25Деч1995\nНохчийн парламент хьалханча а йолуш, юха а дийца даьккхина махкахь Соьлж-гIала керлачу дарже яккхар, аьлча а, цунна «ТIеман сийлаллин гIала» цIе тиллийтар. Цу хьокъехь, хIинца дуьххьала а доцуш, нохчийн парламенто рогIера дехар хьажийна Оьрсийчоьнан президенте.\n«Кхин хIумма а ца хилча а,- яздо депутаташа,- марсабаьлла боьдуш Сийлахь Даймехкан тIом а болуш, 1942-шеран чиллана беттан 6-чу дийнахь Соьлж-гIалин мехкадаьттан заводана Къинхьегаман ЦIе байракх орден яларо тоьшалла до соьлжа-гIалахоша гайтинчу хьуьнарийн а, турпалаллин а.\nХууш ма-хиллара, иза дуккхаза а билгалдаьхна тIеман историкаша-говзанчаша а, Гитлеран Германица тIом боьдучу шерашкахь, пачхьалкхан 90 % кеманаш Соьлжа-гIалин мехкадаьттах дохучу сурсаташ тIехь болх беш хилла", - боху кехато.\nНохчийн парламенто толаман де тIекхача герга долуш Москох хьажийначу кехат-дехарехь иштта яздина ду кхин дIа. «100 эзар сов соьлжа-гIалахоша а, кIошташкарчу бахархоша а къахьегна цу халачу хенахь, мостагI тIе ца кхачийта гIалин го чIагIбеш, цуьнга еза техниках пайда ца эцийта, Теркаца кIорга саьнгарш охкуш. Цул сов ала догIу, цу луьрчу тIамехь вайнехан 40 эзар сов векало дакъалаьцна хиларх а. Нохчийн коьртачу шахьарна "ТIеман Сийлаллин гIала" аьлла цIе ялар, тхуна хетарехь, хIетахь махкахоша хьегначу къина а, гайтинчу хьуьнарийн а нийса мах хадор хир ду».\nЦу кепара хьажам болуш бу нохчийн парламентан декъашхой. Вуьшта аьлча, и кехат тидаме эцар, я тергамза дитар – цхьаъ дар тIедоьжна Кремлана. Ала дашна, Нохчийчохь хIинца дуьххьала хIоттош дац Оьрсийчоьнан президентана хьалха и тайпа хаттар, бакъду, юкъараллехь Iора а доккхуш, жоп делла дац хIинццалц схьа.\nДелахь а тIеман истори кIорггера зе а зийна, юххера евзаш болчу цхьаболчу историкашна хетарехь, цу тайпанчу сийлаллин дарже кхачо хьакъйолчех ю Соьлжа-гIала. Иштачех ву Теркйист кIоштера историк Юсупов Руслан. Цу кепара совгIат дала догIий-те Соьлжа-гIалина, аьлла, хаьттича цо элира:\n« И хIун къамел ду? 1942-чу шарахь Гитлеран шен кхеташонехь аьлла ду-кх, массарна а хаа а хууш. Исторехь яздина ду-кха и. Хьалхара алашо Соьлж-гIалин мехкадаьтта схьадаккхар, шолгIаниг - Баку, тIаккха СССР гола хIоттор ю, аьлла.\n1942 –чу шарахь августехь Новр кIоштан Ищерина а, Мундар-юьртана а гергахь хилла дуьххьала тIематасадалар. Ас чIогIа истори кегийна оцу хенах. Сехьа бовла гIиртина немцой. Цу хенахь боьдуш Сталинградехь тIом бу. Нагахь санна кхузара бахархой ледара хиллехь, хIун хуьлу хууш а ца хилла. Кхузаш дуьххьала чекхбовла гIерташ хилла. Массара а герз кара-м ца эцна, амма гIалахь мел верг, махкахь мел вверг ара а ваьлла, дуьхьало йина мостагIчунна».\nСоьца къамел деш волу историк Юсупов Руслан тешна ву, нагахь санна Соьлж-ГIалин мехкадаьтта немцойн карадаханехь, тIеман жамIаш нисса бIостанехьа хийцалур дара аьлла.\nЮсупов: «Нагахь санна 42-чу шарахь мехкадаьтта церан карадаханехь, Сталинградан тIеман а кхин чаккхе хир яра. Немцой Уралехула дIабахна а хир бара. ЙогIу бохург дан а дац. Дукха хан яра и яла езаш йолу. Ца луш стенна латтийна? Нохчий мостагIий а хилла, обаргаш а хилла, берзалой а, акхарой а хилла, бохуш, цхьацца ярлыкаш тIе а оьхкина, пал лелийна… сийна цIарх къам дага а дина, ткъа нах эзарнашкахь белла, мехкадаьтта Iалашдеш, цIерш йойуш.\nЙогIу бохург дан а дац. Сайн ницкъ кхаьчча, ас дашо седа лур бара ГIалина. Нохчий, оьрсий, эрмалой, жуьткий - массо цхьабосса дIа а хIоьттина, ларйина ГIала а, цуьнан хьал-бахам а. Истори хаа ма хаьа вайна. И елча, къоман а, мехкан а ларам бар санна хIума хир ду-кх».\nДерзош аьлча, рогIера кехат дIакхаьчна президенте, амма хууш дац цуьнан жамI муха хир ду. Цхьаболчу тергамхоша билгал ма-даккхара, хIинццалц схьа нохчийн парламенто Москоха кхехьийтина цхьамогIа дехар-леткъамаш санна, тIаьхьало йоцуш диса сахьт дац рогIера кехат а.


Динул-Ислам - Хаттаршна жоьпаш - Ламаз деш волуш тIадам балар хаалахь, йа ламаз динчул тIаьхьа цуьнан билгало карайахь, ламаз кхочуш хуьлий?\nАссаламу Iалайкум! Сан хаттар дара иштта, могшаллах доьзна долуш: ламаз деш дlахIоьттина волуш, хаалуш ламаз оьцуш йинчу цlанонах тlунона тlадам балар хаалахь, ле кхоно чухула юхучу бедар тlехь цу тlунона билгало елахь, и ламаз кхочуш хуьлий? Бехк ца биллар доьху ас оцу кепар хаттар дарна.\nБехке хIума дац оьшург хаттар, йа иэхье хIума а дац.\n1) Нагахь санна хьо ламаз деш волчу хенахь и тIуналла араялар хьуна билггал хаалахь – и ламаз кхочуш хуьлуш дац, хIунда аьлча и тIадам ба́ларца хьан ламаз карара до́лу, ткъа ламаз даран биллам бу ламаз карахь хилар. Цундела, ламаз деш волчу хенахь бехке меттера тIадам ба́ларца доьхна долу ламаз юха дан деза, нагахь санна иза парз ламаз делахь.\n2) Ламаз дина ваьллачул тIаьхьа хьайн бедар тIехь хьуна тIуналлин билгало карийнехь, тIаккха хенан барамца и тIуналла ахь ламаз динчул тIаьхьа араяьлла хила йиш йолуш елахь, хьан ламаз нийса лоруш ду.\nФикъхIехь цхьа бакъо ю: нагахь санна хилла долчу хIуманан билггал хан хууш яцахь, цунна уггар герга йолчу хенахь хилла хуьлуьуйту и хIума. И бохург хIун ду аьлча: хьуна карийна йолу тIуналла хьо ламаз деш волуш араяьлла хила а йиш ю, ахь ламаз динчул тIаьхьа араяьлла хила а йиш ю. Билггал иза маца араяьлла хьуна хууш дац. Цундела, хьуна и тIуналла араялар ламаз динчул тIаьхьа билгалдаьлла хилча, цунна уггар герга йолчу хенахь араяьлла хуьлуьйту вай иза, ткъа и хан хьо ламаз деш воцу хан ю. Цундела, и хьан ламаз кхочуш хуьлуш ду.\nДика хуург сийлахь-цIена волу АллахI ву!


Дуьненна гобаккха дагахь ву Муса\nНохчийчоь -- Делтапланна тlехь дуьненна го таса лууш ву Садулаев Муса, Соьлж-гlала, 27Гlа12\nДукха нах хир бац, шаьш жималлехь сатийсинарг кхочуш хилла. Ткъа кхочуш хилла бераллера аьрха лаам Терйистерчу Горагорскехь хьалакхиинчу Садулаев Мусан. Цо моторца стигалдолу дельтаплан эцна, ша даима а кема лело лууш ваьхна хиларе терра. Цунах юьртахоша букъ тΙехьа «тамаше стаг» олу. Амма Мусан дог-м ду кхин а гена стигал кхийдаш...\n«От винта»! ( Кеман новкъа доккхуш ден буьйр, оьрсийн маттахь)\nОцу дешнашца хIаваэ гIаьттира, Маршо Радион корреспондент тIехь волу, Садулаев Мусас урхалла ден мотодельтаплан. Масех минот ялале 200 метр лакха хьалаайделира иза. 15-х минот яьлча лаьттахь цунна биллинчу некъа тIе охьахиира.\nАла догIу, хийла сан дIасавахар нисделла кема а ца хиина ишшта кIеда охьа. Дельтаплан лаьтта доьссича, некъа тIехь машенаш а сецийна, лаьтташ бара нах, "хIун ду, мила ду" хаа лууш.\nИшшта хIораза а хуьлу. Ша цунах воьлла, боху Мусас. Нахана хIинца а инзаре хета хIаваэхь сел жима кема гича. ХIаваъкеманашца болу дагалецамаш башха дика а бац вайнехан - дагахь лаьтта, махка тIе бомбанаш етта бен, кеманаш лелла а доцу мур.\nСадулаев Мусана дукха жима волчу хенахь дуьйна лаьаара хIаваъкеман пилот хила. ХIинца, жима далахь а, шен долахь ду цуьнан иза. Маршо Радиога дийцира цо шен хоббех лаьцна.\nСадулаев: «Жима волуш тIемавала аьттонаш боцуш Iийна со. Ши шо герга хан ю ас хIара кема эцна. ХIетахь дуьйна карадерзош ву.\nМР: Нохчийчохь мелла а инзаре хета хIара тайпа кема. Нах тIеоьхий хьуна? Хоьттий кхунах лаьцна?\nСадулаев: «Нах чIогIа цец а буьйлу, тIемабовла кхера а кхоьру, амма, тIемабевллачул тIаьхьа, бакхий бийна а ца бовлу. Нохчийчохь гуттара а инзаре ду тIемавалар а, шен долахь, жима далахь а, кема хиларта. Оьрсийчохь а дукха дац хIара тайпа кеманаш».\nМР: Ткъа мел кхераме дуй хIара кема?\nСадулаев: «Кхераме-м вилспет а ма юй. Вайна ма хаъара, хIора дийнахь аьлча санна, машенаш тIехь нехан баларш хуьлу. Машенашка даьккхича, кеманаш тIехь бохамаш кIезиг хуьлу. Делахь а, машенаш тIехь лела ца кхоьру нах, ткъа, кеманца тIемабовла кхоьру".\nМР: ХIуна хIун ло кеманца хьо тIемавийларо?\nСадулаев: «ХIаваэ со хьала моссаза волу, сан беран санна, самукъдолу. ХIоразза ас иза лелоран корматалла хьалакхайоккху. Цунах воккхавийна а ца волу со.\nХIара кема ас дорах долундела эцна. Ткъа суна дезарг-м кхин ду. Цхьаболчарна-м иза беракема ду а моьттур ду. Амма иза ишшта дац. Автожир я гироплан а олу цунах. Цу тIехь суна лаьа дуьненна гобаккха. Оцу кеман тIехь цхьана стага дина дац иза. Нагахь санна, сан аьтто хилахь, со дуьххьарлера стаг хир ву.\n...20-х сов пачхьалкхехула 42 эзар километр чекхвала дезар ду. Вайн нохчашна хир ю и рекорд, нагахь сан лаам кхочуш хилахь. И «нохчийн лар» йита дагахь ву-кх со жимачу авиацехь».\nЖимачу авиацехь «нохчийн лар» йита гIертачу Садулаев Мусан дуьненна гобаккхар тахана-кхана аьлла хир ду аьлла дац. Иза кхочуш хила дукха хIума оьшу. Амма коьртаниг - 46 шо долчу Мусана хетарехь, хIаваэ хьалавала ца кхерар а, хьалха Iалашо хIоттор а ду. Ткъа важадерг-м хиндолу хIума ду, аьлла тешна ву иза.


Европерчу чоьхьарчу гIуллакхийн министраша дийцарш долийна, Навальныйца доьзна Оьрсийчоьнна санкцеш тохар\nЕвробертан пачхьалкхийн арахьарчу гIуллакхийн министраша Брюсселехь оршот дийнахь хиллачу цхьанакхетарехь дийцарш долийна, оппозицин политик Навальный Алексей колоне хьажорна тIехула Оьрсийчоьнна дуьхьал баха леринчу барамех. Навальныйна Iедал тIаьхьа далар политикан бух болуш ду аьлла хета Евроберта юкъайогIучу пачхьалкхашна. Цара кхайкхам бира, Навальный маьршаваккха аьлла, амма Кремло тIехтесира церан тIедиллар.\nСвобода оьрсийн сервисан корреспонденто бинчу хаамца, тахана министрийн барт хила тарло, Оьрсийчоьнна дуьхьал шуьйра санкцеш яха еза аьлла. Цул тIаьхьа санкцийн тептарш хIиттон буьйлалур бу уьш. Зазадокху-батахь къаьстар ду, санкцеш хьенах хьакхало а, муьлхачу барамашкахь ю а.\nНавальныйца доьзначу гIуллакхна тIехула санкцеш дуьхьал ца яьхча евр яц аьлла, хьесап дира иштта цхьа могIа Евбертан пачхьалкхашкарчу, шайлахь Люксембург а, Австри а йолуш, арахьарчу гIуллакхийн министраша а.


Airbus A320 некъахойн кема доьхна Францерчу Алпашкахь\nЗазадоккху-бутт 24, 2015\nФранцерчу Алпашкахь охьадоьжна Airbus A320 олуш долу Germanwings компанин некъахойн кема. Иза хилла Барселонера Дюсселдорфе доьдуш. Цу кеманна тIехь хилла 144 некъахо а, 6 кеманхо а.\nФранцин Iедалша бинчу хаамца, царах дийна висина стаг волчух тера дац. Чудеанчу лайнеран дакъош карийна Барселоннет олучу кIоштахь. Цу метте хьовсийна леррина гIо-орцан тобанаш. Францин транспортан министралло бинчу хаамца, кема дохале бохам хуьлуш хиларан сигнал елла хилла пилоташа.\nФранцин президенто Олланд Франсуас бинчу хаамца, доьхначу кеманна тIехь хилла Германера а, Испанера а некъахой. Туркой а хила мегаш бу беллачарна юкъахь.\nКема дохаран бахьана цкъачунна хууш дац. Германин канцлеро Меркел Ангелас а, Испанин премьер-министро Рахой Марианос а дIахьедар дина, шаьш дегнаш доьхна ду хилларг бахьана долуш аьлла.


ГIалгIайчуьра 29 вахархочунна 882 эзар евро ахча кхачо сацам бина ЕСПЧ-но\nЗазадоккху-бутт 02, 2022\nГIалгIайчуьра 29 вахархо Iазапехь латторна, адамалла йоцуш, сийсазвеш хьийзорна, церан маршонан бакъонаш хьешарна чуделлачу вовшахтоьхначу арзанна тIехула сацам бина Европан адамийн бакъонашкахула йолчу кхело. Царна кхачийначу ахчанан барам вовшахтоьхча 882 эзар евро бу.\nБакъонашларъяран "Мемориал" центро (Оьрсийчохь арахьара агент лерина ю, амма центр сацамна реза яц – ред.) дуьйцу, талламехь кхо гIуллакх дара вовшахтоьхна, царна чохь дуьйцу зуламаш 2007 – 2008 шерашкахь хилла ду.\nХьалхара гIуллакх чуделла хилла ГIалгIайчуьра юкъараллин "МАШР" кхолламан декъашхо Цечоев Зураб лачкъийна вигира шен Троицкая-эвларчу хIусамера. Меттигерчу ФСБ-н ларми чохь пхеа сахьтехь етташ, садукъош, сийсазварца кхерамаш туьйсуш, хьийзийнера иза, ФСБ-н белхахойн цIерш Ingushetia.org сайте яхьийтарна къера хила, бохуш, иштта, юкъараллин жигаралла тесна а йитий республикера дIавахар тIедожийнера цунна.\nЦул тIаьхьа Цечоев дIахийцира, шена йина чевнаш дIаязъяйтира цо, бехктакхаман гIуллакх долийра цуьнан орзанна тIехула, амма таллам кхоччуш бацара. Масала, Цечоев хьийзийначу ларми чу хьажа а ца вахара талламхо, ца йийхира камераша дIаязйина видеош а.\nШолгIачу гIуллакхна тIехулар арз диначех шиъ Сурхаха-эвлара вахархо - ши шича ву, цу шинна цхьатерра цIераш ю - Аушев Мохьмад.\nДуьххьарниг ФСБ-н белхахоша, цуьнан хIусамна герзаш а диттина, коьртах Iаьржа тIоьрмаг бихкина, дIавигира, хетарехь, Къилбаседа ХIирийчуьра ФСБ-н декъе. Цигахь цунна етташ, тоькаца Iазап латтош, хьалауллуш, тIаьхьо хьуьнха а вигина, даьккхинчу ор чу а воьллина, вуьйр ву, бохуш кхерамаш тийсинера. Иштта цуьнга куьг яздайтира ФСБ-ца юкъаметтиг латтон, тIаккха маьршаваьккхира. Аушевн аьтто ца белира царна дуьхьала бехктакхаман гIуллакх доладайта.\nКхо бутт баьлча такси чохь вогIучу юкъанна и ший а дIалецира Соьлжа-ГIалина йистерчу постехь. ТIаьхьо гучуделира и шиъ машенахь Урус-Мартанан кIоштан ГIойтIара ОВД дIавигина хилар. Цигахь царна буйнаш, мийраш, тоьпан мукъ биттинера, церан кехаташ дагийнера, кхин царах дан хIума дац, аьлла.\nКхин дIа АушевгIар оццу ФСБ-н белхахошна кара дIабелира, цара уьш Iазапехь латтийра дуьххьара дIалоцуш. Хьалхарчунна цара тоькаца Iазап дира, шайца юкъаметтиг ца лелорна бекхам бу хIара, бохуш. АушевгIара ши де хан яьккхира кораш доцуш, мукадехкаш хьийза, пенош тIехь цIийн ларш йолу шийла ларми чохь. Царна хIоразза а еттара, кхерамаш туьйсура, царна кхечу камераш чуьра маьхьарш хезара. ТIаьхьо дIахийцира уьш.\nУьш Iазапехь латтийначарна дуьхьал айдина бехктакхаман гIуллакх сацийра кхоччуш таллам а ца беш.\nКхолгIа латкъам – Iели-Юьртарчу 26 вахархочуьнгара бу. Нуьцкъахоша бахарехь, 2007-чу шеран Товбецан-беттан 27-хь ФСБ-н тIелеттарш боьвдда оцу юьрта дIалечкъинера. ШолгIачу дийнахь, бронетраспортераш, номераш йоцу Газелаш тIехь юьрта баьхкинчу тIемалоша нехан хIусамаш чу а лелхаш, бахархошна буйнаш, мийраш, тоьпан макъарш диттира. Арз чуделлачара бахарехь, верриг зен хилларг вара 30 стаг, царлахь зударий, кегий бераш, къаной а болуш, 19 стаг Несаран дарбанан цIийне вига дийзира, ткъа шиъ – Москва.\nЗен хиллачеран латкъамна тIехула бекхтакхаман гIуллакх айдира, Iели-Юьртахь "спецоперци" йина хилар а тIечIагIдира, аммма бехкечеран цIераш ца ехира, йа жоьпе ца озийра.\nЕСПЧ-не арз диначарна гIо деш бу бакъонашларъяран "Мемориал" центран юристаш а, цаьрца цхьаьна гIуллакх деш болу адвокаташ а, Европан адамийн бакъонаш ларъяран центран юристаш а.\n2021-чу шеран ГIадужу-баттахь ЕСПЧ-но масийтта сацам бира ГIалгIайчуьра латкъамхошкахьа, царлахь бара 2014-чу шарахь ФСБ-н белхахоша вийначу Плиево эвлара вахархочун Куриев Муслиман нана, иштта 2010-чу шарахь герз диттина вийначу Цечоев Гиланин доьзал а.\n2010-чу шарахь Дагестанехь вайначу ГIалгIайчуьрчу вахархочуьнца Хутиев Мухьаммадца доьзна, "Хутиев а, кхинберш а Оьрсийчоьнна дуьхьал" гIуллакхан хьокъехь Европерчу адамийн бакъонашкахула йолчу кхело (ЕСПЧ) шаьш бина сацам бовзийтира. Хутиев лачкъорах а, цул тIаьхьа иза вийна хила магарх а, иштта кхачо йоллуш зулам теллина цахиларх а жоьпалла Оьрсийчоьнна тIехь ду аьлла, билгалдаьккхина кхелахоша.


World News in Chechen — новости за 3 января 2020 года от 123ru.net\nКхушара ХьаьжцIа баха луучаьргара кехаташ схьаэца долийна Нохчийчохь\nОьрсийчуьрчу зудчунна кхетта коронавирус\nМаршо Радион тIаьххьара керланаш (01.03.2020)\nУгаре деза ду Соьлж-ГIалахь хIоттийна Керлачу Шеран база – 26 миллион сом\nКъилбаседа Кавказехь Керлачу Шарна хIиттийначу базанех уггаре дезаниг ду Соьлж-ГIалин юккъе хIоттийнарг – цунах даьлла 26 миллион сом. Пачхьалкхан урхаллаша ахча дайар гойтучу сайт тIе а тевжаш, и хаам баржийна «Акценташ» цIе йолчу аналитикан центран портало. Массарел а дукха ахча базанех делла Нохчийчоьно, ГIалгIайчоьно, ГIебарта-Балкхаройчоьно, Ставропол-махко. Миллион соьмал сов базанах мах белларш ю 9 гIала, шайлахь Несара а, Магас а йолуш. Краснодарерчу Сочехь а, коьртачу шахьарахь Краснодарехь а эцначу базанех делла 3,5-4 миллион. Читать дальше...\nНохчо лаьцна «Чермен» постехь\n36 шо долу Нохчийчоьнан вахархо лаьцна полисхоша ХIирийчу боьдучу новкъа тIерачу «Чермен» шех олучу федералан хан постехь, хаамбина тахана Оьрсийчоьнан чоьхьарчу гIуллакхийн министраллин Къилбаседа Кавказерчу урхаллин пресс-гIоьнчалло. Цо дийцарехь, низамхоша зуьйш сацийна ночочун машен, гучудаьлла иза ядийна хилар а, ГIезалойн махкахь лохуш хилар а. ХIирийчуьрчу Пригородни кIоштарчу полицин каравелла лаьцнарг.\nТуркойчоьнан Сийлахь-Йоккхачу къоман кхеташоно еарийдийнахь къобалдина Либе эскарш дохуьйту низам. Депутаташа кхаьжнаш тосуш тергамбира "ХIуьрриет" газето. Оьрсийчоьно оцу махкахь агIолаьцначу инарлин ХIафтар Халифин тIемалошна дуьхьалхIуьттур ду туркойн эскарш. "Созджу" газето бахарехь, Дуьненаюкъарчу Цхьаьнакхеттачу Къаьмнийн организацино къобалъечу Либин Къоман Бертан Iедалан ницкъашкара эскархой Iамор бу туркойн говзанчаша. Прессо дийцарехь, Либе кеманашна дуьхьалоен тIеман гIирс хьажо а дагахь ю Туркойчоь. Читать дальше...\nНикотин лоьху Нохчийчохь полицино а, наркотикашца къовсам латточу урхалло а\nКерла шо тIехIуттушехь дIайолийна Нохчийчуьрчу полицино а, наркотикашца къовсам латточу урхалло ашаьш юкъахь дIахьочу рейдин керла кеп – никотин шайца долу коьчалш базар ечаьргара дIалехьор. Оцу хьокъехь хаам баржийна юхкучу сурсаташна тIехьожучу хьукматан (Роспотребнадзоран) махкарчу урхалло. Еарийдийнахь, оцу хьукматан пресс-гIоьнчалло бахарехь, туьканаш, базарш талла арабевллачу полисхошна карийна никотин шайца долу 112 юхку хIума – насвай, снюс. Уьш нахера дIаяьхна, кхеле хьажийна бехктакхаман 6 материал.\n«Исламан революцин гIаролхоша» арахьа дIахьочу тIеман барамех жоп лучу «Къудс» декъан буьйранча, инарла Сулеймани Кассем вийна пIераскана, БагIдадан аэропортехь Iамеркан Цхьаьнатоьхначу Штатийн кеманашца дIаяьхьначу операцехь. Хилам уггаре хьалха бовзийтинарг ю Иракъан пачхьалкхан телегойтийла. Пентагоно а ца лечкъадо тIеман бараман да ша хилар - президентан Трампан омрица дIабаьхьина иза, аьлла Iамеркан Цхьаьнатоьхначу Штатийн эскарийн векало. Сулейманица цхьаьна вийна ТехIерано гергарло лелочу... Читать дальше...


Нохчийчоьнан парламентан спикерца Даудов Мохьмадца хиллачу цхьаьнакхетарехь, Москвахь полисхошна дуьхьал тийсавеллачу Джумаев Сайд-Мухьаммадан дехоша дIахьедина, иза цкъа а гина а вац, дуьненчохь вуйла а ца хаьара шайна аьлла.\n"ХIинца сайна иза гайтича, суна вевзар вацар-кх иза. Иза винчул тIаьхьа шозза бен гина вац суна, хIинца цуьнан 20-21 шо делахь а. Нанас хьалакхиина ву иза, сан вешица дIакъаьстинчул тIаьхьа", - аьлла девашас Джумаев Абубакара. Сайд-Мухьаммадан шичас, шена иза вуйла хиина а дац боху.\nНагахь санна, и кIант шен нахаца уьйраш йолуш хиллехь, оппозиционеран Навальный Алексейн некъа тIе ваьлла хир вацара иза, боху Даудовс. Иштта, спикерна хетарехь, нохчий цкъа а ца лела митингашка, шаьш реза доцург юьхьа дуьххьал дIаолу цара.\n20 шо долчу Джумаевн да-нана дIасакъаьстина хилла, иза жима волуш. Нанас, ГIалгIайчуьрчу Мархиева Лизас, хьалакхиина ву иза, яздо ресурсо.\nМаршо Радионо яздира, кху беттан 23-чохь Москвахь Навальный дIахецар тIедожош хIоттийначу митингехь омонхошна дуьхьало ярх Джумаев Сайд-Мухьаммада. Видео интернетехула яьржинчул тIаьхьа полицино лехамашка веллера иза.\nIедалшкара пурба а доцуш, хIоттийначу акцехь полисхошна тIе куьйгаш даьхьна аьлла, бехкзуламан гIуллакх диллина Джумаевна дуьхьал.\nФейсбукан агIонехь петици яржийна нохчаша, Джумаев бехке вац, иза маьршаваккхар тIедожош.


Сайгак — Википеди\nНохчийн маттахь Сайгак (оьрс. Сайгак) — олу. Сайгак адамаш дӀакхочучу меттера хӀаллакьеш ю. Оханаш дечохь, тракторш, комбайнаш лелочохь сайгакаш хуьлуш яц. ХӀинцачул 150 шо хьалха Польшехь а, Манголехь а хилла сайгакаш. Адамаш тӀаьхьара дӀа ца довлу царна. Жижиг, цӀокарчий хилла ца Ӏеш, чӀурамах терра ах сирла маӀаш яра адамашна пайдехь. Китайн лоьрийн дарбанашкахь пайдехь лоруш ю уьш.\nУкраинехь тӀаьххьара сайгак 1940-шарахь йийна бохуш ду. Юккъерчу Азин дазонашкахь а, Казахстанан цхьайоьлчу меттигашкахь а дуккху а хилла уьш.Ткъа хӀинца Европехь уьш йисна а яц. Азехь а тохарачул кӀезиг йисна.\nАдамаша кера ерзора йолчу, хи доцчу аренашкахь хуьлуш яра сайгакаш. Царна тӀе кхача атта дацара. Цундела дукха ца хуьлура царна тӀаьхьа бовла хьуьнар долуш таллархой. Амма бай-латтанаш охуш, баха охьахуьйтуш адамаш герга гӀиртина царна. Адамаш герга мел кхечи гатто хилла сайгакашна. Царга таллар дихкина ца хиллехь кхин ткъех шо даьлчи наггахь бен карор яцара сайгак. Царна таллар дехкаро аьтту бина уьш дебийта. Казахстанехь сайгакийн яккхийра реманаш ю хӀинца а. Ирча хьайба бу иза. ТӀедаьлла ирча теран-дукъ ду цуьнан. Боьрша сайгак маӀаш хиларо жимма куьце ялайо. Ткъа, сте сайгак маӀаш а йоцуш ирча корта болуш ю. Мара лакхарчу балдех тӀехбаьлла бу цуьнан. Ежачу хенахь мара хьалахабабо цо. БӀаьра са а, лергийн само а дика ю цуьнан. Хьожанца а къастало цхьацца хьелаш. Бакъду, таллархойн кхерамах кӀелхьара йовлийла дацара церан ларъелчи а, евдича а.\nСайгак лаьмнашка а, хьаннашка а йоьдуш яц. Бакъду, Ӏаламан хьелашка хьаьжжина хуьйцу цо меттигаш. Цанаш дика йолчу меттехьа дӀагӀурту сайгакаш. Сайгако хи молуш гина стаг вац. Цхьа а тӀадам хи доцчу меттехь еха уьш. Гурахь вовшахкхетий яккхийра реманаш хуьлу царех.\nСайгакаш кортош охьаохкадой лела. Цундела церан рема генара хьаьжчи жах тера хуьлу. Адамах я экханах бӀаьрг кхетчи дӀалелха уьш, лакха хьала а кхиссалуш. Ялх метр гена кхоссало сайгак еддайоьдучу хенахь.Говр хаьхкича тӀаьхьа ца кхуьу царна. ВорхӀ-бархӀ де бен кхачаза йолчу кӀорнина а ца кхуьу говр хаьхкича тӀаьхьа.\nМай бутт болалуш цхьаъ я шиъ кӀорни йо сайгако. Яхка кечлуш буц лекха а, луьста а йолу меттиг лоху цо, кӀорни кога яххалц кхаба а, экханах ларо а аьтто болчохь. КӀорнеш йинчу хьалхарчу деношкахь нана гена ца йолу царна. Ӏадда юьжий Ӏуьллу иза къайлехь. Сов Ӏуьйранна кӀорнеш а якхайой яжа йоьду нана. Цкъацкъа дукха гена йолий буса бен юха ца кхочу. Юхаеъчи кӀорнеш а якхайой, царна юххе охьаюьжу нана. Йина кхо-диъ де даьлчи ненаца юьйлало кӀорнеш.\nКегийра йолуш адамана кераӀема кӀорнеш. Яккхийрнаш шаьш ма-хиллара акха юьсу. Уьш кера ца Ӏема.\nБухара доьзал: Antilopinae\nХӀаллак хила герга кепаш\nIUCN 3.1 Critically Endangered : / 19832\nХьост — «https://ce.wikipedia.org/w/index.php?title=Сайгак&oldid=5571287»\nТӀаьххьара хийцам бина 2021, 14 февраль 04:52\nХӀокху агӀонна тӀаьххьара хийцамаш бина: 2021, 14 февраль, 04:52.


Астраханерчу "7 пIераска" (7 пятниц) кафе чохь иккхинчу конфликтах видеокамераша дIаязйина ролик яьржина социалан машанашкахь а, мессенджерашкахь. 26 шо долчу Дагестанерчу вахархочо йиттина цу чу еанчу шинна, хаамбина Кавказ.Реалии портало.\nВидео тIехь гучу суьртаца, духхьалчу стоьла гонах хиъначу цхьаммо бехкбоккху стоьла тIе ког баьккхинчу жимчу стаге. Цунна жоп лучу цо цуьнан месех катуху, йетта буьйлало цуьнца цхьаьна берш а, царех цхьаммо латархочун кепехь лаьтта охьатуху зуда. Видеон шозлагIчу декъа тIехь лаьттахь Iуьллучу зудчунна йетта цара мийрашца, юьхьа тIе а цхьаьна.\nАстраханан кIоштахула йолчу чоьхьарчу гIуллакхийн министраллан урхалло хаам барехь, конфликт нисъелла карарчу беттан 16-чохь. Талламан версица, Дагестанерчу цхьана вахархочо "тIехь ницкъ а беш", хулиганалла лелийна кафе чу баьхкинчу зударшна тIехь. 26 шо долу бехкехетарг лаьцна, пхеа шаре гергга хан кхачайо цунна. Зенаш динчу шиннан хьокъехь лоьрийн экспертиза йолийна, цо гойтур бу царна динчу зенийн барам.\nЦхьацца хIума къастон Iалашонца Кавказ.Реалиино динчу хеттаршна жоьпаш дала реза ца хилира Астраханан кIоштара чоьхьарчу гIуллакхийн министраллан урхалла, кхеташо ю шайн аьлла, бехказло а йина.\nЗулам дина стаг хьахош, иза схьаваьлла къам довзийтар дехка деза аьлла, Нохчийчоьнан парламенто Пачхьалкхан Думехь къадийначу лаамна гонах дийцарш дIадоьлхучу юкъанна, социалан машанашкахь йоккха резонанс гIаттийна видеоно.


Даудов Мохьмад а, Делимханов Адам а\nЦхьаммо шена вониг аьлча, ша шена тIехIутташ Iедал дац Кадыров Рамзанан, делахь а "цергашюхкучийн департамент" ю цуьнан шен долахь.\nНагахь шех хьакхалуш цхьаммо дош алахь, ша вала а волуш дуьхьал жоп луш Iедал дац Нохчийчоьнан куьйгалхочун Кадыров Рамзанан. ХIунда? Цунна шенна дика хуур ду цунах.\nАмма цхьабакъду, иза догдика хиларца доьзна дац и: дикка хан ю, Кадыров шена динарг дуьтуш вац аьлла, цIе яхна. Делахь а, дукха бу цунна уллохь маттана ира болу нах.\n1. Умаров Джамбулат, официалехь – Нохчийчоьнан къоман политикан, арахьарчу зIенийн, зорбан, информацин министр ву. Цуьнан декхарш ду: цхьаъ тIедожор, кIеда-мерза стаг аьшнашвар, дайша ма-аллара аьлча, хьакхар а хьокхуш корта баккхар.\nДукха хан йоццуш ирландхойн латархочо МакГрегор Конора Кадыров "диктатор" а, "хьекъал доцу стаг" а ву аьллера. ХIетахь дийнна кIиранчохь жоп кечдира цо.\nМаьттазчу дешнашца сийсазвира министро латархо. Ша бакъволчу лор-психиатро санна, МакГрегор синIаткъаман лазарца ву аьлла, хьесап дира цо. Ткъа ша Кадыровс дош ца хазийра.\n49 шаре ваьлла, гIеметтахIоьттинчу министро шен "хьомсарчу вешина" критика мел йинчунна дуьхьал совнахдерг а дуьйцуш, багалейо.\nХьалхо юьхьарлаьцнера Умаровс оьрсийн иллиалархо Слепаков Семен. 2018-чу шеран Дуьненаюкъара чемпионат йолалучу деношкахь Оьрсийчоьнан футболан тоба дика ловза там бара, церан тренер Кадыров Рамзан хIоттийча аьлла, илли даьккхинера Слепаковс.\nЦа тайнера нохчийн министрна цуьнан илли. "ХIордакхалла" а, "Iиттарш яр" а тарделлера цунна оцу иллин чулацамехь. Кадыровга шена гечдар дехар тIедожийра Умаровс Слепаковна.\nИшта "Яьсса хIума ю хьо" аьллера Умаровс блогерна Лебедев Артемийна. Массо а кхоьруш, амма цхьаммо а лоруш воцчу къаьркъанчех вуьстинера Лебедевс Кадыров.\n1. Даудов Мохьмад (дика вевзаш ву "Лорд" цIарца). Официалехь Нохчийчоьнан парламентан спикер ву иза. Ткъа цо кхочушбе болх: кхерамаш тийсар, мохь хьекхар, летар, Iедалхошна дуьхьал болчарна тIехь ницкъ бар.\nСтохка Iай йоккха скандал гIаьттира, Даудов Инстаграмехь шен ира хьекъал гайта гIоьртира, "Кавказан узел" агенталлан коьрта редакторца Шведов Григорийца дов оьккхуьйтуш. Оцу хаамийн гIирсо дикачу агIор ца гайтинера Кадыров.\nХIинццалц республикехь хIитточу барамашкахь а, парламентерчу гуламашкахь а ша интеллигенте, адамашца лараме - гIиллакхе стаг волуш санна шен васт гайта гIертар, доьхна дIадахара Лордан.\n"Цхьа ши "кхетаман" кIомсар схьа а яьккхина, "Шведан" мотт жимма бацбан беза", - яздинера хIетахь махкахь низамаш кхуллучу Iедалан урхаллерчу стага.\nОццу щеран Зазадоккхучу-баттахь, эхь-бехк доцуш, юьхь яьккхира Даудовс Давыденко эвларчу нехан. Шайн юьртарчу бIе шаре яьллачу йоккхачу стагна полисхоша йиттича дарбелла, арабевллачу бахархошна тIе мохь а хьекхна, гечдар дехийтира цо хIетахь а.\nТкъа кхул а хьалха хиллачу инцидентехь цIогIа диттина ца Iийра Лорд. Бакъдерг дийцича, Кадыров бахьана долуш гIаьттина дов дацара иза.\nЛурчаха гурахь Соьлжа-ГIалахь Лакхарчу кхелан куьйгалхочун декхарш ханна кхочушдечу Мурдалов ТIахIирна йиттира парламентан спикеро, ша оцу даржехь чIагIван хьалхатеттинчу стагна меттиг дIабала иза дуьхьал валарна.\n3. Делимханов Адам (халкъалахь "Чалтач" цIе тиллина цунна). Оьрсийчоьнан Пачхьалкхан Думан депутат ву иза Нохчийоьнан цIарах, официалехь. Ткъа цуьнан декхарш ду: нагахь кхерамаш тийсахь а, дурсе хуьлуш, леташ велахь, къайлах, кIелдIашхула, скандалаш хилахь, уггаре а резонансе йолучарна юкъагIортар.\nХаамийн гIирсашкахь ца яздира Делимхановс Кадыровн оппонентна Ямадаев Сулимана кхерамаш тийсина аьлла, ца дийцира уьш вовшахлетта аьлла а, я вовшийн сийсазбеш, къамелаш церан хилла аьлла а. Деха а, доца а ца дуьйцуш, вийра Ямадаев.\nТкъа Дубайн полицино Делимханов вара элира, Ямадаев вен омра динарг. Интерполехула лехамашка а веллера депутат, тIаьхьо Кадыровн Эмираташца юкъаметтигаш дIашаръеллачул тIаьхьа, лехамашкара дIавайира Делимханов.\nММА олучу Оьрсийчоьнан юкъараллан куьйгалхочунна Емельяненко Федорна а дакъа кхечира Делимхановс туьйсучу кхерамийн. 2016-чу шарахь Нохчийчохь ийначу латаршкахь Кадыровн бераша дакъалоцуш, мехкан куьйгалхочун сацамна резавоцучу Емельяненкос, бехк баьккхинера Iедалхошкара.\n"Сан хьомечу вешин берех ша мел аьллачу дашах жоп дала дезар ду цуьнан", - аьллера цу хенахь "Чалтачо". Дукха хьем ца хуьлуш, Москох йиттира Емельяненкон 16 шо кхаьчначу йоIана.\nММА-н куьйгалхо Емельяненко Федор\nПхи шо хьалха Пачхьалкхан Думан гIишло чохь леттера Делимханов Адам депутатах Журавлев Алексейх. Цо дийцинера, цкъа Делимхановс кхерамаш тийсира шена, ткъа цул тIаьхьа Думехь "тешнабехкамца" летира иза шех аьлла. Журавлевс дийцарехь, дов сецнера цушиннан, оппонентан кисанара дашо тапча охьайоьжча.\n4. КРА-н тобанера спортхой. Декхарш: аьтто ма белли, Кадыровна шаьш тешаме хилар дIагайтар.\nБIаьрла масал ду - ийначу латарийн спортхо Халиев Хьусайн. Умаров Джамбулатал а хьалха а иккхина, кIоршаме жоп делира цо МакГрегорна, цо Кадыровна аьлларг ца тайна.\n"Я ринг тIехь, я цул а арахьа делла а, жоп дала дезар ду хьан айхьа аьллачух", - дIахьедо Халиевс. Делимхановс Емельяненко Федоре аьллачу кепехь тардеш санна.\nКадыровн стандарте гIодаккхархой ца бийцича а, сингаттам тIебеача, буйнаш а, кIомсарш а хуьлий дIахIуьтту цуьнан агIончаш. Цхьаболчарна моьтту, нагахь цу мIаьргонехь ша вистхилахь, кхана-лама шена цуьнгара цхьа пайда хир бу олий.\nЕмельяненкоца хиллачу ситуацехь, Кадыровна тIехIоьттира, масала, дагестанхойн латархо Нурмагомедов Хьабиб.\nИшта-м шен "маттана ира болу" уллебевлларш ларошшехь, юкъ-кара Кадыровна а деза девнаш дахар, я цхьаъ сийсазвохуш, яппарш яр.\nДера, куьйгаш дIаса а лестош, еанчу моханна цIийвеллачу Кадыров Рамзана министраш болчахь, цхьана "чагIалкхийн" сийдайарца мохь хьоькхуш, цецбовлийла дац "Грозный" телеканалан хьовсархой. Цу кепара сурт кест-кеста шайна гуш хиларна.\n*гуьла - оьрсийн матте дерзийча "свора" бохург ду. Авторо "Псарня Кадырова" аьлла, цIе тиллинера шен артиклна.


Зазадоккху-бутт 08, 2021\nНовосибирскехь лаьцна хилла нохчийн криминалан авторитет Солтаханов Бай-Iела вола а ца луш висина, катоьхна цуьнан хоттаргашна ян езаш операци ю аьлла, хаам бина "Сиб.фм" гIирсо, шайн хьостана тIетевжина. Иза дарбан цIийне охьавилла дуьхьал бу хIетте а колонин белхахой.\n"ЧIагIйинчу режиман зонехь" латтош ву иза шийлачу камера чохь.\n"Талламна къаьстина, стохка Дечкен-баттахь дуйна криминалехь лахара статус йолу нах шен куьйгакIел берзо гIерташ, царна тIе цхьацца омранаш дохкуш, зуламе ламасташ даржош, криминалан девнаш дерзош, Новосибирскан кIоштахь тIеIаткъам беш лелар", - хаамбинера Новосибирскан чоьхьарчу гIуллакхийн министраллан пресс-центро\nМел лахара а 18 стаг хилла цуьнан тобанехь, шайлахь милицин а, антитерроран центран а хилла белхахой а болуш, яздора "Известия" газетано. 30 сов тIелетарш а деш, къоланаш дина цара мехкан кеп-кепарчу кIошташкахь.\nЦуьнан адвокаташа чIагIдора, милицехь "стажер" вара иза, лакхарчу даржашкахь болчу нехан тIедахкарш кхочушдеш хиллера цо, ша зуламхойн тобанехь вуйла а ца хууш, ткъа тIелетарш дар - спецоперацеш ю моьттура бохуш. И тIелетарш бахьана долуш Солтахановна I3 шо хан тоьхна, колонин шогачу хьелашкахь даккха.


"Нохчийчохь, маж а йошуш, хьийзийна со"\nБакаев Iела – Оьрсийчоьнан паспорт карахь долу, Украине тхокIело йоьху нохчо ву. Нохчийчохь Новр-ГIаларчу Росгвардин базина тIелатарна лаца кхайкхийна иза Оьрсийчоьно. Амма Бакаевс бакъ ца до дуьйцучу зуламан декъахь ша хилар. Деношкахь Интерполо шен лехамашкара дIаваьккхина иза.\nДуьненаюкъарчу полицино, Интерполо, хьал листина а яьлла, дIахаийтина шен Бакаевга цхьа а претензи йоцийла, иза жоьпалле вехар нийса доцийла.\nШозлагIа нислуш ду иштаниг – цхьана а пачхьалхьалкхо тIеэцна воцу нохчийн мухIажир Интерполо шен лехамера ваккхар. Хьалхарниг вара гоьвалла вевза блогер Абудрахманов Тумсо.\n"Кавказ.Реалиин" корреспонденте Бакаевc дийцира кхидIа шен йолчу Iалашонех, муха ду мухIажиран дахар Украинехь.\n- Дукхаболу мухIажираш Европе боьлху тховкIело лохуш. Ахь стенна хаьржина Украина?\n- Дукха зама хьалха дуьйна хилла нохчаша а, украинахоша а вовшашна гIодеш. Сталина украинахой мацалла бойучу хенахь, нохчаша тIеэцна уьш. Нохчийчохь тIом болуш гIодан баьхкина царех нах. Масала, Билый Сашко (Музычко Александр) ву вайн цIахь тIемаш бина. Суна дукха хан ю иза хаьа, мостагI - Оьрсийчоь - юкъара хиларо цхьаьнатоьхна вай.\nИзза ду хIинца а. Ушармин, Дудаев цIарах батальонаш ю Украинехь. Сан могIарчу украинахошлахь дукха хьеший бу, цундела хIара пачхьалкх сайх кхетар ю аьлла хетара суна. Суна виса лаьара кхузахь, мотт Iамо, кхузара паспорт схьаэца лаьара. ЧIогIа дика халкъ ду кхузахь, ткъа дин лело маршо ю бусалба мехкашлахьчул а дукха юй-те аьлла.\nСо маж а йолуш чуьра аравер вара Нохчийчохь, амма юха ца ван а тарлора. Со лечкъийна цигахь, полице кхийлина, маж йошуш хьийзина, "шайтIа", "вахабист" баьхна. Ткъа полисхоша шаьш лелайо мажош. Ас иза аьлча, со хIумма а воцийла хоуьйтура суна. Полицин бIаьра хьалха ца хIотта ас дерриг а леладора цигахь. Ткъа Украинехь со маьршша тIевоьду полисхошна, сайна оьшург хотту ас цаьрга. Кхузахь вон дац адам бусалбанашца, нохчашца.\n- Хьо кхерамзаллехь ву аьлла хетий хьуна?\n- Ца хета, мухIажир кхузахь хьовха, Европехь а тарло вен. Гуш ма-хиллара, бойуш а бу уьш. Венехь, Берлинехь. Суна тIаьхьабевллачийн зIенаш ю массанхьа а. Оьрсийчоьнан пропаганда Украинехь а хаало. Путинан агIончаш кхузахь а бац ийзалуш лелаш. Цкъа кхузахь пачхьалкхан урхаллерчу хьакамо а тIехь хаьттира соьга: "Стенна веана хьо, Оьрсийчохь стенна ца веха? Демократи ма елла Путина!"\nЦиггахь элира соьга кхечо: "Ахь хIуъа а леладарх а, Оьрсийчоьне дIалур ву хьо".\nЦул совнах, Кадыровгахьа болу нохчий а бу Украинехь. Царна вевза со наггахь, тIебогIий, вуьйцу суна Кадыров. Цо дуккха а цIенош до, маьждигаш до, олу. Ас жоп ло, хьанна оьшу маьждигащ, цIенош, халкъ цо хьийзош хилча, Кадыровс къиза хьийзадо къам, олу ас. Нохчий ца бевлла беха Оьрсийчоьнна кIел, ца баьхча хирг вайна дика хаьа. Я вада веза хьо, Интерполан лехамна кIел а вужуш, я вуьйр ву хьо Нохчийчохь, рогIера "зачистка" еш.\n- Интерполо маьрша витина хьо. Украино тховкIело лург хиларх йолу дегайовхо совйоккхий оцу хьоло?\n- Ца йоккху. Хьо кхин лоьхуш вац, хьайн цIа гIо, ала тарло соьга. Ткъа террорна со бехкевеш хилар – иза жима хIума дац. Цкъа террорхо ву а баьхна, юха хьо лехамера ваккхарх чекх ца долу, диц ца до. Интерполо шен лехамера ваккхар – дера ду иза-м дика. Сан адвокато довзуьйтур ду Украинан прокуратурина Интерполо бохург. Оьрсийчоьне дIавелира Украино гIалгIа Тумгоев, Украинехьа цуьнан эшкаршкахь тIом бина вара иза. Оьрсийчоьно цIе кхоьллинера цунна тIе, ДАIИШ-хо ву, аьлла. Цхьа а тоьшаллаш дацара иза бехкеван, амма Оьрсийчоьно шена луъург кхуллу тIе.\n- VAYFOND-о (нохчийн сагIадаран ассоциаци) мел дакъалаьцна хьан кхолламехь?\n- Со цунна баркаллаш баьхна а ца волу. Украине веъначу хенахь суна ца хаьара, хьаьнга ас гIодеха деза. Оцу Фондерчу наханна шайна карийра со, адвокат лаца ахча делира, чохь ваха меттиг нисйира, юуучунна ахча делира. Дика ахча ду иза – 7 эзар евро. И ахча ца хиллехь, Интерполца сайн гIуллакх а къасталур дацара соьга.\nАдамалла долуш кхел ю кхузахь\n- Кхелахой шайга ден аьлларг дийраш бу, моьттура суна хьалха. Со Интерполе веллачул тIаьхьа лецира, изоляторехь вара, ткъа зуда, карахь жима бер а долуш, рогIерачух яра. Пхи бутт баьлча кхел хилира. Хаьттира соьга кхел ечо, хьан доьзал бу, лаьий хьуна маьршавала? Дера лаьа! Со мукъаваьккхира. Кхечу кхелахочо дIабаьккхира суна тIера ас шарахь лелийна полисхойн "хIоз" – со волу-воьду меттиг зуьйш йолу аппарат. Со хIинца вац Интерполан лехамехь – догдоху кхелашка кхин ца ийзоре.\n- "ХIоз" муха лелон безаш бу?\n- Когах тосу иза, телефон а ю цуьнца. И телефон дIаяйта мегаш дац цкъа а, цунна 4 метрал сов генавала а ца мега. Телефон тоха тарло муьлххачу а хенахь. Iуьйранна диъ даьлча, я пхиъ. ЗIе зуьйш. Ас жоп ца лахь, цIабахка, цIера бераш кхерон а мега полисхоша. Хьанна хаьа со ца веддийла?\nБакъду, Украинера вада лерина хилча, со вогIур а ма вацарий кхуза.\n- 26 шо ду хьан. Деша, болхбан ойла юй хьан Украинехь?\n- Нохчийчохь сан доьшийла дацара. Яц сан цхьа а говзалла. Лаьттахь къахьега хаьа суна, оцунна пайде-м хир вара со. Сан ши инсульт а хилла денана яра, цуьнга хьожуш лелла со Нохчийчохь. Со шен воI лорура цо. Иза цомгуш хилча, школе ваха йиш а ца хуьлура сан. Даима цуьнца вара. 2014-чу шарахь иза елира. Ткъа сан оцу хенахь юьйлаелира Iедалца йолу проблемаш. Ца кхиина деша. ПаргIат садаккха а йиш йоцуш вара со хIетахь.


Amnesty: Туркойчохь адамийн бакъонаш хьоьшуш хилар дуьхьалдаккха ЭрдохIанна\nГерманин Iедалшка кхайкхамбина дуьненаюкъарчу Amnesty International организацино, Туркойчоьнан президентца цхьанакхетарехь цуьнан пачхьалкхехь адамийн бакъонаш хьоьшуш хиларх дийца аьлла. Германерчу организацин декъан инарла секретара Беко Маркуса "бехкбоцуш лецна латточарна" тIехIотта еза Берлин аьлла. Deutsche Welle хьостано бина и хаам.\nЕвропан адамийн бакъонийн конвенци лар а еш, бакъ-кхел политикан гIирс санна лелор а ца дитахь, Хонкарас догдаха а ца оьшу аьлла цо, дуьненан юкъараллаца юкъаметтигаш дика хир ю шайн аьлла.\nТуркойчохь набахте хьажийна 150 сов журналист дага а воуьйтуш, Iедалшца йозуш йоцу бIеннашкахь организацеш дIакъовлар карладаьккхина бакъонашларъярхочо. 2016-чу шарахь пачхьалкхехь карчам бан аьтто цабаларца доьзна зенаш дина цу нахана, Бекос бахарехь.\nКху деношкахь Германехь волчу Туркойчоьнан президенто ЭрдохIан Реджепа кхайкхамбинера Германига, Вашингтоно бечу "йохка-эцаран тIамна" дуьхьало яр доьхуш. Ткъа кхин а хьалха ЭрдохIана, Iамеркехь веха шен оппонентан Гюлен ФетхуллахIан агIончаш террорхой ларахьара аьлла, дехар а динера Берлине. Ши шо хьалха пачхьалкхехь путч ян гIортарна бехкево Хонкаро Гюлен.\nБайначу беттан юьххьехь даьржира, "Самавалар" исбаьхьаллин кино яьккхина режиссер 6 шо хан тоьхна набахте хьажийна аьлла. 2016-чу шарахь пачхьалкхехь карчам бан гIортарх лаьцна яьккхинера и филм.


Оьрсийн джамаIатан хьалханча Сидоров Вадим\nЖурналист, филолог Севастьянов Александр юьхьанца дуьйна вовзуьйтуш ю цунан регалеш – «Къоман Газета» цΙе йолчу хьостанан коьрта редактор, «Берриг славянийн журналистийн гонан декъашхо» (иштта юкъаралла а ю дуьнентΙехь), оьрсийн националистийн боламийн жигархо.\nАПН-агенталлехь арахецначу шен керлачу артикл тΙехь цо халахетарца хаам бо, оьрсий бΙеннашкахь, эзарнашкахь бусулба дине бовлуш бу, бохуш. Амма Севастьяновна хетарехь, Далла тΙе кхочу некъ исламехь гар дац ишттачу наха бен къастам – уьш шайн къам гΙиллакхаллин, политикан кризисе кхаьчна хиларна резабоцуш уьду оьрсаша дайшкара дуьйна схьа леладечу керста динера.\nБехке Ιедал а ду, цунна сужданехь лаьтта мозгΙарш а бу, боху Сеывастьянов Александра.\nАмма керста дин а дитина, исламе волу оьрси - къам духкург ву, боху Севастьяновс. Автора бахарехь, цкъа а боьрзур боцчу тΙамехь ду вовшашца керста динний, исламмий. Оцу тΙамехь мостагΙчуьнгахьа валар ду оьрси бусулба дине верзар.\nНационалист Севастьянов Александр цхьалха вац ша яржочу ойланца - бΙе эзарнашкахь бу и саннарш.\nТергамхошка даккхал хΙума а дац славянофил ша лоручу журналиста яздийриг. Дуккха а къуьйсу динах лаьцна прессехь а, цунна юьстаха.\nМаршо Радионо оцу хьокъехь къамел дан къасти йра могΙара оьрси. Бакъду, Севастьяновс бохучу кепехь йоцу, ойланашца шен гонах къасталуш йолу оьрси.\nЦхьана заманахь керстаналла тΙечΙагΙдеш, килсехь лелачу массо а ламастех чекхъялла, керста ларалуш ю Москох еха Кондратьева Элеонора. Яц иза я Ιилманча а, я политикера жигархо а. Кхиберш санна могΙархо ю. Амма иза херйол-йолуш шен кхетамца ийгΙина килсанаша дечу тΙедахкаршца. Иштта дара тхан къамел.\nМР: Ахь боху-кх, хьо цхьана динах генна дΙахеръелла, ткъа кхин дин хьайна герга ду – ислам. Керста дин (православие) вон стенна ду?\nКондратьева: «Суна керста дин вон стенна хета аьлча, къаьсттина тΙаьххьарчу заманахь театран ловзарех тарделла иза. Цу тΙе и лелоран кепаш. КхидΙа. Массо а тайпа къинош ду тΙера дохуш. Хьанна а. Ша селхана стаг вийна аьлла, бандит веъча, мозгΙаро иза къинах цΙанво. Зуда йогΙу, ша туьканара берана шоколад лачкъийнера, олий, и къа а ду дΙахоьцуш.\nКерста дино шена ца го кеп лелайо нах маларшка бирзина хилар, зене бецаш уьзуш хилар, зина деш хилар, иштта дΙа кхин а. Килсахь даΙваташ до нахана бевзаш а боцчу маттахь. Иштта, догъэтΙадо, кеп-кепара дезаденош тΙеэгош хиларо, лаахь а, ца лаахь а, жΙараш лелон езаро... Доцца аьлча, иштта ду-кх.\nМР: ...Ткъа хΙун бахьана ду хьуна ислам тар?\nКондратьева: Деллахь, исламе некъ бехха ма-бара. Ислам суна стенна тов? Гарехь, массо а динех иза цхьаъ ду, синан цΙаналла тергоне эцна ца Ιаш, дегΙан цΙаналлин а гΙайгΙабеш. Ас леррина теллина Къуръан, ас леррина теллина ШарΙ. Суна чΙогΙа тов, масала, ШарΙехь адамо Ιуьйрана сарралц, буьйсане ваххалц хΙун лелон деза хьоьхуш. Къастийна цΙийнден, цΙийнненан декхарш, борша стеган а, зудчун а бакъонаш.\nШарΙе вайзаманера стаг санна хьо хьаьжча, масала, лор санна, цо охьаяздина ду, къона къежваллалц могуш-маьрша муха хьо ваха веза. Аьр вай, боьлу бусулба зударшна тΙехь, цара шайн дегΙ хьулдо нехан луьйчийлашкахь а тΙехь, олий. Ткъа лоьраша а ма боху, дегΙе сов малх лацийтар вон ду.\nКхин хΙун тов? Вуно чΙогΙа тов, ламаз моссаза до а дегΙ цΙаналле далон дезаш хилар. Кхетар дац-кх тΙаккха цхьа а ун. Кхин а, тов бусулба наха шайн зударий Ιалашбеш хилар. Масала, дика хета зударий стаг дΙавуллуче цабитар, оцу муьрехь зуда кешнашка юьтуш яцар. ...Сан къена да-нана ду, ас сагатдо-кх, уьш дΙабевлча, сайн оцу оьрсийн театран барамехь со хьийза езаш, оцу кΙуркΙаманехь.\nМР: АПН-агенталлехь Севастьяновс аьлларг довзуьйту ас. Цо боху, « вайна хийра долу дин хоржуш волчу стагана - уггаре хьалха ислам – хаа ду, ша къам духкучу Ιинчу вуссуш вуйла». Хьан хΙун аргументаш хир яра цо бохучуьнгахьа я духьал?\nКондратьева: «И ойла яржош волчу авторехьа со янне а яц. Суна Токарева Викторияс аьлларг нийса хета. Хьо оьрсийн ву бохуш ахь дозаллаш дар суна тарло шинарий дийнахь хьо вина хиларх ахь дечу дозаллах. Сан да а , нана а оьрсий ду, амма муьлхачу бахьанийца къастон деза ас керста дин, суна иза товш ца хилча, суна иза баледаьлла хилча?\nСайна товш доллу дин харжа ю сан бакъо. Со маьрша адам ду аьлла а хета суна. Сайн синна оьшшу дин хоржу ас, ткъа цунах муха олу «къам дохкар»? Со сарафан лелош яцахь, аш бехк ма билла, ас идея ю-кх юхкуш? Иза-м деса къамел ма ду!\nМогΙарчу керстано, аьлча а, ламасташца керста ларалучу нехан дуккхаъчу декъо дуьйцург ду Кондратьева Элеонорас дуьйцург. Керста дино, Библино бохург цхьаъ ду, килсо, мозгΙарша лелориг, халкъе леладе бохург кхин ду, олу хийлачо.\nДинаш вовшашна дуьхь-дуьхьал хΙиттор, оьрсашна марзделлачу дашца аьлча, лорийла дац толеранталле. Ткъа Севастьяновс, шен накъосташа националисташа а санна, шога цΙе туьллу бусулба дине мел буьйлучу оьрсашна. Амма сацалуррий-те цуьнга а, и санначаьрга а, шоръелла йоьду процесс. Заз хецнна дитт кхуьуш делахь, орам бу-кх шена товччу нисбелла, гΙашна бохкийла-х даций, уьш я баьццара кхиарна а я маждаларна а...\n"Со оьрси елахь а, суна уггаре оьзда дин хета ислам"


Беларусехь "спецназо" горахIоттийна политикан жигархочун 56 шо долу нана\nГIуран-бутт 13, 2021\nБеларусехь лаьцна, бехктакхаман гIуллакх долийна ша хьийзорна кхоьруш махкара дIавахначу политикан жигархочун Халилов Романан нана,хаам бо Радио Свобода-н портало. Болчу хаамца, белоруссийн "спецнац" чуиккхина Полоцк гIалахь 56 шо долу Ахтиян Гаянэ ехачу петарна. Некъ а кагйина, горахIоттийна зуда ницкъаллин структурийн белхахоша.\nХIуасамах хьажначул тIаьхьа Ахтиян лаьцна 10 денна, Iедалан векалшна дуьхьало ярна аьлла. Иза дIайигна Минске низамдохийнарш латточу Изоляцин центре.\nБилгалдаккхарехь, зудчунна дуьхьал бехктакхаман гIуллакх доло мегаш ду, кIоршаме юкъараллин къепе йохорна.\nТIаьхьо интернетан машанехь видео гучуяьлла, тIехь горахIоьттина ша бехке хиларна къера хиларх лаьцна дуьйцуш Ахтиян а йолуш. Цуьнга хьаьжначара тидам тIебехийтина, видео, гарехь, монтаж йина хиларна а, ткъа лаьцначу зудчо аьлларг "къера яц" хиларна а, иза гуш ду балдашца.\nАнархистийн ойланаш йолу политикан жигархо Халилов Роман Беларусера дIавахара 2019-чу шарахь. ЦIахь иза бехкевешву дуккха а адамаша дакъалоцу къепедацарш вовшахтохарна а, "Революционное действие" (Революцин гIуллакх" цIе йолу экстремистийн вовшахтохаралла кхолларна а. Оцу бехктакхаман гIуллакхна юкъахь ву кхин а 14 анархист.\nХалиловс дийцарехь, карарчу хенахь иза Польшин территори т1ехь ву, иза кхеташ вара мацца хилла а белоруссийн Iедалша шен нана хьийзо йолор хиларх, оцу кепара иза махка цIавало гIорта Iалашо йолуш.


Олхазар, АллахI реза хийла хьуна сан хьалхара хаттарна жоп даларна, АллахI диканц бекхам бойл хьуна, сан кхи цхьа хаттар дар, вай нах лел деш ду, йоIер кара хIум йоккху олуш цхьа хIума, бусулба динехь мегаш а, бух болуш а хIума дуй иза?\nКера хIума яккхар, кера хIума йалар бохург – вайна хIинццалц девзаш хилларг – иза – йоьIан а, кIентан а захало дан сацам хиллачул тIаьхьа, и сацам тIечIагIбеш кIанта йоIера оьцуш йолу чIуг, йа вуьшта аьлча, мохIур ду. ЙоIа ша кхечуьнца кхин захало лелор ца хилар хоуьйтуш, иза тIечIагIдеш луш ю иза.\nБусалба динехь цуьнан бух бу аьлла хIума дац, делахь а иза мегаш ца хила бахьана а дац шариIатехь. Иза вайн Iадаташна юкъадогIуш хIума ду, ткъа, вай хьалха ма-дийццара, бусалба динна доьхьал долу хIума шайца ца хилчахьана, Iадаташ лелор дино магош ду. Ткъа, ша кера хIума еллачуьнга бен ша маре гIур ца хилар гойтуш йоIа шен мохIур кIанте даларца цхьа а вон хIума дац бусалба динан агIор.\nВайн иштта Iадат ду, ткъа цхьадолчу Iаьрбийн мехкашкахь уьзза Iадат кхечу агIор ду. ЙоьIан а, кIентан а вовший захало дан барт хиллачул тIаьхьа, гергарачеран а цу тIехь барт хиллачул тIаьхьа, ша оцу йоIана реза хилар а, шена иза яло лууш хилар а чIагIдеш, кIанта йоIана цхьацца совгIаташ дохьуьйту, деши делахь а, йа кхин хIума елахь а. Иза, таханлера Iелам-наха мегаш ду аьлла. Цундела, и ши гIуллакх вовший цхьатера долу дела, шолгIаниг мегаш хиларца дуьстича, доьххьарниг а мегаш хила догIу.\nНагахь санна, цхьана бахьанийна, йоьIан дéна, йа иза вацахь цуьнах жоп луш волчу верасана, и йоI цу кIанте йахийта ца лаахь, йа оцу йоIана шена йаха ца лаахь, йа цу кIантана иза яло ца лаахь, и мохIур юха дIадала деза, хIунда аьлча иза цу йоьIан долу дела.\nТкъа дика хууш верг сийлахь АллахI ву!\n«Фатава МуIасирахI», Шейх Iалий ДжумуIахI, «Ал-Фатава Аш-ШарIиййахI фил-Масаилил-IасриййахI», 393, (Шейх Ибн Ал-Iусаймин), Халид Ал-Джирайсий;


Пшавела Важа. Бух1анаш муха евлла дуьнен т1е | ВАЙНАХ\n26.03.2019\tПопулярно, Проза, Статьи Оставить комментарий\nЙотам самукъане вацара: хьуьнах цунна т1е1енира доккха дог1а, коьртера когашка кхаччалц верриге вашийнера иза, ткъа х1инца дог1анан т1адамаш цинцашца охьаоьхура цунна т1ера. 1ад а, пхаьрчий чохь долу т1оьрмиг а цо д1аоьллира ц1ийнан тхевнна боьг1начу б1ог1амах д1атоьхначу сайн ма1ах. Т1аккха йогуш йолчу пешана т1е сихвелира иза. К1ур хьийзара Йотаман юьхь т1е.\nПешан хьалха а хиъна, зудчо шен хаттарна жоп даларе ладоьг1уш 1ара таллархо. Иза, шек а йоцуш, пешан хьалха 1уьллура, ц1оькъалоьмах таръелла. Цуьнан 1аьржа-юькъачу месийн к1озарш, текхаргаш санна, лач кхозура белшашна а, к1айчу накхана а т1оьхула. Цуьнан юьхьо г1ели диллинчу йоьзан бос беттара. Иза вакхош яра шен жима к1ант. К1ант, шина а куьйгаца некхах а тасавелла, иза ц1уббеш вара, балдаш а детташ. Ц1оькъалоьман к1орни нана-ц1оькъалоьман шура муьйлуш дара.\n– Мичахьа ду сан бераш? Хьоьга хоьтту аса! – юха а элира Йотама. Оцу к1оршамечу, парталчу стагана дукха дезара хьалхарчу зудчух долу шен бераш – йо1 Мзиа а, к1ант Вепхиа а.\nВедар чуьра санна охьадуттуш дара дог 1а. Некъ а ца къастош, д1аиккхина воьдура Йотам. Корта хьере бинера оьг1азалло а, сингаттамо а. Иза сецира. Ойлане велира. Дог хилира вуха а вирзина, зудчунна бишка оза. Амма юха а, кхин вуха а ца хьожуш, з1енар т1ера д1ахецна пха санна, хьалхахьа д1атаь1ира. Юькъа-акхачу хьун чувуьйлира, гу т1е а ваьлла, кхайкхира:\nХ1окхо тоьхначу маьхьаро кхерийна цхьа экха, хьала а иккхина, хьуьнан к1орге д1адедира. Диттийн генашна т1ера хьала а лилхина, хьунна т1оьхула, шайна керла меттиг лоьхуш, х1аваэхь т1емаш детта девлира олхазарш.\nЦуьнан месаш яьржина ю, хьажар буьрса ду, хьераваьллачу стеган санна. Массо arlop кхийссало иза. Ца хаьа стенга ваха веза, стенах д1атасавала веза, – шен бераш лоьхуш ву иза.\n«Суна ца карадалла, иштта гена даьлла-м ма хир дац и шиъ…» – ойла йо цо.\nКерта еанчу дийнахь дуьйна а ца дезаделира дестечунна Йотаман бераш. Царех парг1ат яларан хьокъехь ойланаш йора цо даима. XI ара дагадеара цунна: Йотам талла ваханчу суьйранна, Вепхиас а, Мзиас а бежанаш ц1а далийча, цо цхьанна ца хоуьйтуш божали чуьра уьш ара а даьхна, акхарой т1екхочур йоццучу метте а дигна, къайладехира. Ткъа ц1а еача, берашна т1екхоссаелира:\n– Арадовла! Арадовла сихха! Аса шайн кортош атале х1окху т1улгаца, – кхерам тесира дестечо, шен керара ира-боккха т1улг а лестош. Ч1ог1а кхераделира ши бер.\nОццу хенахь царна юххехула т1ехволуш вара Амин. Шуна хаьа хир ду Аминах шира дийцар а, цо дийнахь массарна а кхузза гуо боккхуш хилар а. Оцу хенахь цуьнга дехар дича, стагана луъург кхочушхуьлий а.\nДийнахь, дестечух кхоьруш, диттийн харош чохь д1алечкъий 1ара и шиъ. Кхечу олхазаршна ца еза бух1анаш, уьш хийра лоруш. Цундела вай а, декъаза стаг гича олу: «Ма бодвелла, мисканиг!»\nХ1етахь дуьйна масех эзар шо даьлла, ткъа и шиъ х1инца а лоьхуш ю шайн дайна бежанаш. Вовшашка кхойкху, хоьтту: «Карийн хьуна? Карийн?» Дуьхьала жоп хеза: «Ца карийна! Ца карийна!»\nШадерриг эрна дара: лаьттахь цхьаннахьа яцара цуьнан берийн лараш. Буьйсанна цо лерина ладоьг1ура тамашийначу маьхьаршка. Уьш дара бух1анийн вовшашка кхайкхарш. Дуккхаза бух1анаш цунна т1оьхула т1ома чекхйовлура, амма дена а, берашна а вовшийн ца девзара.\nЦкъа хьуьнах цунна дуьхьалкхийтира ц1ийх юьзна батт а йолуш борз. Йотамин даг чу иккхира берзан батт ц1иййинарг шен берийн ц1ий хила ма тарло бохург. Сихха 1ад хьала а ойуш, пха а биллина, з1енар уьйзира. Шок а тухуш д1ахьаьдира пха.\n«Йа, не1алт хилла, ц1ийх ца 1еба экха, ахьа цистина сан бераш», – бохура цо, берзан лергаш а ийзош. Берзан садаьлла даллалц сатоха собар дацара Йотамехь. Хьостамаш т1едийг1ина г1аж еттара цо берзан коьртах. «Лей д1аяла, не1алт хиларг! Лей д1аяла!» – т1е мохь хьоькхура цо. Ц1ийх юьзначу берзан бага ши куьг дахийтира цо, бераш цу чуьра схьадаха воллуш санна. Т1аккха уьрсаца экханан гай дат1ийра, дийна уьш цу чуьра схьадаха дагахь. Амма х1умма ца карийча, т1ера ц1ока а ца йоккхуш, тесна йитира цо. борз. Шен 1одан пха-м озийна схьабаьккхира.\nИштта Йотама, цхьа даь1ахк ц1убъеш йоллучу чанан хари т1енисвелира. «Ахьа цистина сан бераш, х1инца церан даь1ахкех мотт хьоькхуш ю хьо?» –т1ечевхира таллархо. Хари чуьра араелира ча, лата кечлуш, т1ехьарчу когашна т1е ирах1оьттира. Амма Йотамин ирачу пхано охьайожийра иза. Чанан гонаха д1асакхийссина йолу цхьа а даь1ахк адамийн цахилира.\nЙотам кхийтира я борз а, я ча а шен бераш х1аллакьхиларна бехке цахиларх. Иза д1авахара, и шиъ ерна ч1ог1а дохковаьлла.\n– Х1ун де-те аса? – г1аддайна ша-шега хоьттура Йотама. – Со чекхваьлла массо меттигех: лаьмнаш теллина, цхьа боьра, чхара ца битина лерина ца хьожуш, амма цхьаннахьа дац-кха сан миска бераш. Лаьтто д1ахуьйдина техьа и шиъ, я дийна доллушехь стиглано шен 1аьршашка хьаладаьхьна-те? Ца хаьа-кх суна мича эккха, айса х1ун де. Муьлхачу айми чу эккха-те со?\nЙотама тийжаш воьлхура, oxl дора. Цуьнан настарш егош яра. Букар а вахана,’ сеттинера иза, б1е шо кхаьчна воккха стаг санна. Балина хьерваьллера иза: «Ма боккха бала бу-кх соьгахь берг, орцахвала, г1одан цхьа а воцу, сан миска бераш. Аса къа хьарчий сайх, шу х1аллакди аса».\nИштта лаьмнашкахула лелаш, цунна т1е1оттаделира ц1оькъалом. Царна т1е ма-хьаьжжинехь, вовшийн девзира. Ц1оькъалоьмо доггаха маршалла хаьттира таллархочуьнга:\n– Сан бераш дайна, сан доттаг1. Сан жима ши бер. Xlapa уьтталг1а де ду аса уьш лоьху, амма лар ца карайо. И шиъ дийна ду я дац а ца хаьа суна. Цхьа-цхьана экхано, цистина хила а тарло и шиъ, – латкъаме дуьхьала узарш дира Йотама.\n– Дала лардойла со, цкъа а докъах хьакхаделла ма дац. Хьуна ма хаьий. Суна дуй баа ца оьшу, ахьа суна доккха г1уллакх динчул т1аьхьа, аса хьан гергарчарна х1умма дийр ма дац. Царна-м хьовха, адамийн сибатехь волчу цхьана а дена а. Кхечарех жоп дала лур дац соьга: барзах, чанах, чаг1алкхах. Доттаг1а, со кийча ду хьуна rlo дан. Вало, ерриге хьун толлу вайша. Сан берриге ницкъ, м1араш, сан б1аьргаш – ахьа боххург дийр долуш бу-кх. Дийна я делла схьакарор ду вай бераш.\nЦо иштта аларо жимма сапарг1ат даьккхира Йотамин. Цо баркалла элира ц1оькъалоьмана:\n– Хи, хи, сан берех б1аьрг ца кхийтира хьан – сан Мзиах а, Вепхиах а? Х1умма ца лачкъош, бакъдерг схьадийца соьга. Хи мала кхуза баьхккинчохь, хьан тулг1еша д1акхаьллина боцуш буй техьа уьш? Ахьа даре дийр ма дац ишттаниг, – шен гоьмукъ хи чу юьйг1ира цо.\n– Ахьа дийриг х1ун ду? Телхина-м вац хьо? – оьг1азе кхоьссира татоло. – Ахьа айхьа х1аллакдина хьайн бераш, ткъа х1инца уьш лоьхуш кхуза веана. Хьан бераш-м цхьа а бехк т1ехь боцуш, кегий дара, ткъа хьо-м д1атакхо везара. Сайн аьтту хилча, аса къинхетам бийр бацара хьох. Хьо цхьаъ ву та1зар дан хьакъ верг.\n– Хьайчул боккха бехк хьенан хир бу? Хьо дика адам хиллехьара, ахьа цкъа\nа тешор дацара и кегий синош дестечух. Ахьа х1аллакдина хьайн бераш а, хьуо хьайн а, яла а йина, даккхий 1аьржа б1аьргаш а, еха к1ажарш а йолчу оцу зудчух хьайн кхерчан нана йинчу дийнахь, – элира татоло.\n– Хьо бакъ луьй, хи! – элира цо цхьа хан яьлча. – Дерригенна а со бехке ву. Къа ма хета сох, хьайн тулг1ешлахь х1аллакве со. Цунна бен, кхечунна хьакъ вац со кхул т1аьхьа.\nХиэ катоьхна схьа а лаьцна, дикка гена а вигна, бердан йисте кхоьссира иза. Йотам юха а хи чуиккхира, амма цо юха а г1амарла кхоьссира иза. Изза дира цара уьссаза я уьттаза: иза татола чукхоссалора, хиэ д1атакхавора, т1аккха юха а берда т1е кхуссура. Эххар а, ша доллу дег1 атаделла, хиэ хьийзийна, шелонна вега а веш, хьеха чохь къайлавелира Йотам. Иза, верриге горгвелла, чхара к1ел хиъна lapa, юкъа-кара: «Ма боккха г1айг1а-бала, г1айг1а-бала бу-кх соьгахь, сан кегий бераш! Мзиа! Вепхиа!» – ша-шега а бохуш.\n– Схьажахь цкъа, х1ай стаг, хьо х1унда воьлху? Ахьа мила лоьху? – цуьнца къамеле белира чхара. – Х1орш ду-кх хьан бераш. Уып ду-кх ц1ог1а деттарш. Церан аьзнаш ду хезарш. Х1инца царех олхазарш ма хилла. Хьайна уьш гича а, хьуна бевзар ма бац и пекъарш. Ладог1ал цкъа, цхьамма мохь бетта: «Вепхиа, Вепхиа, х1инца а ца карийна хьуна?» – бохуш. «Х1ан-х1а, х1инца а ца карийна, Мзиа», – дуьхьала жоп ло вукхо. Х1инца хьайн б1аьрхишца а, тийжарца а царна rlo дан лур дац хьоьга.\n– Баккъала бохий ахь, чхара? Х1инца а бежанаш лоьхуш-м хир ма бац уьш? Царна стенна оыпу уьш? Маржа, пекъар сан бераш! – мохь туххуш ч1огг1а элира Йотама. Къаьхьа, б1аьрхин даккхий т1адамаш охьахьаьвдира цуьнан б1аьргаш чуьра.\n– Х1ан-х1а, и дан оьшуш дац. Цунах дош хир дац. Царна луур дац хьуна т1ебахка а, хьоьца къамел дан а. Ахьа х1уъа аьлча а, уьш хьох кхетар бац. Царна дицделла шайн да хилла хилар. Аттала, «да» боху дош а царна х1инца ца девза, – элира чхаро.\nОццу хенахь юххехула т1ома чекхволуш вара Амин. Оццу сахьтехь таллархочух чхара хилира, ша лаьттачу оцу чхеран юххехь шех шагат1улг а хуьлуш. Оцу керлачу чхаро лардира адамийн сибат. Д1алаьтта иза корта а оллийна, куьйгаш некха т1ехь чучча а даьхна. Б1аьрхиш охьаоьху цуьнан б1аьргаш чуьра. Шен берийн сингаттам кхуллу кхайкхам шена хезча, цо доккха садоккху: «Оx1, ма боккха г1айг1а-бала бу соьгахь, сан бераш. Г1айг1а-бала!»\nШа делла дош дохо йиш яцара цуьнан. Ладоьг1уш lapa шен дикачу доттаг1чуьнга. Цо ладийг1ира к1иранах, вукху к1иранах, баттахь, шина баттахь, беа баттахь, дийнна шарахь… Йотама гучу ца волура. Ц1окьалом дакъаделла, азделла, балоз санна, лаьтта цхьацца т1адамаш а эгош, дешна д1адолуш дара. Ц1оькъалом 1уьллучу меттехь, шен сибатца ц1оькъалоьмах тера колл т1еелира. Амма и кондар ца кхуьу, ца жимло я якъа а ца ло.\nТ1екхечира 1а. Кхаш ч1ана девлла а, деса а ду. Гонаха мел долчо дагадохкуьйту кешнаш. Баккъала, хаьар дац цигахь маса дакъа д1адоьллина. Цхьаннцанхьа кондаршна к1ел букар яхана 1а шайна т1е гомашан меца бага кхачаза яраш. Миска мекхан бецаш якъа а елла, вовшашна т1етт1а а таь1на, йохъяла г1ерташ санна, тапъаьлла д1атебна 1а. Мехаша дору гунаш а, баьрзнаш а ч1анадевлла ду. Еха к1ужал йолчу н1аьвлин ирсана цхьаццанхьа латтанаш 1аьржа го. Мисканиг цхьана меттера вукхузхьа оьккхуш, хьаьдда – едда лела, юкъ-кара пекъаре аз а доккхуш.\nАренашна т1ехь ло ду. Буьйса 1аьржа ю. Хьо меца ю. Ч1ог1а меца ю. Хьайн берзан амалшца кертана, дитташна, т1улгашна, хьо д1алачкъа мел лучу меттигашна т1ехьа тебаш, г1отанна юххе г1ерта хьо. Ж1аьлешна хааелла хьо. Цара г1ов г1аттийна. Уьш д1а а, схьа а уьду. Цхьаъ лакхахь, важа цунна аг1орхьа, кхозлаг1ниг хьалха лета. Юрт самайолу. Потанна чу кхача ка даьлла хьан, амма юьртахошна иза ца хаьа. Ц1ераш а летийна, «берзалой, берзалой» бохуш маьхьарш детта цара. Латийна ч1урам а керахь, г1отанна чоьхьа волу жа1у. Хьо ши уьстаг1 бен кхиаелла, амма серло гучуяьлча, хьан къайлаяла меттиг бац, цундела ка ма йоллу, схьайиллинчу не1арх ара туьлу хьо. Ара а оьккхий, шерачу аренна т1оьхула д1айоду. Жа1у вухий вуьсу. Ерриге юьрто а дукха дуьйцу хьох лаьцна. Цул т1аьхьа массо а сема хуьлу, шайн г1отанш ч1аг1йо. Цхьа иттех стага, туькана а воьдий, молхий, х1оьънашший оьцу.\nАмма хьо хьекъале ю борз! Хьайн кадер долччу бен ца йоьду хьо. Оцунна хастам бог1у хьуна. Ткъа ахьа уьстаг1ий лачкъийначу жа1ух х1ун эр ду? Нагахь санна иза къонах а велахь, цуьнан коьрто болх а бахь, хьуна цхьа гур бог 1а ца беза цо? Хьере, б1аьргаш а къерзош, цергаш а хьекхош, багара чопа а туьйсуш д1алаьттара хьо. Халахетар дар-кха оцу меттехь дог а иккхина я кхечу бахьанина, сонтачу жа1уна хьо елла карийнехьара. Чуьйрех арайолийла ишттачу жа1уна хьан ц1ока!\nБерзалойх дийца а воьлла, юьртан «канцелиях» диийца вицвелла вог1ура со. Борз санна, шена т1е тидам бахийта хьакъ ма ю иза а. 1а т1едарций, самаелира «канцели» а. Нагахь санна аьхка 1аламат хала к1иранах цкъа гулам вовшахтоха безаш хиллехь, х1инца иза кхузза вовшахтуху. Д1а ца туьй г1овг1анаш, дека къаночун буьрса аз: «Схьалаца иза, д1а чу волла!» Ша оцу дарже ма-кхеччинехь, ишттачу омраллин маттаца къамел дан волало муьлхха а къано. Цуьнан хьаькамаша цуьнца а до иштта т1ечехаш къамел, т1аккха цуьнан а бакъо ма ю шен куьйгана к1ел болчаьрца иштта дийца.\n– Со цкъа Нала вахача, приставо, вайн приставо, шайга кхайкхира чай мала. Ткъа аса, бакъдерг аьлча, мало ца йира цаьрга ваха. Вайн юьртан дахарх хеттарш а деш, цо соьга элира: «Цигахь дика зхьожуш, сема хилалахь, ларъелахь шайн юрт, хьо бен, цхьа а вац хьуна цигахь законаш девзаш».\nБеккъа цхьа къаной а, кхиэлахой а бен бац, ткъа, юьртахь вовшашца девнаш ца дохуш? Юккъера хьалаоьккхур ву хьалха къано лаьттина цхьа Гогия. Шен к1антана арз дан волалур ву иза:\n– Аса цунна ц1енош дира, зуда ялийра, ткъа х1инца со мацалла вен г1ерташ ву. Цо-м со, велча, д1авуллий а хаац…\nГогияс шен к1антана арз дина уездан хьаькаме. Уездан хьаькамна халахийтира могуш-таза волчу к1анта шен къеначу дена т1ехь иштта х1уманаш леладой хиъча. Цунна шед етта лаам хилира. Амма эццехь кхетамчу веара Гогия:\nКхузахь суна ларамаза дагавог1у Куприан Муравишкин1. Вайг Гогиягахь дерг а, цуьнга х1оьттинчух хьал ду. Шуна хаып хир ма дуй, Муравишкин Куприяна цхьа а урхалла, цхьа а, уггаре лекхара канцеляри а, шен к1антана арз ца деш йитина ца хиллий. Уггар хьалха цо доьхуш хилла шен ладуг1уш воцу к1ант еттий уппаза ваккха, бохуш.\nШуна дагадаг1ахь, шен к1анте цо яздина кехат а х1окху кеппара ду: «Веза-Воккхачун лаамца, хьалха хиллачу юьртан къаночуьнгара Куприан Муравишкенера сан к1ант Симеон вон х1уманаш лелорах кхетаме вало лаамца.\n…Детин ткъе пхи сом ахча даьлла сан хьоьга йоза-дешар доьшуьйтуш, 1ай а, б1аьсте а лело кога юху мачаш а, т1едуху духар а ца хьехийча а; хьан хьехамчина д1акхехьийтина чорпа a, xloani а, г1езаш а, ж1аьлин нускалш а, копастанш а аса сайн доккхачу догдикаллина хьеха а ца йо».\nXIор стаг шен сий дожарх вогу. Массара «бакъонаш» а, «законаш» а лоьху. Ткъа сан лулахочунна, къеначу Кетеванна, и х1уманаш дага а ца дог1у. Шен урчакх а, тха къаждо ехк а гал ца яьлчахьана, парг1ат ю иза. Дуьххьара кхойкхучу борг1алшций хьалаг 1отту иза, пешахь ц1е а латайой, цунна хьалха а хуий, тха къаждан xlyrry. Къаждан тха ца хилахь, урчакх хьийзайо. Шен нус а хьалаг1аттайо:\n– Хьеро корта охьийла оцу боьхачу Хорешанан, – дуьхьала йистхуьлу нус. – Лулахошкахула йолалой лела боху, ша-шен хестош: сан котамаш а, бежанаш а Кетеваначул дукха ду, бохуш.\nГуьржийн маттера гочдинарг\n1 Глеб Успенскин цхьана дийцаран турпалхо. Лахахь далош долу дешнаш цуьнан цхьана кехата т1ера ду.\nНазад: Микаил Элдин. Расстаюсь с тобою навсегда…\nВыберите рубрику Дебют (24) Документы (2) Драматургия (13) Интервью (19) История и общество (42) Культура и языкознание (48) Литература (28) Литературное наследие (34) Память (25) Популярно (364) Поэзия (260) Проза (234) Публицистика (240) Статьи (737)


12 стаг вийна, 50 гергга стаг лазийна оршот сарахь Берлинерчу Iиса пайхамар винчу денна леринчу ярмаркехь нахана тIе машен тоьхначу террорхочо. Зуламхочух хууш цкъачунна кIеззиг хIума ду.\nШи стаг хилла оршот сарахь немцойн коьртачу шахьарарчу ярмаркехь гулбеллачу нахана тIе тоьхначу кир лелочу машен чохь.\nКарарчу сохьтехь Iедалхошна гучудалца, царех цхьаъ машенан долахо хилла, Полшин вахархо волу.\nТкъа шозлагIниг – зуламхо. Немцойн полицино къастийна ма -хиллара, машенан долахо терроран тIелатар дечу мIаьргонашкахь велла хилла – иза цуьнан машен шен долаяьккхархьама талорхочо цкъа хьалха вийна хиллачух тера ду.\nТIелатар Берлинан уггаре а дукха нах, къаьстина туристаш дIасалелачу кIоштахь хилла, цIеяххана йолчу Гедехтнискирхе, нохчийн маттахь аьлча, дагалецаман килс долчу майданахь хIоьттинчу Iиса пайхамар винчу денна леринчу ярмаркехь.\nИ ярмаркаш Европехь хIора шарахь хIора а йоккха а, жима а гIалин юккъехь хIуьттуш ю. Сарахь балхара бевлча цига хIоттар, цигахь довха чагIар я алкогол тоьхна йоцу пунш малар а, цигахь марзолгаш я цхьацца совгIаташна лерина йолу куьйга йина хIуьц-пуьцолгаш эцар меттигерчу бахархойн бIеннаш шерашкара схьадогIуш Iадат ду.\nТуристаш а, дуккхаъ бераш а хуьлу цу меттехь, ярмаркашкахь тайп-тайпана хахвала меттигаш а, каруселаш а хиларна гуллой. Цундела, кхеташ ду, террорхочо шен зулам лерина и хууш динийла.\nАла догIу, тIелатар хиллачул тIаьхьа хьалхарчу сахьтанашкахь Германера Iедалхой сих ца лора, хилларг теракт ю ала, билгал а полисхой шайн дуьххьара талламаш бина бовллалца нахалахь кхерар а, паника а ца кхолла.\nАмма шинари Iуьйранна журналисташна дуьхьал хIоьттинчу немцойн канцлеро Меркел Ангелас дIахьедар дира, Берлинера бохам цкъачунна йолчу информацица террорхочуьн тIелатар долчух тера ду аьлла.\nМеркел: „Цкъачунна дукха хIума ца хаа вайна хиллачух билгал ала йиш йолуш. Амма йолчу информацица, иза террорхочуьн тIелатар хиларна къера хила деза вай.\nСуна хаа, вайна массарна къаьстина хала хир ду и хIума лан, нагахь санна и динарг вайн махкахь кхерамазалла а, тховкIело а ехнарг хиллийла гучудалахь. Къаьстина маьттаза хир дара иза дуккхе-дукхачу вайн махкахошна хьалха, хIора дийнахь мухIажаршна гIо деш шайн ницкъ ца кхоош болчу.\nТкъа иштта вайгара боккъал а гIо оьшуш вай долчу баьхкинчу нахана хьалха а“.\n12 стаг а вуьш, 50 герга лаза а везаш Берлинехь бохам баьккхина волчу стагах цкъачунна билгал хууш хIума дац ала мегар ду. Шинари Iуьйранна Берлинерчу полицин векалша дIахьедар дира, и стаг 23 шо долу ОвхIанера я Пакистанера орамаш долу мухIажар ву, шо хьалха Германехь тховкIело ехна волу, аьлла.\nИза цхьана меттигерчу мухIажарийн юкъараIойлахь полисхоша схьа а лаьцна, аьлла. Амма масех сахьт даьлча керла хаам баьржира, Iедалхоша лаьцнарг кхин стаг хила там бу, ткъа террорхо хIинца а маьрша волчух тера ду, аьлла.\nТеррорхочуьнгахь герз хила а там бу, иза вуно кхераме а ву аьлла информаци яржийра цу хьокъехь немцойн тIеIаткъамечу Ди Велт газетано.\nНагахь санна, немцойн полици ямартхо мила ву цкъачунна хууш а йоцуш, иза сихъелла лохуш елахь, Австрерчу булвара газетанашна куьгбехкенарг нохчи хила везий хуучух тера ду.\nМухха делахь а, цу махкахь мехаза доькъуш долчу „можа пресса“ шайх олучу шина газетано шайн артиклашкахь хьахийна, кир лело машенца терроран тIелатар динарг нохчо волчух тера ду, аьлла. Царех цхьаммо и шайн чIагIдар „немцойн хаамийн гIирсаша дийцарехь“ аьлла зорбане даьккхина, цхьанна а немцойн хаамийн гIирсо и саннарг хьахийна а доцушехь.\nХIинца Австрера нохчийн диапорин векалш цу газетина дуьхьал юристийн гIулчаш яха дагахь бу.\nЕвропера ярмаркаш туристашлахь а, ткъа иштта Малхбузехь бехачу вайнахалахь а дукхаезаш хиларна, цига нохчий а шайн берашца кест-кеста боьлхуш хиларна, вайнехан цхьа а вуй-те лазийначарна я байъинчарна юккъехь бохург теллира Маршо радионо. Берлинерчу нохчийн диаспорин векал волчу Докудаев Ахьмада иза дацаре дира.\nДокудаев: „Цигахь хилларг хазнехасанна хьашт доцург ду. Бехк боцу нах байъина цигахь, лаза а бина. Делан къинхетамца, вайн махкахойх цхьа а цигахь нисвелла аьлла цкъачунна хаам кхаьчна бац вайга“.\nЦу юкъана цхьа могIа Европерчу пачхьалкхашкахь хилларг бахьана долуш кхерамазаллин гIулчаш лакхаяьхна Iедало. Германехь а, Австрехь а, Францехь а, Белгехь а кхин а алсамох полисхой бу коьрта майданаш а, нах гулло меттигаш а ларйан арабаьхна.


Пхи шо хьалха динчу терроран тохаршкахь байъина шайн нах дагалоьцу Францино\n2015-чу шеран Лахьан-беттан 13-чохь Францехь хиллачу теракташкахь байъинарш дагалоьцу пачхьалкхехь. Яздо цунах лаьцна оьрсийн Свобода Радион сервисо. Нийса пхи шо хьалха джиIадхоша тIаьхий-хьалхий динчу терроран тохаршкахь вийра 130 стаг, бIеннашкахь бара чевнаш йинарш. Тахана Iуьйранна Францин премьер-министро Кастекс Жана зезагаш дехкира тIелатарш динчу меттигехь.\nХьалххе кечйинчу Iалашонца Парижан массех маьIIехь динера тIелатарш. "Батаклан" театран-концертан центрна, "Жима Комбоджа" ресторанна, "Ле Карийон" барехь, оцу меттигашна гонаха байинера маьрша бахархой.\n"Стад-де-Франс" стадионехь Германин, Францин футболхой ловзуш динера кхо эккхийтар. Футболе хьовсуш хилла Францин президент а Олланд Франсуа а, цхьацца мехкийн арахьарчу гIуллакхийн министраш а хиллера, уьш сихха кхерам боцчу меттигашка дIабигинера.\n1 500 стаг вара закъалте лаьцна "Батаклан" центрехь - Iамеркара еанчу рок-группан хьовсархой. Царех вийра террорхоша 70-100 стаг, бохуш хезаар кеп-кепарчу хьостанашкара. Буьйса юккъе яхча штурмаца мукъаяьккхинера полицино террорхоша лаьцна латтийна и гIишло.


"Мемориална" тIехIиттина Оьрсийчуьра академикаш а, "Ельцин-центр" а\nЛахьан-бутт 15, 2021\n"Мемориална" гIортор еш Астраханера пикет\nОьрсийчоьнан Iилманан академин академикаш а, кхиболу бевзаш болу Iилманчаш а - "1 июля" клубан декъашхоша - кхайкхам бина "шаьш тIехIиттина хилар хоуьйтуш Оьрсийчоьнан Iедалш дIакъовла дагахь долчу "Дуьненаюкъара Мемориална" а,"Мемориал" бакъонашларйон центрна а.\nИ шиа вовшахтохаралла юкъатоьхна ю НКО-"иноагентоаш" реестрна, и шиъ бехке еш ю "арахьарчу агентех" низам дохорна.\nИттаннаш Iилманчаша, шайна юкъахь 20 гергга академик а волуш, бинчу кхайкхамехь шаьш дуьхьал хилар хаийтина "кхоьллинчух бахьана а дина, "Мемориал" юкъаралла дIакъовла гIертарна". Оцу кхайкхамехь дуьйцуш ду, "Мемориал" боккха серладаккхаран болх дIахьуш ю, биц ца балуьйтуш миллионаш цхьана а хIуманна бехке боцу репрессеш лайна нах а, кхелхинарш а, байинарш а, ткъа иза хIаллакъяр ду "къам эсах даккха гIортар, вайн дайта йиш йоцу, инзаре репрессийн зама юха а цаяийта" аьлла.\nСталинан заманахь лелийна къизаллаш гойту Пермь−36 музей дIакъовлуш ю Iедалша\n"Меморилна" гIортор еш дIахьедина иштта Ельцин Борисан Екатеринбургерчу Центро а. Цу тIехь аьлла ду, юьйцург уггар шира Оьрсийчуьра бакъонашларйон вовшахтохаралла хилар, болх беш йолу 30 сов шо а долу. "Вайна дагадогIу, мел лакхара мах хадабора Оьрсийчоьнан хьалхарчу президента оцу вовшахтохаралло дечуьнан, историн нийсо юхаметтахIоттош цо къахьегарна гIортор еш", - аьлла ду дIахьедарехь, кхел "нийсонца" хир ю аьлла сатесна хилар а хоуьйтуш.\nСhange.org сайта тIехь петици кхоьллина, "Руки прочь от "Мемориала" (Куьйгаш дIадаха Мемориална уллера) цIе а йолуш. Публикаци ечу хенахь цунна кIел куьг таIийнера 17 эзар гергга стага.\nСоциалан машанашкахь флешмоб ю дIахьуш – пайдаэцархоша хуьйцуш ю шайн аватараш "Мы" (Вай) дош, "Мемориалан" логотипах тардина а дуьллуш. ЦхьамогIа гIаланашкахь цхьалха пикеташ хилла и вовшахтохаралла ларъян Iалашонца.\nДIадахначу еарин дийнахь хиира, Оьрсийчоьнан Инарлин прокуратура Лаккхарчу кхеле суьде яьлла хиларх лаьцна, "Дуьненаюкъара Мемориал" цIе йолу бакъонашларйон вовшахтохаралла дIаяккхар тIедожош, ткъа Москван прокуратуро гIалин кхеле лехам хьажийра "Мемориал" бакъонашлайон центр дIаяккхар хьокъехь.\nБахаьана санна дуьйцуш дара юх-юха а "арахьарчу агентех" льцна низам дохор, ткъа билггала аьлча, оцу вовшахтохараллан материалашна тIехь йогIуш йолу маркировка цахилар. Цул сов, бакъонашларйон центр бехке йина экстремисташна а, террористашна а гIотор ярна, политикан тутмакхашна цара гIортор еш дийриг бахьана долуш.\n"Мемориалехь" аьлла Оьрсийчоьнан Iедалша лелориг "политикан Iаткъам бар" ду, "иза дIаяккха низамца богIуш цхьа а бух цахилар", билгал а доккхуш.\nХIоьттинчу хьолана оршотан дийнахь комментарий йина Кремлан пресс-секретара Песков Дмитрийс. Цо элира, Путин Владимирна "чIогIа мехала ду, муьлхха а НКО-ш (коммерцица йоьзна йоцу вовшахтохараллаш) Оьрсийчоьнан низамашкахь лелар" аьлла. Цуьнца цхьаьна, Песковс дийцарехь, "Мемориалан" "дукхахенахь дуьйна проблемаш ю Оьрсийчоьнан низамийн нормаш ларъярехь". Прокуратуран лехам комментари а ца еш битира цо.\nДуьненаюкъара историн-серладаккхаран, гIоьналлин , бакъонашларйон юкъаралла "Мемориал" НКО-"иноагентийн" реестрна юкъатоьхна 2016-чу шарахь. Бакъонашларйон центр "Мемориал" дуьххьарлера вовшахтохаралла яра 2014-чу шарахь Оьрсийчохь "арахьара агенташ" лаьррачу коммерцица йоьзна йоцчу организацешна юкахь.


Цхинвалехь протестан гулам а лаьтташ, министрийн кабинет дIасахецна президента Бибиловс\nШа-шех пачхьалкх кхайкхийначу Къилба ХIирийчоьнан президент Бибилов Анатолий\nШа-шех пачхьалкх кхайкхийначу Къилба ХIирийчохь мехкан куьйгалхой кхеташоне гулбелла, ткъа Цхинвалехь протестан гулам лаьтта оцу юкъанна.\n"Эхо Кавказа" проекто бечу хаамца, мехкан президента Бибилов Анатолийс дIасахецна Къилба ХIирийчоьнан министрийн кабинет.\nКъилба ХIирийчоьнан информацин "Рес" агенталло бахарехь, Iедалан куьйгалхочо Пухаев Эрика бина сацам бу министраш балхах мукъабахар. Махкахошца вистхуьлуш цо аьлла: "Иштта бу сан сацам. Ас ойла йина, суна иза нийса а хета".\nЦхинвалехь 400 гергга вахархо ву протестан гуламехь лаьтташ. Цуьнан бахьана ду изоляторехь 28 шо долу вахархо Джабиев Инал валар. Иза лецира деношкахь мехкан чоьхьарчу гIуллакхийн министрна Наниев Игорна кIелояр толлуш. Ша Наниев даржера вохийна, дуьхьал бехктакхам а боккхуш.\nГуламхошца къамел дан хIоьттира Бибилов Анатолий, амма цуьнга ла ца доьгIна наха. Бетташ "Дарж дита! " маьхьарий а болуш, дIавахана иза гуламера. Протестхоша декхарево президент а, премьер-министр а даржаш охьадахка.\nТекстехь ю ша-шех пачхьалкхаш кхайкхийначу Къилба Х Iирийчохь а, Абхазехь а лела топонимаш а, терминаш а.


Гомосексуалистийн хьокъехь Нохчийчуьрчу журналистийн гоно а дина дIахьедар\nСтигалкъекъа-бутт 12, 2017\nНохчийчоьнан журналистийн юкъаралло дIахьедар хьажийна дуьненаюкъарчу журналистийн федерацин Президенте Ляруш Филипе.\nШайн махкарчу ламастийн мехаллаш йохо а ца гIерташ, цигара дахар гергга талла, Нохчийчоь, цигахь гомосексуалисташ хьийзабо бохуш, гез а ца йохуш, аьлла ду Ляруше яздинчу кехата тIехь.\n«Дала къобалъеш йоцчу дискуссе тхо ийзо а гIерташ, хIун лоьху либеранлан «рупорша»? …Махкахь ламастехь йоцу сексуалан кепаш ца лов бохуш, адаман бакъонаш Iалашъярхьама дуьйцучуха, лаккхарчу тIегIанашкахь доцург а даржош, цхьаболу Малхбалера политикаш эвхьаза юкъагIерта дуккха а къаьмнех лаьттачу Оьрсийчоьнан гIуллакхашна, иштта, ширачу нохчийн къоман дахарна а», боху Нохчийчуьрчу журналистийн юкъаралло шен дIахьедарехь.\nХууш ду Нохчийчохь цхьа а дозуш доцу газета, электронан хаамийн гIирс, я шаьш-шайггара болхбеш журналисташ а боцийла. Иштта къастадо гомосексуалистийн бакъо талхош хиларх баьржина хаамаш, я чуьрчу журналистийн, я, маьршша махка а баьхкина, арахьарчу журналистийн а талла аьтто бацар Оьрсийчуьрчу а, арахьарачу а бакъоларъярхоша.\nЛамастерчу сексуалан кепашца боцу нах Нохчийчохь хьийзабо аьлла дуьххьара даржийра «Новая Газетерчу» журналисто Милашина Еленас. Цо чIагIдора, махкахь массех стаг вен а вийна, дуккха а нах набахтешкахь а кхобу, бохуш. Амма цкъачунна дуьззина теллина дац бакъдерг, яьккхина яц цхьана а гомосексуалистан цIе.


Божарийн а, зударийн а ламаз даран сурт цхьатера дуй? - Хаттаршна жоьпаш - Динул-Ислам\nАссаламу Iалайкум! Божарийн а, зударийн а ламаз даран сурт цхьатера дуй? ХIун башхалла ю? АллахIа диканца бекхам бойла хьуна!\nЛамазан билламашкахь а, ламазан бIогIамашкахь (важибашкахь) а, дукхах долчу суннаташкахь а цхьатера ду стаг а, зуда а. Ламазан массо билламаш, массо важибаш, массо суннаташ цхьатерра лелош ду стага а, зудчо а, хIинца вай билгалйийр йолу меттигаш йоцург.\n1. Ламаз дечу хенахь борша стага дIа ца хьулйича мегар доцуш ю цуьнан цIонгана тIера когийн голашна тIе кхаччалц йолу юкъ. Ткъа зудчо шен дерриге дегI дIахьулдан деза ламаз дечу хенахь, ши куьг а, юьхь а йоцург.\n2. Ламазана азан дар (моллакхайкхар) суннат ду божаршна, ткъа зударша азан дар суннат дац. ХIетте а, уллехь хийра божарий боцуш, зударий шаьш болчахь зудчо азан дан мегаш ду шен аз оцу зударшна хеззачул лахдина а долуш. Зудчо иштта и дар суннат дацахь а, дика ца лоруш хIума дац иза, и азан динчунна ме́л хуьлуш долу зикр лоруш а ду иза. Делахь а, аз айдар дика дац цо цу меттехь.\nАмма къамат дар – иза хIора ламазал хьалха суннат ду божаршна а, зударшна а, делахь а зударша аз лахдина дан дийр ду иза.\n3. Борша стага ламаз дечу хенахь рукуIехь а, сужудехь а шен дегIан меженаш тIеттIа ца йохуьйтуш, дIасайахийтина хилар дика лоруш ду, суннат ду. Масала, сужуд дечу хенахь гай настаршна генахь хилар, ши пхьарс мелла а дIасабахийтина хилар, жамаIатехь уллехь волчунна новкъарло а ца еш. Ткъа зуда мелхо а тIегоргйелла хилар дика лоруш ду, цо шен меженаш тIегоргйар дика лоруш ду, цунна суннат дерг и ду. Масала, рукуIехь а, сужудехь а шен ши пхьарс шен шина агIона тIетаIор бу цо, сужудехь шен гай мелла а шен настаршна герга хуьлуьйтур ду цо. ХIунда аьлча и хIума иза хьулйаларна гIолий ду.\n4. Ламаз дечу хенахь хьала-охьатоIуш олуш дерг а, цхьадолчу ламазашкахь (Iуьйра, маьркIижа, пхьуьйра) Къуръан а чIогIа доьшу божаршна. Ткъа, зудчо ламаз дечу хенахь, цунна уллохь цунна бусалба динехь «хийра» лоруш болу божарий бацахь, «Фатихьат» а, кхидолу сураташ а, ламаз дIадоьхкуш ден такбир а, хьала-охьатаьIаш ден азкараш а, кхидерг а, чIогIа доьшучохь чIогIа доьшу цо, къайлах доьшучохь къайлах доьшу цо, божарша санна. Амма нагахь санна зудчо ламаз дечу хенахь, иза хезаш «хийра» божарий белахь, тIаккха къайлах, меллаша деша деза дерриге доьшург а, эриг а. «Хийра» божарий бохург – бусалба динехь цунна маре йаха мегаш болу божарий бохург ду.\n5. Божарий жамаIатехь ламаз деш хилча, имам цхьана хIуманна тIехь галвалахь, божарша цуьнга «СубхьаналлахI» олу, иза галваьллий хоуьйтуш, цунна само еш. Зудчо и ца до, мелхо а шен куьйга тIе куьг туху цо (аьтту куьг аьрру куьйган букъ тIе туху, йа аьрруниг аьттучуьнан букъ тIе туху).\n6. Стага ламаз маьждигехь дар гIолий делахь, зудчо ламаз шен чохь дар гIолий ду. Пайхамара (Делера къинхетам а, маршалла а хуьлда цунна) аьлла: «Зудчо шен цIахь дина ламаз гIолий (деза) ду цо маьждигехь динчу ламазал».\n7. ЖамаIатца ламаз дечу хенахь божарийн имам божаршна хьалха, церах къаьстина, шенна дIахIуттуш велахь, зударша шаьш жамаIат ламаз деш хилча церан имам хIуттуш йолу зуда царна юкъахь дIахIотта еза, хьалха а ца йолуш.\n8. Божарий а, зударий а цхьаьна болуш жамаIат ламаз деш хилча, масала, цхьана доьзалехь деш хилча, йа маьждигехь хилча – зуда даим шенна дIахIоьттина хила еза тIехьарчу могIанехь. Ши борша стаг хилча и шиъ ул-улле хIуттуш санна улле хIуттур яц зуда шен майрачунна, йа кIантана, йа вешийна, йа дена, мелхо а цунна тIехьа́ ша́ дIахIуттур ю иза. Хьалхаваьлла имам а волуш, цунна тIаьхьа масех борша стаг хилча (масала, да имам ву, ши кIант тIаьхьахIоьттина ву), зуда царна тIиехьа́ дIахIуттур ю, къаьсттина могIанехь, ша́ цхьаъ хилахь а, йа цхьаннал сов зуда хилахь а (масала, ши йиша, йа йоI-нана, и.кх.дI.).\n9. ЖамаIат ламазехь хьалхара могIарш божаршна гIолий лоруш делахь, зударшна гIолий лорурш тIаьхьарнаш ду. Цундела зуда хьалхарчу могIаршка гIертар дика дац.\nИштта уьш ду ламаз дарехь зуда божарех къаьсташ йолу хIуманаш.\n21.11.2013 = 18.01.1435\n Шейх Мухьаммад аз-Зухьайлий, «Ал-МуIтамад фил-фикъIхIиш-ша́фиIий», 329-332.


ГIаттамхой леха бигина дай-наной юха а\nНохчийчоь -- Веданан кIоштарчу хьаннашка кхуьйлу Iедало гIаттамхойн дай-наной\nСингаттаме хаам кхаьчна Маршо Радионе Веданан кΙоштара. Цигахь гΙаттамхошлахь долчу берийн дай-наной бигина шинарий дийнан делкъехь хьаннашка, шайн тΙаьхьенаш, маьхьарий а бетташ, цΙехьа кхайкха. Полицино ницкъаша бигинчаралахь бара зударий а.\nЧоьхьарчу гIуллакхийн министараллан хьостано а, лаккхарчу тIегIан Iедалдайша а юх-юха а хааме доккхуш ма-хиллара, кIира кхочуш доллу нохчийн лаьмнашкахь, Веданан а, Нажи--Юьртан а кIошташкахь, ю мел боху ницкъаллин структураш а, эскархой а – дукхе-дукха ницкъаш тIе а теттина, йоккха меттиг гоне а ерзийна, тIеман операци дIахьош йолу.\nГIаттамхойн хIаллакбина дIабаха, церан дуьхьало къарьян гIерташ, Iедалан ницкъаша жигара пайдаэцна тIеман хIаваакеманех а, яккхийчу тоьпех а. Схьагучу суьртехь оццул нуьцкъала герз тоаме хеттачух тера дац Iедалехь болучарна а, ницкъаллин структурийн буьйранчашна а. Пурх а, дохала а лаьмнаш зуьйш, дIахьош шуьйра зераш доллушехь, лахбеш бац Iедалдайша гIаттамхойн цIерачарна беш болу тIеIаткъам. ПхьалгIахь эчиган пхьеро санна, гуттар а нуьйжана а, варзапна а юкъахь латтош бу, чу са дан а, самалха дала а ца буьтуш, кхобу уьш.\nБакъду, уьш ца баьхьа шайгара бала Iорабоккхуш зIе тоха а, стенна аьлча, цара шаьш мукIарло а деш, церан телпош къайлахчу сервисо даима а тидамехь латтош ю. Уьш баьхьаш бац адамийн бакъонашларьхочуьнг я кхечу юкъараллин болам-урхалле а леткъамаш бан а. Стенна аьлча, богIий схьа а хIуьттий, низамхоша а, Iедалдайша а уьш юха а тIеIаткъам беш хьийзабо.\nИштта тоьшалла карийна тхуна кху чекхдаьллачу Гезгмашин-беттан 25-чу дийнахь а. ГIайгIанех, баланех дуьзина кехат яздина Маршо Радиога Веданан кIоштарчу цхьана вахархочо.\n«Тахана, шинарий дийнахь, 11 сахьт долуш, низамхойн урхалле дIакхайкхина герзаца дуьхьало ечу берийн дай-наной. Цаьрга делкъал тIаьхьа хьуьнха дуьгур ду аьлла, тIемалой схьалаха, цIа беха… Со а, кхин цхьа-шиъ а могуш воцуш хиларна ца вахнера, зударий-наной баханера. Цаьрга а аьлла, уьш а дIабуьгур бу хьуьнха. Декъаза хьал ду… Со маситтаза а вигина лаьмнаш гездан. ХIинца хIусамнана а юьгуш ю-кх….кIант лаха».\nЦу кепара яздо цIе яккха тхо хIуттуш доцчу, тхан и дан бакъо йоцчу ламанхочо.\nАла догIу, иза мух-мухха а воцуш, нохчашлахь тоьллачех цхьаъ хилар, даима а кхоллараллин йийсарехь, лехамехь вехаш волу стаг ву. Бакъду, Iедалан «чарх-кохьаро» хьесапе оьцуш дац, гIаттамхойх дIакхетта доьзалхой дуьнентIе бахар бен, церан кхин бехк цахилар а, церан аьллар тIера бевлла уьш лелаш хилар а.\nДайх-нанойх дукхахболчарна, тхоьга кехат яздинчунна а тIехь, хууш дац шайн бераш делла ду а, я дийна ду а. Амма иза а, кхин а, дас кIантах жоп дала ца догIу боху Оьрсийчоьнан низам а чоьте оьцуш цахилар кхузахь зеделла бакъдерг ду.\nЦунна тоьшаллаш а ду ког баькх-баьккхинчохь. ХIинцца, кху муьрехь, хIара керла дешаран шо доладеллачул тIаьхьа, ишколера, хьехархо болх беш йолчуьра дIаяьккхина, ткъе итт шарахь сов бераш кхетош-кхиош схьаеъна цхьа зуда. Бахьана - кIант гIаттамхошца хилар. Диъ-пхи шо хан ю цунна шена цунах хилларг хууш доцу. Цу кеппара балхара вохийна цуьнан да а. Царна совнаха хьовзам ца балийта цIерш яхаза юьту оха.\nДай-наной юха а бигина хьаннашка


ГIалгIайчохь йиттинчу йоьIан ши ваша школе дIа ца оьцу\nГIалгIайчохь дейишас къизаллица йиттина, дарбан хIусаме кхачийначу Ажигова Iайшин ши ваша школе дIа ца эцна, церан нана даимна а цхьанхьа ехаш ю аьлла, дIаязйина ца хиларна аьлла, хааме даьккхина кхиазхойн гIуллакхашкахула йолчу хьукматан куьйгалхочо. Ша йоI Москварчу профессоран Рошаль Леонидан клиникехь Iуьллуш ю, масех пластикан операци а ю цунна ян езаш аьлла лоьраша.\n"Тхайн цIенна гергарчу школе вахийта хьаьжнера со ши кIант. Директор цкъа реза хилира, юха цуьнан гIовса меттиг бац элира. Сайн боцчу аьттонца, хала кечвинера ас и шиъ школе вахийта", - аьлла берийн нанас Евлоева Лидас "Кавказ.Реалии" портале.\nЦо дийцарехь, заьIапхо ю аьлла, шена догIучу пенси тIехь а, йоIана йиттинчул тIаьхьа саготта болчу наха лучу ахчанца а хан йоккхуш бу уьш.\nНесарарчу кхиазхойн гIуллакхашна тIехь Iуналла латточу хьукматан куьйгалхочо Могушкова Лайлаа бахарехь, даимна а цхьанхьа ехаш ю аьлла, дIаязйина ца хиларна дуьхьало йина школехь цунна.\n"Ас телефон тоьхнера школе, директоро цкъачунна меттиг бац элира соьга, карабогIучу баттахь цхьаъ дан хьожур ю ша аьлла. Цхьанхьа а дIабазбина бац уьш, йа нана а, йа цуьнан бераш а. Оцу юьртахь цхьанхьа дIаязъяйта администраци а гIой аьлла, хьехна оха цунна", - аьлла Могушковас.


Парг1ата ма боларгаш\nЦхьан актах латта пьеса\nЛовзараш: Далг, Во1, нана.\nГ1алг1ай ков, хьачувоаллача лашин латт, хьачувоаллача 1акхесса уллаш нув ба.\nДалг. - Хаьжал, 1окхесса уллаш нув ба. Укхаза саьнга д1аоттабе мегацарий ер? Фу деш линнай-те къаеннар? Венна валар-кх со хьо йоалаечул. Дика хила йиш йий цун? Хьайоалаеча хана а адам дацар, хьайоалаяьчул т1ехьаг1а кхалаж а хинна д1аэттар.\nШий даьц1енна тара хилача яллаций из? Во1 а ва вийста валарг. Бус ханнахьа ц1а ца воаг1аш гайна хила веза ер. Д1ахьажал мишта б1еха я машина, на1араш д1акъайлаяц, ч1ега техабац, кораш догамаш т1алатташ да. Хьай даьллахьий, саг аьнна ала езаций цох? 1окхайса ядаш шиъ г1аьле юхьиг я. Т1ехье яц ер, йоацачун б1арг белхаргбоацаш, йолачун дог деларгдолаш. Хьажал хьо малаг1а г1аьленаш я увзараш! Вийста валарг ва-кх!\n(Да чувода, во1 хьааравоаг1а).\nВо1. Барт бийтта ваха хургва-кх ер. Яппараш елга мара кхьа х1ама дагадохаш вац ер-м. З1амига волча хана хьесташ лелавора, шера кхозза керда барзкъаш эцар. Воккха хинначул т1ехаг1а кхаь шера цкъа керда машен эцар. Х1анз-м геттара ц1аьрмата вийрзав. Сардамаш да багара хьаухаш. Фуд дувцар? Кхажи, Пати, Муни! Кхымелйола ц1ераш йицъеннай. Геттара б1агалаваьнав ер саг йоалаяьчул т1ехьаг1а. Цкъа бехк боаккх, т1аккха сардам боаккх, ше шийна бехк. Ларт1ара ваьнна-те ер. Цамогаш хуле лелаве ма везий ер, больнице кхувлаш, лорашта т1акхувлаш, кхача ийбеш. Т1аккха фу дергда-те укхунна? Даьра дагайохаргьяц во1а нана-м. Укх т1еххаьрча ах шера шозза больнице иллай из. Й1овхараш еш мотт 1очуболлац, маьженаш лаз яхаш 1окадаш хул. Кастта цхьаь вусарвий-те со? Хьахьажа саг воацаш, г1ийла-миска ваха ма везаргвий. Фу деш е те ц1еннана? Хьараара яла елар из?\n(Коа гучайоал Нана)\n- Нана. Мар а хьаг1еттав, х1анз со а йолаш я. Мичай ер, йиста яларг, г1амо 1одаь г1ам, шайт1а к1ориг, б1ехала кортилг, теккха коа чубена лехь. Ц1и яларг! Гой шоана, нах берригаш а г1айттаб. Ер уллаш я. Гой шоана мишта бувц ц1и йоаккхаш ювц цун гаргача наха. Уста-да, уста-нана, уста-воша, уста-йиша. Уст яхаш йоаккха ц1и несах йоаккхаш я. Хьайоаг1ача хана уст ба из. Г1орташ ба из, ков леладеш бола низ ба из. Хьаенаяьлча, хувцаму из. Говра баьрий хул цох. Мара из т1аяг1а, маьр-нанна из т1аяг1а, маьра-да д1акаравуг цо, ше яхачоа хьат1авоалаву-хьат1аверзаву. Массабараш маьр-нана бехсе еш хул, несий га дахаш хул. Юхьа т1ара елаш, хьажа юкъе шод боаллаш ма хулий из. Гой шоана, коа ц1ено яц, котамаша ков б1ехдаьд. Из деррига шутта даллаше а, коа хьаж латт. Тоам бац адамашта цу хьисапе боха.\nШий даь коа лаьтта сурт укхаза лоаттаде г1ерт ер сийна ц1и ялларг. Фу хадалда цун!\nШе доахаш дола сардамаш сацийтац йоккхача саго.\nИз еш йола г1ар хеза коа хьагуллу берригаш нана, во1, нус, лоалахой, юртара нах. Вий кхайкаю цар 1аьдала, хьакимашта.


Забаре дийцарш - Страница 2 - Grommus\nGrommus > Чеченская Республика > Чеченцы > Фольклор > Забаре дийцарш\n03.06.2010, 10:49 #11\nЦьана юьртахь вехаш 1аш ши ваша хилла, вокхах волчу веши ши йоьI хилла. Жимах йолу йоьI хаз хилла амма йокхах ерг чъогIа ирч хиллакх. Шеьл жимагI волчу вешига бала балхина вокхах волчу вашас . Оцу шен йоIагI къа хета шена цхьаммо маре юьгар яц из эьлла. ЖимагI волчунна даг деан хьилланц маре ягIийта шен вешин йоьI. Тъакха цо юьртахь кхайкхам бинакх, кхана хохкаш говрш ю амма говр хьалха елчуьнга дIа лур йолш ю шен вешин йоьI аьлла.\nЮьртахь динбере схьагулбелла, хьадалин летташ нускал хилла, ткъа цхьанне хууш ца хилла из ирчах ерг юй. Ткъа цхьаммо жим къант вахийтан муьлхаг ю хьаж аьлла. Йокхах ерг хилар гучуъделла, шен бойзачерга къайлах хабар дIасдаржина, шенн накъосташка аьлла цо говрш ухоьзош хиллаш ирчах йолу йоьI ю шуна йилнарг аьлла.Тъакха юьртар воцуш хьашаъ кхечна оцу ловзар тъе. Тъакха кегичу наха моьхь тоьхна хьашаъ юькъ вакх эьлла. Амма хьаша югIа гIерташ хилла шен алш ларор яц шу говрашц бохуш. Ткъа цаьра витне ца витча хьашаъ юькъе велла. Тъакха говраш дIа хехкан, массараъ шай шай говрш юх изош хилла, хьаша хьалха велла воьдаш дукх чъогIа самукъа делла, гIехь чулла дагчу курал йоьссан. Юхаъ веьрзий ше ши мекх хьовзош хилла хьешо. Тъакха нахи мехьари девлла, хьаша хьалха велла, нускал хьешан догI элла. Тъакха той дIадирзан, хьашаъ цъа веан шен нускал далуш, нускал чуъ дагIийтан шен говр дIаъ тесна, чу веана хьаша шен нускле хьаж тъеъ вахна коьрта тъетесна бой дIаекхача, и хаз нускал гаъ гина, араикхана хьешо говран шад етташ хиллакх. "Хьайн да велл йисарг, юьртахь шинарин тъехь ца кхуьуш йолу хьо, цигахь ма сих елла хиллер" - бохуш.\n03.06.2010, 10:53 #12\nЦхьан зудчо ше мар хьизош хилла,ет эц шен бохаш.Ше зуд ет лело зуд боци хууьш,тергал ца деш хан яьлла.Т1яхьари и к1ордин, ет эцна цо. Шоллаг1 динахь,уьрре и ет эц базар ваг1ан,хьа луччох д1аъ белла,ц1а веаьн хилла.Зуда,со камандеровке вёд,ледар ма хиллахь аьлла,кхест ваг1ан ц1ин да. Цхьа кир дялч,аьхч кхачделч ц1авеаьн,зуд гонахь хьизаш хилла.И ет мецам ца битар аьхь аьлла хьусам дас.Цабитир,хьинц хьо чувале цун ёл ел,хиь малин йоллур сом,элир бох,зудчо хьаь ца хьожуш\n03.06.2010, 10:57 #13\nЦхьана нахана нускал далийна хилла.Ши-кхо де а даьлла хилла,амма г1улкьах куг тухуш ца хилла нускало. Т1аккха дагадеана хилла мар-нанний,мар-дений:" вайшимма дов даккха деза г1уллакхаш т1ехула,т1аккха цуо ехь а хетта, ша дийра ду и г1улкх аьлла"\nЩолг1ачу дийнахь,1уьййре мохь баьлла хилла мар-ненегий мар-дегий:\n-Хьо г1о хи да!\n-х1ан-х1а,г1ур вац со,хьо хьуо г1о! - бохуш мелла а латар йиш-маь1ш еш доллуш хилла х1оршиь,уьйта юьккье а х1оьттина.\nДевлачу маьхьарша самаеккхийна долу нускал, машар бан хоьттина:\n-Хьажал, лета оьшуш дац шуьшиь, ашшиммо х1ун дай,1уйранна дада\nг1о, суьранна мама г1о!!\n03.06.2010, 10:59 #14\nБарт хоттуш хилла беллачаьрга — Хьо мила ву? Со парпесар ву адмашна хьехам Кхетам хьекъал делла ас… — Собардел, хьо галваьлла, ахь ахчанах экзаменаш хIиттинарш нисса ах чубоьхкина, важа ах болх бан ца хууш лелаш бу Хьуна жоьжахате хьакъ ю . — Схьавоьл рогIераниг! Хьо хIун лелош вара? — Со бухгалтер вара. Нахана нийсонца церан рицкъа дIакхачо гIерташ къахьегна аса… — Бакъ дац. Дуккха нехан ахча диъна, лечкъийна стаг ву хьо. Жоьжахатено бен нисвийр вац иштаниг. Шел хьалхабоьлхачарна динарг гина, кхеравелла, къайлаха охьатаьIна, малекана, честь делла цу шина, тIехIоьттина кхин цхьа стаг. — ХIей, воьдург ахь хIун леладо? Уьш жоьжахате боьлхуш ма бу. Верзал юха — аьлла тIевалийна веддарг. — Хьо хIун болх беш вара дуьненахь волуш? — Со милицехь… — ХIа-а, милиоцинер ву хьо, -аьлла деладелла малек. — Хьо гича бен оцу хьалхавахначу шинна дела дага вог1уш ца хилла. Дуккха нахе далла Iамал яйтина ву аьлла, ялсмане вохуьйту хьо.\n03.06.2010, 11:00 #15\nШа балха йоьдуш, Маржана дIахьедира Салахье:\n— Серванта чу ма гIерталахь — борз ю хьуна цу чохь. Иза ара а ца яккхаелла дIайоьду со...\nСарахь цIа еача, серванта чуьра печенеш дикка лахъелла гира Маржанна.\n— Салахь, печенеш стенга яхана?\n— ХIун печенеш?\n— Вайн серванта чуьранаш.\n— Хаац суна-м, цу чохь йолчу барзо йиъна хир ю-кх, — бохура пхи шо долчу кIанта...\n03.06.2010, 11:02 #16\nЦхьан юьртахь хилла ловзар. Воккха стага хаттар дин хилла жимчу къонахе:\n- Хьажахь жим стаг, и ловзар хьан х1оттийна, хьан ялийна зуд?\nВокх стаг жоп делира жимчу стага кхи ойла ца еш:\n-Делдахь ма эрна деш ловзар ду из...\n-Эрна ду дац хуур дар хьун, ялийн лаьтш ерг хьайн гинехь!\n03.06.2010, 11:03 #17\nДас хеттина к1анте, зуд ялае хьуна, я телевизор ец хьуна - аьлла. К1ант жоп делир бах - со телевизоре хьожуш вац, да шайн луург де - аьлла))\n03.06.2010, 11:05 #18\nУехал муж за длинным рублем в россию и пропал. Жена, после долгого ожидания, поехала его разыскивать. Приехала в город, через знакомых нашла адрес мужа. Приехала по адресу и звонит в дверь.\nДверь открывает русская женщина:\n-А Леча здесь живет?\nЖенщина кричит в квартиру:\n-Зайкаааааа, это к тебе.\nНа порогу появляется Леча. Жена смотрит на него с тоской и говорит:\n-Вай дакъаз ма вала хо. Соьц волч хенах-ам ц1окъалом хил лелаш вар хо, хинцам п1агал ма йина хоьхь.\n03.06.2010, 11:06 #19\nЦхьа котам хилла бах, едда йоьдуш, хьо таьнга йоьдуш ю аьлла хаьттин, маре йоьдш ю аьлла котамо) вай, едда хьунда йоьда хьо аьлла) вай бохар бах котамо, ядин югуш яй сом аьл))\n03.06.2010, 11:08 #20\nЦхьа жим саг хилла синкъераме ваха кечвелла. Дас аьлла: Хьо буьйса ц1а вохаш хенахь, саг чу ма хавелахь, х1инц цхьа жоьлгаш ю бахун циг. Ши1 цхьане чу а хой, хьалхахь 1аьчо олу : Цезаьрк юй хьоьг ? Цу заманчохь, т1ехьа 1аьш волчу коча т1ерга а тоссий са дукъа до, шайн машен д1а яккха.\nХ1а а, дик ду делахь,- аьлла к1анто,- сац йир яц ас.)\nШе синкъераме самукъа а даьккхийна, юх вохаш волу кхуна Де хьехараш дицделла хилла таро ю.) Голосовать деш ши1 хилла некьа т1ехь. Чу хавийна кху. Хьалха 1аьчо: Хьоьга цезаьрк юй ?- аьлла. Из цо олушехь, кхун резко ше Дас дийцнарг даг ма дений.))) Когаш к1ел 1алаш ёлу монтировка хьа а эцна, хьалха 1аьчун цу коьртах ялийтан кхо)) Юх, юха а хьажна, т1ехьа 1аьш волчунг хаьттан: Хъуна-м ца ез цезаьрк?)))\nКхера а велла 1аьш волу вукхо бахар бах: Х1а-х1а, ца ез, тхой шинне а цхьаъ тоьар ю!))))