Малхбузен мехаллашца къийсам чIагIбар тIедожийна Кадыровс\nТовбеца-бутт 10, 2020\nНохчийчоьнан куьйгалхочо Кадыров Рамзана хьаькамашна тIедиллина, "экстремизман идеологашца а, Малхбузен мехаллашца" а бен къийсам чIагIбе аьлла. Оцу балхана тIехь Iуналла дан хIоттийна цо зорбан министр Дудаев Ахьмад, яздо "Кавказ.Реалиино".\n"Шинарин дийнахь ас министрашца а, кIоштийн куьйгалхочшца а, ницкъаллийн структурийн хьаькамашца а кхеташо дIаяьхьна. Царна хьалха декхарш хIиттийна ас, экстремизман идеологашна а, Малхбузен мехаллашна а информацин дуьхьало латтон мел а эвсара некъаш лаха аьлла", - яздо Кадыровс "ВКонтактехь". Цо бахарехь, нохчийн къам "кхуьуш а, зазадоккхуш а хилар" ца тов цуьнан "мостагIашна".\n"Айкхалла, эладита, харцдерг, пропаганда – и дерриг а церан коьрта герз хилла даьлла. Шайн сий, яхь, доьналла доьхкина цара Европан а, Малхбузенан а мехаллех, иштта шайна хетарг кхузахь а даржон гIерта уьш. Вайн Iалашо ю - вешан къона, хIинца а чIагIбелла боцчу кхетамца болу кегийрхой церан негативечу тIеIаткъамах Iалашбар", - билгалдаьккхина Кадыровс.\nНохчийчуьрчу пачхьалкхан хьукматашкарчу хьосташа "Кавказ.Реалиига" далхорехь, мехкан Iедалхоша тIедожийна царна, социалан машанашкахь жигара хилар а, республикех лаьцна мел яздечу вочунна бухахь позитиве комментареш язъяр а.\nЗорбан министралло дийцарехь, хIинцале а цхьанакхетарш хилла министран Дудаевн цхьайолчу редакцешца. Цо дийцина, социалан машанашкахь "Нохчийчоьнах дикачу агIор дуьйцуш хила деза" аьлла. Республикерчу кхечу хьукматашна а тIедиллина изза декхарш.\n"Юьхьанца дийца даьккхира, экстремизмана а, Малхбузен мехаллашна а дуьхьал" журналистех лаьатта комисси вовшахтоха еза бохуш. ТIаккха а, ойла хилира цуьнца собар дан", - аьлла, дийцина кхечу хьостано.\nСтохка бIаьста Кадыровс омра динера "Оьрсийчоьнна а, Нохчийчоьнна а дуьхьал долийначу идеологин тIелетаршца къийсам чIагIбе аьлла. Ши бутт хан еллера цо, и кхочушдан.


ЖIайрахьара хьехархо — Сердало\nВай дай баьхача лоамашка болх беш, берашта хьастара доагIа хий мо цIена, бIехбаланза бола гIалгIай мотт хьехаш, дуккхача шерашка хьехархочун болх баь саг ва укх йоазонца са вувца безам бар. Из ваь хиннав 1932 шера Льянов Пхьугеи Батаева Гошмоахийи дезале. Хьалха йоалаяьча шин сесага бер хиннадац Хоасбота Пхьугена даь. Кховзткъа шу даьлча, кхоалагIа сесаг йоалаяь, хьаболабенна дезал хиннаб цунбараш. Цу кхоалагIча сесагах доккха беркат а даьннад цунна. ВIаштта пхиъ воI ваьв цо ше енача фусаме. ВиълагIволча кIаьнка цIи Исраил хиннай, ер йоазув цун вахара наькъа хетаде безам ба са.\nЮххьанца цар дезал баьхаб Пригородни района чуйоагIаш хиннача ЖIайрахой-Юрта. Дезала да вай Сибре дигале кхелхав. ХIаьта нана пхе воIаца йисай. Исраил, вай арадоахаш, школе деша ваха, дунен дешар дешаш воаллаш, кхувш воагIаш кIаьнк хиннав. Шийтта шу даьнна хиннав из цу даькъазча шера. ТIом лаьттаб мехка, цар дезалера эггара воккхагIвола Ахьмад, цIеэскархошта юкъе волаш, моастагIчох латаш хиннав. ХIаьта Вологодски областе из де доацаш вайнав аьнна каьхат а кхоач царга тIема тIеххьарча шера. 17-18 шу даьнна зIамига саг хиннав из. Дезале шоллагIа Жабраил хиннав, из хIанз а волаш ва. Цун 93 шу даьннад. ХIаьта Микаили Iийсаи шоай Iоажалах байна а вайца боацаш а ба. Цхьан Исраилгара дIаийккхараш, дунен дешар дийша хиннабац. Вай дохадеча хана, школе деша вагIаш хиннача Исраила ший дешар Казахстана Акмолински областе дIахо дIадеш. Цул тIехьагIа ФЗУ (фабрично-заводской училище) яьккха хиннай цо. Эггара вогI йола моттиг шоашта нийсъеннай аьнна хеташ хиннаб цу дезалера нах. Шийла, меца, гонахьа хьу йоацаш, вахара хьалаш во долаш, мохк хиннаб уж баьхар.\n1957-ча шера ЖIайрахой-Юрта цIавоагIа Исраили Микаили шиъ. Цар хиннача цIеношка хIирий баьхаб. Гаьна йоацаш фусам лаьца, шоай цIа мукъадаларга хьежаш баьгIаб уж цхьан шера. Цох хIама хургдолаш хиннадац, цIа хьахецаш хиннабац вожаш. Цигара лоам уллача ЖIайрахьа (из тувлъе мегаргьяц лакхе хьоахаяьча ЖIайрахой-Юртаца) хьалвахав шаккхе. Из, хетаргахьа аьлча, 1958-1959-ча шерашка хиннад. Цига цIа даь, баха ховш уж а, тIехьа цIавоагIаш вола ши воша, нана а. Гошмоаха ший къонгашца ях 1974-ча шерга кхаччалца.\nКъам цIадийрзачул тIехьагIа, цигарча школе эггара хьалха директор хиннар Льянов Исмейла хиннав. Цун цIи лелаеш я из школа тахан. Цо ше волча балха хьех Исраил, цул тIехьагIа Шолжа-ГIалий тIа хьехархой училище дешаш а хиннав из. 1962-ча шера денз, наьна мотт хьеха волалу из ювцача школе. Цу заман чухь лоамашка хьал мел боагIаш бола йоазонхой Исраила фусаме мара совцаш хиннабац. Цига шоашта гIулакх дергдолга, шоаш новкъа хургбоацилга ховш хиннад царна. Къаьстта хоза бувзамаш долаш хиннав цунца халкъа йоазонхо Плиев Махьмад-СаIид.\nЦо школе баьча балхах дувцаш, из а цун урокаш а дагайоагIача наха оалаш хезад сона: «Ма хулла дукхагIа, шоай лоIаме болаш, болх байта гIертар из дешархошка». Вайна ховча беса, из да тахан ФГОСа хьехархошкара дIадехар. Цу тайпара беча балхах дикагIа пайда боалилга ховш хиннав Пхьуге Исраил а.\n1968 шера саг йоалаю Льяновс, цун фусам-нана хилар Гудантов Мухьмада Лидайх. Цар виъ дезалхо вар: ши воIи ши йоIи. Цунга ше маьре енача хана денз, цун цIенче лелаеш, ший диъ берага дика хьожаш, чакхъяьннай Гудантова. Цар юртарча школе хьехархо, директор, района дешара управлене начальник хиннача Цицкиева Азас дика тешал дир Лидайна. Дика оамал йолаш, бакъахьара саг из хилар а, цунга хьежжа цун дезал дика хилар а хьоахадир цо, соца ше къамаьл деча хана. ВоккхагIвола Мухьмад яха цар воI ЖIайрахьа района военком ва. Цунца болх беш я йиша Марет. ШоллагIйола Исраила йоI Залина Магаса горсовета керте латт. Эггара зIамагIвола Ахьмад лор ва.\nШколагара, балхагара дIаийккхача, Льяновна эггара дукхагIа дезача хIамаех хиннад жIакаех (шахматех) ловзар. Цунна мо царех дика ловза ховш, каст-каста из волча боагIаш белггалара нах а хиннаб. Вешта аьлча, школе болх беш волча сага вахарца товш дола ловзар хиннад цунна дезаденнар. Тахан Iилма санна школе Iомадергдолаш, жIакаех ловзар программан юкъедоаладара дош дувцаш да вай мехка.\nИсраила болх баьча школе-интернате къахьегаш хиннай цун фусам-нана Лида а. Берашка хьожаш, царна эшар лоаттадеш (нянька), къахьийгад цо йIаьхача хана. Ховш да-кха из мел сабар эшаш болх ба. МоллагIча бераца бувца мотт ховш, харцахьа лелар ший метте хозача дешаца дIаоттаве ховш, хила веза из болх беш вола саг. Вешта аьлча, хьехархочунна мо берий дегашка кхача ховш хила еза из гIулакх шийна тIаэцаш йола кхалсаг. Лида царех хиннай аьнна хет сона. Из ше хIирий мехка чуйоагIача Редантера я. ЖIайрахьа ше кхаьчача хьалхарча шера денз, интернате болх баь а я. Хетаргахьа, Исраилал шийл а дукхагIа къахьийгад Лидас, лоаман юрташкарча берашка хьожаш. Маха дика баккха ховш а хиннай маьре ялехь, хIана аьлча Буро тIарча трикотажни фабрике балха йолчара йоалаяь хиннай из Льяновс. Балхара из дIайоал 2003-ча шера. Лоаман юрташка хьалъю школаш. Цу хана интернат дIайоаккх, тIаккха цо баь болх бу нах цига эшаш хилац. ХIаьта а цаI ала йиш я укхаза, наха тIехтохам бергбоацаш, цIена а хьаьнала а къахьийга саг я Лида. Интернат хиннача цIагIа хIанз берий беш я.\nЖIайрахьа район гIалгIай йиъ районах цаI я карарча хана. Хьалха – 1994 шерга кхаччалца – из а цунна гонахьа яда кхыйола лоаман юрташ а Наьсарен района чуйоагIаш яр. Белгалдаьккхача шера из Наьсарен районах дIакъоастаю. Цох хьаю ЖIайрахьа район. Эггара хьалха цу района керте оттавир Цуров Хьусен. Из, наха веза а везаш, цох теша а тешаш, района хьа а йилехь юртсоветá доал де оттаваь хиннав. Район хьайича, тIаккха цун хьалхара хьаким а хиннав цох. Цу хана Хьусена дехар ду Льянов Исраилга, ше волча администраце балха вехаш. Хьагучох, Цуровна тешаме, шоашта тIадилла гIулакх дизза кхоачашдергдола цIена нах безаш хиннаб. Ишттача нахах хийттав цунна Исраил. Цу тайпара йитар хьехархочо 32 шера ше болх баь школа. Цу юкъа-м кIаьдвенна а хинна хургва из. Хала болх ма бий берашцарбар. Аз Сурхо тIарча ийс шера дешача школе къахьега 21-гIа шу да. Ахкан ха хьатIакхаьчача, халла мара хьалъуралоатталуш хилац со, сов чIоагIа дегI этте. Исраила керда болх бувзабенна бар граждански оборонацеи цхьаццадолча хатарашца къовсам лоаттабечеи отделаца. НийсагIа аьлча, цу отдела керте латтар из. Лоамашка, укхаза (шаьрача) мо доацаш, хьона вIалла дагадоаца хатараш хила ма тарлой. Цудухьа цига а из салоIаш ваьгIав оалилга дац. ХIанз фу хилар-хьогI яха уйлаш е езар садуаш болх ба, цул совгIа бехктокхам лакха болаш гIулакх а да. ХIаьта а уж моттигаш, нах, Iалама белгалонаш йовзаш волча Исраилал дикагIа из болх сага булургбарий-те, аьнна, хеталу. Цу гIулакха тIа Исраил хул 2007-ча шерга кхаччалца. МоллагIа болх ше бойя а, наха пIелг тIахьокхаргболаш, дог кхоардадергдолаш беш оамал хиннаяц цун. Цигара а тIехьа дика цIи йолаш дIавода. Дикка ха яр «Аьрзи» яха ЖIайрахьара Заповедник хьаяь. Эггара хьалха цига директор хинна Арсамаков Борис воккха хьаьша вар, духхьал Исраила хинна ца Iеш, берригача цар дезала. Дукха ха йоаккхаш хиннай цар, шоашта дукха езача жIакаех ловзаш. Цул совгIа, Исраила тайпан найц вар Борис, цунга яр Льянов Сафара Фатима. Цул тIехьагIа заповедника кулгал де хьожавир Льянов Яхьья. Исраил ше волча балха вар дийзар цунна. Заповедника директора заместитела болх бар цо тIеххьара баьр. ДIахо из пенсе вода. Кхы а ялх-ворхI шу доаккх цо, ший дезалца а юртахошца а маьрша-могаш волаш. ТIеххьарча цхьан шера мара могаш воацаш а хиланзар из. Цу шера, цхьацца дарбаш деш, дIа-юха кхувлаш лелаве вийзар къаьна хьехархо. Шийна Дала йилла ха кхоачаенна, Исраил вайцара къаьстав 2007-ча шера.\nДезала нана Лида могаш-маьрша а, ЖIайрахьа воккхагIча воIаца Мухьмадаца яхаш а я. Ер йоазув кийчдеш, сона гIо даьр вар цар зIамагIвола воI Ахьмад.\n— Дезале мишта вар Исраил? – хаьттар аз цунга.\n— Тха да кIаьда саг вар. Латаш-тохаш оамал яцар цун. Харцахьа хIама дер хьехамца нийсача новкъа ваккха ховш вар из. БIаргавайча а сабаре саг хетар цох. Дукха саготонаш, уйлаш чуйоахке а, из нахах лочкъаде ховра цунна. Нахаца гIар ергьярех, совдар дувцаргдарех вацар, — йоах цо шийх даьх лаьца.\nАхьмад ше а Исраила хьийхача ЖIайрахьарча школе деша ваьгIав. Цо школа яьккхача хана, вайцига хьайийллар университета лораш кийчбеш йола факультет. 1997 шера цига деша вода зIамига саг, цIе диплом луш, цигара дийша воал из 2003 шера. ДIахо хирурга гIулакх Iомадеш хул Россе гIорваьннача лорагара Ахушков Iалаудинагара. ХIаьта а из болх дукха биц цо. Кхы а деша ловш, Ростове вода, 2004-2005 шерашка анестезиолог а реаниматолог а хургвола дешар деша безам болаш. 2010 шера цхьаькха балха говзал а Iомаю цо Ростове, зIанарашца дарба дар аргда вай цох (лучевая диагностика). Вайцигарча больнице хьаеллаш, томографаш йолаш отделени яр. ХIанз цунна чуйоагIача МРТ (магнитно-резонансни томографи) оалача кабинете къахьегаш ва Ахьмад. Из болх кIоаргагIа Iомабеш, 2011-ча шера Москве а ха яьккхар цо. Из цо дийнахьа бу болх ба. Бийсан реонимаце отделене къахьег цо. Вахаш Ахьмад Магасе ва, каст-каста (салоIача деношка) ший наьнах бIаргтоха лоамашка вода лор. Ала деза лоаме а, со цецвоаккхаш, дика йовзаш, ювца ховш вар из.\nИсраила мел дола бераш (шийдараш) цо гIалгIай мотт хьийха да. Цунца цхьана шоай дас дезале бувца мотт а хозаш хиннаб царна. Ахьмада гIалгIай мотт цIена, хоза бувцаш санна хийтар сона. Шийчарна мо наьха берашта а из Iомабе гIийртав хьехархо. Школе иттех кабинет хиннай (итт класс аргда вай царех), хIаране чу 20-25 саг волаш. ЙоккхагIйолча классашка хьийхар Пхьуге Исраил хиннав. ТIехьагIа къона хьехархой а боагIа цига наьна мотт хьеха. ДукхагIа цига деша даьгIа бераш ЖIайрахьара, Оалга тIара, ГIулера, Лаьжгера, Бейнера, Каше тIера хиннад. Цу юрташкара Iокхувлаш хиннад интернате Iилмаш Iомадеш дола бераш. Цига кIира даьккхе, цхьа бийса цIагIа йоаккхаргйолаш цIакхувлаш хиннад уж. Ахьмада из деррига хьадувцаш, сона дагаехар 1976-ча шерара гуйре. Цу шера Нохч-ГIалгIай паччахьалкхен университета хьалхара курс яьккха ваьлар со а са новкъостий а. Iилманхо Оздоев ИбрахIима Рамис хьалха волаш, халкъа багахбувцам гулбе дигар тхо лоамашка.\nБийсаш яха тхо сайца хинна моттиг яр ювцаш йола интернат. Цун коа дагIар революционер хиннача Ахриев ГIапура дегIа сийленг, цигара хьалхьежача гуш бар Маьтлоам. Цу коа хIама дуаш йола моттиг яр къаьстта хьаяь латташ. Буро тIара эша хIама хьал а кхухьаш, тхоцарча мехкараша вайнаьха кхача а кийчбеш, даьккхар оаха из кIира. Iодувша моттиг а яр, чулатташ аьшка маьнгеш а долаш. Хоза моттиг яр из Iаламга диллача, цига дешаш хиннача а болх беш хиннача а нахах хьага а мегаргволаш. Дукха дика нах арабаьннаб цу интернате дийша. Масала, тахан ЖIайрахьа района администрацена керте латта Льянов Ахьмад, хьалха хинна района хьаким (цул тIехьагIа президента Ю-Б. Евкурова администраце кулгалхо хилар из) Точиев ИбрахIим, республикан больнице анестезиолог йола Амирханова Хатимат – уж а царех тарра кхы дуккха а кагийнах, мехкарий ба Пхьуге Исраила хьийхача школе дунен гIулакхаш, Iилмаш Iомадаь, вахара боккхача новкъа баьнна. Цун ший воIа Ахьмада яхачох, урокаш сакъердаме а берий теркам тIаозаш а е гIерташ хиннав Льянов.\n— Дунен чу воалача хана, хьехархо хилва аьнна, кхелла саг вар тха да, — йоах цо Исраилах. –Цунна мо из болх безаш, хьабе ховш а дукха нах хургбий-хьогI аьнна хеталора. Наьна меттах вола дика хьехархо ва, яхаш, каст-каста вувцар цо Медов Йоакъап.\nГучох, Сурхо тIарча, Наьсарерча №1 йолча, цигарча №3 йолча школашка болх баь Джабраила Йоакъап вовзаш хиннав Пхьуге Исраила. Цо Медовх аьннача дешашта тешал де йиш йолаш ва со а, хIана аьлча, со 5-ча классе волча хана денз, массехк шера сона наьна мотт хьийхарех ва Йоакъап. Дика хьехархо а, дика саг а, дика къонах а вар из. Вешта, Медов Йоакъап-м хIанз волаш а Наьсарерча Центркамазе вахаш а ва. Цох тара хила а, ший болх дика бе а гIийртачох тара ва Исраил а, хIана аьлча хийла кердадар довза, из балха юкъедоаладе гIерташ, хьехархой говзал лакхъеча Шолжа-ГIалий тIарча институте курсашка водаш, цига Iомаде мел мегаргдар Iомадеш, хиннав из. Иштта къахьегаш хьавенача цунна тийнна сийлен грамоташ я. ХIаьта 2006 шера хьехархочун денга арахийцача «ГIалгIайчен дешар» яхача ГIалгIай Республикан министерствон газета тIа эггара дикагIболча хьехархошта юкъевихьавар из.\nЛьянов Пхьуге Исраил ше воацаш ва, бакъда цо хьабена беркате никъ, кхеяь цIена тIехье, дуккхача шерашка вай къаманна накъайоалаш, дIагIоргья.\n← Предстоит реконструкция энергосетей\nИштта хул юрта вахача →


3. Цул тIаьхьа, зуда парз-марха кхобуш хилча, йа майра парз-марха кхобуш хилча эвхьаза юкъаметтиг хилийта мегаш дац, хIунда аьлча цо марха дохадо дела. Ткъа шарIо магош долу бахьана а доцуш марха дохор къилахь ду. Имам Бухарис а, Имам Муслима а, Имам Абу Давуда а дийцина, «цхьана стага, Делан Элчанна - Делера салават а, салам а хуьлда цунна - тIе а веъна элира аьлла: "ХIаллакьхилла-кх со!". Цо хаьттира: "Стен хIаллакьвина хьо?". Цо элира: "Рамадан баттахь сайн зудчуьнца эвхьаза гIуллакх хилла сан". Цо элира тIаккха: "Лай паргIат ваккхалур вуй хьоьга?". Цо элира: "ХIан-хIа". ТIаккха цо элира:\n"ТIаьхьий-хьалхий ши бутт марханаш кхаба лур дуй хьоьга?". Цо элира: "ХIан-хIа". ТIаккха цо элира: "Кхузткъа миска стагана бала кхача хир буй хьан?". Цо элира: "ХIан-хIа". ТIаккха иза охьахиира, цул тIахьа Пайхамарна - Делера салават а, салам а хуьлда цунна - цхьана хIумана чохь хурманаш еара (пхийтта сахь хиллал), тIаккха цо элира цуьнга: "ХIорш луо делахь сагIийна". Имам Абу Давуда дийцинчу хьадисехь иштта аьлла а ду:\n"...(цуьнан метта) цхьа де а кхаба, АллахIе гечдар а деха".\n4. Зуда хьадж дихкина хилча, йа Iумрат дихкина хилча, иштта майра а хьадж дихкина хилча, йа Iумрат дихкина хилча эвхьаза гIуллакх хилийтар а хьарам ду, йа и гIуллакх хуьлуьйту бахьанаш лелор а хьарам ду, масала марзонца куьг хьакхар а, бартбаккхар а, иштта кхидIа а. Хьадж-Iумрат дихкина волчо (йолчо) эвхьаза гIуллакх хилийтича хьадж-Iумрат ду́ху, галдолу. Лекха хинволчу АллахIа аьлла: [Хьадж дар – девзаш (билгалдина) долчу беттанашкахь ду; ткъа цу беттанашкахь шена хьадж дар тIедожийна волчо эвхьаза гIуллакх ма хуьлийтийла (йа цунна герга вуьгу бахьанаш ма леладойла), къинош а ма ле́тадойла, къийса а ма лойла хьадж деш волуш].\nХIокху айатан тафсир деш Имам Ибн Каси́ра – Дала къинхетам бойла цунах – аьлла: «[...эвхьаза гIуллакх ма хуьлийтийла (йа цунна герга вуьгу бахьанаш ма леладойла)]\n- и бохург ду: хьадж йа Iумрат дихкинарг ларлойла эвхьаза гIуллакх хилийтарх..., иштта иза ларлойла и гIуллакх хуьлуьйтучу бахьанех а, (масала) дегIах хьакхаваларх а, бартбаккхарх а, и санна долчу кхидолчу хIуманех а, зударшна хьалха и маьIна долу къамел дарх а».\n5. Нагахь санна зуда цомгаш елахь, йа боккха сингаттам, йа бала болуш елахь, йа эвхьаза гIуллакх хиларехь иэца ма езза марзо иэцарна новкъарло еш долу иштта и санна долу кхидолу бахьанаш делахь дика ца лору цуьнца эвхьаза гIуллакх хилийтар, нагахь санна иза цуьнан шен лаамца дацахь. ХIунда аьлча, ишттачу хьолашкахь цуьнца эвхьаза гIуллакх хилийтаро цунна зен до, нагахь санна иза цуьнан шен лаамца дацахь. Ткъа, зен дар бусалба дино магош дац. Лекха хинволчу АллахIа аьлла:\n[Зен ма дойла аш царна (зударшна)]. Ибн Ма́джахIас а, Ахьмада а, Ма́лика а дийцинчу нийса хьадисехь деана ду, Пайхамара – Делера салават а, салам а хуьлда цунна – элира аьлла: «Мегаш дац шена зен дан а, кхечунна зен дан а».\nЦундела, эвхьаза гIуллакх хиларехь зудчунна новкъарло хуьлуьйтуш долу хIума а, иза лазош долу хIума а, цунна зен деш долу хIума а Iаддита деза, лело ца деза. 6. Зуда доккхачу гIулкхана арайоьдучу метте а эвхьаза гIуллакх хилийта мегаш дац. Делан Элчано – АллахIера салават а, салам а хуьлда цунна – аьлла: «Бакъдолуш, АллахIана эхь ца хета бакъдолчух: зударий доккхачу гIулкхана арабоьлхучу меттехь эвхьаза гIуллакх ма хилийталаш».


Оьрсийчохь коронавирусан ун даьллачийн терахь 700 эзарал сов ду\nТIаьххьарчу дийнахь а, буса а Оьрсийчоьнан 84 регионехь COVID-19 вирус кхетарца билгалваьккхина 6 562 стаг. Кхин а цхьа де хьалха тIекхеттарг вара 6 368 пациент. Пачхьалкхехь верриг а ун даьллар ву - 700 792 дархо.\nИштта тIаьххьарчу 24 сахьтехь Оьрсийчохь велла уьнах 173 пациент. Ткъа верриг кхелхинарг ву 10 667 вахархо. Цхьана дийнахь а, буса а цамгарх дIацIанвелла 8 631 дархо. Ткъа эпидеми яьржичхьана гIоле хилла 472 511 стагана.\nТIаьххьарчу цхьана дийнахь коронавирусан ун даьлла нах совбовларца билгалъяьхна регионаш:\nМосква — 621 (верриг а 226 795),\nХанты-Мансийн го — 268 (11 14I),\nСвердловскан кIошт — 263 (14 792),\nИркутскан кIошт — 240 (9 225).\nКху беттан 4-чу дийнахь дIахьедира, дуьненахь коронавирусан инфекци хьакхаелла нах 11 миллионал а сов бу аьлла. Iаламат дукха бу вирус кхетта нах Американ Цхаьнатоьхначу Штаташкахь (2, 9 миллион), Бразилехь (1, 6 миллион), ХIиндойчоь (742 эзар). 4-чу меттигехь ю Оьрсийчоь.


Оьрсийчоьнан кхидIа а лан еза санкцеш, гарехь\nЕвропа кхидIа а бийр бу дипломатин агIор тIеIаткъамаш Шемара конфликт марсайохучу пачхьалкхашна, дIахьедина Брюсселерчу саммитехь Евробертан кхеташонан лидеро Туск Доналда. Германин канцлеро Меркел Ангелас, Оьрсийчоьннан Шема бахьанехь лан еза тарло санкцин керла кепаш а, аьлла.\nХьалхо Reuters агенталло, дипломатин хьостанашна тIе а тевжаш, хаам бира ЕвроБертан декъашхой кийча бу Москохна тоьхна лела санцкцеш кхин а эха шарна дIаяхъян, аьлла. Юьхьанца Оьрсийчоьнна тоьхна санкцеш карара шо дерззалц лаьттар ю. Украинера конфликт ерзорехьа Минскехь бина барт Кремло бохор дара санкцийн бахьана.\nЕарийдийнахь Оьрсийчоьнан а, ГIажарийчоьнан а векалш бара Лондонехь цигарчу арахьарчу гIуллакхийн министро шена тIекхайкхина. Шина а пачхьалкхо талхийна дуьненаюкъара гуманитаран низам Шемарчу Алеппохь бала хьоьгучу маьршачу нахана тIе гIо ца кхачадайтарца, дIахьедина Джонсон Бориса.


Наркотикаш лелош видео тIехь гучуваьлла ГIалгIайчоьнан депутатан кIант\nТовбеца-бутт 09, 2020\nГIалгIайчоьнан парламентан гIишло\nМожачу басахь сорса хIума дIахьарчочу жимачу стагах яьккхина видео яржийна гIалгIайн "Главком РИ" Телеграм-канало. Блоган авторша чIагIдо, ГIалгIайчоьнан парламентан депутатан Алиев Микаилан кIант ву иза, ткъа цуьнан тIоьрмиг чохь ерш наркотикаш ю бохуш.\nЗорбане яьккхинчу видео тIехь, хетарехь, Алиев Алихан ву телефонехула, шен карара хIур муха листа еза хьоьхучуьнца къамел деш, массарна а хезаш.\nГIалгIайчоьнан чоьхьарчу гIуллакхийн министраллан пресс-гIуллакхой дуьхьал хилла депутатан кIантах лаьцна динчу хеттаршна жоьпаш дала. Чоьхьарчу гIуллакхийн министраллан сайта тIехь Алиев лацарх информаци яц.\nДагадоуьйту, стохка Лахьан-баттахь дийца даьккхира, гIалгIайн антинаркотикан "Антилирика"боламо масийттазза Алиев лацарх лаьцна. Хаамийн гIирсашкахь яздарца, цхьа кила героин хиллера жимачу стагехь иза цкъа лаьцначу хенахь. Цул тIаьхьа оцу ситуацина юкъагIоьртинчу цуьнан дас дIахьединера, "кIант Iехавелла хиллера, кхул тIаьхьа цу тайпаниг долуьйтур дац шегара" аьлла.


Нагахь санна, малхбалерчу Украинера конфликт кхин тIе а яржахь йа колонехь латточу Навальный Алексейн могушалла талхахь, Оьрсийчоьнна дуьхьал яьхна санкцеш кхин тIе а чIагIъян оьшу Евроберто а, Американ Цхьаьнатоьхначу Штаташа а. Оцу кепара дIахьедар дина Европан халкхъан партин куьйгалхочо Вебер Манфреда Funke медиагруппана еллачу интервьюхь.\nЕвропарламентан фракцин урхалхочо билгалдаьккхина, Москвано шен кхераме питанаш кхин дIа а лелош хилар. Украинан дозана гергахь Оьрсийчоьнан эскарша куп тохар- Малхбузе зер ду аьлла хета Веберна.\nКерла тоха леринчу санкцийн гурашкахь тарло Оьрсийчоьнан олигархийн кхечу пачхьалкхаашкарчу чоьташ тIера ахчанаш совцон, Оьрсийчоь SWIFT банкан системех дIахадо а аьлла политика. Оьрсийчоьнан "Северный поток-2" ("Къилбаседа аса-2") газан биргIа Германе кхачор а сацон а тарло.\nХьалхо Bloomberg агенталло хааме даьккхира, Оьрсийчоьнан президентан Путин Владимиран уллорчу гонашкарчу нахана дуьхьал санкцеш яхар дуьйцу Вашингтоно аьлла. Цул совнах, Американ зорбанашкахь яздарца, Штатийн Iедалхоша масех оьрсийн дипломат пачхьалкхера араваккха а тарло.\nЦунна дуьхьал жоп луш, Оьрсийчоьнан арахьарчу гIуллакхийн министро Лавров Сергейс дIахьедира, Цхьанатоьхначу Штаташа мостагIаллин муьлххачу яьккхинчу гIулчана дуьхьал шаьш жоп лур ду аьлла.\nДонбассера конфликтан зонера хьал, маслаIат а дохош, карзадаьккхира Зазадокху-баттахь. Украинаца лаьттачу дозане Оьрсийчоьнан эскарш ду тIеузуш бохуш, дуккха а хаамаш кхочу.\nЦхьанна а кхерамаш ца бохьу оцу эскарша бохуш, чIагIонаш йо Оьрсийчоьнан Iедалхоша.\nГерманин канцлерца Меркель Ангелаца хиллачу къамелехь Оьрсийчоьнан президента Путин Владимира билгалдаьккхира, шайн кхерамзалла Iалашъярхьама Москвано лелон барамаш бу уьш аьлла.


Кхы биабац уж мо чам болаш Iажаш! — Сердало\nЦIагIара араваьлча школе дIакхаччалцаи цигара юха чукхаччалцаи 5 километр хиллал никъ бе безар са, со деша ухача хана. Занятеш Iуйранна бархI сахьат даьлча дIайолалора тха, смена шиъ хиларах. Нанас хоза ханнахьа гIовтта а дий, хIама а даийте, кийча а дий, хоза хьехараш а дий ара доахар тхо деша даха. Цкъаза нийслора, гуйрен замалахь цIен дезараш дукха а долаш, селла кIаьдвеле хIама ца дуаш Iо а виже, юха Iуйранна нанас мел чIоагIа хьагIатта аларах ханнахьа хьа а ца гIотталуш, халла кийчвала мара ца кхувш школе водаш. Цу хана хIанз мо автобусаш а яцар бераш да-хьа кхувла, хIаьта хIанз паргIато ма йий…\nТхоай урокаш а йий чудахка хьаара довлар тхо школера. ХIанз школашка столовеш я массанахьа, тикаш я наькъ тIа дукха, киса ахча да берашка моцал дIаяккха хIамилг эца. Тха хана дацар уж хIамаш. Киса ахча а цхьа наггахьа хьал долча наьха берага мара хилацар.\nИштал гаьнарча наькъа вIалла хала а ца хеташ, тхоаш дахача новкъа сихагIа хьалкхача гIерташ доагIар тхо дешара чу. ХIана аьлча цу новкъа вахар цхьа тамашийна дика воккха саг. Дауд яхаш вар из. Дукха доккха доацача цIалга чу вахар из. Йоккха беш яр цун ший ковнаца хетта а йолаш. Вайна ма харра, гуйре хIетта мерза сомаш хьахула ха я. Цу Дауда беша хьахулар тайп-тайпара сомаш: хьачаш, Iажаш, кхораш, бIараш. Iалаьмате чам болаш бар уж! Делкъелцца школе а хинна меца а долаш чудоагIача тхона хIаьта а хетар уж чам болаш.\nХIара денна цаIаш школе дIаболхаши вожаш чубоагIаши йола ха а нийсйий, гале чу уж аз бувца сомаш а бахьаш наIарга хьаара а ваьле Iооттар Дауд. Сенна дора цо из? Дора школера меца чудоагIа бераш дузаде, царна товр де, уж хьаста! ЦаI бер тIехдалийтацар цо портфела чу Iажаш ца бохкаш. Бераш чIоагIа гIаддахе дIаэцар цунгара уж. Бераша шоаш Дауд вахача улица тIа кхачалехьа хьалххе а деррига книжкаш, тетрадаш цхьаннахьа дIагул а дий, моттиг мукъайоаккхар портфела чу Iажаш чубохка. Нийслора цхьачар шоашца цIагIара тIорми хьаэцаш а, шийца чухьоргболаш. Дауда сакъердаме хетар иштта сурт шийна берагара дайча, дика а хетар ший дукхагIа сагIа дала аьттув боалаш. «Iочубохкалаш дукхагIа, цIагIа шоай йишилгашта-вошилгашта лургба оаша» — оалар цо. ДукхагIа Iажий гаьнаш яр цун беша яьгIараш.\nЦу хана денз хьа, хIанзалца дукха Iаж биаб аз, хIаьта Дауда ший бешара тхона луш хиннараш мо чам болаш цIаккха а нийсбеннабац са баа.\nДауд вахача тIаьрен тIа дукха цIенош дагIацар, хIанз а дагIац. Тхо цIагIа чукхаччалца кхы а дикка никъ бе безар тха. ХIаьта мерза Iажаш а буаш беш бола никъ тхона вIалла гаьна а хала а хетацар. Дауда цIен юхера гаьна валалехьа цхьаннахьа бухдувлаш хий дар, кранах хьадоагIаш, ний а латташ кIала. Цигга хий мала а аьттув бар тха. Иштта беркате моттиг я Дауд ваьхар. Бакъда, ше тхона Iаж, кхор, хьач, бIар делча оалар Дауда: «Хий оашош сом баале малалаш, сом биача меннача хиво кер бестабу», аьле.\nШе Iажаш хьалуча юкъа цхьацца хьехараш а дора тхона воккхача сага. Хьанув, малав хоаттар. «Шун дай, даь-дай дика нах ба, сона бовз уж, уж мо къонахий хила деза шох а» — яхаш хоза тоам болаш, тхо хьоасташ къамаьлаш дора цо.\nДауд дIаваьнна тоъала ха я. Дала гешт долда цунна! ХIаьта из ваьха цIенош хIанз а латташ да цун хиннача коа. Iажаш баьгIача беша гаьнаш дIа а яьха хоза доккхий вIаштара даь цIенош даьд. Мел хоза уж дале а сона Дауд чуваьхача зIамигача цIалгал хозагIа хеталуц уж. Дауд ваьхача гаьна доацаш, нийсса цун цIен духьала а хила мегаш доккха маьждиг хьалдаьд. Цу ковна хIанзарча дас бешацара дикка лаьтта дIа а хийцад ший даьна тIера маьждига лаьрхIа никъ шербеш, Даьла духьа. Иштта беркате моттиг я из Дауд ваьха ков а цун беш а.\nДала ялсмален сом лулба Дауда! Дала ший дикашца хьоасталда цун дог.\n← 2018 шерара хьажол ДИКА чакхдаЬлар\n«Сомий бешамаш лелаечарна новкъостал де деза» →\nЗЕМЛЯ — это наше богатство\nИнформация о сервисах Межрайонного ИФНС России №1 по Республике Ингушетия


Кучамаш ечу метта – масканаш. Гуьржийчуьрчу бедарш тоьгучу фабрикашкахь\nЗазадоккху-бутт 30, 2020\nМЧЕДЛИШВИЛИ Звиад, "Карара Зама"\nГуьржийчоь: Массо а декхаре ву коронавирусна духьало ян\nГуьржийчуьра хIуманаш тоьгу фабрикаш, цхьамоггIа дIахIиттина, медицинан масканаш еш ю тахана. ТIаьххьарчу кIиранах Тбилисерчу я кхечу муьлххачу а гIаларчу аптекашкахь оьцийла дацара коронавирусах Iалашлуш йоха еза туьтмIаьжгаш – дерриг а дуьнентIехь а лаьтта дефицит яра Гуьржийчохь.\nХIинца мелла а кхачо еш схьайогIу фабрикаш.\nХьалха дуьнентIехь яьржинчу спортан брендашца духар а, футболхошна бедарш а йора Поти гIаларчу хIуманаш тоьгучу фабрико. Гуьржаша а, туркоша а юкъахь лелочу оцу фабрикехь духарш тоьгуьйтура гоьевллачу фирманаша - Adidas, Nike, кхийолучара. ХIинца тегархой масканашна тIебирзина.\n«Коронавирус яржарца доьзна оха цкъачунна 500 эзар маска ян Iалашо юьхьаръэцна, сихха дIалур ю уьш пачхьалкхе. Оьшу кIадеш, гIирс болуш бу», - боху фабрикин директора Оскендир Дженгиза.\nМедицинан кисин 12 чкъор ду маскин. Тегархоша шайн масканаш тешаме ю, вирусна дика дуьхьало йийр ю цара, боху, цу тIе, юьттуш, ехха лело а мега уьш. Чекхъевлла масканаш Гуьржийчоьнан могашаллин министраллин экспертизехула.\nЙоццачу хенахь пачхьалкхерчу массо а бахархошна тоъал масканаш арахеца дош делла Гуьржийчуьрчу хIуманаш тоьгучу фабрикаша - иттех ю церан декъахь.\nАмма проблема ю Гуьржийчоьнна куьйгаш уьнах Iалашден антисептик арахеца. Муьлххачу а аптекехь я туьканашкахь эцалуш яра иза ши кIира хьалха, ткъа хIинца яц цхьа наггахь доцург карош а. Лара ца йо антисептик махканна тоъал арахеца и еш йолу компанеш.\n"Махкахь духхьара коронавирус хааелчхьана схьа тхан компани де-буьйса доцуш къахьоьгуш ю. Цул сов, тхаьш арахьоьцу кочаллаш хьалхачул а йорах юхку оха – и эца аьтто массеран а хилийта. Куьйгех тухучу антисептикна хилла а ца Iа оха мехаш лахбар, дезинфекци еш мел оьшучу хIуманна охьабаьхна мехаш", - дуьйцу дезинфекцин кочаллаш арахьоьцучу компанин менеджера Микава Ликас.\nДефицитехь масканаш, антисептикаш хилла ца Iа Гуьржийчохь, ца тоьа медикаша куьйгех дохка деза боху резаьнкин каранаш а. Уьш арахьара чудохьуш хилла Гуьржийчу даима а.\nIедало лечкъа ца до гуьржех пачхьалкхехь хьал оьшург хилар. Говзанчаша дийцарехь, ун кхин а марсадер ду Гуьржийчохь, ткъа экономика, нехан таронаш – лахлур ю.


Цетиев Хож-Ахьмада дийцира Маршо Радионе, уьш дIехецнехь а, царах хин дерг цкъачунна хуш дац бохуш.\nМоскох кхело дIахецна МЧС белхахошна еттарна бехке бина нохчий\nРажапов Хьамид а, вежарий ЦетиевгIар Сайд-Мохьмад а, Хьусайн а лецира 2014-чу шарахь Гезгмашин-баттахь. Талламхоша дийцарехь, цара, травматикан тапча а кхуьссуш, тIелатар динера Москох кIоштарчу Внуково олучу меттехь меттигерчу орцаллан министраллан белхахошна.\n2015-чу шарахь Марсхьокху-баттахь кхело сацам бира Цетиев Сайд-Мохьмад цIахь лаьцна латто. Оцу хенахь дуьйна тахханалц кхело яхйора Ражапов Хьамид а, Цетиев Хьусайн а лаьцна латтон хан, таллам дIахьош бу бохуш. Нохчийн адвокаташа латкъамаш бора и нах цхьана хIуманна бехке бац бохуш.\nМангал-беттан 27-чу дийнахь Москох гIалин Щербинка кIоштан кхело сацам бира бехктакхаман гIуллакх Москох малхбузен административан гонан прокуратуре юхадерзо, иза толлуш кхачам бацарш хилла аьлла.\nВежарийн ЦетиевгIеран дас Цетиев Хож-Ахьмада дийцира Маршо Радионе, уьш арабовлийтинехь а, царах хин дерг цкъачунна хуш дац бохуш.\nЦетиев: "Уьш кхоъ Москох ву. Цигахь я "прописка" а, я хIусам а йолуш а бац уьш. ДIавсабевр бац аьлла куьг таIийна цара. Кхин дIа цара хIун лелор ду хууш дац. Цигахь бу-кх уьш".\nОрцаллан министраллан белхахошна хичаш йинарш муьлш бу дукхахенахь дуьйна хууш дара шена боху Цетиев Хож-Ахьмада.\nЦетиев: "Суна хууш дара и дIадоладелларг хьаннатIехула доладелла. Закриев Алхазур боху кIанттий, важа Дутаев Шайх боху тапча кхийсинарггий ...Иза суна хууш дара. Талламо къастор ду-кх иза бохуш, бехке боцурш чубоьхкина Iийр ма бац уьш бохуш Iийра".\nЦетиевс дийцарехь, кху шеран Зазадоккху-баттахь Iедалшна шайн лаамехь тIевахана хиллера Нохчийчура кхо вахархо Дутаев Шайх а, Азиев Алихан а, Арцихаев Мохьмад а. Цара даре динера шаьш цу девнехь дакъалаьцна хилар.\nЦул сов, царах цхьаммо Дутаев Шайха дIаелла хилла талламхошка шен цIара тIехь йолу травматикан апча. И тапча кхиссина хилла цо конфликт хиллачу меттера дIабевдда боьлхучу орцаллан министраллан белхахошна тIаьхьа.\nСтохка 2016-чу шарахь Дечкен-беттан 16-чу дийнахь Ражаповн а, вежарийн ЦетиевгIеран а адвокаташа латкъам бира Европерчу адамийн бакъонашкахула йолчу кхеле. Цетиев Хож-Ахьмада бинчу хаамца, Страсбургерчу кхело церан гIуллакх луьстур ду тIебогIучу, Товбеца-беттан, 6-чу дийнахь.


Нохчийчохь кхо АЗС дIакъевлина\nТIехьа-Мартанахь ягорг юттийла (АЗС) иккхинчул тIаьхьа болийначу талламашкахь ханна болх сацийна кхаа АЗС-н. Адамашна кхерам болуш дацара шайн балха тIехь карийна кхачамбацарш аьлла, хаамбина "Кавказан узел" агенталле станцийн белхахоша.\nЗорбанашкахь дийцира, ГихтIехь байначу беттан 26-чохь цIе а яьлла, эккхарх ягорг юттийла. Цул тIаьхьа йоллу Нохчийчохь талла йолийнера АЗС-ш. Шелковск кIоштара кхаа станцин болх сацийна, цигахь цIеяларан кхерам латтарна аьлла агенталле пркуратуран белхахочо.\n"Доккхачу декъанна, АЗС-н белхахойн квалификацин тоьшаллин цхьа а документ дацара, я индустрин сферан кхерамзаллин аттестацех чекхбевлла аьлла, кехаташ а дацара. Газ йоттар а оьшу лицензи а йоцуш дара" аьлла, дIахьедина АЗС-на тIехь терго латточу хьукматаша.


Нимруд дIахьокхуш ю "Исламан пачхьалкх" тоба\nЗазадоккху-бутт 06, 2015\n«Исламан пачхьалкх» олучу тобанан декъашхоша бульдозершца дIахьакха йолийна шаьш йохийначу Нимруд гIалара херцарш. Цунах лаьцна хаам бина Иракъан Iедалша. Нимруд гIала кхоьллина ассийрийхоша 3300 шо хьалха Тигр хитIехь.\nИза ассирийн заманан жовхIар лоруш дара дуьненаюкъаралло. Цхьаьнакхетначу Къаьмнийн Организацин ЮНЕСКО олучу вовшахтохараллан векалша дIахьедар дина и гIала йохор тIеман зулам лара мегар ду аьлла. Нимруд Iуьллуш ю Иракъерчу Мосул гIалана 30 километр хиллал генахь.


Оппозиционера Навальный Алексейс Омскерчу дарбан хIусамехь йисина шен бедарш дIаехна Оьрсийчоьне. Оцу хьокъехь яздина цо шен сайтехь.\nШа "тIеман дIаьвшаца вен гIоьртина" боху Навальныйс. "Таллам боло юьллу хан" чекхъяьлла, 30 де дуьзина дIовш деллачул тIаьхьа, "Оьрсийчохь бехктакхаман гIуллакх айдина а дац, моьттур ду со кеманчохь тиларчуьра ца ваьлла, супермаркетехь охьакхетта, ког кагбина Iа", – яздо оппозиционера.\nКхечу кепара шена хиндерг ган а ца гора, таллам бан луш йолу хан чекхъяьлла, "коьрта тоьшалла" ду шен духар, иза шена дIадаийта, боху Германерчу клиникехь Iуьллучу Навальныйс.\nГерманин Iедало, лабораторийн зерашна тIе а тевжаш, тIечIагIдина Навальный Алексейна Оьрсийчохь "Новичок" дIовш делла хилар – цуьнан ларш карийна дархочун дегIаца. Навальныйн накъосташа бинчу хаамца, дIовш хааделла цо хи меллачу шишанна тIехь а, кхечу цуьнан хIуманашна тIехь а – уьш цара Германерчу талламчашка дIахьовсийна.\nМарсхьокху-беттан 20-чу дийнахь Омскерчу дарбан хIусаме кхачийра кеманчохь вон хилла, тиларчуьра ваьлла Навальный. Ши де даьлча Германера баьхкинчу лоьраша дIавигира иза Берлинерчу "Шарите" клинике. Цигахь шина кIиранах Iийра кхетамчу ца вогIуш.\nБундесверан а, кхечу кхин а шина пачхьалкхерчу а лабораторийн зерашна тIе а тевжаш, Германин Iедало дIахьедина Оьрсийчоьнан тIеман къайлахчу дакъошкахь бен хуьлийла доцу "Новичок" дIовш Навальныйца карорах лаьцна.\nОьрсийчоьнан Iедало шеконе дуьллу Навальныйна дIовш делла хилар, Москварчу лабораторешна цьунца а, цуьнан бедаршца а дIаьвшан лар хааелла яц, боху цо.


Дудаев Джохарца йинчу интервьюх арахецначу книгана украинхойн преми кхаьчна. World News in Chechen — все новости (вчера, сегодня, сейчас) от 123ru.net\nWorld News in Chechen » 16.01.2021 » Дудаев Джохарца йинчу интервьюх арахецначу книгана украинхойн преми кхаьчна\nНохчийн Ичкерия Республикан хиллачу хьалхарчу президентца Дудаев Джохарца хилла интервьюш вовшахтоьхна, стохка Киевехь арахецна хилла книга Украинан "Шеран жайна" (Книга года) премин шорт-лист юкъаяхна. "Публицистика" категорехь билгалъяьккхина иза.\n"Лицар свободи" ("Рыцарь свободы") цIе йолу книга стохка арахийцира. Цу юкъаяхна интернетехь яржийна интервьюш а, иштта, хьалхарчу Ичкерин президентан доьзало елларш а.\n"Тхан гочдархоша интервьюш тексте а ерзош, украинхойн матте гочйира, церан цхьа дакъа нахана хезна яц, иштта цхьанхьа а зорбанехь хилла доцу, доьзалан альбомаш юкъара суьрташ а цхьана ду цу юкъахь", - аьлла книга арахецначу Савченко Дмитрийс.\nИштта, цо билгалдаккхарехь, жайнин цIе тиллина Дудаев Джохаран хIусамнанас Дудаева Аллас. Цо язйина книгин дешхьалхе а.


Сура Гечдириг — Википеди\n40 Сурат ГIАФИР Гечдархо (Маккахь доьссина‚ дерриге 85 аят). Ша сов къинхетаме а‚ къинхетаме а волчу Делан цIарца.\nДакъа 1 1. Хьа-мим. 2. Жайна охьадоссор /ду хIара/ Ша везза волчу‚ хууш волчу Делера. 3. Ша къа гечдийриг волчу‚ ша тоба къабалдийриг волчу‚ бекхамехь чIогIа волчу‚ комаьршалла шегахь йолуш волу. Вац /кхин/ дела Иза воцург‚ Цуьнга ду дIадерзар. 4. Къуьйсур ма дац Делан аяташкахь шаьш /Делах/ ца тешна болчаьра бен‚ хьо Iеха ма войла церан махкахь кура дIасхьаийдаро. 5. Харцдира /Делан цIен дин/ царел хьалха Нухьан къамо а‚ тобанаша царел тIаьхьа. Ойла еш дара хIора уммат шен элчанех иза схьалацан. Цара къийсира харцдолчуьнца цуьнца бакъдерг дайа гIерташ  Аса схьалецира уьш. Муха хили Сан таIзар! 6. Ишта бакъхилира хьан Кхиош-кхобучун дош цатешначаьрна тIехь‚ уьш /жоьжахатин/ цIеран дай бу‚ аьлла долу. 7. Шаьш Iарш лелош берш а /маликаш/‚ цуьнан гонахь берш а тасбахь деш бу хастамбарца шайн Кхиош-кхобучунна‚ тешаш бу Цуьнах‚ гечдар доьхуш бу иман диллинчаьрна: "Тхан Кхиош-кхобушверг‚ массо хIуманна шорто йина Ахь къинхетамца а‚ Iилманца а‚ Ахь гечделахь тоба диначаьрна а‚ Хьан некъан тIаьхьахIоьттинчаьрна а‚ уьш ларбелахь жоьжахатин Iазапах. 8. Тхан Кхиош-кхобушверг‚ Iаднан бошмаш чу бохкалахь уьш‚ Ахьа царна ваIда йина йолчу‚ церан дайх а‚ зударех а‚ зуьрретах а дика Iамал йинарг. Баккъалла а, Хьо ву-кх везза верг а‚ хьукаме верг а. 9. Ахьа ларбелахь уьш боьхачу хIуманех. Ахьа ша боьхачу хIуманех ларвийнарг оцу дийнахь  Ахьа къинхетам бина цунах. Ишта иза бу-кх сийлахь-боккха толам".\nДакъа 2 10. Баккъалла а, ца тешна хиллачаьрга кхойкхур ма ду: "Делан цабезам мелхо а боккха бу шун цабезамал шайга‚ шу кхойкхура имане  аша керста дора". 11. Цара элира: "Тхан Кхиош-кхбушверг‚ Ахьа далийтира тхо шозза‚ Ахьа ден а дира тхо шозза‚ тхо къера хилла тхан къиношна. Арадовла цхьа а некъ бу-й? 12. Иза /Iазап ду шуна/ веккъа цхьана Деле кхайкххича аша и керста дарна‚ Цуьнца накъост лоцуш шу тешарна. Хьукам /хIинца/ лекха-воккха волчу Деле ду. 13. Иза ву гойтуш шуьга Шен аяташ‚ Цо охьадоссадо шуна стиглара рицIкъ. Ойла ца йо-кх ша /Деле/ дIавоьрзуш волчо а бен. 14. Кхайкха Деле шаьш Цуна дин цIандеш долуш и керстанашна ца дезахь а. 15. Даржаш хьалайохург /ву Иза/‚ /шегахь/ Iарш йолуш‚ Са дохуьйту Цо Шен лех Шена луучуьнга кхерам таса вовшашца цхьаьнакхетар денца . 16. Оцу дийнахь уьш арабовлур бу /шайн кешнашкара/. Хьуллур дац Далла царех хIумма а. Хьенан ду паччахьалла тахана? Ша цхьаъ волчу‚ тIех нуьцIкъала волчу Делан ду-кх! 17. Тахана бекхам бийр бу хIора синна ша гулдинчуьнца. Зулам хир дац тахана. Баккъалла а, Дела сиха ву хьесапца. 18. Кхерам таса царна гергадогIур долчу /къемат/ денца‚ /нехан/ дегнаш къамкъаргашна тIе кхаьчна /хирдолу‚ кхераделла детталуш/‚ шаьш дохкобевла /хир болу/. Ма вац зуламхошна гергарниг а‚ гIодоккхург а‚ шена /уьш/ муьтIахь а болуш. 19. Хаьа Цуна бIаьргийн тешнабехк /хьарам хIумане хьоьжу/‚ дегнаша хьулдийриг а. 20. Дала кхиэл йо бакдолчуьнца. Иза витина цара шайга кхойкхушболчаьра кхиэл ца йо цхьанне хIуманца. Баккъалла а, Дела  Иза ву хозуш верг а‚ гуш верг а.\nДакъа 3 21. Уьш ца лела лаьттахула‚ хьовсийла уьш, муха хилла царел хьалха хиллачаьрийн тIаьхье. Уьш бара мелхо чIогIа царел нуьцIкъаца‚ лаьттахь асар дитарца‚ Дала схьалецира уьш шайн къиношца‚ ма ца хилира царна Делан дуьхьал цхьа а лардархо. 22. Иза /хилла/ цаьрга богIуш хиларна шайн элчанаш билгалонашца  цара уьш харцбарна. Дала схьалецира уьш. Баккъалла а, Иза нуьцIкъала верг а ву‚ бекхамца чIогIаниг а ву. 23. Оха вахийтира Муса Тхан аяташца а‚ билгалчу бакъонца а. 24. ФирIавне а‚ ХIамане а‚ Къаруне а‚ цара элира: "/Иза тIех харцлуьйш волу/ бозбуанча а ву". 25. Иза цаьрга веъча бакъдолчуьнца Тхан гергара‚ цара элира: "Байа цуьнца цхьана иман диллинчаьрийн кIентий‚ дийна бита церан зударий". Керстанийн мекарло тиларчахь бен ма яц. 26. ФирIавно элира: "Вита со Муса вен. Шен Кхиош-кхобучуьнга кхойкхур цо. Баккъалла а, со кхоьру цо шун дин хийцадан‚ я лаьттахь боьханиг гучадаккхийтан". 27. Мусас элира: "Баккъалла а, со ларвелла сан Кхиош-кхобучуьнца а‚ шун Кхиош-кхобучуьнца а массо кураваьллачух‚ хьесапан /къемат/ дийнах ца тешачух".\nДакъа 4 28. ФирIавнан доьзалах цхьана иман диллинчу и шегахь хьулдеш волчу стага элира: "Аша воь ткъа стаг цо аларна "сан дела АллахI ву"?. Ткъа иза шуьга шун Кхиош-кхобучуьнгара билгалонашца ма веъна. Иза харцлуьйш велахь  цуна шена ю-кх и харцо. И бакълуьйш велахь  цо шуна хир ду бохучех цхьадерг хьакхалур ма ду шух. Баккъалла а, Дала нис ца во ша тIаламза верг а‚ тIех харцверг а. 29. ХIай сан къам‚ шуна ду паччахьалла тахана‚ шу толаме долуш лаьттахь‚ хьан гIо дийр ду вайна Делан ницIкъах /кIелхьарадовла/ и вайга беъча?" ФирIавно элира: "Аса шуьга ца гойту сайна гушдерг а бен‚ аса шу нис ца до нийсонан новкъа бен". 30. Иман диллинчо элира: "Сан къам‚ баккъалла а, со кхоьру шуна тобанийн де санначу дийнах. 31. Нухьан къаман а‚ Iадийн а‚ Самудийн а‚ царел тIаьхьа хиллачаьрийн Iадатах тера /ду-кх хIара аша лелориг/. Дела ма вац зулам лууш Шен лешна. 32. ХIай сан къам‚ баккъалла а, со кхоьру шуна вовшашка кхайкхаран дийнах . 33. Шу духадовду долчу дийнах  ма вац шуна Делера цхьа а гIоьнча. Дала тилавала витинарг  ма вац цуна цхьа а нисвийриг. 34. Шуьга веара хьалха Юсуф билгалонашца шу лаьтташ ду шеконехь иза шуьга шеца веанчух. Иза хIаллак хилча аша элира: "Ваийтанне а воуьйтур ма вац Дала цул тIаьхьа элча". Ишта тилавала вуьту Дала ша тIаламза верг а‚ шеконехь верг а. 35. Шаьш Делан аяташкахь къуьйсуш болу шайга еъна бакъо а йоцуш. Боккха хили /цаьрга болу/ цабезам Далла гергахь а‚ иман диллинчаьрийн гергахь а. Ишта муьхIар туху Дала курадаьллачу‚ /нахана/ ницIкъбечу дагна тIе. 36. ФирIавно элира: "ХIай ХIаман! ЮгIа суна гIала‚ со кхиа тарло некъашка. 37. Стигланийн некъашка. Мусан делан тIекхочур ву со. Баккъалла а, суна хета и /Муса/ харц ву аьлла". Иштта хаздина ФирIавнана цуьнан балхан вониг‚ дIахьовзина иза /нисчу/ новкъах. ФирIавнан мекарло ма яц хIаллак хилар чохь бен.\nДакъа 5 38. /ТIаккха/ элира иман диллинчо: "ХIай сан къам‚ суна тIаьхьахIотта‚ аса нисдийр ду шу нийсонан новкъа. 39. ХIай сан къам! Баккъалла а, хIара дуьненан дахар /кIеззиг/ зовкх хьегар ду‚ ткъа эхарт  иза ду чIагIонан цIа. 40. Вониг динарг  цуна бекхам хир бац и санначуьнца а бен. Диканиг динарг‚ стаг велахь а‚ зуда елахь а‚ ша муъма а волуш  уьш ялсамани чу гIур бу‚ царна рицIкъ лур ду цу чохь хьесап а доцуш. 41. ХIай сан къам! Аса хIунда кхойкху шу кIелхьарадовларе‚ аша со кхойкху цIарга? 42. Аша со кхойкху аса Далла керстаналла даре‚ аса Цуьнца накъост лацаре суна шеца цхьа а Iилма доцург‚ ткъа аса шу кхойкху Ша везза а‚ тIех гечдийриг волчуьнга. 43. Дера аша-м кхойкху со шена дуьненахь а‚ эхартахь а цхьа а кхайкхар доцучуьнга‚ ткъа вайн дIадерзар Деле ма ду‚ ткъа тIаламза берш  уьш ма бу /жоьжахатин/ цIеран дай. 44. Шуна тIаьхьа дагадогIур ду аса шуьга дуьйцург. Аса сан гIуллакх Деле дIало. Баккъалла а, Дела ву-кх /Шен/ леш гуш". 45. Дала хьалхаваьккхира иза цара йинчу мекарлонан вонах. Хьакхаделира ФирIавнан доьзалах Iазапан вониг. 46. ЦIе  цуна тIе уьш кхуьссур бу Iуьйрана а‚ суьйрана а‚ сахьт хIуттучу дийнахь /кхайкхар хир ду цаьрга/: "Чу бохка ФирIавнан доьзал уггар чIогIачу Iазапна". 47. Вовшашца къийсаме баьр бу уьш цIаргахь‚ гIийлачаьра эр ду курабаьлла хиллачаьрга: "Баккъалла а, тхо дара шуна тIехьахIиттина /дуьненахь аша бохург деш‚ хIинца/ аша дIадоккхий тхоьх цIеран /Iазапах/ цхьа дакъа?" 48. Шаьш курабелла хиллачаьра элира: "Баккъалла а, вай дерриге цу чохь /цIаргахь/ ду-кх. Баккъалла а, Дала хьукам дина лешна юкъахь". 49. Эр ду цIаргахь болчаьра жоьжахатин гIаролашка: "Кхайкха шайн Кхиош-кхобучуьнга‚ дайде ала тхуна тIера Iазап цхьана ден мукъане а". 50. Цара /жоьжахатин гIаролаша/ эр ду: "Шуьга бохкуш ца хилира шун элчанаш билгалонашца?" Цара элира: "ХIаъ". Элира /гIаролаша/: "Кхайкха шаьш!" Керстанийн кхайкхар ма дац тилар чохь бен.\nДакъа 6 51. Баккъалла а, Оха гIо дийр ду Тхан элчанашна а‚ иман диллинчаьрна дуьненан дахарехь а‚ тешаш хIуттучу /къемат/ дийнахь а. 52. Оцу дийнахь зуламхошна пайда бийр бац церан бехказлонаша. Царна неIалт ду‚ царна /эхартан/ цIийнан боьханиг ду. 53. Оха белира Мусага нийса некъ‚ ирсана дитира Исраилан кIенташна жайна. 54. Нийса некъ а‚ хьехам а /хилла долу/ хьекъал долчаьрна. 55. Собар де‚ баккъалла а, Делан ваIда  хьакъ-бакъ ю‚ гечдар деха хьан къина‚ тасбахь де хьан Кхиош-кхобучунна хастам барца сарахь а‚ Iуьйранна а. 56. Баккъалла а, Делан аяташкахь шайга еъна цхьа а бакъо йоцуш къуьйсуш берш  баккъалла а, церан кийрахь ма яц куралла бен‚ уьш шена тIе кхуьур йоцу. Ларвалар лаха Делаца. Баккъалла а, Иза ву хозуш верг а‚ гуш верг а. 57. Ткъа стигланаш а‚ латта а кхоллар мелхо а доккха ду нах кхолларал‚ делахь а дукхох болчу нахана ца хаьа-кх. 58. Нис ца ло бIаьрсаза верг а‚ гуш верг а‚ иман диллинарш а дика Iамалш йинарш а‚ вониг деш верг а. КIеззиг ду-кх аша ойла йийриг. 59. Баккъалла а, сахьт догIур долуш ду шеко яц цу чохь‚ делахь а дукхох болу нах тешаш бац-кх. 60. Шу Кхетош-кхиичо аьлла: "Соьга кхайкха  Аса жоп лур ду шуна".Баккъалла а, шаьш Суна Iибадат дарх кураболуш берш  чугIур ма бу жоьжахатина кIелбисина.\nДакъа 7 61. Дела ву хилийтинарг шуна буьйса шуьга садаIийта шена чохь‚ де а /шуна/ серло луш. Баккъалла а, Дела ниIмат долуш ву-кх нахана /дала/‚ делахь а дукхох болчу наха баркалла ца олу-кх. 62. И ву-кх АллахI‚ шун Кхиош-Кхобург‚ массо хIуманан кхоллархо. /Кхин/ дела вац Иза воцург. Ма Iехийна шу /генадаьхна бакъдолчух/. 63. Ишта а Iехийна /генабаьхна бакъдолчух/ Делан аятех ца тешаш хилларш а. 64. Дела ву динарг шуна латта чIагIо хилла‚ стигал гIишло хилла‚ шуна куцаш динарг‚ хаздина Цо шун куцаш, цIеначу хIуманех рицIкъа делла шуна. И ву АллахI  шун Кхиош-кхобург. Беркате хили Дела  Iаламийн Да. 65. Иза дийнаверг ву‚ /кхин/ дела вац Иза воцург‚ кхайкха Цуьнга‚ цIандеш Цуна дин. Хастам бу Далла  Iаламийн Дена. 66. Ахьа ала: "Баккъалла а, суна дихкина Iибадат дан аша Дела витина /шайга/ кхойкхучаьрга сан Кхиош-кхобучуьнгар соьга билгалонаш еъначул тIаьхьа‚ суна омра дина Iаламийн Дена муьтIахь хилар". 67. Иза ву шу кхоьллинарг поппарах‚ тIаккха тIадамах‚ тIаккха детанчу цIих‚ тIаккха бераш хуьлий ара доху шу‚ тIаккха шайн ницIкъане кхачийта‚ тIаккха шух къена нах хилийта. Шух ву хьалха леш верг а. /И кхиэл йина Дала/ шу тоьхначу ханна тIекхачархьама а  шу хир дацара-те хьекъале. 68. Иза ву денволуьйтург а‚ волуьйтург а. Шен /цхьана/ гIуллакх тIехь сацам хилча‚ Цо олу цуьнга: "Хила!"  иза хуьлу.\nДакъа 8 69. Хьуна ца го и Делан аяташкахь къуьйсуш берш. Ма йистах баьхна уьш /бакъдолчух/! 70. /Уьш бу/ шаьш харцдинарш жайна а‚ Оха шеца Тхан элчанаш баийтинарг а. ТIаьхьа хуур ду-кх царна! 71. Шайна лагех буржолаш а тоьхча‚ зIайнаш а /ехкича/ такхор бу уьш 72. Кхахкина хи чу‚ тIаккха цIаргахь багор бу . 73. ТIаккха олура /ду/ цаьрга: "Мичахь ду аша /Делаца/ накъост лоцуш хилларг 74. АллахI воцург?" Цара элира: "ДIатили уьш тхоьх. ХIаъ‚ тхо дацара кхойкхуш хьалха хIуманне а". Ишта тилабала буьту Дала керстанаш. 75. И /Iазап ду шуна/ лаьттахь цхьа а бакъо а йоцуш даккхидераш хиларна а‚ шу тIех хазахеташ хиларна а. 76. Чу гIо жоьжахатин неIаршкахула гуттарена цу чохь лаьтташ. Ма вон чохь Iен меттиг ю-кх курабевлачаьрийн! 77. Собар де‚ баккъалла а, Делан ваIда хьакъ-бакъ ю. Оха гайтанне а гойтур ма ду аьллачех цхьадолу хIуманаш я Оха волуьйтур ву хьо  тIаккха Тхуна тIе дIаберзор бу уьш. 78. Оха баийтинера элчанаш хьоьл хьалха а‚ царех Оха хьуна бицинарш а бу‚ царех Оха хьуна бийцаза берш а бу. Бакъхьа ца хилла цхьанне элчана цхьа а аят дан Делан пурба доцуш. Делан омра деъча  сацам хилира бакъдолчуьнца  кхузахь ийшира /дин/ харцдеш хилларш.\nДакъа 9 79. Дела ву шуна бежнаш динарг: царех /цхьадерш/ шуна тIеховжа‚ царех /цхьадерш/  шуна даа. 80. Шуна цаьргахь /кхин/ пайданаш а бу‚ аша церан тIехь кхочушдархьама шайн дагахь долу хьашт‚ церан тIехь а‚ кемана тIехь а шу дIасхьалеладо. 81. Цо гойту шуна Шен аяташ‚ муьлхачу Делан аятана аша инкарло йо? 82. Уьш ца лела лаьттахула‚ ца хьожу-те‚ муха хилла царел хьалха хиллачаьрийн тIаьхье? Уьш ма бара мелхо царел дукха‚ ницIкъаца а‚ лаьттахь /дуьтучу/ асарца а мелхо чIогIа а  кIелхьара ма ца бехира уьш цара гулдешхиллачо. 83. Цаьрга баьхкича церан элчанаш билгалонашца‚ баккхибийдира уьш шайгахь долчу Iилманца‚ царех хьакхаделира цара ша сийсазадеш хилларг. 84. Шайна Тхан ницIкъ гича‚ цара элира: "Оха иман дилли веккъа цхьана Деле‚ Оха керста дина тхаш Цуьнца накъост лоцуш хилларг". 85. Ца хилира царна пайдехь церан иман Тхан ницIкъ беъначул тIаьхьа. Делан Iадат /ду иза/‚ Цуьнан лешкахь ша чекхделла долу. Ийшира кхузахь керстанаш.\nХьажа. кхин Хьажораш Хьост — «http://ce.wikipedia.org/w/index.php?title=Сура_Гечдириг&oldid=80998»\tКатегори: Къуръан\tНавигацин меню


Мальсагов Абу Къонача поэтессах Албогачиева Зейнапах дола дош\nУкх айса хIанз дIадоладаьча йоазон эггара хьалхарча мугIарашца сона белгалде ловш да массехк хIама. Цкъа-дале, вайна массанена ма харра, цхьанна хана а вIалла атта хIама хиннадац геттара лакхара йола литературни говзал-м хац сона, духхьал юкъера литературни говзал караерзаяр а, хIана аьлча, цунна тIакхачара лаьрхIа дуккха а дукхача шерашка, деррига кхыдола хIамаш а дицденна, xlapa денгара-денга кхы а дукхагIа хиннар гучадоаккхаш къахьега дезаш хиннад.\nШоллагIа-дале, цхьанна а дийнахьа хIанза-м Бешлоама - керте кхаьчавар со, аьнна, Iе йиш йолаш хилац из никъ хержа бола нах, хIана аьлча, царна цIаккха а дицдала дагIац укх дунен тIа-м кхы а йоккхагIа йола лакхаленаш нийслулга, хIаьта уж а караерзаяра шоай кхы а доккхагIа дола хьинар гучадаккха дезалга. Лоацца аьлча, цу Дала ше хержача наьха мара вIаштIехьадоалаш хIама дац из, юххьанца денз язде дIаволавеннача бIарчча бIаь сага юкъера духхьал шиннена е кхаьннена, е пхеннена, е иттанена мара дегIа хиннадац аьнна хеталу ше деш долча йоазонашца дуккхача наьха дегаш хьатIаозара лаьрхIа йола дикка йоккха литературни говзал гучаяьккха. ХIаьта цу вай бувцача халача литературни наькъа тIа а яьнна, денгара-денга дикка лакхара толамаш а доахаш хьайогIачарех цаI я тахан вай ювца лаьрхIа йола къона поэтесса Албогачиева Зейнап.\nСо а, кхы а дуккха нах а цецбоахаш йола дуккха а хоза оамалаш йоахкаш из хилар белгалдеш да цун вахарера дуккха а гIулакхаш. Масала, уж мел йоккха хиларах, xlapa денна зIамигача а, йоаккхача а халонашта духьала увтташ. цхьанна хIамах а бIу ца къожабеш, цIаккха а деналахи, гIулакхахи, эзделахи ца йохаш, xlapa денна массехк мугIа язбий а, ший литературни балха тIа керда-керда коталонаш йоахаш хьайоагIачарех я из.\nХIаьта хIанз вай хьежача бакъахьа хет сона мел хала а, чоалхане а хиннаб цун вахара никъ, мел доккха хьинари денали гайтад цо цкъа ше хержача гIалгIай йоазонхочун новкъара ца ялара.\nИз яьй I964-гIча шера 8-гIча августа Наьсарен районе Экажкъонгий-Юрта ваьхача дахчанпхьара дезале. ХIаьта ший 6 шу мара даланза йолча хана шоай юртарча школе деша яхай из.\nЦу хана ше зIамига хиннаяле а, хIанз а тIехьа дика дагадоагIа цунна ше ворхI шу мара даланза йолча хана цар дезалга дена доккха во - цIаьхха, итт бер а дуссаш, I97I шера шоай нана кхалхар.\nБелгалде доагIа цхьаькха а. Цу хана ялхайтта шу даьнна мара вацар цар воккхагIа вола воша, хIаьта эггара зIамагIа йола йиша-м хIетта мара яь а яьцар.\nИштта, ший духхьал ворхI шу мара даланза йолча хана шийна геттара дукхаезаш хиннача наьнах а къаьста дIадоладелар Зайнапа цу замах вIалла атта доаца вахар, вешта аьлча, цун «шийла берал». Цудухьа хIанз а тIехьа шелал тIайоагIа цунна цу ханарча ший вахарера цхьацца дола хIамаш дагадехача.\nДенна а бусса а къахьегарца ший берашта мел эшар шийна ма могга лоаттаде гIерташ, доккха хьинар долаш цар да хиннавале а, шоай наьна йIовхал йоацаш биссар Зайнапа ялх вошеи, йиъ йишеи.\nХIаьта цар дас кастта кхыкхе саг а йоалаяь, цо а цхьаькха кIаьнк вича, цхьайтта дезалхо хилар царех - ворхI вошеи, йиъ йишеи.\nБелгалде доагIа, из кIаьнк варо дика хувцаялийтар зIамигача Зейнапа дега уйлаш. Хьалха цунна метта хиннар - массаза а ишта шийлеи, чам боацаши хургда аьнна цар массане а вахар, хIанз кIеззиг-кIеззига дикагIча оагIорахьа хувцадала доладелар. ХIанза-м цо геттара доаккхал а деш оалар: «Со-м ворхI веший йиша ма йий!» ХIаьта цу дешаша а дика самукъадоаккхар цун.\nИштта цхьаццадола халахетараш а, дикахетараш а вIаший увш дIахо додар Зейнапа вахар. Деношта тIехьа денош а, шерашта тIехьа шераш а долхаш, шийна Дала дайтача xlapa денна а цхьацца дика хIама кхоачашде гIерташ хулар из. ХIаьта хIанз дукхагIча даькъе цунга гайгIа яйтар дар - хьалха ший наьна ше чIоагIа боча хилари, хIаьта хIанз ше цунна хетаяь йола xlapa керда стихотворени цунна Iоеша йиш ца хилари, хIана аьлча, цу замах цун йоккхагIа йола йиша - Iашат цунна а, цул зIамагIчарна а бокъонцара нана санна дIаэттаяр.\n- ХIаьта цу хана цкъа ше хержача новкъара хIанз а тIехьа ца йоалаш хьайоагIаш я из, - оал из ший йоккхагIа йола йиша чIоагIа лоархIаш а , цун сийдеш а йолча Зейнапа.\nИштта ший школера занятеш чакхъяьлча, школера чу а ена, ший де мел дезар даь яьнначул тIехьагIа, берригача а вай гIалгIай дик-дикагIа болча йоазонхоша мел яздаь книжкаш деша а, цар тIа мел дувцар кIоаргга кхетаде а дог эттар хIанз Зейнапа.\nАла деза, хIанз еррига а ший башха дукха йоаца мукъа ха уж книжкаш дешаш йоаккхар цо. ХIаьта цар вIалла шеко а йоацаш вай къаман вахарахи-леларахи йола дуккха а керда оагIонаш йовзийтарал совгIа, доккха хьаькъал а лора.\nКъаьстта цун дег чу ювшачарех яр кIоаргга вайнаьха хоза, эздий оамалаш а гойташ, вай дайх а, ноаноех а, Даймехках а, вай геттара хозача Iаламах а, безамах а йола поэтически а прозаически а произведенеш.\nИштта хьахилар Зейнапа вай гIалгIай йоазонхой дуккха а книжкаш дешара болча безамал совгIа, уж книжкаш яздаь дик-дикагIа бола йоазонхой бIаргаго а, бовза а йола уйла. ХIаьта цу даькъе цун чIоагIа аьттув боаккхаш хIама хилар цу хана гIалгIай цIихезача йоазонхочун Осмиев Хьамзата йоI йола Люба цар школе гIалгIай литература хьехаш хиларах. ХIаьта цо каст-кастта ший дешархошта дувцар ший даьхи, вай гIалгIай кхыболча цIихезача йоазонхоехи лаьца.\n- ХIанз майрра ала йиш йолаш я со, Осмиев Хьамзата йоIа Любас ший цIен нах санна кIоаргга бовзаш вай керт-керттера йоазонхой бувцарах, уж кхы а дукхагIа безабелар сона, - яхаш дагалувц Зейнапа - ХIаьта са царца а, цар говзамеча йоазонашца а башха чам болга хайча, Осмиева Любас каст-кастта хьоадора цар вIалла а атта доацаш нийслуча вахарах лаьца а.\nИштта ше бархIлагIча классе дешаш йолча хана цхьацца шийна дагадоаллаш долча хIамах лаьца стихаш язъе йолаелар Зейнап, цхьабакъда шийх мичча хана а бокъонцара йоазонхо хург ма йий аьнна цу хана вIалла дага а дохацар цунна. Цудухьа хила тарлу-кх из, укх тIеххьарча хана ший дуккха а поэтически а, прозаически а произведенеш дуккхача наха езаеннаяле а, хIара ше керда хьакхеллача произведенена юкъера моллагIа цхьа мугIа мукъагIа бийша а бийшаб, чIоагIа хоза а хийттаб шийна, аьнна, моллагIча саго аьлча, чIоагIа хозахет Зейнапа.\nИштта I98I-гIча шера шоай Экажкъонгий-Юртара юкъера школа чакхъяьккха яьлар Зейнап. ХIаьта чIоагIа теркам тIа а бохийташ язйир цо цу шера шоай школе тIеххьара гургал техачул тIехьагIа ше язъяь стихотворени.\nЦу хана «Ленина никъ» яхача Наьсарен районни газета тIа Iобийшар Зейнапа цу газета редакце кастта Шолжа-ГIалий тIара йоазонхой а боагIаш, Наьсарерча къонача йоазонхой вIашагIкхетар хургда аьнна бола хоам. ХIаьта цу дийнахьа цигача баьхкача йоазонхошта юкъе гIалгIай цIихеза йоазонхо а, цу хана Нохч-ГIалгIай йоазонхой Союза литконсультант а вола Плиев Махьмад-СаIид вовзарах чIоагIа гIадъяхар хIанз мукъагIа тIатеIIа ший говзаме йоазонаш де дагайола гIалгIай къона йоI.\nИштта нийсденна хIама дар цу дийнахьа гIалгIай цIихезача йоазонхочо, башха дика доги, уйлеи йолча саго - Плиев Махьмад-СаIидеи, цунца баьхкача новкъосташеи цун произведенеш кепатохара могаяр.\nЦудухьа вIалла дага а доацаш нийсденна хIама дацар «Ленина никъ» яхача Наьсарен районни газета тIа вIалла дукха ха а ялалехьа Зейнапа язъяь йола массехк стихотворени кепатохар. Белгалде доагIа, вай лакхе хьоаяьча «ТIеххьара гургал» яхача стихотворенел совгIа, цу тIа кепатеха яр цо цул а хьалхагIа язъяь йола «Аз цIи тилла вола са веший воI» яхеи, «БIаьсти» яхеи стихотворенеш.\n- Циггача, цу хана кхетадир аз сай вахара никъ вай халкъа литератураца кхы а чIоагIагIа бувзабенна хила безалга. Иштта хьахилар са духхьал гIалгIай йоазонхоша мел язъяь произведенеш Iоеша безам хиларал совгIа, айса а цхьадола йоазонаш хьадара бола безам, - яхаш, из ха-зама а дагалувц хIанз Зейнапа.\nХIаьта из безам ба а бар цунна шийна а , цун наха а, вай дерригача къаманна а тIехьаленнеи, пайданеи хургболаш, хIана аьлча, цхьаболча говзамеча йоазонхоша язъяь йола произведенеш уж йоазонхой байначул тIехьагIа а дуккха-дукха бIаьшеренашка яхаш хул.\nЦхьабакъда, ишта башха атта вIаштIехьадоалаш хIама хиннадацар Зейнапа цу хана дагадехар, хIана аьлча башха дукха дезал болча цIагIа хьалкхийнача йоIа шоай коаи картеи хьаде дезаши, динза даргдоацаши, духхьал книжкаш дешарали, йоазонаш дарали совгIа, кхы а дуккха хIамаш хулар.\nМасала, шийца Зейнапал боккхагIа бола вежарий а ийце, xlapa шера бIаьсти хьаяьлча, Казахстане е СибарегIа договорах болх бе дIаводар цар да.\nЦул а совгIа, цун вежарий-м, цаI цIа а валехьа, шоллагIвар советски эскаре гIулакх де ваха везаш хулар.\nХIаьта цул йоккхагIа йола йиша Iашат Шолжа-ГIалий тIарча торгови техникуме деша оттарах, хIанз юха а шийла зIамагIчарна еррига терко е езаш хулар Зейнап.\nИштта уж еррига халонаш ший къонача белажаш тIа IотIаювшарах, ший школера дешар чакхдаьнначул тIехьагIа бIарчча шин шера цхьаннахьа а дIахо деша яха йиш йоацаш йиссар Зейнап.\nВай вахара ханаш массе хана а цхьатарра нийслуш ца хиларах, иштта из дале а, цIагIарча гIулакхех кIеззига паргIата а яьнна, I983-гIа шу дIадолалуча хана ше хьалха дешаш хиннача Экажкъонгий-Юртарча школе секретаралла балха яхар из.\nХIаьта цигача цхьан шера болх баьчул тIехьагIа цун дика вIаштIехьадаьлар Къилбаседа-ХIирий паччахьалкхен университета филологически факультета заочни отделене деша отта.\nУккхаза белгалде доагIа, Шолжа-ГIалий тIа ухачул Буро тIа деша аха дуккха а аттагIа хиларах, цун да вIалла раьза а хиланзар цунга Шолжа-ГIалий тIа дешийтара.\nИштта цу замах ший экзаменаши зачеташи дIателарал совгIа, Зейнапа цу хана ший говзаме йоазонаш деш-лоацига стихаши дувцараши яздеш къахьийгар. ХIаьта уж наг-наггахьа Наьсарен районни газета тIеи, «Сердало» газета тIеи го йиш хиларах, цох доккха цIей хулар Зейнапа дег чу.\nХIаьта уж къаьстта долча вай гIалгIай къонача йоазонхой книжка тIа кепатеха арадаргда аьнна шийна цу хана ца хете а, цу ханара ший еррига а публикацеш хьагул а яь, I989-гIча шера цхьан дийнахьа Нохч-ГIалгIай йоазонхой Союзе Плиев Махьмад-СаIид волчеи, Нохч-ГIалгIаи радиои телевиденеи госкомитета керттера редактор а волаш, дуккхача хана денз вай гIалгIай къона йоазонхой хьалкхебара йоккха терко еш вола Мальсагов Або волчеи, шийна царех чIоагIа эхь хетарах еррига цIий а луш, ена хьаэттар Зейнап.\nИз бокъонца вайнаьха эхь-эздел леладеш йола гIалгIай йоI а, цо хIанзалца ший говзал дегIайоалае гIерташ хьийга къа а дика довзаш волча цар шинне дикагIча даькъе могайир цун еррига а хIана яц аьнна стихаш, хIаьта цхьадола дувцараш-м цар тIа кхы а дуккха болх бе безаш да аьнна юхадерзадир.\nИштта I989-гIча шера Шолжа-ГIалий тIарча книжни издательстве арадаьннача «Баьца тIа тхир» яхача вай гIалгIай къонача йоазонхой дик-дикагIча произведенеех латташ долча сборника эггара хьалхарча оагIонаш тIа кепатеха араяьлар Зейнапа цу ханара стихаш, хIаьта цунах цунна геттара доккха совгIат а хилар.\nЮххера а, ше тоъал литературни произведенеш язъяьчул тIехьагIа, I99I шера «Наьсарен оаз» яхача Наьсарен районни газете балха яхар Зейнап. ХIаьта хIанз а дагадоагIа цунна цу газета керттера редактор хиннача Дидигов Бориса шийга аьннар: «Хье кастта маьре яха дага яле, тхацига балха ма отталахь».\n- Сурхо тIара хотта хьебеш лелалургйолча нахах яц хьо. Сов сиха балхара ма йохалахь. Миччахьа а мегаргболча наха юкъе хила еза хьо, - оалар сога Бориса, борд-бордах вела а лий. - Иштта моллагIча дас ший йоIа ергйола терко йора цо сона.\nХIаьта кастта маьре а яха, балхара цIагIа Iе йийзар цун. ХIанз геттара саготлора цун. Базар тIа яхача а, ший гIулакха Наьсаре яхача а, эггара хьалха редакце а гIойя, шийца болх баьча нахах бIарг ца техача Iелацар из. Цо кийчдаьчча тайпара, кIай скатерть тIа а уллаш, зизай ваза тIа а латташ, латташ хулар цо болх баьча кабинетера цун хинна истол.\nИз иштта лелаш дукха ха ялале, юха ара а яьнна, кхаь шера болх бир цо цу редакце. Бакъда, Дидигов Борис балхара дIаваьнначул тIехьагIа дуккха болхлой а хувцабеннабар, башха чам болаш хетацар Зейнапа цигара гIулакх.\n- I997-ча шера «Литературни ГIалгIайче» яха журнал арадувла доладаларца дегIаяьхкар аз йинза йисса йола уйлаш, зехьа доадаь денош а метта эттар. Боккха кхаъа хилар сона цох. Цул а совгIа, цигача xlapa ерача денна бетта шозза республикански творчески объединене занятеш дIакхухьилга хайча, геттар чIоагIа гIадъяхар со. Вайна ма харра, хьаькъал долча саго яхачунга духхьал цкъа ладийгIача а дуккха пайда эц саго. ХIанз а каст-кастта цига яхе, царна сай йоазонех фу хет ха безам дIабаьннабац са. Цул а совгIа, вай мехка хьалхагIа вIалла дага а ца хинна «Дошо къоалам» яха къонача йоазонхой конкурс xlapa шера дIакхухьаш хьайоагIа цу журнала редакци. Иштта 200I шера хиннача цу конкурсе поэзи яхача номинацех кхоалагIа моттиг яьккхар аз. ХIаьта хьатIаденача 2002-ча шера а прозах йола кхоалагIа моттиг яьккхар аз. Иштта дуккхача хана денз вай литературе къахьегаш хьабоагIача йоазонхоша сай произведенеш могаеш хиларах, уж кхы а дукхагIа язъе езалга кхетадир аз, - йоах хIанз Зейнапа.\nХIаьта кхы а чIоагIагIа ший наьна мотт безабелар цунна шийна цу конкурсе 2003 шера поэзе номенацех хьалхара моттиги, лауреата цIии яларах.\n- Цунца дувзаденна кхы а кIоаргагIа гIалгIай мотт Iомабе безам эттар са. Из кхы а шаьрбе лаьрхIар аз, - яхаш дагалувц хIанз Зейнапа.\nХIаьта Зейнап-м цIаккха а халонех къехкаш, царех удаш хиннаяц. Бакъда, цун мар, цун вахара доттагIа шедар а дика кхетадеш, хьаькъал долаши сабареи, цу Дала ше нийсварах, тIалаттача халонех башха Iоткъам хилац цунна.\nГIалгIай мотт кхы а кIоаргагIа Iомабергбар аз Iа со вай ГIалгIай паччахьалкхен университете деша оттийтаре аз аьлча, вIалла а духьале а янзар сона са цIендас. Иштта цIаькха а хоаелар сона цун дега йIовхал, - йоах Зейнапа.\nЛоацца аьлча, гIалгIай мотт кхы а кIоаргагIа Iомабара духьа ГIалгIай паччахьалкхен университете деша эттар из 2003 шера.\nИштта ший хIанз а дика лоаца болча вахара наькъах ше хьал мел лаьцача, шийна нийса хьехар а, новкъостала мел даьча хьехархошта, йоазонхошта, Iилманхошта, журналисташта хIанз а тIехьа доккха баркал кхайкадеш хьайоагIачарех я Зейнап.\n- Укх тIеххьарча ийс шера вай республике «Литературни ГIалгIайче» яха журналарадувлаш хиннадецаре, хIаьта цу журнала редакце къонача йоазонхой литературни говзал лакхъяра лаьрхIа йола школа болх беш хиннаецаре, цигачара нах тхона новкъостал де а, тхо хьаллаца а дилла а кийча хиннабецаре, цар хIара арадоалаш мел хиннача журнала номер тIа тха произведенеш кепайийтта ецаре, аз а, аз санна кхычар а дог а даьттIа Iотесса хила мегар дуккхача хана денз тхой синоех лета дола лазар - керда-керда произведенеш язъяр, - аьлар Зейнапа ше яздаьча романа юххера дакъа а дахьаш дукха ха йоаццаш ше редакце енача хана.\n- ДIахо се мел ях сай дезалашта санна, сай Даймехка а хIара Iуйреи, xlapa дии хетаде, денгара ди массаза доал кхычар а вай Даьхенцара безам совбоахаш яха безам ба са, - аьнна яздаьдар Зейнапа дукха ха йоаццаш вай республике аргIанара литературни цIей дездеча хана ше тхога яздаьча цхьан каьхата тIа.\nБоккъалдар аьлча, дуккхача хана денз дикка доккха хIама хет сона вай литературе кхы а цхьаькха дикка лакха литературни говзал йола йоазонхо гучаяларах.\nХIаьта укх тIеххьрча 8-9 шера дуккхача наьха дегашка ювшаш йола стихаш язъярал совгIа, дуккха а дувцараш а яздаь йолча Албогачиева Зейнапа хIанз ший кердача романа массехк даькъана вай литературни журнала тIа кепатохаро кхы а йоккхагIа йола дегагIоз йоассаяй са дег чу, хIана аьлча, духхьал цо а хьахьокх аз а, «Литературни ГIалгIайче» яхача журнала сотрудникаша а мел хьийга къа вIалла а зехьа дайнадоацилга.\nЦул а совгIа, вай уккхаза белгалданза даргдац Албогачиева Зейнапа юххьанца язъяь йола стихаш духхьал ший наьнах а, ший школах а, ший новкъостех а, гаргалча нахах а хиннаяле, цо укх тIеххьарча ийс-итт шера язъяь йола бIарчча стихотворене циклаш цун литературни говзал денгара-денга дегIаеналга гойташ, вай Даьхенна, вай вахара-лелара, вай республике хиннача дуккхача дикача хувцамех, вай хозача Iалама хетаяь я.\nЛоацца аьлча, укх тIеххьарча шерашка Албогачиева Зейнапа язъяьча стихашта юкъе тоъал дукха я вай массане а уйла тIаозаш йола гражданскии, патриотическии, безамеи лирика, поэзехи, поэтий декхарехи язъяь стихаш, вай Даьхеннеи, вай гIалгIай къаманнеи, гIалгIай меттаи хетаяь йола стихаш, вай геттара хоза Iалам дувцаш йола стихаш, берашта лаьрхIа язъяь йола стихаш.\nЦарел а совгIа, цун произведенешта юкъе вайна каст-кастта гу цо шийна бовзаш а безаш а болча наха ловца баккхара хьисапе язъяь стихаш а\nХIаьта царех массанех лаьца тахан дувца йиш дIа ца кхачарах сона уккхаза йоалае лов дуккхача хана денз сайна езаенна йола Зейнапа ший нанна а, вай ноаношта а хетаяь йола «Наьна безам» яхаш йола духхьал цхьа стихотворени:\nБиста варгвац наьна безам -\nЦун йIовхала боарам бац,\nХоза кхелла дунен Iалам а\nЦун безамга кхоачаргдац !\nБиста варгвац наьна безам Цунца нийсде хIама дац, Шера, кIоарга ба цун кхоллам, Биста велча - боарам бац!\nЦIена, мерза, хьаьнал болаш,\nХоза, кIаьда, бIайха болаш,\nЭггара бочагIдар шийца долаш\nХьакхеллаб - кх хьо Дала, наьна безам. ХIанз из вайна массанена а ма гарра, уж хIанзза мара болар де Iомалуш доаца зIамига бераш долаш санна, Яндиев Джамалдас ма аллара, xlapa ший дош дика цIендий, лувчадий, ший дега йIовханца дIоахдий мара ши-ший метте дIаоттадац Зайнапа. Из деций из цун йоазонашта юкъе вIалла а совлен дешаш ца хулилга, моллагIча сага а эггара хьалха дагадохаш дола дешаш геттара кIезига нийслулга? Бокъонцарча тIоговзанчас санна, вIалла а совленаш йоацаш, цох массанена а дега тоам хургболаш хьалботта гIерташ хул Зейнап ше ботташ бола поэзен пен.\nЛоацца аьлча, дуккха а эпитеташ, метафораш, дустараш юкъе долаш, вешта аьлча, еррига а изобразительно-выразительни средстваш юкъекхувлаш хул Зейнапа дуккха дукхагIа йола стихаш, хIана аьлча, xlapa ший кердача произведене тIа «Эггара товш дола дешаш» лохаш дуккха а дукха къахьег цо.\nХIаьта вай лакхе мел дийцачул а совгIа, вIалла а цо хьалха язъяьчарна тара йоацаш, уж юха а юха а еша дог доагIаш хул укха ийс-итт шера Зейнапа кепаетташ йола прозаически произведенеш.\nБоккъалдар аьлча, сона-м из хIанз дIахо мел йодача хана прозаически произведенеш язъярга дукхагIа тIакхувш санна а хет, цу даькъе цо доахаш дола толамаш кхы а лоархIамегIа хиларах.\nВIалла а укх са дешаех шек волчо Iодешал оаш, новкъостий, духхьал укх лоаццача хана Зейнапа яздаь дола «Фусамнаьна хам хар», «Хьаькъал тахкар», «Волгаца» воагIе-йоагIаргъя», «Бекхам», «Лоалахой», «Цергий лор», иштта кхы а дуккха дола цун дувцараш, Iодешал оаш цо хIанз яздаь даьккха дола «Ираза никъ» яхаш дола роман.\nЮххьанца ер статья дIайолаеш, лакхара литературни говзал караерзаярах дола вай къамаьл дIадоладеча хана вай белгалдаьча хаттарашта жоп а луш, вай майрра хIанз ала йиш йолаш да вай ха а, зама а дIа мел йода Албогачиева Зайнапа литературни говзал дикка сиха дегагIаухаш хьаений аьнна, цо хIанз а сигалара седкъии ца лувце а, цунна дика хов хIанз лоаццача дешашцеи, говзаме сурт-сибат дилларцеи ший керттера уйлаш гучаяха. ХIаьта цо цхьанне а вайна гучадоаккх из нийсача новкъа а, дикка доккха толамаш доахаш а хьайоагIаш хилар. ХIаьта цо дилла ший форма а, ший темаш а лехаш хиларо вай тешаду цун цIи кастта кхыча къамий дешархошта а дIайовзаргхиларах.\n- Университете деша багIача хана шоаш а цхьацца хIамаш Iомадаьд яхаш дуккхачар кеп увттайой а, Iа Iайха а, укх хьа журнала болхлоша а вай дуккхача къонача йоазонхошта кIоаргга литературни теори а, вай гIалгIай литература истори а довзийтара укх массехк шера хIара денна хIана дац аьнна беш бола литературни хьехархочун болх бе ховргдар а, е ловргдар а кхы малув хIанзолца тхона-м хоавеннавац, Абу Увойсович, - аьлар Зейнапа хьатIадоагIача 2007 шера вай журнала итт шу дизар оаха тхоай редакце хьоадаьча хана.\n- Цул а совгIа, юххьанца денз хьай журнальни балха а доацаш, кIаьдача кабинеташтеи машенаштеи хьо тIехьаваьннаваларе, хIанз санна е тIаха машен а, е Iохайна болх бе йиш йолаш йIаьйха кабинет а йоацаш хьувза-м везаргварий-хьогI хьа ? - тIатехар Зейнапа тха къамаьл чакхдоалаш, цIаккха а йIоахлуш йоацача са кабинетера шелал а, е хIанз а тIехьа тIаха йоаца Iаьдало енна цхьаьи цаI машен а ца хилар оаха хьоадаьчул тIехьагIа. - Дерригача дунен тIа а довзача журнала редакцен а ца йоагI е, хьанна йоагIа-те лерттIа йIоахлуш йола фусам а, тIаха машен а? - аьлар цо юххера а.\nБаркал хьона, Зейнап, Iа из деррига а теркалдарах а, хьона из деррига довзарах а, Iа тхо иштта деза лархIарах а. Хьо санна бола доттагIий а, къона йоазонхой а ма эшалба тхона. Хьо санна болча наха лоаттаю хьона тха дег тIара йIовхо. ХIаьта оаха дIахьор-м дуккхача хана денз оаха Iомадаь, тхоашта дезаденна, хоза а хеташ оаха тхоашта хьатIаийца хIама да! Цул а совгIа, дилла вайна массанена а хьалхашка латта дезаш цхьа хIама да: «Учитель, воспитай ученика !» - оалар цох цхьа ткаьи итт - шовзткъа шу хьалха, тхо къона долча хана. Уж «ученикаш» цун мел-б хьежача мара дика хоалой-хьогI цу саго мел беркате къахьийгад.\nЛоацца аьлча, саг вола саг-м ше а, наха а хIара денна хьадаьр зувш а, лоархIаш а, Зейнап санна кхы а дукхагIа хьаде гIерташ а хила веза. ХIаьта вайна массанена а чIоагIа дика хет тахан вай ювцаш йола Зейнап массе хана а бакъдолчун новкъост а йолаш, моллагIча харцон моастагIа йолаш хьайоагIаш хилар. ХIаьта из бахьан долаш деций из цун моллагIа дола йоазув а вай массавар тешавеш хилар?\n- Модз ду моза бац хьо а ! Модз дуъа моза ба! - оал Зейнапа ший дог кхардаш дола эсала хIамаш гучадувлийташ болча нахах, къаьстта, кхы деш хIама а доацаш, духхьал кукольни театра теникаш санна боагIача а, ца боагIача а хьалтувсалуш, шоаш дувцача даьссача хабарах шоаех цхьа хIама моттийта гIерташ лелача баьреех.\nЛоацца аьлча, из доккха денал а, хьаькъал а, хьинар а дола кхалсаг дилла а кийча я эздий мел дари, бакъдари хьаллацеи, харцдолчоа духьала оттеи.\nЦудухьа «Хье саг вале - саг хила! - яхаш йола уйла чакхйоаккхаш хул цун дуккха а дукха произведенеш. ХIаьта ишттачарех да цун «Ираза никъ» яхаш дола дуккхача а турпалхой вахари лелари гойташ дола роман а.\n- Еррига а сай дега тIа мел лаьтта уйлаш кхоачашъе са аьттув баьннабеце а, «Ираза никъ» яхаш дола сай эггара хьалхара роман яздеча хана сай вIаштIехьдаьнначох дикка йоакхо еш я со. Масала, Базоркин Идриса «БIаьшерений боадонгара» яхача романа тIа гайтача турпалхой эхь а, эздел а долаш, дуккхача дешархой безам тIаозаргболаш нах бий-хьогI ераш аз бувцараш, яхаш язъяьй аз цу романа тIара xlapa оагIув. ХIаьта са из гIулакх мел дика вIаштIехьдаьннад хьагойтаргдола ха а хьатIакхоачаш латт, - аьлар Зейнапа цу ший романах къамаьл деш.\nВешта, эггара хьалха цу романа доакъош журнальни публикацена кийчдаьча Оздоева Лейлас ма аллара, цунна юкъе цхьаццадола кхоачамбоацараш нийслой а, дуккха дукхагIа я цу тIа авторо дикка лакхара литературни говзал гойташ йола моттигаш.\nХIаьта из а кIезига хIама дац, хIана аьлча цу хIамо дика тешаду вай тIехьа тIайоагIача хана из деррига теркал а деш, Зейнапа кхы а лакхара толамаш доахаргхиларах.\nУкхаза белгалде доагIаш да цхьаькха цхьа хIама а - Албогачиева Зейнап санна бола дуккха а керда-керда къона йоазонхой - поэташи, прозаикаши, драматургаши хьалкхувш хилча, вай халкъа литература йоккха кхоане йолаш хилар. Къаьстта из уйла бакъеш дола хIама да укх тIеххьарча шерашка вай литературе духхьал Албогачиева Зейнап юкъеена ца Iеш, цунна юкъе баьхка а, дикка доккхача хьинарца къахьегаш а ба кхы а дуккха нах.\nМасала, аз цу мугIарашта юкъе ца йихьача нийса хургдац юххьанца денз «Литературни ГIалгIайче» яхача журнала тIа шоай дикка лакхарча говзалца язъяь йола керда-керда произведенеш кепа а етташ, иштта денгара-денга шоай говзал кхы а лакх а еш, укх ийс шера хьабоагIаш бола Джандигова Хьанифаи, Газдиева Аьсети, Аушева Маккеи, Дударова Маккеи, Эсмурзиева Маккеи, Махлоева Рукъети, Бузуртанова Рукъети, Хамхоева Жимсарийи, Цечоева Марети, КузьговгIар Ингеи Фердовси, Марзаганов Амири, БаркинхоевгIар Мувсайи Захири, хIаьта шоай таьрахьага диллача уж-м дуккха а дукха нах ба, цхьабакъда, уж вIалла дага а бац тахан шоашта карагIдаьнначох кхоачам а баь Iе.\nКерда-керда темаш а, жанраш а караерзаеш, кIоаргга литература теори Iомаеш, дуккхача халкъий литература а, истори а довзаш, вIаший яхье бувлаш, шоай литературни говзал кхы а лакхъеш хьабоагIарех ба уж.\nИз деций из вай цар йоккхача кхоаненах тешар а?!


Али (хи) — Википеди\nХӀокху терминан кхин а маьӀнаш ду, хьажа Али (маьӀнаш).\nА́ли я А́луо — гуттаренна долу я цхьацца хенахь хуьлу жима охьадоьду хи, шораллехь масех дециметр тӀиера масех метр кхаччалц. Дукха хьолахь алин дохалла 3—5 км хуьлу, ткъа кӀоргалла наггахь а сов ца йолу 1,5 метрал, амма къастийна доза дац алин а, жимачу эркан а юкъахь.\nАлин сихалла, дукха хьолахь, дикка чехка хуьлу (масех метр секундехь).\nАли кхоллало догӀан хих, ло я ша бешна хих, лаьттан бухара хиш бухара арадевлчи.\nАлиш декъало гуттаренна дерш а, заманан (дакъалуш дерш) а, акъарин а, ломан а.\nАлин харш дукха хьолахь ситтина хуьлу; Ӏаламан алин харшаш кӀезиг хийцало, амма цхьацца бахьнийн Ӏаткъамца (боьран эрози, токхам, мохк бегор) тарло дикка хийца шен латтар, кеп, барам. Алин амалехь ю готта атагӀа а, гӀийла къаьсташ тогӀи а. Заманан (дакъалуш долу) алиш хийца тарло харш а, охьадоьду агӀо а хӀора шарахь ала мегар долуш. Дукха хьолахь алин агӀо хийцало адаман Ӏаткъам бахьнехь.\nКартографехь «али» термин леладо Ӏаламан охьадоьду хишна, нагахь цуьнан дохалла 10 километр ца кхачахь (гуттаренна я заманан делахь а). 10 километр сов Ӏаламан охьадоьду хишна лелайо термин «эрк». Юкъарадаккхар ду Ӏам чуьра я эрк чуьра догӀу Ӏаламан охьадоьду хиш, шен рогӀехь, уьш чукхета кхечу эркашна, алишна, тӀаккха уьш хуьлу оцу эркийн я алийн харшан дакъа (хӀунда аьлчи эркан новкъара Ӏам хих дуьзина ор лара мегар ду). Иштта хишшах, нагахь уьш тоъал даккхий делахь, эрк ала мегар ду. Иштта эркаш шорта долу цхьацца меттигашкахь (масала, Колыма хин лахенашкахь), царна лелайо башха термин «виска» (амма иза шуьйро ю, цунна чудогӀу хершан Ӏаьмнаш коьртачу хих туху алиш а, эркаш а). Кхин цхьаъ юкъарадаккхар — нагахь али я эрк меттигерачу бахархоша шайн ламастехь олуш делахь тӀаккха цара ма-аллара хуьлу.\nХьуьнан али Карелехь (Росси)\nИндианера Можа эрк цӀе йолу али\nАвстралера ломан али Бутчер\n↑ 1 2 3 4 5 6 Ручей // География. Современная иллюстрированная энциклопедия / Под редакцией проф. А. П. Горкина. — М.: Росмэн, 2006.\nВикидошам чохь бу йаззам «али»\nАли (хи) Викиларма чохь\nХьост — «https://ce.wikipedia.org/w/index.php?title=Али_(хи)&oldid=2835845»\nОхьадоьдучу хин тайпанаш\nХӀокху агӀонна тӀаьххьара хийцамаш бина: 2018, 13 декабрь, 04:33.


Гбагбона кхел еш ю ХIаагехь\nХIаагехь кхелан процесс йолалуш ю шайн махкахь тIом баккхарна а, эзарнаш адамаш дайанрна а бехке веш волчу Кот-д'Ивуар пачхьалкхан президент хиллачу Гбагбо Лоранна тIехь. Дуьненаюкъарчу кхелан хIусаманна хьалах гулбелла бIеннаш цуьнан агIончаш.\nТIеман конфликт иккхира Кот-д'Ивуарехь 2011-чу шарахь, Гбагбо Лоран 2010-чу шарахь махкахь хиллачу харжамашкахь ша эшча, президентан дарж дита реза цахилар бахьана долуш. Ерриг а пачхьалкехь тасадаларш хилира цуьнан агIончийн а, дуьхьалончийн а. И бахьана долуш вийра 3 эзар гергга Кот-д'Ивуаран вахархо.\nЦул тIаьхьа Францин эскарш юкъагIортар бахьана долуш цу мехкан куьйгалле хIоьттира карарчу хенахь волу президент Уаттара Алассан. Дуьненаюкъара бехк-такхаман кхел кхоьллинчу 13 шарахь жоьпе озийначу нахах уггаре а лакхара даржехь хилла стаг ву Гбагбо. Цунна бехке дуьллуш ду адамаллан дуьхьал зуламаш дар а, тIеман зуламаш дар а.\nГбагбон агIончашна хета иза кхеле озийна аьлла, хиллачу колонизаторшна дуьхьало ярна.


Гезгмашин-бутт 18, 2021\nАмерикан Цхьаьнатоьхначу Штатийн тIеман министр Остин Ллойд\nПентагона бехк цабиллар дехна, дронаца тохар а дина, 10 маьрша адам дерна, Iалашо хилла ракета тухуш даIишан террорхо-Iожалхо, хаам бо Американ Аз зорбан гIирсо. Марсхьокху-беттан 29-хь Кабулехь тIелатар динарг дара Америкин тIехь пилот воцу кема.\nИ тIелатар дира Кабулан аэропортехь, 13 амеркахойн эскархо а, эвакуаци аре хьоьжуш хилла дуккха а афганхой а бойуш, террорхоша эккхийтар дича. Цул сов Американ дроно тохарш динера Афганистанан малхбалехь а. Цул тIехь Пентагонан векалша бинчу хаамца, даIишан 2 террорхо а вуьйш.\nАмерикан Цхьаьнатоьхначу Штатийн тIеман министралло дIахьедина, 10 маьрша вахархо, шайх 7 бер а долуш, вер "боккхачу бохаман гIалат" дара аьлла.\nАмерикан Цхьаьнатоьхначу Штатийн Коьртачу буьйранчаллан куьйгалхочо инарла Маккензи Фрэнка дIахьедина, тохар де аьлла омра дIалуш ша тешна вара, террорхо кхерам бохьуш ву Кабулерчу аэропортехь болчу амеркахойн эскархошна а, маьршачу нахана а аьлла.\nКабулехь теракташ яйтина даIишхо вийна, хаам бина Американ Цхьаьнатоьхначу Штаташа\nСвобода Радионо бинчу хаамца, Американ эскархошна жимачу машенчохь хилла эккхийта кечйина бомбанаш ю моьттинарш хиллера чохь хи долу канистраш. ШолгIа тохар дича лелхийтинарш яра пропан газ чохь йолу баллонаш. Талламхоша жамI дина, хьалхар тохар дина йохийна машен цхьа а кхерам бохьуш ца хиларх лаьцна. Ткъа цунна урхалла деш хилларг хиллера дукха хенахь дуьйна Американ гуманитаран вошахтохараллин хилла белхахо.\n"Оха къинтIера довлар доьху, и ирча гIалат юха ца далийта хьовсур ду тхо"? – дхьахьедина Американ Цхьаьнатоьхначу Штатийн тIеман министра Остин Ллойда.\nЛаккхарчу даржашкахь болчу Пентагонан векалша наггахь а бен ца доьху шайна къинтIера довлар, маьрша бахархой кхалхарна, билгалдоккху Американ Аз портала.\nЗорбан гIирсо яздарехь, Афганистанна ахьара гIаьттинчу дрона тIелатар дина маьрша бахархой байъаро хаттар кхуллу, тIейогIучу ханна муха дийр ду Америко цу тайпа тохарш аьлла – Американ эскарш цу регионера арадахаро халчу даьккхина террорхойх лаьцна хаамаш гулбар.


Нохчийчуьрчу хих веддарг Францерчу хьера кIел иккхина\nГIуран-бутт 16, 2015\nФранци -- Beziers олучу меттехь нохчочо терроран талор дина аьлла яздира зорбано шо гергга хьалха. И хаам баржарца нохчо чохь вехачу цIийнан сурт даккха веана фотожурналист. (Хаам бакъ ца хилира), 20Деч2015.\nФранцерчу мухажиршна вас йо гIаланашкарчу полицин зулахойн лахаран кепаша.\nБутт хьалха Парижехь динчу талораша гIаттийна полици юьжуш яц дийнахь а, буса а. Зорбано гIарадаьхна а, иштта дохуш доцу а лецарш лаьтта Францехь. Доккхачу декъанна бусулбанаш бу низамхоша луьттурш. Муьлхачу махкара кхаьчна, муьлхачу бахьанашца веана Франце - иза бен башха а дац.\nЛецначийн декъа нохчий а нисбелла. Бетта чохь жандармийн тергоне а кхаьчна, церан литтаршкахь хилла маситта бIе нохчо. Лецнарш багарбеш бухара бакъоларъярхой бацахь а...\nПарижна ах эзар чаккхарма юьстах ю Деналбек веха гIала. Шен къоман къинан бала болчу хIора нохчочунна дагаван а тарлуш стаг ву иза.\nДуккха а шерашкахь гIараяьлла лийлира Ютубехь, хIинца а цу чохь йолуш ю, цунна Шелахь Лорд шех олучу, цкъа нохчийн маршонан бIаьхошлахь а лелла, тIаьхьо меттигерчу герзахойх-кремлхойх дIа а кхетта, церан баьчча хIоьттинчу, тахана Нохчийчоьнан парламентан спикер волчу Даудов Мохьмада Деналбекна етташ видео.\nВийна Iуьллучу воьIана тIевалийначу дас, Деналбека, «хIара хьан воI вуй», хаьттича, ву а олий, гIазот декъалдо вийначун. Эццахь Даудовс шен накъосташка мохь оьккхуьйту, тIеетта цунна, олий. Деналбекан цхьа дезна ца а и санна де лан – цуьнан виъ воI кхелхина маршонан новкъахь.\nТахана шен дийна висинчу шина воIаца Францехь вехачу цунна балебаьлла цатешам, цаларам. ХIинца иза францхошкара кхаьчна. Цуьнан хIусамах шеко йолуш, чуьра аравала а дихкина цхьана кIантана полицино.\nДеналбек: Дуьне а къахьдина суна кхара...\nДеналбекна генавоццуш веха кхин цхьа нохчо – Мохьмад. Иза ша а ву низам Iалашдечу хьукматехь болх беш – цо хадо хьакамашна, цара хIитточу барамашна, Iедалан гIишлошна. Цуьнга а тешам бац гIаларчу полицин – буьйсанна юккъехь чулилхина, кегийна цуьнан доьзал а.\nМохьмад: Со полицица цхьаьна болхбеш воллушехь...\nФранцерчу гIаланашкахь нохчий литтар гойту ши масал бен дац Маршо Радионо далориг. Ткъа полице ийзийнарш а, цIерабовла дихкинарш а дуккха а бу.\nСтенна, Парижехь хиллачу талорийн декъахь нохчий боцийла а хууш хилча? ХIума даьлла аьлла яьккхина-х яций цхьана а нохчочун цIе?\nБахьана-бух цхьаъ болучух тера ду уггаре хьалха – Европехула бевлла лелачу нохчийн вала да вацар. Уьш кхузахь хьийзабора аьлла, воккхавеххьий бен, велха вац я Оьрсийчоьнан а, я даймехкан а хьукматашкахь стагга а.\nЦундела нохчех лоций шайна товрриг, шайн гIиллакхо шайна магорриг олу кест-кеста Европерчу официало а, зорбано а.\nМасал. Парижехь зулам динччу деношкара хаам, "Ньюс Онлайн 24" интернет-портал.\nМа-дарра къамел: «Парижан полицин карахь нах лелхийтинчу 8 террорхочун цIе ю. Цара шаьйлахь къамелдеш хьехийна нохчий, гарехь, талор дайтинарг Нохчийчоьнан президент Кадыров Рамзан ву. Юха а билгалдоккху оха: Парижерчу Батаклан театрехь 112 стаг закъалте а эцна, байинарш, гарехь, нохчий бу».\nИштта яздора "Ньюс Онлайн 24" портало. ХIинца а лаьтта интернетерчу цуьнан агIонтехь и хаам. Ткъа иза иштта дацара , бехк ма биллахьара тхуна, аьлла, шаьш тIе нехаш хьакхна нохчийн къинтIера баха сихвелла цхьа а вац.\nНохчийн цIе ша иштта бехйинера аьлла, стагга а вац жоьпалле воьхуш дуьненан цхьана а маьIIехь. Иштта ду Оьрсийчохь, иштта ду Европехь, иштта ду миччанхьа а. Хьалха а санна, цхьа зулам оьккхушехь, уггаре хьалха цуьнан да хила тарлучу къоман - нохчийн - нах луьтту массанхьа а.\nОцу суьртана хIинца я оьгIазвоьдуш а, я бегашена а ирахкхоссалуш а вац цхьа а.\nЦундела а богIу декъазчун децIера. Цунна ду, гарехь, Францехь тахана нохчий сецор-лецар а. Кхана а лаьттар ду изза...\nНохчий лоьцу полицино шена луъу-луучохь


Нохчийн сий долу тIемало…Яценюк\nУкраина -- Яценюк Арсений Лвовехь тIеман Iаморашкахь, ГIад21, 2014\nУкраинин премьер-миниср Яценюк Арсений тIом беш хилла Нохчийчохь аьлла, дIакхайкхийна Оьрсийчоьнан Талламан комитетан куьйгалхочо Бастрыкин Александра. Цо чIагIдарехь, Украинин Iедалан дас шен куьйгашца къиза хьизийна нохчаша йийсаре лецна оьрсийн эпсарш а, салттий а. Украинин политикаш а, политикан говзанчаш а кхеташ бац стенна эшна Оьрсийчоьнан лаккхарчу политех цхьаъ волчу Бастрыкинна цу тайпа шеконехь болу хаамаш баржор.\nБастрыкин Александра чIагIдарехь, Яценюк дукха хан ялале Нохчийчура дIавахана журналистех кхетта, Гуьржийчу дехьа а ваьлла.\nНохчийн политикана Абумуслимов Сайд-Хьасанна хетарехь, хIинца хиина Укрианехь бехачу нахана а, кхечу нахана а Оьрсийчоьно нохчашца мел харцо лелош хилла.\nУкраинахоша хIинца кхета шаьш олу, мел чIогIа болх беш хилла Оьрсийчоьнан Iедалша нохчий емал бан гIерташ. Шаьш тешара хьалха оьрсаша дуьйцучух бохуш, дуьйцу цара интернетехь юьтучу комментарешкахь.\nЯценюк Арсений цавеза Оьрсийчоьнна, ткъа и тайпан нах сийсаз беш Iедал ду Оьсррийчоьнан бохуш дуьйцу Абумуслимов Сайд-Хьасана. Кестта президентана Поршонеко Петрона а цхьа истори кхолла мега оьрсаша аьлла хета нохчийн политикана.\nНохчийн сий долу тIемало… Яценюк\nДонбассера конфликт ерзон некъаш лоьху Олланд Франсуас


Урдунера нохчаша марханаш кхабарх а, дастарх а\nМарсхьокху-бутт 13, 2012\nУрдун - мархийн баттахь шайн кораш бес-бесарчу чиркхашца къагадо нохчаша, 12Мар2012\nДуьненара бусулба нах цхьана динехь белахь, хIора къоман шай-шайн културан башхаллаш ю. Амма мархин баттахь бусулба нехан дахар а, лелар а, Iедалш а, цхьа къам долуш санна, цхьа-терра хуьлу, жимма бен башхаллаш йоцуш.\nХIора шарахь мархин баттахь кхин долу дуьненан гIуллакхаш гIеллой, динан гIуллакхаш дан тIебоьрзу бусулба нах. Иштта Урдунера нохчий къаьсттина дика тIебоьрзу, Къуръан доьшуш а, мискачу нахана гIо деш а, Iимрате оьхуш. Iедало а аьтто бо нахана мархин баттахь.\nМархийн баттахь халонаш ловш къахьегахь, иза хаза такха цхьацца синкъерамаш хуьлу. Iедало, нахана атта хилийта, мархийн баттахь белхан сахьташ охьаузу. Берашна хаза хетийта куц-куьцара чиркхаш летош шайн цIенош кечдо наха мархин баттахь. Кху шарахь къасттина хала беана мархийн бутт - уггар йовха лаьтта Товбецан а, Марсхьокху беттанаш юккъехь а нисбелла. ХIетте, хIинца чекхболуш юккъал тIех баьлла, нах марханаш дастаран кечамаш беш бу. Марханаш кхобуш а, достуш хаза хеташ далахь, жимма хIокху юккъера културан вон Iедалш новкъа еха Урдунера нохчашна мархин баттахь.\nМархин баттахь хIун хийцало а, иза муха токху а дийца Маршо Радиога цу дийнан марха даьстина цхьана чу гулбелла хIусамнаной Салва а, ЖихIан а:\nСалва: Мархин бутт богIуш яахIуманна кечам бо, шелиг жижигах а, хасстоьмех а, яахIума йийра йолчу сурсаташх доза гIерташ. Мерза хIума йо, бIарийн тIамарш кечйо. Деш долу Iибадаташ а, Къуръан дешар цу баттахь сов долу. Къуръанан 30 дакъа ду. ХIора денна цхьа дакъа деша хьовсу мархин баттахь, суннаташ алсам до. Дийнахь Делкъале до ламаз: ши перз дечул 6 перз до. Терхьен ламазаш до.\nХIокху аьхке чIогIа йовха ю, де деха ду, цундела гуттар кегий берашка марханаш къобуьйтуш дац. ТIехь долчо-м кхобу мел хала далахь.\nIаьрбий мархин бутт бохалла яахIуманашна тIебоьрзу, яахIуманаш еш, нах чукхойкхуш. Вайнаха и хIуманаш ца леладо. ЯахIума оццул докха хIума ма ца хета вайна. ЯахIума йиъначул тIехь суьйранна гуллой, чай молуш, мерза хIума елахь, и кхоллу. Вай ламаз-мархина тIедоьрзу. Нохчийн Iедал и ду-кх, мархийн баттахь суна хетарехь. Марханаш достуш, бераш хаза бедарш оьций хуьлу халххе. Цхьана хенара берш гуллалой гергарчарна а, уьйтIахь болчарна тIехула лела марханаш къобалдеш, царна шекарш а, ахча а ло.\nЖихIан: Дийнахь марха кхобий, и цхьаний дохадо. Мархин баттахь вижар-гIаттар хала хуьлу. Iуьйкъанна гIатта дезаш, наггахь наб йов, дIа ца дуьйшу, Iуьйра ламазаш диний бен. Нохчийн ламаз-марханна тIебоьрзу, массо хIума сов дан гIерташ. Сов ламазаш а, суннаташ а до.\nМархин баттахь уггар халаниг, буьйсана юкъахь, хьо дIавижа гIертарх наб ца кхета. ХIунда? Арахь кегий бераш хуьлу ловзуш, йовха йолун дела ду-кх и, бакъдерг аьлча.\nЦу тIе, Iуьйкъанна вота етташ, нах гIовттон, вота еттарг вогIий, тIема йоккху хала еана наб. Бусалба динехь дац и вота еттар. Тоххара Туркошкара даьлла ду олу и Iедал. Хьалхa хилла нах Iуьйкъанна иштта гIовттош, гаргол тухуш сахьташ доцчу заманахь. Оццу хенахь Делан дуьхьа цхьаъ хилла Iуьйкъанна нах гIовттош лелаш. ХIинца чIогIа гIарош йолу дела, цхьа йокха жиргIа етташ лела и нах гIатториг. И вуно новкъа йогIу. Оха-м дуьхьал девлла, хIокху некъахула чекхволуьйтур вац аьллера, хIете генахула ваьлчий хеза-кх цуьнан гIара.\nМарханаш даьстича, Iуьрре, мацах тхо санна, кегий бераш са хилале, шайн тIоьрмигаш оьций, массарна тIехула чекхбовла. Царна кечдой дохийна ахча хуьлу, шекарш хуьлу. Берш чекхбевлича, ара довлий, нана йолчу далахь, воккха марваша валахь, марзахойн тIехула лелий, цIан доьрзу. Нохчийн, Iарбашца хьо-сан дукха дац. Цхьаберш лела Iаьрбашна тIеоьхуш, марханаш къобал деш. Хала хуьлу марханаш даьстича, цхьа программа йоцун дела. Iан веза-кх хьо, юкъ йихкина, хIинца хIара вогIур ву, важа вогIур ву, бохуш.\nМаршо радио: Мархин баттахь нохчийн хIусамашкахь хуьлург Салвас а ЖихIана дийцира. Ткъа Iаьрбийн хIусмашкахь шаьш хIун до аьлла, Шамайла Рашас иштта дуьйцу.\nШамайла: Мархин бутт лоцу аьлла билгала даларций, нах а, гергарнаш и бутт декъал бан буьйлало вовшашка. Цул тIаьхьа Iаьрбийн а, бусулбан а хIусамаш мархин бутт кхаба кечамаш бан юьйлало. Мархин бутт сийлахь а, ша-тайпана бутт бу. Туьканаш а, совдегаралла (йохк-эцар) къаьсттина кхечу беттанел сов хуьлу. Де а буьйса цхьатерра хуьлу мархин баттахь. Дин тIебоьрзу нах. ХIокху беркате баттахь доллу хIума ша-тайпана хуьлу масала, Урамаш а туьканийн неIарш кечйо нах. Туьканаш буьйса юкъал тIаьххьалца дIа ца чIогIу.\nЦул сов, мархин баттахь, гергарчийн а, доьзалийн юкъаметтигаш чIагIло, гуттар марханаш цхьана достуш. ЯахIуманаш дукха хуьлу марха достуш. Марха даьстинчул тIаьхьа, мархин баттахь бен ца хуьлу, «Гатаеф» олу мерза хIуманаш. Уьш хIора денна кечъйо мархин баттахь. Мархин баттахь чIогIа ладаме дерг Терхье ламазаш ду. Уьш пхьуьйран ламазал тIаьхьа деш, совнаха перзаш ду. Цу Пхьуьйра ламазехь маьждигаш берех а, зударех а, боьрша нахах дуьзна хуьлу.\nМархин бутт чекхбаьлча, наха, марханаш даьстина денош дазадо. Наха бIе эзарнашца Iийд ламаз до, яьсса цхьана аренгахь до, маьждигашкахь ца деш. Мархин баттахь йоькъуш йолу мерза хIуманаш цIахь кечйина хуьлу. Иза а ду цхьа мархин беттан ша-тайпана хIума. Цу мерза хIуманех «Iийдан маIмул» олу Iаьрбаша. Берашна уггар дукха самукъа долу марханаш даьстича. Керла бедарш юхий, марханаш къобалдеш лела бераш. Царна мерза хIуманаш а, совгIаташ а, ахча кхийдадо баккхийчара. Iийдан суьйранна, доьзалаш цхьана чу гулалой, синкъерамаш бо. Иштта чекхдолу церан хаза де. Иза хIора шарахь юх-юха хуьлу.\nМаршо радио: ХIокху шарахь марханаш Марсхьокху беттан 18-чу я 19-чу дийнахь достур ду. Марханаш даьстича, 4 де мукъа хуьлу Iаьрбийн а, бусулбан а мехкашкахь. Урдунера нохчаша тохарлерчу заманахь марханаш даьстина деношкахь нохчийн ловзарш а, синкъерамаш бора. Амма хIинца иза ца до.\nУрдунера нохчаша марханаш кхабарх, дастарх а


Лоруш волу Теапил, сайн хьалхарчу жайни тІехь ас яздинера хьоьга Іийсас дан а, хьеха а долийначу дерригенах а лаьцна,\nШен векалшна Делан Синехула омра а дина, стигала Иза хьалаваьккхинчу денна тІекхаччалц.\nХала баланаш а, кхалхар а лайра Цо. Юха, ден а велла, цу векалшна тІевеара Іийса, царна Ша гойтуш. Цо дукхазза а Ша денвалар билгал бакъ хилар гойтуш долу тоьшаллаш делира. Іийсас, кхин а шовзткъа дийнахь царна хьалха а хІуттуш, Делан Олаллех лаьцна дуьйцура.\nЦкъа, векалш шуьне гул а бина, Цо омра дира цаьрга: «Ярушалайм-гІалара дІа а ма довла, Аса шуна дийцинчу, Дадас шуна лур ду аьллачу дикане сатуьйсуш а хила.\nХІунда аьлча Яхьъяс шу хих чекхдехира, ткъа масех де даьлча, шу Делан Синах дузур ду».\nМурдаша, гул а белла, хаьттира Іийсага: «Эла, Ахьа Исраилан пачхьалкх юха меттахІоттайо хан тІе ца кхаьчна?» – аьлла.\nЦо жоп делира: «Дадас Шен бакъонца ехкина хенаш а, денош а хаар шун гІуллакх дац.\nАмма шуна тІе Делан Са а доьссина, шуьга ницкъ беача, Сан тешаш хир ду шу Ярушалаймехь а, берриг ЯхІуд-махкахь а, Шамранан махкахь а, дуьненан йисте кхаччалц а».\nИза а аьлла, церан бІаьргашна хьалха стигала хьалаваьхьна волу Іийса мархи юкъахь кхарна гучуьра къайлавелира.\nМурдаш леррина стигала хьоьжуш лаьттара Иза хьалахьочу хенахь. ЦІеххьана царна хьалха кІайн духар тІехь долу ши стаг дІахІоьттира.\n«Галилай-мехкан бахархой, – элира цара, – шу хІун деш лаьтта, стигала а хьоьжуш? Шу долчуьра Іийса стигала хьалавоккхуш шуна гина ма-хиллара, Иза иштта юха а вогІур ву».\nЦул тІаьхьа векалш, Зайт-диттийн лам тІера чу а биссина, Ярушалайме баьхкира. И лам Ярушалаймана уллохь бара, садоІучу шоьтан дийнахь бан магийначу некъан барамехь хиллал.\nГІала а баьхкина, уьш лакхарчу цІа чохь гулбелира. Векалийн цІераш яра: Кипа, Яхьъя, Якъуб, Іандар, Пилап, ТІама, Барталамай, Маттай, ХІалпайн кІант Якъуб, Якъубан кІант ЯхІуд, ШамІа, ша тІелаьцнарг тІевирззина кхочуш дан гІертарг.\nУьш гуттар а цхьаьна гуллора доІанаш дан. Масех зуда а яра цаьрца, иштта Іийсан нана Марем а, Іийсан вежарий а бара.\nЦкъа уьш гулбеллачу метте бІе ткъа гергга динан ваша веара. Кипас, хьала а гІаьттина, элира:\n«Вежарий! Делан Йоза кхочуш ца хилча ца долу. Іийса лоцуш болчарна тІехь куьйгалла дина волчу ЯхІудах лаьцна хиндерг Делан Сино Даудехула аьлла дара оцу Йозан тІехь.\nЯхІуд вайх цхьаъ вара, вай Далла гІуллакх дечу хенахь вайца дакъа а лецира цо».\nІийсана йинчу ямартлонах шена деллачу ахчанах цо латта эцнера. Цу лаьтта тІехь велла карийна иза, даьттІачу гай чуьра араяьлла чоко а йолуш.\nЯрушалаймехь массарна а хаьара оцу хиллачух лаьцна, цундела шайн маттахь цара «ХІакал-дама» аьллера цу лаьттах. Иза «ЦІийн латта» бохург ду.\n«Забур тІехь цхьанхьа яздина ду: „Цуьнан керт дІатесна хуьлийла, цигахь цхьа а кхин ма вехийла“, вукхунхьа: „Далла гІуллакх дечохь цуьнан меттиг кхечо дІалоцийла“.\nЦундела вайна оьшу гуттар а вайца Іийсана уллохь а хилла,\nткъа иштта Яхьъяс нах хих чекхбохуш хиллачул хенахь дуьйна, Іийса вай долчуьра стигала хьалаваккхалц хилла волу стаг. Иза, вай санна, Іийса денваларан теш хила а веза».\nШиъ билгалваьккхира: шех Бар-Сабба я «Юст» олу Юсуп а, Маттахьи а.\nВекалша доІа дира: «Веза Эла! Хьуна хІораннан а дог девза, гайтахьа тхуна\nша ваха веззачу метте дІаваханчу ЯхІудан метта, Айхьа векал а вина, гІуллакх дан хаьржинарг».\nЮха цара кхаж тесира. И кхаж Маттахьин белира. Иза, шийтталгІа векал а хилла, вукху цхьайттаннах дІакхийтира.


ТIаьххьарчу хенахь Нохчийчохь марсабаьллачу информацин тIамах Балмфорт Томан артиклан чулацам\nТеркйистерчу Iели-Юьртарчу Инаева Iайшата Кадыров Рамзане Ватсапехула бехк боккхуш, мотт баьстинчул тIаьхьа болабелла и къовсам.\nЕвропехь беха нохчий тIехIоьттира шайн махкахь йийсарехь дисинчу къоманна, аьшнаш деш махкара Iедал. Дуккха а дIахьедарш дира Ичкерин бевзачу политикаша а, жигархоша а. Венехь, Норвегехь митингаш лаьттира.\nЦара хIораммо а бохург цхьаъ дара: миска нах ца хьийзор, коррупцин балех уьш бахар, бехк-гуьнахь доцу маьрша нах хIаллак цабар.\nХIетахь дуьйна сийсаш, хIинций-хIинций бохуш, эккха герга долу лоппаг санна лаьтта Нохчийчуьра хьал.\nОрьсийчоьнан Зорбанан денца журналисташ декъалбеш, Кадыровс элира, вайн мостагIаша Нохчийчуьра хьал маьттаза дуьйцу, уьш Iамеркан шуьне марзбелла, церан зурманца лелаш нах бу, системехь йоцчу оппозицера нах «халкъан мостагIий» лору ша, царна «мохк бохкарна» аьлла кхел ян йогIу.\nЦул тIаьхьа, Кадыровн бага хьаьжжина волчу Нохчийчоьнан парламентан спикеро Даудов Мохьмада а, Оьрсийчоьнан Пачхьалкхан Думехь депутат волчу Делимханов Адама а цхьабоса шогаллица артиклаш зорбане ехира, шайн «паччахьна» тIетовш.\nОьрсийчоьнан дуккхаъчу политикашна а, журналисташна а, бакъоларъярхошна а ца тайна Кадыров Рамзана а, цуьнан гоно а луьра дина дIахьедарш.\nОьрсийчоьнан интелигенцино петици кечйина «Оха доьху Кадыров даржах вохор» аьлла. Куьйгаш яздина бухахь бевзачу бакъоларъярхоша: Алексеева Людмилас, Ганнушкина Светланас, Каляпин Игора, Алтшулер Бориса а.\nИштта тIетайна царна дуккха а Оьрсийчоьнан тоьлла яздархой, артисташ, журналисташ.\nЦарна дуьхьал кхерам тосуш, луьрчу кепехь жоп дитина Кадыров Рамзанан агIончас, парламентан спикеро Даудов Мохьмада шен Инстаграмерчу агIонтIехь.\nКуьйгалхочо лелочу жIаьлех цхьаьнца даьккхина суьртан буха яздо цо: «ХIара Тарзан ду. Кхунна ца деза кхечу пачхьалкхийн жIаьлеш. Къаьсттина, Iамеркхойн Стаффордаш, таьIначу басара Питтбулаш».\nДаудовс кхин дIа цIерашца буьйцу Тарзанан кIомсаршна к1амдар дийраш. къаьсхьанна «Пиккинез «Каляпа», «такса «Веня» зевне, аьшпе къамкъарг йолу, Москохара «Яшка-дворняжка» а.\nГуш ду, Даудовс бахарехь, Тарзана цергаш хьекхорш Оьрсийчоьнан оппозицин политикаш, журналисташ, жигархой а буйла.\nКаляпин Игор ву цхьаъ, «Iазап юхадаккхаран» комитетан куьйгалхо, важа Венедиктов Алексей, «Москохан эхо» радион коьрта редактор, оппозицин жигархо, Немцов Борисан уллера доттагI лаьттина Яшин Илья а.\nЦхьаболучара Даудовн кхерамаш цадашарца забаре берзийра. Пачхьалкхан Думин депутата Гудков Дмитрийс духьал жоп делла Твиттерехь спикерна, ша лелочу шен жIаьлица даьккхина сурт а хIоттош, буха яздо: «Даудовна гайтархьама... Суна гира шун Тарзан. Ткъа хьуна муха хета сан тибетан мастиф Элман? ХIара дийнат ду, политикан аргумент яц», аьлла.\nДепутатна тIаьххье Яшин Ильяса а йо забар, цавашар гойтуш. Шен цицкан сурт интернете дуьллу цо. Пенах латийна кехат ду цицко этIийна охьадаьккхина, уллехь хиина Iаш бехкениг. «Кадыровс шен жIаьлех кхерадо вай, Гудков Дмитрийс шен мастиф гучудаьккхи, ткъа сан цициг ду. Мел оьгIазе ду иза», аьлла, яздина Яшина.\nКремлан мостагIаша а, бакъоларъярхоша а дареден дукха хан ю, Кадыровс Оьрсийчоьнан Конституцин низамаш лоруш дац, бохуш.\nТкъа Оьрсийчоьнан либералийн Кадыров Рамзанца юкъаметтигашкахь шело лаьтта дахначу шарахь Немцов Борис вийчхьана. Нохчийчоьнан куьйгалхочо бакъ ца до, Немцов верна шен бехк хилар.\nКритикашна хетарехь, Нохчийчуьрчу куьйгалхочунна дерриг могуьйтуш ду Кремло, корьтаниг, иза а, къам а шена муьтIахь хилчхьана.\nМоскохара интеллигенцино Кадыров дарже восаве бохучу муьрехь, Петарбухарчу низамаш дохучу гуламан депутата Резник Максима Оьрсийчоьнан прокуратуре официалан кехат дахьийтина, Нохчийчоьнан куьйгалхочо ден дIахьедарш экстремизме ду я дац хьожуш, талламе эцахьара, аьлла.\nИштта бу Маршо Радион корреспондента Том Балмфорта шуьйрра арахецначу артиклан боцца чулацам.\nОьрсийчоьнан интелигенцино доьху Кадыров даржах вохор