Юьртбахаман декъехь къахьегаран некъ къоначу шерашкахь дуьйна хаьржина ша хиллехь а, Бухадиев Мусана ишколехь ша доьшуш волуш дуьйна дукхаезара нохчийн литература. ГIарабевлла бевзаш болчу вайн яздархоша яздина могIанаш цуьнан синхаамашна тIеIаткъам беш хуьлура. ТIаккха къоначу стеган даг чохь ша-шаха кхоллабала буьйлира шен ойланашкахь цо цкъачунна къайлехь латтош болу шатайпа мукъамаш. Цо уьш гондхьарчарна ца бовзуьйтура, цхьана ханна дIахьулбинера, кхиъна яьлла, тIома поэзи царах хилла яллалц. Бакъду, юкъа-кара, Теркйистан кIоштан газетан агIонаш тIехь шен цхьайолу стихаш зорбатухура цо.\n«Дош-доца, муш-беха» – цIе тиллира цо цунна. Хууш ду, муьлхха а авторна доккхачу маьIнехь ду ша яздина могIанаш цхьана гуларехь арахецар, иштта хазахетаран синхаамаш Мусан а билггал хилла хир бу. Амма цо берашна лерина араяьккхина и гулар дика хилам а бара нохчийн литературехь, хIунда аьлча дуккха шераш дIадевлира, баккъал а цара хазахеташ йоьшурйолу, иштта книжка арахецаза.\nЦу гуларх шена хетарг олуш, гIараваьлла вевзаш волчу нохчийн мотт таллархочо, Iилманчо Джамалханов Зайндис яздора: «Стихашкахь дешнаш дагардар барамал тIехдаккхахь, царах кхетар хала а, чолхе хуьлу, цундела суна луур ду поэто шен стихашкахь цхьанатайпанара меженаш (кхузахь: цхьамогIа цIердешнаш автора дагардар – Б.Хь.) ягаръяр кIезиг хилийтар».\nШен дуьххьарлерчу гуларх тхойшиннан хиллачу къамелехь Мусас соьга элира: «Суна чIогIа мехала а, сийлахь а ду Джамалханов Зайнди санна волчу къонахчо сан могIанех хастаме а, церан ледара агIонаш билгалйохуш а мел аьлла дешнаш. Цу тIехь Зайнди бакълуьйш хилар а къобалдо ас. Амма сан Iалашо кхин яра – цу кеппара дешнаш а ловзош, вайн мотт «самсабаккхар». Вай кегий бераш долчу хенахь хуьлур-кха, дукхахьолахь дуьззина маьIна а доцуш, бес-бесарчу дешнех вовшахтесна дагардарш. Уьш атта дагахь а Iемара, берашна мотт бийца Iаморехь цара доккха гIо а дора, аьлла хеташ ву со». Цу тIехь Муса харц цахиларх кхета деза вай.\nХIинца, тахана, вай берашка, дагардинчу оцу дешнийн хIун маьIна ду аьлла, хаьттича, царах нийсса ах дешнийн маьIна далур дац цаьрга, хIунда аьлча карарчу хенахь уьш дукхахдерш вай къамелехь шайх пайдаоьцуш цахиларна.\nБерийн бешахь, ишколехь, кхечанхьа, берашна иштта стихаш Iамош, йовзуьйтуш, церан хаттар хIуттур ду, хIокху я вукху дашо хIун боху-те, и хIун ю-те аьлла. Цу тIе а, мацахлера, хIинца массарна а дицделлачу аганан иллин я эшаран жанр юхаденъярехь а пайдаэца мехала масал ду и.\n«Со-м, нана, цецъяьллий…» цIе йолчу берийн байтехь жимачу йоIана гIенах дуьхьалтуьйсу «кхийра кхаба», «попан чийлик», «аьчкан черма», «ножан шелиг», « чуьйнан яй», «буька зайла», «можа карчолаг», иштта кхин а. Уьш дукха хан йоццуш, хьалха вай а, вайн дайша а Iер-дахарехь пайдаоьцуш лелийна гIирсаш бу. Жимачу йоьIан цIийн кхайкхамо гIена-кхоьлах церан суьрташ дуьхьалтуьйсу, царах цецъяьлла ю иза. Нанас:\n- Дала дойла дика мел дерг!...\nЦо-м (Дала - Б.Хь.) хьуна ирс деллий! -\nаларца кху дуьненахь мел дерг сийлахь – воккхачу АллахIера хиларх болу дуьххьарлера кхетам-хьехам бо шен йоIана.\nКегийнаш жимчохь дуьйна къинхьегам безаш, Iилма Iамо лаам болуш кхетош-кхиорна лерина ю «Маьлхан зIаьнарш-седарчий» цIе йолу стих.\nИштта Iалашо йолуш кхоллаелла Бухадиев Мусан «Дика кIентий – дика гIала» цIе ерг а. Кегийчу кIенташна хьоьху авторо, къонахчо цкъа а арз деш цахилар, хIунда аьлча иза мохк ларбеш ву, хан-замано гIел ца веш, иза веха шен сийлахьчу цIарца. «КIант, ма етта эрна йорт», - аларца, къонах цунна масаллийна вуьйцу цо.\nШен мехкан илланча бакъволу илланча вац, нагахь цо ша кхиийначу ненах, хьомсарчу дайн лаьттах, сийлахь-безачу ненан маттах даггара байташ ца язйинехь. Бухадиев Мусана уггаре гергарчех бу царах болу синхаамаш. Цо уьш бовзуьйту маьрша, паргIата, дозаллийца уьш вайна бийцарца, вайн синхаамаш а меттахбохуш. Нохчийчоь –Даймохк, хьомсара нана, ненан мотт – уьш уггаре хьоме цIераш ю цунна. Нохчийчоьно мел лайна баланаш бийцарца цхьаьна Бухадиев Мусас дозаллийца, цкъацкъа доза доцчу кураллийца дIакхайкхадо массаьрга, вайн Нана-Нохчийчоьно цкъа а, горахIоьттина, шен сий цадайар, къизаллий, Iесаллий, ямартлой, хIиллий цхьана ханна кху махка хьийзинехь а, кхузахь царна толам баккха аьтто хирг цахилар, хIунда аьлча кху мехкан доладан дай даима хилла дела. Ткъа нохчийн дайн дахаран зIе генна генарчу бIешерашкара схьа ю:\nХьалхарчу Азера, Месопотамера,\nТигаран, Евфратан шеларшна юккъера,\nЦу Шема-Шумеран сийначу арара\nАдаман бераш ду, нохчий ду тхо!\nАмма уьш бац, шайна пайденна долчохь, нохчий ду шаьш бохуш, вайн ширачу халкъан цIарах байракх йина леларш.Уьш бу шайн цIийца нохчалла ларйина нохчий, нохчаллин новкъа тIехь схьабогIурш, нохчалла Дала шайна делла совгIат хилар хууш, цо шайн мохк, къам лардан доьналла делла, дайн оьздачу гIиллакхех херцабелларш. Ишттачеран лаам бу:\nИйманца, исламца, собарца, гIиллакхца,\nЛарамца, тешамца, бакъонца, марзонца\nЛууш ду тхо даха дуьнен чохь массаьрца.\nВезачу Дала «Дахаран некъахь// Беллачу кхетамца, лаккхарчу декъехь// Ойланца, дегIаца, хьайн цIийца// Кхолларна бусалба, мотт а луш бийца// Турпала нохчичун ненан мотт сийца, Ахь Далла хастам бе», - аларца Бухадиев Мусас юха а карладоккху вайна Дала вайн цIийца схьабелла ненан мотт деза совгIат хилар, тахана нохчаллех хербелларш, и совгIат дуьненан хьолах хийца гIерташ, и бийцар къуьйлуш хьийзахь а.\nВорхIе да хьан нохчи хиллехь,\nОрамера нохчи ву хьо-\nНохчалла боху кхетам къаьсттана меттиг дIалоцуш бу Бухадиев Мусан кхоллараллехь. Кху лаьтта тIехь уггаре лекха а, сийлахь а дарж ду цунна нохчалла, «Нохчашна нохчалло луш бу синкхача… Нохчалла тайниг яц: эхь-ийман ду!» Ткъа шайн догIмийн лаам хьалха баьккхинарш бIаьрзе бу, дуьненан бахамах нохчалла а йоьхкина, хIара бIарлагIе дуьне шайна гуттаренна даа делла цахилар дицдина, шаьш дакъазбевлла ца Iаш, шайн луур тIедаьлча, дерриге нохчийн къам нохчаллех дохо гIерташ.\nНохчийчоь, Даймохк, ДегIаста, туьйране Шема, вайн хьомсара дайн латта хьахочохь Бухадиев Мусас сих-сиха дIахутту царах НАНА боху сийлахь – еза цIе.\nХьо - тхан маршо, хьо - тхан чIагIо,\nХьо - тхан гIиллакх, тхан лакхе! –\n«Дахаран биъ бIогIам», иштта кхин а цхьамогIа байташ ю Бухадиев Мусан дахаран маьIнина, тIекхиа гIерташ йиначу ойланехь язйина. Дерригенна а жоп даллал кхетам адамна Дала белла бац, дерриге хууш, гуш верг Ша бен цахиларна. Делахь а, кIорггера ойланаш еш верг цу къайленна герга-м кхочу, юьззина шега и схьа ца ясталахь а. Бералла, жималла, воккхалла, къаналла - уьш бу цуьнан лирикин турпалхочун дахаран биъ бIогIам. Бералло зазадоккху, къоналло цунах стом кхиабо, воккхалло тIелоцу ша кхиийначу стоьмах жоьпалла, ткъа:\nЦхьаверг хьалххе кхета, ткъа важа шен тIаьххьарчу хенахь бен ца кхета шена зиэделла моьттуш ша диъна дуьне адам зиэн Iалашонца вайна делла цахиларх, «Хилла-кха хьошалгIа даьхкина вай…» бохучу гIайгIане, дохковаларан ойланашка воьду иза.\nМарша Iойла, марша Iойла,\nКху могIанашкахь гуш ю йоI езаеллачун йоккха гIайгIа. «Йовза, къаста карийнарг» аларехь го ешархочунна цуьнан и синхаам жоьпаза хилар, цу йоIаца шен дахаран некъ боза дегайовхо яц цуьнан вайна цадевзачу бахьанина. Къастаран де тIехIоьттича, цхьана а кепара оьгIазло, дегабаам бар я бехкбиллар дац цуьнан тIаьххьарчу къамелехь, «Сан хьол хьоме хIумма ма дац// Диц ма дехьа иза, йоI…» - аьлла, цуьнан дуьненан ирс хила шена лаар дIахаийтар бен. Шен са оьзда синхаамаш бовзийтаран лакхе цо яьккхина «Даймехкан Iаламехь» цIе йолчу байташкахь. Вайн лирикан турпалхо ву «Цу Теркан гIа-бецан гарманан арахь// Аьхкенан чаккхенехь, гуьйренан юьххьехь,// Iалам шен духаршца толучу хенахь гIаролан чардакхехь». ТIаккха гIан-набаршкахь «гIенаха гIов еъна», шен дог-ойла йийсаре лаьцна, безам лаьтташ йолу йоI схьакхачаран хан гайтар мел говза, исбаьхьа кхолладелла байтийн авторе:\n… Са пана доккхучу башхачу хIонехь,\nТкъа оцу исбаьхьчу хIоьттинчу ирсечу бIарлагIах ша хаьдча, «Мел ваха веза-те гIенера туьйранехь?!» - бохучу хаттарца – айдарца го вайна безаман йийсаран дог-ойла мел айамехь а, лаккхарчу гIайгIанехь а хилла.\n«Весет», «Iаьржа бIаьргаш», «Жималла», «Кийча ву со», кхин а ю Бухадиев Мусан безамах язйина байташ.\nРегIан дукъ хадочу ГIулозан аганахь,\nЦIазамаш кхуьучу сен-кока боьрахь,\nМехашна къевлинчу къилбанан басахь,\nСа пана доккхучу зезагийн майданахь,\nДарбанан хиш долчу шовданийн лулахь,\nЧIуг етташ догIучу татолан йистехь,\nДетешца лепачу Башломан гIопехь…\n«Терко юкъ йостучохь» - иштта цIе тиллина Бухадиев Мусас шен рогIерчу, хIинца цкъа зорбанера араялазчу гуларна. ХIокхул хьалха, 2006-чу шарахь, «Ойланийн некъаш» цIе йолчу гуларна а, шен дуьххьарлерчу книжкина а юкъаяхана цхьайолу стихаш а, ша царал тIаьхьа язйинарш а юкъаяхийтина поэто шен кестта арахеца леринчу кхоалгIачу гуларна. Иштта биъмогIанашкахь ша дIаязйина дахарх а, дуьненах а шен кхоллаелла ойланаш а йовзуьйтур ю цо нохчийн поэзи езархошна. Уьш дика а нисъелла цуьнан:\nДоца делларг доца лоьхуш,\nДоза доцург деха лоьхуш,\nОр хьанна дуьту ахь, езашверг лакхе?\nБорз иэша йоллу- те, ор дуьсуш чевле?...\nБухадиев Мусас Терко юкъ йостучохь шен кхоллаелла ойланаш ешархойн кхиэле комаьрша охьайохку. И могIанаш тидамца боьшучарна бевзар бу шен даймехкан кIентан Нохчийчоьне, хьомсарчу нене, массо а адамашка болу доза доцу лерам, безамо са пана даьккхинчун лаккхарчу синхаамийн оьздалла, цIеналла, хIокху дуьненан а, дахаран а доккха зиэделларг долчу къонахчун хьекъале а, маьIне а хьехамаш.


Януковичах боьзна хилла майданна тIе герз диттинарш - сурташ\nОхан-бутт 03, 2014\nУкраина -- Маршо радионан Украинин сервисо яьккхина видео, Калашниковн масатоп а, снайперан топ а йолуш лаьтташ ницкъийн векалш, дийцарехь, Киеверчу майданехь болчарна тIе герз детташ, Киев, 20Чил2014\nIамеркан Цхьанатоьхначу Штаташкара "The Daily Beast" хаамийн журналан журналисто зорбане баьккхина, Киевера майданахь нах баъйарца боьзна таллам. И таллам боьзна бу, Чиллан беттан 20-чу дийнахь Киевера Йозуш Ца Хиларан майданахь 53 стаг верца.\nМайданера протестхошна герзаш диттинаш говза топ туху, Iамийна нах бу\n"The Daily Beast" хаамийн журналана тIехь шен таллам гIарабаьккхинчу Деттемер Джеймис бахарехь, цуьнан сурташа гойту, майданехь герзаш диттинарш Януковичан ницкъашна юкъара нах хилар.\nХIиннцалц ша Януковича а, Кремло а чIагIдора, герзаш диттинарш арахьара чубаьхкина оппозицина гIортор ян гIерташ хилла нах бара я, демонстранташна юкъара националисташ бара, бохуш.\nМайданахь герзаш довла дуьйладалале жимма хьалха, цунна кхо квартал генахь туп тоьхна йолчу Украинан Кхерамазаллин Урхаллин штабан кертахь даьхна ду и сурташ.\nСурташна тIехь гуш ду, цхьаболу ницкъахой Iаьржа тIеман барзакъ доьхна, пхьуьйшах можа, билгалонан цуьргаш дихкина бу. Цара каралаьцна ю снайперан тоьпаш а, тойина, Калашниковн тоьпаш а.\nЭксклузив: Киевера Оьрсийчохь Iамийна болу нах байъархой: http://t.co/17L6HJF8HL pic.twitter.com/OmkyHTvwlo\n— The Daily Beast (@thedailybeast) Охана 1, 2014\nХьастагIа Маршо радионан гIазакхийн редакцица къамел динчу Деттемера дийцира, цуьнан сурташа гойту, «Альфа тоба» цIарца бевзаш болу, Янукович Викторехьа болу Украинан Леррина Ницкъаш.\nДеттмер: «Вай ца боху вайгахь тоьшаллаш ду, билггал оцу лаьтташ болчу наха герз диттина. Ма-дарра гуш дерг хIун ду аьлча, антитерронан говзаллаш Iамийна нах бу уьш, цхьаберш снайперш санна Iамийна. Чиллан-беттан 20-чу дийнахь Майданехь герзаш довлале, машенашна чу ховша кечамаш беш бу уьш.»\nОцу юкъанна, Маршо радионан Украинан сервисо видео яьккхина Чиллан беттан 20-чу дийнахь оццу бедаршца а, изза билгалонан цуьргаш пхьаьрсах дихкина, кхаа кога тIе хIоттийна снайперан топ а, изза карлаяьккхина Калашников а йолу нах бу цу тIехь, Майданехь протест ечарна тIе герзаш детташ.\nМайданехь Iенийна цIий хIинца пропагандин тIеман дакъа ду. Кремло шаьш Украинан лидерш а, Iамерка а бехке йо адамаш дайъарна. Оьрсийчоьнан пачхьалкхан телефизионо а, Цхьаьнакхеттачу Къаьмнийн Организацера оьрсийн векало Чуркин Виталийс а чIагIдарехь. Киевера Iамеркан векалалла ю цигахь дакъа лаьцнарг.\nЯнуковичан Iедалехь Украинан Кхерамазаллин Сервисан куьйгалхо хиллачу Якименко Олександро бахарехь, снайперш, протестхошна юкъахь бара. Деттмера бахарехь, цу бехкашна тоьшаллаш дац. «Видео я суртийн тоьшаллаш далон ма деза. Цхьана я шина протестхочуьнгахь топ хилла, амма уьш бехке бац, цу дийнахь, мел лаххара а 53 стаг верна. Британера кхелан лоьрийн-экспертийн тоьшаллаш ду» боху шайгахь Деттмера, «цигара хьал дикка талла а теллина, цара къастийна, герз дийлина меттигаш стенгахь хилла. Iедална карахь хиллачу гIишлош чура диттина ду уьш.»\nМайданера дукхах болу нах коьртах я уккул чу герз детташ байъина бу. И чевнаш «говза топ тухучо» бен ян йиш йолуш яц аьлла хета Деттмерна.


Митингашна якъо яц Нохчийчохь\nКонституцин денна лерина гулам\nХIинцачул 2-3 кIира хьалха дуьйна юкъараллехь гIара а даьккхина,билгалдаьккхина ду Нохчийчохь мехкан гулам дIахьун болу кху беттан 23-гIа де. И де Iалашо а лаьцна, цунна кечлуш дукха лерина кечамаш бина кхузахь Iедалхоша.\nДикка хьалха рузбанан дийнахь юртдайша, молланаша орца дехнера нахе 23-чу дийнахь шайн дуьхьа Соьлжа гIала гуламе дахкар доьхуш.Цара а,кхечу белхашкахь болчу хьаькамаша а ярташкахь хааме даьккхина м-хиллара,уьш жоьпе бина цхьана бIенна тIера эзарне кхаччал адам гIала кхачо.\nХуучара дийцарехь, кху зазанан беттан 23-чу дийнахь къевлина хила езаш ю туьканаш а,йохкар-эцар еш йолу массо меттигаш. Кхечу агIор аьлча, Iедалдайша динчу тIедахкарийн чот йича,7-8 эзар стаг вехачу юьртара 5-6 эзар вахархо гуламе дIахIотто везаш ву.\nДукхахболчаьрга куьг-язораш а дахкийтина ша а хир ву,хIоккхул юьртахо а валор Соьлжа-гIала аьлла даре дойтуш. Iедалан доьшийлашкахь,хьукхматашкахь бIеннашкахь охьаехкина карлаца баннерш, байракхаш,транспоранташ,адам ир-кара хIитто тIе яздина лозунг –язораш а долуш.\nБакъду, хинболчу гуламна кечам барехь,могIарера нах,Iедалан балхахь бершша-м ирх-пурх, цигахь хила декхарийла барехь бен-бен некъаш карабо кIоштийн куьйгалхошна.Цхьайолчу кIошташкахь балхара дIабахар биста кхаччалц кхерамаш а туьссуш,белхошна омра дечу кепехь декхарш хIиттина уьш гуламехь ца хилча ца бовлуш.\nЦу кепара луьра тIедахкарш динчех цхьаъ ю Теркйист кIошт. Дукха Iуьйранна гIиттина Соьлжа гIалин гуламан теш хIитта безарш бу къамелаш деш.\nДустархьама масал далийча,цхьана тайпа луьра тIедахкар-кхерамаш а боцуш, буххера дуьйна а кхин сурт ду,гIантда оьрси волчу Новр гIалин кIоштехь. Беккъа Iедалан белхой боцург цигахь кхиберш,шайн лаамехь бен декхарийла беш дукхаллина гуламе хIитта. Цунна даре до хьехархоша а. Алпатов юьртара ву хьехархо Ваха.\nВаха: «Тхойга директоро дIа а гулдина гIала гуламе ца дахча ца довлу аьлла, масех де хьалха. Шаьш доцуш кхин нах балабе,бераш дига бохуш къамелаш сунна-м ца хезна…»\nКху зазанан беттан 23-чу дийнахь бахархой лаамца,лаамза а Соьлжа гIала гуламе дIаозарх тайп-тайпанчу кIошташкахь бен-бен сурт тергалдаларх дуьйцуш теркйист кIоштан Лаха-Неврера яхархо Хьава.\nХьава: « Тхан кIоштехь дерг кхечанхьа хуьлчух тера а дац. ХIара-м вала де ду! Сан кхин 23-чу дийнахь шеца митинге вига гергарчех итт стаг а дIа а язвина Iаш ю-кх. Ши-кхо машен лаца а еза,царна некъана ахча каро а деза. Ишта декхарийла бина кхиболу Iедалан белхой а. Эцца Теркал дехьа,тхан луларчу кIоштехь-м дац и аьттехьа а. Хьехархой а.лоьраш а ,кхиберш а –шаьш боьду. Цаьрга цхьа валаве а ца боху,неъана харж е а ца боху…»\nЧот йоцуш дукха адам а хьадеш, референдум даехьначу дийнан сий-лерамна вовшахтухуш болу мехкан гулам,официалан гIардаккхарехь, цуггар хьалха дIабахьа дагадеънарг Нохчийчоьнан профсоюзийн Кхеташо ю. Церан беркатечу,мехалчу лаам дахаре берзош,царна гIо деш бу урхаллехь берш.


Даржо «чIагIйина» цхьаболчу куьйгалхойн суьпалла\nЗазадоккху-бутт 18, 2015\nНохчийчоь --Устрада-ГIалахь Кадырова Айманин цIарах маьждиг схьадоьллуш, 16Сти2014.\nЗамано ма-хьоьхху, коммунист-атеист хилла ша леллехь а, Советан Iедал а доьхна, керлачу дахаре вогIуш хийлачо, тIера духар санна, хийцира шен тIоьхула хьаьжча гуш долу хатI.\nОхьахийцира маж, коьрта тиллира пес, коча оьхкира суьлхьанаш, вахара Дела вовза а, веза а чууьдучийн могIаршка.\nТахана нохчочун я гIалгIачун, дагестанхочун я адыгийн къаьмнийн тоьлла ларалучу къонахчун битамехь ду шеца суьпалла гайтар. Къаьсттина иза шайца гайта гIерта бусулба мехкийн куьйгалхой, церан гонаш.\nМасала, билгалбоху вай Къилбаседа Кавказера мехкийн куьйгалхой: ГIалгIайчоьнан Евкуров Юнус-Бек, ГIебарта-Балкхаройн Каноков Арсен, Дагестанан Абдулатипов Рамазан.\nЦеран цIенца цхьа а ца хилла молла а, я суьпаллехь лакхабевлла нах а. Амма ю цаьрца говзалла халкъана Iаткъам беш «нийсачу» новкъа уьш баха.\nОьрсийчоьнан телевизионехула Познер Владимирца цхьанакхетарехь ГIалгIайчоьнан куьйгалхочо ша билгалдаьккхинера Советан Iедалан заманчохь эскарехь ша волчу заманчохь аьтто хилча ламаз ца деш ца Iийна ша аьлла.\nПознера шеконехь дуьту Евкуров Юнус-Бека делла жоп.\nПознер: «Бехк ма-билла, ас цхьа ши хаттар лур дара хьоьца хьайца доьзна. Хилли хьо партин могIарехь? Хилла! Суна ахь даим олуш хезна, со гуттар хилла Делах тешаш стаг, эскарехь со волуш а сайн аьтто мел бели ламаз дора. Дуьххьара хьо хьайн белхан кабинетчу ваьлча айхьа хаьттира, мичахь ю ламазан чоь, аьлла. ТIаккха муха хуьлу и хьан, партехь латтар, Делах тешар а? Вовшийн дуьхьалонаш йолуш дац и ши хIума? И ший а цхьаьна леладар муха хуьлу хьан, я ахь харцдерг дуьйцу-те»?\nЕвкуров: «Со эскарехь волуш сан хьаькамо ламаз деш гича хаьттинера соьга, хIунда до ахь ламаз, сацаде ламаз дар аьлла? Ас цуьнга дуьхьал хаттар дира, ас ламаз дарх хьан хIун галдолу? Ламаз даран бахьанашца эскаран декхаршца лара ца во со, я писалла гайтина ас аьлла. Сайн даймехкан дуьхьа са дIадала кийча ву со, хIетте а хIунда ду сан ламаз хьуна новкъа? Нагахь санна со партин дуьхьа я сайн тIемалочуьн даржа дуьхьа ламаз дечуьра сацахь, тIаккха хир ву со сайн даймахкана ямарт ваьлла. Цул тIаьхьа соьга ларам а бара, я ламаз ма де бохуш дуьхьалонаш а ца йора хьакамаша».\nМухха делахь а, цхьаъ дацахьара нах а гIур бацара аьлча санна, дахначу шарахь ГIалгIайчоьнан куьйгалхо Евкуров Юнус-Бек вахана веара хьаьжцIа.\nНохчийчоьнан куьйгалхо Кадыров Рамзан хууш-ма хиллара, динан да вац, я муфтий а вац, хIетте а тIаьххьарчу шерашкахь къаьсттина гойту цо шен суьпалла, билгалдоккху бес-бесарчу интернетан агIонаштIехь.\nОьрсийчуьрчу бусулба нехан цIарах даккхий къамелаш до, ша цхьамма а векал вина а воццушехь.\nГIебарта-Балкхаройн президент Каноков Арсен а ву билгалбаьхначу куьйгалхойн боларехь, хотIехь лелаш.\nХIора шарахь ахчанца гIо а лоцуш хьаьжцIа баха луушберш бохуьйту цо.\nМеттигерачу динан урхаллин векалшца а, кхи а тайп-тайпана хуьлучу цхьанакхетаршкахь хаддаза юьйцу тIекхуьу чкъор бусалба динехь кхиоран мехалла.\nМаршо Радиоца хиллачу къамелехь Москохахь вехачу Iилманчас Саидов Iабдурашидана хетарехь, «Дин хьехор матте даьлла, дагчуьра дIа а даьлла».\nСаидов: «80 шарахь дихкина лаьттина дин лелор маьрша даьлла тахана. Ткъа гушдерг хIун ду? Дин бахьнехь халкъашна юкъахь девнаш лелхар, дойу адамаш, Iено цIий. Уггар тоьлла нах бу бойъушберш. Денна схьадоьллу маьждигаш, масала Дагестанехь маьждигел дукха хIума дан а дац. Исламо боху, хIуманан барам совбийлар къилахь ду. Суна тахана юьхь-юьхьанца лело шалхонаш хета уьш.\nДалла Iамал еш волу стаг шен сица, дагца цIена, оьзда хила везаш ву. Маьждигаш совдийларх, ламазна корта бетта нах алсамбийларх, нислур дац даккхий сакхташ. Кхаьънаш далар-эцар эвхьаза даьлла, адамашна юкъара марзо дIаяьлла, къинхетам бац, гоубаьккхинчохь аьшпаш, ямартлонаш го».\nМогIарчу адамо аьлча, и адам аьшнаш дендерг, беламе доккхур дерг, я цунна веса ву аьлла наха петухундерг дерриг а ала тарлуш ду баккхийчу хьаькамашна. Уьш бац аьллачух я эхьан кхеле озош а.\nИштта жоп делира, масала, Дагестанан куьйгалхочо Абдулатипов Рамазана шега вевзаш волчу журналиста Познер Владимира динчу хаттарна.\nПознер: «Далла хьалха хьо хIоьттича, хIун эр дара ахь цуьнга»?\nАбдулатипов: «Ас эр ду, нагахь санна цигахь ала мегаш делахь, Салам Iалайкум! Къобалдехьа соьгахь мел долу диканиг, сан дахарехь соьгара дилинчу гIалаташна луьра таIзар а ца деш».\nСелханлера атеисташ, тахана - суьпанаш


ЧIогIа ду шира доттагIалла\nТовбеца-бутт 11, 2015\nКъоналлехь хилла йолу уьйраш атта ца хеда нехан. Амма цулла а чIогIа хуьлу уьш уггаре а халчу хеношкахь цхьаьна дешна а, дахаран а хало а цхьана Iовшина болчу нехан. 58 шо хьалха деша хIиттинчу хенахь бевзинчу доттагIийн цхьанакхетаре кхечира Маршо Радион корреспондент Султанов Ахьмад.\nНохчий бохийначура 1957 шарахь цIабирзича уьш тIе муха эцна хууш ду бухахь церан латта а, хIусамаш а дIалаьцначу наха. Амма, Даймахкахь хилчхьана лаьттаха тоьла а яьккхина Iан а реза болуш цIа ихинчу нохчийн дукхачеран аьтто цабаьлла деша баха. Бераша, шай дайшна-наношна улле а хIиттина, цIенош деш, аренаш лелош белхаш бина. Дукхачу доьзалшкахь, берашна юккъера цхьаъ къаста а вой, цуьнга дешийта гIиртина нохчий.\n1958 шарахь цIабирзина шолагIчу шарахь Соьлж-ГIалахь лаккхарчу доьшийле вахар совнах, иза цул тIаьхьа дикачу кхиамашца чекхяьккха а, доккха майралла а, доьналла а хилла а ца Iаш, онда яхь хила езаш хилла. Ишттачарех бу оцу шарахь Соьлж-ГIаларчу мехкдаьттан институте деша а хIиттина, иза чекхяьккхина, шай нахана а, къоманна а, пачхьалкхана а пайдехь хилла болу нах.\nТахана уьш къаной бу, амма хIета замано ша дахчийна болат санна, къера а боцуш, букъ а ца сетташ, яIне нийса а латтош, кегийчу нахана масале а хIитто мегар долуш нах бу уьш.\nКху деношкахь церан вовшахкхетар хиллера Соьлж-ГIалахь. 58 шо дIадаьлла уьш деша хиттина. Оццул дукха хан яьллехь а, шортта дагалецамаш бу церан шай дIаяханчу жималлех а, дешарх а, дахарх а.


Лоьраша цамгарна дарбанна массажийн курс язйина, уьш йийриг зуда хилча, мегар дуй-те уьш йайта? - Хаттаршна жоьпаш - Динул-Ислам Коьрта агIо\nва рохьматуллахIи ва баракатухI Олхазар! Лоьраша цамгарна дарбанна массажийн курс йазйина шена, уьш йийриг зуда хилча, мегар дуй-те шена уьш йайта хаттахьара ахь аьлла, дехар динера соьга цхьана бусулба йишо. ХIара хаттар хьога кховдадо ас сан Ваша. БаракаллахIу фийка!\nХьалхалера а, таханлера а Iеламнаха оцу гIуллакхах лаьцна аьлла долчуьнга хьаьжча, цара иза магош хилар карийра суна. Зудчо зудчунна массаж йан мегаш ду аьлла Iеламнаха. Масала, Имам Нававийс (Дала къинхетам бойла цунах) аьлла цу хьокъехь: «Кхечуьнан дегIа тIе (массаж ечу кепара) куьг хьакхар мегаш ду, Iаврат доцучу метте, дегIан марзо меттах ца йоккхучу кепара».\nБакъду, зудчо зудчунна хьалха дIахьулйан езаш йолу меженаш (Iаврат) дIахьулйина хила еза иза и хIума дечу хенахь. Нагахь санна массаж йийриг бусалба зуда елахь, цунна хьалха дIахьулйина хила езарг цIонгана тIера когийн голаш тIекхаччалц йолу меттиг ю. Оцу метте дарбанна массаж йар лоьраша яздина дацахь, и меттиг дIакъевлина хила еза массаж ечу хенахь, ерриге. Цундела цу меттиге и зуда хьажа а мегар дац, йа цунах Iоттайала а мегар дац. Нагахь санна настаршна а, цIонганна жимма лахахь а массаж йан езаш хилахь, лоьраша иза иштта яздина а хилахь, чIор чIурах кхеташ йар дика хир дац иза, куьйга доьхкина йа каранаш хилча дика хир ду, йа дегIа тIехула тIетесна цхьа кIади тайпа хIума хилча дика хир ду. Нагахь санна иштта йойла дацахь, дарбанна оьшшучу барамехь бен и зуда Iоттайала а мегар дац оцу меттигах, йа оццул бен ган а мегар дац цунна иза, хIунда аьлча цхьа цаторийла хиларо магош долу хьарам хIума оцу цаторийлан дозанал совдалийта мегаш дац.\nНагахь санна массаж йийриг керста зуда елахь, цунна а мегар дац массаж йан оьшшучу барамехь йолу меттиг бен гайта а, куьг Iоттийта а. Масала, массаж букъ тIе йан езаш елахь, букъ а, юьхь а, ши куьг а доцург кхиерг дIахьулйина хила езар ю. Нагахь санна букъ тIехь къаьсттина цхьана меттигана еш елахь, и меттиг бен дIа ца хьулйеш йита мегар дац, хIунда аьлча, жимма хьалха вай ма-аллара, цхьа цаторийла хилар бахьана долуш магош долу хьарам хIума оцу цаторийлан барамал тIехда́ла мегар дац.\nТIаккха, нагахь санна шен аьтту белахь, и массаж шен цIахь йайтар гIолий ду, хIунда аьлча бусалба зудчо шен хIусамал арахь шена тIера духар дIадаккхар дика ца хилар дуьйцуш хьадисаш долу дела, шен цIахь-чохь долу хIума бусалба зудчунна массо агIор тешаме долу дела, шеконех гена а долу дела.\n24.08.2012 = 06.10.1433\n Хьажа: Шайхул-ислам Закариййа ал-Ансорий, «Аснал-матIолиб шархь ровдит-тIолиб», 1/72.


Лорсанова З."Ненан матте йолчу марзонца еха…" - Министерство образования и науки Чеченской Республики\nЭвтарарчу №1 йолчу школехь дешна цо. Школе яхале дуьйна хьехархочун говзалле сатуьйсуш йолу Маьлх-Аьзни дика доьшуш яра. Къаьсттина нохчийн маттаца а, литературица а уьйр йолуш яра иза. Цо лерина тергалйора шайна нохчийн меттан хьехархочун хIора а гIулч, хIора а дош. ТIаьхьа тIедогIучу шерашкахь а цунна къеггина масал а хилла дIахIоьттира нохчийн меттан хьехархо.\nШайн хьехархочо урокехь кIеда а, хаза а буьйцучу маттаца цхьа шатайпа шовкъ яра цуьнан. Школера цIа яханчул тIаьхьа, шен мукъачу хенахь нохчийн литература йоьшуш Iара хинйолу хьехархо. Цуьнца цхьаьна оьрсийн классикийн цIеяххана йолу говзарш а юьстаха ца теттира цо. Хааршка кхийдаш йолчу цо ша йоьшучу говзаран маьIнех а, яздархочо ешархочуьнга схьакховдийначу ойланех а кхета а хьожуш йоьшура. Шо шаре мел дели а алсамйолура ненан матте йолу марзо. Школа кхиамца чекхъяьккхира Маьлх-Аьзнис. Цул тIаьхьа, Эвтарарчу №2 йолчу школе пионер-вожати балха яхара иза.\nШколе балха яхарал доккха ирс ца хеташ хилла йолу Маьлх-Аьзни хазахетарца яхара балха. Берашна нохчийн мотт дIахьеха а, оцу маттаца шен дахар дуза а ойла йолу Маьлх-Аьзни Нохч-ГIалгIайн пачхьалкхан университетан филологин факультетан къоман отделене деша яхара. Пионервожатин болх дукха ца бира цо. Маьлх-Аьзни къона хиллехь а, иза бераш дукхадезаш а, царна дала хаарш а долуш хилар хиъча, иза хьехархо хIоттийра. Оцу шарахь цуьнга дуьххьара 3-гIа класс елира. Оцу классехь кегийчу дешархошна елира цо шен дахарехь дуьххьарлера урок. Ма дукха сатийсинера Маьлх-Аьзнис оцу дийне, ша хьехархо а хилла берашна урок лур йолчу дийне. Иштта кхочушхилира цуьнан бераллера сатийсам. Цигахь масех шарахь болх бинчул тIаьхьа, Шеларчу №9 йолчу школе балха яхара иза. ХIетахь дуьйна хIокху дийне кхаччалц цигахь нохчийн мотт хьоьхуш ю. Дуккха а шераш ду МаьлхАьзнис ненан мотт хьоьху.\nЦо берашца хьоьгуш долу къа а ца дисира шен цхьа жамI доцуш. 2002-чу шеран гIуран (декабрь) беттан 19-чу дийнахь «Нохчийн Республикин хьакъйолу хьехархо» цIе елира цунна. Цуьнан хазахетаран доза дацара. Иштта, цо болх бечу юкъана дешаран а, Iилманан а министерствон цIарах елла Сийлаллин грамоташ а, Баркаллин кехаташ а ду цуьнан. Шена деллачу совгIатех уггаре а деза совгIат лору цо иза. Дешархошна дика хьехархо хилла ца Iа Маьлх-Аьзни, шен доьзална дика нана а ю иза. Нохчийн гIиллакхашца, ненан матте церан марзо кхуллуш 8 доьзалхо (ворхI йоI, цхьа кIант) кхиийна цо.\nЦаьрга хIоранга а лакхарчу дешаран заведенешкахь дешийтира цо. Кхаа йоIа дашо мидалца а, цхьана йоIа йоьза мидалца а чекхъяьккхира мачохь дуьйна а хааршка кхийдина йолчу Маьлх-Аьзнина. Ша нохчийн мотт хьоьху дукха хан ялахь а, хIетте а, ша дахарехь дуьххьара еллачу уроке ма-яххара, хазахетарца йоьду иза тахана а. – Цхьаьннан хьехарца а доцуш, сайн даго къобалбинчу новкъа елира со. Цунна хир ду-кх, хIетахьлера шовкъ сан хIинца а сайн балхаца хилар. Дешархошна урок еллачул тIаьхьа, оцу урокан жамI до ас хIоразза а, оцу дийнахь берашна керла хIун Iамийна ас, олий. Иштта, олимпиадашкахь жигара дакъалоцу сан\nдешархоша. Цхьа а олимпиада тIех ца йолу, цара цигахь дакъа ца лоцуш а, толаман я совгIатан меттиг ца йоккхуш а. Тахана цара нохчийн маттехула бохучу кхиамех йоккхае со, – дийцира цо. Олуш ма-хиллара, дукхаезаш хаьржинчу говзалло, балхо стаг кIад ца во, мелхо а цунна сихьаам бо. Иштта, Маьлх-Аьзнис а хаьржира шен даго къобалйина говзалла. Цунна хир ду-кх, тахана а боккхачу лаамца а, самукъадаларца а цо шен болх бар.


ОвхIанхочо урс диттинарг нохчи ца хилла\nЗазадоккху-бутт 09, 2018\nКхаарин буса Венерчу Пратерштерн социйлахь веа стагана урс диттина волу талорхо лаьцна полисхоша. Иза ву 23 шо долу овхIанхо.\nТIелатар динчул тIаьхьа цкъа хьалха информаци яьржинера, овхIанхочо урс диттинчех цхьаъ нохчийн жима стаг ву аьлла. Амма иза гIалат хилар хаийтина полицино, и стаг мила ву къастийначул тIаьхьа.\nЛаьцначо мукIарло дина, ша шена ларамаза дуьхьал кхеттачу меттигерчу доьзална а, ткъа иштта кхин цхьана шайнн къомахчу жимачу стагана а тIелатар дина хиларх альцна. И ша урс диттина волу овхIанхо шена вевзаш вара аьлла цо полицига.\nШа 2015-чу шарахь мухIажар санна Австре кхаьчначул тIаьхьа шена наркотикаш марзйинарг а, ша царах возуш винарг а иза вара аьлла лаьцначо. Ша чIогIа оьгIазвахана цара цунна, цундела диттира ша цу кIантана урс аьлла цо полицин хеттамашкахь.\nКхечу шен новкъахь нисбеллачу нахана тIелатар ша шен дахарна а, доллучу дуьненна а дарвелла хиларна дира аьлла лаьцначо.\nОвхIанхочо дера чевнаш йинарш хIинца а лоьрийн цIийнахь бу. 20 шо долчу овхIанхочул сов чевнаш йина 3 стагах лаьттачу австрихойн доьзална. 56 шо долу зуда а, 67 шо долу стаг а, церан 17 шо долу йоI а ю лазийнарг. И кхоъ шайна тIелатар дечу хенахь японхойн ресторан чуьра арадолуш хилла.


Материалан автор ву Кавказ.Реалиин корреспондент Билалов МаIаз\nНохчийчоьнан хьелашна юкъахь а хьал лоруш ду Советан заманахь республикехь индустри кхион аьтто бина мехкадаьтта. Амма иза даккхаран тIегIа лахделла тахана 21,2 миллион тонн тIера (1971 шарахь) 74 эзар тонна тIекхаччалц (2019-чу шарахь), яздо Кавказ.Реалиино.\nНохчийн республикан куьйгалла саготта ду мехка даьтта даккхаран болар лахдаларна. ОАО "Грознефтегаз" компанин инарлин директоран когаметто Албеков Нур-Мохьмада дийцарехь, и гайтамаш дукха сиха лахлуш бу. 2019-чу шарахь Нохчийчохь доккхучу мехкадаьттан барам цхьа процент а бац, "Грознефтегаз" юкъахь йолчу "Роснефтан" ерриг а компанеша доккхучу мехкадаьттанах.\nНохчийчоьнан мехкадаьттан индустрин истори йолаелла лоруш ю 19-чу бIешаран шолгIачу декъехь дуьйна. Мехкадаьттан хьалхара фонтан гучуелира Соьлж-ГIалана гергахь 1893-чу шарахь. Цуьнца цхьана и маьIда доккхуш хилла цигахь дуккха а хьалха дуьйна.\n1893-чу шарахь Соьлж-ГIалана тIебогIуш аьчкан некъ биллинчул тIаьхьа Нохчийчуьрчу мехкадаьттан тIе тидам бахара Малхбузерчу евзаш йолчу компанийн, шайна юкъахь "Стандарт Ойл" а, "Шелл" а йолуш.\nОьрсийчуьрчу бизнесах лаьцна аьлча, хьахо йоьгIу мехкадаьттан магнат лоруш хиллачу Владикавказерчу адвокатан Ахвердов Иосифан завод. Цо йира Соьлж-ГIалана гергахь хьалхара мехкадаьтта дIатотту завод 1895-чу шарахь. Цу компанеша бух биллира Нохчийчоьнан хир йолчу индустрин.\nБакуца цхьаьна, Соьлж-ГIала дуккха а шерашкахь яра Советан пачхьалкехь мехкадаьттан индустри кхиоран центр. Уггар дукха мехкадаьтта даьккхира Нохчийчохь 1971-чу шарахь - Соьлж-ГIаларчу заводашка цIандан кхачийначу цуьнан терахь дара 21,2 миллион тонн.\n1980-гIа шераш чекхдовлуш ПО "Грознефть" компанино хIора шарахь доккхучу мехкадаьттан барам бара 4,2-4,5 миллион тонн. МаьIданаш схьадаха белхош дIахьош бара Нохчийчохь 24 меттехь, царах 20 меттиг яра мехкадаьттан.\nСССР пачхьалкх йоьхначул тIаьхьа 2000-гIа шераш дуьйладаллалц мехка даьтта даккхар ледара дара республикехь. Шарахь даккхар маситта бIе эзар тонн. Мехкдаьтта цIандон заводаш хIаллакйинера Оьрсийчоьнан армино 1994-1996-чу а, 1999-2000-чу а шерашкахь.\n2000-чу шарахь, Оьрсийчоьнан Iедалан сацамца, Нохчийчохь мехка даьтта даккха йолаелира "Роснефть" пачхьалкхан корпораци. Цуьнан аьтто белира 2010-чу шарахь Нохчийчохь доккхучу мехкадаьттан барам хьалабаккха - 2.1 миллион тонне. Цул тIаьхьа и тIегIа лахдала доладелира. 2019-чу шарахь республикехь мехкадаьтта ца даьккхина 74 эзар тонн а бен.\nМехкадаьттаца цхьаьна Нохчийчохь йоккхуш яра газ. Уггар лакхара гайтам хилира газ яккхарехь 1992-чу шарахь - 1,3 миллиард кубан метр.\nРеспубликехула чекхйовлуш яра "Баку-Грозный-Туапсе" а, "Грозный-Астрахань" а мехкадаьттан биргIанаш, амма уьш хIинца тишйелла ю. Оьрсийчоьнан Iедалан планаца и биргIанаш юха а пайда эца кийча хир ю 2022-чу шарахь, реконструкци йинчул тIаьхьа.\nОцу ерриг а хеначохь республикехь доккхучу мехкадаьттан Iуналла дар шен караэца гIерташ дара меттигера Iедал. Делахь а иза дан аьтто ца белира цуьнан. "Роснефто" Iуналла дечу "Грознефть" компанин акцийн метта Нохчийчоьнан Iедалан долаелира республикехь уггар яккхийчерах йолчу "Чеченнефтехимпром" компанин акцийн Iуналлан пакет.\nЦуьнан долахь ду карарчу хенахь 7740 гектар майда йолу 2 эзар гергга латтан дакъа а, 1100 сов болх беш йолу мехкадаьттанан буру тоьхна меттиаг а. "Чеченнефтехимпроман" долахь ю, шира ялахь а, мехкадаьтта цIандон 2 завод а, ремонт йон меттигаш а, мехка даьтта даккха оьшу коьчаллаш а, 4 мехкадаьттан база а, 500 километр сов мехкадаьттан а, газан а биргIанаш а.\n2019-чу шарахь Зазадоккху-баттах нохчийн Iедало аукционехь толам а баьккхина лицензи ийцира "Чеченнефтехимпромана" "Малбузе-Бена" а, "Къилбаседа-Джалка" а, "Ханкала" а кхаа майданахь 25 шарахь мехка даьтта даккха бакъо луш йолу.\nКхушара Марсхьокху-бутт чекхболуш Нохчийчуьрчу Iедалша Самарерчу мехкадаьттан сервисан компаница барт бира, республикера буру тоьхна меттигаш юхаметтахIиттор хьокъехь.\nНохчийн мехкадаьттан индустри меттахIоттор Iалашонца республикан куьйгалхо Кадыров Рамзан дийцарш дIахьош ву цхьамогIа кхечу пачхьалкхашкарчу инвесторшца, шайна юкъахь Китайра бизнесхой а болуш.\n2011-чу шарахь бинчу официалан хаамца, дерриг а Нохчийчохь даьккхинчу мехкаьддаьттан терахь ду 400 миллион тонн гергга.


Беларусерчу Брестан а, Полшин а дозанехь Европе кхача гIертачу нохчийн эзарнех бIеннаш бен ца го Нохчийчуьрчу Ieдалхошна.Терахь иттаза лахдар церан шайн гIиллакх ду олийла дара, и дуьйцурш къоман яхь, цIе, къоман тахане-кхане шайн караэцна Iен нах бацахьара. ХIун хьал ду цигахь, хIун далур дара-те мигранташна аьттонна?\nБрестерчу мухIажирийн къинна ца доьлхур вай. ТIаккха?...\nДоьду шо карадеачхьана 4 эзар стага Полше тховкIело ехна. 2,6 эзар нохчо ву царлахь.\nАмма оцу статусан да хилларг 38 бен вац.\nПолшин пачхьалкхан мухIажирийн гIуллакхаш луьстучу хьукмата даладо и зераш. Доккхачу декъанна Нохчийчуьра схьататтаделлачу адамо юьзна Полшин дозанехь лаьтта Брест гIала.\nБуьйса яккха шаьш ханна лецначу хьешан хIусамашкахь дIатарло жимма а таро ерш, бисинарш вокзалашкахь буьсу.\nСа ма- теси юха а, къар ца луш, цхьа Делан къинхетам хьалха баьлла а, дехьа довлийла хир дац-те олий, балха санна, дозанхойн, полисхойн тергоне схьабогIу уьш.\nНехан махкахь эла хуьлучул, шен эвлахь лай хилар тоьлу баьхначу дайн тIаьхьено лаа дуй-те шайн мохк дIатасар?\nБахархоша схьадуьйцу бахьанаш иштта ду: белхан къоьлла, адамийн бакъонаш лелаш цахилар, кхерамзалла яцар, адаман дахар цхьана а меха дуьллуш цахилар.\nМаршо Радион масийтаза зIе хилира Нохчийчуьрчу бакъонашларъярхошца, уьш-х бай декхаре адамийн бакъонийн гIаролехь лаьттина ца Iаш, нагахь санна, стеган бакъо хьошуш елахь, цуьнан агIонча хила а.\nЦара массара а бохург санна, дуьцург цхьаъ ду: маьршачу, дашо варкъ диллинчу, хIун юур, хIун юхар ца хуучу махкара адамна дада цхьа а бахьана а дац.\nШайн гайна там лоьхуш, «генара зурма хаза ека» дайша ма-баххара, Европехь бехачийн зурманна тIаьхьа хIиттина, арабовлу уьш боху цара.\nМасала, Нохчийчохь адамийн бакъонийн тергоечу Нухажиев Нурдица хиллачу къамелан дакъа ду хIара.\nНухажиев: «Со цхьаннех а озавелла Iийр волуш а вац, амма хIокху хьолехь шен нохчаллех, доьналех, оьздангаллех воьхна, шен хеннахь ламаз ца деш, цо муха дийр ду ламаз Брестехь дIа а хIоьттина, дехьа вала хьийзаш хилча. Ламаз доцуш, шен хеннахь ламаз ца деш, шаьш сийсаздохуьйтуш цигахь Iачул а, хаза шайн цIа дуьйла».\nИзза дIахьедар дина шинарийдийнахь мехкан куьйгалхочо Кадыров Рамзана ша а.\nЦарех олийла дац мухIажирш боху цо, хIунда аьлча Нохчийчоь, Оьрсийчьнан регионашлахь уггаре кхиаме, бахархойн хьашташна доллу Iедал сема лаьтташ мохк хиларца.\nКадыровс бакъ ца до, хаамийн гIирсашкахь ма-дуьйццу эрча хьал, Брестан, Полшин дозанехь лаьтташ хилар.\nИчкерин Iедалан векалийн лидерца, Лондонехь вехачу Закаев Ахьмадца хилира тхан къамел. Цунна дика хаьа тахана Брестан майданахь лаьтта хьал а, дика девза шен махкахоша мухIажиралла тIелацаран бахьанаш а.\nЗакаев: «Брестан, Полшин дозанера хьал вай тергонехь латтош ду, и боккха сингаттам а бу. ХIунда аьлча, Iа ду тIедогIуш, цигахь бераш ду, зударий бу! Оцу Полшера Iедалца а, цаьрца вайн йолчу юкъаметтигашца пайда а оьцуш, кехаташ яздина оха, консуло Боровски Адама гIуллакх дийцаредеш ду.\nВайн махкара схьаоьху нах, оцу цIахь йолчу пропагандано, Россехь долчу хьолаца хаамийн гIирсашкахь дуьйцуш долчунна тIехь а царна дуьхьал нислуш ду. Вайна хууш ду, цIера хьал мел дастаме дуй а, и мел чолхе хьал ду а, тахана цигахь дIахIуттуш долу хьал къаьсттина.\nЧIагIлуш йолу диктатура, цу чохь йоцу адамийн бакъонаш, цу чохь лелош йолу харцо а. Цуьнах уьдуш бу и нах».\nНохчийн мухIажир Брестехь 150 ву боху Нохчийчохь журналисташа, бIеннашкахь бен а бац, уьш я мухIажирш а бац, боху Кадыров Рамзана.\nЭзарнаш мисканаш Брестехь хIаллакьхуьлуш латтар ган а, хаза а яхь яц даймехкан.\nДика ду, ма хуьлда уьш 150 бен а. Ткъа цхьаъ бен цигахь шен къоман стаг вацахь а, иза балехь валлар цагучун мах хьан хадор бу?\nАдам Боровски: Йиш яц нохчашна шайн мохк дIатаса


"Массанхьачул лакхара ю кхерамзалла Нохчийчохь"\nНохчийчохь а, Къилбаседа ХIирийчохь а зуламаш кIезиг до, угггаре лакхара кхерамзалла ю оцу шина махкахь, Оьрсийчуьрчу регионашца дуьстича. Иштта гойту хьал пачхьалкхан чоьхьарчу гIуллакхийн министралло йовзуьйтучу карарчу шеран исс беттан криминалан статистико*.\nХастош болчу шина махкахь 9 бетта чохь, стохкалерчу беттанашца дуьстича, зуламаш лахделла 20,7%. Хьал дика гойту Iедало Адыгейхь а, Тывахь а, Бурятехь а, Оьрсийчоьнан йистошкарчу кхин а масех махкахь а.\nУггаре эшна ду криминалан хьал Оьрсийчоьно аннекси йинчу Севастополехь а, Петербургехь а, Сомленскехь а.\nБакъоларъярхоша дуккхаза а хаийтина кхушара Нохчийчуьрчу Iедало наханна тIехь низамехь йоцу гIелонаш ярх а, адамаш хIаллакдарх а лаьцна. Селхана баржийна бакъоларъярхойн "Мемориал" центро Нохчийчуьрчу Чечанахь нах лецарх, царех цхьа дакъа хIинца а къайлахчу набахтехь латтош хиларх лаьцна.\nХаамийн гIирсийн информацица, бутт хьалха лачкъийна Нохчийчохь лаххара а 53 стаг. Уьш лецаран бахьана дузу Кадыровн гоно IADAT телеграм-каналехь модератор лаьттинчу Тепсуркаев Салманан контакташ лоьхуш хиларца. Хьийзийначул тIаьхьа хууш бац Тепсуркаев къайлаваьккхина меттиг а. "Iазапна дуьхьалоечу комитето" ("Комитет против пыток") бахарехь, махкарчу ницкъаллин структураш ю иза вадийнарш.\nШи бутт хьалха вадийна, йиттина вийна Нохчийчоьнан куьйгалхочун Кадыров Рамзанан гонерчу стеган гергарчу зудчунна операци кхиамза ерзорна Соьлжа-ГIалара хирург, Дагаев Салахь.\n*Оьрсийчоьнан официало шен статистике оьцу аннекси йинчу ГIирмера терахьаш а.


Гериев Жалавди набахтера араваьлла\n"Кавказский узел" агенталлан корреспондент Гериев Жалавди маьршаваьккхина шинаридийнахь, шена тоьхна кхо шо текхначул тIаьхьа. Iуьйранна 9 сахьт 6 минот яьллачу хенахь Чернокозоверчу колонин кевнех машен араяьлла, Гериев чохь волу. Цунна дуьхьалбаьхкинера доттагIий, гергарнаш, яздо "Кавказский узел" агенталло. "Суна суо ирсе хета", - аьлла жимчу стага.\nМаршо Радионо яздира шен агIонаш тIехь, 2016-чу шеран Гезгамашин-баттахь журналистна Гериев Жалавдина марихуана лелийна цо аьлла, бехкевина, кхело 3 шо хан тохарх.\nАэропорте боьдучу новкъахь лаьцна, къайлаваьккхинера иза цабевзачу наха. Цуьнгара рюкзак дIа а яьккхина, цу чохь наркотикаш хиллера аьлла, дIахьедира полисхоша тIаьхьо. Бакъонашларъяран "Мемориал" центро политикан тутмакх ву Гериев аьлла, дIакхайкхийра.\n"ХIара а цхьа урок ю суна. Ирча дайна гIан санна хилларг дицдан гIертар вац со, сайн ма-хуьллу дахаре шовкъаца хьоьжур ву со. Набахтехь а суо маьрша хетара суна, хIинца а маьрша ву", - аьлла жимчу стага.


маiаш - Synonyms of маiаш | Antonyms of маiаш | Definition of маiаш | Example of маiаш | Word Synonyms API | Word Similarity API\nTop 10 similar words or synonyms for маiаш\nTop 30 analogous words or synonyms for маiаш\nНохчийчуьра акхарой Йоьхьанца къона маIаш тIехь ча болуш хуьла. МаIаш чIагIлуш кур кхиъна баллалц лаьтта и чо царна тIехь. Кур кхиъна баьлчи маIаш тIера охьадужу и кан.\nНохчийчуьра акхарой Къилбаседерчу стечу сайн маIаш хуьлу. Кхечанхьа долчийн уьш хуьлуш яц. ХIора шарахь кур бужу цуьнан а.\nНохчийчуьра акхарой Сен кур бужу хIора шарахь. Цуьнан меттана кхин кур хIуттуш яхъяла йолало маIаш. Кур бужу бIаьста март я апрель баттахь. Цу балхо эрча боккху сай. Цхьана баттахь лела иза оцу кепехь. Цул тIаьхьа хьалаяхло маIаш. Чохчам санна кIеда а йолуш, цIий лела пхенаш дуьзна гуш уьш йолчу хенахь хедийчи дарбанна дика ю.\nНохчийчуьра акхарой Царга таллар дихкина ца хиллехь кхин ткъех шо даьлчи наггахь бен карор яцара сайгак. Царна таллар дехкаро аьтту бина уьш дебийта. Казахстанехь сайгакийн яккхийра реманаш ю хIинца а. Ирча хьайба бу иза. ТIедаьлла ирча теран-дукъ ду цуьнан. Боьрша сайгак маIаш хиларо жимма куьце ялайо. Ткъа, сте сайгак маIаш а йоцуш ирча корта болуш ю. Мара лакхарчу балдех тIехбаьлла бу цуьнан. Ежачу хенахь мара хьалахабабо цо. БIаьра са а, лергийн само а дика ю цуьнан. Хьожанца а къастало цхьацца хьелаш. Бакъду, таллархойн кхерамах кIелхьара йовлийла дацара церан ларъелчи а, евдича а.\nНохчийчуьра акхарой Масарх оьрсаша "Серна" олу. Цуьнан дегIан дохалла I25-I35 см ю. Мунда йолочуьра локхалла 70-80 см. Йозалла 25-50 кг. Настарш лекха ю цуьнан. ГIорта еха ю, корта жима бу. ЦIога доца ду. Лергаш деха ду. МаIаш Iаьржа а нисса ирахъяхна, йоьхьигаш цIеххьана тIиэхьа йирзина а ю. Стечу масаран маIаш кегийро ю. Масаран бос таьIно хьаьрса бу. КIесаран кIог тIера букъ тIоьхула Iаьржа сиз доьду. Шина а агIор белаш тIера чукIела кхаччалц Iаьржа томмагIа ду цуьнан. ЧукIело мекханан басахь можа ю. Корта а, лаг а можа ду. Хьаьжаюккъера кIай а хеталуш. Лерга юххера дуьйна бета йисте кхаччалц Iаьржа шиъ сиз ду цуьнан дехьий, сехьий.\nНохчийчуьра акхарой Сайгак адамаш дIакхочучу меттера хIаллакьеш ю. Оханаш дечохь, тракторш, комбайнаш лелочохь сайгакаш хуьлуш яц. ХIинцачул 150 шо хьалха Польшехь а, Манголехь а хилла сайгакаш. Адамаш тIаьхьара дIа ца довлу царна. Жижиг, цIокарчий хилла ца Iеш, чIурамах терра ах сирла маIаш яра адамашна пайдехь. Китайн лоьрийн дарбанашкахь пайдехь лоруш ю уьш.\nНохчийчуьра акхарой ГIелашна чуьркаш, горанаш ца еза. Къаьсттина керла маIаш йовлучу хенахь ца лало цаьрга оцу экамчу моIа тIе хиъначу чуьрко къовзор. Цундела уьш йовхачу хенахь чуьркаш, горанаш йоцчу ламанан даккъашка хьала доьлху. Цигахь шийла механ хIо хуьла. Иза чуьркашний, горнашний ца деза. Ламанан лахенанашца хин тогIешкахь, хин берда йистошца хуьлу церан сецарш. ХIунда аьлчи цигахь а хишца шийла хIо хуьлу.\nНохчийчуьра акхарой Ламанан акха бож дегIана йоккха ю. Коьртаца йогIуш шен барамехь ю цуьнан гIорта дукха юткъа а, томма а йоцуш. ДегIан дозалла 75-80 килограмм ю цуьнан. Когаш дукха лекха а бац, амма ницкъ болуш бу. Вайн цIахь хуьлуш йолчуьнан санна тIиэхьа йирзина яккхийра маIаш а, чIениг кIелахь маж а ю цуьнан. ЦIога доца ду. Газанан маIаш бежачул йоцийра а, юткъий а ю. Бос таьIIана цIиэ бу. Букъ тIоьхула Iаьржа арс боьду цунна, гIортан тIера цIоганна тIе кхаччалц. Изза томмагIа белшаш тIехь а ду. Корта жимма цIоьлла етталуш Iаьржачу басахь бу. Оцу бассахь ю маж а. ЧукIело кIайн ю. Лахара настаран даккъаш Iаьржа ду цуьнан, тIиэхьара бергашна тIе кхаччалц кIайн ду. ТIера цIока беха чо болуш морса ю.\nНохчийчуьра акхарой Доккхачу акха цицигах оьрсаша "Рысь" олу. Кавказехь наггахь бен тосалуш дац иза. Доца дегI а долуш экха ду иза. ЦIога хадийчи санна доца ду цуьнан. ДегIан дохалла 80-100 см. ЦIога 20-30 см. Шина а агIор беснеш тIехь маж ю цуьнан. Лергаш тIехь ирах дахана чоьш ду, маIаш санна хеталуш. ТIера чо беха а луьста а бу цуьнан. Мехка тесчи санна а хеташ овкъаран басахь ду иза. ЧукIело жимма сирла ю. Жимма Iаьржа тIедарчи ду цуьнан букъ тIехь а хенаш тIехь а. Вайн Кавказан лаьмнашкахь, хьаннийн аьрцнашкахь, хин тогIешкахь хуьлуш ду акха цициг.


Нохчийн вевзаш волу иллиалархо Бакаев Зелимха вайра 2017-чу шеран Марсхьокху-беттан 8-чу дийнахь. Цуьнан уллора доттагIий тешна бу: иза полисхоша лачкъийна а вара, къайлахчу набахтехь а латтийра иза аьлла.\nБакаев вайна итт де даьллачул тIаьхьа Зелимхан нанас Маликас полице хаам бира, шен кIант лахар доьхуш, амма цунах а пайда ца белира.\nХIетахь зорбан министр хиллачу Умаров Джамбулата аьллера, Бакаев Зелимха вайна бохуш, хаамашкахь дестийна дийцар «сонта хIума ду» аьлла. "Кеста гучувер ву" бохура цо. Амма, стенгахь латтош ву Бакаев, ца дуьйцура.\nГезгамашин-беттан 24-чохь "Грозный" пачхьалкхан телеканало шайн сайтехь информаци зорбане яьккхира, Бакаев Германехь ву аьлла. И ролик яьккхинчу хIусамехь хилла йийбар а, моьлу энергетикан хиш а Оьрсийчохь арахоьцуш хиларх терго йира журналисташа.\nИштта Еврокомиссера жоп а кхечира бакъонашларъярхошка, Бакаев Европан дозанех чекхваьлла вац аьлла. Кавказ.Реалии портале дийцина иллиалархочун нанас Маликас, шен кIентан гIуллакх муьлхачу тIегIанехь ду. Доцца аьлча - цхьа а дегайовхо лун хаам бац.\n- Хьан кIентан хьокъехь цхьана а кепара цхьа мIара дIатаса меттиг а гучуяьллий?\n- ХIан-хIа, Зелимхера кхаьчна цхьа а кост дац соьга. Ехха цомгаш лийлира со, цIе ца йоккху лазар хааделлера соьца. Анализаш дIалуш, лоьрех чекхъюьйлуш, терапеш лелош -дукха зама яьхьира ас дарбан хIусамашкахь. Цул тIаьхьа чу-ара яла гIора а доцуш юьсура со. Юха хIара коронавирус гучуели, карантин а хIоттий...\nДехха цомгаш лаьттина, ши бутт юкъа а булуш, Зелимхан дедай, денанийн кхелхира. Сан нана а меттахь ю. Уьш берриш охьабехки-кх Зелимха. Кондитеран цехехь болх беш ю со. Цхьана евзачу зудчо йигинера со цига балха а. Наггахь балха яха а ницкъ ца тоьаш юьссу со, тIаккха оцу зудчо тIаьхьа телефонаш етташ, дIакхуьйкху со. "Нахана юкъахь хилар гIоле ду хьуна", - олу цо соьга. Иштта хене юьйлуш, схьайогIуш ю-кх со.\n- Ткъа хIун боху талламчаша?\n- Суна хетарехь, хIинца-м гIуллакх а дIакъевлина хир ду цара. ХIара пандеми лахъяллалц Iаш ю со, царна тIе ца йоьдуш. "Са ма гаттаде, Дала мукъалахь, карор ву", - бохуш, сан дог оьцура цара. Бакъдерг аьлча, со цаьрца зIене яланза а ю дуккха а хан.\n- Зелимха массарна а вевзаш стаг вара. Цуьнан доттагIий а, фанаташ а бара. ХIокху заманчохь царех цхьанна а иза гина, йа цуьнца къамел дина меттиг бац?\n- Зелимхан доттагIий соьца зIене ца буьйлу дуккха а хан ю. Суна чIогIа хала хуьлу, царех цхьаъ дуьхьалкхетча. Юьхьанца, Зелимха вайначу деношкахь, дукхамма яздора соьга, телефонаш еттара, шайн ма-хуьллу сан дог айдан хьийзара. ХIинца ца туху цхьаммо а. Со-м кхета царех, сан чевнаш хьеян ца лууш, суна лазаме ца даккха Iаш бу уьш. Амма Зелимха гина аьлла-м дац соьга цхьаммо а.\nБакъду, дукха нахана новкъахь йоьдуш-йогIуш евза со, суна а тIе а оьхуш, дуьйцу цара, мел дика кIант вара Зелимха. Сайн кIантах лаьцна довха дош аьлча Iаламат йоккхайоь со. Ван а вара иза дика кIант. Соьца яьхьна цо дукха хан. Цкъа а соьга шена сагатдайтина кIант вацара иза. Ойланаш а цIена, сирла хуьлура цуьнан.\nСо-м кхета, нанас шен доьзалхо хестош товш дац, делахь а, суна санна юххера цхьанна а ма ца вевзара иза. И кIант бахьанехь сайн дахарехь дуккха а хIума лайна а ю со. Далла хаьа, ас хIун боху. Дукха халонашна садиттина ю со, сайн берех яла ца луш.\n- Йа Нохчийчохь а, йа Оьрсийчохь а хьан кIентан гIуллакхах яьлла йист яц. Европерчу адамийн бакъонийн кхелехь нийсо лаха ойла хила а хиллий хьан?\n- ХIан-хIа! Цуьнан ойла йина яц ас. Со теша, сан кIентан гIуллакх кхузахь кхачам боллуш толлур ду аьлла.\n- Кхин а мел хьежа дагахь ю хьо?\n- Массо а хIуман шен-шен зама ю, де кхочур ду-кх сан кIентан а. Меттигерчу органаша цуьнан гIуллакх луьстур а ду, иза карор а ву аьлла, ю сан ойла.\n- Зелимха вайначул тIаьхьа, цхьана а кепара дагахьбалламаш, шеконаш, дохкойийларш диссиний хьоьца?\n- Со цунах дийца йолалахь, гена ер ю. Шен чуьра дерриг а дийцина а вер вац.\n- Зелимхас дуккха а шен иллеш дитина. Цаьрга ладугIий ахь?\n- Ца дугIу, ас цкъа а ла ца дугIу цаьрга.\n- Зелимхан суьрташ сайн бIаьргашна хьалхара дIадохуш а дац ас, амма иллешка ла ца дугIу. Суна чIогIа хала хуьлу, дог лозу сан. Ла ца догIало...\n- 2017-чу шарахь нохчийн "Грозный" телеканало информаци яржийра, видео зорбане а йоккхуш, Зелимха Германи дехьаваьлла аьлла. И видео стенгара яьллера, хьаьнга кхачийнера хаа Iалашонца, тIаьхьа елирий хьо?\n- ВаллахIи, суна хаа-м ца хаьа. Иза иштта хиллехь а, паргIат хир ма яра со. Телехьожийлехь а хилла со, даим а цара а олура: "са ма гатде, тхуна карор ву. оха къастор ду".\n- Ткъа ахь хIун до?\n- Со хIинца а сайн кIанте сатуьйсуш ю-кх. Дагчуьра дIа ца кхоссало соьга иза. Цуьнга хьоьжуш еха со.\n2017-чу шарахь Маликас дехар дира Нохчийчоьнан куьйгалочуьнга Кадыров Рамзане, шен кIант лохуш, гIо дахьара аьлла. ХIетахь цхьана а кепара терго йоцуш дитира Кадыровн администрацино ненан дехар. ТIаьхьо, иллиалархо варах хаамийн гIирсашкахь дуккха а дийца даьккхича, 2018-чу шарахь Дечкен-беттан 28-чохь мехкан куьйгалхочо бехкаш дехкира БакаевгIеран доьзална, цара вийна ву шайн кIант аьлла. Я ша а, я ницкъаллийн структурийн белхахой а юкъара бац бохура цо, кIант варна. КIантах бакъдерг БакаевгIеран доьзалехь лаха деза элира.\n"Цуьнан дена а, шичойшна а ма хаьа дерриг а ма-дарра, хIунда ца хоуьйтуш ду кIентан нене, цуьнах хIунда хьулдина? Шайн доьзалехь цакхетамаш, прооблемаш ю церан… Нагахь цхьа доьхнарг а дина, наркоман цIера веддехь, хIун бехк бу сан а, махкарчу Iедалан а? Шайн доьзалан терго ца йина, иза шайн ву ала эхь хеттачу гергарчара хIинца Кадыровс дIавигина боху иза (Зелимха). Церан цIийнах боьрша стаг ван а вац-те, "оха дина и" аьлла, дIахьедан?", - бохуш, хеттаршка вуьйлура мехкан куьйгалхо.\nКIентан дац, Бакаев Хьусайна, жоп делира, "цхьаммо а цIа валийна вацара иза, иза хила ма-везза кIант а вара, юкъараллана гергахь цунах ван гIертарг вацара. Тхан цIийнах цхьаммо а цунах пIелг Iоьттина бац, йа Iотта бахьана а дацара" аьлла.\nНохчийчуьра Талламан комитет яра Бакаевн гIуллакх кегориг. Цаьргара комментери эца аьтто ца хилира Кавказ.Реалиин.


Джалалдинован дагийна цIа\nКоммерсант газето бечу хаамца, Кенхи юьртана шоьтан дийнахь дуьйна полицино го а бина, цу юьртара нах ара ца бовлуьйту. Полицино юртхошка барт хоьтту Путине видеокхайкхам бина Джалалдинов Рамазан волу меттиг хьанна хаьа бохуш. Рамазанан юьртхой меттигерчу полицин декъе цхьацца а кхойкхуш, цаьрга Рамазан хила тарлучу меттигах хаьттина ца Iаш, аша цунна гIо хIунда до а, гIорто хIунда а йо бохуш хаттарш до.\nНохчийчуьрчу полицхоша дарре ца до, шаьш цу юьртана го бина хилар. Шарой кIошт мехкан дозанна уллохь хиларца доьзна ду цу юьртана геррга талламан-дIехьсехьавалийтаран посташ хилар, кхетадо цара цигахь посташ хIиттор. Уьш цигахь хиларо нах дIасалеларна цхьа а тIеIаткъам ца бо, кхиндIа а дуьйцу цара. Цу кепара дIахьедарш Нохчийчуьрчу низамхоша дина бохуш хаамашка даьккхина Оьрсийчоьнан хаамийн агенталло “Новостис”.\nСтигалкъекъа-беттан 14-чу дийнахь Кенхи Дагестанера делегаци еана хиллера. Юьртарчу бахархоша чIагIдарехь, царна полицхоша бакъо ца елира Рамазанан дагийнчу цIенох бIаьрг тоха. Делегацин векалша шаьш Муртазалиев СагIидан накъосташа кост дина хиларна, даьхкина элира.\nМасех де хьалха Джалалдиновна дуьхьал бехктакхаман гIуллакх а долийна. Иза бехкево террорхошна гIо дарна а, Iедалхой сийсазбархьама аьшпаш боттарна а. Дагадаийта догIу, ши де хьалха Джалалдинован гIишло ягийна хилар. Нохчийчуьрчу Iедалхоша Джалалдинов Рамазан бехкево цо шен цIено дагорна, ткъа цо иза харцдеш, Нохчийчоьнан Ieдалхой бехкебо. Цо схьадийцарехь, цуьнан цIено дагор, цо шен юьртанца Нохчийчуьрчу Iедало лелийнчу харцонех видео а яьккина, и интернетехула дIасаяржорна, цунна Iедалхоша бина бекхам бу.


"Дин" цхьаъ бен хир дац!\n52 шо бен а доцуш, баттахь гергга пехийн лазар а лайна, Москох велла шайн мехкан да Агузаров Тамерлан хIираша дIавуллучу Алагире ваха кIирандийнахь Магасехь вовшахкхетта кхо куьйгалхо цхьана машенчохь кхаьчна тезета.\nЮхабогIуш, Дагестанан куьйгалхо ХIинжа-ГIала шен цIа дIа а хьажийна, Несарахь бухасецна Евкуров Юнус-Бекца Кадыров Рамзан.\nШаьшшиннан цигахь хилла къамел, тIаьххьарчу хенахь ша шегара керланаш даржочу шен инстаграмехь Кадыровс иштта довзийтина.\n«КIирандийнахь Магасехь со цхьанакхийтира ГIалгIайчоьнан куьйгалхочуьнца Евкуров Юнус-Бекца, Даггара а, пайде а къамел хилира тхан. Шина къоман юкъаметтигаш чIагIъян аьтто луш йолу агIонаш йийцаре йира оха.\nЮкъара комисси кхолла сацамбина, цо толлур ду къовсамехь мелдерг, цакхетамаш нацкъарбаха некъ а хьоьхур бу. Проблемаш гуш ю, уьш оха лечкъа а ца йо, цхьаьна новкъара яха дагахь а ду. Къуранца, Сунница, Къадарийн, Накъашбандин терикъаташца ца догIу бусулба динан гаранаш шина махкахь хила а ца деза, аьлла, бартбина оха» - яздина Интаграмехь Кадыровс.\nКхидIа цо боху, динан экстремисташ Нохчийчохь белира чIагI, цара баьккхира тIом, цара яржийра террор, уьш бахара тIамца Дагестане. Оцо къоман трагеди эккхийтира.\n«Тахана цхьана адамаша хаза дуьйцу, амма цара халкъ Iинчу дуьгуш ду. Церан цIерш евза массарна а. Шаьш бакъду аьлла царна хетахь, Iилман бухатIехь шаьш нийса хилар гайта деза цара.\nХуьлушдерг деккъа дIа тергал а деш, адамашна юкъа цаьрга цим а туьйсуьйтуш, тхо хьоьжуш Iийр дац. Ас а, Юнус-Бек Баматгириевс а бартбина кест-кеста цхьанакхеташ хила. Иза шина а махканна пайде хир ду» - яздина Кадыров Рамзана шен инстаграмехь.\nШаьшшиннан хиллачу къамелах лаьцна Евкуров Юнус-Бека а бина хаам. Цо бахарехь, шина а мехкан Iеламнах диалоге бовла беза. «Цакхетамаш, кеп-кепара динан агIонаш йийцарееш, цхьанабеттабала беза дешна нах. ТIерикъатийн гаранаш вовшашна лейта мегар дац бохучунна тIевеана тхойша,» - яздина Евкуровс шен интернетерчу хьостанехь.\n«Оха бартбина, - боху цо, - гIалгIайн муфтиятехь цхьацца хийцамаш а бина, тIаккха шина мехкан Iеламнах дагабийла буьйлалур бу цхьацца динан агIонийн хьокъехь».\nШина куьйгалхочун хилла къамел, цара динан дай а, иза лелораш а цхьана юкъарчу хорша берзош йолийна гIулчаш дуккха а нехан кхетамах а, дахарх а хькхалуш нисло.\nКавказехь дукха а боцу маьрша хаамийн гIирсаш гIерта Кадыров Рамзана а, Евкуров Юнус-Бека а интернетехула шаьшшийннан къамел хиллачул тIаьхьа бина хаамаш туьдунболу нах каро.\nАмма иза а дац журналисташна аттачех. Цкъачунна парггIат хетарг динах, цуьнан гаранех, мазапех, терикъатах ира хьакхалуш-м муххале а, дош ала хIуьттурш дено-дено бовш, бовдуш, юьстахбуьйлу шина а махкара.\nАмма шеко яц, тIаьхьало йоцуш буьсур боцийла шина куьйгалхочо бина барт. ЖамIаш тIедогIучу деношкахь дуьйлалур ду гучадийла а, даржа а.


Европан малхбалехьара пачхьалкхашна Оьрсийчоьно тIеIаткъам барна дуьхьал резолюци тIеэцна Европан парламенто\nДукхах болчара кхаьжнаш тесна, Европан парламентан векалша резолюци тIеэцна, Европан Бертана малхбалехьа йолчу пачхьалкхашна-лулахошна Оьрсийчоьно кеп-кепара тIеIаткъам барна хьокъехь сингаттам бовзуьйтуш йолу.\nМассо а коьртачу партеша гIортор еш йолчу оцу тексто кхайкхам бо Европан Арахьарчу ГIуллакхийн Сервисе, «цIена коммерцин билгало» йолу хиламаш къастон. Цул сов, цо Брюсселан Арахьарчу ГIуллакхийн Урхалле дехар до, Малхбале Европан накъосташка кхетташ дIахаийтар, церан Европаца йолчу дегайовхонашна а, хьежамашна а гIортор хир юйла, хоуьйтуш.\nУкраина, Гуьржийчоь, Молдова а санна йолу пачхаьлкхаш догдохуш ю, Лахьанан баттахь Вильнюсехь хир йолчу Малхбален накъосталлин саммитехь Европан Бартаца йохка-эцаран берташ чIагIбаре. И тайпа йоккхучу гIулчо царна мага ца до, Оьрсийчоьно урхалла дечу Дозанан Бертах кхетар. Ткъа Москохана иза лаьа.


НОХЧАЛЛА - ПАЙХМАРАН СУННАТАХ ЛАЬТТАШ Ю! - Chechenews\nГлавная » Все Новости » Главная новость » НОХЧАЛЛА — ПАЙХМАРАН СУННАТАХ ЛАЬТТАШ Ю!\nНохчалла национализм а ю, национализм динехь мегаш а яц, бохуш, нохчийн хIуманаш сийсаздеш, уьш дайдеш, цхьа адамаш даьржина вайна юккъехь, буьйцуш нохчийн мотт болуш.\nХIинцалц арахьара мостагIа гIиртинера вайн къам синоьздангаллах дохо. ХIинца чуьра мостагIий бийла буьйлабелла вайна. Уггар кхераме мостагIий уьш бу!\nДукхахберш тилийна лелош а бу царех, царна шайна а шаьш буйла а ца хууш. Йоккха кIело ю цигахь. Къаьсттина хIинца тIекхуьуш болчу вайн кегийрхойн кхетам галбаккха, церан хьекъалшна тIехьажийна ондда болх вайн мостагIийн, кхане цаьргахь, оцу кегийрхошкахь юйла а хууш. ХIинца вайн къоман мостагIашна кхин некъ карийна вайна дуьхьала.\nДинца дин дIадаккхар, суннатца суннат дIадаккхар. Цара дуьйцург баккъал нийса дин ду моьттуш, дин дезаш волу жиманиг Iехало. Иза шен дена а дуьхьала волу, нанна а дуьхьала волу. Царна дуьхьала ваьлларг махкана а, халкъана а дуьхьалаваьлча бан тамаш а бац!\nНохчалло шен мохк безар чулоцу.\nКъематдийнахь шена шух уггар гергахь хинверг — шух гIиллакх хазадерг ву, аьлла Элчано. Делера салам-маршалла хуьйла цунна!\nНохчий комаьрша нах хилла.\nШа ваьлла, керла хIусам а, доьзал а кхолла, охьахиина волчу гIийла воллучу стаге, цхьа хан билгал а йоккхий, хIоккхул йолчу хенан юкъана, олий, воттана даьхни луш ламаст хилла нохчийн, цуьнга шен даьхни доладайта. Вукхо, и хан дIаяьлча, шега схьаделла долу даьхни юхалуш хилла, оцу юкъана дебна, совдоьвлла долу даьхни цунна шенна а дуьсуш, даьхни долчо тIера ял а ца оьцуш. «Воттана даьхни далар» — олуш хилла цунах нохчаша. Цундела даим беркат лаьттина Нохчийчохь. Комаьршо йолччохь беркат а хуьлу. Нохчий даим хилла камаьрша а, вовшка хьовсуш а, де доьхна веанчунна дан гIо долуш а.\nЦунах олу и кIело. КIело иштта хуьлуш ю. Суннат а хьехош, суннатах долчу хIуманех, хазачу гIиллакхех нах бухабахар.\nТIаккха Делан а, динан а, къоман а мостагIий ца аьлла, кхин хIун ала деза оцу декъазчу догIмех! ХIун бен ду и, нохчийн гIиллакх хилча а, гуьржийн гIиллакх хилча а, муьлххачу а къоман гIиллакх хилча а, хьаъа лелийча а, цуьнан цIе мухха яьккхича а. Хаза гIиллакх хаза ду-кх. Хьеннан делахь а.\nДуьххьара куьг лоцуш салам дала буьйлабелла болу яманхой богIу шуна, аьлла-кх Пайхамара, церан къоман гIиллакх билгал а доккхуш, и гIиллакх цаьрга а дуьллуш. Делера салам-маршалла хуьйла цунна!


Исламан Нур - Свет Ислама - 111-гIа сурат «ал-Масад»\n«Хурманийн диттан хьесийн муш» («ал-Масад»)\n1. Шен ши куьг хIаллакьхуьлда Абу ЛахIабан! ХIаллакьхили [я дакъазавели] иза!\n2. КIелхьар ца ваьккхи иза цуьнан хьоло а я цо гулдиначо а.\n(1) Шен ши куьг хIаллакьхуьлда Абу ЛахIабан, дакъаза а волийла иза - цо АллахIан Пайхамаре Мухьаммаде (АллахIера къинхетам а, маршо а хуьлда цунна) баланаш хьегийтар бахьана долуш. Ткъа, шеко йоцуш, билгал а даьлла-кх Абу ЛахIаб дакъазаваьлла хилар.\n(3-4) Марсаюьйлучу цIерга гIур ву иза, иштта цуьнан зуда а, кIохцалгаш а кхоьхьуш, уьш Пайхамар (АллахIера къинхетам а, маршо а хуьлда цунна) лелачу некъа тIе охьатуьйсуш хилла йолу - цунна зендан а, бохамбан а Iалашо йолуш.


Iай а еккъа кучаца...\nIалхан-Юьртара вахархо Абдулаев ИбрахIим,2015\nIаьнан шен духар хуьлу, аьхкенан - шен духар, амма оцу гIиллакхан пусар ца дича а волуш стаг веха Нохчийчохь.\nШелонах ца кхоьру стаг Соьлж-ГIалина генахь вехаш а ца хилла. 60 шо долу Абдулаев ИбраьхIим Iалхан-Юртара вахархо ву. Кхечу нахах къаьсташ а вац иза аьхка. Цара санна еккъа цхьа коч лелайо, амма IаьнтIехь билгалйолу цуьнан дегIан а, могашаллин а башхалла-шел ца ло иза, арахь мел гIорийна хилча а.\nЦуьнца къамел дан барт бинчу метте вахча, и цхьанакхетар леррина арахь хилира. «Арахь шийла ма ю хьуна, чу а вахана дер вайшиммо къамел», элира цо.\nЦуьнан могашаллин таронаш талла луучу суна, арахь вистхилча гIоле хийтира. Арахь гIорийна яцара, амма даиманна санна тIехсов тIуьна а, тIера мел йолчу хIуманах чекхйолу, ша тайпа шело яра.\nКъамел динчу эха сахьтехь дегIах шело юьлира.Ткъа Абдулаев ИбраьхIима шек дIа а воцуш, дуьйцура, ша шелонах хIунда ца кхоьру.\nАбдулаев: «21 шо ду-кх со иштта цхьана кучаца лела. ЦIеххьана хилла ду суна иза. ДегIан температура 36.6 лоруш ю-кх массеран а хила езаш. И 36.6 сан даиманна цхьана меттехь лаьтташ ю-кх. Шийла хилча а, йовха хилча а иза цхьатерра лаьтта. Шун догIмаш дохло, амма сан дег1ан температура лаьтта ша ма-ярра».\nРадио Маршо: Ахь ловр боцу шелонан барам бан а буй?\nАбдулаев: «Наха соьга дукха хоьтту цуьнах лаьцна. Кхузахь 33 градус шело хIоьттира вайна. Чуртан-ТогIе олучу юьртара соьга телефон туьйхира цхьана накъоста, «хIинца-м вер вацара хьуна хьо ара», аьлла. «Дера вера ву-кх. Хьо схьавагIахь хьуна гур а ма ду», элира ас. Лийча а лийчина ара ма волий со, мел шийла хиларх.\nГуттар цецваьлла иза со араваьлла гича. Кхиволу стаг санна, сайн гIуллакхе дIалелаш ву-кх со. ХIара доккха гIуллакх ду бохуш лелаш а вац. Йовха мел хуьлу, суна шийла хета. Шу санна вох ца ло. Болх беш, хIума деш хьацар а долу».\nАбдулаев ИбраьхIиман дегIан аьттонех, цуьнан цIеранаш а, юьртахой а боьлла. Амма цхьанхьа воьдуш-вогIуш хилча, хIара ца вевза нах гуттар а цецбовлу, IаьнтIехь хIара муха лела еккъа цхьана кучаца олий. Наггахь дог датIадой шен, човхо безаш меттигаш а нисло бохуш, кхин дIа а дуьйцу цо.\nАбдулаев: «Автобус чохь схьадогIуш тхо, цхьана зудчо элира: «Ша лор ю. ХIара лартIехь дац», аьлла. Хьайна иштта аьлча, хьуна а хазахетар ма даций. Ас боху оцу зудчуьнга: «ЦIеяхана спортсменаш бу цхьаммо а ца деш дерриг деш. Уьш а лартIехь бац аьлла хета хьуна? Со лартIехь вац аьлла хетарг суна Iовдал хета», элира ас».\nБоккъал а цуьнан куьг а, пхьарс а схьалаьцча, уьш довха дара. Тамашийна хетара оццул арахь хан яьккхича, дегI шелдала дезаш дара «зуз» а догIуш. Амма иза дацара. Гуш дара, цуьнан дегIан температура цхьана эшшара лаьтташ юйла.\nАбдулаев ИбраьхIим шелонах а, йовхонах ца кхерарал сов, кхин хIума ду кхечу нахе дацалуш долу. Биллина бIаьргашца цо электролаторг лелайо. Цул тIаьхьа цунна цхьанна а тайпа новкъарло ца хуьлу бIаьрсана.\nАбдулаев: «Биллину бIаьргашца электролаторг лелайо ас. Сахьтанашкахь а дало соьга иза. Сан доьзалшка а ца кхаьчна хIара соьгахь долу хIума. Дела бен дагахь а воцуш, Iуьйра ламаз дечу хенахь «тIах» аьлла хилира суна хIара хIума. Со хIинца а, со зуьйш лелаш ву-кх».\nАбдулаев ИбраьхIиман могашаллин башхалла тахана а теллина яц лоьраша. Оьрсийчохь массийта стаг ву цуьнан дерг долуш. Амма уьш аьхкенан заманхь бохло, ткъа нохчийн гIура стага - Абдулаев ИбраьхIима цхьа терра атта лов шело а, аьхкенан тов а.\nАбдулаев: "Йовха мел хуьлу, суна шийла хета..."


Магас | Дика суртанча - БезФормата.Ru - Новости\nДукха ха йоацаш, газето дийцар профессора Дахкильгов ИбрахIима 80 шу дизара хьакъехьа. Цунах мел дукха дувце а, хIаьта а дийца варгвоацаш, дIаьхий а диза а дар цун вахар дикача гIулакхашца. Цхьа оагIув яр цун вахаре, журналисташа кIезига ювцаш е вIалла ца ювцаш. Сога хаьттача, цун кхоллама наькъ тIа лоархIаме моттиг дIалоацаш а яр из. Цунца дешаш хиннача наха дика дагадоагIа, моллагIча йоазонхочоа хетадаь вIашагIкхетар кийчдеш хилча, цунна юкъе дикка доккха дакъа лоацар ИбрахIима.\nБелггала аьлча, везвеш волча йоазонхочун сурт дуллаш хиннад цо. Ше бокъонца вола суртанча волга, цу хана хьагойта хиннад Дахкильговс. Сона хьехаш хиннав профессор. Цкъа хьалхагIа гIалгIай багахбувцам, цул тIехьагIа литература цунгара Iомадаьд аз. ДагадоагIа, со студент волаш, филологически факультета тайп-тайпарча кафедрашка хьалтеха даьхка сурташ ИбрахIима даьхкад яхаш дийца. Царех цаI дар Кирилли Мефодийи шаккха гойташ хинна доккха сурт. Из говзал йицлуц цунна дIахо дIа мел бодача вахара новкъа. Деррига де: хьеха, Iилман болх бе, дувцараш, романаш язъе, факультета кулгал де, сурташ дахка – кхоавора из. Атта-м дацар цхьан сага из шедар кхоачашде. Цхьа кица да гIалгIай, «ши харбаз цхьан бе таръеннаяц» яхаш. Дахкильговх лаьца дувцаш, из кица цхьанне доаладергдацар аьнна, хет сона. Цун бе тарлора шиъ, кхоъ, кхы дукхагIйола «харбазаш». Цун керттера бахьан дар, балха тIера из хилар. Къахьегама лагере начальник волаш Наурски районе цо болх мишта бора дагадоагIа сона. Багахбувцам гулбе, аьхки районашка студенташ ийца вахача, салоIаш йола ха кIезига яр цун. Даим балхах воаллар Iилманхо. Цхьан сарахьа маьркIажа боад къовлабенначул тIехьагIа, Iаьлий-Юрта вахар со, профессорах кхета дагахьа. Багахбувцам гулбеча студенташца, укхазарча школе вахаш вар из. Уйча гаьннара хьахозаш дар яздеча машинка тата. Болх беш воалл, аьнна хийтар сона. Иштта да а дар-кх из. Цудухьа кхоавора из массадола гIулакх кхоачашде.\nЙоазонхо хиларах тарра, ше дувцараш е роман язйича, цу книжкашта дола сурташ ше дехкар цо. Масала, эггара хьалхара цун книжка хинна дIаэттар «Куке денал» яхар. Цун беттгаргашка хьежаш, юкъера оагIонаш йовзаш, дика гу чулоацамга хьежжа нийса а хоза а даьхка сурташ. Уж иштта дахкара бахьан да, сурташ кхеллар ший турпалий оамалаш дика йовзаш вола автор волга. Турпалий сурт-сибаташ гойта, уж кхеллача сагал дикагIа ховргда аьлча бакъдац. Цудухьа вIаштIехьдаьннад цун Куке сурт, нах тешаргболча тайпара, дилла. Укхаза белагалдаккха деза, вай таханарча байракха сурт а эггара хьалха цу книжка тIа кепа теха хиннилга. Куки вода бIун баьччанца Хучбараца маалой цIоз эшаде, цу хана цун бейоаллаш хул байракх. Цу тIа латтар таханарча ГIалгIайчен байракха тIа латта маьлха хьарак да. Цигар хьаийца да из, цудухьа оал ИбрахIимах къаман байракха автор ва. Геттара нийса диллача санна хеталу хIама хьаде безам боацаш хиннача, мекъача йиIига Самарта сурт, кхыдараш.\nШоллагIдола йоазонхочун книжка дар «Шутар» яхаш. Из цIи йолаш вар, цу тIа вувца саг. ДагадоагIа из Шолжа-ГIалий тIарча книжни издательстве арадаьнна. ВIалла Iо а дешалехь, наьха теркам тIаозаш дар из, мужалта тIа диллача чарахьа суртаца. Топ бейоаллаш вола чарахь, гонахьара баьццара хьу, цIокъ – деррига каравугаш хоза дар. Цу книжканна юкъе мел доагIа сурташ а автора ше даьхкадар, цхьаццадолча школе Iомадеча книжкашта юкъедахача йоазошца дувзаденнараш санна. Царех тарра кхы дукха балхаш даьд цо, сурташ кхоллача даькъе.\nНаьсарен района газете балха вар со 90-ча шерашка. Вай республика хьаеш хинна хьалхара шераш дар уж. ИбрахIим ваха венавар Наьсарерча Нурадилов Ханпаший цIерагIча улица тIа. Хала ха яр из. Столица яцар, чIоагIденна Iаьдал дацар. Массадолча хIамах догьийккха лелаш къам дар. ХIаьта а ши кулг вIашкадилла Iеш вацар Iилманхо. Еррига халонаш ла гIо дергдола хIама лехар цо. Из гIо цунна дора ший Iилманхочун балхо а сурташ дехкаро а. Каст-каста редакце воагIар Дахкильгов. Духхьал ше даь йоазош дена ца Iеш, царна дола сурташ дахьар. Колой КIанта хетадаь йоазув арадаьлар районни газета оагIонаш тIа, цунца дувзаденна сурташ а долаш. Дерригаш кхоъ дар Iилманхочо дилла цу тайпара сурт: Колой КIант лоаман чхар тохаш ва Сеска Солсанна тIехьа; Колой КIант гамажа тIаьдача оасашца вийхка улл, зурма локхаш; Колой КIанти Сеска Солса йишеи. ИбрахIима даьхкача цу сурташа дукха дувц турпала бакъахьарча оамалах, низах, деналах, нах безаш а царех тешаш а хиларах. Iаьржа шаькъеи каьхати мара ийшадац уж тамашийна балхаш кхолла. Газета тIа кепа техачул тIехьагIа, цхьадараш бе-беча книжкаш тIа арадийннад царех. Цхьадараш сога кхаьчадар, редакце цу хана къахьегаш хиларах. Цул тIехьагIа школе се балха вахача, музей еча хана, цу чу хьалтехар царех цхьадараш, товргдолча тайпара хоза гомаш а даь. ХIанз цига чубаьхкача дешархошта цу сахьате бовз шоаш Iомадаьча дувцара турпалаш. Уж куцашта-сибаташта мишта хиннаб хов. Цу ханара барзкъа нийса хьахьокха ховш хиннав Iилманхо. Масала, «Колой КIанти Сеска Солса йишеи» яхача сурта тIа Колой КIант ва дарза кийи, гIовтали, фетингаш дагIа кочи ювхаш ХIаьта йоI курхьарс туллаш я. Къаьнарча заман чухь вай кхалнаха лелаяьча кийна сурт дилларашта юкъе хьалхарчарех цаI ва из. Сога хаьттача, ИбрахIима кхычарел нийсагIа а хозагIа а диллад из сурт. Музее хьалъолла из кий хьаяйта се водача хана, Iилманхочо дилла сурт ийца вахар со. ХIамаш тегаш йолча кхалсага, атта хилар цу суртага хьежжа сона эша кий хьае. Иштта говза кулг долаш вар Дахкильгов сурташ кхоллача даькъе.\nЮххера цун цхьаькха цхьа сурт дувца безам ба са. Эггара хьалха Iилманхо, Шолжа-ГIалий тIа ваьхачул тIехьагIа, ший мехка цIавенача хана, дукха тайп-тайпара гIишлош яр вайцига хьалъеш латташ. Царех цаI яр хIаьтта хьаяьча телевиденена лаьрхIа йола вышка.\nХала а кхераме а болх бар из, хIана аьлча вертолётаца хьал а ийдеш. IотIахотта дезаш дар цун тIера доакъош. Цу вышкан доакъош тIа хьакхашта лелар атта гIулакх дацар. ХIаьта а, цхьанна кхерамах ца къахкаш, из вышка хьалъоттайир гIалгIаша. Из хIама шийна бIаргадайча, цох сурт ца дуллаш Iевеннавац ИбрахIим. Долчча беса шедар хьагойтад цо, ше диллача «Телевышка хьалъяр» яхача сурта тIа. Технико беш бола болх а, адамаша цу юкъехьош дола дакъа а, Iалама хоза латтар а, балха новкъарло еш боаца хаоттам а – шедар хьагойтад художника дукха доаккха доацача, каьхата листа диълагIа дакъа мара хургдоацача, сурта тIа. Цу гIулакха наьха санна говзал еза. Из говзал йолаш вар Дахкильгов.\nОалаш ма хиллара, цхьа кулгаговзал йола саг, моллагIа хIама хьаде ховш хул. Ишттача нахах вар филологически Iилмай кандидат, профессор, гIорваьнна Iилманхо а хьехархо а. Хетаргахьа, дIахо дIайодача хана, кхы а дукха кердадараш, хIанзалца вай бIарга ца гуш, къайла лаьтта дуккха хIамаш довзаргда вайна, цу тамашийнача сага вахарца дувзаденна.\nДахкильгов ИбрахIима даь балхаш\nДика суртанча - Магас\n20:22 26.08.2017 Skforussia.Ru\n19:35 26.08.2017 Сердало\nКорта хьаллаьца вагIа Жантмар. Мело хьежа малх мара, цхьаккха хIама дац тахан цун дог хьоасташ.\nДIадолалуш да дешара керда шу. МоллагIча сага лов ший бер дика дешаш хилар, цунга гIолла хьаькъал Iомадаь, из вахаре дика дIанийсдалар, атта, хоза ираз долаш дахар.


ГIалгIайн орцан министралло юхаэцна хьонка баккхарх шаьш бина бехкам\n"ЦхьаьнадогIучу дозан тIехь хьонка баккха мегар дац" аьлла, дина шайн дIахьедар юхаэцна ГIалгIайчуьрчу орцан министралло. И дешнаш информаци юкъахь нисдалар гIалат ду аьлла цара. Сунжа кIоштарчу вахархочо "Кавказский узел" агенталле дийцарехь, урхаллан сайтехь динчу дIахьедарна юкъара дIадаьхна "цхьанадогIучу дозанах" лаьцна дешнаш, амма ГIалгIайчоьнан бахархошна дихкина ду Фортанган дехьарчу хийисте вала.\nАгенталлан хаамашна тIе а тевжина, Маршо Радионо яздира кхааридийнахь, хьонка боккху хан тIекхачарца ГIалгIайчуьрчу орцан министралло хаам Iорабаккхарх, махкарчу бахархошна хьонка баккхар доьхкуш "доза цхьаьнадогIучу меттигехь".\nШинаридийнахь арахецначу хаам тIехь ишта тIедиллинера бахархошна, шаьш хьуьнчу боьлхучу заманчохь гергарчу орцанхойн тобане дIахаийтар маса стаг ву а, муьлхачу маршрутехь доьлху а. Документ тIехь яздина хиллера "хьонка боккхучу хенахь доьхку доза цхьаьнадогIучу территори тIе валар", аьлла\nНагахь хьуьнхахь тилахь, экстремалан ситуаци хIоттахь а бохуш, деш ду цу кепара дIахьедар аьллера хаам тIехь. Амма къастийна дацара, муьлха доза ду доьхкург.\nТелеграм-каналерчу kavkaz_leakbez авторна хетарехь, Гезгамашин-баттахь Нохчийчоьнан территореш ю аьлла, билгалъяьхна меттигаш ю Iедалхоша юьйцурш, яздора "Кавказский узел" агенталло.\n"ХIара ду-кх хIара, маьрша Къилбаседа-Кавказехь дIасалелар", - аьлла, комментари йитина Телеграм-каналехь агIо лелочо.\nОьрсийчоьнан Хьуьнан кодексо билгаладаьккхина ца хилча, орцан министраллан бакъо яц шегара бехкамаш бан аьлла меттигерчу юристо Хаутиев Багаудина.\nОрцан министраллан пресс-гIуллакххочо шайн гIалат ду аьлла, тIелаьцна "цхьаьнадогIучу дозан тIехь хьонка баккха мегар дац" аьлла фраза.


ГIадужу-бутт 20, 2021\nСухих Аленин бераш\nТерроризмана ахчанаш латтийна аьлла, бехкейинчул тIаьхьа Туркойчу дIаяхначу Ростов-ГIаларчу яхархочун Сухих Аленин кхо бер Таганрогерчу социалан хIусамера Ростоврчу номер 7 йолчу буоберийн цIийне дехьадаьхна. Оцу юкъанна, бахьана ца дийцина йа адвокате а, йа берийн нене а – хьалххе ца хаийтина йа буоберийн хIусаман куьйгалле а.\nКавказ.Реалиица хиллачу къамелехь Сухих Аленас дийцина, буоберийн хIусамера хьелаш Таганрогерчу бераш тIеоьцийлехь хиллачух къаьсташ хиларх – коронавирус бахьана долуш гергарчийн аьтто хир бац царна тIекхача цигахь.\n"Берашна тIехь Iуналла латточу хьукматера бакъо а яьккхина, кехаташ вовшахдетташ, процедурех чекхъяла еза сан ненан бераш гархьама. Марненан бакъо ю жимахйолу йоI ган, хIунда аьлча, доккхаха долу ши бер цуьнан кIантана дина дац. Сан нана цIа яхана, Якутске, берашна тIехь Iуналла шега дайта гIерташ, кеаташ гулдеш ю иза, хIунда аьлча, Ростовн кIоштахь цунна дуьхьало йина. Бераш цхьаьна ду, амма уьш дог доьхна ду – кхечу цIине дIадигар а царна лазаме даьлла", - дийцина Сухих Аленас.\nИ дерриге а зудчо дузу регионерчу къайлахчу сервисийн Евгений цIе йолчу белхахочо лелочуьнца – иза вара Сухих бехкеен тероризмех лаьтта гIуллакх лелош верг. Талламан версица, къайлаваьхьначу "Денис" цIе йолчу стагана Шема ваха 2 360 сом ахча дехьадаьккхина хилла цо.\n"Евгений хIинца а юха ца воьрзу, суна хетарехь, социалан белхахой цуьнан омраца лелаш бу - берийн дуьхьа со цIа яийта, тIаккха чуйолла а. Хьаькамаш чIогIа дарбелла бу. Сан нене ца делла берийн кехаташ а ур-атталла – ЗАГС-о масийттазза тIекхайкхинера иза, эххар а дуьхьало йина", - дийцина Сухих.\nНомер 7 йолчу берийн цIийнехь дуьхьал хилира Кавказ.Реалиина комментари яла.\n10 шо долчу Мансура а, 6 шо долчу Хафсас а, 5 шо долчу Сафияс а Таганрогерчу берийн а, кхиазхойн а цIийнехь ши бутт баьккхира. Москвара Соьлжа-ГIала боьдучу цIерпошта тIера, шайн ненаненаца боьлхучу хенахь, полисхоша охьабаьхначул тIаьхьа дIабигинера уьш цига. Юьхьанца дагахь бара нана дIаяхначу шозлагIчу дийнахь бераш Туркойчу цунах дIатоха дIадига, амма бакъоларъяран органийн белхахоша кехаташ схьадехира цаьргара.\nРостов-кIоштан дешаран министралло чIагIдарехь, бераш хIусаме кхачийнера, церан да-нана долу меттиг хууш цахиларна, ткъа денана реза ца хиллера бераш шега дIаэца, ненанана стенга йоьду а ца дуьйцуш, кхечу меттиге яха дIаяханера. Iедалхоша дIахьедира, ден-ненан йиш ю шайн бераш официалан органашка а бевлла, дIадига аьлла. Хьаькамаша дуьйцуг харц ду элира Сухих Аленас.


Контрольные работы по чеченскому языку\nГлавная / Другое / Контрольные работы по чеченскому языку\n2-г1а класс (2-га четверть )\nТахана бераш беша дахара. Цаьрца хьехархо ю. бешана юьххьехь ду бешахочун ц1а. бешахочун ц1енна юьххьехь кхор бу. Цунна дуьхьал ду жима кор. Дика хьожу бешахо дитташка. Бераш кес-кеста оьху г1о дан бешахочунна.\n3-г1а класс (2-га четверть)\nАьхке чекхъяьлла герга яханера. Д1аоьхура хаза а, сирла а денош.\nИштачу цхьна дийнахь Шаройн- Органан аьтто бердаца хьалаболучу новкъахула воьдуш вара къена таллархо Ацин-Халид.\nЦо акхарошна толлу дуккха хан яра. Делахь а Халид дака лелалуш а, б1аьрг сирла болуш а, экханна топ нийса тухуш а вара.\nХалид зуламе доцу экха дуьйш- х1алакдеш вацара.\n4-г1 класс (2-г1а четверть)\nАьхкенан довхачу дийнахь луьйчуш дуккха а бераш дара. Луьйчуш, ловзура бераш, лекхачу берда т1ера чулелхара уьш. Нуржан еара хинйисте, шеца жима Зарет а ялош. Т1ера х1умнаш д1а а яькхна, луьйчуш йоллучу Нуржанна т1аьххье хи чу йолаелира Зарет. Шена хи\nг1одаюьккъе кхаччалц д1а а яхана, хино гал а йохуш, лаьттара иза.\nЦарна лакхахьо луьйчуш воллучу Хьусайнан б1аьрг кхийтира жимачу Заретах. Х1инца Заретах б1аьрг кхетча, хи чуьра хьала а ваьлла, и йолчухьа хьаьдира иза. Жима Зарета хи чуьра схаьякхира к1анта.\n(80 дош )\nПрезентация к уроку чеченская литература,,


Рамади сихха юхаерзо дагахь бу Иракъан тIеман ницкъаш\nСтигалкъекъа-бутт 19, 2015\nИракъ -- Рамади гIалахь Исламан пачхьалкх олучу тобанан байракх дIатухуш ву вевзаш воцу стаг, Стиг. 18, 2015\nМасийтта баттахь тIемаш бинчул тIаьхьа Исламан пачхьалкх шех олучу тобано дIалаьцна Иракъера Рамади-гIала. Цу хиламо кхоччуш хийца мегаш ду цигахь дIабоьдучу тIеман сурт. Иракъан Iедалшна гIортор еш болчу суннитийн хьалханчаша дехар дина ГIажарийчоь тIехIоьттинчу шиIатийн милицега, Рамади юхаерзош накъосталла дахьара аьлла.\nИсламан пачхьалкх олучу тобанан декъашхоша Рамади дIалецира даханчу КIирандийнахь. Иракъан эскарш сихонца арадевлира цу гIалара, масийтта дийнахь тIемаш бинчул тIаьхьа хIоъ-молха а, гIо а цакхачар бахьана долуш.\nИракъан ницкъаш Рамади шен Iуналлехь латточу заманчохь Анбар-провинцехь болу суннитийн хьалханчаш дуьхьал бара шайн территори тIехь ГIажарийчоьно гIортор еш йолу шиIатийн милцойн тобанаш дIатаръяйта. Амма кху беттан I7-чу дийнахь Рамадера Иракъан эскаран дакъош арадевлча церан кхин некъ ца бисина, шиIаташка гIала юхаерзош накъъосталла дар дехар а бен.\nИ бахьана долуш шиIатийн тIемалой хIинцале а дIатарлуш бу суннитийн кIошташкахь. Цу кепара цара кхуллуш бу Рамадин фронт.\nЦу хеннахь ГIажарийчоьнан тIеман министр Дегхан Хьусайн вахана БагIдаде, Иракъан Iедалан векалшца тIемалошна дуьхьало ян дан оьшург дийцаре дан. Цу тайпаниг хилла дацара цу шина пачхьалкхана юкъахь дуккха а шерашкахь.\nАмма Иракъан премьер-министр аль-Абади ХIайдар а, кхечу провинцешкара суннитийн хьалханчаш а, Iамеркин Цхьаьнатоьхна Штаташ а дIоггара реза яц Рамадина гонах шиIатийн милици дIатаръярна. Царна хетарехь, экстремисташца тIом бан кечбан беза меттигера сунниташ.\nАмма Анбарера сунниташна хетарехь, Рамади Исламан пачхьалкх тобанера тIемалоша дIалаьцначул тIаьхьа, уьш гIо оьшуш бу шиIаташкара.\nШиIатийн милицин векло ал-Килаби Юсифа дийцарехь, эзарнаш шиIатийн тIемалой ховсийна цара Рамади маьршаяккха. И нах тоьаш бу боху цо и Iалашо кхочуш ян.\nВашингтон реза яц Рамади схьайоккхуш шиIатийн тIемалой юкъаозорна, и бахьана долуш Иракъехь ТехIарано беш болу Iаткъам алсам бала мега аьлла. Iамеркан эскаран векал инарла Остин Ллойд БагIдадехь цхьанакхийтира Иракъан премьерца аль-Абадица Рамади йожаро бийра болу Iаткъам бийцаре бан.\nIамеркин Пачхьалкхан секретар Керри Джон тешна ву Исламан пачхьалкх олучу тобанера тIемалоша Рамади дIалацар сихха дIанислур долуш хIума хиларх. Гергарчу деношкахь иза юхаерзор ю бохуш вара иза.\nКерри Джон: «Исламан пачхьалкх тобанан аьттонаш лахбина. Рамадхь цара динарг сана тIелетарш дан а мега цара, амма со вуно тешна ву масийтта де далале дерриг а юхадIанисдина хирг хиларх».\nЦу тайппа ойла йолуш ву цу регионера хьал девзаш а, иза шен тидамехь латтош а волу Маршо Радион эксперт Бакир Абдул-Хьамид а. Урданера а, луларчу пачхьалкхашкара а нохчий вуно дика кхеташ бу цигахь хуьлчух бохуш а вара Бакир Iабдул-Хьамид.\nЦу хеннахь Пентагоно дIахьедар дина, шаьш кхин дIа а хIаваэхула тIелетарш дийра ду Рамади дIалаьцначарна аьлла. Iамеркин эскаран векалша бинчу хаамца, цхьана Оршот дийнахь цара 19-зза тохарш дина Рамади-гIалахь дIатарбеллачу Иcламан пачхьалкх олучу тобанера тIемалошна.


Оьрсийчохь уггар а лахара алапаш оьцу ГIалгIайчуьрчу хьехархоша. Юккъерчу барамахь, 2020-чу шарахь цара оьцуш хилла баттахь 23 691 сом. Церачул а жимма лакхара ду ГIебарта-Балкхаройчуьрчу хьехархойн - 24 096 сом, Кхарачой-Чергазийчоьнан- 24 339 сом ду, хаам бина "МК" газетано, "Росстатан" стохкалерачу зерех пайдаэцначу "Хьехархо" профсоюзан экспертийн жамIашна тIетевжина.\nБаттахь 50 эзар соьмел а лакхара алапаш оьцучу Къилбаседананан йистан кIошташкарчу хьехархойн а, экономикан хьал кхиаме долчу федерацин субъектийн: Москван а, Москван кIоштан а, Санкт-Петербурган а бен дозалла дан йиш яц.\nХьалхо дийца даьккхира хаамийн гIирсашкахь, Къилбаседа Кавказан феедералан гонашкарчу регионашлахь ГIалгIайчоь ю уггар а хьалха банкроте яхна регион. Мехкан бюджетан хьал эшна догIура, Москва юкъагIорта а а оьшуш.\nКъилбаседа Кавказерчу мехкашлахь 2020-гIа шо бюджетан дефицитца дирзина шинахьа – Нохчийчохь а, ГIалгIайчохь а.\nШа даьккхинчу ахчанал 3% сов дайъинера (бюджетан дефицит) Нохчийчоьно – иза ду 4,3 млрд сом. ГIалгIайчоьнан дефицит ю 1% я 0,4 млрд сом.


40 шаре кхоччуш хан йолу Исраилов Султан, дукха ца Iаш мокъавала везаш вара набахтера. Велле, цо шен вешига кхаъ баьккхина хиллера цуьнах лаьцна. Амма, оццу буса вийна иза. Официала версино ма бохху, ша ирах а оллавелла велла хилар бакъ ца до цуьнца цхьана чохь баьхкинчу наха. Исраиловна тIехь йинарг къизаллийца харцо йина дела, Челябинск кIоштера оцу набахтехь, мацалла а дIакхайкхинера тутмакхаша. Администрацино цунна комментари еш, хаам баржийнера, оцу акцин бахьанаш хууш дац шайна аьлла.\nТкъа цхьаболчу тутмакхийн майралла тоьънера, Исраилов Султан верах лаьцна бакъоларъярхошка дийца. Дуьххьара цуьнах цаьрга къамел динера тутмакха Волошин Николайс. Иза цул тIаьхьа къайлаваьккхина. Масех де даьлча, Исраилов Султан билгала вийна хиларх бакъоларъярхошка къамел динера кхечу тутмакха-Мамаев Анзора. Цунна етташ а, иза дIавуьгуш а хезна дуккха а нах бара, бохуш дийцинера цо. ХIинца иза а вац карош.\nТахана и вайна волу ши тутмакх лохуш ву бакъоларъярхоша. Нохчийчохь а тидам беш бу цу хIуманна. Мальсагова Асет-Нохчийчоьнан Юккъараллийн Кхеташонан декъашхо ю. Нохчийн тутмакхийн гIуллакхаш иза лелош йолу дукха хан ю. Цуьнга хаьттира Маршо Радионо оцу гIуллакхех.\nМальсагова: "Сатийсам бу и ши тутмакх дийна хира ву аьлла"\nНохчийчохь а, Оьрсийчохь а тутмакхийн хьелашна тIехьожуш а, уьш толлуш а иттанашкахь кхеташонаш ю. Амма тахана а, церан бакъонаш кIоршме йохош хиларх, кхин дIа а дийцира Нохчийчуьра Юккъараллийн Кхеташонан декъашхочо Мальсагова Асета.\nМальсагова: "Оьрсийчоьнан набахтеш-уггаре а къизачарна юккъахь ю"\nИттанаш эзар нохчийн тутмакхаш бу тахана Оьрсийчоьнан цхьацца набахтешкахь чохь бахкаш. Белла дIабовлалца биъ пена юккъахь хан токхуш а бу царна юккъахь шортта. Набахтера могуш-маьрша арабовлар дукхачеран хуьлуш ца хилар тидаме а эцна, нохчийн цхьана тутмакхийн зуда, иза нагахь санна цу чохь вехь аьлла, цуьнан дахаран хила тарлучу эшамах ахча схьаэцаран программе язъелла.\nНабахтехь нохчо верах лаьцна тоьшаллаш дина волу ши тутмакх карош вац цхьаьнхьа


Буоберан доладаран дозалла — Зори Ислама\n(ТIаьхье. Юьхь еша 2-чу лоьмарехь)\nБаккъал а, бусалба дино буоберийн, церан хьукманехь болчу дIатийсинчу, я шайн дай бевзаш боцчу берийн а гIайгIа бина, церан Iуналла дина. Церан дахар ирсе деш, адамашна юккъехь церан пусар деш йолу бакъонаш елла цо царна. Бусалба дино берашна елла цхьайолу бакъонаш юьйцур ю вай юкъарчу суьртахь, ткъа буоберана а, цуьнан хьукманехь долчунна а елла бакъонаш юьйцур ю вай къаьсттинчу суьртахь, хIунда аьлча, тIехь да воцуш дисича, я шен да-нана девзаш доцуш хилча, нислуш ду оцу буоберийн бакъонаш эшош а, терго йоцуш йитар а. Церан и бакъонаш ларъеш верг ца караво.\n1) Дуьнен чохь дахаран бакъо\nБусалба дино берана еллачу бакъонех коьрта бакъо ю хIара. Бусалба дин тIедале хьалха даьржина хилла, дуьнен чу даьлла зудабер, дийна а долуш, лаьттах доллар. Эхь тIедарах кхоьруш деш хилла иза. Иштта даьржина хилла божабераш дайар. Къелла тIеярна кхоьруш деш хилла иза. Бусалба дино, чIагIдина, хьарам дина иза.\nВеза-Сийлахьчу Дала боху: «Аш шайн бераш ма дайа, къелла тIеярна кхоьруш, Тхо ду царна а, шуна а рицкъ луш; баккъал а, уьш дайар – доккха къа ду». «Аль-Исраъ», 31.\nИбн МасIуда (Дела реза хуьлда цунна) дийцина: «Делан Элчане (Делера салам-маршалла хуьлда цунна) хаьттира ас, АллахIана гергахь доккха къа муьлха ду, аьлла. Цо жоп делира: «Ахь хьо кхоьллинчу АллахIаца накъост лацар ду». Ас элира, иза-м доккха ду. Юха а ас хаьттира: «ТIаккха муьлха ду?» Цо элира: «Ахь хьайн доьзалхо вер ду, цо хьайца яахIума яарх а кхийрина». Юха а ас хаьттира: «ТIаккха муьлха ду?». Цо элира: «Ахь хьайн лулахочун зудчуьнца зина дар ду». Бухари.\nШуIбатан кIанта МугIи́рата (Дела реза хуьлда цунна) дийцина, Пайхамара (Делера салам-маршалла хуьлда цунна) элира, аьлла: «АллахIа шуна хьарам дина наношна вуон хилар, зудабераш, дийна а долуш, лаьттах дохкар, сагIадоьхург юхатохар, хIума еха марзвалар. Цо шуна ца магийна «аьллера-бохара» дешнаш, хеттарш дукха дар а, эрна даьхни дохкар а». Бухари, Муслим.\nХIокху Делан омранашца бусалба дино беран дахар лардеш йолу бакъо чIагIйина, цхьана агIор и бакъо талхо мегар доцуш. Къаьсттина, буоберан, я дIатесна долчу, я шайн тайпа девзаш доцчу берийн бакъо ларъяр чIагIдина шарIо.\n2) Тайпана хиларан бакъо\nБусалба дино беран дахарехь йолу бакъо ларъяр тIедиллинчул тIаьхьа, цо цуьнан тайпа лардарца йолу бакъо кхочушъяр а тIедиллина. Цо омра дина, мила ву ца хууш иза цавитархьама, иза шен дега вилларца, цул тIаьхьа цуьнан кхийолу бакъонаш талха ца яйтархьама. Масала, цунна рицкъ латтор, цунна ирс кхачор а.\nВеза-Сийлахьчу Дала боху: «Церан дайн цIершца кхайкха шу цаьрга, АллахIана гергахь иза нийса ду шуна. Церан дай шуна бевзаш бацахь шу динан вежарий ду, гергара нах ду». «Аль-Ахьзаб», 5.\nИштта бусалба дино хьарам дина тайпанаш хийцарца, я шен воцчу дега бер дилларца ловзар, оцу тIехь чIогIа Iазап хирг хилар чIагIдина цо.\nАбу Ваккъа́сан кIанта СаIда (Дела реза хуьлда цунна) дийцина, Пайхамара (Делера салам-маршалла хуьлда цунна) элира, аьлла: «Шен воцчу ден цIарца цхьаьнга кхайкхиначунна, – иза цуьнан да цахилар хууш волуш, – Ялсамани хьарам ю». Бухари, Муслим.\nОцу делилашца бусалба дино бакъо ларъяр чIагIдина, и бер шен дега, я шен тайпане дилларца, иза буо делахь а, дацахь а. Адамашна юккъехь иза хьенан ду ца хууш, тесна ца дитина цо. Бусалба дино беран шен тайпане дилларехь йолу бакъо ларъяре терра, Делан Элчано (Делера салам-маршалла хуьлда цунна) оцу берана дика цIе тиллар тIедиллина. Цо вайна билгалйина АллахIана дукхаезна йолу цIерш: IабдуллахI, Iабдуррохьман, иштта пайхамарийн цIерш а. Иштта Делан Элчано (Делера салам-маршалла хуьлда цунна) вай тIенисдина тахка тамбоцу цIерш Iадйитарна, масала: Ясар, Хьазан, Iасият, БархIун.\n3) Беран дакхорехь йолу бакъо\nХIора берана дахарехь цунна еллачу бакъонех кхоазлагIниг ю. Баккъал а, бусалба дино наношна шайн бераш дакхор тIедиллина.\nВеза-Сийлахьчу Дала боху: «Наноша шайн бераш дакхадойла дуьззинчу шина шарахь, и дакхадар кхочушдан лууш верг велахь». «Аль-Бакъарат», 233. Iеламнехан цхьабарт бу, бер декхачу шерашкахь долуш, цунна оьшуш мел ду и дакхо дезаш хиларна тIехь.\n4) Напха даларехь йолу бакъо\nХIара бусалба дино берашна еллачу бакъонех бакъо ю, дайшна и кхочушъяр тIедиллина а долуш. Iеламнехан цхьабарт бу, шен даьхни доцучу берана напха латтор дена тIехь декхар хиларехь, хIунда аьлча, и бер шен дех схьадаьлла цхьа дакъа долу дела. Шена а, шен зудчунна а напха латтадар цунна тIедилларх терра, цунна тIехь декхар ду шен доьзална а, дена-нанна а напха латтор.\nВеза-Сийлахьчу Дала боху: «Аьтто болчо напха лойла шен аьттоне хьаьжжина, рицкъанехь хала воллуш волчо шена АллахIа деллачух лойла; АллахIа дегIана тIедиллина дац Ша цунна даларан барамехь а бен. АллахIа аьтто бийр бу халонна тIаьххье». «Ат-ТIолакъ», 7.\nДелан Элчано (Делера салам-маршалла хуьлда цунна) дикачу напханех лерина къонахчо шен берашна, шен хIусамнанна луш долу напха.\nСавбана (Дела реза хуьлда цунна) дийцина, Делан Элчано (Делера салам-маршалла хуьлда цунна) элира, аьлла: «Стага ахчанца еш йолу уггаре а дика харж цо шен доьзална напха латторца, АллахIан некъа тIехь шена тIехаа хьайба кхабарца, АллахIан некъа тIехь болчу шен накъосташна сагIа даларца еш ерг ю». Муслим. ХIара хьадис дийцинчарах волчу Абу Къила́бата аьлла: «Делан Элчано (Делера салам-маршалла хуьлда цунна) доьзал хьахабарца долийна. Шен кегийчу доьзалшна, уьш Iалашбеш, я и стаг бахьана долуш, АллахIа церан аьтто а беш, напха латточу стагал веза мила хир ву?!»\nIеламнаха, важиб ду аьлла, билгалдина напха тоьачу барамехь даар-малар, тIедуху хIума, чохь ваха хIусам, цуьнца оьшуш долу хIума далар ду. Иштта оцу напхина юкъадогIу бер дакхор, и жима долуш, кхабар, цунна дарба лахар, цуьнга дешийтар, и санна кхидолу оьшуш дерг латтор а. ХIара хьукманаш схьаэцна, Делан Элчано (Делера салам-маршалла хуьлда цунна) дийцинчу, Iаишата (Дела реза хуьлда цунна) ша далийначу хьадиса юкъара. Iаишата (Дела реза хуьлда цунна) дийцина: «Пайхамар (Делера салам-маршалла хуьлда цунна) волчу еара ХIинд, цо элира: «ХIай Делан Элча, Абу Супьян бIаьрмециг стаг ву, цо суна а, сан кIантана а тоамбеш дерг ца ло, ас цунна а ца хууш, схьаэцнарг бен». Делан Элчано (Делера салам-маршалла хуьлда цунна) элира: «Хьайна а, хьайн кIантана а тоьачу барамехь дерг схьаэца ахь». Муслим.\nДа велча я воцчун метта хилча, напха лахарна тIехь ницкъ ца кхочуш, напха латтор тIедужу берриге верасашна, цара и стаг велча ирс эцаран барамехь. Нагахь санна церан ницкъ ца кхачахь, бусалба нехан закатан даьхни тIера а, доуьйтуш долчу сагIанаш тIера а лур ду.\n5) Iуналла дарехь йолу бакъо\nХIара берашна, къаьсттина буоберашна а, церан хьукманехь долчу дIатийсинчу берашна а йолу бакъо кхаа декъах лаьтташ ю: 1) жима долуш доладаран бакъо; 2) оьзда кхиорехь йолу бакъо; 3) даьхни Iалашдарехь йолу бакъо.\nЖима долуш бер кхиорехь алсам долу къахьегар зударшкахь ду. Бере хьожуш зуда ца хилча, йиш йоцуш хан ю иза. Iеламнехан цхьабарт бу, бер кхабарехь зудчун бакъо алсам ю, аьлла. Кхиболчу зударийнчул ненан бакъо алсам ю шен бер кхабарехь, нагахь санна бер кхабаран бехкамаш цуьнгахь кхочушхилла белахь. И хьукма схьаэцна Iамран кIанта IабдуллахIа (Дела реза хуьлда цаьршинна) дийцинчу хьадисах. Цо элира: «Пайхамара (Делера салам-маршалла хуьлда цунна) кхиэл йира бер кхабарехь нана толош, иза кхечанхьа маре яхаза мел ю». Ахьмад.\nБер кхабаран хан ю – и дуьнен чу даьлчахьана дуьйна шен доладан зударий ца оьшучу хене кхаччалц. И бер ша юуш, молуш, шена тIе бедар юхучу хьоле даьлча, чекхйолу и хан. Цхьаболчу Iеламнаха ворхI шо дузарца лерина иза, кхечара – исс шо кхачарца. Нагахь оцу беран цхьа а гергара стаг вацахь, паччахь ларало цуьнан Iу. И бер Iалашдан стаг цунна тIехIотторан бакъо а цуьнгахь хуьлу. Амма оьзда кхиорехь бохучун маьIна, зударша Iуналла дан деза хан дIаялча берана гIиллакх Iамор, иза нийсачу новкъа даккхар ду. И декхар къаьсттина божаршна тIедиллина ду, АллахIа царна зударшначул ницкъ, доьналла алсам даларна. Веза-Сийлахьчу АллахIа дай сутара бина шайн бераш кхиорна тIехь, Цо боху Шен дашехь: «ХIай ийман диллинарш, аш шайн а, шайн доьзалийн а догIмаш кIелхьарадаха керста нахах а, тIулгех а латор йолчу Жоьжахатин цIарах». «Ат-Тахьрим», 6.\nИштта Делан Элчано а (Делера салам-маршалла хуьлда цунна) дайшна тIедиллина шайн куьйга кIелахь волчунна Iуналла дар. Хьадисехь деана, Делан Элчано (Делера салам-маршалла хуьлда цунна) элира, аьлла: «Шух хIора стаг Iу ву, шен Iуналлех хIоранга хоттур долуш ду. Имам Iу ву, шен Iуналлех шега хоттур долуш ву. ХIора стаг шен доьзалехь Iу ву, шен Iуналлех шега хоттур долуш ву. Зуда шен майрачун хIусамехь Iу ю, шен Iуналлех шега хоттур долуш ю. Ялхо шен элан дохнна тIехь Iу ву, шен Iуналлех шега хоттур долуш ву». Бухари.\nОцу омранашна тIедоьгIча, беран а, буоберан а верасашна тIехь ду уьш ларбар, цаьрга дешийтар, уьш кхиабар, царна гIиллакх Iамор, уьш нийсачу новкъа бахар. Амма даьхни Iалашдарехь лууш дерг къаьсттина буоберийн даьхни лардар ду, дахаран новкъахь церан хьекъал, корматалла кIеззиг йолу дела, синкхетам кхоччуш а боцу дела. Ахь иза Iуналла а ца деш витча, шегахь хьекъал кIеззиг хиларна, цо шен лаамашна тIаьхьа а ваьлла, даьхни эрна дойур ду. Амма ша воккха а хилла, кхетаме веача, шена и даьхни уггаре а чIогIа оьшучу хенахь, лар ца динехь, цунна и карор дац. Буоберан дохнан доладан бакъо хуьлу дас, верас а вина, бухавитинчу гергарчу стагехь. Амма иштта верас вацахь, цуьнан даьхни лардеш волчунна тIехь декхар ду тешаме стаг билгалваккхар. Цо цунна тIедожо деза буоберан даьхни Iалашдар, и дебор, цунна тIера закат дIадалар, и бер доккха хилча, цуьнан даьхни юхадерзор.\n6) Къинхетам барехь йолу бакъо\nХIара бакъо буоберан хьакъ ду, иза жима а, хIума ца девзаш а долу дела. Бусалба дино дина дуккха а омранаш ду жимачух къинхетам бе, цуьнца кIеда-мерза хила, цунна тIехь куьйгалла де, аьлла.\nIамран кIанта IабдуллахIа (Дела реза хуьлда цаьршинна) дийцина, Делан Элчано (Делера салам-маршалла хуьлда цунна) элира, аьлла: «Вайн жимачух къахеташ воцург, воккхачун бакъо ларъеш воцург – вайх вац». Бухари.\nДелан Элча (Делера салам-маршалла хуьлда цунна) цецвелира Хьа́бисан кIантах АкъраIах (Дела реза хуьлда цунна), цо шега: «Баккъал а, сан итт доьзалхо ву, царах цхьанна а барт белла бац ас», – аьллачу хенахь. Иза, Делан Элчано (Делера салам-маршалла хуьлда цунна) Iелин кIантана Хьасанна барт луш шена гинчу хенахь аьллера цо. Делан Элчано (Делера салам-маршалла хуьлда цунна) цуьнга элира тIаккха: «Къинхетаме воцчух къинхетам бийр бац». Бухари.\nБусалба дино жимачух къинхетам бе аьлла, хIара дерриге а омранаш даран Iалашо, цуьнан дог-ойла къинхетам барехь чIагIъяр ду, ша воккха хилча, цуьнга а жимачух къинхетам байтархьама. Девзаш долчух ма ду, шегахь хIума йоцчо и лург цахилар. Буобер жималлехь къинхетам барх юхадиттича, ша доккха хилча, цо а бийр бац къинхетам. Адам кхиоран хьелаш девзаш болчу Iеламнаха чIагIдина, доьзална юккъехь хилла долу Iадаташ, гIиллакхаш, амалш бераша схьаоьцуш хилар, шаьш кхиош, кхобуш хиллачаьрга тарбала а гIерташ.\nIабдуллахI бин Насир, бин IабдуллахI Ас-Садхьан (Эр-Рияд);\n← Некъахочун ламаз\n«Быть потомком Шейха – ответственно…» →\nМарха кхабаран бакъонаш


Охан-бутт 03, 2020\nСоловьёва Елена Вольтская Татьяна, Маршо Радио, оьрсийн сервис\nХалкъе шена дегабаам бойту Кремло\nОьрсийчоьнан регионашкахь кеп-кепара ду коронавирус яржарца долу хьал, аьлла еарийдийнахь ша пандемин хьокъехь халкъе вистхуьулуш президента Путин Владимира. ХIинца регионан куьйгалхой шайн лаамехь бу уьнна дуьхьалоеш балхах мукъабаьккхинчу кху баттахь къахьега. Оцу юкъанна нисделла массех мехкан куьйгалхочо шен лаамехь даржаш дитар а.\n«Север.Реалиица» къамел динчу эксперташна гарехь, Путинан къамело гойту Iедалан вертикаль кризисе йирзинийла, иза шегара жоьпаллин дукъ регионийн белшаш тIе дуьллуш вуйла.\nПолитологна Галлямов Аббасна хетарехь, Путина ша динчу къамелца хаийтина ша Iедал дерриг а шен караэцарца кхоьллина шога вертикаль чохь садолуш йоцийла. Цо бахарехь, Оьрсийчохь цIеххьана кризих хIоттаро а гойту иза.\nХIинца Путин шина гIента тIехь чIагIвала гIерта: цхьана агIор – урхаллин эвсаралла совйоккхуш, шегара архаш малъян, вукху агIор – бахамах а, политиках а дола дан. Цо совйоху губернаторийн бакъонаш, хIан, дIаэца мукъ, бакъонаш шуьгахь ю, боху цо, «жоьпаллехь шу ду, амма ахча ас сайгахь дуьту» бохург хуьлу цунах. Иза чекхдер дац – губернаторе жоп доьхуш делахь, шен махкахула ун дIаса ца даржийта ахча дала а ма деза цуьнга. Тахана мухха а нислахь а, кхана, шегара гIора чIагIдан, губернаторо финансийн таро а йоьхур ма ю президентера. Ала тарло, Путина кхоьллина урхаллин вертикаль кеп хуьйцуш ю. Амма пандеми дIаяьлча, и урхалла цунна меттахIуттур ду я дац? Шек ву со цунах. Халачу хенахь губернатора ша халкъанна пайде хилар гайтича, нехан бIаьргаш чохь, элитина гергахь, иза хир ву сийлахь. Урхаллин вакуум кхоллаелла пачхьалкхехь тахана, и вакуум мехкийн куьйгалхоша шайна пайденна юзур ю. Путина доккха гIалат далийтина шегара: цо халкъ а, бизнес а йитина шайн-шайн баланашца, пайде хIума ца кховдийна цаьрга. Пачхьалкхо гулйина резерваш яста езаш вара иза. Цо и накъосталла даре массо а хьийжира. Ца хьахийна цунах хIумма а, наха дегабаам бина. Халкъ цо Iехийча санна нисло.\nПолитикан экспертийн тобан лидер ву Калачев Константин. Цо иштаа боху:\n- Регионашна дIасадекъна Путина шегара жоьпалла. Иза, мел тамаше делахь а, нийса ду. Пачхьалкх йоккха ю, регионашна юкъахь а ю башхалла. «Зен ма хилийта» бохучу принципца дан деза дийриг. Регионаш бохамна хьалха шаьш юьтуш хилча, ледара хьал лан дезарш бу дотацешна тIехь беха мехкаш. Урхаллин вертикаль цхьаьнххьа а ца йоьду – губернаторшна тIехьовсуш бу федералан гонашкара президентан векалш, лакхара Iедал. Меттигашкахь ахча ца тоьийла а гуш, вертикаль хир ю царна орцахъяла. Дика ду коронавирусца къийсалуш арабоху сацамаш массанхьа а цхьабосса боцуш, оьшуш дац Москвара хьал массанхьа а хIотто – цхьаьнхьа шагъян еза бахархошна изоляци, кхечунхьа иза ца оьшу дан. Таханлера «федерализаци» ца йича ца йолуш яра. Ханна ю иза.\nКоми махкарчу политика Никулин Андрейс бахарехь, пачхьалкхехь «къоьлла иккхина хIинцале».\n- ГIеххьачул таро йолу нах а бу хенера бовларх ойла еш, политика яц церан коьртехь. Муьлхха а диктатор санна, ма-хуьллу тийсалур ву Путин, Iедал охьа ца дилла. Иза воьхна, ца хаьа цунна ша хIун дан деза, массо а сацамаш бу ойла йина валале арахоьцуш, цундела бу уьш ирча, бесаза. Кризисо нахе дицдойтур ду Путина халкъан проекташ кхочушъян делла дош, хьегна къа эрна хилла ала а мегар ду хIинца. Пачхьалкхан проекташна кечдина хилла ахча дайа дезар ду соьманна ечу гIорторашна, я бюджетехь девллачу Iуьргашна йома йилла. 20I8-чу шарахь, ша юха а президенталла тIеоьцуш а, кху тIаьххьарчу шина шарахь а Путина дийр ду баьхна диканаш дуьсур ду шаьш доллучохь, деса къамел а хилла.\nКоми махкахь а, Архангелскехь а, Камчаткехь а шайгара дарж охьадехкина губернаторша. Иза церан лаамца хилла а дац, боху Никулина.\nКалачевна хетарехь, хууш дара буьйцучу мехкийн губернаторш гIенташкара биссор буйла – нах ца теша царех. Амма Конституцин хийцамаш тIеэцна бовллалц, пандеми дIаяллалц аьлла, цхьана ханна битинера уьш урхаллехь. Кеста кхин губернаторш а бевр бу шайгарчу даржах.\nПетербургерчу Урхаллин институтан юридикан факултетан деканна Цыпляев Сергейс бахарехь, тIеман-куьйгаллин иерархин системаш бен кхолла ца хаьа Оьрсийчоьнна.\nТахана халкъан ойла ян еза, халкъ ду экономика кхуллург. Белхалочунна дика хьал латтор ду коьртаниг. Цхьаммо а беш болх а боцуш, рицкъ а лаьтташ хир дац. Къа а ца хьоьгуш, диллина чохь Iан гудина ахча дац вайн. Пачхьалкханна ял охьаюьллург халкъ ду, совдегарш а бу, цундела цаьрга шайгга дала деза пачхьалкхо ахча, «регионашка» бохуш, дIахьежорах гIуллакх хир дац. ТIом баьлча санна ду хIоьттина де: лакхара омра кхачаре а ца хьоьжуш, хIораммо ша-ша къелхьардакках деза шен са. Ситуацино йостуш ю вертикаль, адамаш уьнах кIелхьардахар дуьсуш лаьтта деккъа меттигерчу хьакамашна тIехь, - боху Цыпляевс.


Литературехь Нобелан совгIатан лауреат волчу пхеа яздархочо а, цаьрца цхьаьна синмехаллаш кхолларца дуьнентIехь гоьбевллачу а наха диллина кехат хьажийна Оьрсийчоьнан президенте Путине оппозиционерна Навальный Алексейна медицинан гIо кхачор доьхуш. Текст ю Le Monde газетан зорбанехь, буха куьйгаш яздина 70 яздархочо а, публициста а, суртдиллархочо а, Iилманчаша а, музыканташа а.\nДехардинчаралахь бу цхьацца шерашкахь литературехь Нобелан совгIат делла яздархой Кутзее Джон, Алексиевич Светлана, Глюк Луиза, Мюллер Герта, Памук Орхан. Уьш боцуш, дехар хьажийнарш бу – Radiohead тобанера эшаршлакхархо Йорк Том, Пулитцеран совгIатан лауреат Шпигельман Арт , актераш Фрай Стивен, Камбербэтч Бенедикт, Духовны Дэвид, яздархой Стоппард Том, Дж.К.Роулинг, Каннингэм Майкл.\nНабахтехь кхобучу Навальныйс мацалла лаьцна, шена тIе лоьраш бита боху, иза, муьлххачу а Оьрсийчоьнан вахархочун санна, цуьнан бакъо ю, яздо кехатан авторша. Цара доьху Путине, иза адамийн бакъонийн гарант хиларе терра, Навальныйга цуьнан бакъо дIакхачор. Кехата тIехь юьйцу тутмакхо ловш йолу симптомаш. Навальныйн политикан дахарх лаьцна а яздо авторша.\nНавальныйга хьовсучу лоьраша пIерасканна диллина кехат хьажийна Оьрсийчоьнан таIзарш кхочушдаран урхаллин директоре Калашников Александре Владимир-махкарчу №2 колонехь латточу оппозиционерна шаьш сихха тIедитар доьхуш. Кехат зорбане даьккхина "Новая газето" шен сайтехь.\nШайн дехар лоьраша дузу Навальныйн зуьйш бинчу "лабораторин талламаша хьал вуно телхаш хилар" гайтарца. Цара бахарехь, могашалла вочу хьоле кхочуш лаьтта тутмакхан.