Нохчийчохь дIавоьллина Бельгехь вийна Диресов Асламбек\nНохчийн тезет, гайтаман сурт\nНохчийчуьрчу Шалажахь дIавоьллина Бельгерчу Льеж гIалахь нохчашний, курдошний юкъадоьллачу девнехь герз тоьхна вийна Диресов Асламбек, хаам бина,"ЧП/Грозный" инстаграм-пабликна тIе а тевжаш, "Кавказский узел" портало.\nБельгехь машенаш тоен сервис яра Диресовн, ахчанца гIо-накъосталла латтадора цо Европерчу а, шен даймахкарчу а мисканашна. "Асламбека [...] сагIа кховдадора таро йоцчарна, вуно машар безаш адам дара иза. Ша вуьйчу дийнахь а ваханера иза машар бан. Амма шен машена чуьра охьавосса а ца кхиийтина. Чу герз тоьхна вийна иза", - боху хаамехь.\nЗорбане яьллачу видео чохь гуш ю юьртарчу урамехула барма эцна боьлхучу нехан йоккха тоба, некъан йистошца лаьтта дуккха а машенаш.\nБельгерчу Льежехь иттаннашкахь нах тIелеттачохь вийна Диресов. Талламо бинчу юхьанцарчу хаамца, тIелеттарш курдой бу, карахь бейсболан гIожмаш а, лаххара а цхьа маса топ а йолуш. Шен машена чохь герз тоьхна цунна. Де хьалха машенна ягориг юттучу станцехь дов иккхина хилла нохчашний, курдошний юкъа, станцин да а, цхьа клиент а лазош. Талламо лаьцна, левеш ву видеокамерашца вевзина кхо курдо. Диресов вийначул тIаьхьа лаьцна, тоьшаллаш долуьйтуш дара 28 нохчочуьнга а. Зулам динчу меттехь карийна маса топ.\nЗазадоккху-баттахь Францехь 1500 сов стаг аравелира нохчийн диаспораца нийсо лелор доьхуш. Акци хIоттаран бахьана дара Рен гIалахь Зазадоккху-беттан 17-чохь Нохчийчуьра схьаваьлла 23 шо долу Лабазанов Хьамзат вер. "Наркотикаш юхкучийн къестамаш" бу хиламна бухехь, бохура полицино, ткъа вийначун гергарчара бохам буьйзира Лабазанов ша вехачу цIа чохь наркотикаш ца йохкийта хьовзарна дилерша бинчу бекхамца.


Нефтекумск - йовш лаьтта гIала\nСтаврополна 300 километр юьстах ю Нефтекумск. Бахархоша ишта олу шайн гIалех: "Елла яц, амма эхартан хьожа-м лаьтта"\nТIекхIелдинчу цIенна хьалха доккха сийна четар лаьтта. Чохь – стаг дIаволла кечдина барма. Гонах – гергарнаш, лулахой, доттагIий. Жима ю гIала, хилларг хIуъа а юкъахь луьсту. Четар меттигерчу администрацера деана – чIагIделла ламаст ду иза.\nДекъеш ханна чудохку меттиг а ю гIалахь. Амма шело ца тоьу чоьнашна, шабийриг йоьхна тоххара. Тоян а гIиртина нах, амма севцца – кIордийна и тишбелла гIирс. Iай оцу хIусамехь неIарш а йоьллий кхобу декъеш. Ткъа эрна ду 40 градусе кхочучу аьхкенан бурконехь цунах пайдаэца гIерта.\nНефтекумск 25 эзар стагах лаьтта кIоштан центр ю. Шайн гIалех лоций ишта олу бахархоша: "Елла яц, амма эхартан хьожа-м лаьтта".\nГобаьккхина кхехкачу можачу гIамарша и гIала тарйо пана-махкарчу оазисах. ГIалин юьххьехь, аьрру агIор, хьалха аэропорт хиллачохь, бу дикка хан хьалха динчу цIенойн могIа (хьалха оцу меттехь яра "Камыш-Бурун" олу юрт). Цунах дIакхетта "дIатесна-тасаза" ала тарлуш йолу индустрин куп.\nАьтту агIор лаьтта тIекIелдина цIенош – ойла кхоллало, цхьана советан заманарчу мегаполисера схьадеана-кх уьш кхуза, олий. ГIалина шайга латталуччул хьал латториг ю тоххара ширъелла мехкдаьттачекхдоккхийла а, пехийн цамгарш йолчу нехан набахти а.\nСтаврополан кхечу кIошташкахь а санна, го Нефтекумскехь иза деньян гIертачу наха кхоьллина ларш. Бакъду, тишъеллачу гIалин хотIах хала ду уьш йоза.\nХаза ю берашна кечйина майда, амма дакъаделла ду агIонашца лаьтта дитташ, эттIа бу гонахара асфальт. Хьалха цигахь аттракцион яра, хено иза къуьрсиг яьккхира, мекхаюьйлира, наха иза эххара а лачкъийра, дIайоьхкира эчиг оьцучарна.\nДукха баьхна, гIала тойийр ю. Шега далург дан гIерта керла веана мэр, амма яккхий яц цуьнан таронаш – гIалин бюджет.\nГIалин кIаргене ахь некъ беш, го герга хан хьалха тодина артезиан – йоьIан гIад, еа агIор хидоьллийла. Цунна гобина, маьлхан зIенарех пайда а оьцуш, багочу стогарша.\nУрамашца гIашлошна бина некъаш а хаало цхьа наггахь.\nАдамна аьтто бан мел йисинчу "гIайреш тIе" дIагулло бахархой. Керланиг – цхьа наггахь гуш долу Iаламат ду царна. ДIаяхана Советан Iедал Нефтекумсках йоккха гIала ян гIиртина зама. Массанхьа а хаало "тоьллачу селханенан" IиндагIаш - дахарна пайдедоцу гIаларташ.\nНаха дийцарехь, хьалха хIора цIенна хьалха дара биргIанашца тIедалийна хьаст, хи оьцийла. Аьхка йовхоно морцучу гIаличохь хIаллакьхилла чу хи кхачош йолчу системин доккхах дакъа.\nБерашна ловза йисина ах бIе шо хьалха бетонах йина хилла туьйранашкара акхарой. Уьш, макхъелла, Iаржъелла,лаьтта, ша зомбеш санна. Бакъду, наггахь царна басар тоха гIурту меттигера администраци - сиха дужу тIера, акхаройн васталгаш тиша хиларна.\nТIекIелйина ши гIишло ю Нефтекумскехь. "Кегийрхойн хIусамийн комплекс" олу цунах. Цаьргара хьал дика довзуьйту гонах долчу суьрто. ЦIеношна уллехь нехаш йохка хIоттийна лаьтта ши гIутакх. Iуьргаш девлла царна, амма уьш дIадукъуш, тIелетийна реклама. Доьзалшка, же-же, "ненан капитал" дIаоьцу ша, сихха тIедуьйла шена, боху шен цIе лачкъош а йоцчу цхьана меттигерчу фирмано.\nКхидIа гIала теллича го ерриг кIоштанна лерина дарбан цIа. Цигахь дIадаьхьна шен тIаьххьара денош вайна сийначу четара кIел, барамичохь гиначу стага.\n…Хьешаша дуьйцу, мел дика стаг вара кхелхинарг, мел догцIена вара, мел дукха къахьийгира цо. Ишта боху, цавала мегара, диагноз нийса хIоттийна хиллехь. Амма бацара и нийса хIотто кхин меттиг.\nНефтекумск – цхьа говзанча гIалара дIавахча, я пенсе ваьлча, дахаран силайолу агIо охьайолу гIала ю. Цундела хьахаво велларг, тоьлла белхало вара, олий.\nВелла пекъар дIавуллу нефтекумскьхоша, баьхкинарш дIасабоьлху – царалахь дукха бу, гIала дIа а тесна, кхечунхьа беха нах. Кеста юьтур ю гIала, аьлча а, гIала хилла Нефтекумск, тахана цуьнан урамашкахь хаалуш болчу кегийрхоша – дахарна атта хьелаш лохур ду цара. Лахлуш ду кхузахь бахархойн терахь.


Ножин-Юьрт. Оцу кӀоштана юкъайогӀучу бенойн юьрта Гуьржа-Махка доьлхуш ду тхо. Мархин бутт I тӀебале хьалхара шоьтан де ду карахь дерг.\nХӀинццалц ламанхошна цкъа а цхьана а юьрта ца байна шерачу асфальтан шуьйра некъ, хишна техкина иштта тӀайш. Хьеше кхойкхуш, екхаелла хета тхо догГучу некъан йистонца лаьтта комаьрша хӀусамаш. Иштта декхаделла, шайн хьанал дегнаш даста кийча, даккхийдеш дуьхьалдевлира тхуна бухара адамаш а.\nГуьржа-Мехкан юккъерчу ишколан керта гулбелла бара бенойн массо а юьртара, кӀотарара кегийрхой, спортан векалш, лоруш болу къаной. Оцу ярташна а, кӀоштана а хьовха, йоллучу республикана а сийлалла йолуш гТуллакх дара билгалдаккха леринарг. «Кобу-дзюцу» («жиу-житсу» а, «кобу-до») а латаршкахула России чемпионаш\nхилла вежарий Адам а, Ӏийса а КутуевгӀар декъалбан баьхкинера дуьненахь а вевза малхбален мехкийн латарийн говзанча-«сэнсэй» Абубакаров Сайпуди коьртехь волу Соьлжа-Палара хьеший.\nХӀинццалц нислучу кепара могӀара вовшахкхетар дацара дуьйцург. Иза хӀокху районехь дуьххьара нохчийн\nкъомах волчу жимчу стагана Кутуев Адамана «кобу-дзюцун» мастеран цӀе тилларна лерина дара, Ӏаьржа доьхка а, «самурайн» тур а луш. Цул жима Ӏийса а хилла России чемпион а, масех турниран толамхо а. Амма цуьнан шийтта шо бен цахилар бахьана долуш (мел баккхий толамаш белахь а, ялхитта шо кхаччалц луш дац Ӏаьржа доьхка) России Федерации «кобу-дзюцу» латарийн ассоциации куьйгаллин сацамца цунна спортан «4-кю» даржан сертификат елира. Ӏаьржачу доьхканал хьалхара тӀегӀа лору и.\nОцу даздарийн торжественни дакъа доладалале хьалха ишколан кертахь, леррина цунна билгалйинчу меттехь дӀадаьхьира спортсменашна а, меттигерчу бахархошна а юкъахь секхаӀад кхоссарехула долу къийсарш. Цул тӀаьхьа спортан зала чохь - спортсменашна а, районерчу кегийрхошна а юкъахь охьатохарех латарехула хьуьнар къовсар.\nНагахь хьешаша, шайн спортехула йолу говзалла лаккхара хиларе терра, кхиболу кегийрхой эшор дукха халонга ца долуш дирзина хиллехь, атта ца нисделира России чемпионан Махаджиев Жабраилан\nметтигерчу жимчу стагал\nЦударов Висарсолтел толар. Масех кепара латаран говзанча волу «сэнсэй» (хьехархо, тренер) Абубакаров Сайпуди чӀогӀа цецваьллера спорт хӀун ю а ца хуучу Висарсолтин ницкъах а, тӀах-аьлла хиларх а. «России чемпионатехь а, Дуьненаюкъарчу турнирашкахь а хиллачу тасадаларшкахь цхьана а спортсменан ницкъ ца кхаьчна цкъа Жабраилан карадахана куьг-ког схьадаьккха, - бохура Сайпудис. - Шара санна, цуьнан карара вуьйлу-кх и кӀант... Спорте вагӀахь, оха чемпион вийр ву цунах.\nОцу даздаршкахь дакъалоцуш бара Нохчийн Республикан Президентан советникаш Исмаилов Ахьмад, Манцигов Ильяс, Президентан Администрации динца юкъаметтиг лелоран департаментан директор Одаев Хьамзат-Хьаьжа, Ножин-Юьртан кӀоштан администрации куьйгалхочун заместител Гарбаев Ӏабдукерим, республикехь дика вевза спортан тренер Исраилов Хьамзат, Абубакаров Сайпудис кхиийна ««кобу-дзюцун»» мастерш Ӏаьржа доьхка а, хьалхара дан а лелорхой Махаджиев Хьасайн (Ромео цӀарца вевза спортехь), Ахматгериев Сайд-Мохьмад (вайи Президентан Челябинскехь волу векал), Махажиев Рахьман, шен хенахь Сайпудин «ученик» (Баширов Сайд-Эмин группа) хилла яздархо Уциев Абу. Иштта гондӀарчу бенойн ярташкара къаной Демильханов Овта, Хожаев Турко, Мазлаков СаӀид, шайн дешархошца цхьаьна баьхкина ишколийн директорш Байхаджиев Ахьмад, Курбанов Леча.\nГулбеллачара чӀогӀа тамаша барца тӀеийцира Кутуев Адамана Ӏаьржа доьхка даларан ритуал. Кхузахь Ӏаьржа доьхка лелочу ««кобу-дзюпун»» веа говзанчас гонах кӀайн шаршу а лаьцна, кӀайчу киманоца хийцийтира кӀанте шена тӀера духар. Массо а вочу хГуманех, вочу ойланех, осалчу ледарчу гӀиллакхех, харцонах, ямартлонах, дуьненан кхечу зуламех ахервелла, цӀанвалар санна лору и. ХӀинца дуьйна иза кхиазхо а, жимаха а вац. Иза нийса, бакъ, хьекъал, кхетам болу, ямартло, тешнабехк ца бевза къонах ву - «самурай», ша дуьненахь харц, бакъ боккхучу когана шен накъосташна а, «сэнсэйна» а хьалха доккха жоьпалла а долуш. Юьртана, Махкана т1е кхерам беъча, цхьа зулам юхатухуш бен баттара даккха йиш яц цуьнан «с амур айн» тур а (спортан къийсадаларш доцчохь).\nАдаман дедас - меттигерчу ишколан директора Кутуев Ӏаьзас а, дас - вайн пачхьалкхан университетан физически факультетан декана Кутуев Руслана а даггара баркалла элира шайн дикане баьхкинчу хьешашна. Опу дийнахь дӀадаьхьначу къийсадаларийн жюрис толамхо леринчу хьешашлахь уггаре жимчу спортсменна, России чемпионна Махаджиев Мансурана совгӀатана шо кхаьчна Ӏахар а белира.\nШен къамелехь яздархочо Уциев Абус билгалдаьккхира:\n- Шеко йоцуш, кхин цхьаъ къонах-нохчо вели тахана кхузахь шен халкъана «сэнсэйс» Абубакаров Сайпудис - иштта ду японийн маттахь «самурай» бохучу дешан маьӀна а. Тхуна ша вевзачу хӀокху ткъе пхиъ шо сов заман чохь диканиг, оьзданиг, делан динехь а, вайн гӀиллакх-оьздангаллехь а дезаниг, сийлахьниг ду цо ша Ӏамочу берашна луш дерг. Тахана санна дагадогӀу Сайпудис тхайга шен занятешкахь цӀена нохчийн мотт бен цабийцийтар, массо хӀуманна тӀехь а вовшашца гӀиллакх леладайтар. «Вовшийн лара, вовшийн сий де, - олура, - аша вовшийн лараре терра хир бу нахехь шуна каро шайга лерам а». Цундела тахана а оьзда, йовха, мерза ю тхан «сэнсэйца» йолу уьйраш, ур-аттала цигаьрка оза воьллачо шегахь цунна цигаьрка а ца гойтуш. Малар, харцахьа лелар цуьнан «ученикашна» хийра гӀиллакх ду. Цундела тамашийна ца хета уып массо а дикачу белхашкахь къахьоыуш гар: яртийн а, районийн администрацийн куьйгалхой, хьехархой, спортан мастерш, лоьраш, административни органийн белхахой. Зулам дина а, лаьцна а, осалалла шегара яьлла а стаг вац царалахь.\nЯздархочун дешнашна тӀетовш, шен цӀарах Абубакаров Сайпудина даггара баркалла ала лаьа хӀокху могӀанийн авторна а. Махкана а, халкъана а деза, сийлахь, пайден гӀуллакх ду цо вайн бераш шаып хаьржинчу спортана санна, дена-нанна, халкъана, махкана муьтӀахь, тешаме кхиор.\nХьешашна, шайн даздаршка баьхкинчу меттигерчу бахархошна тӀебогӀучу мархин беттан хьурматана а, вежаршна чемпионашна тӀера сагӀина а комаьрша шун хӀоттийра хӀусамдайша. Нохчийн къоман «кухня» йовза луучунна ц1е йоккхуш мел долу вайн даарш дара цигахь: сискалан бистара жижиг-галнашна тӀекхаччалц. Кхоьллинчо къобалдойла церан сагӀа, ткъа Адамий, Ӏийсассий КутуевгӀара опу дийнахь санна, даима боккха, беза юьхькӀам бохьийла шайн доьзална а, юьртана а, кӀоштана а, йоллучу Нохчийчоьнна а.\nГуьржа-Махкахь хилла даздарш дерзош, шайн исбаьхьаллин корматалла гайтира Ножин Юьртан районни администрации куьйгалхочо Хататаев Ахьмада леррина вежаршна шайн иллин совгӀаташ дохьуш бахкийтинчу самодеятельни артисташа.\nАвторан суьрташ тӀехь: Гуьржа-Махкахь хиллачу даздарийн жюри; «сэнсэйс» Абубакаров Сайпудис Кутуев Адамана «самуранй» тур дӀалуш; вежарий Адам, Ӏийса КутуевгӀар


Оьрсийчоьно аннекси йинчу ГIирме Соьлжа-ГIалара кеманаш лелар ду\nСимферополан а, Соьлжа-ГIалин а аэропортийн барт хилла, 2015-чу шарахь сацийна кеманаш лелар юхадендан карарчу беттан 30-чохь дуьйна. Оцу кепара хаам бина журналисташка Симферополерчу аэропортарн пресс-гIуллакххоша оршотан дийнахь.\n"Ялх шарахь юкъахъяьхна латтийна Соьлжа-ГIалара рейсаш Охан-беттан 30-чу дийнахь дуьйна юха йолор йолуш. Nordwind авиакомпанин кеманаш ду дIасалелар долуш", - аьлла ду бинчу хаамехь. Embrarer E190 кеманаша кIиранах шозза дIасалелор бу бахархой. ХIинццалц схьа Nordwind-ан кеманаш оцу маршрутца лелла дац.\n2014-чу шеран бIаьста ГIирмехь хIоттийначу референдуман терахьашна тIе а тевжаш, Путин Владимира омра арахийцира, Украинах дIа а хадийна, ГIирма Оьрсийчоьне ерзош. Дуккхаъчу пачххьалкхаша, шайлахь Американ Цхьаьнатоьхна Штаташ а йолуш, къобал ца до Оьрсийчоьно ГIирма дIалацар. Ткъа Соьлжа-ГIалахь хIора шарахь даздечу хьелашкахь дIахьо ГIирмана Оьрсийчоьно аннекси яр. Гулабеллачех дукхахберш бюджетникаш а, дешархой а хуьлу. Маршо Радион ладогIархоша а, ешархоша а дуьйцу хIоразза а шаьш оцу гуламе даха Iедало декхаредеш хиларх.\nАхгIайре Оьрсийчоьнца дIалаьцчхьана цунна духьал яьхначу санкцеша экономикана мел ницкъ барх, дуьненаюкъара низам дохор дац ГIирма Оьрсийчоьне "юха а елла", бохуш дIахьедо Оьрсийчоьнан Iедало.


Оьрсаша динчу дехарал деза ду гуьржашна кавказхойн гергарлонаш\nГуьржийчохь Лакаев Юсуп лоцуш\nОьрсийчоьно юха а дехар дина гуьржийн Iедалшка цара лаьцна кхобу дагестанхо Кадиев Михаил а, нохчо Лакаев Юсуп а шен каралахьара аьлла. Амма и дехар кхочуш дойла дац, аьлла, шайн мехкан прокуроре кехат дахьийтина Гуьржийчохь президентан цIарх адамийн бакъонашна терго ечу Нануашвили Учас.\nГуьржийн халкъан верас ларалуш волу омбудсмен Нануашвили Уча дуьххьара вистхилла, шайн мохк тешаме а хеташ, оьрсийн къизаллах бевдда баьхкина я гуьржийн лаьтта тIехь зулам дарна лецна болу кавказхой, оьрсаша дIа ма бехнна, церан карабалар нийса дац бохучу маьIнехь.\nНануашвилис ша зорбанехь бечу хаамца, хIинца юха а Оьрсийчоьно дIабоьхурш бу дагестанхо Кадиев Михаил а, нохчо Лакаев Юсуп а, кхин массех стаг а. Паьнказарчу бахархоша дийцарехь, оцу нахана дуьхьал Оьрсийчоь дагахь ю ша гуьржашца тIом бина яьлча, Гуьржийчоьнан шпион ву аьлла, лаьцна кхобу кхо стаг дIахеца.\nОмбудсмена Нануашвили Учас шайн мехкан прокуроре хьажийна дехар къобал до Паьнказарчу нохчаша. Уьш хилла а ца Iа цуьнан гIулчана реза. Реза бу гуьржийн бакъоларъярхой а, кавказхойн гергарлонаш деза хета нах а. Царех ву Маршо Радионо къамел дина Кавказан къаьмнийн конфедерацин куьйгалхо, политик, Гуьржийчоьнан жигархо Касрелишвили Заал а. Иштта хадабо цо шайн омбудсмена прокуроратуре динчу дехаран мах.\nКасрелишвили Заал: « Тхуна иза керла хIума дац, тхо даима а хилла кавказхой Гуьржийчоьно Оьрсийчоьнанан Iедале дIабаларна дуьхьал. Кавказхочо гуьржийн махкахь зулам динехь, цо гуьржийн низамашца Гуьржийчохь дала деза жоп. Цундела нийса дац 90-чу шерашкахь тIом бинчу нахера чIир эца лаам болчу оьрсийн хьаькамийн луург даккхар.\nДукха хан йоццуш къамел лелара, Абхазехь зулам дина бохуш вуьйцу Лакаев оьрсийн карваларх лаьцна. Тхо тхайн махуьллу гIевттира иза оьрсийн Iедале дIа ца валийта. Цундела, тхан кхетамехь, Гуьржийчоьнан омбудсмено нийсса дина. Эххар а иза хIоьтти хIуманан цIе нийсса яккха. Оьрсийчохь дуьненан бакъонаша луш йолу кхерамзалла яц цхьана а кавказхочунна. Яц цигахь иза набахте кхачийча а.\nЦу тIе, оьрсийн политикан куьйгалхойн гамо шега йолу кавказхо дIаваларца оха тхайггара иза къиза, тIехь гIело а йойтуш, вен дIалуш ма нислой».\nСтенна оьшу Оьрсийчоьнна Гуьржийчохь лаьцна волу Кадиев Михаил а, Лакаев Юсуп а? Кремлан фабула иштта ю. Цо дийцарехь, пхи шо хьалха Хасу-Юьртан кIоштан да Алхаматов Iеламсолта а вийна, ведда Дагестанера Кадиев Михаил. Ткъа гуьржийн кхело, герзаш лелорна бехке а вина, ши шо хан а тоьхна, шайн махкахь набахте кхачийна иза а, кхин а цуьнан цхьа накъост а кхушара.\nНохчо Лакаев Юсуп бехкевира оьрсаша стохка Абхазехь Оьрсийчоьнан дипломат Вишернев Дмитрий а, цуьнан зуда а дийча. Ткъа тIаьхьо гуьржаша шайн Батуми-гIалахь лецира, иза шеца герз лелош хилла аьлла.\nШиннан а я бехк къастош а, я уьш зуламан декъахь хилар дуьззина чIагIдеш а дац гуьржашка оьрсаша дIакхачийна тоьшаллаш.\nТахана омбудсмена Нануашвили Учас шайн Iедале кавказхой оьрсийн кара ца балар доьхуш айдина хаттар доккха маьIна долуш го Гуьржийчохь тховкъело карийначу нохчашна. Царна дагахь лаьтта шераш хьалха Оьрсийчоьне гуьржаша виъ нохчо дIавалар а, уьш оццу деношкахь дуьйна лар йоцуш доьза байна хилар а.\nЦундела ду, масала, Кавказан къаьмнийн конфедерацин лидерна Касрелишвили Заална Гуьржийчоьно и тайпа къинош кхин шена тIе ца хьерчадойла лаар а.\nДукха хьолехь, оьшшу бух балийна а ца хуьлу Кремлан векалша шаьш кхечу махкара дIавоьху стаг стенна бехке ву бохург, къаьсттина нохчех иза хилча-м муххале а. Цундела шен юьхь ларъян а, кавказхошца йолу юкъаметтигийн кхоччуш тIалам бан а луучух тера ду гуьржашна.\nКавказхой оьрсийн карабала ца лаьа гуьржашна


Кутаев Руслан суьдехь, аьчкан кертан тIехьа.\nНохчийчуьра цхьаболу юккъаралхой дагахь бу, Кутаев Русланан гIортор еш доьхьалонан акце арабовла. Иза цара дийра ду, нагахь санна, и процесс низамо ма бохху дIа ца хьох.\nКутаев Русланан тIехь йолийначу кхелан процессан шозлогIа кхеташо бен ца хилла, амма, хIинцале гуш ду, 60 шаре ваьлла волу и стаг, наркоман ву аьлла бехке а вина, набахте яьккха хан цунна тоха мегаш юйла.\nКутаев Руслан воьвзачеран цхьанна а тайпа шеконаш яц, иза наркотикашца бала хилла воцийла, амма, иза гарехь иштта ца хета и гIуллакх кхеле хьажийначарна.\nКхелан шозлогIачу кхеташонехь къаьстира, иза дIахьочу агIонна, лууш дац цига Кутаев Русланан гергара нах а, журналисташ а хилийта.\nЦеран меттан, чоьнехь мел долу гIант дIалаьцна Iаш хиллера студенташ бу бохуш болу кегий нах. ХIоранна хаьнтIехь тапчанаш а йолуш, шай куьцаца ницкъаллийн структурийн белхахойх тера а болуш бар боху уьш. ПIераскан дийнахь дIахьон йолчу кхелан кхеташонехь, кхин хIума хийца ца лахь, шаьш доьхьалонан акце арадовла кийча ду аьлла дIахьедар дира юккъаралхочо Шуаепов ИбраьхIима.\nШуаепов ИбраьхIим: «Вайна хууш ду, тахана стаг бехке валахь, иза бехке веш хIума хила дезаш дуйла. Вацахь-хIума тIекхоллар, вай ворхIе дегара дуьйна иза я нийса а, я догIуш а дац. Тахана Кутаев наркоман ву аьлла, политикан бахьанашца дуолийна хIума ду иза. Республика куьйгалхчоуьнна хьалхахь диканиг хила лууш дина ду иза цхьаммо.\nОцу кхелехь, цхаьцца нийса доцуш а , пайда боцуш а хIумш ду лелош. Цундела, юккъараллхой вовшах а кхетта, бина барт бу, иза низамо магош а ду, кхана хуьлуш йолу процесс муха хуьлу а хьаьжна, и харцонаш дIайоьлхуш хилахь, Iедашлна дIа а хаийтина пикет йийра ю».\nКутаев Руслана, дIадаханчу кIирнахь хиллачу кхелан процессехь, шега дош делча, дIахьедар дира, шена тIехь бечу Iаткъаман коьрта Iалашо ю, кхинболу бакъонашларъярхой а, юккъаралхой а кхеро аьлла. Иза мел бакъ хета хьуна аьлла деллачу хаттарна, иштта жоп делира Шуаепов ИбраьхIима.\nШуаепов ИбраьхIим: «Иза а доцуш хIума дац, хIунда аьлча,тахана Кутаев дIа а вахна, цIе а фамили а хийцина, эладиттанаш лелош стаг вац. Юккъараллийн болх коьрте хила дезаш ду боху ву иза. ТIаккха ишттачу стагана доьхьала хилча, иза кхераме сигнал хета тхуна. ЦIендерг ала лууш верг, хIара нохчашна догIуш дац, бохуш волу стаг ца вуьту».\nЮккъаралхочуьнна Шуаепов ИбраьхIиман кхин цхьа версии а хета Кутаев Русланан гонахь яларан. Иза, адамийн могIарера хьагI а хила мега. Цундела, тахана бист а ца хуьлуш Iад Iахь, кхане чолхе хира ю, аьлла тидам бира цуо.\nШуаепов ИбраьхIим: «Шен хьекъал хIунда ца тоьъна иза ала, бохуш болу нах а боьвла вайна юккъахь. Цуо иза аьлча, шай авторитет а, шай болх а галбера бу аьлла хеташ бу уьш. Нийсо езачу а, барт а безачу нахана тIехь тахана, боккъулийна кхерам бу-кх».\nКутаев Русланна тIехIуттуш дIахьедар дина Оьрсийчоьнан пачхаьлкхан думийн хилла волчу депутатат а Гудков Геннадийс. Цуо кхоьллинчу «Баьццарчеран а, социал-демократийн а» партина юккъе ваха гIерташ хилла Кутаев Руслан.\nИза дIалацале, Нохчийчохь оцу цхьанатохараллан дакъа а диллина, цуьнан коьрте иза хIотто Iалашонехь хилла, тахана Оьрсийчоьнан Iедална оппозице хоьттинчу Гудков Геннадийн. Цхьана агIора, иза ца дайта а чуволла нохчийн политик хьийзош а хила мега аьлла хета цунна.\nКутаев Русланан кхелера беламе тешаш


ВЦИОМ: Сталина заманахь «бехке боцучу» наха репрессеш лайна аьлла, хета ах сов Оьрсийчуьрчу бахархошна\nГIадужу-бутт 02, 2017\nОьрсийчоь -- ХIара хIоллам схьабиллина дукха хан йоцуш Москох. Маршо Радион архивера сурт.\nСталинан Иосифан заманахь репрессеш лайна хилла «бехке боцучу наха» аьлла, хета ах сов Оьрсийчуьрчу бахархошна. Иза гойтуш ду Оьрсийчуьра юкъараллана хетарг толлучу центро (ВЦИОМ) бинчу талламан жамIаш.\n75 процент наха дIахьедар дина, шайна хууш ду Советан пачхьалкхехь дIадаханчу бIешеран 30-40-чу шерашкахь политикан бух болуш адамаш хьийзина хилар аьлла. 53 процент ВЦИОМ-ан респонденташна хетарехь, цу репрессешкахь зен хилла «бехке боцучу нахана».\nЦу талламехь дакъалаьцначу 41 процент нахана хетарехь, адамаш хьийзош хилла, церан бакъонаш а йохош, кхел а, таллам а ца беш. 18 проценто аьлла, репрессеш яр нийса дацара аьлла.\nКхушеран Стигалкъекъа-баттахь «Левада-центро» шен талламан жамIаш зорбане дехира, оццу хаттарехула долу. Цаьрца а догIуш, тIаьхьарчу 5 шарахь 51 процента тIера 39 процентана тIекхаччалц лахделла Сталинан репрессеш зулам хетачу нехан терахь.


"Правовая Инициатива по России" организацин болх новкъа бу Оьрсийчура Юстицин министраллина\nОхан-бутт 10, 2012\nФранци -- Страсбургерчу Адамийн Бакъонийн Кхелехь шен кIентан гIуллакхан хьокъехь бийр болчу сацаме ладоьгIуш ю Базоркина Фатима, 08ГIу2005\nСтрасбургерчу Кхеле Оьрсийчура бахархойн латкъамаш кечбеш гIо деш йолу, евзаш йолу адамийн бакъонаш ларъен «Правовая Иницатива по России» организацин болх чекхбала тарлуш бу цу пачхьалкхехь. Йозуш йоцу организацеш хьесапе оьцучара цуьнан регистраци дIаяьккхина оьрсийн Юстицин министралло. Оццу хенахь, шайн сацаман политикан бух бу бохург тIе ца дуьту цу министралло.\nБазоркина Фатимин кIант тIепаза вайна шийтта шо ду. Цу гIуллакхах, Нохчийчохь йоцчу бакъонийн а, шуьйра даьржинчу ницкъ баран а билгало хилла.\nШен кIант дийна а волуш, оьрсийн пачхьалкхан телевизионехь 2000-чу шарахь гина Базоркина Фатимина. ТIемалой бу-бац къастон Iалашонца Нохчийчохь лаьцначу кегийрахойн тобанца волчу цуьнан кIентан хьокъехь оьрсийн эпсаро, тIахьуо цIарца вевзинчу Баранов Александро шен кIант вен омар луш гира цунна.\nЦхьа а жамI доцуш, шен лар йоцуш вайна кIант вехха лехначул тIаьхьа, оьрсийн Iедалш кхеле а делла, цу гIуллакхехь толам баьккхира Базоркинас.\nФранцера Страсбург-гIаларчу Адамийн Бакъонийн Кхело нанна 47 эзар евро ахча дала декхаре йира Оьрсийчоь. Нохчийчохь стаг варца доьзна Адамийн бакъонийн кхело теллина дуьххьара гIуллакх дара иза.\n«Кхелехь баьккхинчу толамо шен бала бай ца бина» элира Базоркинас, кхелан сацам хезначул тIаьхьа. Амма Голландера йозуш йоцчу «Правовая Иницатива по России» организацино шена Страсбургерчу Кхеле латкъам беш йина гIортор, шен де доьхначу хенахь уггар а оьшург дара бохуш яра Базоркина, телефонехула ГIалгIайчура ша Маршо радиоца къамел деш.\nБазоркина: «Цара накъосталла дира суна, лийхира соьца цхьана, дехарш дира, дукха организацешка зIенаш йиттира. Цара боккъалла а боккха болх бира. Суна гIо дина ца Iа, кхечу, шайн кIентий, дай, йоIарий лоьхучу зударшна а дира. Сан са тедеш гIортор ма йора суна, хIора а стеган бала шайниг санна тIеэцара. Тхо царна реза а ду-кх.»\nОьрсийчура кехатийн бюрократино а, кхаьънаш оьцучу кхелахоша са кхачийначу оьрсаша шайн латкъмаш Страсбургерчу кхеле хьовсабо. Цу кхеле кхочучу ша болчу латкъамийн 20 процент Оьрсийчура бу. Царна юкъахь доккха дакъа лоцу Нохчийчура латкъамаша.\nОьрсийчура «Правовая иницатива» организацино гIо дина, Нохчийчохь федералан ницкъаша гIело йинчу нехан 100 сов гIуллакхехь толам боккхуш. Европерчу Кхело царгахула Оьрсийчоьнна тIе а дожийна, гIуданаш такхийтина 10 миллион еврога кхоччуш.\nБоуринг Билл, Лондонерчу Бёркбек университетан колледжехь дуьненаюкъара адамийн бакъонаш хьоьхучу профессор а ву, Старсбурегрчу Кхеле латкъамаш беш гIо деш.\nБоуринг Билл: «ЧIогIа дика дела денна болх беш схьабогIуш бара уьш. Цхьаболу адвокаташ и гIуллакхаш долош дуьйна зе хиллачу нахаца хилла бу. Нохчийчура а, Оьрсийчоьнан кхечу меттигашкара а нахаца белхаш бо цара. Шерашкахь кхиаме схьабаькхина уьш. Вуно дукха ладаме гIуллакхаш чекхдаьхна цара.»\nАмма схьагарехь, Оьрсийчура Юстицин Министралла оьрсийн Iедалийн лаам чекхбоккхуш, хьалхаяла сихъелла, Базоркина санначу нехан гIортор дIайоккхуш. Шо хьалха Оьрсийн Нийсонан министралло Iедалх йозуш йоцу организацеш хьесапе оьцучу урхаллехь регистраци дIаяьккхинера «Правовая Иницатива по России» организацин. Маситтаза и юхаметтахIотто гIортарх гIуллакх ца хилла, Москохарчу кхеле латкъам бина организацин векалша. Оцу кхело шен сацам бовзуьйтур бу кхаарин дийнахь Оханан беттан 11-чу дийнахь.\nОрганизацин Оьрсийчура кхочушдаран директоро Коган Ванессас шен шеко яц боху, шайна регистраци ца яран бахьана, шен тобан балхаца доьзна хиларх.\nКоган Ванесса: «ЧIогIа маьIне ду, 2006-чу шарахь тIеэцна долу, йозуш йоцу организацийн жигараллийн хьокъехь тIеэцна низам, оха динчу кепара гIалаташ довлийтинчу организацин хьолах пайда эца тIеэцна хиларх кхетар. Тхуна хетарехь, министралло шеггара сацам бина, кхин цкъа а регистраци ян тхан бакъо юхатоха. Тхуна хетарехь и юхатохар, тхан балхана министралла реза ца хиларца доьзна ду, тхо церан бIаьргах кхетта сара бу.»\n"Правовая Инциатива по России" организацин болх ца тов Оьрсийчура Нийсонан министраллина


Сура lимранан доьзал — Википеди\nСура lимранан доьзал\nКуцкеп:Дакъа:Ислам 3 Сурат АЛ-IИМРАН Iимранан доьзал (Мадинатехь доьссина‚ дерриге 200 аят).\n2. Цхьа Дела ву ‚ кхин дела вац И бен‚ Ша дийна ву‚ гуттар хIоьттина ву /Шен лайн гIуллакхаш кхочуш деш/.\n3. Цо хьоьга диссийна хьакъ-бакъ а долуш‚ шел хьалха хилларг бакъдеш долу жайна (КъурIан)‚ Цо охьадоссийна Товрат а‚ Инжил а /Мусага а, Iисага а/.\n4. Хьалха нийса некъ хилла нахана‚ цо охьадоссийна Фуркъан . Баккъалла а, Делан аятех ца тешаш берш – царна ма ду чIогIа Iазап. И Дела ма ву ша веза верг а‚ бекхам оьцуш верг а.\n5. Баккъалла а, и Дела ма ву Шех къайлаер йоцуш хIумма а лаьттахь а, стиглахь а.\n6. И ву шу кепе дерзийна беран цIа чохь Шена ма луьу‚ кхин дела вац И бен‚ ша веза верг а‚ хьекъале верг а ву И.\n7. И ву хьоьга доссийнарг жайна‚ цунна чохь хьикмате аяташ ду – уьш жайнан нана ю‚ кхидерш – цхьатерранаш ду . Амма шайн дегнашкахь дIатевжар дерш – уьш тIаьхьахIуьтту царех тера хеташ долчарна питана лоьхуш а‚ уьш даста гIерташ а. Уьш даста ма ца хаьа Далла шена бен. Шаьш Iилманчохь кIаргбеллачара олу: "Тешна тхо цунах‚ дерриге а ду тхан Кхиош-кхобучуьнгара". Ойла-м ца йо шаьш хьекъал долуш болчара бен.\n8. (Олу иман диллинчара): "Тхан Кхиош-кхобург‚ Ахьа тхан дегнаш дIа ма товжаделахь , Айхьа тхо нисдинчул тIаьхьа‚ Хьайн гергара къинхетам лолахь тхуна‚ баккъалла а, Хьо ма ву луш верг‚\n9. Тхан Кхиош-кхобург‚ Хьо ма ву нах гулбийриг шена чохь шеко йоцчу денна‚ баккъалла а, и Дела вац-кх ваIда йохош".\n10. Баккъалла а, цатешаш берш – церан дохнно а‚ бераша а Делера /Цуьнан Iазапах/ хьалхабохур бац уьш хIуманна а. Уьш ма бу цIеран ягориг.\n11. ФирIанан доьзалан Iадатах терра‚ царал хьалха хиллачийн Iадатах терра: харцдира цара Тхан аяташ – Дала схьалецира уьш шайн къинош бахьанехь. И Дела таIзар чIогIа долуш ву.\n12. Ахьа ала цатешначаьрга: "Эшор а ду шу‚ жоьжахатийн чу лохкур а ду шу". – Ма вон мотт бу-кх иза.\n13. Шуна делил дара-кх ши тоба‚ вовшийн дуьхь-дуьхьала яхна хилла йолу – цхьа тоба тIом беш Делан новкъахь‚ важа – цатешаш ерг‚ царна уьш гуора шайл шозза алсам бIаьргаца . Дала чIагIво Шен гIоьнца Шена луург. Баккъалла а, цу чохь хьехам ма бу бIаьрса долчарна.\n14. Нахана хаздина чIогIа безам зударшка а‚ кIенташка а‚ тIеттIа гулдинчу дешига а‚ датога а‚ васт долчу говрашка а‚ даьхнига а‚ ялтига а – иза дуьненан дахаран бахам бу‚ Далла гергахь ма ду хаза дIавоьрзийла .\n15. Ахьа ала: "Аса дуьйций шуна цул диканиг?" /Делах/ кхоьруш болчарна шайн Кхиош-кхобучун хьалхахь бошмаш ю‚ бухахула татолаш а долуш‚ гутаренна а цу чохь хир бу уьш‚ цIена зударий а бу‚ Делера реза хилар а ду. И Дела гуш ма ву шен леш‚\n16. Шаьш олуш болу: "Тхан Кхиош-кхобург! Оха, баккъалла а, иман диллина‚ Ахьа гечделахь тхан къинош‚ Ахьа хьалхадахалахь тхо цIеран Iазапах"‚ –\n17. Шаьш собаре болуш‚ бакъдерг дуьйцуш‚ Далла муьтIахьболуш‚ сагIа луш‚ гечдар доьхуш сатасале.\n18. Дала тоьшалла дина цхьа а Дела цахиларна‚ И Ша бен‚ маликаша а‚ Iилма долчу наха а дина /тоьшалла/‚ нийсонна тIехIоьттина воллуш ву Иза‚ кхин Дела вац И бен‚ Ша веза верг а‚ хьекъале верг а ву Иза.\n19. Дин ду Далла гергахь ислам. Шайга жайна делларш хилпе ца хилира‚ шайга Iилма деанчул тIаьхьа бен‚ вовшийн юккъе хьагI яр бахьанехь. Делан аяташ харцдеш верг – и Дела ма ву хьесапна сиха.\n20. Цара хьоьца къийсахь‚ ахьа ала: "Аса муьтIахь йина сайн юьхь Далла‚ суна тIаьхьахIоьттинчо а йина". Ахьа ала шайга жайна даийтинчаьрга а‚ бодане болчарга а: "Шу хиллий муьтIахь ?" Уьш муьтIахь хилла белахь‚ тIаккха уьш нийсачу новкъахь бу‚ уьш дIаберзахь – хьуна тIехь дIакхачор бен дац. И Дела ма ву гуш Шен леш.\n21. Баккъалла а, Делан аяташ харцдеш берш‚ бен хьакъ боцу пайхамарш бойуш берш, нахах шайга нийсо лелае бохуш омра деш берш бойуш берш – царна ахьа кхерам тасалахь лазош долчу Iазапца.\n22. Уьш ма бу шайн Iамалш яйнарш дуьненахь а‚ эхартахь а‚ ма бац царна гIоьнчий.\n23. Хьуна ца го и шайга жайнан цхьа дакъа даийтинарш – уьш Делан жайне кхайкхича вовшийн юккъехь хьукма дан‚ царех цхьа тоба дIайоьрзу‚ дуьхьал хуьлуш.\n24. Иза ду цара олу дела: "ЦIаро схьалоцур дац тхо цхьа масийтта дийнахь бен". Шаьш кхуллуш долчо шайн динехь чIогIа тилийна уьш.\n25. Муха‚ Оха уьш гулбинчу хенахь шена чохь шеко йоцчу /къемат/ денна‚ массо сина ша карийначуьнца бекхам белча‚ царна зулам дийр дац?\n26. Ахьа ала: "ХIай Дела‚ мулк Шен долахь дерг‚ Хьайна луучунна ло-кх Ахьа мулк‚ Хьайна луучуьнгара схьадоккху Ахьа мулк‚ Хьайна луург вазво Ахьа‚ Хьайна луург сийсазво‚ Хьан карахь ду-кх дика‚ баккъалла а, Хьо ма ву массо хIуманна ницкъ кхочуш.\n27. Буьйса денна чу йолуьйту Ахьа‚ де буьйсанна чу долуьйту Ахьа‚ веллачух дийнаверг схьавоккху Ахьа‚ дийна волчух велларг схьавоккху Ахьа‚ цхьа а хьесап доцуш рицкъа ло Ахьа Хьайна луучунна".\n28. Муъма наха ма лоьцийла цатешарш доттагIий /кхин/, муъма нах битина. И динарг вац Делера /цхьа а/ хIуманна тIехь‚ шу царех /керстанех/ кхеранне а кхоьруш дацахь‚ Дала шу лардо Шеца‚ Деле ма ду дIадерзар.\n29. Ахьа ала: "Аша хьулдахь а шайн дегнашкахь дерг‚ гучудаккахь и – Дела и хууш ву‚ И хууш ву стигланашкахь а‚ лаьттахь а дерг‚ и Дела массо хIуманна ницкъ кхочуш ма ву.\n30. Оцу дийнахь массо сина шен хьалхахь карор ду ша дина дика. Ша динчу вонан а, шена а юккъехь генара хан хуьлийла луур дара цунна‚ Дала лардо шу Шеца‚ и Дела дог кIеда ву лешца".\n31. Ахьа ала: "Шу делахь Дела везаш‚ суна тIаьхьахIитта – Далла дезар ду шу‚ шуна гечдийр ду Цо шун къинош"‚ – и Дела гечдеш а‚ къинхетаме а ву.\n32. Ахьа ала: "МуьтIахь хила Далла а‚ элчанна а". Уьш дIаберзахь‚ Далла ца беза цатешарш.\n33. Баккъалла а, Дала хаьржира Адам а‚ Нухь а‚ ИбрахIиман доьзал а‚ Iимранан доьзал а Iаламал,\n34. Цхьадерш вовшашкара баьлла болуш‚ и Дела хезаш а‚ хууш а ву.\n35. Iимранан зудчо аьллера: "Сан Кхиош-кхобург‚ аса Хьуна нузар дина-кх сайн кийрахь дерг массо хIуманах паргIат а даьккхина , къобалдехьа соьгара‚ баккъалла а, Хьо хезаш верг а‚ хууш верг а ву-кх".\n36. Ша бер дина яьлча /цо/, элира: "Сан Кхиош-кхобург‚ аса-м йоI ма йина". И Дела дика хууш ма ву‚ цо хIуъа йинехь а. "Боьршаниг ма ца хуьлу стенаниг санна. Аса цунна цIе тиллина Марьям‚ аса иза а‚ цуьнан зуьррет а Хьоьца лардо эккхош хилла долчу шайтIанах".\n37. Дала къобалдира цуьнан и хаза къобалдарца‚ хаза а, цIена а кхиира Цо и (Марьям)‚ цунна тIехь долалла дар тIедиллира Закарена. И йолчу Михьрабан чу ма-велли‚ Закарена цуьнан (Марьяман) хьалхахь рицкъа карадора. Цо олура: "Марьям‚ хIара мичахьара ду хьуна?" Цо (Марьяма) олура: "ХIара Делан гергара ду. Баккъалла а, и Дела рицкъ луш ма ву Шена луучунна хьесап доцуш".\n38. Цигахь кхайкхира Закаре шен Кхиош-кхобучуьнга‚ элира: "Сан Кхиош-кхобург‚ лохьа суна Хьайгара цIена зуьррет‚ баккъалла а‚ Хьо ма ву кхайкхам хезаш".\n39. Цуьнга кхайкхира маликаш‚ и хIоьттина ламаз деш волуш Михьрабан чохь: "Дала кхаъ боккху хьуна Яхьъяца‚ ша бакъдеш хилла волу Делера Дош ‚ ша эла а волу‚ ша чIагIо а хилла волу‚ ша дикачех пайхамар а хилла волу".\n40. Цо элира: "Сан Кхиош-кхобург‚ мичара хир ву суна кIант? Со воккха а ма хилла‚ сан зуда а ма ю бер ца хуьлуш". Элира: "Иштта Дала до Шена луург".\n41. /Закарес/ элира: "Сан Кхиош-кхобург‚ цхьа делалла дехьа суна". /Дала/ элира: "Хьан делалла ду хьо нахе кхаа дийнахь вист цахилар ишарца а бен‚ хьан Кхиош-кхобург хьехаве дуккха а‚ хаставе И сарахь а‚ Iуьйранна а".\n42. Маликаша аьллера: "ХIай Марьям‚ баккъалла а, Дала хаьржина хьо‚ Цо цIанйина хьо‚ Цо хьо хаьржина массо Iаламан зударел. 43. ХIай Марьям‚ муьтIахь хила хьайн Кхиош-кхобучунна‚ сужд а де‚ гора гIуо гуора гIучаьрца ". 44. Иза ду къайле хабарех‚ Оха шаьш хьуна хоуьйтуш долу. Хьо вацара уьш болчохь‚ цара шайн къоламаш кхуьссуш‚ муьлхачо гIайгIа бийр бу Марьямах хаа‚ хьо вацара уьш болчохь цара къуьйсучу хенахь. 45. Маликаша аьллера: "ХIай Марьям‚ баккъалла а, Дала кхаъ боккхуш бу хьуна Шегара Дошаца‚ шен цIе Хьеханарг ‚ Марьяман кIант Iиса а волуш‚ ша дуьненахь а‚ эхартахь а сий долуш хинверг‚ ша /Далла/ гергарчех хинверг. 46. Нахаца хабар дуьйцур ду цо аганчохь а‚ воккха хилча а, дикачарех хир ву иза". 47. Цо /Марьяма/ элира: "Сан Кхиош-кхобург‚ мичара хир ву суна кIант‚ сох стаг хьакха а ца велла". Элира /маликаша/: "Иштта Дала кхуллу Шена луург. Шена цхьа гIуллакх лиъча‚ Цо олу цуьнга: "Хила!" – и хуьлу". 48. Цо цунна /Iисана/ Жайна Iамор ду‚ хьекъал а‚ Товрат а‚ Инжил а. 49. Элча хир ву Исраилан кIенташка". – "Со веана шуьга шун Кхиош-кхобучуьнгара делилца‚ аса кхуллу шуна поппарх хьозан суьртех хIуманаш‚ сакхуллу цу чу – хуьлу хьоза Делан пурбанца‚ аса товийр ву бIаьрса доцург‚ бурс цамгар ерг а‚ белларш а денбийр бу Делан пурбанца‚ аса дуьйцур ду шуна аша юучух а‚ аша шайн цIеношкахь Iалашдеш долчух а лаьцна. Баккъалла а, цу чохь делалла ду шуна ‚ шу Делах тешаш делахь. 50. Бакъдан /веъна со/ сол хьалха хилла Товрат‚ хьанал дан шуна хьарам хилла долчех цхьадерш‚ – со веана шуьга шун Кхиош-кхобучуьнгара делаллашца – Делах кхера‚ суна муьтIахь хила. 51. Баккъалла а, и Дела сан Кхиош-кхобург а ву‚ шун Кхиош-кхобург а ву‚ Цунна Iибадат дейша – хIара бу нийса некъ", /Iисас эр ду и дешнаш/. 52. Iисас шена цаьргара цатешар хааделча‚ элира: "Муьлш бу сан гIоьнчий Делехьа?" Хьаварийша элира: "Тхо ду Делан гIоьнчий‚ Делах тешна тхо‚ ахьа тоьшалла де тхо муьтIахь дерш (бусулбанаш) ду‚ алий. 53. Тхан Кхиош-кхобург! Тхо тешна-кх Ахьа доссийначух‚ тхо тIаьхьахIиттина элчанна – Ахьа дIаязде тхо тоьшалла динчаьрца". 54. (Цатешачара) мекарло йира ‚ /церан мекарлонан дуьхьал/ Дала а йира мекарло. /Мекарлона дуьхьал/ Дела мекарло дика еш ву.\nДакъа 6 55. Дала аьллера: "ХIай Iиса‚ Аса хьо волуьйтуш ву‚ Суна тIе хьалавоккхуш ву‚ цIанвеш ву хьо цатешаш болчарех‚ Со латто воллу хьуна тIаьхьахIиттинарш цатешачарна тIехь къематде даллалц. ТIаккха Суна тIе ду шун дерзар‚ Аса кхиэл йийр ю шуна юккъехь‚ шу хилпало еш хиллачунна тIехь. 56. Цатешаш берш – Аса царна Iазап дийр ду чIогIачу Iазапца дуьненахь а‚ эхартахь а – ма бац-кх царна гIоьнчий". 57. Амма тешнарш а‚ диканаш динарш а – царна шайн ял дIалур ю Цо‚ оцу Далла ца беза зулам дийраш. 58. И ду Оха хьуна ша доьшуш дерг аятех а‚ хьекъале хьехамах а. 59. Баккъалла а‚ Iисан масал Далла гергахь Адаман масалх тера ду: Ша и кхоьллина волу лаьттах‚ тIаккха аьлла цуьнга "Хила!" – и хуьлу. 60. Бакъдерг ду и хьан Кхиош-кхобочуьнгара – хьо ма хилалахь шеко ечарех. 61. Хьайца цу чохь къуьйсуш болчаьрга‚ хьоьга хаам беанчул тIаьхьа‚ ала: "Дуьло‚ кхойкху вай тхан кIентий а‚ шун кIентий а‚ тхан зударий а‚ шун зударий а‚ тхо а‚ шу а‚ тIаккха доIанаш дер вай‚ Делан неIалт лур вай харцлуьйчарна. 62. Баккъалла а, хIара ду бакъдолу хабар. Вац цхьа а дела‚ ша (АллахI цIе йолу) Дела а бен. Баккъалла а, и Дела ша веза верг а‚ ша хьекъале верг а ву. 63. Уьш дIаберзахь – и Дела хууш ву доьхна хIума лелош берш.\nДакъа 7 64. Ахьа ала: "ХIай Жайнан охIла‚ дуьйла тхуна юккъехь а‚ шуна юккъехь а цхьаъ долчу дашна тIе: "Iибадат дийр дац вай цхьана Далла бен‚ Цуьнца накъост лоцур вац вай цхьана а хIуманца а‚ и Дела а витина, вайх цхьаболчара вакхарех делий лоцур бац". Уьш дIаберзахь, аша ала: "Аша тоьшалла де тхо /Далла/ муьтIахь дерш хиларна". 65. ХIай Жайнан охIла‚ аша хIунда къуьйсу ИбрахIиман хьокъехь? Товрат а‚ Инжил а ма ца доссийна цул тIаьхьа а бен‚ аша ойла ца йо? 66. ХIай шу ма ду-й къийсамчу дегна (барта ца догIуш) шайгахь Iилма долчахь а /Мусан а, Iисан а гIуллакхашкахь/. ХIунда къуьйсу аша шайна шеца Iилма доцуш долчуьнца? И Дела хууш ву‚ шу ца хууш ду. 67. Ца хилла ИбрахIим жуьгтий а ‚ насари а – и хилла цIена тешаш верг а ‚ муьтIахь верг а ‚ и ца хилла мушрикунех . 68. Баккъалла а‚ ИбрахIимца там болу нах бу – цунна тIаьхьахIиттина хилла берш а‚ хIара пайхамар а ‚ тешаш берш а‚ и Дела ма ву тешаш болчеран вали. 69. Дийзира Жайнан охIланан цхьана тобанна шу тило‚ тилор-м дац цара шаьш бен‚ царна ца хаало. 70. ХIай Жайнан охIла‚ аша хIунда харцдо Делан аяташ‚ шайна хуушехь (уьш бакъ дуйла)? 71. ХIай Жайнан охIла‚ хIунда вовшахъэдо аша бакъдерг харцдолчуьнца‚ бакъдерг хьулдеш ду шу шайна хуьушехь.\nДакъа 8 72. Жайнан охIланан цхьана тобано элира: "Шу теша тешначаьрга доссийна долчух дийнан юьххьехь‚ харцде /важа/ дисинарш‚ уьш /бусулбанаш/ дIаберза тарло /шайн динах/. 73. Шу ма тешалаш шайн динна тIаьхьахIуттуш волчух бен ". Ахьа ала: "Нийса некъ бу Делан нийса некъ " – "Шуьга деллачух тераниг кхечуьнга дала /там бац Дала/‚ я шуьца къуьйсу цара шун Кхиош-кхобучун гергахь ?" Ала: "Баккъалла а, дозалла Делан куьйгахь ду‚ И луш ву и Шена луучунна". И Дела шорто йолуш а‚ хууш а ву. 74. Шен къинхетамца къаставо Цо Шена луург‚ и Дела шен сийлахь-доккха дозалла долуш ву! 75. Жайнан охIланах ву ахьа шена цхьа къинтIар делча‚ шех тешна‚ иза хьоьга духадерзош верг‚ царех ву ахьа шена цхьа динар делча а‚ шех тешна‚ иза хьоьга духа ца дерзош верг‚ хьо шена тIехIоьттина лаьттича бен. Иза ду цара олу дела: "Тхуна бодане нахалахь некъ бац". Далла харцдерг олу цара, шайна хуъушшехь. 76. ХIаъ‚ ша делла дош кхочушдинарг а, ша /Делах/ кхийринарг а (шех бина тешамна ямарт ца хилларг а – уьш бу нийсачу новкъахь) – баккъалла а, цу Далла ма беза /Шех/ кхоьруш берш. 77. Баккъалла а, Делан ваIданах а‚ шайн дуйнех а кIеззиг мах эцнарш (дуьненан бахам бахьанехь уьш дохадеш)‚ эхартахь дакъа ма дац царна‚ Дела цаьрга вистхир ма вац‚ цаьрга хьожур ма вац И къематдийнахь‚ цIанбийр ма бац Цо уьш‚ царна лазош долу Iазап а ма ду. 78. Баккъалла а, царех ма ю цхьа тоба шайн меттанашца хуьйцуш /Делан/ Жайна‚ иза шуна /Делан/ Жайнах ду моттийта‚ ма дац и /Делан/ Жайнах. Цара олу: "И Делера ду", ма дац и Делера. Уьш олуш бу-кх Далла харцдерг‚ шайна хуьушшехь. 79. Адамна там бац Дала шега Жайна а‚ хьукма а‚ пайхамаралла а делча‚ ала нахе: "Шу хила суна леш‚ Дела а витина‚ мухха делахь а‚ там бу цара ала‚ шу хила кIорггера Iеламнах‚ шаьш Жайна Iамош хиларе терра‚ шаьш иза доьшуш хиларе терра". 80. Цо шуьга омра дан там бац маликаш а‚ пайхамарш а делий бина лаца‚ аьлла. Ткъа цо шуьга омра дийр ду, ма теша, аьлла‚ шу муьтIахь хиллачул тIаьхьа?\nДакъа 9 81. Дала барт бира пайхамаршца: "ХIара Аса шуьга делларг ду Жайнах а‚ хьекъалах а. ТIаккха вогIур ву шуьга элча‚ шуьгахь дерг бакъдеш волу. Шу билггала тешар ду цунах‚ аша цунна гIо дийр а ду". /Дала/ элира: "Аша чIагIдирий‚ ийцирий аша цунна тIехь Сан ваIда?" Цара элира: "ЧIагIдина оха". Элира /Дала/: "Тоьшалла де‚ Со а ву шуьца тоьшалла деш болчарех". 82. Цул тIаьхьа вухаваьлларг – уьш ма бу песакъаш. 83. Ткъа Делан дин дуьтий кхечунна тIе гIерта, ткъа? Цунна муьтIахь ву стигланашкахь а‚ лаьттахь а мел верг, шена лууш а‚ ца лууш а‚ Цуьнга уьш дIаберзор болуш а ма бу. 84. Ахьа ала: "Тешна ду тхо Делах а‚ тхоьга доссийнчух а‚ ИбрахIиме а‚ ИсмаIиле а‚ Исхьакъе а‚ Яiкъубе а‚ цуьнан берашка доссийначух а‚ Мусага а‚ Iисага а, /кхин/ пайхамаршка а шайн Кхиош-кхобучуьнгара деллачух а. Царех цхьа а къаста ца во оха‚ тхо Цунна /Далла/ муьтIахь ду". 85. Ислам доцург /кхин/ дин дезаш верг – къобал дийр дац иза цуьнгара‚ эхартахь иза эшначарех ма ву. 86. Муха нисбийр бу Дала нах‚ шаьш иманал тIаьхьа цатешаш хилла болу‚ шаьш элча бакъхилар тоьшалла дина хилла болу‚ шайга билгалонаш еъна хилла болу? Цу Дала нис ма ца бо зуламе болу нах. 87. Царна бекхам бу – Делан а‚ маликийн а‚ массо нехан а неIалт хилар. 88. Гуттар лаьттар болуш бу уьш цу чохь. Ойур дац царна тIера Iазап‚ тIаьхьатоттур а бац уьш‚ – 89. Цул тIаьхьа тоба динарш бен‚ тIаккха дика Iамалш а йина – баккъалла а‚ и Дела гечдеш а‚ къинхетаме а ву. 90. Баккъалла а, шаьш иман диллинчул тIаьхьа цатешаш хилла берш‚ тIаккха цатешарца сов буьйлуш берш – церан тоба къобалдийр ма дац – уьш ма бу тилабелларш. 91. Баккъалла а, цатешаш берш‚ шаьш цатешаш болуш белларш – царех цхьаьнггера а къобалдийр ма дац латта дуьззина деши‚ нагахь санна цара делча а. Царна лазош долу Iазап ма ду. Ма бац царна гIоьнчий.\nДакъа 10 92. Цкъа а мел кхочур бац шуна аша сагIина шайна а дезачух делча а бен. Аша сагIина хIумма а ца ло оцу Далла хууш бен. 93. Массо кхача хьанал хилла Исраилан кIенташна ‚ Исраила шен дегIана ша хьарамбина боцург‚ Товрат доссале хьалха. Ахьа ала : "Товрат дохьуш дуьйла‚ деша и шу бакълуьйш делахь". 94. Далла тIехь харцдерг кхоьллинарг цул тIаьхьа – уьш бу зуламхой. 95. Ахьа ала: "Бакълийна Дела‚ шу тIаьхьахIитта ИбрахIиман миллатана‚ ша бакъ-цIена тешаш хилла волчу. Ца хилла и /Делаца/ накъост лоцучарех". 96. Баккъалла а, дуьххьарлера цIа ‚ ша нахана хIоттийна хилла долу, – ду Баккатехь дерг: беркате а‚ нийса некъ ларалуш а массо Iаламна. 97. Цу чохь билггала аяташ ду: ИбрахIиман меттиг . Цу чу ваханарг маьрша хилла.. Далла – нехан тIехь ХьаьжцIа дахар ду‚ – шена некъаца ницкъ кхачахь . Милла а тешаш вацахь – и Дела хьоле ву Iаламел. 98. Ахьа ала: "ХIай Жайнан охIла‚ шу хIунда ца теша Делан аятех‚ и Дела теш ма ву аша деш долчунна тIехь?" 99. Ахьа ала: "ХIай Жайнан охIла‚ аша хIунда дIатоьтту Делан некъа тIера тешна верг? Шу ду лууш и гамбан‚ шу шаьш ма дуй /цунна тIехь/ тешаш". Ма вац и Дела бен ца хеташ аша деш дерг. 100. ХIай иман диллинарш‚ шу Жайна доссийначийн тобанна муьтIахь хилахь‚ цара дерзор ду шу керстаналлина тIе, шун иманал тIаьхьа. 101. Шу муха хуьлу цатешаш – шуьна тIехь доьшуш Делан аяташ ма дуй‚ шуна чохь цуьнан элча ма вуй? Милла велахь а, Делаца чIагIвелларг – нисвелла и нийсачу новкъа.\nДакъа 11 102. ХIай иман диллинарш‚ кхера Делах хакъ-бакъ кхерарца‚ шу дала ма лойла‚ шу Цунна муьтIахь долуш бен. 103. ЧIагIло Делан мушца массо а‚ шу декъа ма ло. Дагадаийта шайна хилла Делан ниIмат: шу ма дарий мостагIий – шун дегнаш кIаддира Цо‚ шу хилира Цуьнан ниIматца вежарий . Шу ма дарий цIеран оран йисттехь – Цо шу цунах кIелхьара дехира. Иштта билгалдо Дала шуна Шен аяташ – шу нисдала тарлора. 104. Шух хуьлийла уммат‚ ша дикане кхойкхуш‚ диканиг хьоьхуш‚ вочух /нах/ духатухуш. Уьш бу баккхийбийр берш. 105. Шу ма хилалаш шаьш бекъабеллачарех‚ шайн барт ца хиллачарех тера‚ шайга билгалонаш еъначул тIаьхьа. Царна – дезза-доккха Iазап ду. 106. Цу дийнахь яххьаш кIайлур ю‚ яххьаш Iаржлур ю. Амма шайн яххьаш Iаржъелларш /кхуьссур бу жоьжахати чу‚ цаьрга хоттур ду/: "Ткъа шу ца тийши шайга иман деъначул тIаьхьа а? Iовша Iазап, шаьш ца тешаш хиларна!" 107. Ва амма шайн яххьаш кIайъелларш – Делан къинхетамна чохь (ялсаманехь) хир бу. Уьш цу чохь гуттар лаьттар бу. 108. Уьш Делан аяташ ду; Оха доьшу хьуна уьш бакъдолчуьнца. И Дела ма вац зулам лууш Iаламна (ша кхоьллинчу цхьанне хIуманна). 109. Делан ду стигланашкахь а‚ лаьттахь а мел дерг. Деле дIадоьрзу гIуллакхаш.\nДакъа 12 110. Шу хилла нахана юкъадаьллачех уггар дика уммат‚ диканиг хьоьхуш‚ вочух /нах/ духатухуш‚ Делах тешаш. Жайнан охIла тешна хиллехьара‚ царна дика хир дара. Царех тешарш а бу‚ дукхахберш песакъ бу. 111. Цара шуна данне а зен дийр дац‚ цатам бахь бен. Шух латахь а – шайн баккъаш берзор бу цара шуна (эшна бухабовлур бу уьш – жуьгтий)‚ тIаккха царна гIо дийр дац. 112. Царна тIекхоьссина сийсазалла‚ уьш миччахьа хилахь а‚ Делера ваIда йолуш а‚ нахера ваIда а йолуш бацахь‚ Делерачу оьгIазаллина тIекхиира уьш‚ тIекхоьссира царна мискалла . Иза – уьш хилла хиларна Делан аятех цатешаш‚ байа хьакъ боцуш‚ пайхамарш бойуш. Иза – цара Iесалла ярна а‚ уьш дозанех бевлла хиларна а ду. 113. Цхьатерра бац уьш. Жайнан охIланах ю цхьа (нийса) хIоьттина йолу тоба: цара Делан аяташ доьшу буьсанан заманчохь, цара сужд до (Далла). 114. Уьш тешаш бу Делах а‚ тIаьххьарчу дийнах а‚ диканиг хьоьхуш бу‚ вочух /нах/ духатухуш бу‚ сихлуш бу уьш дика хIуманаш дан – уьш бу дикачарех. 115. Цара дина дика – керста дийр дац и царна (къобал ца деш дуьтур дац), и Дела ма ву бевзаш /Шех/ кхоьруш берш. 116. Баккъалла а, цатешаш берш – церан бахамо а, церан доьзалша а царех хIумма а духатухур дац Делера. Уьш бу цIеран дай, уьш цу чохь даима лаьттар бу. 117. Герггарчу /дуьненан/ дахарехь цара /керстанаша/ йина харж тера ю шеца чIогIа шело йолчу махах, шайна зулам динчу нехан ялтина хьекхна болчу, цо и хIаллакдина. Дала зулам ца дина царна, мухха делахь а, шаьш зулам деш бу уьш шайна. 118. ХIай иман диллинарш! Аша ма лаца шайн /даггара/ доттагIий, шаьш доцурш, шун гIуллакхаш дохо жигара хуьлу уьш, шуна халонаш хуьлийла лаьа царна, оьгIазалла гучуяьлла церан багошкахула, церан дегнаша хьулдинарг кхин а доккха ду. Аяташ билгалдаьхна Оха шуна, шу хьекъале делахь. 119. ХIай шу! Уьш безаш ду шу, царна шу ца деза. Шу теша массо жайнах. Шух кхийтича‚ цара олу: "Тхо тийшира". ДIатилча, шайн пIелгех цергаш йоьхку цара оьгIазлонца. Ахьа ала: "Са дала шу шайн оьгIазаллица. И Дела хууш ма ву шун дегнашкахь дерг". 120. Шух диканиг кхетча, цо вон до царна, шуна вон хилча, цунах баккхийбоь уьш. Аша собар дахь, шу Делах кхерахь, церан мекарлоно хIумма а зен дийр дац шуна. И Дела цара деш долчунна гуо лоцуш ву .\nДакъа 13 121. Хьо аравелира хьайн цIа чуьра , муъма нах тIамна дIанисбеш, ткъа Дела хезаш а, хууш а ма ву. 122. Шух шина тобанна дагчу еара осалалла (кхерабелла тIамах бухбовла ойла хилира церан), лиира дIасадаржа . И Дела ма ву церан гIоьнча. Далла тIетевжийла муъма нах. 123. Дала гIо ма дира шуна Бадрехь шу сийсаза долуш . Делах кхера‚ шу хила мегара шукру деш. 124. Ахьа олура муъма нахе: "Шуна тоам ца хуьлу‚ шун Кхиош-кхобучуьнгара шу чIагIдича охьадоссийначу кхаа эзар маликех?" 125. ХIан-хIа! Аша собар дахь‚ шу /Делах/ кхерахь‚ шуна тIе сихонца уьш (мостагIий) летача, шун Кхиош-кхобучо чIагIдийр ду шу пхеа эзар маликашца‚ Iаламаташ долчу . 126. И ца дина Дала шуна кхаъ хилла бен‚ шун дегнаш иманца чIагIдархьама а бен. Толам бац ша веза волчу‚ хьукма нийса деш волчу Делан гергара бен. 127. /И дина Дала/ ца тешаш болчеран цхьа агIо хадорхьама я уьш сийсазбархьама – догдиллина бухабовлур бу уьш. 128. ГIуллакхах хIумма дац хьуна: я гечдер Цо царна‚ я Iазап дер – уьш зуламхой бу. 129. Делан ду стигланашкахь мел дерг а‚ лаьттахь мел дерг а‚ Шена луучунна гечдо Цо‚ шена луучунна Iазап до. И Дела гечдеш верг а‚ къинхетаме верг а ву.\nДакъа 14 130. ХIай иман диллинарш! Ма даа риба‚ шозза алсам даккхаран тIе а‚ шозза алсамдоккхуш‚ Делах кхера – шу даккхийдедан мегара. 131. Шу кхера цIерах‚ кечйина йолчу цатешачарна. 132. Шу муьтIахь хила Далла а‚ элчанна а‚ шух къинхетам бан мегара. 133. Шу сихло шайн Кхиош-кхобучунгара гечдаре а‚ ялсамане а‚ шен шоралла стигланаш а‚ латта а /санна/ йолчу‚ кечйина йолчу /Делах/ кхоьруш болчарна. 134. Ишттанаш бу уьш‚ шаьш сагIа доккхуш аттонехь а‚ халонехь а‚ оьгIазло юхатухуш‚ нахана къинтIера бовлуш. Цу Далла беза дика берш. 135. Ишттанаш а бу уьш‚ шаьш цхьа вон къа дича я шаьш шайна зулам дича, Дела дагавогIуш‚ шайн къиношна гечдар доьхуш. Хьан гечдийр ду къинош Дала бен? Шаьш динчунна тIе буха ца боьрзуш‚ шайна хууш. 136. Церан бекхам бу – шайн Кхиош-кхобучун гечдар‚ бошмаш а‚ шайна кIелхьахула хиш лелаш йолу‚ цу чохь гуттар а лаьтташ‚ хаза мел бу и Iамал йинчарна. 137. Шул хьалха а дIадахна хилларш‚ шу лела лаьтта тIехь‚ хьажа‚ муха хилла /дин/ харцдинчеран чаккхе. 138. Иза хаам бу нахана‚ нийса некъ а бу‚ хьехам а бу /Делах/ кхоьручарна. 139. Шу ледара ма довла /гIазот дан/‚ шу сингаттаме ма хила /УхIудехь эшарна/ – шу лакхахь хир ду /керстанашна тIехь толам баккхарца/, шу /баккъалла а,/ тешаш делахь. 140. Шуна чов хилча – нахана а хилла чов, цунах терра. И денош Оха хьавзадо нахана юккъехь ‚ Далла бовзархьама иман диллинарш‚ шун юккъера гIазотан ял ерш хилийтархьама а. Цу Далла ца беза зуламхой. 141. Дала /къинойх/ цIанбархьама иман диллинарш, цатешарш хIаллакбархьама а. 142. Шу моьттуш дара-те ялсамане гIур ду, Далла бовзале шух къахьегнарш а, Цуна бовзале собар динарш а? 143. Шу ма дарий дала лууш /гIазотехь/ цуьнца цхьанакхетале хьалха‚ и /далар/ гира шуна‚ шу хьоьжуш долуш (ткъа хIинца духадовлу шу?).\nДакъа 15 144. И Мухьаммад ма вац элча бен. ДIабахана цул хьалха элчанаш. Иза велча я вийча – шаьш хиллачу /цатешаре/ духадоьрзур ду шу? Вухаваьлларг милла велахь а‚ цхьана а хIуманца Далла зен ца до цо. ТIаккха миэл лур бу Дала баркалле болчарна. 145. Ца хилла сина далар Делан лаамца бен‚ шен язонца тоьхна хан йолуш бен. Милла велахь а дуьненан ял езаш – Оха ло цунна цунах‚ милла велахь а эхартан ял езаш – Оха ло цунна цунах. ТIаккха миэл лур бу Оха баркалле болчарна. 146. Маса пайхамаро тIом бина (Делан новкъахь), мел дукха тIемаш бина цаьрца (пайхамаршца) цхьана (Iелам наха а, дика Iамалш йинчара а). Халчу ца даьккхира цара шайна Делан новкъахь хилла долу цатам берг‚ ледара ца бевлира уьш‚ мукIар ца хилира /мостагIчунна/. Цу Далла беза собаре берш. 147. Церан олуш дош хилла деккъа: "Тхан Кхиош-кхобург‚ гечделахь тхуна тхан къинош‚ тхан гIуллакхехь /тхоьгара яьлла/ тхан тIаламазалла а, чIагIбелахь тхан когаш ‚ гIо делахь тхуна цатешаш долчу къомана тIехь". 148. Дала елла царна дуьненан ял‚ ткъа ма хаза ю эхартан ял. Цу Далла беза диканиг деш берш.\nДакъа 16 149. ХIай иман диллинарш! Цатешачарна шу муьтIахь хилахь‚ цара шу духадерзор ду /шайн дине/ – тIаккха шу дIадоьрзур ду /иманах/ эшна. 150. ХIаъ! Дела ву шун гIо лоцург‚ И уггар дикачех гIоьнча ма ву. 151. Оха кхуссур ма бу цатешачеран дегнашка кхерам‚ цара шайга йоссийна (цхьа а) бакъо йоцуш Делаца накъост лацарна. Церан хIусам – /жоьжахатин/ цIе ма ю. Ма вон ю-кх зуламхойн чугIойла! 152. Дала бакъйина шуна Шен ваIда ‚ аша и /цатешарш/ бойуш Цуьнан пурбанца‚ шу ледара довллалц‚ гIуллакхехь вовшашца къийссалц‚ шу Iеса хиллалц‚ шуна дезаш хилларг (толам) Цо шуьга гайтинчул тIаьхьа. Шух дуьне дезаш верг а ву‚ шух эхарт дезаш верг а ву. ТIаккха шу дIатеттира цо царех ‚ шу зерхьама. Шуна къинтIера велира Иза. И Дела Шен комаьршалла йолуш ма ву тешаш болчарна. 153. Шу дIадевдира ирх цхьаьнгга а духа ца хьоьжуш‚ кхечарна юккъехь элча шуьга кхойкхуш лаьтташ. ГIайгIанца а гIайгIа кхоьссира Цо шуна‚ шу сингаттаме ца хилийтархьама шун ца хиллачунна /хIонсана/ а, шуна /нах байарца а, эшарца а/ хиллачу бохамна а. И Дела дика хууш ву аша дийриг. 154. ТIаккха Цо йоссийра шуна гIайгIанал тIаьхьа паргIато – наб озор. Шух цхьа тоба хьулйира Цо. Вукху тобанан синтем байира шайн синоша: цара ойла йора Делах бакъдоцург‚ жехIал заманан ойла /йора цара/. Цара олура: "ГIуллакхах хIумма а дуй вайна?" Ахьа ала: "ГIуллакх дерриг Далла ду". Хьулдеш бу уьш шайгахь‚ хьуна шаьш гучу ца доккхуриг. Олуш: "Тхуна хиллехь гIуллакхах /цхьа/ хIума‚ кхузахь дойур дацара тхо". Ахьа ала: "Шу лаьттина хиллехьара шайн цIенош чохь‚ шу дийшина Iохккучу шуна тIебогIур бара шайна тIом бар яздина берш, Дала зерхьама шун кийрахь дерг‚ /къинойх/ цIандархьама шун дегнашкахь дерг . И Дела хууш ма ву кийрахь дерг. 155. Баккъалла а, шух /тIемах/ бухабевлларш ши тоба вовшех кхеттачу дийнахь‚ – шайтIано тилийна уьш, цхьадолчу цара динчу /вон/ хIуманца. Дела къинтIера велира царна. Дела ша гечдеш а‚ дог кIеда а ву.\nДакъа 17 156. ХIай иман диллинарш! Шу ма хила цатешачаьрга тера шаьш олуш хилла болу шайн вежаршка уьш йохк-эцарна я гIазотана арабевлча: "Тхуна гергахь лаьттинехь лийрбацара а‚ бойур а бацара уьш". Цунах Дала церан дегнашкахь боккха балам бийр бу. И Дела денбеш а ву‚ болуьйтуш а ву. И Дела аша деш дерг гуш а ву. 157. Шу дайахь Делан новкъахь я лахь – Делера гечдар а ду‚ къинхетам а бу – и аша гулдеш долчул дика ду. 158. Шу лахь а‚ я дайахь а – Далла тIе гулдийр долуш ду шу. 159. Делера къинхетамца хьийзира хьо царна тIе кIеда. Хьо кIоршаме‚ дог дера хиллехьара‚ хьуна гонахьара дIасабаьржар бара уьш. КъинтIера вала царна‚ гечдар а деха царна. дагавала царца гIуллакхехь. Ахьа айхьа сацам бича – Далла тIетовжа. Далла беза /Шена/ тIетевжарш. 160. Дала шуна гIо дахь – шуна тIехь толамхо вац. Цо шу гIо ца деш дитахь – мила ву Цул тIаьхьа шуна гIо дийр дерг? Далла тIетевжийла муъма нах! 161. Там бац пайхамарна хIонс лачкъо . Лачкъийинарг ша лачкъийначуьнца вогIур ву къематдийнахь. ТIаккха хIора синна ша гулдинчуьнца бекхам бийр бу – царна зулам дийр дац. 162. Делан реза хиларна тIаьхьахIоьттинарг тера вуй Делера оьгIазаллина тIевирзинчух? Цуьнан чугIойла – жоьжахати ю. Ма вон ю и дIавоьрзу меттиг! 163. Уьш тайп-тайпана бу Далла гергахь /ялсамане гIур берш а, жоьжахате гIур берш а/. И Дела гуш ву цара деш дерг. 164. Доккха дика дина Дала муъма нахана-царалахь элча вахийтина шайн юккъера‚ Цуьнан аяташ царна доьшуш‚ уьш цIанбеш‚ жайна а‚ хьекъал а царна Iамадеш – хьалха уьш билгалла тиларчохь хиллехь. 165. Я шуна эшам хилча – аша бира эшам (хIалха мостагIчунна) шозза алссам. Аша элира: "ХIара мичара ду?" Ахьа ала: "Иза шуьгара шайгара ду". Баккъалла а‚ Дела массо хIуманна тIехь ницкъ кхочуш ву. 166. Ши тоба цхьаьнакхеттачу дийнахь шуна хилла болу эшам Делан лаамца бу‚ цу Далла /Шех/ тешна хилларш бовзархьама. 167. Цунна бовзархьама шалхолелораш а‚ шайга аьлла долуш: "Схьадуьйла‚ тIом бе Делан новкъахь‚ я дIалелхабе /мостагIий/‚ аьлларш: "Тхуна тIом бан хууш хиллехьара‚ тхо шуна тIаьхьа хIуьттур дара". Уьш цатешарна герга бара оцу дийнахь иманна /герга/ хиллачул‚ меттанашца дуьйцуш шайн дегнашкахь доцург. И Дела дика хууш ву цара хьулдеш дерг. 168. Шайн вежаршка аьлла хилларш – шаьш чохь севцна хилла болу : "Оха бохург динехьара‚ бойур бацара уьш". Ахьа ала: "Духатоха шайх кхалхар ‚ шу бакълуьйш делахь". 169. Ахьа ларране ма ларалахь Делан новкъахь белларш белла. Дийна бу уьш – шайн Кхиош-кхобучун гергахь рицкъа долуш. 170. Дала Шен комаьршаллах шайна деллачуьнца баккхийбеш бу уьш‚ царех ца кхуьуш тIаьхьа бисинчарна кхаъ боьхуш бу уьш кхерам ца хилийтаран а‚ уьш сингаттаме ца хилийтаран а. 171. Кхаъ боьхуш бу уьш Делера ниIматца а‚ комаьршаллица а‚ Дала ца эшоре муъма нехан ял /дог дохуш бу уьш/.\nДакъа 18 172. Уьш бу Далла а‚ элчанна а жоп делларш ‚ шайна чов хиллачул тIаьхьа. Царех диканиг диначарна а, /Делах/ кхийринчарна а сийлахь-йоккха ял ю. 173. Ишттанаш бу уьш шайга наха аьлла: "Нах бу шуна гуо биллина‚ царех кхера". Цо уьш алсамбехира иманца‚ цара элира: "Тхан кхачо ю – Дела‚ дика векал а ву И". 174. Делера ниIматца а‚ дозаллица а бухабирзира уьш‚ зено ца лецира уьш‚ Делан резаллина тIаьхьахIиттира уьш. И Дела Шегахь сийлахь-доккха дозалла долуш ву. 175. И шайтIа дара шен доттагIашца /шу/ кхеро гIерташ‚ ма кхера царех‚ Сох кхера‚ шаьш тешаш делахь. 176. Хьо сингаттаме ма войла цатешарехь сихбеллачара. Цара данне а цхьана а хIуманца зен дийр дац Далла. Дела лууш ву царна дакъа ца дан эхартахь‚ царна доккха Iазап ду. 177. Иман доьхкина, цатешар эцначара данне а Далла /цхьана а/ хIуманца зен ца до. Царна лазош долу Iазап ду. 178. Цатешачарна ма моьттийла Оха шаьш латтор шайна диканна ду, оха уьш латтош бу къиношца алсамбовлийтархьама. Царна сийсаза долу Iазап ду. 179. Ца хилира и Дела муъма нах буьтуш шу долчу хьолехь‚ боьханиг цIеначух къаста ца веш. Ца хиллера и Дела шу кхиадеш къайленна тIе‚ мухха делахь а, Дала хоржу элчанех Шена луург. Тешалаш Делах а‚ Цуьнан элчанех а, шу тешахь‚ шу /Делах/ кхерахь а, – шуна сийлахь-йоккха ял ю. 180. Дала Шен комаьршаллах /шайна/ даийтинчунна тIехь писалла лелочарна ма моьттийла и шайна дика ду. И царна вон ду, къематдийнахь и цара кхоийнарг церан логах хьарчор ду. Делан ду стигланийн а‚ лаьттан а ирс. И Дела аша дийриг дика хууш ву.\nДакъа 19 181. Далла хезира аьлла долу дош: "Дела пекъар ву‚ тхо хьоле ду". Оха дIаяздийр ду цара аьлларг а‚ цара хьакъ доцуш пайхамарш байар а. Оха эр ду: "Iовша жоьжахатин Iазап" . 182. Шун куьйгаша хьалхадаьккхинарг бахьанехь ду иза /Iазап/. И Дела зулам деш ма вац лешна. 183. Ишттанаш а бу уьш шаьш аьлла: "Дала барт бина тхоьца‚ тхо тешар дац элчанах, цо даийтталц сагIа ша дууш цIаро". Ахьа ала: "Шуьга баьхкира сол хьалха билгалонашца элчанаш‚ аша аьлла долчуьнца а – уьш хIунда байира аша‚ шу бакълуьйш делахь?" 184. Хьо цара харцвича‚ хьоьл хьалха а элчанаш харцбина. Билгалонашца баьхкина бара уьш: Забурца а‚ нуьре долчу жайнаца а. 185. Массо сино Iовшур ду далар. Шуна лур ю ял къематдийнахь. Жоьжахатина гена ваьккхинарг а‚ ялсамане вахийтинарг а – и ву толам баьккхинарг. Дуьненан дахар ма дац Iехаваран хIума бен. 186. Шу данне зуьйр ма ду шун дохнаца‚ шун синошца‚ шуна хаззане а хезар ма ду шул хьалха жайна даийтинчаьргара а‚ мушрикунашкара халахетарш‚ аша собар дахь‚ шу /Делах/ кхерахь – баккъалла а, и ду-кх чIогIачу гIуллакхех. 187. Дала барт бира жайна деллачаьрца: аша билгалдоккхур ду нахана ‚ аша хьулдийр дац и аьлла. И дIатесира цара шайна тIехьа‚ цунах кIеззиг мах ийцира цара‚ ма вон хIума ю-кх цара оьцург! 188. Хьуна ма мотталахь и шайна /Дала/ деллачуьнца баккхийбуьйш берш‚ шаьш дина доцучуьнца наха шаьш хесто лууш берш‚ хьуна ма мотталахь уьш Iазапана кIелхьарабевр бу‚ царна лазош долу Iазап ду. 189. Делан ду стигланийн а‚ лаьттан а долалла‚ и Дела массо хIуманна ницкъ кхочуш ву.\n190. Баккъалла а, стигланаш а‚ латта а кхолларехь‚ буьйса-де хийцадаларехь билгалонаш ма ю хьекъал долчарна.\n191. Ишттанаш бу уьш шаьш Дела хьехавеш дIахIиттина а‚ охьхевшина а‚ шайн агIошна тIехь а‚ ойла еш бу уьш стигланаш а‚ латта а кхолларан: "Тхан Кхиош-кхобург‚ Ахьа кхоьллина ма дац хIара эрна‚ Хьо хаставо оха‚ ларделахь тхо цIеран /жоьжахатин/ Iазапах.\n192. Тхан Кхиош-кхобург‚ баккъалла а, Ахьа цIерга воьллинарг, Ахьа сийсазвинарг ву-кх иза‚ зулам диначарна ма бац гIоьнчий.\n193. Тхан Кхиош-кхобург‚ тхуна хезира кхайкхам имане кхойкхуш: иман дилла шайн Кхиош-кхобучунна, бохуш‚ тIаккха Оха иман диллира. Тхан Кхиош-кхобург‚ Ахьа гечделахь тхуна тхан къинош‚ цIанделахь тхо тхан вочу Iамалех‚ тхо далийталахь дикачаьрца.\n194. Тхан Кхиош-кхобург‚ Ахьа тхуна даийталахь Айхьа хьайн элчанашка доуьйтур ду аьлларг‚ сийсаза ма делахь тхо къематдийнахь‚ баккъалла а, Ахьа хилпало ма яц ваIданна".\n195. Жоп делира царна шаьш Кхиош-кхобучо: "Аса эшор ма яц йинчун Iамал‚ и стаг велахь а я зуда елахь а‚ – шу вовшех ду. ДIакхелхинарш ‚ шайн цIеношкара арабаьхнарш‚ Сан новкъахь шайна халонаш хилларш‚ шаьш тIом бинарш‚ шаьш тIам тIехь белларш – цIанбийр бу Аса уьш шайн вочу Iамалех‚ бухахула хин татолаш лелаш долчу бошмашка бохуьйтур бу Аса уьш, – миэл бу и Далла гергара. И Дела шегахь хаза миэл болуш ву".\n196. Хьо Iеха ма войла и цатеша нах махкахь дIа-схьа хьедаро.\n197. КIеззиг хIума ду иза. ТIаккха церан чугIойла жоьжахати ю. Ма вон товжийла ю иза.\n198. Мухха делахь а‚ шайн Кхиош-кхобучух кхоьруш болчарна бошмаш ю‚ шайн бухахула хин татолаш лелаш‚ гуттар а лаьттар бу уьш цу чохь, – Далла гергара хьешашна кечдар ду иза. Далла гергахь дерг дика ду, дика Iамал йиначарна.\n199. Баккъалла а, жайнан охIлех ву Делах тешаш верг‚ шуьга доссийначух‚ шайга доссийначух тешаш верг‚ Далла муьтIахь а волуш. Делан аяташ ца духку цара кIеззигчу мехах. Царна шайн ял ма ю шайн Кхиош-кхобучун гергахь. И Дела сиха ма ву хьесап дарехь.\n200. ХIай иман диллинарш! Аша чидам белаш‚ шу собаре хилалаш‚ чIагIлолаш вовшашца ‚ Делах кхералаш даккхийдуьйр ду шу.\nХьост — «http://ce.wikipedia.org/w/index.php?title=Сура_lимранан_доьзал&oldid=88585»\tКатегореш: КъуръанЖайнашМассо динИсламБусалба динах лаьцна\tНавигацин меню\nХlокху агlон тlаьххьаралера хийцам: 08:12, 9 май 2013.


Дукхаха болу белхахой зударий бу Байденан администрацехь\nВашингтон, КIайн ЦIа\nАмерикан Цхьаьнатоьхначу Штатийн президента Джо Байдена КIайн ЦIийнехь хIиттийначу белхахойх 6о процент бу зударий, ткъа тайп-тайпане расийн я этникан юкъарлонийн векалш бу 44 процент, хаам бо "Американ аз" зорбан гIирсо. И информаци ю хIора шарахь Конгрессе хьажочу белхахойх лаьцначу хаамехь.\nКIайн ЦIийно дIахьедина, цIераш а, даржаш а, берриг политикан белхахойн алапаш а тIехь долчу документо гойту аьлла, Байденан администраци Американ исторехь уггар тайп-тайпане хилар. Иза догIуш ду президента-демократа ша Америках тера йолу администраци кхуллур ю аьлла дош даларца.\nДокладехь билгалдоккхуш ду зударийн а, божарийн а алапашна юкъахь 1 процент а бен кхин башхалла цахилар: зударшна шарахь лучу алапан юккъера барам бу 93752 доллар, ткъа божарийн алапан юккъера барам бу шарахь 94639 доллар.\nЛаккхара даржашкахь болчу белхахошна юкъахь ю КIайн ЦIийнан зорбан секретарь Псаки Джен а, Байденан администрацин аппаратан куьйгалхо волу Клейн Рон а. Цаьршимма хIораммо а шарахь оьцу алапа ду 180 эзар доллар.


Ислам-динан имидж таян дагахь бу Оьрсийчура муфтийш\nМарсхьокху-бутт 25, 2012\nОьрсийчоь -- Оьрсийчоьнан муфтийн кхеташонан гулам хилла Москох. Цигахь юха а цу кхеташонан гIантда хаьржина Гайнутдин Равиль.\nОьрсийчоьнан муфтийн кхеташонан гулам хилла Москох. Цигахь юха а цу кхеташонан гIантда хаьржина Гайнутдин Равиль. Гуламан декъашхоша сацам бина бусалба динан имидж таян цхьамоггIа гIулчаш яха.\nИслам-динан имидж дикачу агIора гайта дагахь бу Оьрсийчоьнан муфтийн кхеташонан декъашхой. Цу Iалашонца кестта бусалба динах лаьцна йолу мультфильмаш яха дагахь бу уьш. Цунах лаьцна шайн Москох хиллачу 4-чу гуламехь дIахьедар дина Оьрсийчоьнан муфтийн кхеташонан гIантдас Гайнутдин Равила.\nЦо дийцарехь, Оьрсийчоьнан юкъараллица зIе хилийта а, бахархой нийсачу агIора динах кхетор а Iалашонца уьш дагахь бу цхьамогIа бусулба мультфильмаш яха а, радион а, телевизионан а программаш кхолла а. Цул сов, муфтийн Iалашо ю дуккха а наха кху тIаьхьарчу хенахь пайда оьцуш йолчу смартфонашна хьажина йолу программаш юкъаяха а.\nОцу Iалашонца Оьрсийчоьнан муфтийн кхеташо жигаралла гойтуш ю социалан интернет машанехь а. Гайнутдина чIагIдарехь, таханлерачу денна цхьана «В контакте» олучу социалан машанехь бусулба тобане дIаязвелла ву 35 эзар стаг.\nШайн гуламехь муфтийн кхеташонан векалша хаам бира, шайн портал то а йина, кечйина юхасхьайиллина шаьш аьлла. Гайнутдина дийцарехь, и портал йоцург интернетехь болх беш ю иттаннаш цхьацца бусулба динан агIонех лаьцна дуьйцуш йолу сайташ.\nЦарна юкъахь ю, масала, исламан экономиках лаьцнарш а, бусалбан юкъараллаша сагIа даккхарх лаьцна дуьйцуш ерш а, бусалба юкъараллин дуьненаюкъарчу уьйрашца йоьзнарш а.\nЦул сов, Оьрсийчоьнан муфтийн кхеташонан декъашхой жигара баккха дагахь бу шаьш федералан зорбанан гIирсашца беш болу болх. Иштта царца юкъаметтигаш то ян а, хила деза Ислам-динан васт гайта а сих-сиха федералан зорабанан гIирсийн векалшца цхьаьнакхетарш дIадахьа дагахь бу муфтиш.\nШоьтан дийнахь хиллачу шайн гуламехь цара йовзийтира бусалба нахана хала ца хетийта журналисто лело безачу некъах лаьцна болу «памятка» олуш болу дагалацам.\nМоскох хиллачу 4-чу гуламехь дакъа лоцуш бара Оьрсийчоьнан муфтийн кхеташонан декъашхой а, регионашкара динан урхаллийн куьйгалхой а, Исламан лаккхарчу дешараш меттигийн ректорш а.\nОьрсийчоьнан муфтийн кхеташонан гулам дIахьуш Iедал ду хIора 4 шо даьлча. Карарчу гуламехь юха а цу кхеташонан гIантда хаьржина Гайнутдин Равиль.\nИслам-динан имидж таян дагахь бу Оьрсийчура муфтиш


Мангал-бутт 24, 2013\nГаев Саламат - «Хьайбах: таллам дIабоьдуш бу» жайнин авторх цхьаъ, 18Чил2012\n«Хьайбах: таллам дIабоьдуш бу,» цIе йолу жайнин керла верси зорбане яьккхина хIокху мукъа деношкахь. Керла тоьшалша а, документаш а, сьурташ а ду оцу бохамах лаьцна. Цу тIехь совца дагахь а бац автораш.Нохчийн матте а доккхуш, терахь алсам даккха дагахь бу уьш.\nХьайбахахь хиллачу бохамах, цхьаъ бен доцу жайна, керла тIетохар а долуш, юха зорбане даьккхина.\nЙоккха презентаци йинера, хIокху дIадаьллачу мукъа дийнахь «Хьайбах: таллам дIабоьдуш бу» цIе йолчу жайнин. Керла арадалар дийцаре деш, цигахь билгалдаьккхира, Хьайбахахь хилларг, юккъараллехь дицдеш ду аьлла. Дуьненна-м иза, ишшта а хууш дац.\nЖайнан, керла зорба даьллачу арахецаран хIинца кхо автор ву: Гаев Саламат, Хадисов Муса, Чагаева Тамара а. Гаев Саламата дийцира Маршо радиога, шаьш оцу жайнан керла тIетоьхнарг хIун ду.\nГаев Саламат: «Оха цу тIе хIун тоьхна аьлча, 1994 шарахь дуьйна, 2005 шо тIекхаччалца хаамийн гIирсашкахь, оцу жайнехь лаьцна яьздинарг а ду. И жайна дешна, Киевехь, Ленинградехь, Саратовехь, Магаданехь а. 17-18 академикаша а, кхечу наха а ешна иза. Цара къобал а дина яздинарг. Шаьш хьалха ца тешара, хIинца хилларг хаьа шайна боху цара. Цу тIехь, Сталина а, Берийс а , Кобуловс а, Серовс а динчу къамелийн тексташ а ю. Ша дерг документаш ду».\nЖайнан презентаци чекхйолуш, резолюци а тIеэцнера гулбеллачара, Хьайбахехь хиллачу бохаман, дагалацаран хIоллам хIотто беза аьлла. Иза мехалла ду аьлла хета, иза дешначу Хасимиков Сулбанна. Ала догIу, иза, кхиберш, масех бутт хьалха, оцу Хьабахах хиллачу бохамах лаьцна яьккхинчу кинойн авторах цхьаъ.\nХасимиков Сулбан: «Цу тIехь карладаьккхина ду ша дерг. Керла тоьшаллаш а ду. Суьрташ а ду дика. Оцу резолюцехь тIельацнарг суна мехала хета, и мемориал кхолла аьлла хилар а.»\nХьайбахахь, маьрша нах байарх лаьцна жайна оьрсийн маттахь бен дац. Иза нохчийн матте даккхахьара аьлла дехар дина Урданехь бехачу нохчаша. Иза нохчийн матте а доьккхуш, цуьнан терахь лакха а доккхуш хIума дан дагахь ду шаьш боху Гаев Саламата.\nГаев Саламат: «Оьрсийчн маттахь шайна дика еша ца хаьа, и жайна нохчийн матте даккхахьара аьлла дехар кхаьчна тхоьга Урдунехь бехачу нохчашкара. Цул совнаха, журналисташа а дехар дина, оцу жайнийн терахь а лакхадаккха аьлла. Хьалхарчу классашкахь дуьйна вайна Хатынь юьйцуш ю, амма, Хьайбах хьахош а яц. И жайна 5 эзар арахецна ца Iаш, 10-15-25 эзар а йина, хIора дешархочунна хьалхахь хила деза, аьлла хета суна».\nМаршо радио: Саламат, Сталинан Iедало, нахана тIехь бина болу Iаткъам шуьйра буьйцуш бу. Амма, Хьайбахахь хилларг Нохчийчура арадолуш дац. И гIуллакх довзийта меттигерчу Iедалша хIума дан дезара аьлла-м ца хета хьуна?\nСаламат Гаев: «Иза дан гIерташ вай агIора а хIоьттина болх беш ду. Къайлахь мIара а юхкуш хIума деш ду. Цара боху, и хIума дицдан деза вай. Оьрсийочоьнна новкъа ду боху иза. И хIума лелийнарш, беллехь а хIума дац, уьш жоьпе уозо безара. Лаарх пайда бац, и гIуллакх дIадохуьйтург ца хилча. Вай дийца а дийцина, ала а аьлла, Iилманан конференци йолуш а аьлла ду иза».\nТкъа, Хасимиков Сулбанна, Хьайбахахь болу бохам, шуьйра гIарабаьлла ца хилар, беккъа нохчийн бехк хета. Хилларг довзийта гIерташ, къа ца хьоьгу, элира цо.\nХасимиков Сулбан: «Суна цхьа а бахьана ца го цунна. Ледарло ю олийла дац, мало ю - бахьана. Iедало Нохчийчура и хIума ара ма далийта аьлла хIума а дац. Кхин доьхьалонаш ю аьлла ца хета суна оцу юккъахь».\nСталинан заманахь, дохийна 12-13 къам ду. массера а аьлча санна, оцу бохамах лаьцна кечдина иттанаш томашца тоьшаллаш а, таьптарш ду. Оьрсийчохь оцу гIуллакхан новкъарло а ца йо.Амма, нохчийн оцу ломан оьвлахь 800 ца кхоччуш стаг вийна, цIарах вагийна хилар, хIинца а дийца маьрша долчух тера дац.\nНохчашка Хьайбаха йицъе боху Оьрсийчоьно... барт ца талхийта


"Лаахь а, ца лаахь а, хIара зуда хьан ю, хIара майра хьан ву!"\nМарсхьокху-бутт 23, 2017\nЭххар а боьхна, баьржинчу доьзалашна тIедирзи Нохчийчуьра Iедал.\nИйгIина, вовшах къаьстина бIе гергга зудий, майрий юха а цхьана кхерча берзий, доьзалш вовшахтоха къобалйичу комиссино.\nЙоццачу хенахь оццул шайн кхиамаш хиларх кхаъ хиллачу Iедало, юха а керла план тоьхна кIоштийн, гIалийн урхалхошна а, имамашна а хьалха.\nГергарчу хенахь кхи а 950 доьзал берта бало беза церан, вукхарна лаахь а, ца лаахь а.\nМаршо Радионо масийтаза зIе хьовзийра, и комисси вовшахтохаран коьрта мисси хIун ю хаа лууш а, шерашкахь дIасадаьлла Iийначу зудчунний, стагний юкъахь маслаIат дан муха ницкъ кхочу а хаа лууш а, махкарчу Динан урхалле а, динан а, юкъараллийн а организацешца зIенаш латточу департаменте а, амма тхоьца къамел дан цхьа а ца карийра.\nСхьагарехь, тоьхна план кхочуш ян арабевллачух тера дара уьш.\nКомисси кхолла сацам хилира, бутт хьалха меттигерчу телевизионехь, Кадыров Рамзана дIахьочу кхеташонехь, Шемарчу тIаме оьхучу кегийрхойх дийца долийнначуьра.\nХIетахь мехкан куьйгалхочо, Iоттабаккхамца элира, бер галдаларна бехке, уггар хьалха, нана хилар.\nЦо бахарехь, Iедало шайн тергоне эцначу харцахьалелачу берашлахь\n"Нанас ша кхиочу берашкара дуьйлу алсам зуламаш"\n80 процент да-нана къаьстинчу доьзалера ду, дукха хьолахь, шайн ненаца дисина, ден Iуналлера девлла бераш.\n"Оцу тIаьхьенан вай тахханехь терго ца яхь, цхьа 5 шо даьлча, уьш вайна бале бевр бу, цундела бераш кхио деза дас а, нанас а цхьаьна, юкъахь", - элира хIетахь мехкан куьйгалхочо.\nЭццахь хьаьвзинчу мехкан муфтитято комисси вовшахтуьйхира. КIоштийн имамаша полицин декъан куьйгалхошца бертахь чоьте ийцира эвлашкахь, гIаланашкахь боьхна доьзалаш.\nЮьхьанца кеп-кепарчу бахьанашца вовшахбевлла 240 доьзалш хIусаме берзийна шаьш аьлла, Кадыровс шен Инстаграмехь хаамбира.\nТкъа кху деношкахь керла терахьаш гучудаьхна махкарчу Iедало. Карарчу баттахь аьтто хилла, яздо, доьзалш вовшахтохаран кампанин кхи а 940 хIусаман бартбан.\nМаршо Радионо теллира бахархойн дог-ойла, церан хьежамаш. Баккъал а реза бу-те уьш, замано юккъе йоккха хиэро а йолийна, вовшашца цатарбелла, къаьстина а Iийна, тахана, дерриг а дицдеш, вовшашна геч а дина, цхьана стоьлан гонах ховжа.\nЯ юхабовла некъаш ца дуьту те тIеIаткхам бечара?\nТхоьца къамел хиллачарех цхьаберш догреза бара Iедало арабаьккхинчу некъана, берийн дуьхьа а доккха ниIмат ду боху цара, цхьана кхерча уьш берзор, доьзалан дола дас а, нанас а деш.\nБанне резабоцурш а бацара царлахь хIуммаъ кIезиг. Дукхамма олург цхьаъ дара, диц ца даллал доккха бахьана юкъа а деана, къаьстинчу шина адаме хоттуш хIума а доцуш, лаар, цалаар а ца хоьттушш, муха бийр бу ницкъ бохуш.\nДукха хьолахь нохчашлахь цхьа зуда йитинчул тIаьхьа веха ца Iа борша стаг цхьаллехь. Катуххий керла хIусамнана ялайо цо, цунна муьтIахь а волуш, доьзал а болабой, веха.\nТкъа тахана комиссин декъашхоша юьхьар ца лоцу оцу стеган кхи зуда а, доьзал хилар а, ур-аатталла, я оцу бухарчу зудчунна хIун хетар-те бохург а ца лоцу хьесапе.\n"Йитина зуда юха а сан коча йоллар суна нийса ца хета"\nСиржа-Эвларчу Салманна вуно цатов Iедал доьзалан баьрче кхийдар. Масалашца дуьйцуш ву иза и юкъаерзийна программа шена цатаран бахьанаш.\nСалман: "Суна Iедалан доьзална юкъа кхийда гIуллакх дац аьлла хета. Тахана зуда ялийна, бераш дуьнечу девлла, амма и зуда ас дIаяхийтинехь, цхьа доккха бахьана доцуш йохуьйтуш ма яций: я куьрхиг хилла хир иза, я мот-эладитта лелош. Юха и зуда "хьо вуьйр ву", "юьртах воккхур ву", "балхах вохор ву", бохуш, сан коча йолла стенна гIерта?\nСуна иза нийса ца хета. ВорхIе дайшкара дуьйна схьа зуда юьтуш, дIайохуьйтуш хилла ду, амма доьзалш вовшахбетташ тобанаш хилла яц. Цхьа бахьана хIоьттина, оьгIазвахана, дов даьллачохь зуда дIаяхийтича, юхаялош меттигаш хилла, амма оцу некъашца ялош ца хуьлу. Уьш къастаран бахьанаш цу шинна бен хууш дац, цундела церан карахь дита деза бертадахар а".\n"ТIе топ хьажийча дийриг саннарг, суна дош ца хета"\nИзза ойла ю Iалхан-Юьртахь вехачу Расулан а. Ца хуьлийла а дац, шен шолгIа ялийначу хIусамненаца бертахь, юкъахь бераш а долуш, веха иза.\nРасул: "Доьзалаш шина а агIор барт а болуш, вовшахтухуш хилча дерг ша ду. Муха баьхна а ца хууш, хIунда къаьстина а ца хьуьйсуш, цхьана агIоно чу кехат деллера аьлла, лохккий нах неIаре а бохуьйтий, хьуна лаахь а, ца лаахь а, «вуьйр ву», «воккхур ву» аьлча санна, тIе топ хьажийна деш дерг ца деза суна".\nIедало айдина гIуллакх Iаламат мехал ду боху Соьлжа-ГIаларчу Аслана. Иза тешна ву, шина а агIоно, реза болуш, юха деш хиларх и «захало».\nАдани: "Муфтиято арабаьккхина некъ, гIуллакх суна чIогIа мехал хета. Къаьстина доьзал, мел а къийлалуш кхуьу, иэшна а богIу, цундела суна чIогIа мехал хета и гIуллакх. ХIинццал доьзалш бохар тидаме а эцна, Iедалехь хилларш Iийна ма бац! Тахана кху Iедалан цуьнца бала хилар хастам бу-кх".\n"Со чIогIа реза ву, Iедало боьхна доьзалаш вовшахбеттарна"\nМаршо Радио. Тахана и ши адам вовшашца тар а ца делла, амалшца ца тайна, я и стаг кхиндIа къелла а ца велла, дIаяхана хир ю и зуда. Лаахь а, ца лаахь а аьлла, вовшахбеттачу царех, хир буй-те кхана доьзал?\nАдани: "Амалшца цатайна къаьстина доьзал вовшахтохалур бу бохург бакъ дац. Масала, барт буху цхьа бахьана а хIуттий, цу юкъа маслаIат дан хаза, нийса дош ала, хьесапе маьIна дан стаг а ца каравахь. Пайда боццу бахьана а даьлла, къаьстина доьзалаш вовшахтохар ша ду. Амма, тахана воккха стаг ву со, нуьцкъала зуда а ялайойтур яц соьга, я юьтуьйтур а яц. Цхьабакъду, накъосталла оьшуш дукха бу вайн доьзалш".\nЗударийн ойла а зийра Маршо Радионо. Масала, нана шен доьзална тIе тIам биллина чуерзарал а доккха ирс дан а дац боху, Германехь ехачу Iайшата.\nХIетте а боху цо, цкъа хьалха талла деза зудий, майрий къастаран бахьанаш.\n"Тахана цхьа нана а шен доьзалца чуерзар - цул доккха совгIат хир дац"\nIайшат: "Суна дика хета и доьзалш вовшахтухуш комисси кхоьллина. ХIунда аьлча, тахана деа доцчу бахьаница вовшахбевлла дукха доьзалш бу вайн. Бераш ду шайн наношка сатуьйсуш. Да а, нана а къаьстича, берашна алсам дакъа кхочу.\nШайн яхь дIа ца яла, вовшах ца кхетарш а хуьлу. Iедало гIо а деш, оцу шинна а агIоне ла а доьгIна, цара хIун къуйсу а хьаьжна, жимма дерг тIех а тосуш, и доьзалш вовшахтохар, суна чIогIа дика хета. Тахана цхьа нана а шен доьзалца чуерзар - цул доккха совгIат хир дац".\nНохчийчуьрчу бакъонашларъярхочуьнца, журналистца Серганова ТIаусца а дийцаредира Маршо Радионо зудчун хьал а, доьзалш вовшахтохар а, уьш къестаран бахьанаш а."\n"План етташ боккхург мела ца хета суна"\nСерганова: "Доьзалан дахарна юккъе пачхьалкх гIертар суна, цхьана агIор нийса ца хета, со дуьхьал ю. Делахь а, мухха делахь а, оцу доьзална юкъахь бераш делахь, доьзал вовшахтохар, ша схьаэцча дика ду, церан барт бар.\nНаггахь хуьлу, юкъахь бераш а долуш, шен ма хуьллу дIагIерта и зуда, амма цунах гIуллакх ца хуьлу, я и майра волавелла лелаш, кхуо доккхучу соьманна тIе хиина Iаш, я молуш, узуш, цIенна пайде воцуш хуьлу. ТIаккха са кхача а дой, дIайоьду и зуда.\nНаггахь, зуда харцахьа новкъа йолий, оьздадллех йоьхна меттигаш а нисло. ТIаккха и зуда йита дезаш хьал хIутту.\nАмма кхара лелориг, «вай хIокху баттахь оццул вовшахтоьхна», «тIейогIучу хенахь хIоккхул тухур бу», бохуш, планаш еттар а, нийса ца хета суна.\nТахана цIийнда велла, доьзалца йисина зуда марзоша кхусий арайоккху, хIусамаш схьа а йохуш цуьнгара. Эццахь Iедало хIунда ца лоцу гIо? Суна цхьа меттиг бен хиина бац, ишта йисинчу зудчунна Iедал орцахдаьлла".\nМахкарчу Iедало дIакхайкхадарца, доьзалш вовшахтохаран программица а догIуш, кхоьллинчу комиссино шина баттахь гергга бертабахийтина 1180 доьзал.\nДелахь а, ойла а йо, хаа а лаьа, оцу вовшахкхеттачу доьзалех маса буьсур бу юха шолгIа а ца бухуш, аьлла.\nДоьзалш вовшахтохар-м хаза а, деза а дара, нагахь санна, хьаькамо я моллано теттина-Iоьттина, тхоьца къамел динчу Расула ма-аллара, тухуш бацахьара.\nРасул: "Лаахь а, ца лаахь а, хIара зуда хьан ю хьуна, лаахь а, ца лаахь а, хIара майра хьан ву хьуна бохург, цхьа а доцург ду".


"Iайшин цхьана а гергарчо хаьттина яц иза соьга"\nМарсхьокху-бутт 13, 2019\nГIалгIайчуьрчу берийн омбудсмен Чахкиева Зарема\nАжигова Iайшатна операци ярх, цуьнан доьзалх, хиндолчух дуьйцу берийн бакъонашларъярхочо Чахкиева Заремас\nДейишас Iазапехь латтийначу ГIалгIайчуьрчу ворхI шо долчу Ажигова Iайшин куьйг дIадаккха дийзи. Доллу дуьненна а шен трагедех гIарадаьллачу йоьIан дезар ду яха Iама а, ша доггах езар йолу хIусам шена лаха а. Иза дуьненчу яьккхинчу ден а, ненан а цуьнца бала бац. "Кавказ.Реалии" портале ГIалгIайчоьнан куьйгалхочун цIарах берийн бакъонашларъян векал йинчу Чахкиева Заремас дийцарехь, оцу цхьана бетта чохь цхьана гергарчу стага телефон тоьхна яц йоьIера хьал-де хаа. Кхаа баттанна Iайшатан доладар шена тIелаьцна Чахкиевас.\n"Суна схьахетарехь, наналла самадалаза адам ду иза. Кийча хилла хир яц иза нана хила", - бохуш, дуьйцу омбудсмено Iайшин ненах лаьцна.\nIайшатах, ампутацех, йоьIан дейишех\n– Зарема, кху деношкахь, хала хеташ делахь а, Iайшатан куьг дIадаьккхина. Муха ю иза?\n– Iайша – Iаламат позитиве, цхьа дика бер ду. Даим къажа а къежна ю иза, цхьанхьара музыка хезча, хьала а эккхий, хелахаюьйлу иза, эшарш лоькху цо. Йодий лела, буьрканах ловзу, планшет тIехь мультфильмашка хьоьжу.\nЭтIон Iайшат дIаюьгучу хенахь, хаьттира цо: ша хIун дан юьгуш ю аьлла. Рентген йийр ю боху аса. "Аааа! Сурт доккхуш ду? ТIаккха-м реза ю со", - аьлла, жоп делира цо.\n7 шо долу Ажигова Iайшат Оьрсийчоьнан омбудсменца Кузнецова Анница\n- Со а цхьана, массо а тешна вара, куьг дIа ца доккхуш, доьрзур ду аьлла. ЧIогIа Iадийнера со, лоьраша ампутаци ян еза аьлла, схьахаийтича.\n– ХIаъ, ишта со а яра йоьхна хьийзаш, куьг лаккхара дIадаккха деза аьлча.\n– Iайшин цхьана ханна Iуналла дар хьайна тIелаьцна йолчу хьуна, хала дарий, куьг дIадоккху операци ян бакъо луш кехатна куьгъяздан?\n– Ас хаьттира берийн хирургин, травматологин клиникан президенте Рошаль Леониде: ас документна куьг ца яздича хIун дара-те аьлла. Цхьа формале хIума ду иза, ахь бакъо лахь а, ца лахь а, ампутаци ца йича йиш яц элира соьга.\n– Ткъа хилларг дан хIун ду? Iайшатан дейишас стенна дIадихкина латтийна хилла цуьнан куьйгаш карсца?\n- Iайша цхьана ор чу йоьжнера, хIетахь кагделлера цуьнан куьг боху дейишас. Шеггара цунна дарба лелош яра ша боху. ЧIагIонаш йо цо, шена куьг кагделлийла ца хаьара, хIунда аьлча, куьг лозу бохуш, латкъамаш йоIа цабарна.\n– Ганиевас дийцарехь, чорпех буьзначу яй чу а хиина, ягийна хилла йоI. Хьуна бакъ хетий, ворхI шо долчу беро иштаниг дийр ду аьлча?\n– Суна хетарехь, гIурт бу буьйцург..\n– Хьуна ган а гиний йоьIан дейиша?\n– Гина, Наьсарерчу берийн дарбан цIийнехь гира суна иза. Цигара телефон тоьхнера соьга, гергарчу зудчо йиттина бер далийна аьлла. Со шегара бехкаш даха йолаелча, суна тIекхохкаелира иза: "Бакъ дац иза, хьо доцург кхуллуш ю шена", бохуш.\nЕлла дIаяллалц набахтехь латтор ю хьо, ахь динчу зуламна, нагахь дуьненан кхелах яла аьтто балахь а, Дала бийр бу хьуна бекхам элира ас цуьнга.\nМоха еанера цунна тIаккха, ша хьалхо дарбан хIусаме йигинера йоI, амма лоьраша тергал ца йира ша бохуш, дуьйцура цо. Эццахь баьхкинчу полисхоша дIайигира иза.\nСо цхьана хIуманах кхеташ яц, полисхо волчу цуьнан цIийндас муха магийтина цу тайпа хIума. Шен чохь дерг гуш ма хилла иза!\n– Шен Iазапхочух хоьттий Iайшата?\n– Оха иза дагаян а ца юьту йоI, психологаша боккха болх бу цуьнца дIахьош. Ганиевех цхьа дош ца олу Iайшас. Хетарехь, "delete" олу нуьда а таIийна, дерриг а хилларг шен коьртара дIадайина цо.\nЮьхьанца, ша яьхначу хIусамерчу шина кIантах лоций дуьйцура цо. Юха уьш а бицбира. Дукха нах ма бу цунна тIеоьхуш, иза ган. Клиникехь керла доттагIий а бевлла, шен дахаран керла мур болийна цо.\n– Муьлш бу йоI йолчу оьхурш?\n– Цуьнан сингаттамна орцахбевлларш, цунах доглозурш, кавказхой. Карахь-куьгахь дохьуш богIу, тайнигаш кхоьхьу цара. Соьга телефонаш етта, хьал-де хаттарца, шайгара хIун гIо оьшу хоьтту. Массеран а бала кхаьчна йоIаца, со йоккхае адам ишта хьовзарна.\n– ХIинца а, хьалха а санна, морожни, даьттанчохь еттина гарзанаш а йоьхий цо?\n– Юучух чам баьлла цуьнан. ХIун йохьур яра аса хьуна аьлла, хаьттича: "ХIуммаъ" олу дуьхьал. Юьхьанца юург йоьхура, инзаречу хьелашкахь латтош ма хиллера иза.\nДен-ненан бендацарх а, йоI цIартIе яккхарх а\n– Тобанашкахь нах оьху боху ахь йоI шайн доьзале дIайига лууш, иза а Iаламат дика ду, ткъа стенгахь ду йоьIан да а, нана а? Хьоьца зIене бовла гIоьртиний уьш? Да, нана, йа Iайшатан дехой, ненахой?\n– И йоI дарбан цIийне ялийчхьана соьга телефон тоьхна яц Iайшатан цхьана гергарчо: йа нанас а, йа дас а, йа девежарша а.\nЙоллу республикана евзаш ю сан телефон, массо а официалан сайташкахь билгалъяьккхина а ю иза.\nСоьгарчу хаамца, Iайшин да Нохчийчохь вехаш ву, нана стенгахь ю хууш дац суна. Наьсарара дарбан хIусамехь бен гина яц суна иза. Арахь латта а лаьттина, дIаяханера иза.\n– Цхьана хIуманах кхоьруш ю-те иза, йа шен йоIаца баккъал а бала боцуш ю?\n– Цхьана хIуманах кхоьруш яц иза! Цхьанга-м аьлла хилла цо, шегара бер дIадаьккхинера. Баккъал а йолчу ненан карара бер доккхур ду аьлла суна ца хета. Нагахь санна, шен бер дIадезаш и нана елахь, шен гергара нах хIунда дуьйцура, йоллу ГIалгIайчоь гIаттор ю цо тIаккха.\nХIаъ, ишта хуьлуьйтур вац, йоI дIаяьккхина цуьнгара бертаза, ткъа хIинца стен новкъарло йо цунна Москва яха? ГIалгIайчоьнан куьйгалхо Калиматов Махьмуд-Iела а, со а, тхо кийча ду-кх цуьнан некъах а, Москвахь лаьцначу хIусамах а, цунна мел оьшучух а ен йолу харж тхайна тIелаца, иза шен йоIаца хилчхьана. ШолгIа бутт болабелла, ткъа нана яц! Оха-м дIатосур яц йоI, амма ненан метта хир вац цхьа а.\n– Ханна жима хиларна, шегарчу жоьпаллех ца кхеташ ю те иза?\n– Цуьнан мел хан хиларх а, со кхетарехь, ненан дог дац цуьнан кийрахь. Нана хила кийча хилла хир яц иза аьлла ю-кх сан ойла.\n– Хьога шен нана хила бохуш, дехар ма динерий Iайшата.\n- ХIаъ, цкъа коьрте иккхира сан и ойла. Хазахетарца ас сайна юьтур яра и йоI, амма со ийзало, нах нийса кхетар бац сох. Сан йоьIан 11 бутт бу…\nТкъа Iайшат лело доьзале оьцург массо а хIуманах маьрша хила веза, хIунда аьлча, еххачу хенахь реабилитацехула лело езаш ю иза. Даимна а цунна улохь стаг везар ву.\nБакъду, со даржера дIаялахь а, ас даим а терго латтор ю цунна тIехь.\n– Оьрсийчоьнан омбудсмено Кузнецова Аннас бахарехь, дуккха а доьзалш бу Iайшат дIайига лууш.\n– ХIаъ, дуьненан массо а маьIIера телефонаш етта соьга: Чехера, Францера, Великобританера, Норвегера, Швейцарера, Австралера, Iамеркара..\nТахханехь Iайша шаьш долчу дIайига кийча ду шаьш аьлла, яздинера Цхьанатоьхначу Штаташкара. Нагахь эшахь, цхьана ханна ГIалгIайчохь совца а таро ю шайн бохура.\nСан ницкъ ца тоьа хIоранна а дIахаийта, сан карахь дац йоI доьзале нисъяр, кхин органаш ю оцу гIуллакхна компетенте. Кхаа баттана цуьнан доладан реза хилла со, хIунда аьлча, операци ечу хенахь оцу йоьIан Iуналла дан стаг вара оьшуш.\nМассо а кепара иштачу хьелашкахь кхачочу ахчанна дуьхьало йина ас. Цхьана сана со лела аьлла, нахана ца моттийтархьама. ЙоIана дарбадарна тIехь хаддаза терго латтош ву мехкан куьйгалхо Калиматов Махьмуд-Iела. ХIоразза а хоьттуш Iаш ву иза соьга: хIун оьшу, муха хьал ду цуьнгахь бохуш.\n– И трагеди бахьана долуш, дукхахболчара дийца даьккхина, нана шолгIа маре яхча, цуьнгара бер схьа а даьккхина, дегахь дуьтуш лела ламаст зене ду бохуш. Хьуна хIун аьлла хета: пайден ду иза, йа зене ду?\n- Оцу хаттарна кхачо йолллуш цхьаммо а жоп лур дац хьуна. ХIуъа хиллехь а, бер ненаца хила деза аьлла хеташ ю со. Оьрсийчоьнан низамо баьхна ца Iаш, Делан низамо боху изза, КъурIанехь яздина а ма ду иштта.\nАмма халахеташ делахь а, зудий, майрий къаьстачу хенахь цара цхьаммо а ойла ца беран.\nУггар а сан дог детIарг хIун ду хаьий хьуна? Доьзалехь пхиъ, ялх, ворхI, бархI бер ду, тIаккха гучудолу дена а, нанна шаьшиъ цхьана догIуш цахилар. Оццул доьзал стамбелча, цхьа бер дуьненчу хьан даьллехь а, муха мегар ду шен сине верза, къаьсттина зуда?\nЯхначу заманчохь Кавказерчу зударша атто хьегна? Ца хьегна! Тхан наноша, церан наноша дукха халонаш лайна: шело, мацалла, махках дахар. ХIетте а доьзалан кхерч ларбина цара.\n– Ахь чIагIдо, бер ненаца диса деза бохуш. Наной а бу тайп-тайпана, цхьайолчу нанас бIаьрганегIар ца тухуш, охьадуьллу бер.\n– ХIаъ, иштаниг а нисло муьлххачу къоман юкъахь. Дера, нагахь санна, и нана сий дойуш лелаш елахь, цуьнгахь бер дуьтийла яц.\nНагахь санна, да къаьркъа молуш велахь - цунах а бер тешадойла яц.\nКхи а цхьа хIума ду со ца кхеташ. Зуда йогIу со йолчу, шен бераш схьадаха лаьа шена олий. Ас дуьхьал дIа хотту: "Хьаьнгара схьадаха лууш ю хьо?".\nДукхахберш ца кхета, ненан а санна, оцу ден а бакъо хилар шен берийн доладан. 50/50 бакъо ма ю цу шиннан а.\n– Шайн бер схьадоккхуш гIо доьхуш, кест-кеста дой хьоьга дехарш?\n– 2015-чу шарера схьа дуьйна болх беш ю со. Бакъдерг ала догIу, дуккха а наной бу шайн бераш дайшкара дIадаха лууш. Тхан менталитет бахьана долуш, божарий реза ца хуьлу бераш цаьрга дала.\nАмма ца дуьйцийла яц цуьнца бIостане долчу хIуманех а: деда, денана дIаяхначу зудчун хилла цIийнда а цунна тIаьхьуьдуш лела, бер жимма онда даллалц хьайца дитахьара ахь бохуш. Амма цунна уьш хаза-м ца хеза.\nОцу адамех шех доьзна ду дерриг а. Масала, дас бераш дIадаьхначу нанас орца дехнера соьга. Интернатехь доьшуш дара церан бераш. Шен берех бIаьрг тохархьама, уьш урокера арадевлча, уьйтIахь ловзучу хенахь, дийнахь а, буса а интернатан коьвнехь лаьттара иза. Оха гIо дира цунна, кхело бераш ненехь дуьтуш, сацам а бира.\nНагахь санна, оцу нанна шен бер эшахь, цо тIехтосур ю шен амбицеш а, кхидерг а. Ткъа тхан муха нисло? ХIора майра а, зуда а шениг хьалха а доккхий, вовшашна луьйш лела, ур-атталла, кхелехь а цхьана. Ткъа церан бераш баланехь хуьлу.\n– Социалан машанашкахь а оцу исторех лаьцна дуьйцучу заманчохь, яздора гIалгIайн доьзалашкарчу къизаллех. ХIара хилларг – цкъа а хила йиш йоцург ду, йа могIарера гIуллакх ду? Ас хьалххе дIабоху: оцу хаттарна жоп суна сайна хууш ду, делахь а кхечарна ахь цунах лаьцна алар доьху ас.\n– Доьзалан мехаллаш коьрта ю гIалгIайн юкъараллехь. Къаной а, бераш а уггар деза а, сийлахь а ду тхуна. Цундела Iайшица нисделларг - тхуна инзаре хета, массарна а шок хилла цунах.\nНаьсарарчу дарбан цIийне со кхаьчча, хиллачунна тIекхуьуш яцара со. Реанимацехь бер гира суна, лоьраша гобина. Цуьнан дегIа тIера чевнаш гича, жIаьлеша иза этIийна моьттинара суна.\nЛоьрийн коьртеш тIехула дIа бIаьрг кхийтира сан Iайшех: "Хьо хир яцара сан нана?" аьлла, хаьттира цо соьга.\nДейишас бина и болх цунна тIаьхь сайга аьлча, со Iадийнера.\nСуна ечу критикех\n– Хьуна хьайна а хууш хир ду, Iайштан трагеди бахьана долуш, ахь бечу балхана резабоцуш, емалйо хьо. Ткъа хIунда ца го царна, гуро лаьцча санна, йисина йоI?\n– Дукхахболу нах ца кхета берийн бакъонашларъярхочун балхах а, верасалла дечу органийн балхах а, кхиазхойн гIуллакхашна тIехь терго латточу хьукматан декхаршца а. Церан шайн-шайн декхарш дуйла- ца хаьа йцарна\nСоьга аьрзнаш кхочу, школехь берийн бакъонаш ца ларйича а, масала, директоро ца оьшург аьлла, берийн бешахь, йа дарбан цIийнехь терго ца йина олий.\nБакъду, Iайшех лаьцна сигнал кхьачна яцара соьга. Суо кIелхьаръяккха гIерташ яц со, дерг ма дарра довзуьйтуш ю.\nХеттарш дуккха а дуьсу: маца йина цунна тIаьххьара прививка? Школе яха хан йолуш ю иза. Яханий? Ца яхна. Леллий иза берийн беша? Ца лелла! ЖIаьлийн нускал санна, ша хьалакхиъна-кх иза, цхьанна а ган а ца гуш.\nЛулахоша дIахоуьйтуш меттигаш а ма нисло тхан балхаца, нагахь лулахь аьтто боцуш доьзал нисбеллехь. Тхайга кост ма кхеччи, полисхой а, кхиазхошна тIехь Iуналла латточу органашкара белхахой а оьций, информаци бух болуш юй хьовса доьлху тхо. Адам кеп-кепара ма ду, аьшпаш боьттина меттиг а ма нисло.\nНагахь тхо дIакхаьчча, и доьзал гIо оьшуш белахь, кIоштийн куьйгалхой а, социалан дакъош а юкъаозадо оха.\nСайн ма хуьллу хьийзаш-м ю со, делахь а дерриг а кхочуш ца дало-кх.\n– Дуьххьара Iайштаца Iорайийлинчу видеош тIехь йоьлхуш гора хьо, аз дегош ду хьан хIинца а, иза юьйцучу хенахь. Оцу жимчу йоIа хийциний хьо? Стенах кхетийна цо хьуна?\n- Суна ницкъ белла цо. Сан 33 шо ду, суна гина цуьнан дегIа тIера ирча чевнаш. Цуьнан метта хиллехь со тоххара елла хир яра.\nКисеш юкъара даьстина цуьнан куьг гичхьана, наб йоьхна сан. Цо лайнарг шена тIехIоьттича ишта майрра милла а чекхвер вара аьлла ца хета суна.\nЦкъацкъа маликаша иза Iалашъеш санна хета суна, лазарш ца хаадолуьйтуш цунна. Цуьнга хьоьжучу заманчохь, цецъюьйлу со: ворхI шо долчу беро муха лов-те оццул бала?\nАмерико кхин дIа а хIаваэхула гIортор йийр ю Талибанна духьал лаьттачу Афганистанан ницкъашна\nКъилбаседа Кавказехь 64 стаг велла коронавирусах дийнахь-буса, 1 298 – цомгуш хилла\nСтаврополехь полицин хьаькам вийна аьлла бехкехетарг лаьцна\nCOVID-19 вирусах ечу вакцинацин кепашна а, деттачу дозанашна а дуьхьал Европерчу мехкашкахь протесташ хилла\nВакцинаци йина аьлла, сертификаташ эцначарна бертаза мехий диттина Нохчийчохь\n"Пондаран аз"– заманна хIоттийна хIоллам\nВакцинаци йина аьлла харц кехаташ даьхна меттигера вахархо бехкевина Нохчийчохь


Идлибехь тIеман операци ца ян барт бина Путина а, ЭрдохIана а\nГезгмашин-бутт 18, 2018\nОьрсийчоь -- Оьрсийчоьнан а, Туркойчоьнан а президенташ Путин Владимир а, ЭрдохIан Реджеп а. Сочи, 17ГIад2018.\nШемарчу Идлиб провинцехь тIеман операци ярх юхабовла барт бина Сочехь цхьаьнакхеттачу Оьрсийчоьнан а, Туркойчоьнан а президенташа Путин Владимира а, ЭрдохIан Реджепа а. Цунах лаьцна журналисташка хаам бина Оьрсийчоьнан тIеман министро Шойгу Сергейс, яздо "Интерфаксо".\nОьрсийчоьно а, Туркойчоьно а иштта барт бина ГIадужу-беттан 15-гIа де тIекхачале 15-20 километр кIорга йолу герз доцу зона кхолла Шеман тIеман ницкъаш а, оппозицин тIеман тобанаш а дьухь-дуьхьала лаьттачу дозанехула.\nОьрсийчоьнан президенто бинчу хаамца, Туркойчоьнан президенто кховдийначу гIулчаца, ГIадужу-беттан 10-гIа де тIекхачале цу зонера арадохур ду оппозицин тобанашкахь долу деза герзаш а, танканаш а, цхьанаметта ракеташ туху системаш а, яккхийн тоьпаш а, минометаш а.


Путинна нохчех гIаролхой беш ву Кадыров\nНохчийчу веанчу Оьрсийчоьнан къоман гвардин буьйранчас Золотов Виктора лаккхара мах хадийна меттигерачу тIеман тобанийн.\nЗолотов Виктора куьйгалле хIоттина Оьрсийчоьнан къоман гварди кхоьллина дукха хан яц. Оцу керлачу тIеман декъана, шена юккъехь, ОМОН, СОБР, чоьххьара эскар а долучунна, шуьйра бакъонаш ю.\nОьрсийчоьнан президента Путин Владимира, иза кхолларх лаьцна олуш, хаам бинера пачхьалкхехь герз ца даржийта коьрта Iалашонаш ю аьлла. Амма дукхачу тергамхошна хетарехь, оцу керлачу эскаран бакъонаш шуьйра ю, кхечерачулла.\nНохчийчу веана хилла волу Золотов Виктор, веза хьаша санна тIеэцнера меттигерачу Iедалша. Кадыровн Ахьмадан цIарах мидал а оьллира. Шен агIора Къоман гвардин буьранчас, лаккхара мах хадира нохчийн эскархойн.\nХууш ма хиллара, кху массийта шарахь, чолхечу хьелашкахь тIом бан Iамош ю нохчийн эскархойн тобанаш. Арктикехь а Iаморш дIадаьхьара церан. Урдунехь дIаяхьанчу эскархойн дуьненаюккъерачу чемпионатехь а хьалхара меттиг яьккхира.\nНохчийн юккъаралла башха духе кхиа а ца гIерта, стенна кечъеш ю и тобанаш, шайна юккъе тоьлларг бен ца вохуьйтуш йолу. Тахана а, уггаре а сийлахь верг ву, ницкъ а, герз а, ахча а дерг.\nЦхьаболчу эксперташа-м тидамехь латтадо и гIуллакх. Хаттар кхоллало, стенна кечбеш бу нохчийн кегий нах? БIеннаш эзар эскарш а, кхийолу ницкъаллийн структураш йоллушехь, уьш мича, хIун Iалашонаш кхочуш ян бахийта мега, бохуш.\nЮккъаралхочунна Апаев Асланбекан хетарехь, чоьххьарчу гIуллакхашна кечбеш бу уьш. Ткъа бала а, байа а кийча хира буй нохчий, тахана Оьрсийчохь долчу Iедална тIе а хIоьттина бохург, ша шеке дуьллу элира цо.\nАпаев: «Москох шаьш Iамийначу вайн нохчийн берех теша. Суна хетарехь, цхьаъ хилахь, нохчийн эскархой ша верриг летар вац цуьнан мостагIех. Исторехь вайна хууш ду-кх, «Акха дивизи» юккъе ца гIоьртира-кх паччахьан Iедал кIелхьардаккха. ТIаккха, совета Iедало хIун дира? КIело йира-кх нохчашна».\nНохчийн эскархой, Оьрсийчоьнан Iедалша кхиийна а, Iамийна а болчарна, дукха дика дагадогIу аьлла хета Апаев Асланбекна, селхана-стомара шайн къоман тIехь латтийнарг.\nТахана цара а лелош ду и байракх тIехь йолу изза барзакъ. Шена ца хета ша верриг, бIаьргаш хьаббина са дIадала кийча хира ву Оьрсийчоьнах, элира Апаев Асланбека.\nАпаев: «Нохчийн берашна дага ма догIу вайна тIейиттина бомбанаш. Цуьнах хIинца а леш ма ду адамаш. Суна ца хета уьш ша берриг тIом хилахь, цига гIур бу аьлла.\nТахана вайн тIеман гIуллакх Iамийна бераш хилар дика ду. Ца бевлий бен уьш Оьрсийчоьнехьа а ца бевлла. Вайн къам хIаллакдеш ма дара».\nПолитологна Мачигов Альбертна хетарехь, нохчийн эскархой, тешаме а, кIело а йоцуш, шайна хьалхахь хIоттина Iалашо чекхаяьккха кийча бу. Мухха а делахь, цара нохчийн къам йохьIаьржа хIоттор дац, элира цо.\nМачигов: «Нохчий-тIемалой буй хууш ма ду. Урдунехь а хьалхара меттиг яьккхира цара. Говзанчаш бу вай. Темаше болундела Рамзан волчу богIуш хир бу-кх къоман гвардин баьчча. Кадыровн тобанаш тешаме хир бу аьлла хета суна. Амма, ша дерриг тIехь волчу Далла бен ца хаьа-кх».\nЦхьа шо ах шо хьалха, нохчийн эскархой, Урдунехь хьалхара меттиг яьккхинарш, цига бахале цхьана баттахь Iаморшкахь бара Къоьзан Iоман йистехь.


Шен коалици кхуллуш ву Путин\nИсламан пачхьалкх олучу тобанна дуьхьал къийсам латто дуьненаюкъара коалици кхолла дагахь ю Оьрсийчоь. Цуьнах лаьцна дIахьедар дина Оьрсийчоьнан президенто Путин Владимира, Владивостокехь Малхбален экономикан форумехь вистхуьлуш. Амма ДаIишан тIемалошна дуьхьал тIеман операцешкахь дакъа лоцур ду оьрсийн эскархоша бохург ала хаьлхе ду аьлла хета цунна.\nПутина дийцарехь, Москох Дамаскана алссам гIо деш ю техникица а, герзаца а, говзанчаш Iамош а. Цу хьокъехь 5-7 шаранна лерина контракташ йина шаьш Шеман Iедалшца элира Оьрсийчоьнан президенто. Путин Владимира бинчу хаамца, Исламан пачхьалкх олучу тобанна дуьхьал керла коалици кхолларх лаьцна хаттар цо дийцаре дина телефонехула Iамеркин президентаца Обама Баракаца.\nЦул сов, цо цу хьокъехь къамелаш дина Саудин Iаьрбийн пачхьалкхан а, Туркойчоьнан а, Урданан а, Мисаран а куьйгалхошца. Делахь а, Путин чIагIдарехь, Оьрсийчоь дагахь яц Iамерко куьйгалла дечу коалицина юкъаяха.


Украинехь лаьцна Хлебников Пол верна лоьхуш хилла Оьрсийчоьнан вахархо\nУкраинин Кхерамазаллин сервисен белхахоша (СБУ) Киевехь лаьцна Интерполо лоьхуш хилла Оьрсийчоьнан ши вахархо, хаам бо Коммерсанто. Царах цхьаъ ву оьрсийн маттахь долчу Forbes журналан коьрта редактор хилла Хлебников Пол а, Нохчийчоьнан вице-премьер Сергунин Ян а вийна аьлла шеко йолуш лоьхуш хилла. СБУ-н белхахоша билгалдоккху иза Украинехь бизнесхошкара ахча доккхуш лелаш хилла хилар.\nШолгIа ву Нохчийчура орамаш долу стаг. Иза зуламхойн тобанан декъашхо вара боху СБУ-н векалша, еза машенаш идош зуламаш дарна Францин Iедалша дуьненаюкъарчу лехамашка велла волу.\nЛецначеран цIераш йохуш яц.\nМаршо Радионо хьалха дийцина ма хиллара, 2004-чу шарахь Москох ФForbes журналан коьрта редактор Хлебников Пол верна бехкевен нохчо Дукузов Казбек, шена кхин цIе тIе а эцна, Нохчийчохь веха, яздира «Росбалт» агенталло.\nIаьмеркахо-журналист вийча, хIеттехь, лаха кхайкхийра Дукузов а, шолгIа нохчо-бизнесхо Нухаев Хож-Ахьмад а. ТIахьо зулам дарна Iаьрбан Эмираташкахь набахти а текхана, мукъаваьлла лору Оьрсийчоьнан низамхоша Дукузов.