Оьрсийчоьнан мехкан тобанан а, ингалсан ""Манчестер Юнайтед" кулабан а хиллачу футболистана Канчельскис Андрейна ницкъ бийр бу аьлла кхерам тесна Нохчийчоьнан куьйгалхочуьнан юххерачу криминалан авторитетан Дукузов Казбекан цIарах, хаам бо "Эхо Кавказа" сайта, Baza телеграм-каналана тIе а тевжаш. Оцу зорбан гIирсо балабо Канчельскиса Москварчу полице бинчу латкъаман цхьаболу чулацам.\nЛахьан-беттан 22-хь экс-футболист хIумакхоллуш хилла кафехь. Цу чуеъна 4 стагах лаьтта тоба. Царах цхьамма, Канчельскисна улле охьа а хиъна, хаьттина, Узбекистанехь тренер болх бина-м вац хьо аьлла.\nШина шарахь Узбекистанерчу Наманган гIаларчу "Новбахор" футболан тобан тренер хиллачу Канчельскис иза тIечIагIдеж жоп делла. Канчельскис цигара дIавахнера шена 1,6 миллион доллар барамехь догIуш долу алапа схьацаделча, дов а даьлла (Канчельскиса лехам чубеллера дуьненаюкъарчу футболан ассоциаце (FIFA), оцу гIуллакхехь толам баьккхира цо. - Ред. билг.).\nЦул тIаьхьа вевзаш воцчу оцу стага реза хила аьлла хилла Канчельскисга, 80 эзар доллар схьа а эцна, и гIуллакх дIадерзо, ца хилахь ша заьIапхо вийр ву аьлла, хиллачу футболистана а, тренерна а кхерам а тосуш.\nОцу стага иштта, "телефон тоха хIокхуьнга" аьлла, кехатан цуьрг кховдийна Канчельскисе, тIе язйина телефонан номер а йолуш, "Казбек Дукузов" аьлла цIе а йолуш.\nКанчельскиса телефон ца тоьхна, амма цхьа хан яьлча, цуьнга телефон тоьхна цхьана стага, ша Дукузов ву аьлла. Цхьаьнакхетийта, бохуш хилла телефон тоьхнарг, тIакхха Канчельскис полици вахна.\n"Новбахор" футболан клубан векалша дIахьедина шаьш оцу хиллачуьнан декъа дац аьлла клубо, Канчельскисна 1,6 млн доллар дIало аьлла FIFA-н сацамна шаьш Лозаннерчу спортан арбитражан суьде официалан латкъам бина хилар а хоуьйтуш.\nШен агIор Канчельскис Андрейс тIечIагIдина ша полице кехат яздина хилар, и информаци зорбан гIирсашка кхачарна ша цецваьлла хилар а хоуьйтуш. "Кхеташ дац муха болх беш ю вайн органаш. Тамашийна вовшахтохаралла ю иза", - дIахьедина хиллачу футболиста Sports.ru сайтана ша еллачу интервьюхь.\nКанчельскис Андрей Европехь уггар бевзаш болчу Оьрсийчуьрчу футболитстех цхьаъ ву. СССР йоьхначул тIаьхьа (оцу хенахь Канчельскис ловзуш вара Донецкерчу "Шахтерехь". -Ред.билг.) футболист дIавахара Британе. Цигахь "Манчестер Юнайтед" клубехь иза левзира еъа сезонехь, тобанехь лидерех цхьаъ вара иза, шозза ингалсан Премьер-Лигехь толам а баьккхира цо шен накъосташца цхьана. ТIаьхьо Канчельскис левзира ингалсан "Эвертонехь" а, Италерчу "Фиорентинехь" а, шотладин "Рейнджерсехь" а. Шен Европерчу клубашкарчу карьерехь цо дакъалаьцна 300 сов матчехь, 80 сов буьрка кевнашна чу а тухуш. 2004-чу шарахь ловзархо цIавирзира Оьрсийчу.\nКриминалан авторитета Дукузов Казбека, Туркойчоьнан къоман талламехь болчу хаамашца, вовшахтоьхна лаххара а 4 стаг вер, Нохчийчоьнан куьйгалхочун Кадыров Рамзанан лппонет вер. Масийтта стаг вен а гIоьртина иза Истанбулехь. 2004-чу шарахь Дукузов бехке веш вара Москвахь Forbes журналан оьрсийн версин коьрта редактор Хлебников Пол вер хьокъехь толлучу бехктакхаман гIуллакхехула. Талламо ларара и зулам динарг ву Дукузов, амма бехккъасторхойн кхело бехках хьалхавитира иза, цул тIаьхьа Дукузов дIавахара Оьрсийчуьра. ТIаьхьо Лаккхарчу кхело юхабаьккхира иза цIанвеш бина кхелан сацам, иза лохуш хилар кхайкхийра Iедалша. 2015-чу шарахь зорбан гIирсаш хаам бира, Дукузов кхечу фамилица лечкъина ву Цхьаьнатоьхначу Iаьрбийн Эмираташкахь, ткъа 2016-чу шарахь аьхка иза Нохчийчу цIавахна аьлла.


100 зуда а, бер а цIадерзийна Иракъера а, Шемара а\nШемарчу а, Иракъерчу а тIемашкара кIелхьарабаьхначу нахана шайн гергарнаш лохуш а, кехаташца цхьалхо еш а гIо до лерина кхоьллинчу комиссино аьлла, белхан хьокъехь Пермехь йолчу берийн омбудсмено Кузнецова Аннас. Комиссино гIо до бераш школашка а, берийн бошмашка а дIатардеш а.\n"Да-нана доцуш дисина бераш шайн гергарчаьргахь ду. Халонаш лайна и бераш дистхуьлуш ца хуьлу. Шок лайна цара, царна психологийн гIо оьшу, адамаех дIаэн", боху бакъонашларъярхочо.\nТахана болчу хаамашца, 100 гергга зуда а, бер а даймахка дерзийна Иракъера а, Шемара а нохчийн Iедалхойн гIоьнца. Нохчийчуьра, Дагестанера, Башкирера, Тверера, Нижневартовскера, Казахстанера, Узбекистанера бахархой бу уьш.\nИракъера а, Шемара а бераш а, зударий а цIа берзо болийра, Нохчийчоьнан куьйгалхочо шен Инстаграмерчу агIон тIехь RT телеканалан корреспонденташа Багдадерчу берийн цIийнехь яьккхина ролик зорбане яьккхинчул тIаьхьа. Оцу ролик тIехь дуьйцура, Оьрсийчуьрчу дайша-наноша "Исламан пачхьалкх" шех олучу тобанах дIакхетачу хенахь, шайца дIа а дигина, Иракъан Мосул маьршаяьккхинчул тIаьхьа дIатисинчу берех.


Вайх наггахь а стаг хир вац садаІа хІорда тІе оьхучу хенахь цигахь долу хьал ца девзаш. Дийнна доьзалш а, чуьра воьдуш кхин стаг воцуш зудабераш шаьш а хІорда тІе оьхуш хьал хуьлу. Ткъа бусалба нахана мегаш дуй и? Цунах лаций алахьа.\nМогашалла лахарехь бихкина некъ бац вайна Дала. Амма ларбан безаш бехкамаш бу вайн. Иорданехь «белла хІорд» олучу хІорда тІе вахар нисделла сан, дарбанна вайн бусалба вежарий болчохь ткъех де ас доккхуш, хаза, цхьанна а гича а эхь доцчу духарца хи чу а бовлуш, шайн цІийндайшца, доьзалшца вайн бусалба йижарий байна суна. Суьйлийчу оьхучу нахаца а хилла сан къамел, цигахь а ду боху изза хьал. Оцу кепара болхахь мегар ду вайнаш а баха. Амма мегар дац, хІорда йисте а бахана, малхе дегІ дагадойтуш ду тхо бохуш, эвхьаза духарш а дуьйхина лела. Ишттачохь дарба-м муххале а хир дацара, Делан оьгІазло хир ю. Дарба шайн догІмаш а лардеш, Делан оьгІазлонах а ларлуш лаха деза.\nВайн къоман гIиллакх ду зудчо боьршачу стеган корта ца бошуш. Божарийн корта боьршачу стага бошу. Цуьнан бух жайнин могIанашкахь бу: зудчо корта баьшначу стеган къонахалла дIаер ю. Амма цхьабакъду, ца торийла елахь мегар ду. И хIун ду аьлча, цомгаш стаг кхобуш зуда елахь, цунна оьшшучу хьаште хьожуш йолчу цо корта баша а мегар ду. Зудчо баьшна корта коша бахьа мегар дац бохург а харц ду, цунах хила мискъала- зарратал новкъарло яц.\nКарташца пал таса мега, тIулгашца таса ца мега олуш хезнера шена. И пал тасарх дерг алахьа, боху.\nПоло дуьйцучух тешар Далла а, Элчанна (IалайхIи-ссолату ва-ссалам) а гергахь мегна дац. И бакъдина схьалаца мегаш ца хилча лелон а магош дац. Вайна цо дохьуш а, нисдеш а хIума дац.\nАхь маларх долчу зенах дийцар бахьана долуш суна а хууш шина стага малар дитина меттиг ю. Халахеташ делахь а, тахана чIогIа эвхьазадаьлла ду дукха нехан оцу маларца долу гергарло. Божарша мелла ца Iаш, зударша молуш меттигаш а ю гучуйовлуш. Цунах лаций дийцахьа.\nМалар массо а вочу хIуманан корта бу аьлла ду. Ткъа и вон догIуш дуй эхь-оьздангалла чIогIа хиларца, боьрша стаг шайга вистхилча юьхь цIийлуш гIиллакхечу мехкаршкахь. Доьзалан нана хила езаш, вайн къоман цIийнанана, хIусамнана аьлла цIе тиллинчу зудчух. Ма дакъаза даьлла-кх вайн гIуллакх, Дала божаршна а хьарамдеш дихкина долу малар зударша мала мегий бохучу тIе даьлча? Вайн къомехь, бусалба динехь доцчу хIуманашна тIехьахIиттина вай хIунда лела?\nКъинхетамечу Дала лардалар лойла вайна хьарамчу хIуманах! Оьзданггалех ца бухуш, хьакъ ма-дду хIусамнаной хилар лойла вайн мехкаршна!\nЗудчо я стага шайна тIера совнах долу дилха дIадаккха, куц тадан хIума цаяар къилахь дуй?\nДела вовзарехь лакхабийлина нах, кхачанах кIезиг кхеташ хилла. Iаьржачу чохь, дууш я молуш доцуш халбатахь Iаш хилла эвлаяаш. Кхача а, наб а юхатеттина, шена дезарг ца лоху дегI Далла дезна ду. Цундела, юучух юхавалар къилахь дац, амма куц хаздан гIерта а ца олуш, ламазна хьала-охьа таIа атта хилийта, Делан дуьхьа аьлла, нийят а дина хилча дика хир дара. Дела реза волчу агIор бан мегаш бу дегIана ницкъ, амма Дела реза воцу ницкъ дегIана бахь жоп доьхур ду, хьайн дегIана хьакъ дIа хIунда ца делла аьлла.


«Ассаламу 1алайкум! Тахана вай даздеш Нохчийн меттан де ду! Къомах къам дийриг уггар хьалха цуьнан мотт бу. Матто шена чулоцу цу къоман г1иллакхаш, 1адаташ, синъоьздангаллин мехаллаш. \nВайн дуьххьарлерчу Президента, Россин Турпалхочо Кадыров Ахьмад-Хьаьжас даима шен тидамехь латтадора къам оьздангаллица кхиор. Шен къомана весет дитина Ахьмад-Хьаьжас х1ара дешнаш: «Нохчийн къам дийна хиларан мокхазан ч1аг1о ю нохчийн мотт».\nИза бакъду! Мотт – иза къоман са ду. Мотт дийна мел бу деха халкъан эс, кхетам, амал, синмехаллаш. Шен мотт д1атесча, бицбича, доьза, лар йоцуш дов халкъ. \nВайн мотт бан ца байта, цуьнан сий лакхадаккха, иза 1амор а, кхиор а пачхьалкхан т1ег1ан т1ехь хилар ч1аг1деш, т1еэцна дара сан Нохчийн маттах долу Указ. Нохчийн меттан де халкъан дезде а хилла д1ах1оьттина. Вайна го цу дийнахь къоман духаршца кечделла синкъераме адамаш, кегийнаш а, баккхийнаш а. Халкъан ловзарш, нохчийн мотт буьйцуш, хьеший т1еоьцуш, нохчийн кхача кечбеш йолу х1усамаш.  Ярташкахь ехкина нохчийн шира дахар гойтуш йолу к1отарш. Иза дерриге а вайн т1екхуьучу т1аьхьенна гойтуш долу халкъан сибаташ ду, вайн халкъан дахар ду. Вайн кегийрхошка шайн орам, бух, дайн оьзда г1иллакхаш диц ца дайта.\nНохчийн мотт 1алашбеш, кхиош доккха дакъа лоцу яздархоша а, 1илманчаша а, хьехархоша а, журналисташа а, культурин белхалоша а. Царна т1ехь доккха декхар ду кегийрхошна къоман дахар, г1иллакхаш довзуьйтуш йолу киншкаш язъяр, нехан дегнех кхета хаза иллеш, эшарш кхоллар, спектаклаш х1иттор, нохчийн маттахь теле-радиопередачаш вовшахтохар. \nТахана вайн халкъан цхьа 1алашо хила еза: т1екхуьуш йолу къона т1аьхье бусалба динехь а, нохчаллехь кхиор. \nСайн къамел Ахьмад-Хьаьжин дешнашца дерзо лаьа суна: «Нохчий долуш, бусалбанаш долуш, вешан къоман хазачу г1иллакхашца дахар а, декъалхилар а лойла вайна вай кхоьллинчу Дала!»\nНенан мотт къоман йоккха хазна ю. Вайн дайша генарчу заманашкара кху дийне схьакхачийна иза. Вайн ненан мотт 1алашбан, цуьнан сий дан доьналла а, хьуьнар а лойла вайна Дала! Дала аьтто бойла вайн цу т1ехь! Ас даггара декъалдо шу нохчийн меттан Дезчу денца! Дала т1аьхье беркате йойла!», - яздина НР Куьйгалхочо Кадыров Рамзана.\nНохчийн Республикан Куьйгалхочун а, Правительствон а пресс-служба


Шун Оьзда ГIиллакхаш, Дечкен-бутт 01, 2018\nДечкен-бутт 29, 2017\n"Бож-Iела" цуьнга гайталахь, дийна ю театр\nАдамо хьехара ша хьаладоллушехь (нагахь санна даьхнехь а иза цу чохь) кхоьллина лара догIу театр! Аьлча а, ша саннарг Iамош, дахарца нисвеш, васт гойту майда. Актерна даима а мегаш хилла кхин цхьанне а ца мегарг - паччахьех, хьоладайх, дахаран хьовзамех бакъдерг ала, иза мел къаьхьа делахь а...\nГIуран-бутт 25, 2016\n4,5 шо набахтехь такха декхаре ю 21 шо кхаьчна Москох Университетехь дешна Караулова Варвара. Иза бехке йина Оьрсийчоьно зуламе лоручу «Исламан пачхьалкх» шех олучу тобан могIаршка хIотта лууш хьийзарна. Дукха мехкарий бу нохчех а изза таIзар тIеэца тарлуш. Шема бахана а, баха ойла къадош а...\nДац бахьана ЮНЕСКО-на нохчийн мотт леш болчу меттанийн могIара язбан, дуьнентIехь нохчийн мел бу иза а бехар бу, олу лазам къадор политикан басе доккхучу патриоташа... Ткъа чекхдевр вай Нохчийчуьрчу ярташкахула, гIаланийн урамашкахула, теле-, радиостанцийн эфирашкахула.\nГIадужу-бутт 08, 2016\nМаца мукъадер ду къам КадыровгIарах?\nКадыров Рамзанна тажтиллина рогIехь. Кхин а пхеа шарахь цунах «паччахь» баха тIедужу нохчашна. Карарчу хенан истори схьаэцча, 16 шо ду Нохчийчоь КадыровгIеран карахь лаьтта. Нийсса бIостанехьа а лаьтташ, даима къовсаме а буьйлуш, ши хьажам беха Кадыров-воккхачунна а, Кадыров –жимачунна а гонах.\nГезгмашин-бутт 21, 2016\nХIун хьолехь ю тахана нохчийн журналистика? Мел аьтто болу журналистийн бакъдерг дийца? Стенна ца хеза критика, хIунда ца яздо дош а нах идорах, бахархой ма-хуьллу махкара дIаэхарх, лаьттачу дуккха а проблемех? Жоьпаш ло оцу хеттаршна шаьш нохчийн журналисташа.\nФранцойн Революци а, харжамаш а, буркини а\n«Буркини», хIинццалц девзина а доцу дош. Я девзар ду ала а дацара иза, махка даьржинчу зуламаша дарбинчу францойн дегнаш тедечуха, шайн хIордйисте бусалба духарахь лийча богIу зударий лахка Ниццерчу а, цул тIаьхьа луларчу а гIаланийн мэрашна дага ца деанехь.\nМарсхьокху-бутт 15, 2016\nКхоалгIа кIира ду баттана чу а воьллина, психиатриян цIийнехь яздархо-историк Ибрагимов Ризван Нохчийчоьнан Iедало латтавен. Иза цига кхачавалле цуьнца хилла къамел довзуьйту Маршо Радионо, Оьрсийчохь Сталинан а, Брежневн а заманийн битамаш юхабаьхкина хилар гойтуш.\nУмарова Лизас йовзуьйту европахошна нохчийн дикалла\nХIелсинкерчу синбахамаллин STOA центрехь шен цхьаьна актеран, иллиалархочун, «Маршо» спектакл хIоттийна режиссеран Луиш Рапозу да Крузан гIоьнца Умарова Лизас.\nОхан-бутт 17, 2016\nВирд доккхуш вацарна, махках вала декхаре а вина, ДАIИШ-ан декъашхойн могIара ваьккхина Кадыровн Iедало Абдурахманов Тумсо.\nКремло, нийсонна аьлла, халкъана тIехIоттийначу Талламан комитетера говзанча хила хьашт а дац дахначу еарийн буса, шолгIачу дийнахь, пIераскана, ГIалгIайчохь динчу зуламийн орам ган.


Берзалошна Iахарий тешийна Еврокхело\nСтохка цΙеххьана лахделла Страсбургерчу Европан кхело листа юьхьаръэцна хиллачу девнийн терахь. Оьрсийн агΙоно дийцарехь, оцу кхелехь нийсо лоьхучийн могΙарш бацбелла. Амма иза бакъ дац, Еврокхело шена гΙоьнна гергаоьзначу оьрсийн 200 юристо бина тешнабехк бу иза, боху бевзаш болчу Оьрсийчуьрчу бакъоларъярхоша.\n1959-чу шарахь Европан кхел шен болх бан йолаелчхьана дуьйна ца дайна дуьненна оцу кепехь Оьрсийчуьрчу бахархоша цига ден аьрзнаш лахлуш.\nКремлан векалша иза пачхьалкхахь Фемида нийсонехьа ерзар, пачхьалкхарчу кхелаша болх дика бар ду, бохуш, чΙагΙдо.\nАмма бахьана кхин го Европан кхелаца а, цига аьрзнаш дечу нахаца а шерашкахь болх беш схьабогΙучу бакъоларъярхошна. Царех ву, масала, «Адамийн бакъонашкахьа» цIе йолчу юкъараллан куьйгалхо Понамарев Лев.\nПонамарев: «Иза шашаха ца нисделла, кхеле ден аьрзнаш лахделла бохург аьшпаш бу. Еврокехелана балхаца гΙодан оьрсийн юристаш бахча хилла ду иза. И нах лаккхарчу Ιедало хьовсийна бу, аьрзнийн терахьаш дацдан декхаре а беш».\nКхечу дешнашца аьлча, Понамарев ца теша оцу юристаша Страсбургера девнаш шайн лаамехь дΙа ца къевлина, къайла ца даьхна бохуцух.\nСтрасбургерчу кхело дуккха а ΙаьΙначу шен балхаца лараяла ойла йолуш, Оьрсийчуьра юристаш шен гΙуллакхашна юкъаозор беламе а ду, нийса а дац, оцу кхелана тΙе ΙиндагΙ дожош хΙума а ду, аьлла хета ткъеха шарахь Нохчийчуьрчу тΙамо беъна нехан баланаш луьстуш, бΙеннаш нохчашна Еврокхеле бовла аьтто беш схьаеъначу бакъоларъярхочо Москаленко Каринас. Цунна хетарехь, оьрсийн юристаш шена герга битарца Еврокхело берзалошна Ιохарий тешийна.\nМоскаленко: «Аьрзнашца болх бечу нехан цхьаннах а бозуш цахилар, уьш догцΙена хилар даима догΙу шеконехь кхаба, кхелехь-м муххале а. Со ца теша Еврокхелан куьйгалло оцу оьрсийн юристийн гΙулчаш тергонехь латтийра бохучух».\nЕврокхело а, Кремло а Страсбургера аьрзнаш лахдалар мухха а тидахь а, цхьаъ ду гуш. И кхел альттачу ах бΙе шера чохь дуьххьара нисделла Оьрсийчуьра аьрзнаш цΙеххьана шозза гергга лахдалар – 40 эзарна тIера 28 эзарне. Иза нисделла оцу кхело шен болх Оьрсийчуьрчу 200 юристна тешийнначу 2012-чу шарахь.\n2008-чу шарахь Еврокхелехь Оьрсийчоьнна духьал дов гΙаттийначех дуьххьара тоьлла нохчо ву Терйистерчу Ломаз-Юьртара Хамидов Хамбатай. Иза а ву оьрсийн юристаш Еврокхело шена герга озарх цецваьлла.\nХамидов: ««Cо тIе ца воьдуш стагга а висина вац, цхьа Путин воцург. Медведев волучохь шозза хилла со. Инарла прокуроран гΙовссий, юстицин министррий, цуьнан гΙовссий, ... со тΙе ца воьдуш цу Москох меттиг йисина а яц. Цаьрца гΙуллакх чекхдер ду аьлча - бакъдац.\nСан дов цигахь чекхдалла ду. Со кхин къар ца луш, тоьлла цигахь. Москох кхелех а чекхваьлла со. ЧιогΙа къа а хьегна ас, бакъдерг дийцича. Оьрсийчуьра кхелахой цига бахийтинехь, вайна чΙогΙа зене ду иза. Вайна хилла ца Ιаш, берриг а Оьрсийчоьнан бахархошна ду иза зене. Харцо пачхьалкхан массо маьΙΙехь ю, хьайна луъучу республике а, махка а гΙо. Москох кхелашкахь а изза хьал ма дуй...».\nЕврокхело сацам баре хьоьжучу эзарнийн могΙарахь тахана а бу дукхе а дукха нохчий. Царех цхьаберш итт шо а ду, нийсо лахарехь еккъа цхьана Страсбургах бен тешийла а доцуш, цуьнан сацаме сатуьйсуш Ιа. Гарехь, кхин оццул Ιан а там бу, нагахь санна Еврокхело оьрсийн юристаша яшийна шен репутаци меттахΙоттош цхьа некъ хΙинца ца баккхахь.\nОьрсийн юристашна тешийна Еврокхело шен болх


Нохчийчохь тIемаш боьлхуш дохийначу цIа чуьра петаран балконна тIехь лаьтта нохчийн доьзал, Соьлж-гIала, 21Гез2007\n«Оьрсийчоьно шена схьаьяккхина Кавказ цунах дIа ца къастийта, тIама тIе ваха а реза ву ша» аьллера Ходорковскийс.\nПолитикан бахьанашца чувоьллина лоруш хиллачу Ходорковский Михаилах, цо ша набахтера араваьллачу шолгIачу дийнахь дина дIахьедар хаззалц, цунах дог лезнера нохчийн. Шаьш а, оьрсийн Iедалшкара къаьхьа баланаш боцурш, хIумма а гина ца хиларе терра. Миллиардаш карахь хиллачу стеган набахтера хьелаш, аьттехьа а шайчух тера ца хиллашехь. Цхьаболчара иза цуьнан Путинах кхераваларца дузу. Вукхара, цо ша ма-варра вовзийтина, боху.\nТрактор лелорхо волчу Шамадана хетарехь, тIом бан ваха дагахь волчу Ходорковскийгара жоп ца дехна. Амма могIарерчу стага и аьлла, ехха хан тоьхна, чувуллур вара.\nЖимастаг Гилани кхеташ вац, ша Кавказехь тIом балла, Оьрсийчоьнах дог лозуш хилча, Ходорковский Германе вада хIунда ведда.\nЛайлаъан ойла дукхах болчу, Маршо радиоца зIене бевлла хиллачу нохчех тера ю.\nМахкал арахьа вехачу Iимрана леррина кехат яздина, Ходорковский набахтера аравоккхуш, оьрсийн Iедалшца юкъарло лелийначу Герман пачхьалкхан вице-канцлер а, цу мехкан арахьарчу гIуллакхийн министр а хиллачу Геншер ХIанс-Дитрихе. Массарна а санна, шена а, кхечу нохчашна а хазахеттера, олигарх араваьккхича.\nАмма цо Кавказах лаьцна и тайпа къамел динчул тIаьхьа, ша шен ойла хийцина, аьлла.\n«Берлинера пен бохийна, Махбузе Европера арадаьхьначу советан эскарша а, Советан пачхьалкхехь гулдинчу герзашца а хIаллакбина сан мохк. Нохчийчура тIамна ахча латтийна волу тIеман зуламхо лору ша Ходорковский», аьлла.


Венехь (Wien Austria) схьабиллина нохчийн сурташдахкархойн гайтам | ВайДахар\nВенехь (Wien Austria) схьабиллина нохчийн сурташдахкархойн гайтам\nВенерчу Кавказийн талламийн институто схьабилина Европерчу нохчийн сарташдахкархойн гайтам.\nКъаьмнашна юккъера вовшашца болу цатешамаш а, вовшех кхерар а, вовшашна хийра хилар а дIадаккха Iалашо ю Венин юккъехь, цу гIалин уггаре а исбаьхьчарех хьалхарчу кIоштанахь схьабиллинчу сартийн гайтаман. Политолога Чапханов Руслана куьйгалла дечу Кавказан талламийн институто туркойн Юнус Эмрен цIарахчу кхерчаца юкъахь схьабиллина бу иза.\n„ТIайнаш дахкар – Исбаьхьалло къаьмнашна юккъехь барт кхуллу“ цIе йолчу гайтамехь дакъалоцуш бу коьртачу декъехь нохчийн, амма иштта австрихойн, оьрсийн сарташдахкархой. Царна юккъехь вара Лейпцигера лерина цу гайтаме веана волу хьаша Юшаев Замир а, Австрера нохчийн исбаьхьалхой Сугаипов Лом-Iела а, Пашаев Марат а, ткъа иштта евзаш йолу меттигера сарташдахкархо а, яздархо а Фархер Соня а, оьрсийн исбаьхьалхо Голованова Сонюшка а.\nИсбаьхьаллин тайп-тайпанчу жанрашкахь болх бе и нах массо а Венин юккъехь вовшахтоьхнарг цхьа Iалашо яра – бен-бен къаьмнаш а, бен-бен култураш а машаре, бертахь цхьаьнаяха йиш юйла а, церан массеран цхьа юкъара синан дахар а, синхьежамаш а буйла а гайтар, цу кепара адамашна юккъера марзонаш а, барт а алсамбаккхар.\nКъаьстина мехала ду иза кху заманахь, нохчийн цIе яккхар Малхбузехь даима аьлча санна я талорхоша лелочу зуламашца доьзна, я радикалан исламхойн баланца доьзна хилар тидаме эцча. Венерчу коьртачу кхелахь кху деношкахь ул-улорчу чоьнашкахь дIайоьдуш цхьаъ санна шиъ гIовгIане процесс ю нохчийн къомах болчу зуламхошна тIехь еш.\nВенехь схьабиллина нохчийн сурташдахкархойн гайтам\nХьалхарниг – ша шех Голденберг Макс аьлла цIе тиллина, кегирхойн а, кхиазойн а тоба вовшах а тоьхна, цаьрга къоланаш а, осала куталш леладойтуш хиллачу жимчу стагний, цуьнан хьадалчашний тIехь ю. Важа даханчу аьхка Шема ша шех Исламан пачхьалкхе олучу ДаIиш тобанах дIакхета арабевллачуьра лаьцна чу боьхкинчу 9 нохчийн къомахчу радикалхошна тIехь ю, шайна юккъехь цхьа къона зуда а йолуш.\nЦу хьелашкахь Венерчу коьртачу кхелана масех бIе метар бен гена йоцучу Юсуф Эмрен цIарахчу институтехь дIахьош нохчийн исбаьхьалхойн гайтам хилар цхьа ша-башха мехалла а, ала мегар долуш вуно онда символин ницкъ болуш а хIума ду. Хетало, цу говзанчийн сарташа мохь-цIогIа детташ санна, дац шуна вай, хIай нохчи, иштта вайх цхьаболчара вай сийсаздан ма-гIертара.\nДу шуна вай вуно ховха а, экама а, дуьткъа а синош долуш, дуьненна а, ийза а ца луш, гайта вешан исбаьхьалла а, вешан култура а, вешан оьзда Iадаташ а долуш, бохуш.\nВуно лераме а, хасторан а дешнаш дийкира гайтаме гулбелчу исбаьхьаллаезархошкара а нохчийн сарташдахкархойн говзаллех лаьцна. Венин шозлагIчу кIошташ буьргомайстер а, Кавказан талламийн институтан вице-президент Коьниг Томас а, университетара профессор Хайнрих ХIанс Георг а, Австрерчу бусулбачу нехан кхеташонан президент Санач Фуат а вара царна юккъехь. Бара иштта дукха а меттигера а, нохчийн диаспорера а исбаьхьаллаезархой а бара.\nГайтамехь дакъалоцучу сарташдахкархойх цхьаъ ву Венехь вехаш волу исбаьхьалхо Пашаев Марат. Цуьнан ша-башххачу басаршца дехкина зезагийн сарташ а, гIаланийн мотиваш а яра гайтамехь кхозуш. Шен кхоллараллех а, исбаьхьаллах а, исбаьхьалхойх а болчу шен хьежамех а лаьцна Маршо радиога иштта дийцира Пашаев Марата.\nПашаев Марат: «Со сарташ дахкар дешна ву, амма иштта исбаьхьалхошца цхьаьна а ветталуш, царех Iемаш а хилла доллучу дахарехь. Жима волчу хенахь дуьйна ву со сарташ дохкуш. Наггахь айса сурт ца дуьллуш хан яьлча, суо адам а доцуш санна хетало суна. ХIора стагна а пайдехьа ду аьлла хета суна сурт диллар, цуо балха адам цхьана хорша чохь латтаво, цуьнгахь собар а кхиадо. Сурт дуьллуш волу стаг нахана пайдехьа ву, иза нахана зуламе стаг вац, хIунда аьлча цуо шен сарташкахь шена хетарг ма-дарра дIаолу, къайла ца хьо. Цуо хазнарг гойту шен белхашкахь, диканарг гойту. Сан сарташ дахкаран хатI тайп-тайпана ду, со цIахь волчу хенахь цигахь хуьлучу синхьаамаш тIеIаткъам а бой дуьллу ас сурт, аренца волчу хенахь сайн цIа сагатлуш хиларх терра, цу хIумано тIеIаткъам беш дуьллу».\nАренца беха нохчийн кегирхой вовшахтоха а, уьш урамашкара чуберзон а, вуочунна уьш генабаха а мехалчех цхьа некъ хир бара аьлла тешна ву Пашаев, и бераш исбаьхьалле дерзор, царна сарташ дахка я муьлха а кхин йолу куьйгийн корматалла Iамор. Сарташдахкархо ша а ву шен ка ма-доллу нохчийн берашна мастер-классаш а еш, уьш сарташ дахка а, басаршца болх бан Iамош.\nПашаев Марат: «И вайн бераш даьржина лера цхьана дог дика долчу стаго я наха уьш дикчу хIуманна тIе ца гулбар хета суна. Церан шортта энерги ю, амма и энерги мича яхьа еза ца хаьа царна. Цара цхьа хIума Iамош делахь, сурт диллар хуьлда иза я Iилманаш Iамор хуьлда иза, тIаккха церан и энерги вуочу хIуманна тIе а ца йоьдуш, дикчунна тIехьажийна хир яра.\nУьш Iамор а, уьш вовшахтохар а шена тIеэцначунна вуно боккха мел хир бара. Ткъа и бераш шаьш шайна хилла ца Iаш, вайн къомана а, массо а нахана а пайдехь а хир дара".\nWähringer Str. 2-4, 1090 Wien, Austria\nВенера нохчийн исбаьхьалхойн гайтам баттахь бахлур бу. Товбеца беттан 15-гIа кхаччалца луучеран таро хир ю, Верингер Штрассе 4 адресца дIахьочу цу вернисаже кхача. Цу батта чохь гайтамехь дакъалоцучу исбаьхьалхоша цхьа-цхьацца деношкахь шайн сартех а, кхоллараллех а, дахарх а дуьйцуш, экскурсеш йийр ю гайтаме баьхкинчарна вернисажан чоьнашкахула.\nМеттигерчу бахархойн а таро хир ю, цу хеначохь нохчи тIемашна говза хилла ца Iаш, Дала исбаьхьчу похIмашца а комаьрша совгIат дина нах хилар ган. Ткъа Маршо радионо кхин дIа а дуьйцур ду гайтамах а, цуьнан декъашхойх а лаьцна.\nНабран новый состав детского ансамбля "Башлам"\nКартина И.Шерипова "Белый фильм"


Зуда дуьненан исторехь\nКхечу динехь мухха а делахь, бусалба динехь (исламехь) зудчо лакхара меттиг дΙалоцу доьзалехь а, юкъараллехь а. Дукхах болчу нахана ца хета а тарло иза, амма бусалба зударех лаьцна дийцале жимма исторехь экскурси йийр ю вай.\nЗуда ширачу заманахь\n«ХΙумма а дац зудчул зуламе», – аьлла шира Грецин г1арваьллачу поэто. Цу шина-кхаа дашца кхета мегар ду, муха хилла зудчуьнца болу ларам ширачу заманахь. Цу хенахь зуда лай санна хилла цΙийндена хΙусамехь, цуьнга ца хоттуш а, хоттуш цхьанге а, цхьа а хΙума ала йиш ца хилла цуьнан. Боьршачу стага шена хьалхара зуда, ша санна адам ца лорура. Шена хьалха ялхо санна хуьлуьйтура, ша санна адам хила ца магош. Ширачу заманахь Грецехь хазчу зудчух масийтта бежана дала дезаш хилла. Йо1 хазахетар, цуьнга безам бахар иза доккха эхь лоруш хилла церан. Шен зуда йохка а, иза ен а бакъо хилла боьршачу стеган. Индехь, цΙийнда кхелхича зуда дийна йоллушехь цуьнца цхьаьна ягош хилла. И къиза ламаст, Индин цхьайолу меттигашкахь хΙинца а лелаш ду боху. Ткъа эскимосийн даьржина хилла зудабер дан ма диннехьа дер, цуьнан бахьана зудабераш совдовлар, дукха хилар лоруш хилла цара. Ширачу Китайхь, зуда ялийча кхаа дийнахь шайга вон деъча санна дΙахьош хилла. Шен хΙусамдена цхьа хΙума хатта, я ала йоьдучу хенахь Ιуьйранна, боргΙал кхойкхучу хенахь хьалагΙаьттина, кечъелла, ша цуьнга дечу къамелехь гΙалат ца долуьйтуш, хаза къамел дан дезаш хилла, иза паччахь волуш санна.\nАссирехь зудчо хΙусамчуьра цхьа хΙума араяьккхича, иза къу лоруш хилла, тΙаккха хΙусамдас лергаш дохуш хилла зудчуьнна. Йисина йолу зуда шен хΙусамден доьзаллийн лаамехь хила езаш, ткъа церан гергарчу стаге яха езаш а хилла. Ιаьрбойн бусалба дин (Ислам) дале хьалха сих-сиха дуьненчу даьлла зудабер дийна доллушехьа лаьттах дуллуш хилла. Ткъа жуьгтийн Муса (Делера салам-маршалла хуьлда цунна) вале хьалха муьлххачу а ден шен йоΙ йохка бакъо хилла. Иштта дукха а масалш ду, амма дийцинарг тоьар ду кхета, муха ларам хилла боьршачу стеган зудчуьнца ширачу заманахь.\nЗуда иудин динехь\nИудин динехь цхьа а стаг хьоьгур воцуш меттиг дΙалоцуш ю зуда. Талмудица (жуьгатийн динан юридически кодекс) резахилча цΙийндас шен зуда юьйш хилла, нагахь санна цо хΙусамчохь пхьегΙа кагйинехь, я цунна шен хΙусамненал хаза зуда карийнехь, цо ша арахь мелла а ца товш хΙума юуш гайтинехь, амма зудчунна шен лаамехь дΙаяха йиш ца хилла. Иудин динехь зудчо доьзалехь а, юкъараллехь а аьлларг дан дезаш хилла. Цхьа а бакъо юй техьа зударийн аьлча санна хилла, шаршу тΙетесна ца хилча, ара яла мегаш ца хилла, суьдехь теш хΙотта мегаш а ца хилла. Талмудица резахилча зуда шен хΙусамдена аьлларг деш йолу лай ю. ХΙора а шайн динах тешаш волчу жуьгтис Далла хастам бо, ша зуда ца кхолларна, ткъа зудчо, Деле доьхучу хенахь хастам бо, боьршачу стеган аьлларг дан ша зуда кхоьллина.\nЗуда керста динехь\nКерста динехь зуда бехке хеташ хилла Адама къа хьарчорна, цундела езаш а, я лоруш а ца хилла зуда. Дукхачу юкъарчу бΙешерийн гΙазакхийн молланаша олуш хилла: «Зуда боьхачу хΙуманел кхераме ю». юккъерчу бΙешерашкахь гΙазакхийн молланаш а, мозгΙарой а (монахаш) зударийн ΙиндагΙех а ларлуш Хилла, шайх къа хьарчарна кхоьруш. Дукхачу хенахь дуьйна цхьа хала хаттарна жоп ца карош хилла керста дин Ιамочарна – шена чохь са долуш юй техьа зуда?» Юкъерчу ворхΙалгΙачу бΙешерашкахь Маконскин церквин цхьанакхетарехь, кхидолчу хаттаршца цхьаьна, лоьхуш дара цуьнан жоьпаш. Цигахь хиллачу ах юьхьсило тΙе а ца дитина зудчунна са ду аьлла, амма цхьа кхаж совбаларо, зуда лахаро лоруш елахь а, цунна цхьа са тайпа хΙума ду аьлла сацийна. Керста динан юккъерчу бΙешерашкахь зуда гΙам ду олуш а хилла, шаьш шекболчу зударшна тухуш а, бакъдериг дуьцуьйтуш хилла. Амма цхьаболчу зударшна гΙам ду алар бахьана, иза хаза хилар лоруш хилла цара.\nЗуда бусалба динехь\nБусалба динехь боьрша стаг, зуда а цхьа бакъонаш йолуш ву АллахΙана хьалха. Бакъду бусалба зудчунна ца мега пачхьалкхан куьйгалхо хΙотта, амма иза цуьнан ларамна а, я бакъонашна юккъе догΙуш дац. Зудчуьна йиш ю деша, политикан юккъехь дакъалаца. Зудчуьна болх беш, шена ахча даккха йиш ю, (шен динан тΙех а ца юьйлуш). Ингалсехь ткъаессалгΙачу бΙешерашка кхаччалца зудчунна рицкъанах шен луъург деш хилла цΙийндас. Нагахь санна боьрша стаг шен хΙусамненаца вон велахь, я цуьнца лелош жимма а харцо елахь, оцу зудчун бакъо ю цунах дΙакъаста. Уьш къаьстинчул тΙаьхьа хΙусамдас шен доьзална яа-мала латто еза, ткъа бераша хьажарна зудчунна ахча а дала деза. йиъ зуда яло магийна бусалба дино, амма цаьрца цхьатерра хила деза; юучуьнца, духарца, ларамца а. Исламо ца магадо зуда яло, нагахь санна иза кхаба таро яцахь. Россехь 1861 шо кхаччалц гΙоьпан зудабераш нуьцкъала маре луш хилла, ткъа цаьрца цхьа а ларам ца хилла. Болх бан йиш йолуш ю бусалба зуда, амма иза цунна тΙедожийна дац, хΙунда аьлча, доьзал кхабар хΙусамден декхар ду. Уггар хаза хΙун ду аьлча, чохь кхача кечбар а, бедар йиттар а, шен лаамехь хила деза зудчуьна, нуьцкъала иза цуьнга дайтар нийса ца лору. (Цунна реза бу дукха бусалба Ιилманчаш). Кху массо хΙуманна ойла йича кхета Исламо зудчуьна бакъонаш ларйойла, амма уьш хаа еза. Ша бусалба волу стаг зудчуьнца вон хила ца веза. Амма цуьнца вон волчу стага шена дагадаийта деза Мохьмад пайхамаран дешнаш (Делера салам-маршалла хуьлда цунна): «Оьздачу стага зуда лорур ю, амма цуьнан сийдайъа гΙерташверг – осала стаг ву!»\nТайп-тайпанчу хьостанех пайда а оьцуш,\nзорбане кечйинарг – Сагаева Залина.


ХЬАЬЖ А, IУМРАТ А ДАР\n9 февраля в 15:39 (2010 г.)\nХьаьждар – иза Исламан арканашха (дакъошха) пхоьалгIа рукна ю. Лекха волчу Дала аьлла: «Делан дуьхьа ХьаьжцIа вахар фарз ду, цига ваха некъана ницкъ кхаьчначунна». (3-гIа сурат; 97-гIа аят) Пхийттара ваьллачу хIора бусалбанна тIехь ду хьаьждар, иза хьекъал чохь а, дегIехь могашалла йолуш а велахь, некъ маьрша а белахь ша кхобуш болчу доьзална ша цIа верззалц тоьар долу напгІа охьадиллинчул тIаьхьа, ХьаьжцIа дIаваха а, юхаван а рицкъа делахь. Шен дахарехь цхьа хьаьж дича фарз тIера долу, цул сов динарг, фарз аьлла доьхкуш делахь а, суннат ду.\nХьаьждар тIехь дац алар керстаналла дар ду. ХьаьжцIа ваха шен ницкъ боллушехь, ца воьдуш Iер даккхийчех къа ду.\nХьаьждар санна фарз ду Iумратдар а.\nХьаьждаран дозалла дуьйцуш Элчанан (Делера салам-маршалла хуьлда цунна) хьадисаш ду. Царах цхьадерш хIорш ду:\n«Делан, Веза-Сийлахь ву Иза, дуьхьа хьаьждинарг, цигахь зудчуьнца цхьаьна Iер а доцуш, Iеса хилар а доцуш, ша нанас винчу дийнахь санна (къинойх цIена волуш) цIа вирзина».\n«Iумрат – вукху Iумрате кхаччалц, царшинна юкъахь летийна долу къинош дIадойуш ду, къобал хилла долу хьаьж – цунах йолу ял ялсамани ю».\nХЬАЬЖ, IУМРАТ ДАРАН МАЬIНА\nЛекха волчу Дала Шен лешна хIоттийна долу шарI (закон) дерриге а царна пайденна хьовзийна ду – дуьненна а, эхартна а. Иштта ду Хьаьждар а, Iумрат а.\nХьаьждечуьнан уггар хьалхара Iалашо – фарз кхочушдарца Дела резавар ю. ТIаккха цигахь гIурбанаш деш, сагIанаш дохуш, мела баккхар а мискачу нахана гIодар ду,бусалбанаш цхьаьнакхетар ду. Делан шарIо хIора дийнахь пхоьазза жамаIатан ламазехь гулбо уьш, хIора кIиран чохь рузбанан ламазехь, хIора шарахь, дуьненан массо маьIIера – ХьаьжцIахь.\nТайп-тайпана мехкашкара, тайп-тайпана меттанаш дуьйцу нах, ХьаьжцIенна гонаха цхьатерра доIанаш деш, цхьабосса ламазаш деш, тIаваф деш, цхьаъ хуьлий дIахIуьтту. Шайн ийманан вежаралла карладоккху цара. Сийлахь йолчу Маккин хьарамехь, хьалдолуш верг, мисканиг ца къестош, шайн яххьаш къилбанна (КаIбатна) тIеерзайой, дегнаш Далла тIедерзадой, Цуьнан къинхетаме дог дохуш, шайна гечдар доьхуш, Иза резаван гIерташ къахьоьгу цара. Шайн дай хилла болчу пайхамарийн (Делера салам хуьлда царна) хьелаш дагалоьцу цигахь хьаьжоша: ХьаьжцIа хьаладоьттина волу ИбрахIим а, цуьнан кIант ИсмаIил а (Делера салам хуьлда царшинна), ХьаьжцIа карладаьккхина волу, цуьнан пенах болу Iаьржа тIулг шен метте дIабиллина волу, ХьаьжцIенна гонаха хилла долу тIулгех дина сурташ, шен карара гIаж Iуьттуш, охьаэгийна волу Делан Элча Мухьаммад а (Делера къинхетам а, маршо а хуьлда цунна), Сафаний, Марватний юкъахь дIасауьдуш, шен кIантана ИсмаIилна (Делера салам хуьлда цунна) хи лехна йолу ХIажар а (Дела реза хуьлда цунна),\nМина бохучу меттехь ИбрахIима а, цуьнан кIанта ИсмаIила а (Делера салам хуьлда царшинна), Делан омранна муьтIахь хилла, шайтIанна дуьхьал а ваьлла, цунна тIулгаш детташ хилла хилар а дагалоьцу.\nЭлчано (Делера къинхетам а, маршо а хуьлда цунна) Iарафатехь дешна долу шен тIаьххьара хутIба (хьехам) дагалоьцу: «ХIай нах, шун Дела цхьаъ ву, шу дерриге а Адамах (IалахIис-салам) схьадевлла ду, Адам лаьттах кхоьллина ву, Iаьрби гIоле вац кхечул, Делах кхерарца бен. Сол тIаьхьа, цатешарш санна, вовшийн хIаллакдеш ма хилалаш», бохуш хилла долу.\nНекъан халонаш лан дегI Iамор, собар, гIиллакх, оьздангалла, нахаца тарвалар Iамор хуьлу цигахь. Син цIеналлехь, сагIина комаьршаллехь, Делах кхерар тIехь шайн Iамалш тоярехь лакхадовлар хуьлу.\nХЬАЬЖДАРНА А, IУМРАТНА А\nЮКЪАХЬ ЙОЛУ БАШХАЛЛА\nБашхалла хенашкахь а, цхьайолчу Iамалшкахь а ю.\nХенашкахь йолу башхалла:\n1. Хьаьждаран хенаш билгалъяьхна ю: Шавваль, Зуль-КъаIдахI, Зуль-ХьиджахI беттан хьалхара итт де ду.\n2. Iумрат даран хан – Iумратах къастийна дихкина долчу (ифрад) Хьаьждаран денош доцург, дерриг шо ду.\nХьаьждарехь долу Iарафатехь латтар а, Муздалифатехь а, Минахь а буьйса яккхар а, тIулгаш кхиссар а Iумратехь дац. Цундела олу Iумратах жима Хьаьж.\nIумратан Iамалш хIорш ю: Хьаьж, Iумрат доьхкучу метте (Iайшатан маьждиге, масала) дIакхаьчча, лийчар, ихьрам дехкар (нийят дина, ихьрам духар), ихьрам дехкаран шиъ ракаIат суннат ламаз дар, тIаваф дар (Хьаьжин цIенна ворхI гуо баккхар), СаIъю дар (Сафа, Марват олучу шина ломана юкъахь ворхIазза дIасавахар), корта башар я месаш яцъяр.\nХЬАЬЖ, IУМРАТ ДЕХКАР\nКХАА ТАЙПАНА ДУ:\nХьалхарниг – Ифрад (къастор) ду: иза, нийят дина, хьаьждехкар ду. ТIаккха, хьаьждаран Iамалш кхочушйина ваьлча, юха Маккин хьарамера араваьлла (Iайшатан маьждигехь, масала) Iумрат дехкар ду. Цул тIаьхьа вай лакхахь хьахийна йолу Iумратан Iамалш кхочушъяр ду.\nХIара Ифрад ду, хьаьж а, Iумрат а вовшах къастийна дар ду. Кхаа тайпанах уггар дезаниг ду хIара.\nШолгIаниг – ТаматтуI (паргIато хьегар) ду: Иза, хьалха нийят дина, Iумрат дехкар ду. ТIаккха, Iумратан белхаш бина ваьлча, ихьрам дехкарх дIаваставалар ду. Цул тIаьхьа я Маккара, я ша Iумрат дихкинчуьра хьаьж дехкар ду.\nХьалха Iумрат дихкина, тIаккха ша хьаьж дехкале ихьрамах дIаваставеллачух, цу шинна юкъахь ша паргIато хьегарна гIуда (уьстагI бер) хьаьрча. УьстагI бен таро йоцучо марханаш кхобур ду – 3 (кхоъ) цигахь, 7 (ворхI) цIа веача. ХIара таматтуI, шен дозаллехь ифрадал тIаьхьа ду.\nКхоалгIаниг – Къиран (хоттар) ду: Иза хьаьж, Iумрат цхьаьна дехкар ду, ший а цхьаьна кхочушдар а ду. Хьаьж, Iумрат цхьаьна хоттарна а цIий даккхар (уьстагI бер) тIедужу. Меле диллича, ифрадал а, таматтуIал а тIаьхьа ду хIара Къиран.\nИштта хьаьж, Iумрат дечо лардан дезаш фарзаш, важибаташ, суннаташ, адабаш (гIиллакхаш) ду. ХIора бусалбанна тIехь ду шахIадат, ламаз, закат, марха, хьаьж Iамор. Шена хуучу маттахь уьш дуьйцу жайнаш дешар, цул тIаьхьа шен хааршца Iамал яр, цахуучунна хьехар. Лекха волчу Дала Iилма а, динехь кхетам а лойла вайна. Ва соллаллахIу Iала расулихIи Мухьаммадин ва Iала алихIи ва сахьбихIи ва саллама. Амийн, валхьамду лиллахIи раббил-Iаламийн.


Куц-аьзни — Википеди\nКуц-аьзни — сурсаташна (масала, модан духар) реклама ярхьама уьш гойтуш йолу зуда. Церан куьцан, дегӀан, хенан цхьацца бехкамаш хуьлу. Уггаре баьржина куц-аьзнин тайпа ду керла духар гойтуш берш а, фотокуц-аьнеш а (журналашна а, газеташна а, рекламан а суьрташ дохуьйтурш).\nКуц-аьзнин суьрташ дохуш\nКуц-аьзни подиум тӀехь\nПодиуман куц-аьзний хила беза лекха, нийса дегӀ долуш, коьрта фактор ю хазалла. Фотокуц-аьхнешна ладам ею хазалла, церан суьрташ хуьлу божарийн журналаш тӀехь. Куц-аьзни 1,72 метрал лоха хила йиш яц; цуьнан цӀена чкъор хила деза, дика куьйгаш, мӀараш, цергаш, могаш месаш, тӀехь бӀаьрг соцуш юьхьан аматаш.\nИ говзалла Ӏамош леррина ишколаш хуьлу.\nЙоккха Британехь (2016 шеран хьолехь) духарийн каталогашна суьрташ дохуш куц-аьзнин алапа хуьлу 50-60 стерлинган фунт денна, уггаре лакхара алапаш долу куц-аьзнешна кхочу 600—1000 фунт дийнахь; модан цӀа чохь бечу балхо 10-40 эзар фунт дахьа шарахь. Куц-аьзнин болх лохуш волчу куц-аьзнин агента дӀаэца таро ю 20 % куц-аьзнин алапех ша бинчу белхана.\nЕмалхоша дуьйцу, модан журналаш тӀехь гайтина Ӏаламца догӀуш доцу куц-аьзнийн гӀийла догӀмаш, кегийрачу зударшна лелалур боцу бехкамаш бо, тӀаккха церан а, зудаберийн а юурган раж юхий цомгуш хуьлу. Цул сов, емалхойн ойланашца, куц-аьзнийн журналаш тӀиера суьрташ чӀогӀа редакци йой хуьлу компьютеран графикца, юккъерачу зудчунна оццалла хазалле ша кхочур яц моьттуьйтуш. Ткъа дахарехь цхьа а ца хуьлу журналан суьрта тӀехь санна, куц-аьзнеш шешша а.\nХьост — «https://ce.wikipedia.org/w/index.php?title=Куц-аьзни&oldid=2653343»\nТӀаьххьара хийцам бина 2018, 11 июль 19:37\nХӀокху агӀонна тӀаьххьара хийцамаш бина: 2018, 11 июль, 19:37.


Ницкъахойн декъехь болх бинарг велла карахь граната а иккхина\nНохчийчохь ларамаза куьйгахь граната а иккхина стаг велла. Иза ву Баса-ГIалара (станица Ильинская, Соьлжа-ГIалин кIошт) вахархо Гайдуков ШаIман. Бохам хилла даханчу кхаарин дийнахь, оцу юьртана гена доццуш охьадогIучу хи тIехь. Шен доттагIца чIара лаца Iалашонца вахана хилла иза цига.\nБолчу хаамца, хинкеманахь Соьлжехула и шиъ охьавогIучу хенахь, ШаIмана оьккхуьйтург схьа эцна. Дийцарехь, иза хи чу а кхоьссина, чIара къарбан ойла хилла цуьнан. Амма цхьаъ нис а ца делла, граната цуьнан керахь иккхина. Хиллачу зенах ШаIман меттигехь кхелхина, ткъа цуьнан накъостан когана чов йина.\nМаршо Радионе кхаьчначу хаамца, 2006-чу шарахь Нохчийчохь кхоьллинчу "Юг" батальонан юккъехь Гайдуков ШаIмана дакъа лаьцна Iедалша хьаннашкарчу тIемалошна дуьхьал дIахьочу операцешкахь. ТIаьххьара масех шарахь а ницкъаллин структурехь болх а бина цо.\nМаршо Радион хьостано дийцарехь, Iедалхоша дихкина, дакъа цIадерзош хиллачарна шайна гинарг даржор.\nГайдуков ШаIманах тIаьхьдиссина ялх бер а, ши зуда а.


Европан адамийн бакъонашкахула кхел\nЕвропан адамийн бакъонашкахула кхело Оьрсийчоьнна тIедожийна Соьлж-ГIалахь милцоша йиттина вийначу Мурдалов Зелмхин доьзалшна 90 эзар евро далар. Кхелан сайта тIехь дуьйцуш ма хиллара, Мурдалов дIалаьцна хиллера 2001-чу шарахь Дечкен-беттан 2-хь чоьхьарчу гIуллакхийн Соьлж-ГIаларчу Октябран кIоштан декъан гергахь.\nШолгIачу дийнахь суьйранна иза дIахьажийнера ханна лецнарш латточу изоляторе (ИВС). Цигахь лоьро кехат кечдинера Мурдаловн дегIа тIехь йиттина йина чевнаш хиларх лаьцна.\nДечкен-беттан 3-хь талламхочо сацам бинера иза маьршаваккха аьлла, амма оццу декъехь талламхо хиллачу Лапин Сергей (Кадет) цIе йолчу стага, Мурдалов араваьлла хиларан сурт хIоттош, цуьнан цIарх куьйгаш а теIийна, билгалъяьккхина йоцчу метте дIавигинера и жима стаг. Цул тIаьхьа иза гина цхьа а вац.\n2003-чу шарахь кхело сацам бира Мурдалов лар йоцуш вайна хиларх лаьцна. Милцошна дуьхьал долийра бехктакхаман гIуллакх. 2007-чу шарахь Соьлж-ГIаларчу кхело 10,5 шо колонехь даккха хан туьйхира Лапинна, Мурдаловна тIехь Iазап латторна а, кхин а цхьамоггIа зулам дарна а.\nКадетца цхьана жоьпе озийна волу кхин а ши стаг еххачу хенахь ведда лийлира, ткъа эххаре а, амнисти а кхайкхийна, витира и шиъ. Лапин набахтера дIахийцира 2014-чу шарахь.


Кадыров цецваьлла вац Хучиевна Iамерке вар дехкарна\n"Iамеркан Пачхьалкхан департаменто рогIера забар кхоьллина, Нохчийчоьнан Iедалан куьйгалхочунна Хучиев Муслимна а, цуьнан хIусамнанна а махка дитар дихкина шаьш аьлла дуьнене хаам а бина. Гарехь, Пачхьалкхан департаментан кхин Iалашо а, халонаш а яц кхочуш еш къахьега оьшуш, Нохчийчоьнан премьер а, цуьнан хIусамнана а юьхьарлаьцна лелар а бен", - дIахьедар дина Кадыровс.\nДелахь а ша цецваьлла вац, боху Кадыровс, Хичиевна Iамерке вар дехкарна. Хьалха цара шен говрана а кхайкхийнера санкцеш, бохуш ву иза.\nМаршо Радионо хьалхо хаам бина ма хиллара, Iамеркан Iедалша дихкина шайн махка ван Нохчийчуьрчу Iедалан куьйгалхочунна Хучиев Муслимна а, цуьнан хIусамнанна Шабазова Сапиятна а, церан юххерчу гергарчу нахана а. Цунах лаьцна дуьйцуш ду Цхьаьнатоьхначу Штатийн Пачхьалкхан департаменто динчу дIахьедарехь.\nIамеркан Iедалхоша чIагIдо, шайгахь билггал тоьшаллаш хиларх лаьцна, Хучиев адамашна ницкъ барна декъах хиларан. Пачхьалкхан департаменто кхайкхам бина Оьрсийчоьнан Iедалшка, Нохчийчохь адамийн бакъонаш талхош болу нах берш а жоьпе озабе аьлла.\nХучиев Муслим Нохчийчоьнан Iедалан коьртехь ву 2018-чу шеран Мангалан-баттахь дуьйна. Цул хьалха иза вара Соьлж-ГIалан мэр а 3 шарахь, Нохчийччуьрчу Iедалехь министр а, Москох журналист а.


ЦхьоалагIа номер «Сердало» — Сердало\nЕр статья язьяь дезткъа итт шу совгIа ха яле а ше йолча тайпара йитай оаха цу хана автора дийцар газет «Сердало» а цу хьалхара номер а доландаь. Дохьала дешархошта баьннача а ца Iеш дукхача историкашта а, хьехархошта а, Iилманхошта а пайда баргболаш статья я ер.\nСона хьалашка уллаш я «Сердалон» цхьоалагIа номер – йицлургйоца номер.\nЕ «Сердало» цхьоалагIа номер араяьлар болх беча наьха дезача ден 1923-ча шера ЦхьоалагIча мая латиний алапех кепа вIашагIделлача йоазонца. Цун тираж пхи бIаь яр. Эрсий мотт юкъе боацаш еррига гIалгIай меттала яр из номер, ах листа боарам а болаш.\nИз газет Iодеша а цунах нах дIакхетабе а кагий нах бар кийч а баь, ЦхьоалагIча майх юрташка бахийта.\nВай, наьна меттала газета арадаьнна, массанахьа а сов раьза хинна бар юрташкара ахархой.\nИз номер кийчъяьраш бар хIаьтара Дешара отдела тIавиллар – «Сердалон» редактор Мальсагов Зоврбики, цу хана бехктокхама секретарь когаметта а волаш газета корректор хинна Беков Темботи.\nГазета дай бар хIаьтарча Лоаман Республикан ГIалгIай Коммунистий партен Комитете Округа Исполкоми; цар цIерах доладелар газет арадувла.\nИз дар шоай меттала ара а даьнна, эггара хьалха гIалгIaшa Iодийша кепа йоазув.\nШий карарча наьха боадонах шийна йола чIоагIале еш латтача къаьнарча, къизача паччахьалкхен карара вай даьхача Советий Iаьдало кагийча къамашта йоазон гIулакха еннача бокъонех, гIалгIашта доагIача даькъа вайна чулестача культуран «Сердалон» сий долаш ниI яр «Сердалон» цхьоалагIа номер.\nВIашагIдолланза хинна йоазув вIашагIделла, баланза хинна мотт вIаштIехьбаьккха, ер ма вий, аьнна, волаш цхьаккха корреспондент воацаш, атта дацар цу номера ло баккха а, из вIаштIехьяккха а.\nЭггара халагIдар материал ца хилар. Ха кIезига яр. Деррига а ши кIира мара дацар ЦхьоалагIа май хьатIаоттале сои (е мугIараш яздер) Зоврбики газета гIулакха вIашагIкхийтта. Материала гIайгIа дукха е езанзар. Цхьацца хIамаш тхоашкара яздеш тхо доахккаше, хьатIадоагIа болхлой деза ди бахьан долаш а, газет арадалара а тхога цхьацца наха ахийта ловций йоазош бахьан долаш а, гIалгIай меттала таржам де мара ца дезаш, дуккха йоазош Iайр тхога.\nЗоврбика эрсий меттала яздаьчун а кхычахьара тIаденачун а тарж со вар тха. Оахош яздаьчох материал а юсаш, шийна тIехьа хьийхараш хIанз йола газета номераш а йолаш. Сердалон ниI – хьалхара номер ший ханнахьа 1-ча Май араяьлар.\nI. Хьалхарча оагIон тIа оттайир оаха хьалхара статья: «Болх беш бола гIалгIaй». Балха нахага арадоалача газета гIулакх, цун хIaма, цун дозал дIадовзийташ яр из статья. «Вайна хьалхашка улл хIанз боккха никъ, – йоахар цхьанахьа цу статьяс, – хьаькъала говзалашта вай совдовла никъ. Цу наькъа тIa вайна вай наьна меттел долча йоазоно дергдолча новкъостала чот яь варгвац саг. Iомаде из йоазув! Деша вай газет! Цу тIа оаха увтторгда шоана Советски мехка мел вахаш волча сагa xa дезаш дола хIамаш. Цу газета тIа дехка мукъа да шо мел эшача хIаман дар, шоай лазараш. Доллача хIаман жоп хургда шоана»…\nЦу статьяна кIал овттадир оаха «Сердало» aрaдалара тхоашка кхаьча ловцаш. Из дар вай хиннача Лоаман Республикан Коммунистически партен Комитетагареи Дешара Комиссариатагареи.\nКхоаоагIа моттиг дIалаьцар «Сердало» яхача статьяс. Эрсий метала из язъяьр Зоврбик вар, гIалгIай мотт, аз лакхехьа яьххача беса, са бар. Цо дийцар дар, арадаьнна йоазув вайна, гIалгIашта, мел эш, цо вайна дергдолча гIулакха доккхал а цун кIоаргал а нахага дIадовзийташ. Юкъ-юкъера цун айташ дохкаргда вай. Долалу дешаш иштта дар цун: «Таханара ди, 1923-ча шера чура май бетта хьалхара ди диц ма лулда вайна, гIалгIай цIи йолаш. гIалгIай мотт лебеш вай укх дунен тIа мел даха!» Кхы дIахо дар: «Саг юха дийнвалар мо хIама да, бIаь шу гаргга дахача Iаьдало тоIадаь даьхкача вайга Советий Iаьдало таханарча дийнахь кхачийтар – воай йоазон даьй хилар. Сага са да ший наьна мотт…»\nДIахо, «Вайга чIоагIане – чIоагIа эшаш бола, вай боацаш бола эрсий мотт. Iомабеш аттагIа хургба вай йоазон новкъосталца: эрсий йоазонаш вай метта тIа лохаш, вай меттаца эрсий дешай маIанаш лувцаш – сихха метта шаьрлургва хIанз деша вагIa саг… Цул совгIа, ца дешаш хьалкхийнарий, шоаш баьде хилар бахьан халла укх дунен тIa лела безарий миска дакъа дагадоаллаш, нонагIо уж бахьан арадаьккха йоазув да ер. Керттера а миска барий, тIехьабисарий новкъост ва ер йоазув…»\nII. ШоллагIа газета oaгIyв дIалаьцар шин статьяс: «ЦхьоалагIа май» – Альдиев Султана язъяьяр. «Май хьалхара ди» Дахкильговс. Шаккхе а болхлой дезача ден хIама дувцаш яр.\nIII. КхоалагIа oaгIув дIалаьцай – «Лоаман Республикан Кертерча Исполкома дIакхайкадечо». Цу доакъошта кортош дохкаргда вай из фу кхайкарал да ха. Ераш да уж: «Лоаман нах баьде хилар паччахьа Iаьдала чIаогIало яр». «ТIоми моцали новкъа яр дешара гIулакха». «Хьалхарча Iаьдало вайна йита тIехьале дIакхосса еза!».\n«Школа хургья лоаман наха дегашта гарга».\n«Лоаман нах кхийттаб дешар пайдана хиларах».\n«Дешара фронт – кертера фронт я».\n«Мишта лакхде деза дешара гIулакх?».\n«Вай чIоагIа да цхьоагIонца!». «ТIакхе Сердалонна!».\nКхайкарлонна кIал кулгаш дар яздаь: «Керттерча Исполкома тхьамада – Зязиков Идрис. Секретарь Измайлов».\nЦу кхоалагIча oaгIон тIa оаха оттаяьр, харцахьа а бакъахьа а шоашта ховчча тяйпара язъяь, хIаьтарча Лоаман Института курсанташа яйта корреспонденци яр: «ХIама тоадалар», – аьнна корта болаш.\n– ХIана вай xIама тoaденнад, вай сомадала деза вай дешарца а, вай газетаца а… – яхаш дола къамаьл дар цо даьр.\nIV. ИиълагIча оагIон тIа яхар тха «Борочара мехка школе» яха статья. Революцен хана кораш a наIараш а дIадаьха кхыметтел тховнаш а чудийтта, воча юхьара ийрчадаьха лаьтта мехка школен цIенош Дешара отделе ремонт яь сийрдадахари, цох юха керда юллача Советий школе чухь, кxo хьехархо тIa а волаш, гурахьа денз дешар доладалари дар цу тIа дувцаш. Из эрсий меттал яздаьр Дешара отдела Соцвос А.К.Гул вар.\nЦул coвгIа 4-ча oaгIoв тIa мел баха болх юрташкара эрсий меттала яхачеи, керттера оаха оахош тхоашта ховчохи, хьахезачохи, юртара даьхкачеи хабарех латтар.\nЦар корта – «Юрташкара» аьнна бар. Уж ахархой хабараш дар; Экажгкъонгий-Юртара, Онгуштара, ДаьттагIара, Мочкъий-Юртара, Ачалкхера, Долакха-Юртара.\nЦарех цхьайола заметкаш школаш яхка тхона яхаш яр; цу гIyлакха даьхка каьхаташ дар царна юкъе (Даьттахой шахьара, Онгуштера), шоллагIъяраш – Наьсарерча мехка школе бераш деша ховшаш, apгIа нийса кхачийтаяц тхога яхаш къувсаш яр (Мочкъий-Юрт), ккоалагIъяраш шоашта баха оатхалаш йохка моттиг xьахьехар уж ханнахьа нийсъяр, агроном хилийтар дехаш яр. (Йоккха-Ачалкхе. Из яйтар Беков Т.). Долакха-Юртара яйтар бIарчча статья яр – дешари газети наха мерздеш. Из яйтар хIанз волча «Сердалон» болхлочо Дахкильгов Батарбика».\nГазета гонахьа йийхка лозунгаш яр, цу ден дозалга хьежжа» болхлошта доагIача даькъе а ехка «ЦхьоалагIа май – болх беча наьха деза ди да!».\n«ЦхьоалагIа Май – наьха хьацарах бахачар таьзета ди да!».\n«Дешар – заман тур, дунен дIоагIа да!».\n«БIаргаш дайначох дика новкъост хулаш мо мара – дешанза барех пайда баргбац шоашта а, лоалахошта а, революценна а!».\nИштта яр вай «Сердалон» 1-ра номер.\n«Сердало, 11 ноябрь, 1927 шу).


Мангал-беттан 19-чохь Ставрополан кIоштахь Пятигорскерчу цхьахйолчу концертан хIусамехь Киркоров Филиппан хила еза концерт юкъахъяьккхина. ГIишлон долахочо и сацам боьзна "Оьрсийчоьнан культурин рекомендацица" а, Пятигорскан администрацин, бахархойн дехарца а, иштта "РПЦ-на хетачуьнца" а, яздо Кавказ.Реалиино.\nРеза цахиларан бахьана хIоьттина артистан цхьахйолу номер, илли дIаолучу заманчохь Киркоровс жIарана тIе а хIуттий, цигара дIаолу «Мария Магдалена» иллин цхьа дакъа.\n"Делах тешачара тхоьга яздина: "Тхан мехаллаш сийдоцчу яха мегар дац". Христианаша яздина ца Iаш, буддисташа а, бусулбанаша а яздина тхоьга. Нах сийсазбойла дац тхан", - даладо концертан хIусаман долахочо, Къилбаседа-Кавказан филармонин коьртачу директоран Бережная Светланин дешнаш «Комсомольская правда» газето.\n"Тхан цIа – Соьлжа-ГIала" боламан хьалханчас Гучигов Сайпуддис дIахьедина Mash телеграм-канале, Киркоровн илли алар «христианийн символна тIехь» кхардар ду.\n"Делах тешачарна хетачунна тIехь кхардамаш лелабаро, карзахдоху тхо. Цхьана Киркоров Филиппа дина а ца Iа и. Вайн шоу-бизнесехь лело даьккхина хIума ду",- элира Гучиговс.\nИштта цо тIетоьхна, кхечу бусулбанашца цхьаьна ша Ставрополан кIоштан губернаторе а, культурин министралле а кехаташ дахьийтина, Кавказехь артистан концерташ кхин ма хилийта аьлла.\nГучиговс бахарехь, христианашна тIехIоттаран бахьана ду, Мухьаммад Пайхамарна карикатураш зорбане яьхначул тIаьхьа, православин юкъаралло бусулбанашкахьа гIо даккхар.\nФилармонин директоро Бережнаяс иштта билгалдаьккхина, 1,7 эзар стаг чутарлучу гIишло чу Киркоровн концерте 225 билет бен доьхкина дац аьлла.\nПятигорскехь концерт юкъахъяккхарх хиъначул тIаьхьа, Киркоровс билгалдаьккхина, "Аллехьа а, Максимехьа а гIо доккхуш, дешнаш аллалц, цхьаьннан а бала бацара жIараца", яздо «Блокнот» гIирсо. Юьйцург ю, Пугачева Аллех а, цуьнан хIусамдех Галкин Максимах а лаьцна Russia Today телеканалан директор Симоньян Маргарита шога йистхиллачул тIаьхьа цаьргахьа гIо доккхуш, цо дIаязйина видео.\nКремлан хIусамчохь Стигалкъекъа-баттахь хIоттийначу шоухь Киркоровс бехк цабиллар дийхира, жIари тIехь ша хелхар дарна. Цо билгалдаьккхира, кхелхинчу шен нанна лерина хилар илли, иштта аьлла, Делах тешарш аьшнашбан дагахь вацара ша, «сийдоу маьIна» дацара ша номера юкъа диллинарг.\nЮкъараллин жигархоша тIедожийна Къилбаседа-ХIирйичохь талламбар, Соскиев Владимиран кхоллараллехь делах тешарш аьшнашбар дуй хьажа аьлла.\n2019-чу шарахь Дагестанан муфтиято дехар дира, Делах тешачарна хетарг тергоне а эций, регионехь тIеэцначу гIиллакх-оьздангаллица йогIу цензура спектаклашкахь юкъаяккха аьлла. Цул хьалха UFC-н латархочо Нурмагомедов Хьабиба критика йира «Божарий таллар» спектакльна, «порнуха» яра аьлла, кхайкхамбира и хIоттийначаьрга бахархой къинтIера баха аьлла.


Къиза де лайра Буьрса-ГIалано\nГIуран-бутт 27, 2014\nНохчийчоь -- Догуш ду Президентан цIа. Дечкен-бутт, 1995 шо.\nНохчийчохь тIом боло кхоччуш сацам бира Оьрсийчоьнан куьйгалхоша 1994-чу шарахь Лахьан-беттан 29-чу дийнахь Оьрсийчоьнан кхерамазаллин кхеташонехь. ШолагIчу дийнахь Ельцин Бориса тIе куьгтаIийра цу хьокъехь долчу указана. Цуьнан цIе яра «Нохчийн Республикан территорина тIехь конституцин къепе а, низаман къепе а юхаметтахIотторан мероприятех лаьцна» аьлла. Ма-дарра аьлча, иза тIом кхайкхор дара.\nТIом кхайкхийна а бацара оьрсийн тIеман хIаваан ницкъаш меттахбевлча. Уггаре а хьалха цара тохарш дира Соьлж-ГIаларчу кеманийн портана а, Ханкалахь а, Калиновское олучу эвлан йистехь а долчу къона пилоташ Iамош лелочу жимачу кеманашна а. Уьш дагийна боккха кхиам хилла шайн аьлла дIакхайкхийра Оьрсийчоьнан Iедалша.\nНекъахой дIасалело шира Ту-134 ши кема а, цхьа "кукурузник" а, лаьмнашкахь жа дажочу пекъаршна юуург латтон беркема а дохор дIоггара дозалла дан хIума дацара. Делахь а Оьрсйчоьнна иза боккха кхиам хийтира.\nОьрсийчоьнан тIеман хIаваанн ницкъийн бюйранче телеграмма яхьийтира ша а пилот волчу Дудаев ЖовхIара. «Ас декъалво хьо, хIаваэхь олалла дарца, гур ду вай лаьттахь»,-бохуш яздора нохчийн президенто.\nГIуран-беттан 18-чу дийнахь дуьйна жигара бомбанаш а, ракеташ а етта йолийра гIалачу оьрсийн кеманаш. ГIуран-беттан 27-чу дийнахь Ельцин вистхилира телевизионехула Оьрсийчоьнан бахархошка леррина кхайкхам беш.\nЦо дийцира хIунда оьшуш ду Нохчийчоь ницкъаца юхаерзо. Егоровна, Квашнинна а, Степашинна а тIедиллина ша нохчашца дийцарш дIадахьа элира Ельцина. Амма шолагIчу дийнахь Степашина дIахьедар дира, дуьйцурш дийцарш дац, ультиматум кхайкхор ду аьлла.\nГIуран-беттан 31-чу дийнахь Iуьйранна Соьлж-ГIалана штурм йолийра Оьрсийчоьнан эскарша. И де иштта дагалоьцу Нохчийн тIеман ницкъийн штабан куьйгалхочуьнан Масхадов Асланан адъютант хиллачу Исханов Хьусайна а, Нохчийчоьнан парламентан декъашхочо, тIаьхьо вице-президент хиллачу Абумуслимов Сайд-Хьасана а, журналисташа Азимова Сийлахас а, Дадаев Асланбека а.\nНохчийчоьнан коьртачу гIалана йинчу штурман ирча тIаьхьенаш яра. Байинера эзарнаш маьрша нах, салттий, тIемалой. Ягийнера бIаьннашкахь гIагI диллина тIеман техника. Соьлж-ГIала яра ерриг а аьлча санна йохийна дIаяьккхина.\nДуккха а хиламаш хилира цул тIаьхьа. Эххаре а 1996-чу шарахь Марсхьокху-беттан 31-чу дийнахь Хасавюртахь барт бира тIом соцо.


Оьрсийчоьно "элп алале" во стагах экстремист\nЗазадоккху-бутт 01, 2019\n"Чуволла стаг хилчхьана, бехк карор бу"\n2018-гIа шо а, экстремистийн могIарш а\n"Сова" Центро теллина, стохка маса стаг озийна эсктремизм бахьанехь кхеле, мел харц ю пачхьалкх нах оцу зуламна бехкебарца. Иштта Пачхьалкхан Думано низамаш хийцарца бух биллина экстремизм толлуш кхелаша кхидIа бен болчу белхан, билгалдоккху талламан авторо Кравченко Марияс.\nЦхьана агIор, Думано Бехктакхаман кодексера дIаяьккхина 282 артикл (цабезам гIаттор) – оцо дIакъовлуьйту, я юха луьстуьйту Оьрсийчохь бIеннаш девнаш. Лакхарчу Кхело пачхьалкхерчу кхелашна хьоьху "экстремизца догIу къамел" низаман керлачу кепехь тидар. Думано кечйина, масала, магош доцу васташ суьрташкахь даржорна деш хуьлу таIзар малдечу низаман проект.\n"Нагахь санна Iедало ша экстремизмна дуьхьалдаьхна низамаш кхидIа а хуьйцуш хилахь, аьтто бер бу адамийн бакъонаш хьешар лахдан, боху Кравченкос.\nВукху агIор, стохка а, кхушара а Пачхьалкхан Думано тIеэцна "интернетера жигаралла гура ерзош долу" низам. Иштта, чIагIдина "экстремизмца, терроризмца уьйр йолучарна" ден таIзар. Оцу шина низамо аьтто бо Iедална интернетах пайдаоьцучарна тIехь урх латто а, юкъараллашна хетарг шен лаамехь хьаша а, аьлла го "Сова" Центран экспертна Оьрсийчохь хиндерг.\nХьанна дуьхьаллаьтта экстремизмах долу низамаш?\n"Сова" Центро шен талламехь гойту, экстремизмна дуьхьалдаьккхинчу низамах пайда а оьцуш, Iедало харцонца лоьцурш, набахтешка хьийсораш доккхачу декъанна нахалара жигархой хиллийла.\nЦхьана агIор, дIакъевлина кхушара "дин лелочийнмехаллаш аьшнаш ярца" доьзна гIиттийна девнаш. Амма вукху агIор, пачхьалкхо жигара хьийзо баьхна динан цхьацца гаранашка бевлла беха нах – дозанал арахьара чукхаьчначу динан кепашка бирзинарш.\nПачхьалкхо ша кхиабо шена "экстремисташ"\nБакъоларъярхоша харцо лору пачхьалкхо Нурси СаIидан тоба а, "ТаблигI ЖамаIат" а Оьрсийчохь цамагочу боламашка яхар. Церан а, иштта, террорхойн ю аьлла йолчу "Хьизб-ут-ТIахIрир" тобан алссам декъашхошна таIзарш дина пачхьалкхо тIаьххьарчу шерашкахь. Уьш санна хьийзабо Оьрсийчоьно керста динан ЕхIован Тешаш (Свидетели Иеговы) гарин векалш а.\n"Къаьсттина и нах хьийзабаро совъяккхина, экстремизмна бехке а беш, 2018-чу шарахь Оьрсийчоьно харцонца таIзарш динчу нехан статистика", боху "Сова" Центро.\nХарцонца хьийзочу нехан "бехкех" коьртанаш\nIедалан идеологин оппоненташ бу пачхьалкхо харцонца хьийзочех дукхахберш: сепаратизме я "экстремизман жигаралле" кхойкхурш; Iедална я цуьнан векалшна луьйруш; Украинехьа кхайкхамаш бийраш, иштта дIа кхин а.\nМасала, 2018-гIа шо доьрзуш ши шо цхьайтта бутт хан ьуйхира, 50 эзар соьманна гIуда а тухуш, оппозиционерна Хазбиев Мохьмадна. "Герзаш лелорна" а, "Iедалан векал сийсазварна" а, "нахалахь цабезам баржорна" а дира цунна таIзар.\nДелахь а, цуьнан бехкашна бухадиллинарг дара цо Евкуров Юнус-Бек а, кхелан а, ницкъхойн а векалш харцонаш лелорна емалбар. И тIаьххьара "бехкаш" харцонца хьерчийна Хазбиевна тIе, аьлла хета бакъоларъярхошна.\n"Суо лоьхуш вуй хьожу со хIора Iуьйранна"\n2018-чу шеран аьхка лецира Соьлжа-ГIалахь студент Янгульбаев ИбрахIим. Цунна бехкедира "ВКонтакте" машанехь "Оьрсийчоьнан эскархой" сийсазбар – Нохчийчохь тIемаш боьлхуш байинчу маьршачу нехан суьрташ дара уьш.\nIедало наханна тIехьерчабен кхиболу харц "бехкаш" бу, "Сова" Центро бахарехь, "экстремизман" могIара яьккхина йолу символика яржор. Ткъа теллича гучудолу, Iедалера я цуьнан векалшкара юьйлу аьлла хета харцо Iораяхар ца тайна полицино, я къайлахчу сервисо интернетхой лоьцуш хилар.\nДин бахьанехь вуно дукха бу Iедало харцонца набахтешка хьийсораш.\nТIех луьра дара, масала, Нурсин тобанах ву аьлла, 21 шо бен кхаьчна а воцчу дагестанхочунна Алиев Илгарна Избербашерчу кхело набахтехь даккха 8 шо кхайкхор. Берриг а "бехк" бара цо Нурсин жайнеш дешар, кегийчу наханна уьш довзийтар, Нурсин тобанерчу динан вешарех иза юкъ-кара веттавалар.


Бусалба дино ца боху вайга, къоман гIиллакхаш дитий, Iаьрбийн гIиллакхашна тIедерза\n7 апреля в 16:00 (2010 г.)\nИйманехь нисбала лууш болу вайн махкахой сатесна хуьлу вевзаш волчу Iеламстеган, Нохчийчоьнан Iеламнехан кхеташонан куьйгалхочун Кадыров Хожа-Ахьмад-Хьаьжин даше. Динах лаьцна долчу муьлххачу а хаттарна цо луш долу жоп дуьззина а, атта кхеташ а, шеконе доцуш а хуьлу. КIорггера Iилма хиларал сов, ладогIархошка и дIакхачо, хьалдолуш, муттане, цIена нохчийн мотт хаар а ду цуьнгахь. ХIокху деношкахь цуьнца доцца къамел дар нисделира тхан. Хожа-Ахьмад-Хьаьжа, вайн бахархоша хьуна даггара баркалла олуш хеза телевиденехь ахь шайн хаттаршна лучу жоьпашна. Тахана вайн цхьаьнакхетарх пайда а оьцуш, «Ан-Нур» газет доьшучеран цIарах масех хаттар дан луур дара хьоьга.\nДукха хан йоццуш, правительствехь хиллачу цхьана кхеташонехь Нохчийн Республикан Президента Кадыров Рамзана иштта элира (сайн дагахь ма диссара даладо ас цуьнан дешнаш): «Бусалба динца цхьаьна вайн кегийрхошна нохчийн гIиллакх довзуьйтуш ца хилахь, хIумма а хир дац». Ахь муха кхетадо и дешнаш?\n– Шу марша догIийла!\n«Ан-Нур» газет доьшучеран цIарах хаттарш дохьуш, шу со волчу дахкар суна тIех мехала хета, со и газет доьшуш а ву. Оцу тIехь тидаме дохку хIуманаш вайн дахаран муьрехь тIех дукха вайна оьшуш сайна хета дела. Шун хьалхарчу хаттарна жоп луш хIун ала догIу?\nВайн Президент Кадыров Рамзан (Дала иза Iалашвойла), дин долчу хIусамехь кхиъна ву. Ткъа вайн бусалба дино лекхачу тIегIан тIе даьккхина дуьйцу:\nа) Даймохк безар, Даймахкана хьанал вацар, эшахь, Даймохк ларбеш шен са ца кхоор;\nб) ненан мот, къоман гIиллакхаш, оьздангалла, яхь ларъяр;\nв) баккхийчеран лерам бар, кегийрхой кхетош, шена зиэделларг царна довзуьйтуш, хьанал баха Iамор;\nг) зударийн, мехкарийн сий лардар;\nд) дай-нанойн хьурмат дар, церан дика дола- дар;\nе) доьзалехь барт латтор;\nж) наркотикаша, вахош долчу маларша, азартни ловзарша вайн тIекхуьу тIаьхье талхош хиларха шен доьзалш кхетор.\nЦхьацца мехкашкара, къаьмнашкара харц-оьздангалла (псевдокультура) тоьлаш ю моьттуьйтуш, вайн къоман орамаш шеца чIагIделла лаьтта мехала гIиллакхаш вайна юкъара дIадаха гIертачийн лаам бохабар, вай динехь нисделча бен вайн кхиам хирбоций хаар шен ненера, дегара, тхан цIийнан дахаран лараш ларъеш болчу баккхийчаьргара схьаэцна Рамзана (Дала иза Iалашвойла). Вайн дайн кица ду: «Уз йиъначу хьожу» олуш. Рамзана (Дала иза Iалашвойла) йиъна уз и ю, цундела аьлла Рамзана: «Бусалба динца цхьаьна вайн кегийрхошна, нохчийн гIиллакхаш довзуьйтуш вай ца хилахь, церан кхиор нийса хир дац. Суна цо и дукха нийса аьлла а хета.\n– Бусалба динца магош дерг вайн Iадаташца а, гIиллакхашца а догIуш дацахь а лелор дика ду олу. Масала: маршалла хаттар дика дуй хаьа вайна, амма йишас вешига а, кIанта дега а, салам луш дац вайн. Ишттаниг кхин а нисло. Цунах хIун эр дара ахь?\n– Динан кIоргенах кхетта боцчара, шайна дайначу (гиначу) хьадисан а, Къуръанан аятийн а тIехула дIа дешнийн маьIнаш до, адамашна юкъа цакхетарш доху. Дала Iилманан кIоргенашка кхачар лойла царна. Бусалба дино ца боху вайга Къуръан Iаьрбийн маттахь хилла алий а, Делан Элча (Делера салам-маршалла хуьлда цунна) Iаьрби хилла алий, шайн къоман хаза гIиллакхаш тасий дуьтуш, Iаьрбийн, гIиллакхашна тIедерза. Ма дерза! Нохчий долуш, бусалбанаш долуш, вешан къоман хазачу гIиллакхашца дахар а, декъал хилар а лойла вайна вай кхоьллинчу Дала!\nЙишас вешига а, кIанта дега а саламаш далар царна юкъахь боцу сий-ларам дIабоккхуш лерина вайн къомо.\nАссаламу Iалайкум бохучун маьIна соьгара хьуна (шуна) маршо ю бохург ду. Дегара кIантана а, кIантера дена а, несера мардена а, мардегара несана а маршо ю ца баьхча, и йоцуш ду те вай?\n– ХIора стеган а дийнна къоман а дахарехь ненан мотт хааран маьIна муха туьду ахь?\n– Ненан мотт къоман йоцуш йиш йоцу хазна ю. Мотт, ненан мотт, байна долу, и бицбина долу къам и мотт буьйцучу къомах херадолу. Къам долчуьра дIадолу. Дала белла ма бу вайна вешан мотт. Шен ненан мотт бицбинарг, ийманах вухур вац, ала ваьхьар вацара со.\n– ДоIа муьлхачу маттахь дича дика ду. Шена хуучу нохчийн маттахь я шена ца хуучу Iаьрбийн маттахь?\n– ДоIа дар шена дезаш дерг Деле дехар ду. Ша хIун доьху а хууш, хазачу шен маттахь Далла хьаставелла, дехар тоьлаш хир ду.\n– Вайн Iеламнаха нохчийн маттахь хаза хьехамаш бо. Вуьшта аьлча, барта нохчийн мотт дика хаьа царна. Амма дIаяздан хуурш дукха ца хуьлу. Вайн хьуьжаршкахь а, исламан институтехь а нохчийн мотт хьехар гIийла ду аьлла-м ца хета хьуна?\n– Вайн хьуьжаршкахь а, исламан институтехь а, университетехь а ненан мотт Iамабар Iаьрбийн мотт Iамабар санна, лакхарчу тIегIан тIехь хила деза. Ша барта дуьйцург нийса, йозанца дIаяздан хууш Iеламстаг хилар доккха ниIмат ду.\n– Iеламнаха дукха дуьйцу Iилма Iамо дезаш хиларх. Динан Iилма ду иза я дуьненан Iилма а догIу цу юкъа?\n– Iилма Iамадар деза ду бохучу Iеламнаха хьехамашкахь олуш дерг бакъ ду. Оцу юккъе доьду дин довзуьйту Iилма а, дуьнен чохь адамашна дахарехь мел оьшучу хIуманна тIе кхиош долу Iилманаш а.\n– Ша ца кхета белхан меттиг дIалацар а, шена ца догIучу даржехь хилар а къа дуй? Цигахь оьцу рицкъа хьарам дуй цунна?\n– Вайн халкъан кицанца доцца жоп ло ас хаттарна: «Шега ца догIург лелош верг, шега догIург лело а ма вехийла».\n– ШарIо ма-бохху лоьхучу рицкъанца, доьзалшна кхачо а ялуш, вахалур вуй стаг светски пачхьалкхехь?\n– ШарIо ма-бохху лоьхучу рицкъанца, доьзалшна кхачо а ялуш, ийман, беркат долуш, динехь нисбелла а болуш, гIиллакхе болуш, баьхна вайн дай светски пачхьалкхехь. Дала мукълахь вай а дахалур ду.\n– Дела реза хуьлда хьуна, тхан хаттаршна жоьпаш даларна а, тхоьца хIара чулацаме къамелдан хан карорна а.


Оьрсийчоь -- набахтийн гIалахь Сегежехь, Карели.\nШена йиттина аьллачунна кхин а етта...\nСегежера набахтера хьал талла бакъонашларъярхойн тоба яханера. Цара бакъ ца дира тутмакхаша до аьрзанаш. Амма кху деношкахь кхиъ цхьана тутмакха, Нохчийчура вахархочо Мамаев Анзора шен хIусамненехула хаийтина шайна тIехь латточу Iазапех. Цуьнца къамел динера оцу набахте таллам бан еанчу Оьрсийчоьнан адамийн бакъонашкахула векало Москалькова Татьянас.\nДолу хьал, ма дарра цо дIадийцинера цуьнга. Коьрта бакъонашларъярхо дIаяхча, Мамаевн тIехь юха а къизалла йолийна набахтера белхахоша, аьлла дIахьедар дина цуьнан хIусамнанас Садулаева Каметас, Москохахь Сахарован центрехь цу хьокъехь хиллачу дийцаршкахь.\nСегежера и набахти бакъонашларъярхойн тидамехь дукха хена дуьйна ю, аьлла цуьнах Маршо Радиога дийцира нохчийн бакъонашларъярхочо Мальсагова Асета.\nМальсагова: «Нахала яьлла ю и ИК-2 олу набахте. 3 шо хьалха ас, Москоха а, Путине а кехат яздинера цуьнах лаьцна. ХIинца гIарадаьлла цигара хьал. Вайн бераш бахьан долуш, оха цига яхитийна Светлана ю, юрист. Цуьнах цхьа хьал хийцалург хиларна сатуьйсу оха».\nСегежера, хIинца юьйцуш йолу и набахте билгалъяьлла кхиъ цхьана хIуманна тIехь. Кхечу меттигашкахь, тутмакхаш къар ца белча, цига а буьгий, вахтаIабо. Цуьнан куьйгалхо ву, леррина и хIума лело тIехIоттина, аьлла хета бакъонашларъярхочун Мальсагова Асетан.\nМальсагова: «Уггаре а коьртаниг ву цигахь, бехктакхаман урхаллан куьйгалхо Терех фамили йолу. Иза набахтийн куьйгалхо хилла ву. Цигахь вайнехан берашна тIехь къизалла лелош, оцу дарже кхаьчна ву иза. Со цуьнца цхьанакхеттера. Ша дуьйцург а, шега дуьйцург а хIун ду ца хууш стаг ву иза. И накъост цигара дIаваьккхича, цхьа жимма къепе хIуттура дара цигахь. Гелагаев Лом-Iела бохуш вара цигахь тутмакх. 24 сахьтехь куьйгаш тIехь коган пIелгаш лаьттах хьакха а луш кхачийнера цара».\nОьрсийчоь мел ю, набахтешкахь чохь бахкачу нохчийн тутмакхийн а, могIарерачу бахархойн а хьелаш, кхоччучу барамехь толлуш а, церан бакъонаш ларъян кхоьллинчу хьукматаша, хила ма беззара кхочуш ца до шайн декхарш, аьлла хета Мальсагова Асетан. Дукхачу декъана, цара моттаргIанаш ю лелориг, аьлла кхин дIа а дийцира цо.\nМальсагова: «Ас ма дарра эра ду иза, цхьанна иза хаза ца хетахь а. Адамийн бакъонашкахула векал а ву, шортта белхахой а болуш, Iедало шортта ахча а луш. Иштта Юккъараллан чоь а ю. Тхан кхечу мехкашкахь болх бан бакъо яц олу цара. Ас сайга кехат язйича, ас паччахье а, оцу вадамийн бакъонашкахула векале а язйо. ТIаккха, ас язйина и ши а кехат, ша дIавуьжучу гIайбан кIела а дуьллу цо. Кхин царех цо хIун до суна ца хаьа».\nСегежера набахтера рогIера деана арз талла, цига яхана ю, евзаш йолу адвокат Яшина Светлана. Кху деношкахь, хуура ду, цунна цигахь къастаделларг хIун ду.\nАмнисти юкъабахана нохчий а


ГIадужу-бутт 14, 2019\nСоьлж-ГIаларчу исламан медицинан центран коьрта лор Эльжуркаев Адам а (аьрру агIорхьара), Нохчийчоьнан куьйгалхо Кадыров Рамзан а\nСоьлж-ГIаларчу исламан медицинан центран коьртачу лоьро дуьйцу жинаш арадоху а, палтуьйсу а зударий емалбарх лаьцна.\n2013-чу шарахь Чиллан-баттахь Нохчийчоьнан куьйгалхочо Кадыров Рамзана гуш-хезаш дов дира Соьлж-ГIалан Октябран кIоштан префектан когаметтана Абастов Ахьмадана. Бахьана ша-тайпа дара. Абастов бехке винера Невран кIоштахь ехачу, "жинашца тайна" ю, бохуш юьйцучу зудчунна 30 туьма даларна, нохчийн лидер шена тIеверзо, цо ша культуран министран я дешаран министран дарже хIотторе сатесна.\nТелевизинехула гайтинчул тIаьхьа Абастов балхара дIаваьккхира. Кадыровс хьехар динера цунна "вон ницкъех" маьршавала дарба леладайта Соьлж-ГIаларчу исламан медицинан центре гIо аьлла.\nКхин а 6 шо даьлча " Ӏазап латтор" юхадирзина ЧГТРК "Грозный" телевизионе. Кхушара Гезгмашин-баттахь Соьлж-ГIаларчу исламан медицинан центран коьртачу лоьро Эльжуркаев Адама телесюжетехь емалйира цхьа зуда жинашца тарна.\nЦуьнгара дIадаьхнера иттаннаш клиентийн сурташ а, холмачаллана лело догIанаш а, керлачу кешнашна тIера эцна латта а, дийнатин мочхал а, хьаьжкIаш а, иштта дIа кхин а. Сурташ тIехь болчу нехан яьххьаш ийхьира телевизионехула, хьул а ца еш.\nЦул тIаьхьа Нохчийчуьрчу телеканаша гайтина масийтта "жинашца тайна" боху зуда а, царна тIе баха аьлла бехке бахана лаьтта нах а. Амма наха цакхетамца лелийнарг хIунда гойту берриг а республикерчу бахархошна? ХIунда довзуьйту цу наха шайна къа латор ерриг а юкъараллина?\nЦунах лаьцна хаьттира Кавказ.Реалиино Соьлж-ГIаларчу исламан медицинан центран коьртачу лоьре, цу видеосюжеташкахь дакъалаьцначу Эльжуркаев Адаме.\n10 шо хьалха кхоьллинчу цо куьйгалла дечу центрехь "бусалба дино ма бохху" дарба леладо цхьацца цамгаршна. Кхузахь а бу болх беш "жинаш лохку" говзанчаш.\n– Адам, палтуьйсучу зударшна дуьхьал компани билггала хIинца йолоран хIун бахьана ду?\n– Кху тIаьхьарчу пхеа-ялх шарахь цу палтуьйсургех а, холмачхойх а зенаш хуьлучу нехан терахь алсамдолуш ду. Цхьаберш царна тIеоьху уьш дарбанчаш бу моьттуш. Амма уьш дарбанчаш боций, аьшпашбуьттурш буй хиъча, шайна зен хиллий хиъча, уьш тхо долчу богIу.\nЦу наха шаьш Делах тешаш ду боху. Палтуьйсучу зударшна тIеэхар доккха къа лоруш ду дуккха а динашкахь, амма адамаш, хIунда делахь а, царна тIеоьху, адам динна тIера дIадуьгу мел доккха къа иза делахь а.\n– Низаме диллича хIун статус ю, аш холмачалла лелийна, бохуш бехке бечу цу зударийн? Телесюжеташкахь дийцара уьш лецна, амма билгадоккхуш дацара хьа лецна и нах бохург.\n– Карарчу хенахь царна бехкедиллинарг ду нах Iехор. Нах бу кехата тIехь латкъам бина болу, цара шайна зен дина аьлла, Iеха а дина шайгара ахча даккхарна. Талламан комитето а, прокуратуро а къастор ду царца дерг. Ас сайн гIуллакх дон, ткъа цара дон шайн гIуллакх.\n– ЧГТРК "Грозный" телевизионехь иштта емал хIунда дон палтосучарна тIеоьху адамаш? Иза церан шайн гIуллакх дац, шайн луучу бахар а, къинош летор а?\n– ХIа-хIа, иза нийса дац! Коментарешкахь и хаттар сих-сиха ло тхоьга а. Ас оцу хаттарна дуьхьал хаттар лур дара. ХIун башхалла ю холмачхочунна а, цуьнан клиентанна а юкъахь? Холмачхочо шен са доьхкина йилбазна, цунна хаьа ша лелориг хIун ду.\nТкъа холмачхочунна тIевоьду стаг кхечу адаманна зулам дан лууш воьдуш ву, адам талхо лууш воьдуш ву. Вуьшта аьлча, оцу стага кхин стаг воь маситта шарахь. Цундела башхалла яц иза холмачхо велахь а я холмачхочуьнан клиент велахь а.\nНагахь цхьа стаг галваьлла кхаьчнехь холмачхочунна тIе, оха иза ца гойту телевизионехь. Цу стагана, холмачхо а воцуш, дарбанча, я бецашца дарба лелорхо ву моьттина хир ду ша тIевоьдург. Оха телевизионехула гойтуш болу нах биллина тIеоьхуш бу холмачхошна.\nАс маситтаза варе бинера уьш. Адамо къа латош делахь и къа ду цунна а, Даллана а юкъахь. Иза цуьнан шен гIуллакх ду. Амма и къалатор кхечу адамех хьакхалуш делахь, тIаккха, бехк ма билла, низамашца а дан мегаш дац иза.\nМасала, дуьххьара вахабиташа шайн идеологи яржийра, цул тIаьхьа адамаш дайа буьйлабелира уьш. ХIун башхалла ю ваххабиташна а, холмачхошна а юкъахь? Царах цхьаболчара сихха бойу нах, вукхара бойу уьш шерашкахь. Дуккха а нах бу цара могушалла талхийна. Оцу цамгарша ша шена тIе куьйг дахьийтинарш а бу. ЖамI цера цхьаъ ду, кепаш тайп-тайпана ю.\n– Нагахь баккъалла а и холмачхой оццул ницкъ болуш белахь, цара хьайна сардам болларх ца кхоьру хьо?\n– Шайга дан делча тоххара дина хир дара цара иза. Ца кхоьру.\n"Цамгар кхеттачу нахана гIенах го текхаргаш, жIаьлеш я шаьш Iинах бахар"\n– Ткъа, палтуьйсучу зударшна тIе а ца боьлхуш, шу долчу исламан центре хIунда бахка беза нах? Адамаш муха кхетадо аш цунах?\n– Адамаш баланаш хьоьгуш ду нерваш талхарца доьзна: гӀайгӀано, балано таӀийна латтар, хьекъалца эшар. Цхьаберш бер ца хуьлуш бу, вуьйсуш маре баха я зуда яло аьтто боцуш бу. И халонаш оьций палтуьйсучу зударшна тIеоьху уьш. Амма, цкьа дуьххьара лоьрашна тIебахана уьш хьажийта беза.\nЦул тIаьхьа, лоьраша шайна хIумма а ца карийна аьлча, тхо долчу бахка беза уьш. Цамгар я медицинан бахьана долуш я оха дарба лело бахьана долуш хуьлу. КхоалгIаниг аьшпашботтар ду.\n– Нагахь гергара нахана шайн стаг жинийн хьу кхетта ву аьлла хетахь, дуьххьара лоьрана тIе хьажавой аш иза? Психиатрин говзанчашка таллам байта, масала?\n– Нагахь стаг тхайна тIе вагIахь оха маситта хаттар ло цуьнга, нийса диагноз хIоттор Iалашонца. Билгалонашца хаьа тхуна иза тхайн дархо ву я лоьрийн дархо ву. Нагахь цуьнан цамгар медициница йоьзна ю аьлла тхайна хетахь лоьрана тIе хьажаво оха иза.\n– Ткъа муьлхачу билгалонаш хоуьйту шуна и стаг шун дархо хилар?\n– Билгалонаш иштта ю: молханаша гIо а ца деш, хаддаза коьртехь лазарш хилар, хоттаршкахь лазарш хилар, кьуйгашна, когашна чуьра са дIадалар, догкерчар, гӀайгӀано, балано таӀийна латтар. Урс хьоькхуш санна гайна лазарш деттар. Цамгар кхеттачу нахана гIенах го текхаргаш, жIаьлеш я шаьш Iинах бахар.\n– Билггала жин муха эккхадо аша?\n– Дезачу Къуранан тIера билгалдинчу сураташна тIера билгалдина аяташ доьшу оха.\n– Католикийн, масала, оцу хьашташна ша тайпа Iадат ду лелош, экзорцизм олуш. Ткъа исламехь жин эккхоран кеп массера а цхьаъ ю, я хIора дарбанчо шен кеп лелайо дархочун гIо деш?\n– ХIоранна а шен кеп хила мега лелош, амма иза бусалба динан барамашкахь хила еза. Лело кеп мухха ялахь а доIанаш дан деза цо. Оха, масала, хаза хьожа яржаен хӀума ягайо, леладо моз а, зайтдаьтта а, хIинцца яьккхина шура а, ткъа иштта лараме аяташ тIехь дешна хи а.\n"Йилбазо ца къестабо нах атеисташ а, Делах тешарш а, Делах цатешарш а, бохуш"\n– Ахь айхьа маса жин эккхийна?\n– Дагарлур дац соьга…\n– Иттаннаш я бIаьннаш?\n– БIаьннаш. 2005-чу шарахь дешна ваьллачул тIаьхьа дуьйна и болх беш ву со.\n– Ткъа мича доьду жин, адаманна чуьра эккхийначул тIаьхьа?\n– Вайн дуьненца цхьаьна цхьанахеннахь долчу, амма цунах дозуш доцчу дуьнене доьду. Жинаш кху дуьненчохь дехаш хилла вайл а хьалха, амма кхечу вайчуьнах дозуш доцчу дуьненехь. Уьш коьртачу декъан деха гIайренашна тIехь а, хьаннашкахь а, адамаш доцчу меттигашкахь а. Амма тIаьхьарчу хенахь уьш адамашца а даха дуьйладелла, царна чу а дуьйлуш.\n– Ша эккхо гIертачу стагана жин чудулуш меттиг хиллий?\n– Дера хилла. Амма и болх беш волу стаг динца лела везаш ву, ша а, шен доьзал а доIанаш а дешна ларбан беза цо. Даккхийн къинош леторах ларвала везаш ву иза. Ткъа оцу стага и низам дохийча, я доккха къа латийча, жинаш цунна чудовла мега, цунна бекхам бан.\n– Ткъа и тайпаниг хилча, муха дIадоьрзу иза?\n– Аьтто бу стаг цунах хьалхаваккха. Амма жин даима а хуьлу цунна бекхам бан лууш, кхерийна я дегIан межена зен дина. Бер ца хуьлу наха тхоьга гIо доьхуш меттигаш яьхкина, медицинан агIор уьш могуш хиллехь а. Ас таллам бича, тхо кхийтира, церан лазар царна дуьхьал холмачалла лелийна хиларца доьзна хиларх.\nДарбанан цхьа-ши сеанс дIаяьхьначул тIаьхьа, Делан гIоьнца, и нах хIинца доьзалхой хуьлуш бу. Тахханалц тхуна баркаллаш бохуш бу уьш, ткъа церан бераш карарчу хенахь школе лелаш ду.\n– Шуна баркалла алар сих-сиха нислой?\n– Массара а баркалла олу тхуна. И нах бала хьоьгуш хуьлу шершакахь. Цхьа а хуьлуш дарба а доцуш, шерашкахь лоьрашна тIелела уьш, даккхийна ахчанаш а дойуш. Ткъа тхуна тебаьхкича царна Делан пурбанца дарба хуьлу. Оха лелориг Делан дуьхьа а бен дац. Тхан исламан медицинан центр болх беш ю Кадыров Ахьмад-Хьаьжин фондо лучу ахчанах. Адамийн аьтто бу кхузахь мехаза дарба каро.\n– Ткъа стаг атеист велахь жинаш вуьтур вуй иза, хьен а ца веш?\n– Йилбазо ца къестабо нах атеисташ а, Делах тешарш а, Делах цатешарш а, бохуш, цунна коьртаниг хьо адам хилар ду. Адам йилбазан мостагI ду. Йилбазо тIом кхайкхийна адамашна, Везавоккхачо ша ялсаманера эккхийча.


Обновлен 6:12 PM EEST, Mar 29, 2017\tНовости : Постановление Кабине: Кремлевский цугцванг: Андрей Пионтковский: это важное собы\nОн рискует всем: Гарри Каспаров: Кремль застигнут вра\nВайн амалш хазйо оьздангалло февраля 20, 2017\nАвтор: Nohcho Опубликовано в История Скачать шаблоны для cms Joomla 3 бесплатно. Зелёные шаблоны джумла. Хийла вай вовшахкхеттачохь дуьйцуш, олуш хеза вайна: «Вайн дай оьзда, яхь йолуш хилла, цара вовшашца г1иллакх лелош хилла», - бохуш. Вай дозалла дарца дуьйцу къонахех, дикачу нахах лаьцна.\nМассара лоруш болу нах хуьлура х1ора юьртахь а, куьпахь а. Юьртахь пхьоьханаш хуьлура, къоьжалло кхелина баккхий нах охьа а хуьйшуш, дика-вуо цара дийцаре дора. Суьйранна, малхбузу 1индаг1аш дахлучу хенахь, хаза хийист д1ах1уттура, цигахь кегийрхой вовшахкхетара, вовшийн безамах лоций дагара дуьйцуш. 1уьйранная дийна делккъехь йо1е вистхилар эхье лорура. Маьрк1ажал хьалхе йо1 маре йодахь, ядийнарг лорура. Массо х1ума а шен-шен кепехь дара. Наха х1ума аьндолчух ларлора. Буьйсанна буьртигахь хьаьжк1аш йохуш, т1арг1а къажбеш я нораш ц1андеш белхеш хуьлура, я синкъерам бора, хьеший баьхкича, церан Лерам беш.\nЮьртахь зуда ялийна ловзар хилча-м, ерриге юрт бохург санна, цига д1агуллора. Нускале мотт а бостуьйтуш, лаккхарчу низамехь той д1ахьора. Бакъду, юьртахь даьлла тезет а долуш, цхьана дас ловзар-м муххале а дийр дацара, ур-аттала зуда ц1а юьгуш топ кхуссуш а ца хозуьйтура.\nИ дирреге а таханлерчу денца дуьстича, вайна гуш ду-кх: 1уьйранна мичча хенахь а йо1 урамновкъахь сацон а, цуьнца латта а мега. Буьйсанна хуьлучу болхийн еттана, кегирхой телевизорш чу а бирзина 1аш бу. Наггахь юьртахь ловзар дича а, цхьацца лела ца хуучу наха и дохош меттигаш хуьлу.\nДукха хан йоццуш со рузбане воьдуш а, юха цигара ц1а вог1уш а сайна новкъахь гиначух цхьацца х1ума хьахо лаьа суна.\nСо боккхачу некъа воллушехьа, 40-45 шо хир долуш йолу цхьа зуда смуна нийсса 2-3 г1улч хьалхашхула, со тергал а ца веш, некъаца машен йог1уш юй а хьаьжна, сан некъ а хадош, дехьа йолу. Иза 1овдал йоций-м хиира суна, 1одал хилча машен йог1ий а хьожур яцара …\nАс ца боху сайн некъ х1унда хадийна, и Баха сан бакъо а яц, шари1ате диллича а, х1унда аьлча мискъалазарраталл а хьо кхечарал лакхара хетавала мегар дац боху. «Со х1унда ца лери х1окхо я сунна хьалхахула х1унда ели х1ара?» - аьлла а дагчу куралла яг1ахь, Дала гергахь кхераме ду боху. Ас бохург: «Деллахь, г1еметта х1оттина йолчу оцу зудчунна а г1иллакх-оьздангалла х1ун ю ца хиъча, цуьнан доьзало х1ун дийр ду-техьа? Цара х1ун лелор ду-техьа? – бохург ду.\nСо ц1а вог1уш а, ц1а кхача йиснарг 200 метр хиллал меттиг бен яцахь а, ц1а ваха йиш йоцуш лаьттира со, оцу боккхачу новкъара хьалавоьрзучохь, тхан урамновкъахь, сан беша йистехь ала мегар долуш, лаьтташ дара к1анттий, йо11ий. Х1инца со хьалаволавелча церан меттиг йохайо-кх ас бохуш, сайн жималла дага а лоьцуш, лаьттара со. Бакъду, со жима бер долчу хенахь лаьттинчух тера-м дацара сунна гуш долу сурт. Цкъа делахь, йо1 шеца накъост а йоцуш, ша цхьаъ яра, я к1ентан латтар а дацара башха йо1аца дагара дуьйцуш лаьттачух тера. Алссам нах д1асалела урам бара иза. Ц1а ца вахча ца волуш вара со. Делахь а, со-м йог1уш йолчу, сайн лулахочун «Беларусь» трактор а сацийна, цу т1е а хиъна, царна уллошха чекхвелира, царна новкъарло ца еш. Цул т1аьхьа, г1еххьа хан яьллачул т1аьхьа, со корехула ара хьаьжча, лаьтташ гуш дара и шиъ, амма царна уллошка т1ехбуьйлуш, д1асалелаш, сол кегий а, даккхий а адамаш гора. Ас ойла йира: «Хьажахь, церан меттиг а ца юхуш, со а валлург хилла-кх царна т1ех», - аьлла. Амма ас лелийнарг сайн г1иллакх дара.\nЭхье х1ун ду а, эхье х1ун дац а хьоьхуш хила дезаш дара, къаьсттина дай-наноша. Кхин х1умма а ца хилча а, вай муьлхха а цхьа буьйса схьалаьцча, сирла сахиладоллалц цхьацца маьттаза г1овг1анаш а еш, деса къамелаш дарца билгал а буьйлуш, ц1армата буьйлуш, пайда боцурш лелош, урамновкъахь буьйсанаш токху вайн цхьаболчу кхиазхоша.\nДай-наношна х1унда ца хаьа шен доьзалхо чу муьлхачу хенахь вог1у я, цо х1ун некъ лелабо?\nВайн доьзалш вай иштта хецна битахь, массо х1ума а, кхана 1уьрре къоман амал йоцуш, юьхь йоцуш дисарна кхерам бу вай. Х1ун дийр дара-те, х1ун далур дара-те вайга?\nВай, Дела орцах волийла бохуш, 1ерах г1уллакх хир дац. Вай лелочу дикачу х1уманна и орцах ваьлча а тоьар ма ду. Вай ваьш ду тахана оцу вешан доьзалшна орцах довла дезаш дерш, уьш нийсачу новкъа баха дезарш, царна хуурш хьеха декхарийлахь дерш.\nШеко яц шуна, Дела ч1ир оьцур йолуш ву. Мискъалазарраталл а хаттар доцуш, жоп доьхур доцуш х1ума шуна. Ойла е тахана шаьш сема долччуьра, набарх т1еоьхьнарг бен хир дац шуна. Байттамал бохучу хенахь т1аьхьа хир ду …\nСунна хетарехь, шен парз пхи ламаз а деш, кхин суннаташ а ца деш, вайнехан г1иллакх-оьздангалла лелийча а, ялсамане даха хьакъ долуш къам ду вайниг.\nДуьненахь дехаш долу дерриге а къаьмнаш вовшех юьхь-сибатца, басца къаьстина ца 1аш, шайн г1иллакхашца къаьста. Ткъа тахана вайна гуш дерг, вайна хезаш дерг вайнехан амалца дог1уш дац. Масала: урамновкъахь ламазаш а туьлуьйтуш я уьш данне а ца деш, цигаьркаш, къаьрканаш, кхин йолу «ирча» баккхалш юхкуш вайнехан зударий хилар и вайна массарна а эшам бу, цхьана доьзалан нана мА ю иза … Д1акхоьссина Бер карийна бохург къоман а лазам бу, къанделла да-нана д1атесна лелашбераш ду аьлча а ч1ог1а новкъарло хуьлу дагна. Х1унда аьлча, уьш берриге а цхьа тайпа-тукхам долуш, белча д1абохка безаш, дайн кешнаш долуш нах мА бу. Дола дан дезара вай вешан доьзалийн. Х1ора а дас-нанас шен-шен доьзална т1ехь хила мА-деззара 1уналла деш хилча, вайна милцой а оьшур бацара, цара кхин болх бийр бара. Оцу доьзалех лаьтташ ма ду дерриге халкъ. Доьзал ма бу вайн уггаре хьалха ларбан безаш берг, т1ехь 1уналла дан дезарг. Цундела оьшу дай-наноша шайн доьзалшна, к1ада а ца луш, нийса некъ хьехар.\nДуккха а болчу хийцамийн тешаш хилла вай х1окху т1аьхьарчу шерашкахь. Оцу д1адаханчу т1емаша хийцина-техьа вайн амал? Тахана вайгахь долчу хьоле ладоьг1ча, кхана вай мича кхочур ду-техьа бохург дагчу лелхаш, ойлано хьийзаво.\n«Вай нохчий ду», - олу вай, бакъду, нохчочуьнгахь хила езаш йолу яхь, г1иллакх, оьздангалла, собар, стогалла тоьаш ца хуьлу.\n«Вай бусалбанаш ду», - олу вай. Амма, бусалба стагана т1ехь долу декхарш кхочуш ца до. Т1аккха хуьлий вай бусалбанаш?\nТаханенна пайдехь дерг лоьху, аттаниг хоьржу, кханенан йола йийриш к1езиг хуьлу.\nУгаре а тоьлларш хир дара вай, ваьшна хетарш 1адда а дитина, вай кхоьллинчу Везчу Дала х1ун боху хьаьвсича.\nМасийтта декъе декъаделла, вовшашца хера а ца дуьлуш, бусалба дин цхьаъ хиларе терра, цхьаъ хилий даха вай? Оцу бакъ новкъа вай д1адахча ялсамане кхочу-кх вай. Ца долхахь – некъах тилла, шайт1анан буйна дахарна кхерам бу.\nДелахь а, вайн къам дукхаха дерг мискачу нахах лаьтташ ду. Дала Ша церан до1ина жоп луш, ца духуш схьадеана а ду. Дахарехь шайна мел халонаш хиларх, къизалло хьийзадарх, и дерриге Делера дуйла а хууш, Цуьнгара шайна ял хиларе са а туьйсуш, Делан диканах дог а ца дуьллуш, кху хене схьабаьхкина миска нах. Уьш бу-кх буьззина Делан лайш. Цара къийсац дуьненан даржаш. Дала кхоччуш 1амал яр бен, цара лехац дуьненан ялсамане … Уьш бу уьш, кханалерчу Къематдийнахь, шаьш Кхоьллинчо диканца кхаъ боккху берш. Ткъа къонахий а бу церан даржехь, Дала дуьне ч1аг1деш, х1иттийна мокхазан лаьмнаш сана, мехкан дуьхьа кхоьллина, халкъан к1ортораш.\nДала юакъдерг довза хьекъал лойла вайна, т1аккха оцу бакъдолчунна т1аьхьадаза ницкъ а лойла вайна! Дала иштта харц дерг довза а хьекъал лойла вайна, харц долчух лардала ницкъ а лойла вайна!\nДала нисдойла вай Шен нийса некъа т1ехь!\nДала лардойла вай Шен оьг1азлонах!\nОтдел мониторинга "Чеченпресс" TwitterНравится\nIT newsРусские шаблоны для Joomla 3 бесплатно joomla шаблоны скачать бесплатно. Хиты: 342 Печать E-mail\tНазад\tВперёд Добавить комментарий\nДва жителя Чечни осуждены за нападение на станицу Червленную Задержанным в чеченском селе Давыденко грозит уголовное преследование Родственники заявили об исчезновении жителя Чечни Апти Хараева В Чечне задержаны родственники убитых в Наурской "боевиков". Шесть бойцов Нацгвардии погибли при нападении боевиков в Чечне Последние новости.\nПостановление Кабинета Министров ЧРИ\tВоители с либерализмом\tКремлевский цугцванг\tНа Бундестаг совершено кибернападение\tОн рискует всем\tЕвропейский союз открыл Грузии безвизовый режим\tРаиса Ахматова Грузия готовится к задействованию безвизового режима с ЕС\tГраждане Турции начали голосовать на референдуме по изменениям в Конституцию\tСША и ЕС раскритиковали разгон митингов в России\tШутка – удалась...\tУроки непокорности\tКомментарии


Марсхьокху-бутт 05, 2021\nОьрсийчоьнан Федерацин Юкъараллин чоьнан декъашхо Солтаев Мансур\nМалар меллачу наха провокаци йинчул тIаьхьа Нохчийчьура пхи абитуриент лаьцна Саратовхь. ТIаьхьо гучудаьлла уьш полисхой хилар. Цунах лаьцна хаам бина Оьрсийчоьнан Федерацин Юкъараллин чоьнан декъашхочо Солтаев Мансура, хаам бо "Дош" журнала.\n"Оьрсийчоьнан Федерацин Юкъараллин чоьнан декъашхо а, Нохчийчоьнан куьйгалхочо Iуналла дечу гражаданийн юкъаралла кхиаран Кхеташонан векал а со хиларе терра суна кхайкхам бан лаьа Оьрсийчоьнан Федерацин прокуратуре а прокуратуру РФ и Саратовской области, Саратовн кIоштан прокуратуре а. Цара низамца мах хадо беза хIоьттинчу хьолана, дан дезарг дан деза низамо ма бохху. Со тешна ву, кхузахь кхиазхойн бакъонаш йохийна хиларх. ХIоьттина хьал ас сайн Iуналле оьцу, кхин дIа а терго йийр ю ас хуьлучунна", - дIахьедина Солтаев Мансура.\nМаршо Радионо яздина ма хиллара, Саратовхь пхи жима стаг лаьцна веа полисхочунна йиттина аьлла шеко йолуш. Церан адвоката Аликова Юлияс дIахьедарехь, дов даларан бахьана хилла ницкъалаллин структурин белхахоша питана тасар.\nАликовас дийцарехь, шеконца лецна болчера ду 16-19 шераш. Царах дукхах берш бу Нохчийн республикера лаккхара дешар деша оцу гIала бахна абитуриенташ, хаам бина цо "Версия-Саратов" зорбан гIирсана ше аеллачу комментарехь. Адвоката дийцарехь, уьш спортхой бу, цIахь а, Оьрсийчохь а дикачу агIор буьйцуш болу. Адвоката билгалдоккху, церан цIих малар мелла билгалонаш карийна цахилар.\nБолчу хаамца, инцидент хилла Мангал-беттан 24-хь, Кировн цIарахчу проспектехь. Аликовас дийцарехь, пхи жима стаг, шайца кхо йоI а йолуш, базар йолчу агIор дIавоьдуш хилла, цIеххьана царна тIе ши стаг веача. ТIахьо хиъна уьш Ленинан кIоштан полицин ши белхахо хилар.\nКегийрхошца ша дIанисвелча цу шиннах цхьамма чIоггIа белш тоьхна 16-шо долчу кIантана, иза "эргIада а вохуьйтуш, мохь а тохуьйтуш". Уллехула волу шолгIа стаг кегийрхошна тIеволавелла, хIара компани ламастан доцу лелар долуш ю аьлла мохь бетташ, кхин а Кавказах лаьцна сий доцу хIуманаш а дуьйцуш. Кегийрхойх цхьаъ хьалха ваьлла хуьлург дижо дагахь, амма цунна буй тоьхна, цIий а доуьйтуш", - дийцина адвоката.\nЦул тIаьхьа, цо дийцарехь, тасадалар доладелла, оцу питана тесначу шина стагана тIехIоьттина кхин 5. Уьш а ца хилла полисхойн духар доьхна. Цара йиттина кегийрхошна. Цул тIаьхьа оцу метте кхаьчна ОМОН-хой. Цара кегийрхой охьабийшийна тротуран плитки тIе. Цхьа йоI шен дегIаца дIакъовла гIоьртина шеца хилла кIант, и бахьана долуш цунна а йиттина – йоIана чевнаш яр тIечIагIдина лоьраша. Полисхой, шаьш цара санна, дуьхьал лехам беш, суьде белла эшам хиллачу кегийрхоша, хаам бина адвоката.\nСаратов кIоштан талламан комитетан декъан версица, полисхой девна юкъаозийна хилла "кегийрхойн ши компани вовшах леташ а гина".\n"Полисхой девнна юкъагIоьртина, низамца догIург лелор сацаде аьлла. Цунна дуьхьал цу шинна цхьа тоба, шайна юкъахь шиъ 17-тта шераш долуш, шиъ 18-тта шераш долуш, цхьаъ 19-сса шо долуш а волуш, тIебирзина полицин белхахошна, царна куьйгашца а, когашца а тохарш а деш, ткъа цхьана полисхочун куьг хадийна уьрсаца. Полицин 4 белхахо охьавиллина дрбанан хIусамашка", - хаам бина талламан комитетан зорбаан сервисо Товбеца-беттан 27-хь.\nТалламан комитетан талламан урхаллан сайто бинчу хаамца, кегийрхой талламан изоляторехь буьтур бу ГIадужу-беттан 24-чу дийне кхаччалц. Нохчийчуьра бераш бехке ларахь кхело суьдхоша тоха мега царна 10 шаре кхаччалц хенаш.\nКху деношкахь Брянскехь лачкъийна дIавигинчул тIаьхьа вийна Дагестанехь вина волу 28 шо долу Облокулов Ислом. Цуьнан дакъа, тIехь къизаллаш лелийна хиларан ларш а йолуш, коьртах боьллина телатан тоьрмиг а болуш, карийна гIалана гергахь хьуьнхахь. Облокулов хьалхо лоьхуш вара "Дагводоканалан" куьйгалхочуьнан кIант вийна хиларна шеко йолуш. Иза хиллера цхьа шо ах шо хьалха Москвахь буьйсанан клубехь.\nХьалхо Санкт-Петербургехь отелехь дов даьлла леттера Нохчийчуьра а, Узбекистанера а, Таджикистанера а схьабевлла нах. Лецна бу иттаннаш оцу девнан декъашхой.\nСтигалкъекъа-баттахь хаам бинера Ханты-Мансийскан автономин гонехь Нохчийчоьнан куьйгалхочун векалан гIоьнчо Сайдаев Iелас а, цуьнан накъосто-полисхочо а тIелатар дина хиларх лаьцна Азербайджанера схьаваьллачу стагана, цуьнан машен а ядош. И бахьана долуш балхара дIаваьккхинера полисхо.


Гуламаш лаьтта Македонехь\nСтигалкъекъа-бутт 18, 2015\nМакедонин коьрта шахьарахь Скопьехь вовшахкхетта гуламхой резабац шайн мехкан премьер-министр Груевски Никола даржера дIаваккхалц дIасабовла. Маршо Радион цигарчу корреспондента бечу хаамца, 40 эзар сов стаг ву Iедална дуьхьал болчу нахалахь. Протестан коьртехь ю Македонин социал-демократин вовшахкхетаралла.\n2006-чу шарахь дуьйна Iедалехь волчу Груевскис харцдо ша коррупци яржорна бехкевар. Четарш а хIиттийна, буьйсанаш йоху гуламхоша Iедалан гIишлошна гергахь. Ткъа Груевскин агIо а ю шайн гулам кечбеш. Кризис кIаргйина дахначу мукъаденошкахь Куманово гIалахь иккхинчу девнехь 8 полисхо а, 14 гIаттамхо-герзахо а валаро.


Осмаев Адамна тIелатар динарг хийца тарло украинхочух\nUkraine – Adam Osmayev, the commander of International peacekeeping battalion named Johar Dudayev. Kyiv, January 21, 2016\nОсмаев Адамна тIелатар дина аьлла, Украинан полицино бехкевен Денисултанов Артур Оьрсийчохь лаьцна латтточу цхьана украинхочух хийца тарло аьлла "Кавказ.Реалии" портале хаамбина Киеверчу изоляторера схьа. "Таллам барна а пайден ду уьш хийцар", аьлла хьостано.\nТалламхойн тоьшаллаш дац ша Осмаевна тIелатар дина аьлла, дIахьедо Денисултановс. Оцу зуламна ша гунахь вац боху цо. Осмаевна герз тоьхна "Глок" тапча шен а яцара, мелхо а ша ву Осмаевс а, цуьнан хиллачу хIусамнанас а зенаш динарг аьлла цо.\n"Ас дуьххьара со францхойн журналист ву аьллера, нохчийн эмиграцех киншка язъян материал гулъеш волу. Сайна оьшу информаци каракхаьчначул тIаьхьа, 4-гIа тхо гучу хенахь ас Адаме нохчийн маттахь цуьнца къамел дан лууш ву со элира. ТIаккха Окуеван мохь беара "Ве иза" аьлла. Къийсира оха Осмаевн "Глок" тапча, цо суна машен чохь а гайтинера и. Окуевас тапча туьйхира суна", - дуьйцу Денисултановс.\nУкраинан талламчаша тергоне ца оьцу ша дуьйцург, царна гергахь оцу гIуллакхан цхьа верси ю – Осмаевна тIелатар дар, - аьлла Денисултановс.\n"Цундела ас кхи хIуммаъ ца дуьйцу талламчашна, цара киллер аьлла цIе а кхоьллина суна, кхи дIа талламаш бан а ца хьовсу уьш", - аьлла, тIетоьхна цо.


Муьлш хилла Соьлж-ГIалахь тIом бинарш?\nСоьлж-ГIала - Буса лаьттинчу тIеман ларш, 04ГIу2014\nСоьлж-ГIалахь иккхинчу тIеман официалера верси а, Интернетан хьостанашкахула дуккха а видео-аудио а ю яьржина дахначу дийнахь-буса. Кеп-кепара ду хиламах дуьйцурш\nЦхьаъ делахь, буьйссанехь даьржира интернетерчу социалан машанашкахула а, нохчашлахь гуттар а яьржина лелаечу Ватсапехула а Соьлж-ГIаличу баьхкинчех ву ша бохучу стеган аз. Цо бахарехь, алссам дара летта иэга баьхкинчийн терахь. Iалашо иштта хазайо оцу тIемалочо.\n"Тхо иштихIад дан даьхкина..."\nКхузахь вуьйцу амир Хьамзат – иза тахана ломахь куьйгалла дечех цхьаъ, Батюкаев Аслан ву. И аз баккъал а гIаттамхочун ду бохург шеконе диллина ницкъахоша а Iедалан дайша а. Амма муьлха агIо бакълоь ала хала ду. Парламентан спикера Абдурахманов Дукхвахас сихха хIоттийначу депутатийн кхеташонехь хаам бина, видео-дIакхайкхор Соьлж-ГIалахь даьккхина а дац, иза цул дуккха а генахь, Оьрсийчоь йожон лаам болчу урхаллаша – Цхьанатоьхначу Штатийн а, НАТО-н а лаам чекхбоккхуш хьийзачу къайлахчу сервисаша даржийна, аьлла.\nАбдурахмановс бахарехь, хIинца Соьлж-ГIалахь цхьанне а бац кхерам, къепе меттахIоттийна полицино а, эскарша а.\nБуса а, дийнахь а лаьттинчу тIматасадаларийн официало даржийна терахьаш иштта ду: вийна 9 гIаттамхо, Iедалан ницкъашкара велла 10, чевнаш йина 28-нна.\nГIалин бахархоша бечу хаамашца, важа ши меттиг йоцуш, зенаш хилла медицинан колледжан цIенна а, базарна а, массех туьканна а. ГIаличу баьхкинчу гIаттамхошна дуьхьалдаьхна хилла дуккха а полисхойн а, кеп-кепара тIеман а дакъош. Зе гIишлошна доккхачу декъанна дина Iедалан ницкъаша диттинчу дезачу герзаша.\nМогIарчу тешаша бечу хаамца, лаххара а йиъ машен ю яра тI герзаш диттина, Iуьйранна яьгна лаьтташ: «Нохчийчоьнан Дог» олучу маьждигна хьалха а, Зорбан цIенна уллехь а, 20-гIа школина гергахь а.\nМасса стаг хилла Iедалан ницкъашца тIом бинарг билгал ца даьлла. Бахархошна хетарехь, уьш 10 хилла Iойла дац. Кхин ца хилча, оццул беха тIом лаьттар а бацара, боху цара.\nСема , ларлуш хилар доьхуш вовшашка СМСаш, интернехула хаамаш кхоьхьуьйту Соьлж-ГIалин бахархоша. Iедал дарделла ду, хIинца массо а вахархо цо зуьйш хир ву, дIасакхоьхьуьйтучу хабаршкахь маьрша ма хилалаш, верийлаш, бохуш яздо наха вовшашка.


"Иштта гIуллакхаш чекх ца довлу". ТаIзар дийр дуй-те ГасангусеновгIеран ши кIант вийначарна?\nЧиллан-бутт 15, 2021\nГасангусейнов Муртазали а, Патимат а\nКху деношкахь тIахьарчу кхаа шарахь дуьххьара Дагестанерчу суьдан системо сацам бина полисхоша вийначу шина вешин Гасангусенов Набин а, Гасангусейнан а дега-ненехьа. Республикан Лаккхарчу кхело юхабаьккхина кIоштан суьдо бина сацам. Ткъа оцу суьдо нийса лаьррера талламхо реза цахилар бехктакхаман гIуллакх доло вийна ши кIант экстремистех дIатоьхначу Шамилан кIоштан РОВД-н хьаькам хиллачу Алиев ИбраьхIимна дуьхьала.\nКхушара 5 шо кхочуш ду Дагестанехь вежарий-жаIуй Гасангусейнов Наби а, Гасангусейн а вийна. Оццул хан яьлла цаьршина да-нана нийсо лоьхуш лела а, шайн бераш дайинчу нахана нийсонацакел яйта гIерташ. Цхьа шо ах шо сов хан ийшира эшам хиллачу агIонна накъосталла дечу "Мемориалан" адвокаташна вийна ши ваша тIемало а, террорхо а ца хилла аьлла цаьршинна реабилитаци яйта. Уьш цу кепара зуламхой бара, бохуш сурт хIоттийнаг вара Шамилан кIоштан РОВД-н хьаькам хилла Алиев ИбраьхIим.\nОцу стага лелийнарг бахьана долуш, жаIуй болчу вежарех ГасангусейновгIарах бира ницкъаллин структурийн белхахошна герз диттина, амма полисхоша дуьхьал герз тоьхна байина низамашца йогIуш йоцучу тIеман тобан декъашхой.\nДагестанехь байъинчу вежарийн-жаIуйн гIуллакх юха листа бакъо елла Лакхарчу кхело\nАлиев ИбраьхIима официалан рапорт хьажийнера шен хьакамашка, Наби а, Гасангусейн а валарх лаьцна дуьйцуш. Цо бина хаамаш харцхилар тIечIагIдира кхело. Амма я Алиевна а, я цуьнан белхан накъосташна а ца хета шаьш зулам дина аьлла. Вийначу шиннан дас Гасангусенов Муртазалис дийцарехь, Алиев, Кавказехь лелочу гIиллакхашца догIуш ма-хилла а ца веара иза къинтIера ваккха, тIе ца лецира цо шина кIантах лаьцна эладита кхолларна шен бехк хилар.\n"Ас баккъалла а даггара боху, нагахь сан берашца хилларг бахьана долуш, Алиев сан хIусаме а веана, къинтIера валар соьга дехнехь, цо шена халахетта хилар хаийтинехь, ас дуьтур дара цунна хилларг, со бусалба стаг ма хиллара. Амма цо иза ца дира", - боху вийначу шина жаIун дас.\nГасангусенов Муртазалис кехат чуделлера талламан органашка Алиевна дуьхьал бехктакхаман гIуллакх долор доьхуш, "ледарло ялийтарна" а," тоьшаллин кехаташ тӀехь харцоярна" а. Амма Оьрсийчоьнан Талламан комитетан Дагестанехула урхаллан талламхочо Харбилов Заирханна бух ца карийра Алиевна дуьхьал бехктакхаман гIуллакх доло.\n"Тхо къен, миска нах ду, цундела хIаллакдина тхан бераш"\nХарбиловс ша цу тайпа сацам бар бахьана ду, бохура, полицехь хIоттийна дийнахь-бусий хиллачух лаьцна хаамаш тIехь болу кехат официалан документ цахилар. Изза позици лаьцнера цо кхелехь а.\nАмма ГасангусеновгIеран адвокат, "Комитет против пыток" тобанан юрист Янгулбаев Абубакар кхин ойла йолуш ву. Цунна хетарехь, полицин хьаькамо хIоттийна кехат юридикан ницкъ болуш ду: цуьнах пайда ийцира бехктакхаман гIуллакх долош а, лерринчу операцехь ГасангусеновгIара террорхой санна байина хиларан тоьшалла иза долуш санна а.\nГасангусеновгIарна Лаккхарчу кхело гIортор йинчул тIаьхьа социалан машанашкахь дуккха а комментареш гучуевлира Дагестанан куьйгалхочун декхарш кхочуш деш волчу Меликов Сергейна баркалла бохуш. Церан авторшна хетарехь, кхелан сацамна тIеIаткъам бинарг дара Гасангусейнов Муртазали а, цуьнан хIусамнанан Патимат а тIе а эцна, церан гIуллакхе хьожа сацам бина Меликов республикехь куьйгалхо хIоттар.\nДелахь а юристашна, шайна юкъахь Абубакаров а волуш, ца хета ГасангусеновгIара Меликовца цхьаьнакхетарна а, Лаккхарчу кхелан сацамна а юкъахь цхьа зIе ю юьлла. Царна хетарехь, коьртаниг ду кхузахь оцу сацамехь хьалхарчу инстанцин бина болх вон хилар.\nЦу тайппа ойла йолуш ву республикера юкъараллин жигархо Набиев Исалмагомед а. Цунна хетарехь, "Меликовн а, Муртазалин а цхьаьнакхетар коьртаниг дацара оцу гIуллакхехь". Набиев тешна ву Алиев ИбраьхIим кхеле озор вац бохучух. "Иштта гIуллакхаш иштта атта чекх ца довлу", - боху цо.\nПутинна хууш дара ГасангусейновгIеран ши кIант верах аьлла журналисто Шевченкос\nДагестанерчу девзаш долчу "Черновик" газетан коьртачу редакторан гIовс Магомедов Мохьмад а шеко йолуш ву кхелан самана Iаткъам бинарг Гасангусейнов Меликовца цхьаьнакхетар ду бохучух. "Хетарехь, кхузахь мехала дерг ду юристаша а, адвокаташа а кIад ца луш болх бар", - элира Магомедовс.\nЖурналистана ца хета тIаьххьара кхело бина сацам бахьана долуш бехктакхаман гIуллакх долор ду аьлла.\n"Талламан органаш талла сих ца ло и тайпа гIарадаьлла а, атта доцу а гIуллакх талла, шайн белхан накъостех иза хьакхалуш хилча. Даима а аьтто хуьлу эшахь цхьа бюрократин дагахь доцург каро, цхьа а жамI а доцуш, талламан процесс юхайоло", – боху Магомедовс.\nДагестанера полисхой бехке беш бу ши жаIу верна\nОццу хенахь Алиев ИбраьхIим полицехь болх беш ву кхин дIа а. Бакъдерг дийцича,гӀуллакхехь охьаваьккхина иза. Алиев тахана полицин декъан хьаькам вац. Иза дехьаваьккхина луларчу Хунзахан кIошта куьпан полисхочун дарже.


Путина бакъдо Оьрсийчуьрчу спортхоша допингаш лелош хилар\n2019-чу шеран Универсиадана кечамбар дийцаредечу кхеташонехь Путин Владимира даредина Оьрсийчоьнан антидопинган система галъялла хиларх. Цо кхайкхина спортхой Дуьнанюкъарчу антидопинган агенталло дина дIахьедарш бухболуш дуйла кхеторе. «Ледарлонаш йийлина, иза вайн бехк бу» - аьлла Путина.\nОьрсийчоьнан спортехь «бакъ а долуш, гучудийлина допингаш лелош хилар», цунна къерахила деза, талла а деза, бехкенаш билгалбаха а беза, аьлла пачхьалкхан куьйгалхочо.\nДуьненаюкъарчу антидопинган агенталло шен талламаш баржийра 2016 шо чекхдолуш. 1000 гергга Оьрсийчуьра спортхо вара Сочи-2014 олимпиадехь магош доцу молханаш лелорна бехкевеш. Иштта бехкбиллира Москохарчу антидопинган лабораторина цо допингаш лелош болу спортхой къайлабахьарна.\nДопингаш лелорна 2017 шеран бобслейн, скелетонан дуьненаюкъарчу къовсамашкахь дакъалаца дихкира Оьрсийчоьнна. Цул хьалха, Рио-де-Жанейрорчу 2016 шеран олимпиаде ваха дихкира 100 сов Оьрсийчуьрчу спортхочунна.


Якам - Урдунан Турпал, нохчийн къоман дозалла\nУрдун - нохчо, шозза Урдунан Турпал инарла-лейтенант Арслан Ахьмад Iаладдин\nУрдунан Iедало, эскаро, эзарнаша бахархоша дакъа а лоцуш, дIавоьллина деношкахь кхелхина инарла-лейтенант Арслан Ахьмад Iаладдин, ерриг а Малхбалехь гоьваьлла вевзаш волу нохчо Якам.\nКху деношкахь Урдунан махкахь дийцаре диллина уггаре коьрта хабар Турпал-Нохчо Арслан Ахьмад Iаладдин дIакхалхар ду.\nЯкам олий цIе йоккхуш хилла волу иза Урдунан лерринчу эскаран коьртехь хилла вара шен махкана уггар чолхе заманаш яьхкинчу шерашкахь.\nНохчийчуьрчу Гиланара Урдуне кхаьчначу нохяийн гаранах болчу доьзалехь Заркъе гIалахь 1941 шарахь вина а, цигахь кхиина а ву Якам.\n1957-чу шарахь Урдунан эскаре лейтенантан даржехь балха хIоттира Якам. Жима волуш дуьйна эскархо хила лууш вара иза. Цо каде дIаболийра болх, таьжгенаш, дазораш доцуш. 1987-чу шарахь инарла-лейтенантан даржехь пенсе велира Якам.\nМассо меттехь, Урдунна уггар чолхебеъначу муьрехь майралла а, къонахалла а гойтуш хиларна, оцу хенахь оцу заманарчу паччахьо Хьусайна, низамехь хуьлуш а доцуш, шозза "Урдунан Турпал" цIе елира Якамна, кхузза хеназа даржехь лакха а ваьккхира.\n...Дийца дукха а ду Якамах лаьцна. Иза гоьваьккхина бара хIара ши хилам а.\n1970-чу шарахь Урдунан Iедал дохон арабевлла зуламхой дIабохуш, шен са ца кхоош, тIом бира Якама лерринчу декъан коьртехь.\n1976-шарахь Урдунера арабаьхначу зуламхоша цхьа террохойн тоба яийтира Урдунан цхьана хьешан цIа чохь маьрша нах закъалтна лаца. Цигахь Якама, хьешан цIийнан туьнталг чухула чу а ваьлла, дIабехира и терррхой .\nИштта дукха меттигаш яра Якама къонахалла гайтина, амма бусулба наха хIинца а диц ца до Якама Макка зуламхойх Iалашъяр. 1979-шарахь гIала воьссира, ша МаьхIди ву а бохуш, цхьа зуламхо - ДжухIайман Iутеби, шеца 200 террорхо а волуш. СаIуда Iаьрбийн эскаран карх ца делира зуламхой дIабаха. Урдунера орца дехча, Хьусайн- паччахьо Якам вахийтира Макка.\nНохчийн инарлас Маккичуьра цхьа тIулг а ца бохош, зуламхой байина дIабехира. Цу хенахь дуьйна зорбанан хьостанаша Якамах "Макка маьршаяьккхина Урдунан лом, Нохчийн къонах" олура.\nЯкаман воIа Iалаа шен дех лаьцна хIара къамел дира Маршо Радиоца.\nМаршо Радио: Дала гечдойла шун дена!\nIалаъ: Дела реза хуьлда. Дарба дан Германе вуьгуш, кеман тIе а виллина, со охьавоьссича, тIаьхьа телефон туьйхира соьга цо. ТIаьххьара аьлла дешнаш дара: "Дела реза хуьлда шуна, сан бераш. Со реза ву шуна". ...Цуьнан дешнаша чIогIа собар дели тхуна.


Бухара тайпанаш (акха а, караерзийна а)Нисйе\nКозлы, козы. Описание.(ТӀе цакхочу хьажорг — истори). Архивйина хьалхара хьостан чуьра 2012 шеран 2 декабрехь. Теллина 2011 шеран 3 майхь.\nТӀаьххьара хийцам бина 2022, 5 май 10:15