Австри -- Шема тIаме вахарна кхел ю еш нохчочунна З. Мохьмадна тIехь Кремлс гIалахь, 22Деч2015\nНохчашца доьзна масех дов ду кху деношкахь Австрехь хоттуш - радикалан исламан хьежамашна болчарна т1ера д1адоладдела мог1арерчу криминалхойн зуламашна т1е кхаччалца. Х1ун бахьана ду Европехь уггаре а йоккхах нохчийн диаспора йолчу Австрехь вайн махкахой сел башхачу кепара массерана а багбахар?\nАвстрерчу Кремс гIалара кхел еари дийнахь массо а агIор ларйечу гIопах тарйеллера. Чу вогIург хIора а кIирвелла толлуш вара Iедалхоша, паспорт гайтина бен кхелан кхерча а ца воуьйтура цхьа а. ТIаьххьара цу кепара Австрерчу кхелашкахь кхерамазаллин гIулчаш Венехь Исраилов Iумар цIе йолу жима стаг вийнчеран дов хоттуш яьхнера Iедалхоша. ХIетахь а, хIинца санна, нохчий бара лийцинчеран гIентахь.\nАмма нагахь санна хIетахь жоьпе озийнарш Оьрсийчоьнна муьтIахь болу нах хиллехь, еари дийнахь Кремсехь хилла кхел нийса бIостанечу бахьанца хоттуш ю ала мегар ду – иза 30 шо кхаьчначу цхьана, Iедалхоша цунах олуш ма-хиллара, „джихадхочунна“ тIехь дIахьош ю.\nМохьмад цIе йолчу цу жимчу стеган бехкталламан гIуллакхехь яздина ма -хиллара, иза 20I3-чу шена товбеца баттера гIура батте кхаччалца Шемахь ша шех Исламан Пачхьалкхе олучу ДаIиш тобанан тIеман лагерехь а, цул тIаьхьа цу тобано бечу тIемашкахь дакъалоцуш а хилла. Цул тIаьхьа шен бIаьрсина дарба дайта Австре веана иза бохуш чIагIдо Iедалхоша.\nЦул совнаха, цара цунна бехке дуьллу, даханчу шарахь 700 евро герга ахчанца ДаIишан тIемлошна гIо дина хилар а. Иштта лаьцначунна бехке дуьллуш ду дийца данне а юхькIаме доцург а, къаьстина бусулба дин а, Делан дош айдар а юхьаралаьцна лелачунна - маьттазчу хьесапехь кхиазхой гойту видеогайтамаш эцарна а, шеца лелорна а бехке веш ву иза.\nЛаьцначун гIентахь Iаш волу жима стаг тIехьаьжна шен муьлхачу а къомах я динах болчу нийсархойх къаьсташ вацара. Олуш ма-хиллара, пурах урс хьокхуш цIена яьшна маж а йолуш, стомий куьйганаш долу бIаьрсенаш а доьхкина волчу цуьнан васт цхьа тамашийна ца догIу массо а аьлча санна меттигерчу хаамийн гIирсашкахула даьржинчу цуьнан хьалхалерчу сарташца: некха уьне кхаччалца еха маж а йитина, къорза тIемалойн духар а, карахь герз а долуш даьхначу.\nЕарийн суьйренга кхаччалца дахделлачу кхелан хьалхарчу дийнан доккхахдолу дакъа лаьцначуьн карахь лелочу телефонан чулацам а, цуо дIасаязйина хиллачу смсийн хьокъехь хеттаршна а, ткъа иштта цуьнан зIе хиллачу нехан хьокъехь хаттарш дарна а лерина дара.\nШа лаьцначуо шен бехканна мукIарло ца дира. Цуо дийцарехь, иза ванне а ца хилла Шемарчу тIамехь дакъалоцуш, цу махкахь иза дикадаран цхьана юкъараллехь меттигерчу нахана гуманитаран гIо доькъуш вара. „Джихадах лаьтташ дац бусулба дин. Джихадо балий, тIомий бен бохьу нахана“, - элира цуо кхелахочуьнга.\nЦуьнан адвоката Блашитц Вольфганга а билгалдаьккхира, шен клиент тIом бан бIаьрса долуш вац, иза Шемахь мацалла ловчу меттигерчу бахархошна сурсаташца гIо дан гIерташ хилла, аьлла.\nТIамехь лаьцначуо дакъалацарх лаьцна адвоката элира, тIемалочун духарш а доьхна, герзах воьттина лаьтташ цуо даьхна долу сарташ - уьш интернетехула мехкаршна хьалха дозалла дан а, олуш ма-хиллара, зударшна „понташ“ еш, тIеIаткъам бан Iалашонца лелийнера, аьлла.\nХIетте а, кхелахочуо дуьхьал диттира лаьцначунна, цуьнан мобила телефона чохь карийна долу баъйинчеран а, кортош даьхначеран а сарташ, ткъа иштта „Джихад доцург дахар дац“ бохуш цуо базбина смс-хаамаш а. Тоьшаллийн а, хеттарийн а терахьаш дукха сов хиларна цу стагана тIехь кхел тIебогIучу чиллан батте кхаччалца дIатеттина.\nМохьмад цIе йолу жимстаг дуьххьарниг вац Австрехь Шемахь я Иракъехь тIамехь дакъалацарна я лацагIортарна лаьцна верг. Оццу шеконашца лийцина карарчу хенахь набахтехь ву кхин ткъех нохчо, шайна юккъехь масех зуда а йолуш.\nТIаьхьарчу масех баттахь хIора а Австрерчу нохчийн маьждигехь дешначу наха беш хьехамаш а, кхеторан белхаш а бу, бохуш дуьйцу Венерчу нохчийн-гIалгIайн кхеташонан куьйгалхочуо Мусаитов Шайхис, цу тIаме бахар нийса дац, иза нохчийн тIом бац, ткъа ДаIиш тобано лелориг долчу дуьнентIера бусулба Iелимаша питана санна билгалдаьккхина а ду, бохуш. ХIетте а, лахлуш дац церан гIорторчийн терахь.\nМусаитов Шайхи: „Диъ маьждиг ду вайн нохчийн Венехь. Цигахь а, кхечу меттигашкахь а болчу вайн имамашца цхьаьна а кхетта, дагадовларш дIадаьхьна оха.\nДика Iилма долуш нах бу уьш. Уьш массо а цхьа ойла йолуш ву- Шема вайн бераш даха оьшуш дац. Иза нийса дац. ХIара мохк вайн шозлагIа даймохк бу, вай кхуза схьадаьхкина, дехаш делахь, вай кхузара низамаш лара а, лардан а деза. Шайн хьехамашкахь хаддаза дуьйцуш а ду цара иза. Иштта хIора а тезетахь а, нах гулбеллачохь а дуьйцуш дерг иза бен хIума дац. Боккха лазам бу-кх иза вайн къомана“.\nАмма, тайп-тайпанчу хьостанашца, 30 эзарера 40 эзаре кхаччалца йолчу Австрерчу нохчийн диаспорин карарчу хенара къай-балий радикалан хьежамаш баржочарех я джихадхойх лаьттина ца Iа.\nДеккъа схьаэцначу цхьана пIераскана дийнахь арадевллачу Австрерчу хаамийн гIирсашкахь нохчашца доьзначу тайп-тайпанчу кегий а, даккхий зуламашна а, кхелан процессашна а лерина йолу артиклаш иттех ю.\nИштта, масала, Кремсерчу кхелаца цхьаьна дийнахь йолаелла Венехь нохчийн тобанна тIехь кхел. Даханчу аьхка зударшна тIехула дов а даьлла, Венерчу цхьана кIоштанаш вовшашна герзаш диттинера шина доьзалан векалша, хIинца дов хатта кхеле бахкийначу.\nЦхьа могIа кхечу артиклийн цIераш а ю, совтIеха даьккхина дийца а ца оьшуш, мотт шера: „Кхаа нохчочуо Грацан вахархочунна йиттина, цуьнан петар чу а лилхина, масех евро ду царна цу кепара каракхаьчнарг“, „Нохчо бехке веш ву метишка хьийзорна“, „Линцехь стаг, герз тоьхна, стаг а вийна ведда волчу нохчочуо кхеле озийна шех лаьцна яздина долу газета“, - иштта дIа кхин а.\nТкъа цу юкъана хенаца кхиина а болуш, амма кхетамца хIинца а, гарехь, бераллера бовланза болчу цхьаболчу баккхийчара деш долу гIалаташ а, зуламаш а Австрехь дехачу берех даха доладелла ала мегар ду. Кхаари дийнахь Венерчу цхьана ишколехь13 шо долчу нохчийн кIантана къиза йиттина цуьнца доьшуш долчу бераша.\nЦу ишколан хьехархойн гонашкара Маршо Радионе хиллачу хаамца, цу кIантана йиттинарг ву ялх туркойн къомах волу кIант. Хье лазорца а, меженаш кагйарца а лоьрийн цIийна вигинчу нохчийн кхиазхочунна еттаран бахьана толлуш ю полици, амма, хетарехь, бахьана нохчийн къомаца юкъараллехь яьржаш йолу гамо а йолчух тера ду.\nШема тIаме бахначийн кхелаш


ШолгIа де ду Оьрсийчохь ткъаткъа эзар сов стага коронавирус лоьцу\nЛахьан-бутт 07, 2020\nОьрсийчохь тIаьххьарчу 24 сахьта чохь коронавирусах цомгуш хилла, официало бахарехь, 20 396 стаг. Ткъа стомара уьнах халкъ Iалашдаран оперативан штабо довзийтина терахь дара 20 582. Пандеми йолаелчхьана схьа уггаре лакхара статистика ю иза.\nЕрриг а хенахь Оьрсийчохь COVID-19 цамгар кхетта 1 753 850 гергга вахархочунна, цунах белла нах багабо иттаннаша эзарнашкахь. Оьрсийчоьнан могашаллин министра Мурашко Михаила бахарехь, 900 эзар гергга стаг ву таханенна ун кхетта, царех 250 эзар Iуьллу дарбан хIусамашкахь.\nМурашкос далийначу терахьал шозза лахара гойту изза терахь Оперативан штабо – цуьнан стистикаца цомгуш вац таханенна 410 эзар стаг бен.\nПачхьалкхехь дуккха а регионаш ю наханна чубийша дарбан ц1енош ца тоьуш, лоьраш шайна тIекхачаре сатуьйсуш нах бехха Iаш. Масала, Москварчу Коммунарка олучу коронавирусах дарба лелочу хIусамехь бац дархой чубахка меттигаш, элира хIусаман коьртачу лоьро Проценко Дениса Лахьан-беттан 5-чу дийнахь.\nДуьнентIехь коронавирус кхеттачу нехан терахь ду 50 миллионе хьалакхоччуш, хаам бо Америкерчу Хопкинсан университето. Цуьнан терахьашца, велла Латта т1ехь 1 242 868 стаг. Товелла керлачу уьнах 32 480 626 стаг.


Google-а шен Google Play-чуьра Оьрсийчоьнан бахархой тIекхочера "Навальный" аппликаци дIаяьккхина, компанин белхахошна дуьхьал бехктакхаман гIуллакхош долор ду аьлла кхерам тесча.\nЦуьнах лаьцна хаам бина New York Times газето, компанино бина сацам муха бу хуучу хьастана тIе а тевжаш, яздо Медиазоно. Газетан хьастанна ца лиъна билггала белхахойн цIераш яха, "Оьрсийчоьнан Iедалша оьгаздахарна кхоьруш".\n"Навальный" аппликаци болх бечуьра сецна ОьрсийчохьтIех Google play-хь а, App Store-хь а. Цунах лаьцна хаам бина Навальный Алексейн тобано, яздо Свобода Радионо.\nИза хилла тахана, Гезгмашин-беттан 17-хь Iуьйранна, Оьрсийчохь кхаа денна лерина Пачхьалкхан дума хоржуш кхажтасар дIадолалуш.\nОцу приложенехь зорбане боху оппозицин политикан сайта тIера хаамаш. Цу тIехь иштта ю "Хьекъале кхажтасаран" функци. Копьтерна тIехь приложени хIица а ю Google Play-хь, амма онлайн-туьканан мобилан версехь иза карош яц.\nКхажтасар доладалале кIеззиг хан йиссинчу хенахь Навальныйн агIончаша зорбан гIирсашкахула хьехарш дира "Хьекъале кхажтасар" (Умное голосование) проектан гурашкахь. Оппозиционеран накъосташа хьехар дира "Единая Россия" партин векал эшо алсам шансаш йолу партин векалшкахьара кхаж таса аьлла, муьлхачу партин кандидат ву иза бохучуьнга ца хьожуш.\nМосквахь Пачхьалкхан думан харжамашкахь "Хьекъале кхажтасарна" гIортор йинарш бу КПРФ партин векалш, амма бу кхечу партийн кандидаташ а.\nОьрсийчоьнан Iедалшна хета Навальныйн агIончаш яржош ерг йихкина контент ю аьлла, оцу сайташна блокаш хIиттор а доьху цара. Роскомнадзора бехке йина Американ Google, Apple, Cloudflare, Cisco IT-компанеш, цара гIо деш ду "Хькъале кхажтасарна", ткъа иза Iедалша лорур ду "харжамашна арахьара юкъагIертар", дIахьедина Роскомнадзора.\n" аппликаци каро аьтто ца болу App Store-ан мобилан версехь, хаам бина "Дождь" телеканало (Оьрсийчохь и телеканал "лерина арахьара агент").


ГIадужу-бутт 25, 2013\nОьрсийчоь - "Норд-Остехь" Ичкерин тIемалойн операцин доладеш ву Бараев Мовсар, Москох, 24ГIа2002\n11 шо кхочу Москох 50 нохчочо «Норд-Ост» театр дΙалаьцча, Оьрсийчоьнан лерринчу ницкъаша, иза дΙаьвше газан гΙоьнца мукъайоккхуш, нах байина. Бохам буьззина таллаза, нах хΙаллакбарна билггал бехкеберш къастоза дисина хΙетахь гΙаттийна хилла бехк-такхаман дов. Ιедалх боцчу тергамхоша шеконе диллинчохь дисина театр закъалтана дΙалаца нохчийн тΙемалой бигинарг а, юха царна тешнабехк бинарг а ФСБ ца хуьлийла дацар.\n«Норд-Ост», официалехь бΙе ткъе итт гергга стаг (закъалтехь Iийнчара дуьйцу терахь 174 стаг) къайлаяьхьна, юьйцуш йоцчу газца вен а вуьйш, Ιедалан ницкъаша мукъаяьккхина ах шо доллуш, «Керлачу Газетан» тергамчас Политковская Аннас артикл арахийцира «Террористийн тобанах цхьаъ дийна висина. Тхуна карийна иза» цΙе а йолуш.\n«Норд-Ост» чохь Бараев Морсарна гергахь де-буьйса а даьккхина, оцу чуьра могуш-маьрша араваьлла Мескар-Юьртара Теркибаев Ханпаша вара Политковскаяс вуьйцург. Ша цунна тΙаьхьа а кхиина, иза кегон ваьккхича, цо шена Оьрсийчоьнан Ιедалан коьрта газетан корреспондентан тоьшалла а гайтира, ша ма хьеве, шен хьакам Путинан Владимиран информацин урхаллан куьйгалхо Поршнев Игорь а ву, бохура, яздора хΙетахь Политковская Аннас.\nНохчийчоь -- Теркибаев Ханпаша, Мескар-Эвл, 1998\nЦул совнаха, Теркибаев Хампашас ша Путинан гΙоьнчица Ястржембский Сергейца лаьтташ сурт а дуьхьалдиттинера журналистна, цунна болх беш а ву ша, ахь хьеван а ца догΙу, иштта президентан администрацин гΙантдена Сурков Владиславна а хууш ду ша мила ву, бохуш, дозалла деш.\nГучудаьллачо Политковская Анна тешийнера, «Норд-Ост» Ιедало хьалххе дуьйна кеч а йина, чекхъяккхина «проект» юйла.\nТкъа изза Теркибаев Ханпаша Ичкерин цхьаболчу бΙаьхошна а вара веза-воккха хеташ накъост. Президентан Масхадов Асланан болх-некъ халкъана бовзуьйтуш, фото-, видеорепортер ву ша, бохуш лийлира иза масситта шарахь. ДагтΙе куьг диллина ала деза, я корматаллица, я хьекъалца гена ваьлла стаг а вацара Теркибаев, амма ша тешаме ву аьлла хетийтинчу Масхадовс тΙекъавина латтавора. «Норд-Осте» тΙемалой баххале ах шо хьалха, шена тешаме воцийла гучу а даьлла, президента шех дΙа а хервира иза.\nТеркибаевх ФСБ-но, ша Москох йига нохчийн тоба кечъеш а пайда эцна, Маршо Радиона и тоьшалла дечу, хΙетахь Ичкерин президентан администрацин куьйгалхо Ιийначу Баталов Аптис дийцарехь.\nЦуьнан доттагΙ вара цхьана заманахь Калиновскера, Невран кΙоштахь префект а, тΙаьхьо Ичкерин телерадиокомитетан куьйгалхо а Ιийна волу Дагалаев Лоьма. Москох Ιедалан, муьлххарг а елахь а, цхьа хьукмат дΙалаца ФСБ-но муха кечвеш вара Теркибаевца цхьана Дагалаев Лоьма, дагалоьцу Баталов Аптис.\nБаталов Апти: Суна Дагалаев Лоьмас дийцира ФСБ-ца шайн тасаделлачу гергарлонах лаьцна\nНохчийчоь -- Инарла Баталов Апти (аьтт) къамел деш ву оьрсийн эпсарца Соьлж-ГIалара федералан эскарш арадовлучу муьрехь, 1996 шо\nДагалаев Лоьма кхелхинчу деношкахь ФСБ-но рогΙехь лоцу вайца къамел деш волу Масхадов Асланан администрацин коьртехь лаьттина Баталов Апти. Ша цо дΙахецарцана, кхин махкахь Ιойла доцийла а кхетий, иза воду. ХΙинца веха Ингалсехь. Ткъа касетах хилларг цо иштта дуьйцу.\nБаталов Апти: Ас Политковская Аннига дIаелира видеокассета\nБаталов Аптина нохчийн президентна гонера стаг Теркибаев Хампаша а, цуьнца уьйрашка ваьлла лелла Дагалаев Лоьма а ФСБ-но шен хьашташка верзийна хиллийла а ду шеко а йоцуш хууш. Цундела лору цо «Норд-Остера» бохам Оьрсийчоьнан Ιедало ша кечбина а, бирззинчу кепара цо ша берзийна а.\nТкъа Теркибаев массех баттахь ваьхна «Норд-Остехь» нах байинчул тΙаьхьа. Оьрза-ГΙалин агΙор Соьлж-ГΙала ша лелош йолу машен а оьккхуш, шеца хилла кхо милцо а леш, велла 2003-чу шеран Ιай. «Норд-Ост» дΙалаьцначу нохчех тахана дийна вац стагга а.\nНохчийн агенташ кечбинера ФСБ-но Москох яккха бига


1944-ча шера мехках даьхача байнараш дагабохара хетаяь митинг чакхъяьлар Гӏалгӏайче\nГлавнаяХоамаш1944-ча шера мехках даьхача байнараш дагабохара хетаяь митинг чакхъяьлар Гӏалгӏайче\nОпубликовано 24 Февраль 2018 .\nТахан Гӏалгӏайче чакхъяьлар 1944-ча шера гӏалгӏай халкъ Казахстанеи Юкъерча Азеи ӏодахьийтара 74 шу дизара хета яь мероприятеш. Цу денна хета яь митинг хилар Дагалоацамеи сийлени мемориале халкъаш мехках дахаррахи репрессехи байнарашта хетаяьча «Ийсгӏала» оалача комплекса юххе. Акце дакъа лоацаш бар Гӏалгӏайчен Мехкада Евкуранаькъан Юнус-Бек, Гӏалгӏайчен Халкъа Гуллама председатель Йовлой Заьлмах, Правительства Председатель Гаьгенаькъан Руслан, депутаташ, общественни деятелаш, кагирхой а патриотически а боламий викалаш. Мероприятие дӏайолаеш дуӏадир. Митинге гулбеннача иттэзар саго цхьана дуӏадир 1944-ча шера къам мехках даккхар бахьан долаш байнараш Даьлагара бехаш.\n«Гӏалгӏай халкъо ший дакъа лаьцад немецки гӏаьрахой тӏалатарах мохк лорабеча. Магӏалбике а юхерча юрташка а бахача наха гӏо-новкъостал даьд Цӏеча Эскара, Магӏалбикера а Шолжа-гӏалийтӏара а мехкадаьтта моастагӏчунга дӏакхоачарг доацаш. Вай дайи даьдайи Сийлахь-боккха Даьхен тӏом болча хана шоай тайпан цӏераш хувца а хувцаш лаьттаб Даьхе лораеш, шоай дезал а гаргалнах а Юкъерча Азеи Казахстанеи ӏобохьийтача хана», – аьлар Парламента спикер волча Йовлой Заьлмаха, митинге ше къамаьл деча хана. 1944-ча шера февраль бетта 23-ча дийнахьа Юкъерча Азеи Казахстанеи ӏобохьийтаб 91 эзар совггӏа саг гӏалгӏа, «Даймохк бехкаб оаш», аьнна боаца бехк ӏотӏа а билла. Ӏобахьийтача моцалах, шелалах, лазарех ахаш гаргга нах байнаб.\nХалкъа денал дохаде маганзар 13 шера адамашта ла хала долча хьалашка эзача ӏазапа. «Ӏобахьийта шоаш болаш, – аьлар Йовлой Заьлмаха, – хийрача мехка шоаш болашг ӏалгӏаша диц динзар шоай лаьтта, йиц йинзар шоай гӏалаш. Нийсхо меттаоттаргхиларах, къамах харцъяь ккха цӏи тӏера дӏаяргхиларах тешаш дар къам, хӏаьта цу тешамо низ лора вай даьшта халонашта духьалъовтта, шоаш цӏа боагӏаргхиларга дог дахаторо а лора». Цо белгал дир, хьалхарча дийнахьаГӏалгӏайчен Мехкада Евкуранаькъан Юнус-Беки Москве бахаш бола гӏалгӏайи «Дагалоацама пен» яхача мемориале хинналга, сталински репрессех байнарий сий деш.\nНаьсаре хиннача дагалоацама митинга доакъашхоша белгал дир, мел халонаш хиннаяле а нах шоай эзделах ца бехалга, цар шоай мотт а бӏаьшеренашкара хьадоагӏа ӏадаташ а лорадаьлга. Гӏалгӏашта ца боха гӏо дир цигача даьхача кхы дуккхача халкъий викалаша: эрсаша, казахаша, киргизаша. Халкъ ӏодахийтача хана хинна халонаш йицъе йишяц, уж ювца еза, цхьабакъда, иштта дувца деза Сийлахь-боккхача Даьхен тӏемтӏа масса фронташка майра а духьалъотташ а тӏом беш хиннача вай мехкахойх. 90 эзар саг волча Гӏалгӏайчера 22 эзар гаргга саг хиннав тӏемтӏа дакъа лоацаш. Хӏаьт ацарех 3 эзар совггӏа саг шоай лоӏамагӏа бахаб тӏемтӏа.


Германехь исс стаг летта нохчийн кIантах\nГерманерчу Нойруппин гIалахь лазийна кIант\nНохчийчуьра схьаваьллачу 16 шо долчу кIантанна меттигера кегийрхой тIелатар толлуш ю Германерчу Нойруппин гIалара полици.\nШинарийн сарахь дина и зулам. Массех жимачу стага йиттина, къоладина нохчийн кIантанна. Германехь ненаца а, вешица а ву иза – доьзал хьоьжу пачхьалкхо шена официалехь тховкIело яларе.\nТешаша дийцарехь, исс жима стаг хилла тIелеттарг. Царах цхьаъ – цуьнан 18 шо ду – хIеттехь лаьцна полицино, наркотик яьккхина цуьнгара. Талор динчу меттехь Iуьллуш схьакарийна нохчийн кIентан телефон а, 50 евро ахча а. Шайна полици хааелча, охьакхийсина хилла уьш тIелеттачара.\nПолисхоша шайн декъе вигина зен хилларг. Нанас дийцарехь, шен накъостий болчу ваханчуьра вилспетахь цIавогIуш хилла кIант. "Коьртах тоьхна, кхетамчуьра ваьккхина иза, охьавоьжча, тIе буйнаш, мийраш биттина. ТIекхаьчначу полицино, лоьрашна тIевуьгучу метта, шаьш долчу дIавигна. Цо соьга полицера туьйхира телефон, ас, яхана, цигара лоьрашна тIевигира. ЦIий доьссина меттигаш дукха ю цунна тIехь, коьртах йиттина, кхетам талхийначух тера ду, боху лоьро. ПIелгаш а, белш а меттах ца яккхало сан кIанте. Дарбан цIийнехь ву иза хIинца а. Со Германе кхерамах едда еана доьзалца цхьаьна, хIинца кхоьру бераш арадовлийта а", - элира хьалхо Кавказ.Реалиига лазийначу кIентан нанас.\nКарарчу хенахь медикаша цIавахийтина кIант, амма кхобу шайн тергонехь.\nФранцерчу Дижонехь йиттира дукха хан йоццуш 16 шо долчу нохчийн кIантанна Къилбаседа Африкера схьабевллачу меттигерчу наха. Оцу бахьаница доккха дов иккхира нохчашний, МагIриберчу наханий юкъахь байначу беттан 10-чу дийнахь.\nСтрасбургерчу нохчийн диаспорин хьалханчаша емалдира Дижонера летарш. Пресс-конференцехь цара кхайкхамбира меттигерчу нохчашка муьлхха а гIуллакх низамехь листаре.


ЛИТЕРАТУРАН ШУ. АЛБОХЧ-НАЬКЪАН ИСРАИЛА ЗЕЙНАП | magas.ru\nВы гость вход | регистрация 27 / 11 / 2021 Время Московское: 1609 Человек (а) в сети\n22.08.2015 10:53 Комментариев 0\nАлбохч-наькъан Исраила Зейнап яьй 1964-ча шера август бетта 8-ча дийнахьа, йоккхача Экажкъонгий-юрта. Ворх1 вошеи, йиъ йишеи да уж даьи-наьнеи. З1амига болча хана денз боча а болаш, дика кхебаьб уж дас нанас. Зейнапа да Исраил наха дукха везаш, нахаца тарлуш ваьха чакхваьннав укх дунен т1а. Дукхача шерашкахьа мурдий туркхал леладаьд цо.\nВешта шийна хьаьнала вахаш, ший шин кульгаца къахьегаш хиннача цо, ше мо къахьега 1омабаьб ший дезал. Цо ц1енош дотташ хиннад, цул совг1а, дахча пхьар хиннав из, цо дахчах хьа цаеш х1ама хиннаяц. Иштта къахьегача шоай даьна юхера д1а цайоалаш, цун новкъостл деш, цул совг1а цунгара шийна говзал хьа1омаеш а цун юхе кхистай Зайнап ше з1амига йи1иг йолча хана денз: «Тха даьна дахчах хьае цаховш цхьаккха х1ама яцар. Се берашца ловза араяьлча сай ловзар а дите, болх беш воллача дадена т1айодар со, аз шийна доаккха новкъостал деш санна, со хьаьсте баркал аьле, д1а а яхийте, сайран болх баьнна ше чувоаг1ача хана, сона ше дахчах яь теник хьачу а яй хьалора. 1алаьлай ма ч1оаг1а дог г1оздоалар-кх са, т1акхха. Тхоца массанеца а хиннав тха да иштта дика», – йоах Зайнапа, таханар ший вахара къахьегам дас хьийгача къих дакъа да аьнна хеташ.\nШе з1амига йи1иг йолча хана а сакхетам лакха болаш, ц1ен эшачунга хьожача нанна новкъостал деш хиннад Зайнапа. Цун ворх1 шу даьннача хана, могаш йоацача ший з1амаг1а йолча йи1игаца дарбанче уллаш, шелал а кхийтта ц1ьхха еннай цун нана. Из кхелхай 1972-ча шера февраль бетта. Нана йоацаш ше йисача д1адоладеннад Зейнапа атта доаца вахар. Дешарле д1аяхале а, цигара дийша юха чуеча а ц1аг1а де мел дезар деш хиннад цо ший йоккхаг1йолча йишийца. Дас саг йоалаелцца хало хиннад царна, акхар нана кхалха нийса шу даьлча, саг йоалаяьй дас. Т1аккха аттача даьннад берий вахар. Акхар нана йолаш санна дика хиннай из ший маьр дезалца: «Тхо з1амига долча хна а, е кхийна истий кхийла а маьре даха а д1анийсделча а, цкъа даь-сесаг ма йий тха из, аьнна дагдехадац тхона. Иззол дика йолаш таханарча денга яьннай из. Дала кхы а дукхача шерашкахьа йоахайойла из. Даьна даь, нанас даь яха х1ама в1алла дийцадац цо тхоца», – йоа Зейнапа, ший даь-сесагах къамаьл дувцаш.\nДешарле деша яг1ача хана а г1алг1ай литература дукха дезаш, г1алг1ай вахарах, омалах, г1улакхех яздаь книжкаш дешаш хиннад Зейнапа. Цул совг1а ший да мо кульг говзал йолаш кхоллама болх дукха безаш саг я из.\nШий нана енна цхьа ха яллалца ше цхьаь юстара 1охай наьна г1айг1а еш, цунга сатувсаш уйлаш еш дукха денош д1акхихьад Запйнапа. Иштта еш йола уйла бахьан долаш язде йолаеннай из аьлча харахьа хургдац: «Цхьа юкъ яллалца йолча хана, сай нана еннай аьлча тешалацар со. Хьайича денз, се лелаяь нана кхы б1аргагурьяц аьлча хала дар из бакъде, т1аэца. Цхьанна а х1аманца чам бацар берашца ара баь т1а ловза а, е теникех а ловза а. Доххьал цу х1аман з1амига йоллашше дукха уйла яь, се яг1ача дешаш хьа кхолла йолаелар со», – йоах Зейнапа ший берал дага ухаш.\nЭггара хьалха, шийна лертт1а я-кх ер аьнна хеташ байташ Зейнапа язъяьй, барх1лаг1ча классе ше деша яьг1аш, дитта шу ший даьннача хана. Ше дешаш йолча хана йи1ига дег чу ювшачарех хиннай г1алг1ай эздий оамалаш гойташ, Даймехках а 1аламах а йола вай йоазонхой байташ. Цо ешаш хиннай вай хьалха д1абахача, боккхаг1болча йоазонхой стихаш, царца ч1оаг1а хьашт долаш хиннай йи1иг. Къаьстта Шаде-наькъан Арсмака Султана кхоллам цхьа дега гарга хиннаб цун. Цул совг1а, Чахк-наькъан Идриса Са1ида кхоллам а дега гарга болаш т1аийцаб Зайнапа: «Са1ийда кхолламах аз цадешаш наггахьа х1ама диса хургдац. Са1ида берашта язъяь «Шарип» яха стихотворении сов дукха йийша дагахьа 1ома а яь, з1амига йолча хана денз тахан а, айса моллаг1а х1ама деш хилча из илли доаккха аз. Иштта хоза хетт сона Чахкнаькъан Идриса Са1ида байташ».\nУкхаза белгалде доаг1а Зейнапа эрсий меттеи литературеи хьехархо г1алг1ай ц1ихезача йоазонхочун Осменаькъан Сосе Хьамзата йо1 Люба хиннальга. Цо г1алг1ай байтанчаш шийна сов ч1оаг1а дукхабезаш, цар кхолламах доккхал деш ше хиларах царех доаккхал а деш дешархошта цар стихаш йовзийтай, уж езаш т1а а эцийташ 1омаяйтай. Къаьстта г1алг1ай мотти литературеи хьехаш хиннача Мута1ал-наькъан Увайса чам чубеннаб Зейнапа литературе чуяла. Тхьовра аз ма аллара, барх1лаг1ча классе деша яг1ача хана йолаеннай Зейнап стихаш язъе. Цун хьалхара стихаш кепатеха араяьннай из иттлаг1ча классе яг1ача хана 1981-ча шера «Ленина никъ» яхача газетат т1а. Уж я «Т1еххаьра гургал», «Аз ц1и тилла вола са веший во1», «Б1аьсти» яха стихотворенеш.\n1981-г1ча шера, ший ялхайтта шу дузача шера Экажкъонгий-юртара юкъара дешарле чакхъяьккхе йоал Зейнап. Дешарле яьккха яьлча цо беш «Ленина никъ» яхача Наьсарен района газета т1ара хоам. Цу т1а яздаь хул, Шолжа-Г1алий т1а г1алг1ай йоазонхошца кагирхой в1ашаг1кхетар хургда аьнна. Т1аккха цига болхачарца цхьана яха дакъа лоацаш хиннай Зайнап. Цига гулбеннача йоазонхошца хьоашалха вена хиннав г1алг1ай ц1ихеза йоазонхо Плхьилекъонгий 1асолта Махьмад-Са1ид. Боккхача безамца т1аийцад Зейнапа цига хинна къамаьл: «Цу хана кхетадир аз, Дала гешт долда цунна Махьмад-Са1ида къамаьл ма дийцанге а, сай вахара никъ литератураца хоттабенна больга а, вай халкъа литератураца кхы а ч1оаг1аг1а къахьега дезальга а. Дукха пайдане х1амаш дар тхона в1ашаг1кхетаре кхы д1ахо а йоазонхоша дийцар», – йоах Зайнапа.\nИштта цига хиннача в1ашаг1кхетаре хьахиннай, шийна т1ехьа дика лар юташ йоаг1а г1алг1ай йоазонхо, байтанча Албохч-наькъан Исраила Зейнап.\n1983-г1ача шера Экажкъонгий-юртарча дешарле секретарал балха отт из. Цигача цхьан шера болх баьчул т1ехьаг1а, 1984-ча шера Къилбаседа-Х1ирийче университета филологен факультете деша отт. Из дика кхеташ чакх а яьккхе, ше дийша ма яьлланге а шоай юртарча дешарле хьехархо балха йода из.\nЦу хана геттара ший говзаме йоазош деш стихаши лоацига дувцараши яздеш къахьега Зейнап. Цун стихаш каст-каста «Сердало», «Ленина никъ» яхача газеташ т1а кепа етт, цул совг1а дувцараш кепадетта «Литературни Г1алг1айче» яхача журнала т1а.\nАла деза, юххьанца язде йолаелчахой Зайнапа стихаш кепайиттай дукхаг1а «Ленина никъ» яхача газета т1а. Цудухь из газет хьамсара а хиннад Зейнапа. Д1ахо цун стихаш кепайиттай «Лоаман 1уйре» яхача альманаха т1а, Нохч-Г1алг1айчен радио г1олла дукха йишай Зейнапа байташ, цул совг1а мукъам т1а а билла ашарашца а ликхай. Карарча хана вай илли алархоша лекхаш я Зейнапа байтех, мукъам т1абилла ашараш.\n1989-г1ча шера Зейнапа в1ашаг1кхетар хиннад г1алгай литературан критик волча Малсаг-наькъан Абойца. Цига д1а-хьа байзача, Зейнапа кхоллам безаш т1аийцаб Абос. Из в1ашаг1кхетар цар хинна цхьа ха яьлча Шолжа-Г1алий т1арча книжни издательстве арадаьннача «Баьца т1а тхир» яхача г1алг1ай къонача йоазонхой дикаг1а йолча произведенеех латтача гуллама оаг1онаш т1а кепатеха араяьннай Исраила Зейнапа стихаш. Уж йийшачул т1ехьаг1а езаш т1аийцай уж дешархоша.\n1991-ча шера «Ленина никъ» яхача района газете балха йода Зейнап. К1иззига ха яьлча «Назрановец», т1аккха т1ехьаг1о «Наьсарен оаз» аьле хувц цу газета ц1и. Тахан из ц1и лелаю цу газето. Цу редакце корреспондент-таржамхо йолаш Зейнапа болх бу кхойтта шера. Редакце балха араяьнна цхьа шу доаллаш Сурхат1ерча Исмайл-наькъан 1абдулхьамида 1адроахьманага маьре йода из. Бакъда, маьре яха яле а д1ахо ший болх бу Зейнапа, ше яха яхача ц1аг1ара г1улакх к1ал а ца дуташ: «Дала гешт долда царна, мар-да а мар-нана ч1оаг1а дика нах бар са. Моллаг1долча хьадеча х1аманна массаза а новкъостий хиннаб сона уж. Цудухь хала а доацаш в1ашт1ехьа доалар ц1аг1а эшар де а, газете болх бе а, кхоллама йоазош де а», – йоах Зейнапа ший маьре яха шу дагаухаш.\nВай мехка х1ара шера хулача «Дошо къоалам» яхача къонача йоазонхой конкурсашка дакъа лийцад Зейнапа. Иштта 2001-г1ча шера хиннача конкурсе поэзи яхача номинацех кхоалаг1а моттиг яьккхай цо. 2002-г1ча шера прозах хиннача конкурсах шоллаг1а моттига яьккхай. Х1аьта 2003-г1ча шера поэзе номинацех хьалхара моттиг а, лауреата ц1и а лу Зейнапа. Цигга, геттара ч1оаг1а ший наьна мотт безабелу цун. Цу шера г1алг1ай мотт кхы а к1оаргаг1а 1омабе уйла йолаш из деша йода Г1алг1ай Паччахьалкхен университета филологен факультете. 1995-ча шера дагадоаццаш Зайнапа да Албохч-наькъан Исраил ла. Доккха таьзет а этте, гулбеннараш дика тешал а дий д1авол из шоай юртарча кашамашка. Да д1аваьлча из хала хийтте балхаца а, е йоазонца а бала боацаш цхьа ха йоакх Зейнапа. Х1аьта а хана й1оахалца юха ше-шийх санна боламца долалу цан вахара г1улакх.\nТ1еххьарча шерашка дуккхача наьха дегашка ювшаш йола стихаш язъярал совг1а, дуккха дувцараш а яздаьд Зайнапа. Уж арадувла «Литературни Г1алг1айче» яхача таптара т1а. Зейнапа йоазон кхоллам хетабаь ба безама, нанна, Даьхенна, цун хозача 1алама, г1алг1ай къаманна, берашта, г1алгай метта.\nКъаьстта нанна хетаяь байташ дукха я Зейнапа, царех я «Яхийла нана» яха стихотворени. Из ешаш хилча хеталу, автор укх дунен т1а мел йолча нанна ловца боаккхаш я, аьнна. Гучадоал ший нана цун мел хьамсара хиннай, гойт наьнацара ший бувзам мел ч1оаг1а ба. Хьеха, иштта из бувзам масса болча дезалхой а шоай ноаношца хила безальга:\nЦарга хьежаш яг1ийла!\nХ1арачун нана яхийла,\nБера б1аргех хий даьнна\nВайна ц1аккха ма гулда!\nЦкъа хьалхала нана д1аяьлча,\nХургьяц кхы шоллаг1а нана.\nУкх ший байташкахьа гойт автора ший нана шийна мел дукха еза а, цул дезаг1а х1ама сага укх дунен чу доацильга а. Ше з1амига йолча хана еннача ший наьна кога метта даь-сесаг д1аэттаяле а, цун лов, х1аране ше шийна юхе ше 1оваь нана хилар.\nЙоазонхочун Албохч-наькъан Зайнапа говзаме йоазон кхолламаш хетадаь да г1алг1ай вахара. Царех да дувцараш: «Фусамнаьна хам хар», «Хьаькъал тахкар», «Волгаца воаг1е – йоаг1аргъя», «Бекхам», «Лоалахой», «Царгий лор», «Безаман ала». Цул совг1а, «Ираза никъ» яха роман да дуккхача турпалхой вахари лелари гойташ. Кхы а д1хо доакъош хила дезаш да из роман. Д1ахо Зейнапа яздаьд дуккха ховлий-довзалеш: «Хена чу из яхаш я», «Коат1арча оалхазарий аьла», «1ийсайхи Мувсайхи», иштта кхы а. Д1ахо ше дага а лоацаш дукха кицаш яздаьд.\nАлбохч-наькъан Зейнапа проза а, поэзи а ювцаш, г1алг1ай меттала араяьннай цхьацца йола статьяш. Масала, 1995-ча шера «Вай къонача поэтессах Албогачиева Зейнапах дола дош», аьнна, цунна кхолламах лаьца литературовед волча Малсаг-наькъан Абос язъяь статья араяьннай «Литературни Г1алг1айче» яхача таптара т1а.\nГ1алг1ай литературе йоаг1а мотиг чу а лаьца шера г1а а баьккха д1аэттаб Албохч-наькъан Исраила Зейнапа йоазон кхоллам. Деррига ший йоазош цо хетадаьд г1алг1ай къамано атта доацаш хьаденача, халеи мискеи дале а г1оза долча вахара.\nЗайнапа ялх дезалхо ва, виъ к1аьнкеи ши йи1иги. Йоккхаг1йола йо1 маьре а яха дезал а болаш ше яхача хоза тар а луш яхаш я. Воккхаг1вола ши во1 Россе паччахьалкхен университеташка деша баг1а, кагег1бараш Сурхат1ерча дешарлешка дешаш ба.\nДезал кхебе а, маьра г1улакх де а, боахам лелабе а, доахан леладе а, котамаш лелае а язде а из деррига мишта в1ашт1ехьа доал хьа аьнна хаьттача йоах Зейнапа, - къахьегарца: «Сона дага а доаг1аш цхьа минот хиллал ха йоаяьяц аз. Цудухь Дала новкъостал ду. Къахьегаш бола нах дукха беза а ма йоахй Далла».\nШе мараца яха хайнача дийнахьа денз цун уллувра д1ацайоалаш сесаг хиларал совг1а цун новкъост а хинна д1аэтта цунца цхьана вахаре эшар кхоачашдеш болх беш я Зайнап. Цо лелаю коа хаьсий беш, шоай ц1ен дезала т1адувха барзкъа тега.\nЗейнап санна гаьнаваьнна веце а, йоазон т1акхувш а, цхьацца байташ язъеш а ва Зейнапа кхоалаг1вола во1, Мувса. Цул совг1а сурташ а дехка цо. Цун балхашка хьежача гуш да, ший нана санна кхолламхо цох хургхилар.\nКарарча хана «Сердало», «Ихьсан» яхача газеташ т1а статьяш язъеш а, «Литерни г1алг1айче» яхача таптара т1а романа доакъош, дувцараш, стихаш пъесаш язъеш а къахьегаш я Зейнап. Шоай лаолахошца а, юртхошца а хоза тара а луш йоал из: «Цкъа ший берашка лоалахошта цатовр хургдола х1ама дайтадац Зейнапа. Водачунца воаг1ачунца т1ера я. Камаьрша, къахетаме я лоалахошца. Тхона массанена а дукха ез из ч1оаг1а», – йоах Зейнапа лоалах бахача исташа.\nВай кхувш боаг1арашта ловца боаккхаш Зейнапа йоах: «Дика мел дар хулийтаргдар аз вай т1ехьенна. Эггар хьалхаг1а могаш маьрша хилба уж, шозлаг1а шоаш йоаккхача хана нийсача наькъа т1а болаш бахалба уж. Кхозлаг1а, вахара никъ иразе хилба, дикача х1аманна т1ехьа Дала аьттув боаккхалба. Аз сайчарна боаккхаш бола лоавца ба из».\nХьамсара дешархой, дешаш мо а доацаш ший тайпара тамашийна да, Зейнапацара г1улакх в1аший духьала къамаьл дувцаш цунга ла дувг1аш хилча. Цудухь аз фу аргда, Зейнапа кхоллам а, д1ахо болча вай йоазонхой кхоллам а бовза, беша, тахка, цар цу т1а фу йоах а хьажа деза вай.\nДала дикача нахах хьега ма долда вай къам.\nкино бесплатно онлайн скуби ду\nСейчас на сайте 1 пользователь и 1608 гостей.


Нохчийчохь лецнарш дIахецар тIедожош хIоттийна пикет юкъахъяьккхина Москварчу полицино\n28 шо долчу Москван яхархочо ФСБ-н гIишлона герга даьхьна плакат\nБакъо йоцуш Нохчийчохь лечкъийна бигина, бертаза латтон нах дIахецар тIедожош цхьаммо хIоттийна пикет юкъахъяьккхина Москварчу полисхоша. Тахана, ГIадужу-беттан 29-чохь акци дIаяхьа сацам хиллера 28 шо долчу Москварчу яхархочун Омарова Лианин.\nЛубянкерчу къайлахчу сервисийн гIишлона герга йоьдуш хиллера иза, амма дуьхьалваьллачу полисхочо карара плакат схьадаьккхинера цуьнгара. "Кадыровн Нохчийчоь - Оьрсийчоьнан полигон ю" аьлла, тIеяздина хиллера цунна.\nКавказ.Реалиин корреспонденте Омаровас хаамбарца, пикет дIаяхьа коьрте деанера цунна, Нохчийчохь лачкъийна вигинчу 19 шо долчу IАДАТ телеграм-каналан модератор Тепсуркаев Салманца лелийнарг бахьана долуш.\nГезгамашин-беттан юьххьехь социалан машанашкахь яржийра, цунна тIехь ницкъбен видео. Гергарчарана хууш дац цуьнан кхолламах дерг.\nИза а, бакъо йоцуш Нохчийчохь лецна латтош болу нах а дIахецар тIедожош Оьрсийчоьнал арахьа беха Тепсуркаевн махкахой а гIовттур бу аьлла, дегайовхо яра шен аьлла Омаровас, ша гайтина масал бахьана долуш.


ОМОН-ан эскархойх летта нохчо ларамаза нисвелла хилла Москварчу акцехь\nПачхьалкхан Думан депутатан Делимханов Адаман гIоьнчас Лазина Татьянас дийцина, оппозицин политикехьа Навальный Алексейгахьа хIоттийначу митингехь омонхошца летта хилла нохчо шегара даьллачунна дохковаьлла хиларх. "Подъем" ресурсо бина цунах лаьцна хаам.\nДе хьалха Делимханов цхьаьнакхетта хилла Джумаев Сайд-Мухьаммадан деца-ненаца. Цара чIагIдарца, Навальныйна тIаьхьахIоьттина вац шайн воI, цигарчу акцехь а ларамаза нисвелла ву иза аьлла.\n"Джумаевн деца-ненаца къамел дина Делимханов Адама. Цара ма-дарра дийцина хиллачух, и кIант цигахь ларамаза хиларх а. Оппозицин политик, йа цуьнан хьежамаш къобалбеш хиларца доьзна дац и. Шегара даьллачунна дохковаьлла иза", -аьлла Лазинас.\nЦул совнах, депутатан гIоьнчас кхетийна, шен кхайкхамехь Делимхановс аьллачух а.\n"Жимчу стага низам дохийна хиларе терра, кхузахь Делимхановс хьахийнарг юридикан гIоьналла ду, масала, цаторийла хилахь, адвокат лацар", - кхетийна Лазинас.\nКарарчу заманчохь Джумаев нохчийн Iедалхошца зIене ваьлла вац, полицино лоьхуш ву иза.


Нохчийчоь -- Веданан хьаннаш, 2012\nГIаттамхой лохуш хьийзачу Кадыровн ницкъаша массо а некъаш юьхьарлоьцу шайн Iалашо кхочушъеш. Бен-башха дац царна, шаьш вайн къомо бIешершкахь шена дихкина латтийна хIуманаш юьхьара эцна хилар а, къонахошца догIуш доцу гIиллакхаш тIом бечохь шайна магийна хилар а. Лараме яц царна шаьш Нохчийчу юхакхачийна бохуш юьйцу Оьрсийчоьнан конституци а...\nДеналбек: "Сан кхо кIант велла оцу керстанашца тIом беш. ВоьалгIаниг цара лачкъийна, дIа а вигина, хIинца карош а вац - доьалгIа шо доладелла и дIавигина. Сайн шовзткъа хилча, и шовзткъе а дIавохуьйтур а вара. Цара вийна цхьа а нохчо а вац, цхьа а маьрша стаг а вац. Вийнехь, ас царна могуьйтур а дацара, со царна къинтIера а вер вацара.\nТIаккха, хьевдда, суна схьа а баьхкина, со тIе а вигина, "хIара хьайн кIант вевзий хьуна", хаьттира соьга. "Вевза дера-кха, Юсуп ву-кх хIара, бах аса. ТIаккха ас эли: " Оцу Везачу Дала гIазот къобалдойла кхуьнан!"\nСуна уллохь ву, цара "Лорд" а олуш, цхьа бандит, хIинца Рамзанна (Кадыровна -ред.) уллехь хиина Iаш а ву иза (министрийн кабинетан администрацин куьйгалхо - ред.), цо яхьа а яьхьина, бетах хIума тоьхна, со аркъалваьккхи. Кхин а тIе маса-тоьпан мукъ биттина, со тиларчуьра вохий. Цара массара а тIейиттина, йиттина, оццу дийнахь, ши инфаркт а хилла, со вуьйжи.\nДела а, цхьа нах а орцах а бевлла, цара Москох а вигина, цигахь дагана операци а йина, и операци ги а йоьллина, лелаш ву-кх со суо а хIинца, цара аьтта охьа а виллина".\n...Амма иза-м кхин тема ю.


Дика кхалсаг — Сердало\n«Кхайка венар – хьа хьаьша, кхайканза венар – Даьла хьаша» яхаш да къаман кица. «Хьаьша-даьна» — яха дош чIоагIа лорадеш, деза лоархIаш хьабаьхкаб гIалгIай массаза а. Бакъда, хала хете а, ха дIа мел йода дукха лерхIаме, хоза гIулакхаш дIадовлаш латт адамашта юкъера. Цхьацца доллаш лаьттах дохкаш латт вай уж, бехке воаш долаш.\nБегашта мо оалаш да: «ЦIагIара зIамагIволча воIага маьре яхача кхалсага хала хул» — аьле. Из сеннад аьлча, зIамагIа вола воI бо валац. Из ший даьцеи-наьнацеи юхе Iа, нагахьа уж дийна дале. ХIаьта уж укх малха дахаш деце уж чубаьхача боахам чу ваха вус из, цун доалахьа дус цIенош а. Ишта да дай Iадат.\nТIехьарча хана наха юкъе геттара чIоагIа даьржад зIамагIволча воIага маьре яхача сага хала хул яха дешаш. Боахами, даи-нанеи бахьан-м хургдац из, цу цIагIа дIачулатташ бола нах бахьан долаш хила тарлу из дукхагIа. Боккхий нах болча цIагIа массахана а адам дукха лаьттад. ХIана аьлча, воккхача сага дукхагIа хов вахарцара хьалах дола гIулакхаш, цул совгIа, шоашта маьл баккхардухьа шоай гаргара нах шоай саг фу деш ва хьажа а, боккхийча наха товр де а вода цу мо йолча фусамашка. Хоза гIулакх да из.\nМассаза а кхалсаг лакхача боараме лаьрхIай вай даьша. Хийла кхалсага эсалча маIача сагах къонах ваь а, къонахчох хурдел ваь а моттигаш я. Из доацаш хийла фусам сий даларца е сий доврца нахала а йоаккх кхалсаго. «Кхалсаг кхуврча доалахо», йоах гIалгIай халкъа кицо. Цу кицага ладийгIача хов вайна мел доккха дукъ да кхалсага тIалаттар, мел дукхача хIаман да я из. Цудухьа чIоагIа лерхIаме да кхалсаг хьаькъалеи, эздии хилар. ХIанз сона шоана дувца лов бархI вошеи цхьайтта йишеи долча дезале зIамагIволча виIийга маьре енача несий вахарахах, цун оамалах, гIулакхах.\n«Даьллахьа ма дика кхалсаг я-кх из» оал из йовзаш мел волча саго, да а да из ишта. Уж цхьайтте йиша маьре а яха, бархI вошас саг а йоалаяь шо-шоай дезалаш а болаш фусамашка бахаш ба. ХIаьта, царех хIаравар кIира цкъа хIаьта а шоай нана йолча а баьхке баьгIе дIаболх. Боккъала безаме, юхьъелаенна йолаш тIаэц уж цу цIагIарча несо. Из кхалсаг ше ворхI берий нана я. Уж бераш а кхедаьд цо шийна тара дика оамал йолаш, йистхилар кIаьда долаши, нахаца эхь-бехк леладе ховши.\nЮвцаш йолча фусама коа цкъа чуваьннача сага юхава дог доагIаргдолаш хозача гIулакхаца хул Танзила хьаьшашца. Селла безаме, хьоастаенна кхалсаг я из. ЦIаккха а из елаенна йоацаш гургъяц мичча хана царцига хьо воде а. Танзилай маьра-нана йоккха саг я 90 шерага дIакхаьча. Яьннача ханага хьежжа лазараш а совдаьннад йоккхача сага. Ший дезалий, дезалий дезал, цар а дезал хьабола а бенна, Дала беркат долда царех, уж кхы а дукха баьржаб. БIарчча кур хьахиннаб царех.\nКаст-каста хьоалчагIа нийслу цу кура тIа. Гаргара нах дукха хиларах геттара дукха нах боагIа, хьоалчагIара баьлча, йоккха саг йолча цун зерат дергда вай, аьле. ХIаьта цу цIагIарча несас боккъала безаме царна духьала а яй, уж лувш, оалаш багIача юкъа геттара чехка дай дIайхха чIапилг чудахь, «…дулхаш диаь кер кIаьдбенна а ба» — аьле. Боккъала хоза а хеташ дуъ хьаьшаша шоашта духьалдена кIаьда даар. Иштта воагI-воагIар а нийслуш бокъонца хьоалчагIа цу коа долаш санна адам хул Танзила йолча коа. Даггара царна кийчдеш чIапилг а цунца чай а увттадеш тахана дена нускал мо кхесташ хул из, хьаьшашта гIулакх деш.\nЦIагIа ягIа йоккха саг цIенеи, хозеи лелаю Танзилас. Цудухьа цо цхьаккха хIама ца дувце а, цунна юхе Iо а хайна цун дIабIарахьежаш вагIа догдоагIаргдолаш хул йоккхача сага ягIар. Шоана хетадала тарлу, аз из кхалсаг могаю. Могаеш со из вале а бокъонца дар да аз яздер, цунгара масал а ийца кхыча кхалнаха шоай оамал тоайича бакъахьа хеташ.\nЙоккхача сагах бIаргтоха хьачуэттавар со, аьнна сихвенна зIамагIа саг араваьлча: «Ай, йоккха саг раьза хургъяц хьона хьо чай ца молаш иштта дIаводе, ча пела мол ха дукха яц, укх чу Iоховшаргда вай, — аьле чай ца молаш дIавахийтацц цо кагегIчарех а хийла саг.\nВIалла хьоалчагIа деце а, кхыча молагIча дийнахьа венача сагага а «хIетта чай мала Iоха гIерташ яр со» аьле, ше еце а низагIа шийца Iохоавай чай молийт Танзилас гIулакха хьачуэттача сагага а. Цудухьа чIоагIа дукха ез из ший гаргарча наха. «Мичча хана, моллагIча гIулакха хьо вахарах юхь елаеннеи, къамаьл безамеи, хул цун, хIаьта чай мерза а хул», — оал из йовзача наха. Танзила камаьрша хиларга хьежжа цIагIа беркат а шортта латт царна. Вай даьша яьхад: «Даьла къахетам Iобоссаш цIа да хьаьша веза цIа».\n«Хозал – делкъелца, дикал — валлалца», яхаш да вай дай кица. Цу кхалсаго леладер цхьан шера ду несал дац, из дилла а цох йоалаш йола эзди оамал я. Из иштта хиннаяц аьнна цох бехк боаккхаргболаш саг вац. ХIаьта а цо леладер ший дегIах доалла хоза гIулакх, нах безар, хьаьша лоархIаш тIаэцар да. Дукха бац Танзилай яр санна оамал йолаш кхалнах. ХIаьта из моргаш юрта цаI хилча а кхоачам ба, мехка сий даккха. Дала Танзилай яр санна оамал ераш, гIулакхаца бола мехкарий дуккха а кхеболба вай къаман!\n← ШИРАЧА ЗАМАН СУРТАШ\nОвшанаькъан Ахьмада Мусай 85 шу дизарга


ГлавнаяХоамашГ1алг1ачен Правительвас янний 2017 шера баьча балхах йола отчет\nОпубликовано 26 Апрель 2018 .\nГ1алг1айчен Республика Мехка Дас дакъа лаьцад Г1алг1айчен Республика Правительства 2017 шера баьча балхах отчет луш Правительства Председатела Гаьгенаькъан Руслана къамаьл даьча Парламента заседане.\nПарламентарешта хьалха къамаьл деш Правительства Председатела теркалдир: «Шийх отчет луш дола 2017 шу Г1алг1айчен Республика 25 шу далар дездеш йолча хьалхаленца д1адахар. Цу денна хетаяь тайп-тайпара культура а спорта а мероприятеш хилар, социальни а производственни а объекташ хьайийлар. Дукха хьаьший хилар вай республике баьхка, Г1алг1ачене хинна дикаг1ча оаг1арахьара дола доккхий хувцамаш царна шоашта б1арга а дайра».\nЙисте йоалачахьа яьнна я боханза ца боалаш беха лела нах, токхамаш хиннача даькът1ара нах, харцара кхерам болаш долча ц1еношкара нах шо-шоай фусамашца 1алашбира проблема, аьлар премьер-министра.\nЦул сов дешара дикал а дешара организацеш беча белхаца дар наха гарга дар а айденнад. Гаьгенаькъан Руслана белгалдир белха овсарала а дикаг1ча оаг1орахьа хулаш долча хувцамий а тешал деш дола тарахьаш долаш хилар, укхаза бола керттера хьокхам гражданий вахара дикал аййалари хьал-торон уж совбалари дале а: «Унахц1енон материально-технически хьал дег1адоаладира духьа 10 шера республике хьаяьй 25 объект, 2017 шера хьайийла перинатальни центр а республикански берий больница а мо йола йоккхий объекташ а йолаш». Масса йола нах бахача моттигашкара фельдешерско-акушерски пункташ а лорий амбулатореш а шоаш баь болх беш хилар совнаг1а, Т1ой юрта, Долакха юрта, Экажкъонгий юрта, Хьуле, Аке-Юрта, Г1ейрбика-Юрта, Зязиков-Юрта, Йоаккхача Ачалке, Галашка царна лаьрх1а кхы а 9 керда г1ишло яьй.\nТахан долаш дола республика сурт-сибат, премьер-министра яхачох, кхыметтел итт шу хьалха хинначоа юхе а дикка хувцаданнад.\nВай дукхаг1дола бераш берий бешамашка аха йиш йолаш дацар, дикка яр кхаь сменах болх беш хинна школаш а, школаш шоаш стандартий боарамашца йоаг1аш а яцар. Тайп-тайпара йоккхий спортивни а культурни а мероприятеш д1акхахьа эша а бахача наха доагг1аш дола медицински г1о де эша а материальни база йоацаш яр.\nДукхаг1ча даькъе цу дувцаш дарий хьаькъе де дезаш дараш хьадаьд, тайп-тайпара 500 сов объект д1айолаялийтай республике укх итт шера, иштта д1айолуча д1акхаьча яраш а дукха я», - аьлар Гаьгенаькъан Руслана. Таханарча дийнахь, премьер-министра яхачох, республике 123 школа я, царех 53 организаци шоаш деш дар цхьан сменах беча белхаца деш йолаш я, шин сменаг1а – 70 школа. Кхаь сменах болх беш йола школаш республике яц, цхьабакъда 2018 шера сентябрь бетта цхьацца йола школаш кхаь сменах болх бе яла езаш хилар кхерам болаш да. 10 шера республике керда хьаьяраш а юхатояьраш а 51 школа я, 6 эзар меттиг йола 8 школа чакхъянний духхьал 2017 шера керда хьаяь.\nДоклада яхачох, унахц1ено тоаяра духьа шерра-шера д1акхохьача кампанех 2017 шера дакъа лаьцараш 22 эзар бер да. Т1аккха укхаза къаьстта теркал де а деза, сала1ара юкъе хинна бераш 2016 шера хиннача боарамах к1езигаг1а ца хинналга, хьалхаг1а 135 миллион сом хинна федеральни бюджетера йола финансировани хинна еце а.\nГаьгенаькъан Руслана аьлар, бюджетни средстваш даха деззача д1адахийтара оттаяь г1ожа контроль я аьнна. 2016 шераца нийс а деш аьлча хьалххе белгалдаьча г1улакхашта бюджетни средстваш ухаш ца хилара х1ама 2017 шера 90,6 процент к1езигданнад. Карарча шера керттера а де дезарий дола наькъаш, премьер-министра яхачох, биззача боарамах бюджета социальни декхараш кхоачашдир, бюджетни сферацарча цхьацца йолча болхлой категорий Россе Федераце Президента указаш д1адехар кхоачаш а деш къахьегамах луш бола мах айбир.\nДоклад йистеяьнначул т1ехьаг1а депутаташ Мехка Даьга а Республика Правительства Председателага а цхьацца шоашта къувла х1амаш хийттар. Хаттараш тайп-тайпара дар: критиках мишта фу хет, дер ц1ендеш ярий хьал миштад, ДТП къезигъяра фу де деза, Г1алг1айчен лоамен культура т1ехьлен объекташ 1алашъяра хьаькъе, муниципальни образованеш дег1аахара дечун хьаькъе, цу юкъе къаьстта а города Сунжа хьакъе дечох, и. кх. д1.\n«Диъ шу-м аз дувца а дувцац, криминогенни хьал низкъала хилара бахьан, шеддарг дита а дита х1ана дахкац аьнна, экстремизмаца а терроризмаца а вай къувсаш даьхка. Цу т1ехьа денача ялх шера экономика реальни секторе, социальни сфере вай нонаг1а толамаш даьхад. Дукха объекташ я яь. Дотационни йолча субъекташта юкъе вай даьр даьд ала йиш йолаш цхьа субъект яц», - аьлар Евкуров Юнас-Бика\nЗаседани йистейоалача кхаьчача Парламента Председатела Йовлой Заьлмаха укх т1еххьарча шерашка республике доккхий дика хувцамаш хиннад аьлар. «Керттера дар, терроризм а экстремизм а соцаяьй вай. Иштта долча хьал т1а ялх шера социально-экономически дег1ахар дика долаш хьайоаг1а республика. Из шеддар хьахилар ше хила ма еззар йолча республика Мехка Даь хьалхаленца а да».\nПарламента а Правительства а юкъаралах оалача Йовлой Заьлмаха теркал дир уж шиъ шоаш къаьст-къаьста йола доала ткъоврош яле а, хьалхашка латта декхараш ца1аш хиларах – ка етташ а йоацаш республика дег1ахар, баха нах хьал-торон совбувлар, уж доккха декхараш кхоачашдеча доала масса а маьже шоайла айхха бувзам а болаш цхьана хила езалга.\nУкх дувцача деша хьаькъе парламента постановлени т1аийцар.\nОтчета анализ яьчул т1ехьаг1а депутаташ кечдаь мехка х1ама социально-экономически дег1ахарах дола шоашта хетараш республика Мехка Даьга д1адохьийтаргда.


Оьрсийчуьрчу "Он нам не царь" акцешкахь полицино лаьцна 600 сов декъашхо\nСтигалкъекъа-бутт 05, 2018\n"Он нам не царь" акци Краснодарехь.\nЕрриг а Оьрсийчохь "Он нам не царь" (Иза тхуна паччахь вац) цIе йолчу дуьхьалонан акцешкахь полицино лаьцна 600 сов декъашхо. Цунах лаьцна хаам бина бакъонашларъярхойн ОВД-Инфо портало. Царна юкъахь ву оппозицин боламан лидерех цхьаъ волу Навальный Алексей а.\nНавальный лецира полисхоша иза Москох гIалин юккъехь гучуваларцана.\nПрезидентан Путин Владимиран инаугурацина тIейоьгIна Iедална дуьхьал акцеш хилла Оьрсийчуьрчу масийтта гIалахь.\nСаратовхь хилла дуьхьалонан акци дIаяхьа бакъо елла яцара Iедалша. Митинге арабевлла нах буьйлабелира гIалин юккъехула. Амма полицино цигахь лаьцна стаг вац. Цу акцехь дакъалоцуш вара 800 гергга вахархо.\nЯкутскехь хиллачу митингехь лаьцна 75 стаг. Красноярскехь полицино ницкъ дуьхьалбаьккхинера юкъаралан жигархошна. Цигахь лаьцна 150 гергга стаг. Новокузнецкерчу митингехь полицино лаьцна дIавигина 20-х акцин декъашхо. Барнаулехь – 15.\nКавказ.Реалиино бинчу хаамца, "Он нам не царь" акцеш хилла Краснодарехь а, Ставрополехь а, ХIинжа-гIалахь а. Краснодарехь полисхоша лаьцна иттех демонстрант.


Лийчар тIедоьжча лийчаран куц - 32-33 хьадис - Iумдатул-ахькам - Хьадис - Динул-Ислам\n32. Iаишас (Дела реза хуьлда цунна) аьлла: «Делан элчано (Делера къинхетам а, маршалла а хуьлда цунна) ша́ лийчар тIедоьжначул тIаьхьа луьйчуш хилча шен ши куьг дуьлура, тIаккха ламаз дан оьцуш санна ламаз оьцура цо, тIаккха лийчаволалора иза. ТIаккха, шен шина куьйга пIелгаш шен месаш юккъе хьокхура цо, тIаккха шен коьртан дерриге чIура тIе хи кхачийтина ша́ аьлла цунна хетча, кхозза хи доттара цо цунна тIе, цул тIаьхьа шен диссина дегI дIадуьлуьра цо».\n33. Кхин а аьлла Iаишас (Дела реза хуьлда цунна): «Со а, Делан элча а (Делера къинхетам а, маршалла а хуьлда цунна) цхьана пхьегIана чура луьйчура, цу чура хи оьцура охашимма цхьаьне́».\n- Лийчар тIедоьжча лийчаран куц ду хIокху хьадисехь дуьйцург.\n- ХIокху хьадисехь Iаишас (Дела реза хуьлда цунна) дуьйцу вайна, Пайхамара (Делера къинхетам а, маршалла а хуьлда цунна) шена лийчар тIедожар нисделча иза тIерадоккхуш лийча муха луьйчура. Доьххьара шен ши куьг дуьлуш хилла цо, хIунда аьлча хи чохь долчу пхьегIана чура цаьршинца хи схьаэца дезар долу дела. ТIаккха, ламаз оьцучу хенахь санна бага хи кхорзуш хилла цо, мера чу хи кхорзуш хилла цо, шен юьхь дIаюьлуш хилла цо, шен ши пхьарс а дIабуьлуш хилла цо голанашца цхьаьна, тIаккха коьрта тIе хи хьокхуш хилла цо, шина лерга тIе хи хьокхуш а хилла цо, тIаккха шен ши ког буьлуш хилла цо. Цул тIаьхьа, лийчар дIадолош хилла цо, доьххьара шен месаш юккъе шен шина куьйга пIелгаш дохуьйтуш, коьртан дерриге чIурана тIе хи кхочуьйтуш хилла цо, тIаккха коьрта тIе кхозза хи дуттуш хилла цо, тIаккха кхидIа шен дерриге дегI дIадуьлуш хилла цо.\nИштта ду Пайхамар (Делера къинхетам а, маршалла а хуьлда цунна) лийчаран цхьа куц. Ткъа хIокхул тIаьхьа догIучу хьадисехь цхьажимма кхечу кепара а ду иза.\n- Ламазах воьхнарг лийча везаш хилар девза вайна хIокху хьадисера, хуьлийла иза стаг йа зуда.\n- Оцу хьадисехь дийцинчу кепара лийчар дика хилар го вайна хIокху хьадисера. Лийча волавлале хьалха ши куьг дIадилар дика хилар а гойту вайна цо.\n- «ТIаккха цо шен коьрта тIе кхозза хи доттара» бохучунна тIетевжина аьлла шафиIий мазхIабера Iеламнаха, луьйчучу хенахь кхозза хи дуттуш лийчар дика ду аьлла. Цул совнаха, ламаз эцарх а тардина цара иза, ламаз оьцуш кхозза хи лелор дика хилча, луьйчучу хенахь а иштта кхозза хи лелор дика ду аьлла цара.\n- Майра а, зуда а цхьаьне лийча мегаш хилар а го вайна оцу шолгIачу хьадисера. Цаьршима цхьана хIумана чура хи схьаэца мегаш хилар а го вайна. Дерзина а долуш и шиъ вовшашка хьажа мегаш хилар а, и шиъ вовший ган мегаш хилар а девза вайна оцу хьадисера.\n- Шен хIусамненаца дика хила везар а го вайна оцу хьадисера. Пайхамар (Делера къинхетам а, маршалла а хуьлда цунна) шен хIусамненаца цхьаьна луьйчуш хилла, цунах къехкаш ца хилла, цуьнца хаза а, дика а юкъаметтиг йолуш хилла. Ткъа иза вайна массарна масал ду, Дала вайна масал дина ваийтина хилла а ву, Делера къинхетам а, маршалла а хуьлда цунна.\n- ХIокху хьадисехь хьахийна доцу хIуманаш а дуьйцуш, массо агIо чулоцуш долу лийчаран куц вай дуьйцур ду Дала мукъа лахь хIокхул тIаьхьа догIучу хьадисан маьIна деш.


Европан Кхеташоно Оьрсийчоьнна тIе ца диллахь, бехказа чубоьхкинчу нохчийн гIуллакхаш юхатоллур дац Оьрсийчоьно\nОьрсийчура Нийсонан Инициативан официала вебсайт, 01Ман2012\nМаршо радионо кхин дIа а дуьйцу, Нохчийчохь тIемаш боьлхучу хенахь яккхий хенаш тоьхна, бехк боцуш, чубоьхкина латточу нохчийн тутмакхийн проблемех лаьцна. Оцу нехан цIарах Европерчу Адамийн Бакъонийн Кхеле латкъамаш бечу «Правовая иницатива по России» олучу организацин кхочушдаран юристца Кушлейко Анастасияца къамел дира Умарова Аминас.\n2004-чу шарахь 18 шарана луьра хьелаш долчу набахте хьажийнера Нохчийчура вахархо Iимран. Маршо радиоца зIене а ваьлла, дукха хан йоццуш, шен хьолах лаьцна дийца аьтто баьллера цуьнан.\nШаьш Iимранан хьокъехь Страсбургерчу Адамийн Бакъонийн Кхеле чубеллачу латкъамах лаьцна дийцира Маршо радиога «Правовая иницатива по России» олучу организацин кхочушдаран юристо Кушлейко Анастасияс.\nКушлейко: Ша чувоьллинчул тIаьхьа, кхел кхайкхийначул тIаьхьа тхоьца цхьанаболх бан волавелла Iимран.\nУггар хьалха оха цуьнан гIуллакхехь тIе тидам бахийтинарг, йохийна йолу 3-гIа артикл яра - къизаллаш а, адамаллина дуьхьала болу ницкъ а ца бан йолу бакъо йохорна. Iимранан гIуллакхехь мел долу тоьшаллаш, цунна тIехь къизаллаш лелийна, ша ца динарг тIе а лацийтина, даьхна ду. Дукха къизаллаш лелийна цунна тIехь иза лаьцначул тIаьхьа а, таллам дIахьучу хенахь а. Анддий тоьшаллаш ду иза тIечIагIдеш. Кхечу, цу кепарчу гIуллакхашца дуьстича, уггар а тоьшаллийн бух онда хиларца къаьсташ гIуллакх ду Iимрананиг. Оха Страсбурге бина латкъам стенна тIехь кечбина бу аьлча, къизаллаш лелорца а, цунна кхайкхийна кхел а, гIуллакх а юхаталла дезаш ду, аьлла бу. Кхело шен сацам а, цуьнгара ницкъ а беш даьккхинчунна тIехь бина бу. Кхел а цу тIехь кхайкхийна ю. Республикан Лакхарчу Кхелан Суьдхойн Бехк-Такхаман гIулалкхийн коллегино бина сацам а, къизаллица даьхначу тоьшаллашна тIехь бина бара.\nМаршо радио: Iимранан гIуллакхехь дуккха а кхачамбацарш а, гIалаташ а ду. Царах цхьаъ дара, цо «тIаьхьабогIучу баттахь оьккхуьйтург а эцна, цул а хьалхарчу баттахь зулам дина» бохуш. Оцу гIалаташца кхеле оццул йоккха хан муха кхайкхаелла цунна?\nКушлейко: Низамийн агIора ала лаьа суна. Кхел кхайкхийначул тIаьхьа, Iимранан адвокаташа - суна гинчех уггар а дика - кассацин латкъам кечбира. «Цхьана баттахь эцний, цул хьалхарчу баттахь эккхийтиний» бохург, соьга хаьттича, цу гIуллакхера цхьа жима гIалат бен дац. Оццул дукха гIалаташ дара цуьнан гIуллакхехь! Iаламат дукха, цхьана ца догIуш хIума билгалдаьккхинера кассацин латкъамна тIехь.\nЮрист хила а ца оьшу царах кхета. Цунна йинчу кхелехь чIогIа дика гуш ду и кхачамбацарш.\nЦул сов, кхин цхьа хIума а дара. Iимрана а билгалдаьккхира иза. Цуьнан адвокато яздинера, Iимранна дуьхьала валийначу тешера а, ницкъ а бина даьхнера тоьшаллаш. Цундела, оьккхуьйтург маца эцнера бохург, цигахь йохийначу бакъонашка хьаьжча, боккъалла а кIезга-мезга хIума ду.\nМаршо радио: Iимраначух тера, эзарнаш кхелаш йира Нохчийчохь тIемаш боьлхуш. Аша маса латкъам бина Страсбургерчу Кхеле?\nКушлейко: Тхан организаци, Адамийн Бакъонийн Кхеле латкъамаш барца болх беш ю. Боккъалла а, еккъа цхьана Къилбаседа Кавказца болх бо оха. Дукха хьолахь, Нохчийчоьнца. Таханлерчу дийнахь 20 латкъам бу оха Iимранчух тера богIуш, ницкъ а бина, доцург тIе а лацийта, чубоьхкинчу нехан гIуллакхашкахула Европерчу Адамийн бакъонийн кхеле чубелла.\nМаршо радио: 5 шо ду Iимран Кхелан сацаме ладоьгIуш Iаш волу.\nКушлейко: Европерчу Кхелаца йолу и тайпанарчу гIуллакхашца йоьзна проблема хIун ю аьлча, и санна гIуллакхаш къастийна довлале вуно дукха хан йолу. Iимранан латкъам 2007-чу шарахь чубелла бу. ХIинца а коммуникаци ца йина цу латкъамна. И бохург хIун ду аьлча, Кхел хIинца а йола ца елла иза къастон. Тхоьга комментари ялур йолу хаттарш ца делла оьрсийн Iедале. Халахеташ делахь а, дукха хан йолу и гIуллакхаш къастадале. Цу гIуллакхан кхелехь дика йист яларх, (Iимранан гIуллакх) юхаталларна бахьана хир дара. Цунах доккха бахьана хир дара кхин йолчу хенахь.\nМаршо радио: Карарчу хенахь хIун хьал ду Къилбаседа Кавказехь? Латкъамийн хIун амал ю, бой наха латкъамаш?\nКушлейко: ХIаъ, хIинца а болуш бу латкъамаш. Дукхах хьолахь оха тIелоцуш долу гIуллакхаш Нохчийчохь а, ГIалгIайчохь а, Дагестанехь а нуьцкъала нах тIепаза байарца доьзна ду. Цул сов, кхел къасточу хенахь деш долчу гIалаташца доьзна а ду. Европан Конвенцин 6-чу артиклца доьзна ду уьш. Iимранан гIуллакхехь санна, ницкъ ца бан йолу бакъо йохорца доьзнарш а ду. ХIунда аьлча, таллам дIахьучу хенахь, ницкъ а беш, шаьш шайна тIе доцург кхоллуьйту. Шаьш ницкъ хиллачара я церан гергарчара латкъам бо тхоьга. И ши артикл гуттар а, цхьаний йогIуш ю массо гIуллакхехь, аьлча санна.\nМаршо радио: Схьагарехь, гIалат дуй-даций бохучунна терго Оьрсийчохь цхьаммо йийр йоций хууш кхайкхийна кхелаш ю уьш. Уьш юхаталлийтарца доьзна хаттар айа гуьнах мила хир вара таханлерчу Оьрсийчохь? Хьаьнгахь бу и ницкъ? Хила тарлуш хIума дуй иза?\nКушлейко: ХIара уггар а хала хаттар ду массарел а. Соьга цунна жоп далалур ду моьттуш а яц со. Тхайга далучу кепара Европан Кхелехула тхо-м хьовсу иза дан. ТIаккха, Европан Кхелан сацамийн бух тIехь, республикийн тIегIанашкахь и гIуллакхаш юхаталлийта хьовсу тхо. Европан Кхеташонан Iаткъамах а, цуьнан цIарах а пайда оьцу оха. Европан министрийн комитет - Европан Кхеташонан коьрта орган ю иза - жоп луш ю, цкъа делахь, мониторингах; Европерчу Адамийн бакъонийн Кхелан сацамаш кхочушбарна а тIехьожу. Цул сов, Европан Кхеташонна министрийн комитетана юкъабоьлхуш бу цу кхеташонерчу массо а пачхьалкхийн арахьарчу гIуллакхийн министрш а. Оьрсийн Федераци а ю цу юкъахь. Таханлерчу дийнахь 47 пачхьалкх ю уьш.\nТхайн агIора, оха, сацамаш кхочушбаран хьокъехь рапорт кечдо. Компенсацеш дIакхачийтарал совнаха, гIуллакх юхаталлийта хьовсу тхо.\nИштта, оцу министрийн комитете шен-шен хенна рапорташ чуло оха, Европан Кхело бинчу сацамашкахула хиллачу жамIех лаьцна. И информаци гIара-м йоккху оха. Дукха хьолахь и хаттар политикан билгало йолуш ду. Массо сацамийн а политикан амал ю, иза йоцуш хуьлуш дац, хала хеташ делахь а. Хаам баран кеп йолийна дукха хан а яц - 2-3 шо, хIун хуьлу хьовсур ду вай. Арахьара Iаткъам тIеозо гIерташ и хIума леладо оха.\nЧоьхьара, Оьрсийчура тIегIанех лаьцна ала хала ду суна.\nМаршо радиоца телефонехула ГIалгIайчура къамел динарг яра «Правовая иницатива по России» олучу организацин кхочушдаран юрист Кушлейко Анастасия.\nЕвропан Кхеташоно Оьрсийчоьнна тIе ца диллахь, бехказа чубоьхкинчу нохчийн гIуллакхаш юхатоллур дац


Минскерчу кхело, 15 де-буьйса хан а тоьхна, чувоьллина Свобода Радион журналист\nЛахьан-бутт 12, 2020\nСвобода Радион Белоруссин сервисан журналистна Груздилович Олегна чохь даккха 15 дей-буьйсий хан тоьхна Фрунзенскан кIоштан кхело. 61 шо долу корреспондент бехкевина, Iедалшкара бакъо йоцуш хIоттийначу митингехь дакъалацарна. Цигара хьал довзуьйтуш хиллера иза.\nГруздилович Белоруссин гоьваьлла журналист ву, 25 шо ду цо Свобода Радиохь болх бен.\nБелоруссин Iедалхоша аккредитаци дIаяьккхина дела, байначу беттан 25-чохь хIоттийначу акцехь хиллера иза шегарчу журналистан документца а, "Народная воля" газетано тIедиллинарг кхочушдархьама а. Карарчу беттан 10-чохь дIалаьцна иза милицино шен цIера, акцехь даьхна иза тIехь волу суьрташ гайтинера цунна.\n"Со журналист хиларе терра, и сан болх бу. Бечу балхана тIехула журналисташ жоьпе ийзор суна нийса ца хета,- аьлла цо кхелехь. - Оцу кепара барамаш Белоруссехь хиларна журналистийн бехк бац. Тхан Iалашо ю - уггар а хьалха долчух дIахаийтар".\nЖурналистан адвокато "абсурде" ду аьлла, цунна дохку бехкаш, изза бух болуш жоьпе озо йиш ю кхело, акцина тIехъяьлла йоьдучу троллебусан шофер а аьлла, дуста а дустуш.\nМинск, Брест, Гродно, кхечу гIаланийн бахархой протестан гуламашка баьхна карарчу хенахь президент волу Лукашенко Александр тоьлла гойту жамIаша, аьлла, харжамийн комиссеша бинчу хаамаша.\nОфициалан экзитполаша бахарехь, Лукашенко Александрна кхаьжна дIабелла 80% харжамхоша, ткъа цуьнца къовсаеллачу Тихановская Светланина – 7% гергга. Амма жамIаш харц гойту, Тихановская, масала, еккъа цхьана Минскехь тоьлла 20 сов каппашкахь, Лукашенко дуккха а тIаьхьа а вуьтуш, чIагIдо Тихановскаян харжамийн штабо.\nАкцийн декъашхоша чIагIдо, экзитполаш а, Белоруссин Харжамийн Клмиссино гойту жамIаш а харц ду, бохуш.\nХаржамаш бирзина лору, официало бахарехь, дакъалаьцна барамехь 84% харжамхоша. Официалехь харжамийн жамIаш довзуьйтур ду тахана, Марсхьокху-беттан 10-чохь.\n26 шо ду Лукашенко Александр Белоруссин президентан даржехь волу. Харжамийн дийнахь иза ца ваьлла нахана юкъа, кхаж таса вахча, къамел дина журналисташца.


Халкъаштаюкъера дезала ди дездеш — Сердало\nХалкъаштаюкъера дезала ди дездеш\n17.05.2018 serdalo@yandex.ru 0 Комментариев\nХалкъаштаюкъера дезала ди дерригача дунен тIа дездеш да май бетта 15 дийнахьа. Из хьадоагIаш да 1994-ча шера денз. Эггара хьалха из оттадаьд ООНа Генеральни Ассамблеяс дезалий бокъонаш лораердухьа. Иштта дезде из ди доладаьд нах шоайла вIаший безаш, кIалвисачунга хьожаш, дезала барт чIоагIлуш хилар догдоахаш. ХIара шера цу дийнахьа дунен тIарча дукхача паччахьалкхенашка дезала вахар маьрша хилар ловш вIашагIкхетараш дIакхухь наха, шоайла ловцаш доаха, совгIаташ дIа-хьа тела. Цу боламца йодаш вай йоккха паччахьалкхе Росси а я.\nЦу ден хетадаь доккха вIашагIкхетар дIадихьар ГIалгIайчен къахьегама министерства викалаша, ГIалгIай мехкарча боккхийча дезалаштеи, дукхача шерашкахьа цхьана бахача моарошта исташтеи. Из цIай дола вIашагIкхетар дIадихьар Сурхо тIарча, ветеранашта лаьрхIа долча, гобаьккха хьу а йолаш къаьгача метте уллача баь чIегилга тIа хьалдаьча цIеношка.\nУкх цIайга дакъалоацаш бар, дукхача шерашкахьа цхьана бахаш, мехка духьа къахьийга, мехка тIадена дика а хатар а тIаэцаш шоай мохк бахьан лаьтта цIенача, дикача, эздича дезалий викалаш. Иштта вай мехка дика цIи а хеза эзди, барт-чIоагIа, хьаьнала дезалаш кхебаьча даьшта-ноаношта хетадаь дар из цIай. ЛерхIамеча хьаьшашта юкъе бар мехка тайп-тайпарча шахьарашкара а районашкара а 25 совгIа цхьана баьха барттайна дезалаш.\nХIара къаман ший дезала юкъе хилаеза бокъонаш, царна юкъе этта яьнна латта оамалаш башха я. Кхы язъяь каьхаташ тIа IотIаехкаеце а, дезала юкъе хила езаш, лора а еш лелаеш бокъонаш я вай къаман санна кхыча къамай а. Эрсаша Иинститут семьи оал цох. Къаьстта вай гIалгIай къаман я дезала доал мишта де деза белгалдеш ший тайпара бокъонаш, иштта Iадаташ а да. Из деррига да къам лорадардухьа вай даьша вIашагIделла гIулакх. ГIалгIай дезала юкъе хIара сага воккхагIчун а зIамагIчун а ший бокъонаш я. Из да, дезала бокъо лораеш, воккхагIвар воккхагIа волаш, зIамаIвар зIамагIа волаш, кхал вар кхал, маIа вар маIа волаш, шоай де дезар-дита дезар фуд а ховш уж хилар.\nХIара шера ГIалгIайче гIолла цу боламга дакъалоацаш нах дукхагIа хул. ЦIай кийчду наха цхьацца салоIама сакъердаме вIашагIкхетараш дIакхахьарца. Дезала барт чIоагIбе а. Фусамаш шоайла эшача хIамангахьа накъайоалаш, вIаший гIо-новкъостал деш нах хургболаш кхайкадаьча цу дийнахьа хоза вIашагIкхетар дар Сурхо тIа къахьегама министерствос вIаштIехьадаьккхар.\nКерда вахар даа вIашагI а кхийтта баха ховшача хана, хадезаш дукха хIама да. Из белгалде деза царна шаккха а оагIорахьарча даьша: йоIа шийчари, кIанта шийчари. ТIаккха гIулакх лерттIа дIагIоргда. Дезала юкъе эггара гаргагIвола саг ва да, нана, воша, йиша, воI, йоI, сесаг, иштта кхы дIахо а. Вай дейна дунен чура дIадовллалца, ший аргIанга хьежжа хIара сагага хьожаш гарга хила безаш бола нах ба уж. КхоачарагIвар хьалхагIа а воалаш, оарцагIдовла вай наха цхьа моллагIа а хIама тIакхаьчача. Из да моллагIволча сага вахарцара чам совбоаккхаш, из алсамвоалийташ, дикага цунга догдоахийташ дола мега гIулакх.\nВайна дага мел доагIача хана гIалгIай къаман дезала юкъе, воккхагIа да волаш хьаденад. ХIана аьлча, дезала юкъерча бокъонашца дувзаденна хIама да из. Иштта дIадаха дезаш а да ер дуне мел латт. Дезала цIен корта ба да. Даьна тIехьа шоллагIа нана я, дIахо дезалех хана воккхагIвар а волаш дIадода из ший аргIах. Да дIаваьлча воккхагIволча виIийга кхоач доал, хIаьта шоай дезалаш хьабола а бенна къаьста баха хайшача, шоаех хьабайнача дезалашта доал ду хIаране, бакъда, гIулакх мичча тайпара дале а, воккхагIвар воккхагIа а волаш, зIамагIвар зIамагIа а волаш дIадода из. Нагахьа санна да дийна волашше цун когаметта нана е дезал эйттача цIен гIулакх дох. Из чIоагIа во, эсала, доастама хIама лоархIаш да гIалгIашта юкъе. Цудухьа оал вай «Дезала доалдеш да хила веза».\nДезал яхача деша маIан доккха да. Адам дIахо дебаргдолаш, къам чIоагIлургдолаш дагдеха оттадаь хIама да из хIара халкъо. Дезал ца хилча адам дебаргдац, адам ца дийбача къам а дахаргдац. Вай даьша яьхад: «Наьха дикал — дукхал». Цох гу вайна дезале дукхагIа нах мел хул къамо дикагIа лоархIаш хилар. Из доацаш кхы а дукха да вай даьша цу хьаькъе даьха кицаш. Адам дебарах бола бух лаьрхIа оттадаьд вай къамо хIара Iадат, Iаьдал, бокъо, гIулакх, эхь, эздел, иштта кхыдараш а.\nХалкъаштаюкъерча дезала ден цIайца хьаьший даькъалабувцаш вай хIара дезала барт чIоагIа хилар ловш, гулбеннаршта хьалхашка ловца боаккхаш йистхилар ГIалгIайчен къахьегама министр Котиков Заьлмах. «Вайна хIараненна дезал йIовхала, безама, дикала бух ба. Воай дезале кораду вайна гIо-новкъостал дар, хьаькъал далар, накъавалар, воай дикаш царца декъа вай, сагото еча из а царца екъ. Шоаш а шоай гаргарабараш а лорабелаш, вахаре эггара керте дола шоай дезалцара гIулакх лорадеш бартаца дахалаш. Дала даькъала долда шо», — аьлар къахьегама министра.\nВIашагIкхетаре гулбеннарашта салоIам бе а цар самукъадаккха а баьхка ГIалгIайчен иллиалархой бар. ХIара вIашагIкхетара доакъашхо министерство викалаша зизай цIовнаш, даглоацама совгIаташ декъарца белгалбаьхар.\n«Барте болча дезалал чIоагIагIа хIама хургдац», яьхад вай даьша. Кхы а яьхад: «Барт ийгIача коа беркат чуденадац». Уж кицаш даьхад вай халкъо хIара дезал ираз долаш, машаре хилар догдоахаш. ХIана аьлча машар болча адам дебаш доландаь.\n«Дезал дIаболабалар – къам дебара керттера бахьан», оал гIалгIаша. Да а да из иштта. ХIара саго ший дезало мехка цхьа моллагIа а моттиг хьалацар догдоах. ХIаране къахьегарга хьежжа дIадахьа йиш йолаш гIулакх да из.\nТIехьарча хана нах мукъабоацача байнаб. КIеззига Iохайша шоай дезалца багIа а ха йоацаш хул цхьабараш. Укх шера а наха белгалдеш долча цу дезала дийнахьа ший дезалца хоза ха дIайихьача бакъахьа я наха. ХIана аьлча, цу денгахьа воашта боккха пайда эца йиш йолаш да вай. Мар, сесаг е бераш цхьан тайпара шоайла раьза боацаш хIама дале, царна та бахьан да из. Цхьаннахьа дIаболхе а, е цIагIа шу эргадоаккхе а шоайла безам буаш хила тоам ба наха цу дийнахьа.\nХьамсара «Сердало» дешархой Халкъаштаюкъерча дезала денца шо а вай мехкахой а даькъалдувцаш оаха ловца боаккх шоана. Ираз долаш, машаре вахар хилда вай хIара дезале. ЦIаккха а берий гIар, воккхача сага хьехам ма хадалда вай дезалашкара. Вай даьша яьхача тайпара, магIа баьчче ага, наIара тIехьашка Iаса ма эшалда вайна.\n№ 73 (12009), ера, 17 май, 2018 шу, четверг, 17 мая 2018 года\n← «День поля» прошел на должном уровне\nБольше киосков и газет\nПресечение административных нарушений\n21.06.2019 serdalo@yandex.ru 0\nСотрудник полиции обвиняется в совершении преступления, предусмотренного п. «а» ч. 2 ст. 163, ч. 1 ст. 166 и ч. 2 ст. 325 УК РФ Уголовного кодекса Российской Федерации\n20.12.2018 serdalo@yandex.ru 0


Туберкулезца къийсам латто беза\n14 апреля в 16:44 (2010 г.)\nКху деношкахь «Грозный-информ» хаамийн агентствехь дIаяьхьира туберкулезца къийсам латторан дуьненаюкъарчу денна лерина «горга стол». Цигахь дакъалоцуш вара Соьлжа-ГIалин могашаллаIалашъяран Департаментан куьйгалхо Адуев Джабраил, туберкулезана дуьхьал дарбанаш лелочу республикан диспансеран коьртачу лоьран заместитель Хайдарханова Зарема, Нохчийн Республикан могашаллаIалашъяран министерствон медицинан профилактикин Центран коьртачу лоьран заместитель Джухарова Лариса, СПИД-ца къийсам латторан республикан центран коьрта лор Айдамирова Хеда. Мацах дуьйна а дIакхайкхийна дара Россин пачхьалкхан туберкулез дIаяйна яьлла цамгар лара мегарг хилар. Халахеташ делахь а, тахана и цамгар эпидеми лара мегар долуш хьал ду пачхьалкхехь хIоьттинарг. Туберкулез яржаран бахьанаш тайп-тайпана ду, делахь а вайн республикехь и яртан коьрта бахьана кху тIаьхьарчу шерашкахь хилла тIемаш лара мегар ду.\nНохчийн Республикехь туберкулезца долчу хьолах лаьцна дийцира Хайдарханова Заремас:\n– АВдамашна доккха зен ду туберкулезо деш дерг. 1993-чу шарахь могашаллаIалашъяран Дуьненаюкъарчу организацис дIакхайкхийра Европан регионехь, къаьсттина Россехь, туберкулез шуьйра яьржаш хилар.\nТкъа Нохчийчохь долчу хьолахь дерг аьлча, дIадаханчу шарахь – туберкулез дуьххьара гучуяьлларг 958 стаг вара.\nРеспубликан тубдиспансеран хьесапца цул хьалха дIадаханчу шерашца дуьстича и терахь жимма лахара ду. 2009 шо чекхдолуш республикан туберкулезана дуьхьал йолчу диспансеран учетехь верг верриг а 4058 стаг вара, царах 185 бер а долуш.\n– ХIора а шен-шен хенахь лоьрашна тIе а вогIуш, шен могашалла толлуьйтуш хилча, и цамгар генаялале гучу а ер яра, цунна дарба лело атта а хир дара, –дийцира кхидIа Адуев Джабраила. – Вайн цхьаболчу наха, и цамгар шайна юй хиъча а, лачкъош меттигаш нисло я шайга леладе аьлла дарба ца леладо. Цундела и цамгар генайолу. Туберкулез йолчу стагана молханашца дарбанаш лелорах кхачо хуьлуш яц. Цунна Iен меттиг а шатайпа нисъян езаш хуьлу. Ткъа гена яьлла туберкулез йолчо шена гонаха волу 20-30 стаг а цомгаш ван тарло, хIунда аьлча дуьхь-дуьхьал вирзина къамел дечу хенахь а тIеяла тарлуш ю и цамгар. Цундела и дерриг хаа а хууш массар а цхьаьна латто беза туберкулезца къийсам. Къийсам латтор ду – хIорамма а шен хеннахь могашалла таллийтар . Хьалха дIадаханчу шерашца дуьстича, хIинца мелла а аьтту болуш ду таллам бар. 2007-чу шарахь Соьлжа-ГIалахь 2 бен флюрографи яцара, ткъа хIинца 14 ю. Кхо флюроографи машенаш тIехь ерш ю, цхьана меттера кхечу метте дIасаяхьа йиш йолуш. Уьш хилар бахьанехь оха флюроографеш йира ВУЗ-ашкарчу 20 эзар студентана а, ишколашкарчу 55 эзар дешархочунна а, ишколе доьлху хан йоцчу берашна а.\n– Хала хеташ делахь а, дукха долу кхалхарш туберкулез цамгар йолчарна шен хенна и юй а хиъна, цунна дан догIу дарба цалелорна цамгар генаяларна хуьлуш ду. СПИД-на санна дуьхьал къийсам латто езаш ю туберкулез а. ВИЧ—инфекцех, туберкулезах, кхийолчу цамгарех а ларвалар гIолехь ду кхетта яьллачул тIаьхьа цунна дарба лело гIертачул, – билгалдаьккхира Айдамирова Хедас.\n– ХIора шарахь а туберкулезца къийсам латторан дуьненаюкъарчу денна лерина акцеш дIаяхьар тхан Центран ламаст хилла схьадогIуш ду. Карарчу шарахь туберкулезна дуьхьал дарба лелоран диспансеран а, СПИД-ца къийсам латторан центран а белхахошца цхьаьна республикерчу ерриг а ВУЗ-ийн а, кхаа ПТУ-н а студенташца а, ткъа иштта республикерчу 11 ишколан дешархошца а адамашна вовшашна т1е йовлучу цамгарийн хьокъехь лекцеш йийшира оха. Ткъа иштта кхоккха эзар буклет а, йовлакх а, «Тебуркулезца къийсам латторехь дакъалаца» аьлла йолу лозунгаш а йийкъира, – дийцира Джухарова Ларисас.\n«Горгачу стоьле» гулбеллачара билгалдаьккхира 2009-чу шарахь вайн республикехь туберкулезах кхелхинарг 139 стаг хилар, йоккха йоцчу Нохчийчоьнна и терахь лакхара хилар.


"Алё, со прокурор ву, цхьа гIуллакх ду сан хьоьца…"\nКавказехь яьржина бозбуанчаллин керла кеп\nШаьш доьхкина ахча юхахир ду моьттучу юкъанна, нахера керла-керла ахчанаш доху курхалчаша\nБозбуанчаша шайна керла мазлагIа йиллина Ставропол-махкахь, телефонаш етта нахе, шаьш прокурораш ду, олий. Адаман гIайгIа-бала а а толлий, цунна гIодеш, цо цхьацца хIуманна доьхкина ахча "меттахIоттош" хьаьвза. Доьрзу иштта тасаделла гергарло стеган киса ахчанах мукъадаккхарца.\nКепаш тайп-тайпана ю. Уггаре яьржинарг – шайн могашаллах сагатдечарна тешнабехк бар.\nИза нисло хIокху хьесапехь: телефон туху хьоьга цхьамма, ша прокурор ву, олий, йоккху, хьо тешийтархьама, шен цIе, дарж а довзуьйту. ТIаккха хотту: "Ахь дукха хан йоццуш БАД олу, юуучух туху био-сурсат эцнерий?"\nЖоьлгаша дукха хьолехь хоржург хуьлу цкъа мацца а интернетехула и дегI тоден БАД-молха эцнарг – хьалххе толлу интернет. "ХIаъ" ма эли, хотту, оцу сурсато зен-м ца дира хьуна, цIена молха дарий иза?" Хьо жоп дала кхиале дуьйцу, вуно дукха бу цо зулам динарш, иттаннашкахь, ахча юхадоьхуш, уьш кхеле а бевлла, олий.\nТIаккха "прокуроро" хоуьйту ша зен хиллачийн леткъамаш лахьош, тоьшаллаш вовшахтухуш вуйла. Дош ло, вон молха а духкуш, хьуна дина зен ша охьатосуьйтур ду зуламхошка, олий.\nСтаг кхелехула бакъо къовса кеч а вой, ловзарна юкъатосу бозбуанчаша "юрист" – цо гIо до "прокуроре" арздан а, кхеле нийсо йоьху кехат "чудала" а. Амма и болх бац мехаза беш – "юристо" хоуьйту шена мел ахча догIу а, иза шега муха дIакхачо деза а. БогIу мах а хоуьйтуш, иза схьа а оьцуш, и тайпа гIуллакхаш дуккха а до юкъалелачу "юристо". До цо лелочу базарх стаг шекваллалц.\nСтаврополера бакъйолу прокуратура лорах кхиина керладаьлла лелачу зуламна. Ша яц БАД-молханийн хьокъехь нахе телефонаш еттачийн декъахь, уьш жоьлгаш ю, и тайпа къамел деш зIене ваьлларг сихха шена вовзийтахьара, доьху бахархошка прокуратуро.\nМеттигерчу полисхоша дийцарехь, бозбуанчаша шаьш юхку дегI дарсто, дилх дебон луучарна юучух туху БАД-сурсаташ, кхоччуш дика кечйина а йоцчу царех доьху даккхий ахчанаш. Цул тIаьхьа юкъабовлу нахера ахчанаш даха "прокурораш" а, "юристаш" а. Ткъа хала дац царна сурсаташ цкъа мацца а эцна нах схьалаха – мах белча юхку, полицино бахарехь, иштачу нехан телефонаш чугулйина база.\n30 шарахь медицинехь болхбинчу Ставрополерчу Старцева Екатеринас юуучух туху БАД-сурсат ийцира шен доттагIчо хьехначу интернет-адресехула.\n141 сом бен бац мах, 21-чу дийнахь дIа а кхачайо, аьлла хIоттийна пост яра социалан зIенехь.\n"Соьга телефон тоьхнарг борша стаг вара, хиттира сан цамгарх лаьцна, хестийра шаьш юхку БАД-сурсат. Ас сайна хандроз ю элира. Хетта волавелира сан адрес, юьззина цIе. Сурсат шаьш сихха схьакхачор ю, 21 денна леринчу бараман мах 7 эзар соьмал совъоьккхуш бу, элира. Ас мах беза бу, сайна ца еза, аьлча, лахабаьккхира мах – 4 эзар, амма со цунна а ца хилира реза.\nШозлагIа а туьйхира соьга телефон – юьхьанца интеренетехь аш яз ма-дарра, 141 соьмах оьцур яра ас, амма кхечу механна со реза яц, аьлча, смс яийтира, деношкахь схьакхочур ю сурсат, поштина охьадилла 350 сом, аьлла. Ткъа дерриг а дIадала дезарг нислора 5050 сом. Ас схьа ца ийцира иза. Соьга телефонаш етта, кхерамаш туьйсу.\nСайна бевзачаьргара бен хIинца телефон а ца оьцу ас схьа. Лоьрех ю со суо а. Муха оцу бозбуанчашка Iехаяйтира суо, ца кхета. Ткъа сан доттагIчо Наташкас схьаэцна суртсат, ши эзар сов даьлла цуьнан", дуьйцу зудчо.\nТелефонаш еттарна, сурсатан мах иза "эцначуьнга" дIахьажорна сурсат юхку компани бехке яц, цуьнгара зулам ца даьлла, иза маркетинг ю, оператор тIех эвхьаза хьийзахь а, боху низам лардечу хьукматаша.\n"Дахарна, я могашаллина зен дина хиллехь, тIаккха озавалора бехкениг жоьпе. Ахча схьа а эцна, хIумма а дуьхьал ца яийтинехь, цунах а айдалур дара бехктакхаман гIуллакх, ткъа кхузахь дац дина гуш зулам", кхетабо низамаш ледара девза нах юристаша.\nТелефонехула зен дечу "прокурораша" БАД-молханца доьзна доцуш, кхин "гIуллакх" тIедохьуш меттигаш а евлла Ставрополехь. Масала, бохамо хьовзийнарг балех ваккхар.\nДеношкахь Михайловск гIалахь цхьана вахархочо иштачу "прокурорна" 37 эзар сом кхаъ белла "полицино лаьцна кIант мукъавоккхуш". Хьан воI зулам дарна лаьцна, ахча ло, иза ша дIахоьцийла хьайна лаахь, аьлла цуьнга телефонехула. Йиллинчу метте а вахана, ахча охьадиллина стага. Ткъа шен гIуллакхера цIавеъна цуьнан кIант цкъа цецваьлла Iийна, тIаккха доггах вийлина – гучудаьлла "прокуроро" да Iехийна хилар.


"МухIажирш". Урдунера нохчийн суртдиллархо Везаш.\nДуьнентIехь 2014-гIачу шарахь, шен хIусамах а воьхна, мухIажир ваьлла миллион стаг. Царех ах сов дакъа кхаьчна Европе, важа дакъа – Iамерка а, Малхбалерчу мехкашка а. Дуккха а нохчий а бу цу декъахь. Тхан къамел хилира иштачех цзьаьнца. Иза йоккха ца е шега кхаьчначу декъах...\nДахначу шарах бакъо йоллуш мухIажиран шо ала мегар ду - кху 25 шера чохь цкъа а ца лелла оццул дукха нах, цIийнах-цIарх а боьхна, бехаш болчу мехкашкара а бевдда, кхечу пачхьалкхашка тховкIело йоьхуш.\nЦхьаьнакхеттачу Къаьмнийн организацин мухIажирашкахула йолчу агенталло бечу хаамца, стохка шайн-шайн махкара ведда миллион гергга стаг. Доккхачу декъанна, терахь дестарна бехке бу Шемарий, Иракъерий тIемаш.\nУггаре дукха мухIажирш чубаьхкинарг ю Германи. Оцу махке тховкIело ехна 200 эзар гергга наха. Цунна тIаьхьайогIу Iамеркан Цхьанатоьхна Штаташ, Туркойчоь, Швеци, Итали – оцу еа пачхьалкхе кхаьчна дуьнентIехь мухIажирш бевллачех 60 процент.\nКху тIаьххьарчу бIешарахь цкъа а ца леллачу кепара гуманитаран кризис эккхийтина Шемарчуй, Иракъерчуй конфликто, элира журналисташка деношкахь мухIажирийн агенталлан пресс-секретара Флеминг Мелиссас.\nДуьнентIехь нохчий дукха бацахь а, вуно доккха дакъа ду царех даймохк битина дехаш. Бакъду, я Оьрсийчоьнна а, я Кремлан багахьаьжжина болчу Нохчийчуьрчу хьакамашна а пайде дац махкахбевллачийн чот ян – цундела официало зийна а, цо довзуьйтуш а дац билггал масса эзар нохчо, дайн кхерчах а воьхна, хан токхуш ву Европехь, Iамеркахь, Малхбалехь. Ткъа шаьш оцу наха даладо терахь ду 250-300 эзарне кхочуш.\nДецIахь тIемаш буьйлабелчхьана махкахбевлла дуьнентIехула баьржина бехачу нохчех, юккъерчу барамехь аьлча, доьалгIа дакъа деха мехкаша тIе а эцна, бахархойн паспорташ а делла. Ши дакъа ду еккъа дIа баха бакъо елла, цхьа дакъа ду хIинца а шех хиндерг а ца хууш, тIебиссинчу махкаша официалехь тIеэцаза дуьсуш.\nТахана а Нохчийчуьра бовда бахьанаш доху меттигерчу Iедало нахана. Уьш я церан гергарнаш хьийзабо, цхьацца низамехь боцу бехкаш тIе а хьерчош.\nМухIажирийн некъаш бовзуьйтуш ду Маршо Радион Францерчу Iайшатца хилла къамел. Цхьана махкахь шена яха бух ца нисбелча, Цхьаьнакхеттачу Къаьмнийн организацино хIоттийна низам а дохош, кхечу махка а яхана, яьккхина цо шена мухIажиран бакъо. Ялх шарахь гергга сатийсина «позитив» елла цунна кхо кIира хьалха.\nIайшат: Ма ца ийши тхо Нохчийчоьнна!..\nIайшатана кхаьчначу мухIажиран новкъахьверг кхетар ву кху тхан диалогах. Эзарнаш бу цунна хала балийца кхаьчна цIен кехат-позитив ларъеш, хан токхуш дуьненан еа а маьIIехь.\nУггаре ирсе а, массарел токхе а мохк бу боху Оьрсийчоьнан пропагандано тахана Нохчийчоь. Амма кIуо, къаьхьа бу шайца даймохк, аьлча а, и дола эцна нах, шаьш царех Iалашдахьара бохуш уьдуш-м бу тахана а Нохчийчуьра дуккха а нах.\n"Позитив" яларо ирс ца кхачадо мухIажирна


Оьрсийчоьнан президенте Путин Владимире кхайкхам беш Нохчийчохь Кенхи-эвлахь яьккхина видео «YouTube» дIахIоттийнера кху деношкахь цу юьртара вахархочо Джалалдинов Рамазана. Шен латкъамехь цу стага дуьйцу шайн эвлахь бехачу суьйлишна эшам беш бу Нохчийчуьра Iедалша бохуш. Амма Джалалдиновс дуьйцург харц ду аьлла иза емал вина цуьнан гергарчу наха а, юьртахоша а. ХIинца и стаг лечкъина ву Дагестанехь.\nОьрсийчоьнан президенте Путин Владимире кхайкхам беш Нохчийчохь Кенхи-эвлахь яьккхина видео «YouTube» дIахIоттийнера кху деношкахь цу юртара вахархочо Джалалдинов Рамазана. Шен латкъамехь цу стага дуьйцу шайн эвлахь бехачу суьйлишна эшам беш бу Нохчийчура Iедалша бохуш. Амма Джалалдиновс дуьйцург харц ду аьлла иза емал вина цуьнан гергарчу наха а, юьртахоша а. ХIинца и стаг лечкъина ву Дагестанехь.\nДжалалдиновс шен Путин Владимирга хьажийна видеокхайкхам дIахIоттийра Youtube Оьрсийчоьнан президент телевизионехула бахархойн хаттаршна жоьпаш дала кечлуш а волуш. Нохчийчура Кенхи-эвлахь ша яьккхинчу роликан тIехь цо дуьйцу Нохчийчура шолагIа тIом чекхбаьллачул тIаьхьа федералан центро даийтина ахча шайна эвла кхаьчна дац бохуш.\nДжалалдиновс дуьйцу Москохара даийтинчу субсидех дакъа шаьш дIадала дезаш ду Iедалан белхахошна. Гуш йохийна гIишлош а йолуш цу стага буьйцу берриг а шайн баланаш: хьажа стаг воцуш бисинчу къанойх, говза хьехархой боцучу школех, херцаршлахь Iохкучу хIуамех иштта дIа кхин а.\nПутинан Джалалдинов видео гина я цагина хууш дац, амма иза дIакхаьчна Нохчийчоьнан куьйгалхочуьнга Кадыров Рамзане. Цо хьем цабеш ломарчу Шаройн-кIошта хтьжийна хилла шен аджминистрацин куьйгалхо Кадыров Ислам.\nЦо схьагулбина цу кIоштара хьакамаш а, Кенхи эвлара юртахой а. Цунах лаьцна репорташж гучуелира "Грозный-ТВ" телеканалехь.\nИслам: - Коррупцица связанный долу цхьа напревлени подтвердит дахь вайн паччахь ша схьаог1ур волуш ву. Оцу Рамазанас юьцург харцо елахь, х1ора хьехархочо а д1аала деза, х1ора директоро а д1аала деза, х1ора 1едалан белхахочо а д1аала деза.\nТIаккха цара дийцира.\nШериев Магомед, Джалалдиновн шича:\n-Ас дукха дийцира цуьнга. ХIокху администрацин куьйгалхочунна хаьа, со мел кхето гIиртина иза. Ма гIерта цига, бIозза аьллера ас цуьнга. Кхузахь тешаш бу. Суна цахаьа цунна хIун дийр ду. ЧIогIа халахета суна. Цо бехбо гергара нах. ЮьхьIаьржа ду тхо.\nЗубайраев Ислам, Джалалдиновн шича:\n-Тхуна а мел хилла а зе хиллера, тхуна ахча делира. «Откат» оха луш ю бохург Iовдал хIума ду. Цуьнан вежарий а, йижарий а бу. Царца юкъаметтигаш лелош волучух тера дац иза. Цхьаьнге а ладугIуш вац иза.\nОмаров Умаржаьжа, Кенхи эвлара вахархо:\n-Цкъа а ца гина суна тхайга во хаьжна, я харцонца хьаьжна меттиг. Массерна а дерриг а луш ду. Массерна оьшург деш ду. Низамашца дала догIург схьалуш ду. И стаг тесна витина. ХIинца иза сацалуш вац.\nХужутулаев Омарасхьаб, ненан меттан хьехархо:\n-Нагахь цо хьехархочуьнан цIе бехйинехь, ас кхойкху низамаш лардочу органашка цо дуьйцучьнна а, цо лелочунна а богIуш болу мах хадоре. ХIунда аьлча, суна хааделла дац цхьана стеган (алап) чусацийна бохург, сайниг чусацийна дац. Кхузахь болх беш сан хIусамнана а ю, иза юьхьарчу классийн хьехархо ю, йоI а ю сан кхузахь болх беш, географин хьехархо ю иза. Тхоьгара (алап) чусацощ дац.\nФилина Татьяна, Кенхи-эвлара номер цхьаъ йолчу школан директоран хилла когаметта:\n-Со хьокъехь латкъам бинера. Цу латкъаман тIехь цо яздора, оьрсий хIунда ю (болх беш школехь) вайниш а болуш бохуш. ХIунда оьшуш ю иза, бохуш? Цундела цо яздеш дерг бух болуш дац аьлла хета суна.\nГаджиев Магомед, Кенхи администрацин куьйгалхо:\n-Цо яздийриг хIун ду а цахуург ду. Иза бакъдац и дерриг а. Компенсацеш схьалора. Кхин долу гIо а дора. Ерриг а хенахь иза лелош ву иза. Цхьанха а цкъа а юкъараллин гIуллакхашкахь дакъалоцуш вацара иза. Даиман а Iедална дуьхьал ву иза. Болх цабойту цо тхоьга.\nАбубакаров Магомед, Шаройн-кIоштан къеда:\n- Джалалдинов Рамахан боху стаг тхуна вевзаш волу дуккха а хан ю. Иза тхан юртахо а ву. Тхан дамаIатца а, моллица а, маьждигца а цхьа абала болуш стаг вац иза.\nКарарчу хенахь Джалалдинов лечкъина ву луларчу Дагестанехь. Иза Нохчийчохь Кенхихь Iаш а вац, цо лелориг хьашт доцург а ду бохуш, юртахоша шех лаьцна дуьйцург иштта тIеэцна цо.\nДжалалдинов: -Со даиман а цигахь ваьхна ву. Со эвлара араваьлла цхьа шо ах шо хан а бен хир яц. Кхаа шарахь ведда лелла со. Чувоьллина сизохь а Iийна со. Нохчашна а вевза со. Кенхихь Iаш 100-200 стаг ву сан тоьшалла дан.\nШа яьккхинчу видео тIехь гуш йолчу хIусмаийн дай эвлара дIабахана лелаш бу боху Джалалдиновс.\nДжалалдинов: -100-ннах иттолг1а дакха а дац ас гайтинарг. Цигахь дохийна дуккха а ц1енош ду. 400-500 х1усам яра цигахь т1ом балале. Х1инца ГIизларе а, Астрахане шайн рицкъ лохуш д1абахана 1аш бу уьш.\nЦхьаболчара чIагIдо ахь дуьйцург хоьга леррина цхьана наха дуьйцуьйтуш ду бохуш. Мила ву хьуна тIехIоьттинарг?\nДжалалдинов: - Дера суна тIехIоьттина цхьа а вац. Ши бутт хьлха араволуш ас хIусамнене аьлла, со чуверза а мега, цаверза а мега, со чу цаверзахь «давай» аьлла.\nМоскохара цхьа а жоп кхаьчна дац шега боху Путина бинчу кхайкхакман авторо.\nДжалалдинов: -Тахана «Дождь» каналера а, кхин ши журналист воцург кхин соьх кхетна стаг вац. Дуккха а бакъонашларъярхойн организацеш ма ю вай. Амма цхьаммо а телефон цатоьхна соьга.\nНохчийчоьнан куьйгалхочо олуш ду цу республикехь бехачу нехан бакъонаш ларйеш верг а, уьш ларъян кийча верг а ша ву олий. Кадыров Рамзана схьаволу хьайн латкъамаш схьабийца ша йист йоккхур ю аьлча, цуьнца цхьанакхета ойла йолуш вуй хьо?\nДжалалдинов: -Журналисташ а, бакъонашларъярхой а юххей а болуш муьлххачу а меттигехь цуьнца къамел дан кийча ву со.\nХьан юртахошка ладоьгIча ахьа дийнарг цхьаана нахана хIуьттаренна дича санна сурт кхоллало. ХIун эр-дара ахьа цу хьокъехь, аьлла шега хаьттича Джалалдиновс иштта жоп ло.\nДжалалдинов: -Дела КIураннора дац хIуьттаренна дина. ХIуъа а дина а оцу юьрта комисси кхочур яц-те аьлла, хьал гучудера дацара-те аьлла бахьийтина бу-кх ас иза (кхайкхам).\nКадыров Рамзане барт хаттар доьху Немцов Борис веран хьокъехь цуьнан йоIа


Цо белларг уггаре а лакхара мах бу\nЯьржинчу ойланашца корах ара а хьоьжуш, туьканан гIопасти тIехьа лаьттара йохкархо. Цхьа жима йоI туьканна тIе а еана, шуьйрачу корийн ангали тIе мара а гIортийна, шуьйрра биллинчу бIаьргашца хьежа хIоьттира. Ша лоьхучунна тIехь хьажар сецча, йоккхаерах буьзира цуьнан ши бIаьрг. Туькана чу а еана, безчу тIулгийн баьццара туьтеш шена гайтар дийхира.\n– ХIара туьтеш сайн йишина эца лууш ю со. ХIорш чудахка хаза гIутакх дуй шун? – хаьттира цо.\nЙохкархо ца тешаш хьоьжура йоIе, тIаккха хаттаза ца Iавелира:\n– Ахча мел ду хьоьгахь?\nКиснара йовлакх схьа а даьккхина, цу юкъара цхьа кана хиллал кегий ахча гIопасти тIе охьадоьхкира цо. ТIаккха дегайовханца хаьттира:\n– ХIара тоьар дуй?\nМасех капек бен яцара охьайиллинарг. Амма йоIа сихъелла дуьйцура:\n– Йоккхахйолчу йишина совгIат дан лууш ю со. Дукха хан ю тхан нана елла, хIетахь дуьйна тхан доладеш схьайогIу и. Шега ладогIа хан ян а ца йогIу цунна. Тахана цуьнан йина де ду. ХIара тайпа туьтеш шена делча, цунна мел хазахетар ду хаьа суна! Цуьнан бIаьргашца мел догIуш ду хIорш!\nСтага туьтеш схьа а эцна, уьш хазачу гIутакх чу а дехкина, зезаг деш тIехула дарин аса а хьарчийна, дIаделира йоIе:\n– ХIан, лардеш хьолахь хIорш!\nКог лаьттах ца кхеташ дIахьаьдира йоI.\nБелхан де чекхдолуш лаьттара туьканан неI а йиллина, чIогIа куьцехь йоI чоьхьаяьлча. Дийнахь туьтеш эца еанчу йоIах тера хийтира хIара йохкархочунна, бIаьрг ма-кхийтти.\nТIоьрмиг чуьра туьтеш а, гIутакх а, дарин аса а хьалаяьккхира йоIа.\n– Кхузахь эцна дуй хIара туьтеш? ХIун доьхура кхарах?\n– Сан туьканарчу муьлххачу а хIуманан мах ас эцархочуьнца барт баре терра хуьлу, – элира йохкархочо. – И тхойшинна юкъахь а дуьсу...\n– Амма сан йишин масех капек бен яцара! Ткъа хIара туьтеш механа деза хила деза! ЦIенчу тIулгех ма ду хIорш?! Тхан аьтто бац хIорш эца...\nСтага гIопасти йисте а веана, хьалха ма-хиллара, туьтеш дIа а хьарчийна, дIакховдийра:\n– Цо уггаре а беза мах белла кхарах... Муьлхха а воккхачо лур болчул а дукха: цо шен долахь дерг дерриге а схьаделла!\nЖимачу туьканахь тийналла хIоьттира. Дегочу куьйга гIутакх а къуьйлуш лаьттачу къоначу йоьIан беснеш тIехула бIаьрхин тIадамаш керчира...


Нохчийчохь дIавоьллина Францехь хьехархо верна бехкелору Анзоров IабдуллахI\nНохчийчуьра кешнаш. Гайтаман сурт.\nНохчийчуьрчу Шалажахь дIавоьллина ГIадужу-баттахь Францехь хьехархо Пати Самуэль верна бехкелору, цул тIаьхьа полицин белхахоша герз тоьхна вийна Анзоров IабдуллахI. Анзоровн дакъа кIиранан дийнахь дIакхачийнера оцу эвла Туркойн-махкара. Иза дIавуллуш дакъалоцуш вара 200 гергга стаг, хаам бо Кавказ.Реалии сайто.\nМеттигерчу бахархоша дийцарехь, Анзоров дIавуллучу дийнахь дIакъевлинера Шалажа, чубуьтуш бацара оцу эвлахь прописка йоцу нах. Тезетахь яьккхина видео ГIадужу-беттан 6-хь дIасаяьржира социалан машанашкахь.\nМосквахь нохчийн доьзалехь вийнчу Анзоров IабдуллахIа дара 18 шо. Масийтта шо хьалха деца-ненаца иза дIаваханера Оьрсийчуьра Франце.\nГIуран-бутт болалуш Шалажан юьртадас Магомадов Салмана харцбира Францехь хьехархо Пати Самюэль вийначу Анзоров IабдуллахIан сийдеш, цуьнан цIе туьллуш, эвлара ураман цIе хийцина аьлла цхьаболчу Оьрсийчуьрчу зорбан гIирсаша баржийна хаам. Цо иза «харцо» а, «питана» а ду элира.


Ницкъхойх тийсавелла Джумаев политикан тутмакхийн тептаре язвина "Мемориало"\nДжумаев Сайд-Мухьаммад кхелехь\nБакъоларъяран "Мемориал" ("арахьарчу агентийн" тептаре яьккхина организаци Оьрсийчоьнан Iедалша, "Мемориал" цуьнца реза яц.-Редакцин билгалдакхар.) центро политикан тутмакхех хIоттийначу тептаре ваьккхина, Дечкен-беттан 23-чохь оппозиционеран Навальный Алексейн агIончаша хIоттийначу митингехь полицин белхахойх летта Джумаев Сайд-Мухьаммад.\n"Мемориална" хетарехь, Джумаев Сайд-Мухьаммадера даьллачух хилла зен дац. Зен хилла бохучу ницкъхошна тIехь уьш Iалашбен экипировка хилла, коьртахь шлемаш а долуш, цундела царна хилла чов яц. Цул совнах, кхелехь шайн претензеш яц аьлла, дIахьедина а хиллера цара. ТIехула тIе видео тIехь гуш ду, Джумаевс еттачу хенахь царех цхьаъ охьа а ца кхетта, йа гал ца ваьлла, кIантана тIе чхьонкарш еттачуьра севцца а бац.\n"Джумаевн гIуллакхан хьокъехь шога, бух боцуш дина таIзар ду: оцу кепарчу бехкашна сил яккхий хенаш кхачош яц. "Политикан" йа цхьа кхечу гIуллакхашкахула Оьрсийчоьнан кхелаша Зуламан кодексан 318-чу артиклех кеп-кепара пайдаоьцуш хилар тидаме эцча а, Джумаевна дина таIзар къаьсташ ду кхиндолчу "митингийн гIуллакхашна" юкъахь шен шогаллица", - билгалдоккху бакъонашларъяран центро.\n"ОВД-Инфо" проектан зерашна тIетевжина "Мемориало" чIагIдо, оцу дийнахь йоллу Оьрсийчохь мел лахара а 64 манифестхочунна зенаш дина хиларх ницкъахоша. Оцу юкъанна, бакъонашларъяран органийн белхахошна дуьхьал даьккхина дац цхьа а бехкзуламан гIуллакх - лоьцуш бу беккъа цхьа демонстрантхой.\n"Бакъо йоцуш протестан акци дIасайохо гIертачу заманчохь хилла ду Джумаевн омонхойх тасавалар. Оьрсийчоьнан Iедалхоша шога йохийна бахархойн маьрша гуламаш хIиттон бакъонаш, протестхойх хIоранна а кхерам бара лацарна, йа еттарна. Полисхоша ницкъ бечу хьелашкахь Джумаевн бакъо яра ша ларвархьама царна дуьхьал вала", - аьлла хета "Мемориалан" векалшна.\nЦара чIагIдо, Навальный Алексей лаьцначул тIаьхьа пачхьалкхехь политикан репрессеш чIагIйина хилар, ткъа цуьнгахьа арабевллачу манифестацин декъашхоша дузарх зенаш динчийн терахь.\nСтаг политикан тутмакх ларар - "Мемориал" цуьнан хьежамашна а, цо дуьйцучунна а, цо лелочунна а реза ю бохург дац.\nМоскварчу кхело юкъарчу рожан колонехь даккха пхи шо хан кхайкхийра МГУ-н студентана Джумаев Сайд-Мухьаммадна. Иза бехкевира, оьрсийн оппозиционерехьа Навальный Алнексейгахьа хIоттийначу митингехь Iедалан векална дуьхьал ницкъ баккхарна.\nДжумаевн адвокато Мусаев Мурада апелляци йина ша Iалашвечунна динчу таIзарна. Цо терго тIеозийна, зен хилларш бу аьлла, гIуллакхна юкъахь болчара шайн цхьана а кепара претензеш цахиларх дIахьедарна.\nКарарчу шеран Дечкен-баттахь оьрсийн политикехьа Навальный Алексейгахьа хIоттийна митинг йирзинчул тIаьхьа видео гучуелира, Джумаев ОМОНхойх тийсалуш. Полицино лаца кхайкхийра иза, бакъоларъяран органийн белхахошна дуьхьал ницкъ баьккхина аьлла. Пхи де даьлча карийра Джумаев Псков гIалина гергахь, хетарехь, Евробертан доза хадон гIертачу заманчохь.


Спектакль «Комедийная импровизация. Битва двух шоу: «Точка G» vs. 'GRAI'» - расписание, рецензия, фотография\nОцените спектакль Комедийная импровизация. Битва двух шоу: «Точка G» vs. 'GRAI':\nРазместить здесь свои фотографии с спектакля «Комедийная импровизация. Битва двух шоу: «Точка G» vs. 'GRAI'»\nБудь в курсе актуальн\nАрхив расписания спектакля «Комедийная импровизация. Битва двух шоу: «Точка G» vs. 'GRAI'»\n15 ноября 2019 г, пятница, 2019:\n19:00 Marche central\nАнонсы спектаклей в: Marche central\nВаш отзыв о спектакле Комедийная импровизация. Битва двух шоу: «Точка G» vs. 'GRAI' будет первым


"Новая газета": Шемара цIабалийначу зударшкара ахчанаш доьху полисхоша\nШемара цIаялийначу Алхотова Хьалимата шен бехк тIелацаран кехатна куьгяздинчул тIаьхьа, и документ дIадаьккхина цуьнгара Дагестанерчу полисхоша. Иштта цIабалийначу мехкарийн дайшкара-наношкара ахчанаш а доху ницкъахоша аьлла, хаамбина «Новая газетано».\nМаршо Радионо хьалхо яздира, кху беттан 13-чохь Шемара Соьлж-ГIала 41 адам тIехь а долуш кема кхачарх. Бара царлахь Оьрсийчоьнан регионашкара 34 вахархо а, иштта Нохчийчуьра а, Дагестанера а, ГIалгIайчуьра а. Узбекистанера а, Казахстанера а ворхI стаг а хилла цаьрца.\nНохчийчонан Iедало Шемара а, Иракъера а зударий, бераш цIадаладар шайн пропагандийн Iалашонашца лелош хIума ду аьлла газетан журналисташка махкарчу бахархоша.\nШемара цIаберзийначаьрца яра Дагестанера Алхотова Хьалимат. Нохчийчуьрчу экстремизмана дуьхьало латточу Центран векалийн а, ФСБ-н белхахойн а хеттаршна жоьпаш деллачул тIаьхьа, шен бехкана мукIарло а дина, ша шен лаамехь цIаеана хиларх куьгяздинера оцу зудчо, дуьйцу газетано. Ткъа нохчийн полисхоша уьш шайн дайшка дIабеллачул тIаьхьа, Дагестанерчу полисхоша сацийна уьш, карара кехаташ дIа а дохуш.\nОцу юкъанна, «Новапя газетан» масех хьостано хаамбина, цIабалийначу йоьIарийн дайшкара дуьхьал айдина гIуллакх дIакъовлург ницкъахоша 500 эзар сом дехна хиларх а.


ГIажарийчоьно Израиль бехке йина Тегеранна гергахь шайн физик-ядерщик верна\nЛахьан-бутт 28, 2020\nГIажарийчоьнан пачхьалкхан телевизионехула вистхуьлуш гIажарийн президента Роухани Хьасана бехке йина Израиль, физик-ядершик Фахризаде Мохсен верна. Хьалхо Iилманча верехь Израилан лар ю аьлла, дIахьедар динера цу мехкан арахьарчу гIуллакхийн министралло. Фахризаде верна бекхам бан дош делла оцу исламан республикан аятоллан тIеман хьехамчас Дехкан Хосейна.\nФахризаде велла госпиталехь пIераскан дийнахь Тегеранна гергахь иза вен гIоьртинчул тIаьхьа. Цуьнан машен эккхийтина, цул тIаьхьа масатоп йиттина цунна. Малхбузерчу талламан сервисаш шеко йолуш яра и Iилманча ГIажарийчоьнан тIеман зарратан программан куьйгалхо хила мегаш бохучунна. ГIажарийчоьно тIе ца дуьту, шайн цу тайпа зарратан программа ю бохург.\nФахризаде верна жоьпалла Израилна тIедожийна ГIажарийчоьнан Цхьаьнакхеттачу къаьмнийн вовшахтохараллехь волчу векала Раванчи Тахт Маджида а. Оцу организацин инарлин секретаре бинчу кхайкхамехь цо дIахьедина, Фахризаде дакъалоцуш вара аьлла, керлачу тайпана коронавирусан уьнна дуьхьал тест кечйеш, хаам бо гIажаройн ИРНА агенталло.\nАмерикан The New York Times газетан хьастанашна а хета, оцу тIелатарна тIехьа лаьтташ Израилан леррина сервисаш ю аьлла. Цуьнца цхьаьна, кхеташ дац, хууш хиллий-те церан Америкерчу коллегашна и стаг вен гIортар кечдеш хиларх лаьцна.\nФахризаде веро халонга яккха мега Тегеранца юкъаметтигаш тоян дагахь волчу Американ хаьржинчу президентан Байден Джон курс. Трамп Дональда юкъахбаьккхина болу ГIажаричоьнца зарратан программа хьокехь бина барт ша юахаметтахIоттон дагахь хилар хаийтира Байдена. Оцу бертаца а догIуш, цхьана декъана дIайохуш яра Тегеранна Малхбузено кхайкхийна санкцеш, зарратан герз дар гIажароша дитахь.\n2018-чу шарахь Американ президента бехке йира ГIажарийчоь, заррат программана тIехь болх бар сацийна ца хиларна, цул тIаьхьа иза юкъаравелира оцу бартана. Оцу сацамна гIортор ца йира Европерчу пачхьалкхаша, гIажаройн тIеман зарратан программа хиларан тоьшаллаш тоам болуш дац аьлла.\nИзраилан Iедалша комментари ца йина Фахризаде вийна бохучунна.