ШИЙЛАЧА АРА — Сердало\nДика дешаш чакхъяьккхар вежараша Ахьмадеи Махьмадеи шоаш баьхача юрта хинна хьужаре. КъорIа деша харал совгIа, цунна маIан де а Iомабелар уж. ВоккхагIволча Ахьмада, чуийнна динцара гIулакх леладе ловш ше воландаь, хьужаре йитанзар. 3IамагIдолча берашта бусалба йоазуви дешари хьеха волавелар из. Вурийттара ваьнна мара веце а, молла лоархIар цох наха.\nДIаволалуча хана дешара ший вешел тIех хиннавале а, Махьмад сихха хийраваьлар бусалба дин гIулакхашцара. Iаьржача кIадах баьча тIормига чу деллар цо ший тишденна жуж. Из тIоаргаца чу дIалочкъабир. Цу хана денз кхы цох кулг а тоханзар.\nЦкъа нанас Берса-юрта хьажкIаш йохка вахийта Махьмад цIа ца вoaгIaш кхо ди даьлар. Лоалахошкара говр-ворда а даьккха, воша лаха тIехьавахача Ахьмада сихха хьакоравир из. Ший даь ханнара хургболча нахаца пхьегIа тIа а хайна, эпсара кеп а йолаш, вагIар Махьмад базара гаьна доаццаш долча цхьан цIен коа.\n— ХьажкIаш мичай? — хаьттар Ахьмада.\n— Уж маьхалъяьхай аз, — халла йистхилар Махьмад.\n— Ахча мичад?\n— Из а маьхал даьккхад аз, — аьнна, истола тIа латтача хIирий къаракъа шушана пIелг тIахьекхар Махьмада. ТIаккха доккха са а даьккха, кулг лостадир.\n— Говр-ворда а царех хьахинна ахча а маьхал даьккхад, — аьлар цо.\n— ВIаштIехьа вий хьо? Вира хьоа биаб Iа? — корзагIваьлар Ахьмад. — Цу ахчах-м вай юрта мел волча сага тоъал малар ма доагIий.\n— Из деррига аз сайна меннад мотт хьона, — раьза хиланзар Махьмад. — Аьлий санна нах ма бий сона йисте багIараш. Айса акхарца даьккха ши ди вай шинне хьужаре дагIаш даьккхача кхаь шера нийсса хет сона.\nАкхар дувца къамаьл кхета ца дой а, цун маIан шаьра кхетадора истола тIа багIачар.\n— Байнараша хозве хьо а хьона гонахьа багIа аьлий а, — аьнна, пхьарч ийра Ахьмада. Кердача хьаьшашцара къаста ца мога Махьмад низагIа ворда тIа а хоаваь, цIенгахьа вийрзар из. Шоаш Берса-Юртара ара баьлча, цу фоарта чу хIама теха Махьмад ворда тIара эккхавир цо.\n— ЖIали! — мухь техар цо, — гIаш лела везалга хацарий хьона, Iайха говр-ворда дохкача хана.\nЦу хана санна «камаьрша» кхы цIаккха а хиланзар Махьмад. Цхьабакъда, хIирий къаракъаца ше тесса хьоашал дохаде раьза хиланзар. Кхы тIехваьнна малара тIакхувш веце а, аьттув баьлча къайлагIа кад ца бохийташ Iацар из.\nШийца доттагIал леладеча кагийча наха юкъе массарел майpaгIa вар Махьмад. Совдар шийга хьадувцийтацар, цадоагIар ше а алацар. Из цун оамал дика зийнаяр Ахьмада а. Цудухьа ший дагахьа раьза вар из зIамагIволча вешийна.\nОамала аьрдагIа вале а, Ахьмада духьала баге тохацар Махьмада. ВоккхагIволча вошас аьннар закон лоархIар цо.\nВайнах мехках боахача Iай барайтта шу кхаьчар Махьмада. Ший дагахьа тIем тIа ваха чIоагIо яь вар из. Цхьабакъда, фу дар а хац, военкомате «ак» аьлар цунга. Дале а кхы цIаькхаза Iаьдала тIаваха тохавелар Махьмад. Из де дезаш хиланзар. Ткъаь кхоалагIча феврале цIайзача, шийлача дийнахьа погонаш яда, герзах кийчбенна бола нах баьхкар цар коа.\n— Ераш со волча баьхкаб, — гIадваха йист хилар Махьмад, беханза баьхкача наха цецбаьнна бIарахьежаш латтача наьнагеи вешийгеи. — КъинтIера даргдакх шо сона. Шоана дIа а ца хойташ, военкомате вахавар со.\n— Я готовий, — нийсвенна дIаэттар салташта хьалхашка Махьмад. — Немци убивайт. Военкомат моя биль.\nСалташта хьалха хинна эпсар тIачовха веннавар цунна, цхьабакъда, цIаьхха кхетадир цо Махьмада аьнначун маIан. Цкъарчоа ше фу аргда ца ховш висар из, цхьаннегара гIo дехаш санна дIа-хьа хьежар. ТIаккха сих ца луш, xIapa дош къаьст-къаьста оалаш, шоаш бена никъ хьабувца волавелар.\n— Кийчле йоах укхо, — аьлар Махьмада, эпсарга ла а дийгIа, цхьаннахьа дIадуг вай дерригаш а.\n— ТIем тIа дуг вай? — корзагIъяьлар нана. — Аз фу дергда цигача? Сона-м хезадац кхалнах тIем тIа кхувл аьнна.\nШин-кхаь кIира баъал кхача хьаэца бокъо елар акхарна эпсара. Ше новкъостал дир гале чу жувр чубохкаш. Нанас сихъенна йизза даьтта кхабилги берхIала елла массехк кIолди хьаийцар.\n— ДIайха барзкъаш хьаэцалаш, — хьехар дир цхьан салтечо Махьмада. — ТIехьагIа эшаргда шоана. Дукха ха ялале поезда тIа ховшабир ераш а акхар юртара дуккха нах а. БIарчча бетта никъ баьчул тIехьагIа Павлодарски облаете цхьан яьссача станце Iобаьхар уж. Кастта вордаш хьа а йоалаяь, дIадугаргда шо, аьнна, хоам бир нахага.\nДеррига дуне кIайдерзадаь доккха лоа уллар ара. Шийлача михо бIарг хьалакха битацар нах. ХьайоагIаргья аьнна вордаш дукха говра. Ширвенна дIахьежача, пхиъ-ялх километр хургйолаш гаьнна юрт зийра Махьмада. Ди сайренгахьа лестача, шелала садетта гIойле яйча, цига ваха тохавелар из. Нана а Ахьмад а раьза бацар Махьмад вахийта, бакъда, кхы де хIама доацалга кхетадича, цо яхачоа хьатIабаьхкар.\nСахьат гаргга никъ баьчул тIехьагIа юрта йисте кхаьчар Махьмад. Эггара хьалха ше тIакхаьчача цIагIара хьаараяьннача цхьан теннача кхалсагага ший бала дIакодабир цо. Вокхо низкъала кхетабора Махьмада бувца мотт. Юххера а кулга оамалца шийна тIехьа дIавийхар ер.\nЦIагIа унзара яьнна кхалсаги кхо бери дар. Бокъонца цецваьлар Махьмад цар бувца мотт хьахезача: уж нохчий бар. Дахар-денар хаьттачул тIехьагIа хайра цунна, уж укхаза кхаьча ши ди мара доацалга.\n— Са мар колхозе болх бий хьажа вахав, — аьлар кхалсаго. — Тхо из чуварга хьежаш дагIа. ЦIен-нана къахетаме саг я. Берашта маькх а кIеж яьккха хий а деннад цо.\nДукха ха ялале чувера мар. Супьян яхаш вар из. Махьмада ше долчча тайпара дIадийцар цунга станце Iобаьхача нахагара хьал. Ше оарц даккха венав а аьлар.\nЕр цIагIа а вита, араваьлар Супьян. Ах сахьат а даьннадацар соалоз тIехьайийза говр а йоалаеш из юхавенача хана. Кхы минот ца йоаеш, новкъа баьлар ераш. Бийса хиннаяле а, никъ дика къоасталуш бар. Говр чоаболах йодар. Кастта станце дIакхаьчар Махьмади Супьяни. Гонахьа хьагуш саг вацар.\n— Воше, тIехьадисад мотт сона вай, — корта оагабир Супьяна. — Вордаш хьа а йоалаяь, нах дIабигаб. Шийна дага а доацаш дог чIехкар Махьмада. Дош ала магацар цунна, бIаргаш дизза хий кхехкадар. Из зийра Супьяна.\n— Ма воха, — безаме йист хилар из. — Гаьна бига хургбац уж. Кастта хьалохаргба вай хьа нана а, воша а, юртахой а. ХIанзарчоа тхоца Iергва хьо.\nИштта ший дезалах къаьстар Махьмад. ШоллагIча дийнахьа коменданта тIа а ваха гIулакх дIадийцар цо.\n— Укх миноте хьа гаргара нах хьалаха со гIоргва аьлча нийса хургдац, зIамига саг, — аьлар каменданта. — Цхьабакъда, дIа-хьа вахача, уж бола могтиг хоаттаргья, хьога хоам а бергба. ХIанзарчоа Полинай (иштта цIи йолаш яр Махьмада бийса яьккхача цIагIара кхалсаг) цIагIа Iеш ва аьнна дIаязвергва аз хьо. Диц ма делахь, хье спецпереселенец хилар. Юртара ког арабаккха бокъо яц хьа. КIира цкъа комендатуре хьа а вена, кулг язде деза. Кхийтарий хьо?\nМахьмад кхийтар. Ший гаргара нах шин-кхаь дийнахьа хьакорабоагIаргхиларах дог тийша вар из. Цхьабакъда, цунна меттар хиланзар. Кхы де хIама доацаш висача, Супьянаца цхьана колхозе балха аха волавелар из. Цига низккъала маькх яккха аьттув бар.\nХьатIакхаьчар бIаьсти, лоа дешар, ловсардаха доладелар лаьтта. Цхьадолча деношка малх бIайха хьежар. Укх мехка цу тайпара хIама хул аьлча тешаргвоацача ваьккхавар Махьмад цIайзача Iан деноша, лерга нIана боатт Iабе санна хьийкхача михо.\nМахьмада нанеи Ахьмади бола моттиг хьалехар Полина яр. Къахийтар цунна гаргарча нахаца къастарах боккха бохам хинна лелача зIамигача сагах.\n— Гаьна бац уж. Цхьан дийнахьа дIа а хьа а ваха кхувргда, — аьлар цо. — Караковка яхача юрта кхаьчаб хьа вошеи нанеи.\nДог тохаделар Махьмада уж дешаш хьахезача. Наькъах ваха тохавелар из. Цхьабакъда, комендант раьза хиланзар из вахийта, ше къахьа къемат дергда аьлар.\n— Мишта водац со цига? — Iокадар Махьмад. — Бийсана наб мича кхет сона сай нах дагабоахкаш. Са нана ма йий из.\n— Ткъаь пхиъ шера набахта чувалла ловш вий хьо? — цIогIа техар коменданта. — Хьалаьцача из да хьона хургдар. Ер гой хьона?\nСпецпереселенцашта могадеш доацар тIаяздаь каьхат хьахьекхар цо.\n— Закон да ер, кIаьнк…\nШе кхеравеннав аьнна кеп а оттаяь, комендатурера араваьлар Махьмад. Шиъ-кхоъ сахьат даьккхар цо юрта гIолла го тувсаш лелаш. Ший уйла хувцаенналгах комендант тешаве гIертар из. Юххера из де аьттув а баьлар цун.\n— Караковка мичахьа я? — хаьттар цо юртайисте шийх кхийттача цхьан цIе басилгаш йолча йоIага.\n— Укх наькъо цига дIакхоачавергва-кх хьо, — аьлар вокхо. — Укхазара ткъаь иттех километр хила а мег.\nШе саго зуй а хьожаш, шортта юртара араваьлар Махьмад. Сих-сиха гIa боаккхаш, ах километр гаргга гаьнаваьлар из. ТIехьа оарц дацар. Шийна дага а доацаш, чоабол ийцар. Когаш вIалла доацаш санна хетар. Уж лаьтта Iокхеташ хоалацар Махьмада.\nЧукхийттача моттигашка хIанз а деррига хий чудаа а кхоадаьдацар лаьтта. Цига боккха хотта хулар. Цхьабакъда, болар лаьгIдацар Махьмада. ТIа-тIа кхы а сихагIа водар из. Форда тIа талгIи санна эзараш уйлаш хьувзар цун дега чу. Наьна бIаргаш шийга хьежаш санна хетар.\nДукха хий Iайнача моттиге чукхийттача кого лаккха урагIдахийта бIеха цицхаш кхийттар Махьмада юхьах. КIезига ха яьлча тIоадал хоаелар цунна фоарта тIа а, тIаккха букъ тIехьашка а. Бакъда, из теркалдинзар зIамигача саго. Цхьаннахьа гаьннара наьна бIаргаш шийгахьа хьахьежаш санна а хетаденна, кIирвенна дIахьалхашкахьа хьежар Махьмад. Ловсардодаш латтача лаьттара хьалъухача Iанара кхаьла, бIарг ма кхоачча дIаулла шаьра аре мара кхы хIама дацар гуш.\nСаг духьалкхетарах, тIехьара оарц тIакхерах яр хIанз цун еррига уйлаш. Лаьца дIавугаргва из, тIаккха набахта чуволларгва. Ловча. Доллача хIаман сатохаргда цо, моллагIдола Iазап ловргда духхьал цкъа мукъагIа наьнахи Ахьмадахи бIаргтохар духьа. ХIанз иштта эттад из, иштта нийсденнад.\nШортта дегIах латаш латт кIаьдвалар, езлуш йоагIа настараш а. Алхха цхьа дог дакх даггара кIежйоахаш детталуш, ловзаш, цхьаннега кхайкаш.\nЛоа деша, мукъадаьнна лаьтта кIоаргга садоахаш беркатах хьалдиза да. Махьмада лергех детталу цу илле дешаш. Из-м саг цецвала везаш хIама а дац: фаьлг санна хозача Iалама юккъе хьалкхийнача сага дог ма дий цун наькха улга кIал детталур.\nЦхьаннахьара пурх хьахезар. ТIаккха кхы а, кхы а, кхы а. Фу дар-те Iотебача, яха уйла цIаьхха чуессар Махьмада дега чу. Аьттехьа йолча лохача кIотаргашта йисте гIолла шортта чакхъяьлар говрий рема. Борал лаьгI ца деш, дикка гаьнаваьлар Махьмад цу моттига.\nГеттара саготду тIаювхача салтий ботинкаша. Хоттои хивои хьалйиза уж даггара цIувз. Уж шоаш йолчул шозза йоккхагIа хилча санна хеталу Махьмада. Форда тIа даьнна кема санна, паргIатта ловз цар чу когаш.\nЦIаьхха гучаяьлар юрт. Цунна бIарг тIера ца боаккхаш, кхы а сихагIа дIахьалхашкахьа ведар Махьмад. ВIалла дага а доацаш, маьженашка чубеннача кердача низо xIapa минота лоацбора укханеи юртаи юкъера никъ. ХIанз из шеквацар ше Караковке кхаьча хиларах.\nХьалхашкарча шин цIагIара, даггара наIарах хIама техача а, саг араваланзар. КорзагIваьнна дIаховедар Махьмад. Хий дахьаш йоагIа лакхача дегIара цхьа йиIиг духьалкхийтар цунна.\n— ЙиIиг, гIалгIай бий шун юрта? — ехача оазаца хаьттар Махьмада эрсий меттала. ЦIаьхха кхерайир йиIиг цун сибато. Бакъда сиха меттаера из, безаме елаелар.\n— Со я гIалгIа, — аьлар цо. — ХIана яхар Iа?\nШий къаман мотт хьахезача паргIатдаьлар Махьмада дог. Цхьан юкъа йист хила ца могаш висар из, къамиргий лакашка фо эттача санна.\n— Фадиман яха кхалсаг йовзий хьона? — хаьттар цо чIоаггIа вувхьаш.\n— Ахьмад яхаш воI а волаш йий из? Цу дIарча цIагIа бах уж, — аьтта оагIорахьа пIелг дIахьекхар йиIиго.\n— Тхьовра коа боахкар уж дахча доаккхаш. ХIанз гуш бац. Кхы йист ца хулащ шийна йиIиго хьийхача цIенгахьа дIаведар Махьмад. Тешацар из хулаш латтар сомагIа да аьлча.\n— Хьо малув? — Укх юрта сона бIаргавайна саг мичав хьо, — хьакхайкар Махьмадага уллув гIолла тIехвоала цхьа теннача дегIара саг. — Хьавел укхаза!\nШе фу аргда ца ховш висар Махьмад цхьан юкъа. Мехкара ваьккхача дийнахьа денз цу тайпарча хаттарашка дIа Iамавар из. Ше цар кIезигвелга ховше а, садеттар цо. МоллагIча кхыча къамах волча сага духьале йича, бакъвале а, шийна бехк бергхиларах догтийша вар из.\n— Со дIарча цIагIара ва, — аьлар цо. — Наьнаца, вешийца вах со.\nХье ца теше, царга хатта.\n— Хьавола сона тIеххьа. Комендатуре болчарна дика ховргда хьо мичахьа вах, MepaIypгI, — мухь беттар цо. — Хьаволе! Аз набахтен чу воахкавергва хьо. БIеха хьайба!\nКер кIалтIабаьлар Махьмада уж яппараш хьахезача, кхерам бессар цун дега тIа. Ер еций набахте, кхы мишта хул из? — йоахар цун сакхетамо. Со да а да хьайба. Цудухьа укх щийлача мехка Iо а лаьллав со-м.\nМашарца гIулакх дIадерзарга сатувсаш, хьоаставала велар из, цхьабакъда из аьттехьа дитацар къонахчо.\n— Хьайба! Даьхе ехкар! Воле комендатуре. Хьан бокъо еннай хьона закон толхаде?\nАра хьекха мухь а хеза, цIагIара хьаараяьннача нанас зийра из. Цу сахьате вайза а вайзар.\n— Махьмад, са кIаьнкI — аьнна цIогIа а теха, IотIахьийдар из лохача карта тIехьашка хьуладеннача коара. Цун цIогIо оарцагIваьккхар Ахьмад а гонахьара кхыбола нах а.\n— Мичара воагIа хьо, са кIаьнк, ма дукха гайра хьо цу шийлача ара. Со-м хьо лейла аллийсав яхаш, хьох елхаш ма лелий. Хьай нана яла хьа даьлаI.\nНаннеи воIаи юкъе нийсвелар къонах. Комендатура, набахте, закон яха дешаш мара кхы хIама дацар цун багара хьадоагIаш. Бакъда Махьмадеи из ваьчоаи хIанз уж хазацар, уж вIашка ца кхачийта гIерташ вокхо ший низ кхоачар дешше.\n— Малав ер, нани? — хаьттар Махьмада.\n— ХIама ма аллалахь цунга, хIалакдергда цо вай. Колхоза хьаким ва из, цIерагIа вагарг. Тхога-м моаршал хаьттача а, юха йистхила вашац из.\n— Фу хьайбай мотт ба Iа бувцар? — тIачайхар къонах нанна. ДIахьалхашкахьа а волавенна, цIаьхха бе йоаллача шода къадж Iеттар цо наьна наькха тIа.\nДIахо сатохадаланзар Махьмада. Даггара мухь беттача къонахчоа тIаволавелар из. Шийна зIамигача саго духьале ергья аьнна дагадоаца къонах цIаьхха вехар, цхьа гIa тIехьашкахьа ваьлар. Кхеравалар эттар цун саькхдаьннача бIаргашка. Цхьабакъда, дукха ха ялале меттавера из, яппараш е волавелар.\n— Саца, са кIаьнк, къахетам боацаш саг ма вий из, — аьнна, виIий дегIах хьаьрчар нана. — Цо воавергва хьо, хIаллаквергва.\nЭгIазал кхехкар Махьмада дега чу. Корта чу а белла, дIахьалхашкахьа гIертар из. Нанас кхетадир воI юхакъовла ший низ кхоачаргбоацалга. ЦIаьхха хьалнийс а енна, раьза йоацаш Махьмада бIарахьежар из.\n— Юхавала — чIоаггIа аьлар цо. — Ког дIа ма баккхалахь! Во вале а, хьа даь ханнара саг ма вий из…\nНаьна дешаш хьахезача гIa бехкабеннача висар Махьмад. Из кхетадаь майраваьлар къонах.\n— Воле комендатуре! — аьлар цо, бIаргаш а къоарзадаь. — Духьале йой, аз набахтен чу дохкаргда хьои хьа нанеи.\nДаггара Фадиман тIехьаелхаше, комендатуре дIавигар Махьмад. Эпсара гIирс тIабувха цхьа саг чуволча кабинете чуваьккхар из. Пена тIа хьалтеха доаллача доккхача портрета кIал вагIар эпсар. Вайзар Махьмада портрета тIа вагIа «халкъий баьчча».\n— Деша хой хьона? — сих ца луш хаьттар эпсаро. Махьмада хьалхашка цо Iодиллар спецпереселенций «бокъонаш» тIайола каьхат. Цу тIа яздаьдар Махьмада даьр даь саг ткъаь пхе шера набахта чуволла веза аьнна.\nШийга деча хаттарашта юкъегIолла Махьмада хьахозар коридора чу гIийла елхача нанас даьлагара воIах къахетам бар дехаш а адамашта доккха Iазап тIаоттадаьча баьччана вий кхайкаеш а.\n← ГIалгIай мотт\nЦифровое золото – миф или… →\nГод театра. Красивый старт\nПрезентация поэтических антологий\nЦIаккха лергйоаца байт


Исламан Нур - Свет Ислама - Iумдатул-ахькам: пайхамаран ламазан сурт хIоттор дуьйцу дакъа\nIумдатул-ахькам: пайхамаран ламазан сурт хIоттор дуьйцу дакъа\n81. IабдуллахI ибн Iумара (АллахI реза хуьлда цунна а, цуьнан дена а) дийцина: «Пайхамара (АллахIера къинхетам а, маршо а хуьлда цунна), шен шина белшан локхалле а нисдеш, шен ши куьг хьалаайдора - ламаз дIадоьхкучу хенахь а, рукуIе вахале АллахI воккхавечу хенахь а. Цо и шиъ хьалаайдора рукуIера шен корта хьаланисбечу хенахь а. Циггахь олура цо: «АллахIна хезийла Шена хастам бийриг! Тхан Дела, хастам бу Хьуна!» («СамиIаллахIу лиман хьамидахI!»)» Ткъа цо (куьйгаш) хьалацаайдора сужуде воьдучу хенахь» (ал-Бухари: 735, Муслим: 390).\n82. IабдуллахI ибн Iаббаса (АллахI реза хуьлда цаьршинна) дийцина, АллахIан элчано (АллахIера къинхетам а, маршо а хуьлда цунна) элира аьлла: «Сужуд - ворхI даьIахканна (меженна) тIе де аьлла, омра дина соьга: хьаьжана тIе а (цигахь, шен куьйг тIе а хьажийна, шен мара гайтира цо), шина куьйганна а, шина гоьлана а, шина а коган пIелгийн юьхьигашна а» (ал-Бухари: 809, Муслим: 230/490).\n83. Абу ХIурайрас (АллахI реза хуьлда цунна) дийцина: «АллахIан элчано (АллахIера къинхем а, маршо а хуьлда цунна) ша ламазе хIуттучу хенахь юьххьехь олура: «Массо хIуманал воккха ву АллахI!» («АллахIу Акбар»). Иштта ша рукуI дечу хенахь а олура цо: «Массо хIуманал воккха ву АллахI!» («АллахIу Акбар»). РукуI дина а ваьлла, букъ хьаланисбечу хенахь олура цо: «АллахIна хезаш ву Шена хастам бийриг!» («СамиIаллахIу лиман хьамидахI!»). Ткъа рукуIера хьала а веана, кхоччуш хьаланисвеллачул тIаьхьа олура: «Тхан Дела, хастам бу Хьуна!» («Роббана, лакал хьамд!»). Цул тIаьхьа: «Массо хIуманал воккха ву АллахI!» олура цо - ша сужуде воьдуш а, цул тIаьхьа цигара корта хьалаайбеш а, ша шозлагIа сужуд дечу хенахь а, иштта цигара корта хьалаайбечу хенахь а. Оцу кеппара чекхволура иза шен дерриге ламазехь а. Иштта «Массо хIуманал воккха ву АллахI!» олура цо - ши ракаIат дина а ваьлла, хиъна волучуьра ша хьалагIоттучу хенахь а» (ал-Бухари: 789, Муслим: 28/392).\n84. МутIарриф ибн IабдуллахI иб аш-Шиххира дийцина: «Аса а, Iимран ибн Хьусайна а ламаз дира, Абу ТIалибан кIантана Iелина (АллахI реза хуьлда цунна) тIаьхьа а хIоьттина. Ша сужуде охьавоьдучу хенахь «АллахIу акбар» («АллахI массо хIуманал воккха ву!») элира цо. Сужудера хьалавогIучу хенахь а «АллахIу акбар» («АллахI массо хIуманал воккха ву!») элира цо. Ши ракаIат а дина, хьалагIоттучу хенахь а «АллахIу акбар» («АллахI массо хIуманал воккха ву!» элира цо. Ткъа и ламаз дина ваьлча, сан куьг а лаьцна, Iимран ибн Хьусайна элира: «(Оцу шен ламазца) Мухьаммадан (АллахIера къинхетам а, маршо а хуьлда цунна) ламаз дагадаийти-кха цо суна». Я (хIокху кепара элира цо): «Мухьаммада (АллахIера къинхетам а, маршо а хуьлда цунна) деш ма хиллара ламаз ди-кха цо вайца»» (ал-Бухари: 786, Муслим: 393).\n85. Ал-Бараъ ибн Iазиба (АллахI реза хуьлда цунна) дийцина: «Мухьаммадан (АллахIера къинхетам а, маршо а хуьлда цунна) ламазе вехха хьежа хIоьттира со. ХIетахь суна билгалделира: цуьнан ирахь латтар а, рукуIехь а, рукуI диначул тIаьхьа а хьаланисвелча латтар а, сужудехь а, шина сужудана юккъехь а охьахиъна сацар а. Салам даларний, (ламаз дерзийначул тIаьхьа шен цIа) вахарний юккъера хан а, герггарачу хьесапца, йохаллехь цхьатерра нислуш яра».\nТкъа ал-Бухарин хаамехь хIокху кепара аьлла: «…ирахь латтар а, хиъна Iар а доцург, (диссинарг дерриге а), герггарачу хьесапца, дохаллехь цхьатерра нислуш дара» (ал-Бухари: 792-801-820, Муслим: 471).\n86. Сабит ал-Баннанис дийцина, Анас ибн Малика (АллахI реза хуьлда цунна) элира аьлла: «Боккъалаъ, дан тарлург дерриге а дийр ду аса, Пайхамара (АллахIера къинхетам а, маршо а хуьлда цунна) тхайца ма-дарра шуьца ламаз дархьамма».\nСабита аьлла: «Анаса гуттар а деш цхьа хIума дара, амма шу-м ца го суна и деш: ша рукуIера корта хьалаайбиначу хенахь (сел веха) ирахь лаьттара иза - (цхьаболучарна) сужуде ваха вицвелла-кха хьуна иза аьлла а хеталуш. Шина сужудана юккъехь (сел веха) хиъна Iара иза - (цхьаболучарна) шолгIа сужуд дан вицвелла-кха хьуна иза аьлла а хеталуш» (ал-Бухари: 800-821, Муслим: 472).\n87. Анас ибн Малика (АллахI реза хуьлда цунна) дийцина: «Пайхамаранчул (АллахIера къинхетам а, маршо а хуьлда цунна) дайха а, я дуьззина а ламаз ца дина аса цхьана а имамана тIаьхьахIоьттина» (ал-Бухари: 708, Муслим: 190/469).\n88. Абу Къилаба IабдуллахI ибн Зайд ал-Жарми ал-Басрис дийцина: ХIокху тхан маьждиге Малик ибн ал-Хьувайрис веъначу хенахь, цо элира: «Боккъалаъ, аса шуьца ламаз дийр ма ду. (Сайн) ламаз дан ойла йолуш а, дийр дац аса и. Сайна, АллахIан элчано (АллахIера къинхетам а, маршо а хуьлда цунна) деш ма-гарра, ламаз дийр ду аса шуьца». ХIетахь аса хаьттира Абу Къилабе: «Ткъа муха дора цо ламаз?». Цо жоп делира: «Оцу вайн шайхо санна дора-кха. Ша сужудера корта хьалаайбича, цкъа хьалагIаттале хьалха охьахуура иза» (ал-Бухари: 677, Муслим: 391).\nЦо вуьйцуш волу церан шайх - Абу Язид Iамр ибн Салама ал-Жарми ву.\n89. IабдллахI ибн Малик ибн Бухьайна (АллахI реза хуьлда цунна) дийцина: «Ламаз дечу хенахь Пайхамара (АллахIера къинхетам а, маршо а хуьлда цунна) сел шуьйра дIасадохуьйтура шен пхьаьрсаш, цуьнан шина пхьаьрсана кIеллара кIайллаш гучу а йовлуш» (ал-Бухари: 390, Муслим: 495).\n90. Абу Салама СаIид ибн Йазида дийцина: «Анас ибн Малике (АллахI реза хуьлда цунна) хаттар дар нисделира сан: «Пайхамара (АллахIера къинхетам а, маршо а хуьлда цунна) мачаш когахь ламаз дорий-те?». Цо жоп Делира: «ХIаъ» (ал-Бухари: 390, Муслим: 495).\n91. Абу Къатада ал-Ансарис (АллахI реза хуьлда цунна) дийцина: «АллахIан элчанан (АллахIера къинхетам а, маршо а хуьлда цунна) кест-кеста ламаз дар нислора, караэцна АллахIан элчанан (АллахIера къинхетам а, маршо а хуьлда цунна) йоьIан Зайнабан йоI Умама а йолуш. Ткъа Абу ал-Iас ибн ар-РабиI Iабд Шаса дийцина: «Ша сужуд дечу хенахь – (лаьтта) охьаюьллура цо иза (йоI), ткъа ша хьалавоьдучу хенахь – (юха а) караоьцура цо иза»» (ал-Бухари: 516-5996, Муслим: 543).\n92. Анас ибн Малика (АллахI реза хуьлда цунна) дийцина, Пайхамара (АллахIера къинхетам а, маршо а хуьлда цунна) элира аьлла: «Сужуд дечу хенахь барам ларбе. Шух цхьаммо а (и дечу хенахь) шен даларш (я пхьаьрсаш) лаьтта тIе охьамадохкийла, жIаьло санна» (ал-Бухари: 822, Муслим: 493).


Нохчийчоьнан Лакхарчу кхело бакъонашларъярхойн агIо ца лаьцна\nШуьйтан кхелан сацамна дуьхьал бакъонашларъярхоша кховдийначу апелляцина жоп ца делла Нохчийчуьрчу Лакхарчу кхело.\nКху аьхка Ганнушкина Светланас Фейсбукерчу шен агIон тIехь, Кенхи юьртара Джалалдинов Рамазан Iедало кхерамаш тийсинчул тIаьхьа ведда аьлла яздича, Шуьйтан кхело гIуллакх меттахдаьккхира, цо чоьхьарчу гIуллакхийн министраллан сий дайина аьлла. Иштта бIаьрго лецира Милашина Еленин артиклаш а.\nШина а агIоне ладоьгIначул тIаьхьа еаридийнахь Лакхарчу кхело Шуьйтарчу суьдхойн агIо лаьцна. «Новая газетан» адвокато Заикин Петра «Кавказ.Реалии» портале дийцина, кхелан сацам къовса бух бу шайн аьлла.\nБакъонашларъярхой кхелан хIусамчуьра арабовлучу хенахь, бIе сов стаг вара царна дуьхьал ваьлла плакаташца лаьтташ. Буламе хьал хиллехь а, суьдхойн пурстоьпаша гIо лацарца, маьршша гона юкъара бовлар хилла бакъонашларъярхойн.\nХьалхо Маршо Радионо хаамбинера, Соьлж-ГIаларчу Батуман урамерчу кхелан гIишлонна уллохь гулбелла меттигера бахархой хиларх, шайлахь алсам зударий а болуш. Церан карахь дара плакаташ «Каляпинан докладехь дуьйцучул а бакъ ду базарахь лела эладиттанаш», «Ганнушкина, хIун мах бу тахана францхойн сийлахьчу легионан мидалан», «Милашина, ямартлонан я сутараллин хьожа ю Iамеркхойн долларийн», «Ма чIечкъа, либерал, хьан зама тIекхаьчна» аьлла, йозанаш а долуш.\nСтохка Оьрсийчоьнан президенте Путин Владимире видеокхайкхам бинера цо, шен кIоштара проблемаш ялхош.\nТIаьхьа Кадыровна хьалха телевизионехула шена гечдар а дийхира Джалалдиновс. Цул тIаьхьа а Iедалера шена кхерамаш тийсича, бакъонашларъярхошка орца а дехна, махкара ведда Джалалдинов. Оцу дерригенах а лаьцна шен Фейсбукерчу агIон тIехь яздинера Ганнушкина Светланас.


Оьрсийчоьнан президетан Адамийн бакъонашкахула йолу Кхеташо, ГIалгIайчохь меттигерчу жигархошца дага а яьлла, пIераскана яхана Къилбаседа ХIирийчу. Iалашо ю бахархошкахь пачхьалкхалла чIагIъяран а, адамийн бакъонашкахула а йолчу мехкашкийн кхеташонашца гIайгIанаш бийца.\nЮй кавказхошкахь бакъонаш?\nКхеташонан куьйгалхочо Федотов Михаила Къилбаседа Кавказан сервисна довзийтира шаьш арабаьккхинарг. «Оха хьалха Къилбаседа Кавказехула болийна хиллачу некъан тIаьхье ю иза. ХIетахь оха тхешаниг санна йолу кхеташо Къилбаседа Кавказехь а кхоллар хьийхира.\nТхоьга ла а доьгIна, мехкийн куьйгалхойн гонашкахь кхоьллира уьш, Дагестан а, Ставрополан мохк а боцчохь. Оха цкъачунна дакъалоцур ду гIалгIайнний, хIирийнний кхеташонийн цхьаьнакхетаршкахь. Нах бовзар а хир ду, юкъара Iалашонаш а къастор ю, гергарлонаш лелор ду-кх», - элира Федотовс.\nЦо бахарехь, хьейийр ю 1992 шарахь иккхина хиллачу хIирийн-гIалгIайн конфликтан тIаьхьалонаш а.\nХьалха баьхкича, девнаца йирзира Кхеташонан турне\nФедотов Михаила бахарехь, бакъоларъярхойн тоба дагахь ю Нохчийчу кхача а. «Оха зIе кхобу Нохчийчуьрчу пачхьалкхалла чIагIъяран а, адамийн бакъонашкахула а йолчу кхеташонца. Москох йиллина «Тезетан пен» мемориал махка кхачорца а дузуш, гIур ду тхо Нохчийчу.\nПолитикан репрессеш лайна нах дагалоцуш хIоттийна ю и мемориал. Нохчийн къомо а лайна Сталинан заманахь гIелонаш, цундела доккха маьIна ду и мемориал еллар. Иза йоьллуш, цигахь суо а хир ву аьлла хета суна», - боху Федотов Михаила.\nЙоккхачу скандалца дирзира шо гергга хьалха Нохчийчу Кхеташо яр. «Iазапна духьалояран комитетан» лидер Каляпин Игор декъахь а волуш, иза дагахь яра мехкан куьйгалхочуьнца Кадыров Рамзанца цхьанакхета. Амма Кадыровс ша Каляпин юкъахь а волуш Кхеташонца къамел данне а дийр дац элира.\nОцу бахьанийца Кхеташо дIаяхара махкара. «Новая Газетано» хаамбира хIетахь, президентан кхеташонан куьйгалхочо Иванов Сергейс хьоьху Каляпин тобан декъара ваккха, аьлла. Амма Кхеташо реза ца хилира – Нохчийчоь шайна кхерамзалла хилийта кийча яц элира цо официалехь.\nКаляпин Игоран «комитетна» дуьхьал дIахьедарш дира Нохчийчуьрчу политикаша а, бакъоларъярхоша а, шайлахь омбудсмен Нухажиев Нурди а волуш.\n«Цхьанакхетар ца нисделла тхуна халахета, хиламах оха ойла а йина. И ерриг а «операци» (Нохчийчу адамийн бакъонашкахула йолу кхеташо яр) ша-шена реклама ян гIертар а, цунна питана эшар а дара, лаххара а аьлча, цуьнан цхьана декъанна», - бохура Нухажиевс.\nХIинца Каляпин Кхеташонера йогIучу тобанца хир ву я вац хууш дац\nКхеташо стохка махкахь тIе ца эцар Каляпин цуьнца вар дара. Хьалхо, Кхеташо махка яле, Соьлж-ГIалахь тIелатар а дира Каляпинна. Демеш, хIоаш, басарш тIедиттира цунна, гира и сурт ерриг а Оьрсийчоьнна а. Зулам таллар а, бехкенаш жоьпе ийзор а доьхуш, Каляпин Игора 7-за ваьлла аьрзне, амма ца бина оьшшучу хьесапехь талламаш.\nХир ву я вац Каляпин хIинца Кхеташонан тобанца – иза дийцаре дина дац шаьш, элира Федотовс Къилбаседа кавказан сервисе. «Игор Александрович хуьлуш ву тхоьца мехкашкахь, оха белхан гIуллакхаш дIакхоьхьучохь. Полицин, набахтийн белхахоша нахана тIехь Iазап хIоттор хьахочохь иза хьал девзарг ву.\nАмма хIинца вац иза тхан тобанца, оха арабаьккхина некъ кхечу Iалашонна тIехьажийна хиларна. Масала, кхеташ ду, дарбан цIеношкара хьал зен со гIур вац, со суо охIла воцу агIонаш зен гIур ма вац», - билгалдаьккхира Федотовс.


Оьрсийчоь -- Путин Владимиран могашалла зуьйш ву лор Петрашенков Виктор, Манг. 25, 2011\nОьрсийчоьнан президент Путин Владимир цIе ца йоккху лазар токхуш ву боху хабарш шуьйра дийцаре деш ду Малхбузерчу хаамийн гIирсашкахь.\nЕари денний, пIерасканний – шина денна Казахстане ваха везаш вара Оьрсийчоьнан президент Путин Владимир, цуьнан Кремлин.ру сайта тIехь хьалхехь дуьйна кхайкхина ма-хиллара, - цигахь Казахстанан президентаца Назарбаев Нурсултанций, Беларусин президентаца Лукашенко Александрций цхьаьнакхета.\nАмма кхаари дийнахь Кремлан куьйгалхо цига ца воьдий хиъча, хаамийн гIирсашкахь а, аналистийн гуонашкахь а марсадовла дуьйла делира Путин Владимиран къайленечу цамгарехь долу эладиттанаш.\nУггаре а хьалха и тайпа хаам баржийнарг Reuters агенталла яра. Казахстанан урхаллерчу цIе ца яьккхинчу хьостанна тIе а тевжаш, цуо даржийра, Путин цу махка ца вахаран бахьана иза цомгуш хилар ду, аьлла.\nЦкъа хьалха цу хаамна комментари а ца еш, шен Iедалехь эладитта сацадан гIоьртира Кремл, Путинан могшалла дика ю бохург цуьнан керла сурт зорбане даккхарца дайъа а гIуртуш. Цу сурта тIехь Оьрсийчоьнан президет Карелин куьйгалхочунца Худилайнен Александраца цхьаьнакхетарехь гойтуш вара, и цхьанакхетар шинари дийнахь хилчаха кеп йеш.\nАмма журналисташа бинчу талламо гайтира, бакъдолчехь и сурт зазадоккху беттан деалгIачохь даьккхина хилар, аьлча а, кIира хьалха. Ткъа цул шозлагIчу дийнахь, зазадоккху беттан пхеалгIачохь ша Италин премьер-министарца Ренци Маттеоца цхьаьнакхетчий бен, кхин юкъараллехь Путин гина ца хилар а гучуделира, Кремлан пресс-службина гIийла кийтарло бахьана долуш.\nОьрсийчуьрчу официала зорбанийн хаамашкахь кхин кIоргера Кремлан куьйгалхочун могшаллех лаьцна дийцаре, кхеташ ма-хиллара, сатийсам бацахь а, амма Малхузерчу журналисташа дикка хан а ю, Путинан могшаллина тIехь терго латтош йолу. Иштта яханчу гуьйранна вуно жигара дийцаре деш дара Европерчу хаамийн гIирсашкахь Путин Владимиран цIе ца йоккху цамгар кхетта бохург.\nИштта 20I4-чу шеран гIадужу баттахь Австрерчу Стандард газетехь яздинера, Кремло Путин цомгуш вац бохург сел чIогIа дуьхьало яр ша деккъа цхье а ду цу стеган могашалех шеконаш кхуллуш, аьлла. „Украинерчу тIамо и мохк, онкологи цамгаро стеган дегI ма даара, бууш бу боху метафора хийла тергамхоша шайн анализашкахь ялош ю.\nАмма цу тIамна бехке боккъал а онкологи ю бохург цхьанна а дагахь дага а ца догIура. Ткъа и боккъал а иштта долчух тера ду, Кремлан куьйгалхо цIе ца йоккху лазар долуш ву бохург тергоне эцча. Шен лазар дарба доцуш дуйла а хууш, сихо еш ву Путин Оьрсийчоьнан латта Украинин дакъошца доккхадан, цу кепара шен цIе исторехь даима а йисийтархьама“ - иштта яздира хIетахь журналисташа.\nШайн артиклана тоьшаллийна цара дахкийра иштта Цхьаьнатоьхначу Штаташкарчу гIарваьллачу публицистан Джонсон Ричардан дешнаш, цуо шен "New York Post" газетерчу колумнехь язйина долу. „Беларусера Полше кхаччалца долчу газеташкахь чIагIдо, Оьрсийчоьнан уггаре а нуьцкъалчу стеган букъдаьхкица онколиги ду бохуш. Амма сан хьостанаша дийцарехь, Путинан зорхин кIелахь ду и цамгар“, бохуш яздира Джонсона шен доллучу дуьнентIехь а IалагIож яккхинчу артиклехь.\nИштта цуо чIагIдора, Путин Владимиран могшалла Дрезденерчу цхьана немцойн лоьро теллина, цуо цунна тайп-тайпанчу гIирсашца дарбанаш а лелийна бохуш. Масала, журналисто дийцарехь, онкологин дуьхьал стероидашца дарба лелош ду Путинна, цундела ву иза тIаьхьарчу хенахь вистича санна юхь-сибат долуш.\nАла дашна, лоьраша чIагIдарехь, карарчу хенахь доллучу дуьнентIехь а уггаре а дарба дарна хала онкологин тайпа ду зорхица а, зорхина кIелахь а долуш долу цIе ца йоккху лазар – иза вуно агрессиве а, лазаме а хуьлуш а ду, ткъа цунна дуьхьал яккха, кхечу онкологин кепашкахь санна, кхачаме терапия я яц дуьненчохь карийна. Цундела и лазар кхеттачу нахах 8 процент бен дийна ца буьсу.\nУггаре а тIеIаткъамех долчу немцойн Шпигел журнало а яздо, хетарехь Кремлан шеф боккъал а лазаро лаьцначух тер ду бохуш. „Эхо Москвы“ радиоца ша динчу къамелехь Путинан пресс-секретара Песков Дмитрийс шен куьйгалхо дукха чIогIа могуш ву, салам делча куьг кагдалла, аьлла хилар а хьахош, цу журнало билгалдоккху, цуьнца цхьаьна амма Песковс шена Путин юкъараллина маца гур ву бохург хууш дац, алар. „Шен долахь заррат герзаш долу кIелвиссина цомгуш стаг – и саннарг Дала ма доийтийла“ - бохуш яздо журнало.


Навальныйн штабан Ростов гIалара координатор зIене йолуш яц, яхначу буса ша лацарх а, шена тIехь ницкъ барх а хаамаш твиттерехь битинчул тIаьхьа. Середкина Ксенияс яздира орца доьхуш хьалхо, масех стага, стенга юьгу а ца дуьйцуш, дIаюьгуш ю ша аьлла.\nТIаьхьо хаам бира цо, ша дIахецна, гIаш Широчанкехула (Краснодаран кIоштара эвла ю иза, Середкина ехачу Ейск гIалина итт километар дехьа йолу) дIайоьдуш ю аьлла. Кхин а цхьа сахьт даьлча сурт зорбане даьккхира цо, шен куьйг гойтуш: "Резинин чхьонкар кийра яхийта гIертара уьш суна, хIоразза а ас дуьхьало йора, тIаккха сан пхьарсах сиз доккхура цара" аьлла, йоза а деш.\nЦул тIаьхьа дуьйна Навальныйн штабан координатор зIене йолуш яц.\nТелефонаш еттарх жоп луш а яц иза а, кхин болу штабан жигархой а, хоуьйту Кавказ.Реалиин корреспонденто. Хууш дац, Середкина стенна лачкъийна а, стенгахь латтош а ю а.\nОхан-беттан 19-чохь Середкина Ксениян петар чу бовла гIоьртира полисхой. Масех сахьтехь неI йиттира цара, амма жигархочо ца йиллира неI. Иза тешна яра, Навальныйгахьа кхайкхийначу акцица доьзна уьш баьхкина хиларх.\nРостов-ГIалахь Охан-беттан 2I-чохь митинг хилале хьалха лецира оппозиционеран штабан ши жигархо - 22 шо долу Верещагина Екатерина а, 24 шо долу Кобзев Вадим а. Хулиганалла лелорна бехкебира уьш.\nТкъа Охан-беттан 21-чохь хIоттийначу акцехь лецира Ростовхь 12 стаг. Административан артиклашкахь лаьцна витина царех ворхI 7 а, 13 а денна. Царна а бехке диллина хулиганалла лелор а, къепе йохор а, полисхоша бохург ца дар а.\nЙоллу Оьрсийчохь Охан-беттан 21-чу дийнахь хIиттийначу акцешкахь лецна ши эзар гергга жигархо. Къилбаседа Кавказехь дIаяьхьира миитингаш: Ставрополехь а, Пятигорскехь а, Краснодарехь а, Сочехь а, Армавирехь а, ХIинжа-ГIалахь а.


НогIийша шайн эвлара арабохуш бу помидораш лело китайхой\nДагестанехь НогIийн кIоштарчу Нариман эвлахь гулам хилла юьртарчу бахархойн. Цара тIедожийна шайн эвлахь болх бечу китайхошна, цара хIиттийна помидорийн парникаш дIаяхар. Бахархоша хан елла цу бизнесан дайшна иза дан деза ГIура-беттан 1-ра де тIекхачале аьлла, яздо "Кавказ.Реалиино".\nНариманан бахархойн а, Китайрчу белхалойн а дов дала гIерта дуккха а хан яра. Юьртахоша шайн эвлара арабовлар тIедожийнера махкара боцучу хьешашна Товбеца-бутт чекхбалале, интернетехь "Китайхоша дийна доллуш жIаьла кхехкош ду" цIе йолу видео гучуяьллачул тIаьхьа. И гIуллакх деш бохкуш болу нах бара теплицашна уллехь, цундела меттигера бахархой тешна бара иза Нариман эвлахь хилла хиларх.\nДагестанан чоьхьрачу гIуллакхийн министралло таллам бира цу хьокъехь, амма низам дохийна хиларан тоьшаллаш ца карийра. Меттигерчу администрацехь дIахьедар дира, и видео шайн эвлахь яьккхина яц аьлла.\nЦул хьалха кхин цхьа инцидент а хиллера эвлахь. Меттигерчу вахархочуьнан дайна эса китайхоша даьхьна аьлла "гIаьттинера адам". Делахь а Нариманера бахархой коьртачу декъана реза боцург кхин ду. Уьш тешна бу помидораш кхиош китайхоша лелош адамийн могашаллан вуно зе деш долу дIовш ду бохучух. Цул сов китайхоша йинчу теплицашкахь болх бинчу меттигерчу бахархоша чIагIдо, буьйса ялале помидораш кхиийта цара мехий детташ гина шайна бохуш.\nКитайра белхахой шайн эвлара арабаха меттигерчу бахархоша сацам бинчул т1аьхьа цу бизнесан долахочо барт бира юьртан администрацица, кхин а 3 а баттахь болх бар хьокъехь лаьцна. Цунна дуьхьал 1 миллион сом дала реза хиллера иза. Дийцарехь, цу ахчанах эвлахь берашна ловза майда кечйина.\nКхин дIоггара кехаташ а ца хIиттош бинчу бертан хан чекхяьлла, ткъа меттигера бахархой юха а гулбелла эвлара и бизнес дIакъовлийтар Iалашонца. Юьртара администраци тIетайна царна, 100 сов йолу теплица шайна территори тIера дIаяккха еза аьлла.\nЦу тайппа проблема иккхинера луларчу Нохчийчохь а масийтта бутт хьалха. Цигарчу бахархоша а латкъамаш бора китайхоша хасстоьмаш кхиош дIовш леладо, мехий а детта бохуш. Амма Оьрсийчуьрчу берийн даар дечу евзачу компанино шен Iалашонашна хаьржира Нохчийчохь китайхоша кхиийна дуга. Говзанчаша хастийра цуьнан дикалла.\nЦул тIаьхьа Нохчийчоьнан куьйгалхочо Кадыров Рамзана дIахьедар дира, республикехь кхиош йолчу помидорашна дIовш детта бохург бух болуш дац, уьш кхиочу бизнесхошна дуьхьал дIахьош леррина компани ю аьлла.\nТкъа Кадыровга цу хьокъехь латкъам биначуьнан гергарчу наха ЧГТРК "Грозный" телеканалехула леррина дIахьедар дира, и стаг коьртаца лазар долуш а ву, психиатро шен Iуналлехь латтош а ву аьлла.


Латарехь арсаш диттина нохчийн кхиазхошна\nАвстри--- Венера нохчийн туька, 18ГIад2012\nВенехь иттех нохчийн кхиазхошна тIелатар дина 60 герга стагах лаьттачу тобано. Уьш дукхах берш ОвхIанистанера нах бара бохуш дуьйцу эшам хиллачара. Арсаш а, довганаш а етташ, нохчийн берех леттачу зуламхоша ворхI кIантана чевнаш йина, царах шиъ реанимацехь ву.\nОвхIанхоша арсаш диттина нохчийн кхиазхошна\nКегирхошка шайн мукъа хан, урамашкахь а ца лелаш, Iуналла дечу тховкIелахь яккхийтархьама Iедало лерина кхоьллинчу, Югендцентрум олучу кхерчахь хан а яьккхина, цIабаха арабевллачу нохчийн иттех кхиазхочунна тIелеттера арахь цаьрга хьоьжуш лаьттина болу овхIанхой. Iедалхоша дийцарехь, мел кIезга а 60 стагах лаьтташ йолу овхIанхойн тоба арсех а, ирйинчу дечигех а, эчигех а лаьттачу герзашца чIагIбелла хилла.\nВенерчу 20-чу кIоштахь метрона гена доцуш тIебеттабеллачу цара масех минотехь тIаккха нохчийн кхиазхошна арсаш а, кхин болу шайгара герзийн гIирсаш а биттина, Iедал тIекхача кхиале дIасабевдда уьш. Хилларг гуш тешаш нисбелла нохчийн кегирхоша чохь суьйре яьккхинчу Югендцентрума белхахой. Цара оцу сохьта полисхошка орца дехна.\nЛатарш хиллачу метте схьакхаьчначу Iедалхошна гинарг тIеман арехь хуьлуш дегр санна сурт дара – чевнаш йина, лазийна Iохку кегирхой, массанхьа а дIасадиттина цIийш. Оцу сохьта схьакхаьчначу лоьрийн машенашца ворхI нохчийн кхизхо лоьрийн цIийна кхачийнера.\nЦарех шиъ дера чевнаш хилла валар-висарна зил тIе кхаьчна волу, цу сарахьехь операци а йина, хIинца а реанимацехь ву. Важа пхиъ чолхечарна тIера яйчарна тIекхаччалца чевнаш йолуш ву.\nЛатарш хиллачу кIоштахь зуламхой лахайоьллачу полицина бевдда боьлхучура гучу а бевлла, лаца кадаьлла тIелеттачу овхIанхойх ялх стаг лаца кадаьлла. Царна а дуьхьал бехкталламан гIуллакхаш схьадиллина. „Ши бехкталламан гIуллакх стаг вен гIортар бахьана долуш ду. Кхин а пхиъ шога чевнаш яр бахьана долуш ду“, - бохуш дийцира Маршо радионе 20-чу кIоштарчу полисхойн декъан векал волчу Айденбергер Паула.\nИштта цуо билгалдаьккхира, зуламан теш хиллачу Югентцентруман белхахо йолчу зудчуо дийцарехь, тIелатар динарш ханна дуккхаъ нохчийн берел баккхийха а хилла, уьш дуста йиш йоцуш нохчел алсамох а хилла, цул совнаха, йоллу суьйре а шайн кхерчахь баьккхинчу нохчийн кегирхой цхьанна а кепара шена хууш цу овхIанхошца Iотта-баккхар долуш а бацара, аьлла.\nБакъду, полисхоша, шайн рогIехь, билгалдаьккхира, хетарехь, овхIанхой нохчашна тIелатар царний, нохчийн берашний юккъехь Фейсбук социалан машанехь масех де хьалха даьлла дов хила мегаш ду, аьлла. Иза хIун дов ду бохург Iедало цкъачунна хоуьйтуш дац.\nЦу юкъана хилларг къастон, нохчийн кхиазхой шайгара цхьа овхIанхошна дуьхьал бекхаман акцеш ян гIортарх ларон а Iалашонца Венехь вовшашкхеттера цу гIалахь кхоьллинчу нохчийн-гIалгIайн Кхеташонан векалш. Маршо радиоца шен хиллачу къамелехь цу Кхеташонан куьйгалхочуо Мусалатов Шайхис дийцира, шаьш Iедалхошца а, латарийн закъалташ хиллачу кегирхошца а цхьаьна а кхеташ, и хилларг талла а, цунах кхин а доккхаха долу зулам ца далийта а Iалашо йолуш ду, бохуш.\nМусалатов Шайхи: „Тхо Iуьйранна Кхеташонехь вовшахкхетнера, цу овхIанхошца вайн кегирхойн хилла латар а, цара вайн берашна ницкъ бар а, цара царна тIехь гайтина къизалла а йийца. Ши шо хьалха иштта овхIанхошка латарш нисделлачу хенахь церан баккхийнарш, тхо а цхьаьна а кхетта, дIадерзийнера оха и хIума.\nХIинца юха а и дов далар хIун бахьана ду-те? Iедал мичахь хилла-те цара сел къиза вайн берашна йоьттучу хенахь? Дуккхаъ хеттарш ду тхан цу хьокъехь. Амма уггаре а халахеташ дерг – нохчийн цIий цхьа а мах боцуш, дораха даьлла-кх, иза Iенош ду-кх тахана, Iанийча мага а мегаш“.\nХиларг шуьйра дийцаре деш ду Венерчу нохчийн диаспорано а. Къаьстина зударша тайп-тайпачу ватсапашкарчу тобанашкахь а, телефонашца вовшашца зIене буьйлуш а сагатдо, шайн доьзалера божабераш гергарчу хенахь керлачу латарийн декъа нисбаларна а, царна цхьа зулам даларна.\nХIунда аьлча, хIинцале а массийтаза нисделла Австрехь нохчийн, кхечу къаьмнийн кегирзй вовшех леттачул тIаьхьа юх-юха а и дов дIа ца доьрзуьйтуш, кегирзоша шаьш вовший ира-кара хIиттош, и санначу девнехь даккхий зуламаш хуьлуш. Иштта нохчийн кегирхошна цу хиллачух кхин а доккхаха зулам даларна саготтачу Венин яхархочуо Кагерманова Жовзана дуьйцу, хилларг Iедале къастадайта деза, кегирхоша шайгара хIуммаъ ца лелош, бохуш.\nКагерманова Жовзан: „Ас сайга хаьттича, и хIума Iедале дерзадойтур дара. Iедало уьш лийцина а бу, иштта Iедале вай дIа дийца а деза, и нах шайгахь герзаш а долуш тхан берех лерина лата арабевлла а бара, цара тхан бераш хьийза а до, аьлла. Дала диканца дIадерзадойла и хIума, массеран а чу беана бохам бу-кх иза“.\nЦу юкъана полицин векало Айденбергер Паула дийцарехь, хиллачу кхо теш карийна цкъачунна Iедалхошна, цаьрга хаттамаш а бина. Цул совнаха, лийцинчу овхIанхошкара герз а схьадаьккхина.


ГаланчIожахь баха луучарна ахчанаш дала тIелаьцна махкарчу Iедало\nКхо миллион гергга сом ахча хьажор ду шаьш аьлла Нохчийчуьрчу Iедалхоша бахархошна, ГаланчIожан кIошта дIа а бахна, цигахь бахам болабахь. Некъаш дохкуш, кIоштара масех эвла юхаметтIахIоттош, белхаш дIабахьа Iалашо ю церан. Дай баьхначу лаьтта берза луучурна 80 цIа дийр ду аьлла, тIелаьцна Iедалша, хаамбо "Кавказский узел" агенталло.\n2018-чу шеран чакхенехь дIакхайкхийра нохчийн Iедалхоша ГаланчIожан-кIошт денъян шайн Iалашонех. ГIалгIайчоьнца дозанехь лаьттачу территорешкахь бахархошна а, туристашна а лерина Iер-дахаран а, самукъадаккхаран а хьелаш тодийр ду ша аьлла, карара шо ГаланчIожан хиларх дIакхайкхийра Кадыровс.\n"Кху юьртахь бахам боло луучарна лерина ахчанийн гранташ лур ю цхьана миллионна тIера кхаа миллионе гергга. Бахархоша шаьш хIоттийна бизнес-план республикерчу юьртабахаман министралле схьакхачо еза. Ишта туризм кхиор ю кIоштахь. Туристашна интересе хир йолу шира тIеман а, ханан а бIаьвнаш лаьтта ГаланчIожахь. Цу тIе исбаьхьа Iалам а ду", - аьлла юьртабахаман министарллан векало агенталле.\nМаршо Радионо хьалхо яздира, ГIалгIайчоьнца доза тоьхна лаьттачу ГаланчIожан кIошта шайн дайх дисинчу лаьтта тIехь баха дIабаха луучу доьзалийн терахь 200 хьаладаьлла цхьана кIиранчохь аьлла, экономика кхиоран министраллан векало хаамбарх. Оцу кIоштахь болх беш яц цхьа а индустри, яц белхан меттигаш, дац некъаш, яц социалан сферан объекташ а бохуш, билгалдоккхуш, керлачу меттиге дехьадовларх ойланашкахь хиллера цхьаберш.\nНохчийн къам 1944-чу шарахь махках даккхале хьалха ГаланчIожан кIошт республикехь уггар а йоккха муниципалитет лоруш яра, 150 эвла яра цунна чу йогIуш. Депортацера къам цIа дирзинчул тIаьхьа, нохчашна дихкира шаьш баьхначу кIошта юхаберза. Хьалха- Мартанахь а, ТIехьа-Мартанахь а, Сунжан а, ишта кхечу а кIошташкахь дIанисбира уьш.


Навальныйн а, Медведевн а цхьатерра догдохийла яц президент хIотта\nОхан-бутт 01, 2015\nОьрсийчоь -- Путин Владимир.\nЛевада-Центран социологаша таллам бина, мила хоржур вара Оьрсийчоьнан президент, нагахь харжамаш тIедогIучу КIирандийнахь хилча бохург къастош. Цуьнан жамIаша гойтуш ду оппозиционеро Навальный Алексейс а, премьер-министро Медведев Дмитрийс а цхьатерра кхаьжнаш гулдийр хилар – хIораммо а цхьацца процент. Харжаман кампанин лидер, кхеташ ма-хиллара, хир вара хIинца Оьрсийчоьнан куьйгалхо волу Путин Владимир.\nЛевада-Центран интернетехь йолчу сайт тIехь дуьйцуш ма-хиллара, нагахь президентан харжамаш Оьрсийчохь Охан-беттан 5-чу дийнахь хилча Путин Владимирна шайн кхаьжнаш дIалур дара 82 процент цу талламехь дакъалаьцначу бахархоша. ШолагIчу меттехь хир вара коммунистийн партийн ЦК-н гIантда Зюганов Геннадий (7%), цул тIаьхьа Либерал-демократин партин баьчча хир вара Жириновский Владимир (4%). Гражданская платформа парти кхоьллинчу Прохоров Михаилан аьтто хир бара 3 процент кхаьжнаш гулдан.\nТкъа Медведев Дмитрийна а, Навальный Алексейна а шайн кхаьжнаш дIалур дара цхьацца процент цу талламехь дакъалаьцначу харжамхоша.\nЛевада-Центро хIоттийначу лист тIехь вара «Справдливая Россия» партин лидер Миронов Сергей а, тIеман министр Шойгу Сергей а. Амма царгахьара кхаж таса луучу нехан терахь дац цхьа процент а.\n«Левада-Центран» куьйгалхочо Гудков Лева билгалдаккхарехь, Путинан рейтинг алсамъяьлла ГIирмана аннекси йинчул тIаьхьа. Цо чIагIдарехь, цуьнан рейтинг кхин алсам хуьдийла доцучу тIегIантIехь ю. Кхечарна кхаж таса кийча берш, ма-дарра аьлча, Путинна дуьхьал болу нах бу. Амма нагахь Оьрсийчохь йолу кризис кхин дIа а латтахь, Путинг рейтинг охьаяха йолалур ю аьлла а хета Гудковна.\nШен агIор Политикан экспертийн тобанан куьйгалхочо Калачов Константина «Независимая газетана» интервью луш элира, цу рейтингийн кхоччуш долу сурт ган цхьана хаттарна жоп цатоьа аьлла. И хаттар ду, Путин велла дIаваллалц Оьрсийчоьнан президент хIотта оьший бохург.\nКхин дIа хIун ду? - хоьтту Калачевс. Патриотизмаца а, арахьарчу кхерамех а лаьцначу темех пайда эцар тоьаш дац Путинан рейтинг кхин дIа а лакхара латто боху цо.\nКалачевна хетарехь, керла президентан харжамаш хила дисинчу кхаа шарахь хиламаш хила мега и рейтинг охьайоккхур йолу. Царна юкъахь ду экономикан кризис къаргъяларна тIера Украиница баккъалла а болу тIом хиарна тIекхаччалц дерг.\nЦуьнца цхьаьна эксперташ шеко йолуш бац, Путин Владмира 4-гIа а президентан харжамашкахь дакъалоцур ду бохучуьнах. Цу тайпа ойла йолуш ву финансийн министр хилла волу Кудрин Алексей. Цунах лаьцна цо дIахьедар дира Путин Владимир дуьххьара президент хIоьттина 15 шо кхачарна хьажийначу «горгачу стоьлехь», бохуш яздо «Коммерсант» газето.\nОццу форумехь дакъалоцуш хиллачу "Общественное мнение" фондан директоро Ослон Александара дIахьедар дира, Путинан рейтинг гергарчу хенахь охьаера яц аьлла.\nТкъа «горга стол» дIахьош хиллачу президентан пресс-секретаро Песков Дмитрийс дуьйцучуьнга ладоьгIча гучудаьлларг дара Оьрсийчоьнан куьйгалхо хIинцца бен болх бан волалуш а цахилар. Коммерсанто яздарехь, «Путинан ондда а, оьшуш болу а бух бу ша долийнарг кхин дIа а дIадахьа, кхачам боллуш даза дисинарг дина чекхдаккха» элира цо.\nНавальныйн а, Медведевн а цхьатерра ледара шансаш президент хIотта\nПутин дикавоцуш ву?\nПутин цхьаьнакхетта ГIиргIазойчоьнан президентца\nГIирма йоккхуш, эшнехь, зарратан герзах пайдаэца а дагахь вара ша, боху Путина\n15 шо кхаьчна Путинах президент хилла


Помпео: Москвана варе хилар дара Шемахь "300 Оьрсийчоьнан вахархо" хӀаллакьхилар\nАмерикан Цхьаьнатоьхначу Штатийн пачхьалкхан секретарь Помпео Майк вистхуьлуш ву Сенатан комитетан кхеташонехь\nПачхьалкхан секретаро аьлла цунах лаьцна, Сенатан арахьарчу гIуллакхашкахула Комитетехь ладогIарш дIахьош вистхуьлуш\nАмерикин Пачхьалкхан секретаро Помпео Майка еарин дийнахь дIахьедар дина, Оьрсийчоьнан 300 махкахо Шемахь хӀаллакьхилар хилира Москвана, Америкин кхерамазаллина кхерам эккхар тIаьхье йоцуш дуьусур цахилар гойтуш варе хилар, хаам бо "Америкин аз" зорбан гIирсо. Помпеос аьлла цунах лаьцна, Сенатерчу ладогIаршкахь вистхуьлуш.\nПачхьалкхан секретарна ира критика йира цхьаболчу сенаторша, президента Трамп Доналда даре дарна, ша Путине цхьа а бехк ца баьккхира аьлла, Москвано талибашна ОвхIанистанехь Америкин эскархой байарна, цхьаболчу хаамашца, ахча луш хилла хиларна.\n"Суна ца хета цхьана Оьрсийчуьрчу лидеран, шайна юкъахь Путин Владмир а волуш, цхьа а шеко ю аьлла, америкахой байарна Америкин Цхьаьнатоьхначу Штаташа лур долу жоп муха хир ду бохучух", - аьлла Помпеос, Сенатан арахьарчу гIуллакхийн Комитетан кхеташонехь вистхуьлуш.\n"Сан тешо бакъо ю шу, Шемахь хилла Америкина кхераме дерг лелийна, хIинца кху дуьненчохь вайца воцу 300 Оьрсийчуьра вахархо а цунах кхийтира ала", - элира Помпеос.\nПачхьалкхан секретаро билгал ца даьккхира муьлха инцидент ю юьйцург. Амма, зорбан гIирсаш яздарехь, дуккха а Оьрсийчоьнан бахархой – дийцарехь, доларчу тIеман компанин белхахой – байира 2018-чу шарахь Чиллан-баттахь Шемарчу Хашам гIалана гергахь, Америко авиатохарш а дина.\nОьрсийчоь юкъагIоьртира Шемарчу тIаманна 2015-чу шарахь, президентан Асад Башарна гIортор яр Iалашонца. Оьрсийчоьнан эскархой ларбала гIертара "Исламан пачхьалкх" терроран тоба хIаллакйан Америко, авиатохарш а деш, цига хьажийначу ницкъашна дуьхьалIиттабаларх.\nШемахь беллачу оьрсийн эскархойн цIераш йовзийтина\nИдлибехь Оьрсийчоьнан планаш эшна йогIу. Эшамаш бу церан эпсаршлахь а\nШемахь Оьрсийчоьнан бахархой байина аьлла, дIакхайкхийна бакъонашларърхоша\nЗахарова: Оьрсийчоьнан бахархой Шемахь байина бохург "дезинформаци" ю


Бадуев СаIид. Iимран. - 2 Июля 2020 - СОЮЗ ПИСАТЕЛЕЙ ЧЕЧЕНСКОЙ РЕСПУБЛИКИ\nГлавная » 2020 » Июль » 2 » Бадуев СаIид. Iимран.\nКхечу жимчу пешара цIе цкъа йовш, тIаккха цIеххьана серлайолуш гора, Iимрана, ша хьуьжаре вахале, лулахошкара дечиг а деана, шайниг кхачадаларна латийна йолу. Хьалха санна шен Хьасан мара а къуьйлуш, шелонна юргIа тIе а ийзош Iеш йолу Зайна хIума яаза яра, кхо чIогIа сатуьйсура, сарахь цIа вогIу волчу Iимране, хIара иштта цхьацца ойланаш еш Iеш, де шен рожехь суьйрангахьа лестира.\nАрара мох, кIордийча санна лагIбелира, кхеран йогу цIе а яйра, пеша кIелахь Iуьллу цициг, бий а ког а хьаькхна, са а даьлла дIатийра,моцалла а, шелонна а кIедисина долу.\nЗайнина и делла Iуьллу цициг ца гора, хIара чохь пена тIехула бIаьргаш а къерзош Iара, шен хаза дIадаханчу денойн ойланаш а еш. Иштта Iечу кхунна цIеххьана дагадеара, шен цIийнан да валале цхьана дийнахь цо шега аьлларг: «Хьажал хьо, зуда, хьуна ма гарра, вайшиъ дижина цаIилларна хIара хьуна гун кхо до хьаьжкIийн бу вайн, кхунах даан ахьар а дер ду, кIади эцан йохка хьажкIа а ер ю, цул тIаьхьа а дикка буха а юьсур ю.\nАйхьа къастийначу кху хьаьжкIаш тIе кхин а йохка ахь кхоккха тускар, вайшинан бераш а ца хаьа муха лелар ду а, вайшиъ дIаиккхинчул тIаьхьа», аьлла, цо шайна юххахь лаьттачу ахьар дехан даьхкинчу кхаа берана тIе а вахана, «шайн хьаьчкIаш мел ийши, дуьххьал кху керта схьадуьйлалаш» аьлла, шайн вордана тIе церан хьачкIаш а йоьттина, уьш цIа хьовсабар.\nИ дагадеъча, Зайнин бIаьргех мела хи хьаьдира, и хин тIадамаш кхуьнан карарчу Хьасанна тIе а оьгуш, и кхуьнга гIийла бIаьра а хьоьжуш Iеш йолчу кхуьнан кийра цIе летан елира, тIаккха шийла хорша кхуьнан дегIах хьерчан йолаелиоа.\nЗайна холчу хIоьттира – цхьана агIор, меца а волуш, шеллуш шен карахь Iуьллучу Хьасанна хIун дийр ду ца хууш, шозлагIа, чохь йогуш цIе а йоцуш, хоршина шен гIорош доллучу дегIана хIун дийр ду ца хууш.\nХIара иштта холчу хIоьттинчу заманчохь Iимран, неI йиллина чу а ваьлла, хIорш дийна хиларх воккха а веш, кхарна тIеволавелира.\n- Iимран! Хьайн кетар Хьасанна тIетасалахь, суна хорша еана, - аьлла, Зайна, са а ца тохаделла, чехка юргIана кIел юьйлира. ТIаккха Iимран, шена тIера кетар чехка схьа а яьккхина, велхан а ийзош Iуьллучу Хьасанна тIе а тесна, Зайнина тIера юргIа тодан хIоьттира.\nОцу заманчохь кхеран цIентIе богIучу новкъа чехкачу боларца цхьа лекха адам догIура. Коьртахь кIайн месала куй а болуш, дегIа тIехь еха, йоккха холхазан кетар а йолуш. Цуьнан сийна, боккха ши бIаьрг чехка лелара дIа-схьа, цуьнан ехачу юьхьа тIехь къежъелла маж лоргуш яра, цуьнан богу бос башха цуьнан оьгIазвахаре хьажна а бацара.\nМила хила веза-те оцу тайпана чехка кхаьрга вогIу стаг? Иза, кху жимчу юьртарчу хьуьжаран молла вара, шена, ша мутаIеламашна дарс дешна а ваьлла, араволуш, Iимран ша гулдинчу ахьарх шен киса дузуш воллуш а гина, шена и иштта гича, юха а ваьлла, цул тIаьхьа Iимрана ахьарх хIун до техьа аьлла, цунна тIаьхьаваьлла лелаш волу.\nХIара молла чехка кхечира кху гIийлачу цIийнан неIар тIе. ТIаккха цIеххьана вон неI йоьллуш ша чуваьлча, Iимран, киснашкара ахьар текха чу духкуш воллуш а карийна, вон бIаьргаш а къерзош, неIарехь а сецца, элира: - ХIай нажжаз-нажжаз… ХIара хилла-кх ахь хIинццалц лелориг! ХIара хилла-кх хьан дешар а, хьо дешан валар а. Хьо а, хьайн цIе а санна боьханиг бен, кхин хIун дер дара хьоьгара?.. Хьайн дас-нанас Iамийнарг ду-кх ахь лелориг! Ва жулик!.. эхь дацара хьан басна а, кху тайпана ца лелча…-аьлла, тайп-тайпана бос а хийцалуш лаьттачу Iимранна тIе а вахна, цкъа лерга юххе чIогIа тIара а тоьхна, , моллас Iимран пенах дIатабийра.\nШена тIе йовха кетар тесча набаран тар тесна Хьасан, чохь гIовгIанаш яьлча сама а иккхина, ша Iуьллучохь: -Iимран! Iимран!..Сискал йина ца яьлла вайн? Со мац-м велла, - аьлла велхан озийра.\nКхеран гIовгIанаш а хезаш, дуьйцург къастан а ца къаьсташ, хорша тIе чIогIа ярна, юргIана кIел йоллучу Зайнина цIеххьана шен ший а кIант воьлхуш хезира, тIаккха шен хорша йиц а елла, шен доцчу гIоранца кIегархиинчу кхуьнан, охьа а кхевдина, ахьар чохь долу текх схьаоьцуш воллучу моллех бIаьрг кхийтира.\nТIаккха кхунна цIеххьана дагадеара, наха шайн говр а лачкъийна, дан амал доцуш шина бераца кIелдисинчу заман чохь, и молла волчу а яхана, цуьнга: - Тхо гIаддайна кIелдисина, хIинца ахьа вайн маьждигехь тхуна жимма хIума ца тасийтахь», ша аьлча, моллас «хьо цкъа маре ца яхча ер йоцуш ю, со кху сохьта зуда йоцуш ву, хьо соьга ян езара, Зайна…» аьлла.\n…Нахана и дIахиънера, моллин гIеххьа сий дайра. ХIетахь дуьйнна ЗайнагIаьрца массоа хIуманна тIехь вон вара иза…\nЗайнина, хIара шайн чохь дерг хIун дов ду, ца хаара. ДIахьаьжча Iимран а воьлхуш воьжна Iуьллуш гира, йиллина лаьттачу неIаре хьаьжча, ахьар дIа а кхоьссина, деса текх а дохьуш, вон бIаьргаш а къерзош чувогIу молла а гира. И сурт гича, цуьнан дегI чIогIа эгон доладелира, гуттар а хих буьзна лаьттачу шина бIаьргах луьстта мела хи хьаьдира.\nШен дуткъа дог чIогIа лаза даьлла, катоьхна шен доцчу гIоранца шена юххе Iуьллу Хьасан кара эцна, и шен мара а къуьйлуш, цаI алан юьйлира, тIаккха елхаран мохь а баьлла, хIумма а ца алалуш йисира.\nIимрана, цхьана куьйга шен ге а лаьцна, вукху куьйга йогу бесни а лоьцуш, бIаьргех хин тIадамаш а оьгуш, халла хьала а айъавелла,дIавахан дагахь араволуш воллучу моллега элира: - Аса-м и ахьар цигаьрканаш эцан а, я кехатех ловзан а ца кхоьхьурий… цIеххьана, Iимранан вистхилар а хадош, юха а кхоьлина, вон тIе а чевхаш: - Кхин соьга схьа ма лелахь, ва къу!..тIаккха а, хьо велла дIаваллалц хьуьжаре а ма волалхь! – аьлла, молла, чIогIа неI а тухуш, дIавахара.\nЦул тIаьхьа, моллас дина дов Iимрана шега ма дарра дийцича, Зайнас элира: - Ва Iимран, ахь и ахьар хьайна мутаIеламаша ло ца бохура?\n- Ас лачкъийна кхоьхьийла хиъча, ахь дуур доцу дела олурий аса-м и цара ло, - олуш, Iимран воьлхучуьра тийна, ЗайнагIарна тIе а вахана, цхьацца дийцина: - баба! – ас миччахьара деана а ахьар а, дечиг а дахьар ду вайна хIокху сохьта, Хьасан хьайца юргIана кIел виталахь, аьлла, Iимран кетар тIеюхан хIоьттича: - Iимран!Дукха ма хьелолахь, Хьасан меца ву хьуна, аьлла, Зайна, шена а, Хьасанна а тIе юргIа а тодеш, агIоръелира.\n- Со-м дукха хьелур вац хьуна, баба, аьлла, Iимран меллаша ара а ваьлла, вахара.\nОцу заман чохь суьйре Iаржъелла йогIура, буьйсангахьа мел лести шел а луш. ТIаккха буьйса йоьлча, аре хийцаелира, хьоькхучу мохо, диллина Iуьллу лом а массо а маьIIехь ловза а деш.\nЗайна, чохь латийна лампа а йоцуш, юргIанах а хьаьрчина, мацалла воьлху Хьасан шен мара а къуьйлуш, шен мацъялар Хьасане ца хаийтан гIерташ дагахь а йоьлхуш, цхьацца ойланаш еш Iуьллучу заман чохь, арахь мох тIеттIа чурабуьйлуш, чIогIа хьекхан болабелира, доккха Iуьллу ло, кIа оручу машино кегаш санна, массо а маьIIе кхуьссуш, ловза а деш.\nМассо а урамехь шакарца цIийзаш луьра мох а бара. ГIорийна лаьтта гIеххьа кегийра дитташ кеглуш, охьадетталора, цхьадолчу цIенойн ледара тхевнаш а чуоьгура, андийчу тхевнаш тIера ледара туьнкалгаш а мохо чуеттара, хьуьнхахь дечиг доккхуш санна, мохо чуеттачу кертийн гIовгIанаш а яра геннара а хезаш; урамашкахь дохк хIоьттича санна лайн кIур бен гуш адам дацара, нах чIогIа кхералуш чутийнера цу буьрсачу буьйсанна. ЗайнагIеран чохь йогуш цIе яцара, жимчу корехула чу кхуьйсуш шийла дарц а дара.\n- Баба! Со-м мацвеллий…баба! ..со-м шеллой..баба!...- бохуш, тIаьхь-тIаьхьа велхарна чуьра а вуьйлуш, Iуьллура Зайнин марахь Хьасан.\n- Хьасан! ХIинцца Iимран схьакхочур ву, собардехьа…сатохахьа!..аьлла, йистхиллачу Зайнин хьалхе дуьйна а бIаьргех оьху хин тIадамаш луьстта эгон доладелира. Цуьнан дукха хенахь дуьйна схьа цIийза дог, лаьцна куьйра санна, цIийзарна сихделира, цуьнан цомгаш дегI хIора минотехь гIелделла доьдура, мацаллина а, шен меца доьзалхо гарна а.\nЗайна тIаьххьара а легаш а дакъаделла, мацалла гIора а кхачийна, елхар а, йистхилар а доцуш йисира.\nТIаккха цIеххьана шийла, луьра хорша цуьнан шийлачу дегIах хьаьрчира, цергаш, вота етташ санна, эгон йолаелира. Хорша тIе чIогIа ярна, мацалла воьлхуш Iуьллу Хьасан цунна вицвелира.\nАрахь хьоькху луьра мох моллина кIезиг хаалора. ХIара молла, шуьйрачу цIарца йогучу пеша юххехь лаьттачу нар тIехь, гIайби тIе а хиъна, шен йоIа дина хингалш дууш Iара, даьттанах буьззина кад хьалха а хIоттийна, наггахь ша Iечохь шайн сирлачу цIа чуьрчу пенах дохкучу кузашкий, цIенкъарчу истангашкий а хьоьжуш, юкъ-юкъа корта а лестош, тахана шена гучудаьллачу Iимранан къоланан ойла а еш….\n- ХIан-хI, тахана ас ахьар схьа а даьккхина, меца битарххий, Iимран хьуьжарера дIаваккхарххий декха ца ло, цо сан дайъина сий, царна дан дезаш кхи цхьаъ ду, - аьлла, цкъа корехула уьйтIа а хьаьжна, нара тIера охьа а воьссина, чехка шен йовха кетар а, мачаш юьйхина, коьртах башлакх хьарчийна, араиккхира иза.\nАрахь юткъачу шакарца луьра хьоькхуш мох бара. Гуш, хIара молла воцург кхи садолу хIума а дацара. Кху буьрса хьоькхучу мохо нехан кертех а, цIенойх а бертал а ветташ, молла халла веана ЗайнагIеран цIийна юххе кхечира.\nТIаккха хIара чехка цу цIийнах гIортийна йоллучу дечгах тасавелира. Цу гIорторах моллин цкъа бIаьрг кхетта ца Iийнера. Цуьнга молла, кху цIийнан юххехула болучу готтачу новкъахула ша маьждиге а, базара а мосазза воьду, лоррий хьожура.\nХIара молла, Зайнас нахала ваккхарна бекхам бан аьтто ца болуш лела дукха хан яра. ХIара наггахь, царна «дарехь» цаI дан тохалора, тIаккха а, ЗайнагIеран цIийнах цаI бекхаме вер ву-кх, олий, кхера а лой, IадIара. Кху юткъачу шакарца, лайца уьдучу мохехь вехха ваьллира молла и дечиг схьа ца яккхалуш.\nТIаккха цIеххьана шен гIорагIоддаха тасавелла, и схьа а яьккхина, цIийнан юххе охьа тесна, цу хьоькхучу луьрчу мохехула шен цIа а вахана, паргIатвелира.\nАрахь буьрса хьоькхучу мохо, ЗайнагIеран цIийнан, моллас гIортор дIаяьккхина агIу, чIогIа тата а доккхуш, чутуьйхира, царна тIаьххье кху цIийнан ах тхов а чубеара.\nВоьлхуш Iуьллу Хьасан, цIеххьана чIогIа тата а даьлла, шийла дарц шайн ах цIа чу хьовзийча, кхеравелла, луьрчу маьхьарца Зайнех хьерча волавелира: - Баба!..хIара хIун ду?..Баба!..-бохуш.\nШен шийлачу хорши тIе, чухьийзо шийла дарц а хаадела, шелонна са ца тохалуш, йовхо ца карош етталуш Iуьллу Зайна, шен мара Хьасан воьллича цунах жимма йовхо а хааелла, чIогIа и шен мара къийла елира, ша хIун леладо а ца хууш, Хьасане гIийла узарш а дойтуш.\nВехха къийлира Зайнас Хьасан мара, и марахь саца а ца туьгуш. Вуьшта мацаллина а гIор дIадаьлла волу Хьасан, кхо чIогIа мара къийлар ла а ца делла, са а дукъделла, велира. Цул тIаьхьа меттах ца хьовш, Хьасан Зайнас вехха мара къийлира.\nХIара ишта йоллучу заманчохь, кхера чоь мохо луьра чудеттачу лайн дарцана дикка кIайъеллера, кху доьхначу цIа чохь дохк хIоьттича санна, чухьийзаш лайн кIур бара. Цул тIаьхьа, мох а жимма лагIбелира, цIа чохь гIаьттина лайн кIур а байра, кхеран чоь жимма серлаелира, жимма къаьсташ арара нехан цIенойн къорза тхевнаш а гуш.\nЗайна, тIера хорша лагIъелла жимма саметтаеара, тIаккха дIахьаьжча шайн чукхетта цIийнан агIо а гира, мохо чудиттина ло а карийра.\nШена гург гIан ду моьттуш Iуьллучу Зайнас, цIеххьана шена марахь шан гIорза йоллуш санна хетта, шена карара Хьасан дIакарчийра, юха а шен кIант дага а веана: -Хьасан!.. Хьасан!..-бохуш, юргIана кIел куьйгаш хьаькхначу цунна, ша санна шел а велла Iуьллуш карийра Хьасан.\n- Хьасан!..- аьлла, дIа-схьа хьавира Зайнас иза. Амма, вист-м ца хилира. ТIаккха Зайнин кийра шийла ша биллира, цуьнан эгIазчу дегIа тIе йовхонан хIон толгIе хьаьдира, дегIан пхенаш цхьаммо дIаийзош санна, ийзон доладелира.\nНанна хиира, Хьасан мацаллий, миллий веллийла. ХIокхо шийла мохь хьаькхира: - АллахI!..Ва, везан дела!.. хIара хIун ду?..хIун ду тхуна хилларг?..тхоьга деанарг?.. Хьасан?..Со яла хьан, Хьасан!- аьлла, Зайна Хьасанах хьаьрчира, цуьнан мецчу кийре и валар ца лалора, цIеххьана бIагор хьаьвзира, дерриг дуьне а хьийзаш ду моьттуш.\nИ чIогIа дарц хьовзийча, новкъахь цхьа зулам даларна кхоьруш, схьа ца воуьйтуш волу Iимран, цIерачарна чIогIа сагатделла, цкъа лечкъана араэккха воьлча гучуваьлла, сацийнера хIусамдас. Цул тIаьхьа, хьоькху мох жимма лагIбелча, Iимран лечкъана цIа ван араиккхира.\nХIара бай хьоькхучу мохехула кийра цIе леташ вогIура, шен кисанаш наха деллачу ахьарх а дуьзна, пхьаьрса кIел ягон яхьаш жимо дечиг а йоллуш, шен нена а, вешин а мацалла яйъан сихха цIакхачархьара-кх ша, бохуш.\nIимран наггахь шен жимчу кетарх а хьерчаш, мохо ло тIедиттина гуш некъан лар а йоцуш, кIоргачу лайлахула халла веана шайн керта кхечира.\nТIаккха дIахьаьжча, шайн ах чу а кхетта лаьтта цIа гина, кийра ша а биллина, бIагор а хьаьвзина, Iадийча санна мохь а хьаькхна, ша волччахь сецира.\nВехха лаьттира Iимран чувахан а ца ваьхьаш. ТIаккха велхарна лахара балда а ийзош: - баба!..- аьлла, шайн ах даьллачу цIа чу а иккхина: - Баба!..Самаялахьа! Баба!..Хьасан!..-бохуш, шийлачу маьхьарца, Iимран дехха меттахъхьедира Зайнин, Хьасанан ши дегI. Амма уьш меттах-м ца хьайра.\nИ ши дегI, вовшашца шелдалар къевсича санна, шийла Iуьллура


ЧӀаьнти-Юрт — Википеди\nЧӀаьнта-Йурт , ЧӀаьнти-Йурт (оьрс. Терское) — Нохчийчоьнан Соьлжа-ГӀалин кӀоштан эвла ю. Иза ю ЧӀаьнта-йуьртан меттиган административан центр. Бахархойн дукхалла 1341 адам леррана 2010 шарахь.\nЮрта йиллина теркан аьтто берда йистахьа, Соьлжа-Гlалана къилбседехьа.\nЮхера ярташ: къилбседехьа — Керлатерке, къилбехьа — Мехкадаьттан-Йурт, малхбалехьа — Аьхкин-Борзе, къилб-малхбузехьа — Кен-Йурт, къилбседа-малхбузехьа — ГалгӀала.\nХьост — «https://ce.wikipedia.org/w/index.php?title=ЧӀаьнти-Юрт&oldid=5870613»\nХӀокху агӀонна тӀаьххьара хийцамаш бина: 2021, 9 май, 21:16.


Москвахь протестхойн акцеш дIасалехкинчарна дуьхьал санкцеш яхар хьехна Iамеркан Конгрессо\nМосквахь дIаяьхьначу митингашкахь адамийн бакъонаш йохийначарна дуьхьал санкцеш яха аьлла, президенте Трамп Доналде кхайкхамбина Iамеркан Цхьанатоьхначу Штатийн палатан векалийн арахьарчу гIуллакхийн комитетан куьйгалхочо Энгел Элиота а, Техас штатан Конгрессерчу векало Маккол Майкла а. Трампан цIарах юкъахь динчу дIахьедарехь политикаша билгалдаьккхина, Оьрсийчоьнан шахьарахь дIаяьхьначу акцешкахь "дукхахболчу митингхошна йиттина хилар, дIалецна хилар, набахтешка хьийсийна хилар а".\nОьрсийн Iедалхоша лелориг "агресси" а ю, "ОБСЕ-н массо а декъахоша шайна тIелаьцна хилла декхарш инзаре дохийна хилар а ду" аьлла цара. Энгелна а, Макколна а хетарехь, Iедална дуьхьал болчу нехан Iа лакъорхьама Оьрсийчоьнан президент Путин Владимир хIуъа а дийр долуш ву.\nТовбеца-баттахь дуьйна схьа латтош ю Москвахь гIалин думе оппозицин кандидаташ битийта гIертачу наха вовшахтоьхна митингаш. Доккхачу декъанна, цигахь лаьцна 3 эзар гергга стаг. Иттаннашкахь лийцира бозуш боцу кандидаташ, митингех долу низам хьаьшна аьлла, бехкебина.


Нохчийн йоI ерна бехкевийриг дохко ца ваьлла ша динчунна\nВенехь ворхI шо долу Хадижат хьан, муха йийна бохург къастийна полицино. 16 шо долу лулахо ву шекойолуш лаьцна. МаьIна доцчу къизалло дуккха а хеттарш дойту.\nКху беттан 15-чу буса жима Хадижат ерца доьзна лаьцна мила ву нохчийн диаспорина Iуьйранна хиира. Амма ца кхетара нах, стенна дина зулам, стенгара ву йоI йийнарг, муьлхачу къомах ву. Цхьаболучара цунах цигон вора, вукхара – серб. ЙоI берриг а доьзало йийна, бохура цхьаболучара, доьзалан дас йийна, вукхара дакъалаьцна дакъа къайладоккхуш, хезара кхечаьргара.\nВенерчу нохчашлахь хилла ца Iаш, Австрин прессехь а бара цакхетамаш: лаьцнарг азербайджанхо ву, яздора газеташа.\nТIаьххьара а пресс-конфернци елира полицино. Зуламца доьзна лаьцнарг хиллера йийначу йоьIан лулахо Роберт. Школехь вон ца вуьйцу кIант - гIиллакх долуш, дика доьшуш вара, боху.\nКъомах дерг аьлча, Робертан да ах-нохчо (дегахула), ах-гIумки ву (ненехула), шен нана ю гIумки.\n"Ца оьшшучу хенахь, хьашт доцчу меттехь"\nБехк толлучу полковнико Мимра Герхарда бахарехь, Хадижат кест-кеста йоьдуш хилла ша йийначу петара хьошалгIа.\nЗазадоккху-беттан 11-чохь арахь ловзуш Iийна йоI яхна, гарехь, лулахошка – церан шина цицкаца, хьалха а санна, ловза. ЦIахь хилла оцу сахьтехь 16-лара ваьлла Роберт, ткъа цуьнан 14 шо долу ваша ца хилла чохь. Да-нана концерте дахана хилла.\nРоберта морожни елла Хадижатна, луьйчучу чоьнна чу кхайкхина. Цунна ца хааделла кIентан карахь урс. Чуяьлла йоI шайн лийчахIуттийле дIа а теттина, цунна урс детта волавелла. "Корта дегIах дIахаддоза буьтуш, чIогIа диттина урс ", - элира Мимрас.\nЦул тIаьхьа луьйчийла цIийх цIанъян хIоьттина Роберт. Юьхьанца гIуллакх ца хилла, деттачу цIийнан пардо хIоьттина хи дIадоьдуче. "Хи дIадахийта, ремонт еш а ваьллина", талламчас дийцарехь.\nТIаккха цIахь пластикан тоьрмиг а карийна, цу чу йоьллина цо йоI. Цхьа хан яьлча, тоьрмиг ара а баьккхина, дIакхоьссина нехаш юхкучу контейнер чу.\n- Хьо лацарна ца кхерара хьо? – хаьттина талламчаша.\n- Кхерара дера, коммуналхой хьалхо богIур бу, иза йовр ю, бохуш Iара со, - жоп делла Роберта.\nКоммуналхой ши-кхо минот хьалха баьхкинехь, я полици тIаьхьайисинехь, йоьIан лар йовр яра, боху полковнико Хаймедер Герхарда.\nСтенна йийна йоI? Оцу хаттарна жоп луш, Роберта аьлла, дерриг а кIира вон дара шен, IаьIна оьгIазалла цхьанна тIехь акха езаш вара ша. "Стенна нисъелла оцу оьгIазаллина буха Хадижат, хаьттира оха. "Ца оьшшучу хенахь, хьашт доцчу меттехь нисъелира иза", дара жоп", - элира журналисташка юристаша.\nНахах доглозучех вац\nЛар каро полицина аьтто бина леррина Iамийначу жIаьло. Робертан доьзал бехачу петарахь, луьйчийла чохь цIийн ларш карийча, ша пIелг хадийнера школехь, аьлла кIанта.\nХадижата Нана декъалъеш яздина кехат карийна иза йийначул тIаьхьа.\nХеттарш дан долийча, къерахилла динчу зуламна. Шек а воцуш дIавигийтина ша полицига. Iадийначу дена хьалхха аьлла, йоI йийнарг ша ву. Иза хезча, дог а малделла, охьайоьжна нана.\nТалламан юьхь тергалйича, гуш ду Роберт ша динчух дохковаьлла цахилар. Шега дечу хеттаршна жоьпаш луш, ша дохковаьлла ца боху цо, аьлла, шена Хадижатах къа ца хета, цуьнан ненах (Заремех) къахета. Иза дуьйцучу полковнико Хаймедера билгалдаьккхира, Роберт нахах доглозу адам дац, аьлла.\nТаллам хIинцца бен бола а ца белла. Полисхоша догдоху хиллачун сурт дуьззина дIахIоттаре а, бохаман орам шайна кароре а. Дикачу доьзалехь кхиинчу, шех а дика дош олучу Роберта стенна йийна йоI, ца кхета я Iедал а, я бохам тергалбийраш а. Криминалисташна тIехь ду жоьпаш карор.\n…Самукъане, елаелла хуьлу йоI евзинчу Венерчу керташкахь тезет ду. Цуьнан дакъа карийначу контейнершна хьалха чIурамаш догу. Бераша тайнигаш, зезагаш кхоьхьу.\nЗаремина шен жимачу Хадижатах дисинарг цхьаъ бен дац – цо ша еле, амма йийна ши де даьлча тIекхочучу Ненан Денна хьажийна дитина совгIат. Бес-бесара хаздинчу кехата тIе: "Хьоме Нана, суна доггах еза хьо. Нана, еза-кх суна хьо. Сан дог ма ду хьо, Нана", - яздина Хадижата.


"ЦIийндена кIелоян оьцуш бу зударша и гIирс"\nИштачу кепехь а хуьлу къайлах ладугIу гIирс\nГIалгIайн махкара яхархо дIалаьцна полицин белхахоша, цо къайлахь ладугIуш болу гIирс эцна аьлла.\n28 шо долчу зудчо эцнарг ю GPS-треккер. Масех кепехь хуьлу и треккер, сирникан ботт санна а, жимчу беро ловзочу тайниган хьесапехь а.\nШа оцу гIирсо гойту, телефонна тIе тесча, хьо волу меттиг а. Ткъа чохь сим-карта делахь гонах дуьйцург а хеза. Цундела и тайпа треккерш а, кхиерг а санна, низамаша йохка а, эца а магийна яц.\nТкъа стенна, хIун Iалашонца оьцу наха и гIирс? Оццул тешам дIабаьлла теша вовшех бохуш, шена хетарг довзйитира Соьлж-ГIаларчу яхархочо Ульбиева Ларисас.\nУльбиева: "Вайна юкъа ца долуш хIума а дац! ЧIогIа цец йолу со цуьнах. ХIинца къайлах ладугIу хIума а юьллу боху зудчо цIийндена, цIийндас шен зудчунна а. Суна чIогIа хаза ца хета иза".\nКъайлах ладугIу гIирс эцар-бохкар магийна дацахь, интернетехула иза харжа а хоржий, ахча дIа а дохьийтий, юха почте схьакхаьчначу хенахь хIунда схьалоцу нах?\nЭца магийна яцахь, юхкуш йолу меттигаш дIа хIунда ца лакъайо, бохуш карзахвуьйлу Шела кIоштара вахархо Абдулмуслимов ВахIид.\nАбдулмуслимов: "ХIара зама йийцина зама ю. Нехан барт а, тешам а хир бац баьхна зама. Оьцучо цхьана зуламна оьцуш бацахь и гIирс ша ду\nТкъа, иза ларван эцнехь - кхин болх бу. Оьрсийчохь магийна ца хилча, туьканашкахь паргIат юхкуш стенна ю уьш? Сан а ю и, ас эцна. Яц, ас цкъа а лелийна-м".\nГIалгIайн махкахь оцу зудчо эцна болу къайлахь ладугIу гIирс, шен майра стенгахула лела талла эцна бу аьлла хета цхьаболчарна. И масалш дукха ду, аьлла дийцира Соьлж-ГIаларчу вахархочо Салтыханов Рамзана.\nСалтыханов: "ГIалгIайн махкаь цхьа миска ю боху дIа а лаьцна, хьийзош. Безам олий, цхьа хIинойн киношка а хьожий, майрошна тIехь таллам бан арабовлу зударий. ТIаккха цIийндас иза шена хиъча, я доьзал бохабо, я цунна кога кIажа а хуьлий веха.\nТкъа божарша иза оьцуш хилча, цхьана белхан гIуллакхан оьцу аьлла хета суна. И гIирс ца хилча а, карахь лело телефонаш чохь а ма ю и мел йолу хIума. Оцу полисхоша шайгара хIунда ца эцна и хIума аьлла хьийзош яцахь, суна-м ца хаьа".\nГIалгIайн махкахь дуьххьара яц лаьцна зуда къайлахь ладугIу гIирс оьцуш гучуяьлла. Дукха хан йоцуш цхьа стаг а лаьцнера къайлах видео йоккху сахьт оьцуш. 50 эзар соьмана гIуда туьйхира цунна.\nМасех бутт хьалха Нохчийчохь а лецира 70 шаре ваьлла цхьа воккха стаг. Цунна а гIуда туьйхира лаккхарчу барамехь.


БАШАНЗА БИСА ША — Сердало\nДагадагIац сона се фу деш вар, цхьа саг кхайк хьога аьнна цIен-нанас дIавехача хана. Дохаш латтача гIанда когага хьежаш воаллар, е дивана оагIонца лаьтта улг чIоагIдеш воаллар. ЦIагIа висача цхьа хIама ца деш Iелац со. 3Iамига волча хана денз белхага ваьнна, къахьегаш хьавенача сага атта дац бIарччача дийнахьа хайна вагIа.\nЦудухьа дарий а хац, чloaгla гIадвигар со сесаго бенача хоамо. Маьче тIиргаш эзза дIа а йийхка, коча чопилгаш дIа а дехка, уйча хьаараваьлар со.\nСецца тIаяьхкача морхаша кхаьллаяр сигале, Iаьржача беса а йийрза, лаьттана геттара гарга IотIаенаяр из. Гаьнаш а, нана йоацаш хьалкхийна йиIигаш санна, гIайгIане яр. ХIаьта а Iаламга ла ца дувгIаш, ший тайпара детталора дог.\nАраваьнна со дIахьежача, саг вацар. Коа ара а ца воалаш, тхоай беш йолчахьа со дIаволавелча, согахьа букъ а болаш, сай цIен-наьнаца къамаьл деш латтача сагах бIаргкхийттар са. Букъа тIара вайзанцар сона из, со дIатIакхачале юха а вийрза, шерра вела а венна, салам делар цо сога, кулг а хьакховдадир. Салам юха а дерзадаь, цIагIа чувийхар аз хьаша. Баркал оалаш, уккхаза беша гаьна кIал Iоховшаргдар вай, аьнна, дехар дир цо. ЦIен-нанас хьаденача гIандаш тIа Iохайшар тхо шиъ. Ший гIулакх даьннад аьнна сесаг чуяхар.\n— Со дагавагIац хьона, — аьлар хьашас. — Ха дIайода, воше, геттара сиха йода.\nСай хур аз дарах цу сага сибат дагадоха маганцар сона. Мичахьа, маца вайзав-те сона ер? Мичахьа вIашагIкхийтав-те тхо шиъ бIаьхача вахара новкъа? Ха-зама дIаяхача дицлу наьха сибаташ, геттара гаьна беттача гургала тарадерз уж: е бокъонца гургал ба, е гаьннара кхайка оалхазар да, е лергашка латта зов да къоасталeц.\nЙист ца хулаш цхьа юкъ а яьккха, юха а кIирвенна хьаьшага хьежар со.\n— Iа хьавовзийтача, дага а вохаргва, — аьлар аз, сайгара цхьа бехказло яьлча санна баламаш а эза.\nТайп-тайпара уйлаш ухар са дега чу, цхьабакъда, царех цхьанне а хьехацар сона ер фу саг ва а, малагIа гIулакх дахьаш венав а.\n— ДагадоагIа хургда-кх хьона цхьа ткъаьх шу хьалха хьехархой вIашагIкхийтта, — бегаш бе воаллаш санна аьлар хьашас. — Гостиница… Вай чуIеш хиннача номера ши ниI эгIахьа мехкарий, сар-сарахьа пандар, халхараш, дийца зоахалол, даьха дог, бохабаь кизга бIалг. Массарел хьаьрагIа хьийза ИсмаIал…\n— ИсмаIал! — иккхар сога, — маьрша ва хьо, хIанз дагавехар. Iа бехк ма баккхалахь! ГIалат даьлар сога. Ма сакъийрдар вай!\nХIанз геттара паргIата ваьлар со, гIадвахар. Дагадехар деррига а. Долла хIама дагадехар.\n— Со ма варий из бIаьлг бохабаьр, ИсмаIал, — велар со. — Кхалнахах тоам хетацар. Вешта, из дитал, фу деш ва хьо, могаш-маьрша? Дезал фу деш ба? Кхо йиIиг я яхаш вецарий хьо, цхьаккха кIаьнк а воацаш? ЙиIигех-м мехкарий хинна ма хургбий.\n— ЦаI маьре а яхай, кIаьнк-йиIиг а долаш яхаш я, — аьлар хьаьшас, согахьа пIелг а лостабаь. — 3IамагIъяр а кхувш латт. Из хьай виIий ханнара я яхацарий Iа? Зоахалол дергда вай яхаш Iайха дийцар дицденна ма хургдий хьона-м.\n— Дицденнадац. Фу дувц Iа, ИсмаIал. Хьадувцал, хьадувцал…\n— Фу дувцаргда укхаза, дIавах-кх нах бахаш санна. Сесагаца дов а доаккхаш, тIаккха та а товш дIавах-кх. Балха ух, новкъостий а ба.\n— Сакъердаме саг ва-кх хьо, ИсмаIал. ДагадоагIий хьоана, Iа дер де гIерташ со лийна. Ма хьагар со хьох. Вах-вахача, кхоач-кхоачача чура-тIера волаш, дика тарлора хьо нахаца.\n— Дош дацар из-м, — велакъежар ИсмаIал. — Къона волча хана хулаш дола хIамаш да Iа дувцараш.\nДика хетар сона ИсмаIал вена. Цун гергача юхьага хьежаш вагIаш цхьа юкъ яьккхар аз.\nБIаьхача новкъа ваьнна наькъахо санна, сих ца луш дIайода ха. ИсмаIала кIайлуш латтача кертага хьежача, дукха уйлаш самаювл са дег чу. Цхьавола саг лоадам болаш хувцалуц, ше вар хул из дуккхача шерашка. ТIаккха ИсмаIал вIалла вовзаргволаш а вац. Со се а хетахургва иштта воккха, хьашт дале, къаьна а.\n— ЛаьрххIа хьо волча венавац со, — йоах сога ИсмаIалас. — Укхаза ва везаш гIулакх эттача дагавехар сона хьо.\n— ГIулакхаш-м тIехьагIа дувцаргдар вай. Фу бе-башха да из лаьрххIа а ца лаьрххIа а, — раьза воацаш аьлар аз. — ИсмаIал, хоза хет сона хьо вена, мишта йода ца ховш дIаяха ха юхаеча мо.\nЛувш-оалаш тхо дагIача юкъа шийтта сахьат даьлар, хIанз-хIанз IотIаелха кийчъенна хинна сигале айяла йолаелар, сийрдаяьлар.\n— Хьога из мишта дувцаргда а хац сона-м, — аьлар ИсмаIалас, -цхьан хIаман уйла еш санна, йист ца хулаш тоъала ха а яьккха. ЦIаьхха михо оагабаьча хена татана тара хетар сона цун оаз.\n— Укхаза хьона гаьна йоаццаш, — дувцар ИсмаIалас, — цаI мара йоаца са йиша яхар. ХIанз яц из. Дала гешт долда цунна.\n— Малий Iа ювцар? — цецваьнна хаьттар аз. — Сона-м хезадац цох хIама.\n— 3Iамига долаш нана йоацаш дисар тхо, — аьлар ИсмаIалас. — Дас саг йоалайир. Во яр тхоца. БIарччача денна маькха чIегилги ятача шурий пелеи лора тхона. Йиша елхар, меца я ше яхаш. ЛоаллагIа яхача йоккхача сага бун чу а вувлаш фуаш кхухьар аз. Сайна даацар: дIадехкар. Йиша йийлхача дIалора. Бийда доллаше дуар цо уж. Хой хьона, йоккха хинначул техьагIа а дуар цо бийда фуаш. Iемаяр из цу гIулакхага.\nБlapгax хий даьлар ИсмаIала. Сона из бIаргадовра кхераш, картагахьа дIавийрзар из. КорзагIа-м со а ваьннавар. Иштта безаме дIадоладенна къамаьл талхаш латтар.\n— ДагадоагIа сона цхьан дийнахьа, со сецца сомаваьлча, соца уллаш хинна са йиша яцар. Ведда ара а ваьнна со дIахьажача гаьнна дIа а яха, лакхача баьцашта юкъе ягIар, кера кортилг хьа а къедаш. Зиза мо яр-кх. Ведда-ведда со дIатIавахача, елаш-екаш, гIадъяха мархIакхийттар сона йиша. Со хьалхеи из тIехьеи чудоладелар тхо шиъ. ЦIаьхха катеха хьал а ийца ги еллар аз из, баьца хиво когаш а тIодабаь цамогаш хилар кхераш. Цул тIехьагIа воккха хилар со, кхийра из. Хоза йоI хинна дIаэттар.\n— Зейнап-м яц Iа ювцар, — иккхар сога. — Мате нускал Зейнап? Маьре ена дукха ха ялалехьа, цIаьхха цамогаш а хинна елар из.\nИз дIайоллача дийнахьа делкъел тIехьагIа кхо сахьат даллалца, хIанз-хIанз воша тIакхоачаргва яхаш, фу дергда ца ховш лаьттар нах, кхы хьежа хьашт дац аьнна бокхийча наха аллалца. Хьо хиннав-кх из воша?\n— Со хиннав.\nЦецваьккхар со ИсмаIалий хьахьажаро, воагавир. ЦIаккха вайнавац сона цу тайпара веха, корзагIваьнна саг.\n— Со ва-кх из воша, — юха а гIайгIане аьлар цо, — согара къахетам бехаш санна.\n— Иштта нийсделар-кх са из. Массане йоахар, едда маьре яхай, веший сий доадаьд. — Аз ладийгIар. Укх коа чуютаргьяц яхаш цIогIа дийттар. Сенах ховра селлара сиха лергйий. Даиман яхаргйолаш санна ма хетарий. Иззала хало тIалатташе ла ца леш ма дисадарий тхо шиъ. Даха хайшадар, цIенош даьдар оахош шинне, цо топпар а хьоахаш. Со-м хIанз а вах цо хьаьхача топпара юкъе.\nКорта кулгашца хьал а лаьца вагIар ИсмаIал. ХIанз кхетадир аз сендухьа кIайеннай цун мос ханал хьалха. Йист хила магацар цунна, делхача дего оаз лаьгIъяьяр.\nДукха ца говш дIавахар ИсмаIал. ДIавахале хьалха кулг хьа а кховдадаь велакъежар из.\n— Со-м цун каша тIа а хиннав, — аьлар цо. — Цига вахарах салоIам хиннаб сона.\nИсмаIал накъа а ваьккха чувеча, цIен-наьнага дIабийцар аз цо бена никъ.\n— Зайнапа воша вар из? — хаьттар сога сесаго со сай къамаьл даь ваьлча. — Гоама ба сона цу тайпара нах, гоама я цар оамалаш, дегаза хет цар бIаргех уха хиш, цар къахетам бехаш дувца къамаьлаш гоама да. Из цамогаш йолаш со иллар цунца больнице. Сона цIаккха йицлургьяц из. Тхо, кхалнах, вIашагIа а кхийтта Iохайшача, тхога вувцар цо ший воша. Мap вувцацар, маьрйижарий бувцацар, лайна халонаш ювцацар — воша вувцар. Ше цамогаш йолга хайча воагIаргва йоахар. Ше цамогаш йолаш дика хетар цунна, лазаро мукьагIа ший вешийца хинна цатоам дIабаккхарга догдоахаш. Наб кIезига йора цо из варга хьежаш. Ший йIаьхача керта мосех ехк а хьекхаш ягIаргьяр хьона, корах ара а хьежаш. Тхоца мел хинна кхалнах хьагар цун хозалах. Чура хьайоагIа хозал яр из. Вешийгара къахетам бехаш яла а елар. Леча хана а моттар цунна ше даь гIалат вошас деш латтачул доккхагIа долаш санна.\n— Сона гоама ба-кх цу тайпара нах, — аьлар цIен-нанас, — харцахьача а бакъахьача а, цIенача а бIехача а бе ца хеташ шоай когаш тIа а лувзаш дIалел уж, шоаш даьча гIалатех шоашта кIинтIера балар а дехаш. Форда берда тIа хьатIакерча талгIе санна, дIаболх-кх уж, цхьаккха лар юхе ца юташ.\n← Зархмата дIаяздаь иллеш\nМестный житель признан виновным в оскорблении представителя власти →\nДоступно и просто проверить свой организм


G7 дуьненан гIайгIанех\nНицкъалчу пачхьалкхийн G7 цхьаьнакхетараллин кхеташонехь терроризммий, дуьненан климат хийцаяларрий ю коьрта ши тема. Германерчу Баварехь Эльмау-гIоперчу барамехь дакъалоцуш ю Британи, Канада, Франци, Германи, Итали, Япони, Iамеркан Цхьанатоьхна Штаташ.\nМехкийн лидерш дагабевр бу Иракъан премьер-министрца ал-Iабади ХIайдарца а, Нигерин куьйгалхошца а «Исламан Пачхьалкх» а, Боко Хьарам а олучу тIеман тобанийн хьокъехь. КIирандийнахь Британин премьер-министра Кэмерон Дэвида дIахьедина, шен махко 125 инструктор хьажор ву Иракъе бухара эскар тIом бан Iамон, аьлла.\nСаммитехь президента Обама Барака а, канцлера Меркел Ангелас а Донбассера хьал Кремло, ша юкъа а гIерташ, талхош хилар хьахош, элира, Оьрсийчоьнна тоьхна экономикан санкцеш юхайохийла дац Украинера тIемаш совццалц, Кремло шен лулахочун суверенитет лараме эццалц.


Iаьрбийн пачхьалкхашна жоп делла Катаро\nСаIудан Iаьрбийн пачхьалкхе а, Цхьаьнатоьхначу Iаьрбийн Эмираташка а, Мисаре а, БахIрейне жоп деана Катарера, цара кхайкхийначу ултиматуман дуьхьал.\nЦунах лаьцна дуьйцуш ду цу еаъа пачхьалкъо цхьаьне динчу дIахьдарехь, хаам бо Ал-Арабия телеканало.\nIаьрбийн пачхьалкхашна жоп делла Катаро ултиматуман хан чекхъялале. Цуьнан чулацам бовзуьйтуш бац.\nСаIудан Iаьрбийн пачхьалкхо а, Цхьаьнатоьхначу Iаьрбийн Эмираташа а, Мисаро а, БахIрейно а ши де хьалха 48 сахьтана яхйинера шаьш Катарна кхайкхийна ултиматум. И сацам бина оршотан Iуьйранна, юкъаралла лелочу Кувейтан дехарца. Катаро (коьрта гIала Доха) жоп дала дезаш яра Товбеца-беттан 3-чу дийнахь Iуьйранна.


Лахьан-бутт 24, 2013\nУкраинехь мацалла хIоттийча, цхьаберш Нохчийчу бахара. "Хьесапдаза дисина иэс" цIе йолу гайтам, Киев. Лахьанан бутт, 2007\n1932-чу шеран Оханан-баттахь мацалла хIоттийра Украинехь Советан Iедало. Нах дIаида буьйлабелча, дозанаш дIакъовлийтира НКВД велшка а, эскарийн дакъошка а. Ерриг Украинехь хIоьттина мацалла 1933-чу шеран Лахьан-бутт кхаччалц лаьттира. Оцу муьрехь велла лоруш ву 8 миллионна тIера 10 миллион кхаччалц Украинан вахархо.\nКолхозаш яхка гIертачу Советан Iедало лаххьийна нахера дIдаьаккхинера мел долу ялта.\nЦу заманах лаьцна дуьйцу нохчийн историко Вачагаев Майрбека.\nВачагаев: "Советан Iедал деанчу хенахь цара коьрта даьккхинарг, уггар къиен-миска стаг Iехор дара. Хьоладай, болх беш болу нах, капек яккха хууш болу нах ца безаш, царна дуьхьала хIоттийна программа яра. Цунах хIун хилира? Хьалаайба кечбинчу наха гIортор ца хилира царна. Вукхаргара схьаяьккхинарг шайн бага кхоссале сатуьйсуш Iийра миска нах.\n(Болшевикийн Iедал дIахIоьттина) дуьххьарлера шерашкахь, шайн тIемаш а жимма лагIбеллачуу хенахь, капек йолчунна коча бахара уьш. Массо цхьатерра вийр ву бохуш бара уьш. Иза хиллера, массо цхьатерра къиен ван гIертар."\nКъилбаседа Кавказера тасабелла бохку нах а ишта дакъаза бехира Советан Iедало. Цунах лаьцна дуьйцу нохчийн историка Акаев Вахитас.\nАкаев: Ишта Сибрех бахийтина бу вайн махкара, кулакаш бу аьлла 1,000 доьзал. Кулакаш ма бацара уьш. Кулакаш муха хуьлу? "Беднякаш" хилла. Церан даьхни, лортIехь цIенош, олуш там бацахаь, доьзал беркъа хилла, тIеюха цхьа хеча бен а ца хилла.\nИттех етт, иттех уьстагIа хилча а, цара кулакаш бой, дIахьовсош хилла-кх.\nЦарах цхьаберш, дийна бисинарш, цIабаьхкина. Вуьйш, цигахь бисина, цIавахчи а, цIахь хIумма а дац шен, аьлла. И агIо, ма-ярра, документашна тIехь теллина-м яц.\nУкраинехь мацалла йолаелира, коммунистийн тобанаша нехан хIусамашкара тIаьххьара хьачкIан буьртиг дIабаьхча, Киеверчу гайтамера сурт, Лахьанан-бутт, 2007\nКъиза мацалла хIоьттича Украинин дозанаш дIакъовлале, цигара адам таттаделла Кавказе хьаьдира. И зама дагалоьцу, хIетахь 50 украинхойн доьзал тIе а лаьцна, кхаьбначу Чечана-эвлара вахархочо Яхъяев Хожас.\nЯхъяев: "1933-1934-чу шерашкахь Чечнахь юьртада вара тхан деваша. Сибрех юха кхалха а кхелхира иза. 500 сов хIусам хилла хIетахь Чечнахь. ХIора пхиалгIачу нохчийн хIусамехь украинхойн доьзалш тIеэцна кхаба.\n1938-гIа шо кхаччалц, цо дола а дина церан.\nДа-нана делла бераш а царца. Уьш кху юьртахь диса а дисна. Церан тIаьхьенаш ю. Цхьаберш вайца Сибрех баьхкира, вай Сталина цIерадохучу хенахь. Цхьаберш вайца юха цIа а баьхкира.\nАмма таханлерчу дийнахь шаьш цIарца бийцича, вас хиларна кхоьру со.\nОцу 100 доьзалх 20 доьзал Сибрех муха еара? "Аша ловш йолу хало ловр ю шаьш", аьлла, вайца новкъа бевлира. Царах белларш а бу цигахь.\nКхин цхьа хIума а ду.\nШайна динчу диканах диканца жоп делла цара. Оцу 50 доьзалах буха бисинчара, дукхах болчара, вайн йисина яьсса хIусамаш ларъяра. Сал-пал дIа а хаьрчийна, ларъяийра, 1957-чу шарахь цIадахка бакъо яллалц. Даьхний лардира."\nУкраинхойн бераш массо бохург санна, нохчийн эвланашкахь тIеэцна. Уьш хьалакхиъна шаьш тIелаьцначу доьзалшкахь. Бусулба динехь, шаьш нохчий а хеташ, баха а баьхна. ТIаьхьа нохчашка маре бахана, зударий балийна. ХIора нохчийн эвлахь ю шайн-шайн истореш. Бакъду, Нохчийчохь къиза лилхинчу тIемаша коьрта чуьра дIатеттина. Гуттаренна я, бакъдерг дийца йиш йолу маьрша хенаш тIекхаччалц. Хала хеташ делахь, хаддаза леш болчу наха шайца дIахьо, шайна хууш дерг.\nШелан кIоштара вахархочо ИбрехIима дуьйцу, шайн эвла украинхой бахкарх а, цара кегий бераш нохчийн доьзалшкахь дитарх а лаьцна.\nИбрехIим: "Суна дага а дог1уш, тхан эвлахь баьхна украинхой бала а белла, баккхий хилла. Къаьсттина зударий юара уьш. Мацаллех бевдда баькхина хилла уьш Нохчийчу. Суна баккхийчара дийцинарг бен ца хаьа, суна сайна гина х1ума дац иза.\nДаханчу б1ешерахь тхан эвла баьхкина хилла уьш. Х1инца шайн 60 шарел т1ех лилхина бераш долуш бу уьш-м.\nДIа а, схьа а хиттича, Къилбаседа Кавказехь кхин къам ца карадо, де доьхначу дийнахь украинхой тIелаьцна долу. Делахь а, историкаша жоп дала деза цу хаттарна а. ИбрехIима дийцарехь, украинхоша шаьш ишта олуш хилла.\nИбрехIим: "Вай наха дийцарехь. билггал уьш Нохчийчу бахкаран бахьана хилла, вай баккхийчара дийцарехь, "хьеший тIеоьцуш бу, накъосталла деш бу, ямарт нах бац, доьналла долуш нах бу, цундела даьхкина шаьш", олуш хилла цара. Хьалхалера, шира нохчийн гIиллакхаш девзаш болу нах хилла уьш."\nХIумма а атта хьал шайггахь нохчашкахь а ца хилла, мацаллина оьгуш болу украинхой тIелоцучу хенахь. ТIехула тIе, луьрачу Советан Iедало бекхамза дуьтур дацара, ша ечу кхелах бовла гIо дан даьхьна къам. Делахь а, гIийлачунна гIо дар, нохчийн гуттар а коьртехь хилла ду. Чечнара Яхъяев Хожас дуьйцу.\nХожа: "Гой хьуна, 1едал ч1аг1делла ма ца хиллий х1етахь. Д1ах1отта г1ерташ хилла. Колхоз, совхоз ян г1ертара дара тхо, бежан-ялта лахьара, бохуш, дехарш деш хилла цара бахархошка. Х1ара республика ю, ишта мохк бу аьлла, ц1е тоххалц, ч1аг1делла х1ума ца хилла.\nУкраинхой т1е а лоцуш, гергарло ч1аг1дар а, 1едале хоьттуш дина ца хилла."\nИсторика Акаев Вахитас дийцарехь, цунна ша воккха хилчий бен ца хиънера, шайн гергара зуда украинера далийна хиллачу берех юйла.\nАкаев: "Со Казахстанехь вина ву. Цигахь сан пхи шо долуш, со и йолче воьдуш хилла, гена йоццуш Iаш яра иза шен шина бераца. Цо шекарна тIе хи тухий, моз кечдора. И даа уьдуш со хилла. Со вайча, нанас и йолчехь лохуш хилла со. Бераша цунах мама олура. Аса а мама олура.\nВуьшта-м, цуьнан цIе ПетIмат яра. Кхано, тхо цIа даьхкича - шуьтахь Iаш дара тхо, цкъа тхан дас дуьйцуш хези-кх суна, и зуда, мацаллех кIелхьарбовлуш, Нохчийчу баькхинчу украинхой ма ю, аьлла. Юха дIа ла доьгIча гучуделира, ГIойтахь, Веданахь, кхечу ярташкахь а тхан гергарчаргахь хьалакхиина украинхойн бераш хиллийла."\nУкраинехь Советан Iеадло мацалла хIоттийча нанойн коьрта гIайгIа бераш дузор яра а, уьш дIалечкъор а яра. Мацаллина тоха садоцчу наха бераш даара. Киеверчу гайтамера сурт, 2007\nШен денанас шен жималлехь, дийцина хIуманаш хIинца керлачу маьIнехь го Соьлж-гIалин яхархочунна Амнатана.\nАмнат: "Революци хиллачул тIаьхьа дукха украинхой бу бахара Нохчийчу баьхкина. Цара тIелаьцначу цхьаьна доьзалан дас аьлла, варелаш, "шайн хьаьжкIаш чохь йолу галеш тхов тIе хьала а дахий, уьш юткъа яржа яй, царна тIехула ча тоьхна поппар хьакха.\nБолшевикаш шуна ма-моттара бац, цара ша ерг дIахьур ю шуна. Шу а, тхо санна арадохур ду. Шайн йолуш ерг лаьттах йолла", аьлла, хьехар дина хиллера цо. Юха мацалла хйоьттинчу хенахь, и хьехар бахьанехь, кIелхьарбаьлла хилла сан дененан доьзал."\nЦхьадолу, Нохчийчохь хьалакхиина Украинера бераш, кхин цкъа а шаьш стенгара схьадевлла ца хьовсуш, бакъ дуьнене дIадахана. Цкъа делахь, Советан Iедало дихкина дара, Украинехь 1932-1933 чу шерашкахь планаца хIоттийначу мацаллех лаьцна дийцар. Уггар коьрта бахьана и дара. Амнатана хетарехь, цуьнан кхин а масех бахьана а ду.\nАмнат: "Жима волуш дуьйна кхиинчу стага, ша кхобуш болчу нехан амал схьаоьцу, ша ваьхначу меттигера низам тIелоцу. Ша маре еана хилча, яа хIума хилча, Iийна хир ю зуда а, дIаяха ца гIерташ. хIинца санна дешна а ма бацара нах хIетахь. Я, Iедалх кхийрина а хир бу. Иза дийца мегаш ма дацарий."\nБелгIатой-эвлахь ишта яьхна, бераллехь Нохчийчу ялийча да-нана а делла, детдом олучу, буоберий цIийнахь хьалакхиина хилла цхьа зуда. Дукха хан йоццуш кхалхар а хилла цуьнан. Шен цIийнда велча а ца яхна иза, ша схьаяьллачу махка, бохуш дуьйцу Амната.\nАмнат: "Белхтой эвлахь яра иштта цхьа зуда, нохчочуьнгахь марехь хилла иза. ХIара тIом балале цIийнда вала а велла, гIийла Iаш яра. Къахетачара юург луш, юьртан моллано а, дола деш а яра. И шен майра цу эвлахь велла ву, кешнашкахь дIавоьллина ву бохуш, дIа ца яхар-кх иза, цуьнан кошан барз ларбеш Iийр ю ша, бохуш."\nИштта, геннара бен информаци ца йисна таханлерчу дийнахь Нохчийчуьра бахархошкахь. Нохчийн историка Акаев Вахита дийцира, хIора Нохчийчохь тIебогIу бала, хьалха хилларг бицбеш хуьлу. Цундела дисна, хIеттахь, коммунистийн Iедалша кертахь жимма бежана-хIума ерг кулак кхайкхавой, Сибрех хьажорх а, 1944-чу шарахь, вайнах цIерабохучу хенахь Хьайбахахь хилларг бухе кхаччалц таллар а, Мартан-тIера дарбан-хIусамера 60 дархо, НКВДено тоьпаш тоьхна вийначул тIаьхьа, церан декъий ор чу кхиссина, йоккха машенаца тIе латта хьакхийтар а. Масане ду уьш.\nУкраинехь мацаллех беллачерийн декъий, 1932-1933-чу шерашкахь мацалла хьегначийн синошна леррина Киевехь хIоттийначу гайтамера сурт, 2007\nТерахьаш дац, дина хьесап дац. ТIаккха оьрсийн Iедалша – муьлххачу а кепехь Кремлехь чIагIделлачара – Нохчийчохь инзаре къиза зуламаш ца дина хьесап а хуьлу.\nНохчийчохь хIара ши тIом боьдуш доьза оьрсийн эскарша байъинчерийн эзарнаш декъий а ду, хьадаза, Iохкуш.\nЖоп ца дехна зулам, куц хуьйцуш, юх-юха а хуьлуш Iедал ду цхьана меттахь. Нохчийчохь хуьлчуьнга хьаьжча кхета, иза цуьнан къеггина масала хиларх.\nНохчийчохь дукха нехан ца дисна жималлехь даьхна сурташ. Мацаллех бевдда украинхой нохчийн республикехь кIелхьарбовлар-м хьехор а дацара. Соьлж-гIалара Амната элира оцуу хьокъехь.\nМом: ХIокху тхан эвла баьхкина хиллачу гIазакхийн салташа хIора цIийнах чекхбовлуш, чу гаранатомет етташ, дагийра нехан цIенош. Сан дас, со йоккханиг ю аьлла, со йолчехь йитинера тIехь тхан доьзалийн суьрташ долу албомаш. Уьш а яьгна, массо хIума хIаллкьхилла, дIадаьлла. Истори муха юьсур юьсур ю, хIун тоьшалла дуьсур ду?\nЛехча, украинхой а, церан тIаьхьенаш а карор ю.\nЯхьъяев Хожас бахарехь, сурт-хIума а долуш верг хир ву Нохчийчохь. Делахь а, маьрша ца хиларна, уьш дуй хаийта хIуттур вац цхьа а.\nЯхъяев: "Царах лаьцна тоьшаллаш нах болуш бу. Суьрташ карахь долу нах а хир бу. Амма, таханлерчу дийнахь иза стенна леладо ца хууш хилча, нах хIуьттур бац. Цхьа хан кхаччалц собар дан деза.\nЛортIехь долу хьал хIоьттина, зулам динарг цу а вуллуш, нийсо хIоттахь, тIаккха кхин ду.\nТахана лаьтташ долу хьал, да воккхавевийр волуш дац. Вайна гуш ду-кх, юьхь лачкъийнарг чувуллу, миллардаш лачкъийнарг арахь вуьту. Даиман ишт лаьттина Iедал дук-х хIара ишта. Къайле схьайоьллуш зуама яц. Дерриг дуьненанхь 25 шо даьлча къайле схьайоьллу. ХIокхераниг цхьа дийца мегаш дац, гучудаккха мегаш дац."\n1932чу а, 1933-чу а шерашкахь Украинехь мацалла хIоттийча билггал маса стаг велла хууш дац тахана а. ХIунда аьлча, цул тIаьхьа масех шо даьлча Советан Iедало бахархойн хьесапдеш бохбуунчаллаш лелийра, долу сурт къайладахийта Iалашонца. Мацалла хIотторца цхьаьна, шуьйра политикан репрессиш дIаяьхьира, Украинера интеллигенци хIаллакьеш.\nУкраинхоша хIолодомор олу, мацаллица доьзна зулам дуьххьара талла агIо йолийра, Канаде а, Цхьаьнатоьхначу Штаташка а ШолгIа Дуьненан тIамал тIаьхьа дIакхелхинчу украинхойн гIоьнца. Цу пачхьалкхашкахь маьршша дийца а, талла а аьтто хилира церан.\nМаршо радион дехар ду ладогIархошка, шайн болчу аьттонца тхоьца зIене довлуш, украинхой тIелацарх лаьцна дийцар а, сурташ, видеош а яийтар. Шаьш украинхой а кхойкху оха, тхайца зIене довларе. Бакъйолу истори, иза ма-ярра хуучо язъян езаш ю, кхечара, иза шайн агIора язъяле.\nУкраинхойн бераш нохчийн доьзалшкахь хьалакхийна хиллий хууш цхьа да вац дуьненахь


Дуьненчохь коронавирусах ши миллион стаг велла. World News in Chechen — все новости (вчера, сегодня, сейчас) от 123ru.net\nWorld News in Chechen » 16.01.2021 » Дуьненчохь коронавирусах ши миллион стаг велла\nДуьненчохь коронавирусах ши миллион стаг велла\nПандеми йолаелчхьана COVID-19 вирусах дуьненчохь беллачийн терахь шина миллионал совдаьлла. ХIопкинс Джонан Университетан сайтехь зорбане яькккхина цунах лаьцна информаци.\nУн даьржичхьана COVID-19 вирус кхийтира 90 миллион стагах. Къаьсттина дукха дархой белла Амеркиан Цхьанатоьхначув Штаташкахь - 390 эзар гергга стаг.\nПациенташ дукха баларца шолгIачу меттигехь билгалъяьккхина Бразили- 270 эзар стаг. 3-чу могIарехь язйина ю ХIиндойчоь - 150 эзар стаг велла цигахь.\nОьрсийчоь 4-чу меттигехь ю аьлла, къастийна ун даьлла нах дукха хиларца - 3,5 миллион вахархо ву цигахь вирус токхуш.\nОфициалан статистикаца, пандеми яьржичхьана коронавирусах кхелхина цигахь 64,5 эзар стаг.\nРосстатан зерех къаьсташ ду Оьрсийчуьрчу оперативан штабан ларарш. Коронавирус кхетта стаг кхечу бахьанашца велча, иза лоруш дац шаьш аьлла урхалло.\nСтохка Зазадокху-баттера Лахьан-батте кхаччалц Оьрсийчохь велла коронавирусах 116 эзар пациент. Байначу беттан статистика йовзийтина яц хIинца а.


Мила ву Оьрсийчохь дика вехаш?\nОпиум узуш ву хьал долу ши китайхо. XIX бIешерера миниатюра.\nОьрсийчура элита уггаре а теллина йоцучарех ю кху дуьнентIехь. И нах буьйцуш биллгала кхеташ дац буьйцурш муьлуш бу. «Лента.ру» онлайн газето инфографика хIоттийна уггар бехаш болчу нехан хьолах а, уьш муьлхачу къаьмнех бу а бохург дуьйцуш.\nМел "советан халкъ" бохуш, коммунисташ шен хенахь керла юкъаралла кхолла гIиртинехь а, Оьрсийчохь бехачу нахах лаьцна дуьйцуш коьрта дуьсуш ду и нах муьлхачу къомах бу бохург. Лента.ру интернет портало шен талламехь коьрта тидам тIебахийтина цу агIонна. Иштта цо зорбане яьккхинчу материалаца а догIуш, 2010-чу шарахь махкахь бахархой лоруш 143 миллион хиллал болчу Оьрсийчурча бахархойх 137 миллион сов стага шаьш къомах муьлуш ду гойтуш хаам бина.\nАдамашна мехала ду шьаш муьлхачу къомах ду бохург. Цундела ларамаза дац Оьрсийчурча бахархошна мехала хеташ хилар шайн махкара хьал долу нах муьлхачу къомах бу бохург. Iедалехь йолчу элитех лаьцна хаа лаьа нахана.\n"Лента.ру" дийцарехь, Оьрсийчура уггаре а бехачу нехан ахчанан барам бу 481,15 миллиард доллар. Дукха ду иза я къеззиг ду аьлла хаттар кхоллало. Дерриг а кхузахь далош долу терахьаш далийна ду «Лента.ру» интернетера газето. Уьш иштта ду.\nОьрсийчоьнан бюджетана 2014-чу шарахь хилла са ю 339 миллиард доллар. Оьрсийчоь кхечу пачхьалкхашна декхарелахь ю 71 миллиард 100 миллион доллар.\nУггаре а Оьрсийчохь хьал долчу нахана юкъахь бу 22 къоман векалш. Царна юкъахь тIе тидам бахийта мегар ду кхаа тайпанчу нахана. Хьалхарчу декъанна, уггаре а дукха ахча долчу нахана юкъахь бу оьрсий, жуьгтий, украинахой.\nШолагIа ю юккъера хьал долу тоба. Иза лаьтташ ю гIезалойх, эрмалойх, ломара жуьгтех, азербайджанахойх, гIалгIайх, нохчех, хIирийх, узбекех.\nЦхьацца ала мегар долуш болчу хьоладайх лаьтташ ю кхолагIа тоба. Цу юкъахь бу суьйлий, Iаьрбий, белорусаш, грекаш, гуьржий, гIебартлой, кзахаш, курдаш, лезгой, литовцаш, молдованаш.\nИштта уггаре а дукха ахча дерш бу оьрсий. Церан ду 165 миллиард доллар. ШолагIчу меттехь бу жуьгтий – 122, 3 миллиард доллар. Украинахойн ду 70, 4 миллиард доллар.\nНохчех а, вайн лулахойх а лаьцна аьлча, хьал иштта ду. ХIирий – 5,2 миллиард доллар, гIалгIай – 4,7, суьйлий 1,2 миллиард доллар. Ткъа уггаре а хьал долчу нохчийн долчу ахчанан барам бу 1 миллиард 900 миллион доллар.\nКхеташ ду цхьаболчара шаьш оьрсий бу а аьлла кехаташ тIехь билгалдаьккхина хилла хилар. ХIунда аьлча оьрси ца хилча вуно хала ду Оьрсийчохь бизнес лело.