Хастам бу Аллах1на, комаршо, шукра, хаза хастам а Шена болчу, саг1а луш болчарна рицкъа далар дукха долуш а, царна уггар дика бекхам бан ч1аг1о йина а Волчу. Ас хастам бо Цунна парг1атонехь, халонехь а. Делера салам-маршалла хуьлийла эвлаяийн тхьамда, Делах кхоьруш болчеран имам а, хьокхуш болу мох санна шен комаьрша куьг саг1а даларехь даима кховдийна волчу Мухьаммадна, цуьнан доьзална, халонехь, аьттонехь а саг1а луш хилла болчу цуьнан асхьабашна а.\nБаккъалла а, саг1а даларо хаза лар юьту, т1аьхье беркате а хуьлуьйту, и саг1а даьккхинарг цхьаъ велахь я цхьа тоба елахь а, и саг1а даьккхинчунна дагна парг1ато я синтем ца хиллехь а, я и схьаэцначу къечу стагана цунах хазахетар ца хиллехь а.\nСуна лаьа, саг1ин дозаллех лаьцна 1еламнаха аьлла дешнаш хьахо, хьалха заманахь, х1инца а саг1анаш даьхначарех лаьцна мехала дийцарш дийца а. Везчу Деле вай доьху церан саг1анаш къобалдар, вай ечу 1амалехь, олучу дашехь а Цо вайн нигаташ ц1ена хилийтар а.\nХьуна хоийла, цхьаболчу нахана саг1ин белхаш бовза ма-беззара бевзаш ца хилар. Царна моьтту, саг1а даккхар деккъа даьхница доьзна ду, амма иза иштта дац. Цундела х1окху жайни чохь саг1ин дозалла, цуьнан дакъош а дуьйцуш дуккха хьадисаш далийна. Х1окху жайнахь долу аяташ, хьадисаш, 1еламнехан дешнаш а ахь дешча, хьуна девзар ду саг1ин дакъош, цуьнан бехкамаш, и къобалхиларх духатухуш долу бахьанаш а.\nСайн къамел дерзош, Веза-Сийлахьчу Деле доьху ас дика 1амал ярна т1ехь, ц1ена нигат хиларехь а аьтто бар, Цо сайна гечдар, со маьрша витар а. Х1ай Аллах1, тхо лардехьа гуш, ца гуш а долчу питанех, тхан мохк, кхиболчу бусалба нехан мехкаш а даима тешаме, маьрша а хилийтахьа. Х1ай Аллах1, Айхьа тхуна т1ех1иттийначеран ницкъ кхачийтахь Хьой реза волчу новкъа д1абаха. Делера салам-маршалла хуьлийла вайна дукхавезаш волчу Мухьаммад-пайхамарна, цуьнан доьзална, асхьабашна, массо бусалба нахана а.\nВеза-Сийлахьчу Дала аьлла: «Мила ву Деле духалург хаза декхар луш верг (Делан дуьхьа, шен даьхни саг1ина луш верг). – Цо цунна масийтта декъехь алсамдоккхур ду иза. И Дела рицкъанехь гатто еш верг, шорто еш верг а Ву, Цуьнга дерзор долуш а ду шу». «Аль-Бакъарат», 245.\nВеза-Сийлахьчу Дала аьлла: «Шайн даьхни Делан новкъахь саг1ина луш болчеран масал – буьртиган масалх тера ду, ша ворх1 кан схьабалийтина а, х1ора кена чохь б1е буьртиг а болчу. Аллах1-Дала совдоккхур ду Шена луучунна, И Дела (комаршонца) шорто еш Верг а, хууш Верг а Ву. Шайн даьхни Делан новкъахь саг1ина луш берш, цул т1аьхьа шайн саг1анаш т1ехдеттаршций, халахетарш дарций хьеха а ца деш, – царна ял хир ю шайн Далла гергахь, кхерам а хир бац царна, г1айг1ане а хир бац уьш. Хаза дош алар‚ гечдар а г1оле ду, шел тIаьхьа халахетар деш долчу сагIанал‚ Аллах1 хьалдолуш а (шен халкъера х1умма ца оьшуш)‚ к1еда- мерза а (1азап дарца сихо ца еш) Ву». «Аль-Бакъарат», 261-263.\nВеза-Сийлахьчу Дала аьлла: «Аш саг1анаш (нахана) гуш дахахь – дика ду иза (аш беш берг дика болх бу). Аш уьш къайлах даьхна, къечу нахана д1алахь а – и ду шуна уггар деза дерг, цо д1адохур ду шун вуонаш, Аллах1 аш дийриг хууш ма ву». «Аль-Бакъарат», 271.\nВеза-Сийлахьчу Дала аьлла: «Шайн даьхни буса а, дийнахь а, къайлах а, гуш а саг1ина луш берш – царна мела хир бу шайн Далла гергахь, кхерам а хир бац царна (къематдийнахь), г1айг1ане а хир бац уьш (дуьненахь шайх д1атиллачух)». «Аль-Бакъарат», 274.\nВеза-Сийлахьчу Дала аьлла: «Аша сихо е шайна Делера гечдаре а, стигланаш, латта санна шуьйрачу ялсаманига а – Делах кхоьручарна кечйина йолчу. И нах бу уьш, шаьш парг1атонехь, халонехь а (хьалдолуш, къен болуш а) саг1а луш, шайн оьг1азло хьулъеш (и чекхъяккха шайн ницкъ кхоччушехь), нахана къинт1ера бовлуш а болу, Аллах1 дика деш берш дукхабезаш (царна хаза бекхам бийр болуш) Ву». «Алу 1имран», 133-134.\nВеза-Сийлахьчу Дала аьлла: «Ахь ала: «Баккъалла а, сан Дала шортта рицкъа ло Шен лех Шена луучунна‚ Цо цунна (рицкъанехь) гатто а йо. Аш(дикчу новкъахь) саг1ина елла х1ума Цо (Дала) меттах1оттайо, Иза рицкъа лучарех уггар диканиг ву». «Ас-Сабаъ», 39.\nВеза-Сийлахьчу Дала аьлла: «Мила ву Деле духалург хаза декхар луш верг (Делан дуьхьа, шен даьхни саг1ина луш верг). – Цо цунна масийтта декъехь алсамдоккхур ду иза, цунна сийлахь йолу ял а (ялсамани) хир ю». «Аль-Хьадид», 11.\nВеза-Сийлахьчу Дала аьлла: «Баккъалла а, сагIа луш болу божарий а‚ зударий а‚ Деле духалург хаза декхар луш берш а - (Дала) царна масийтта декъехь алсамдоккхур ду иза, царна сийлахь йолу ял а (ялсамани) хир ю». «Аль-Хьадид», 18.\nВеза-Сийлахьчу Дала аьлла: «Шу Делах кхералаш, шайн ницкъ ма-кхоччу‚ аш ладогIалаш (шайна бечу хьехаме)‚ шу муьтIахь хилалаш (Дала бохучунна‚ аш сагIа лолаш (Делан новкъахь) – и дика ду шуна шайна. Шен синан бIаьрмецигаллех д1ац1анвелларг - уьш бу-кх декъалхилларш. Аш духалург Деле хаза декхар лахь - Цо шуна иза масийтта декъехь алсамдоккхур ду‚ шуна гечдийр а ду. Аллах1 баркалла олуш ву(дика динчунна)‚ к1еда-мерза а ву (къинош долчу Шен лешна сихха та1зар ца деш)». «Ат-Таг1абун», 16-17.\nВеза-Сийлахьчу Дала аьлла: «Аш Деле духалург хаза декхар ло (Делан дуьхьа, саг1а ло). Аш шайна хьалхадаьккхина диканиг – шуна иза карор ду, Далла гергахь дика долуш‚ дукха йоккха ял йолуш а. Деле гечдар деха аш, баккъалла а, Дела гечдеш верг, къинхетаме верг а ву». «Аль-Муззаммил», 20.\nАбу Х1урайрата (Дела реза хуьлийла цунна) дийцина, Пайхамар (Делера салам-маршалла хуьлийла цунна) волчу цхьа стаг веара, цо цуьнга хаьттира:«Х1ай Делан Элча, ял алсам йолу саг1а муьлха ду?» – аьлла. Цо жоп делира: «Ахь саг1а далар ду, хьо могуш а, сутара а, къеллах кхоьруш, хьал хиларе сатуьйсуш а волуш; т1аьхьа а ма тетта ахь, са (валарна гергахь) къамкъарге кхаччалц, ахь ала а олуш: «Хьенехана иза ду, минехана иза ду, т1аккха иза хила а хуьлу хьенехана». Бухарис, Муслима а дийцина хьадис.\nАш1арин тайпанан волчу Абу Малика (Дела реза хуьлийла цунна) дийцина, Делан Элчано (Делера салам-маршалла хуьлийла цунна) элира, аьлла: «Ц1ано ийманан ахдакъа ду, альхьамду лиллах1и (Аллах1на хастам бу) аларо Мийзан терза хьаладузу, ткъа субхьаналлох1и, вальхьамду лиллах1и (Аллах1 шеца там мел боцчух ц1ена ву, Аллах1на хастам бу) бохучо хьаладузу стигланашна а, лаьттана а юкъахь дерг; ламаз – нур ду, саг1а – ийманан билгало ю, собар – г1айг1а, бала а д1абоккхуш серло ю, Къуръан (цо бохучунна т1евирзинехь) хьоьгахьа, я (цо бохучух д1авирзинехь) хьуна дуьхьал тоьшалла ду. Х1ора стаг а 1уьйрре араволу, ткъа царех ву шен са духкург, и хьалхадоккхург (Далла муьт1ахь хуьлий) я и х1аллакдийриг (Далла 1еса а хуьлий)». Муслима дийцина хьадис.\nАбу Х1урайрата (Дела реза хуьлийла цунна) дийцина, Делан Элчано (Делера салам-маршалла хуьлийла цунна) элира,\nаьлла: «Цхьа хурма бен яцахь а, ша гулдинчу ц1енчу (хьанал долчу) даьхних саг1а делларг милла велахь, – ткъа Аллах1 хьаналдерг бен къобалдеш ма вац – баккъалла а, Аллах1а и (саг1а) къобалдарца схьаоьцу. Т1аккха и саг1а деллачунна Цо и кхиадо, ламанал доккха ша хиллалц, шух цхьамма говран бекъа я эмкалан к1орни кхиорах терра». Бухарис, Муслима а дийцина хьадис.\nАбу Умамата (Дела реза хуьлийла цунна) дийцина, Делан Элчано (Делера салам- маршалла хуьлийла цунна) элира, аьлла: «Х1ай Адаман к1ант, хьайна оьшучу барамал совдаьлларг ахь саг1ина лахь – иза дика ду хьуна, ахь и ца луш хьайгахь сацадахь – иза вуон ду хьуна, хьайна оьшучу барамехь сацадарх бехк буьллур бац хьуна. Айхьа кхобуш болчарна т1ера д1аволало хьо. Лакхара куьг (саг1а луш долу куьг) лахарчу куьйгал (саг1а схьаоьцучу куьйгал) дика ду». Муслима дийцина хьадис.\nАнсарех волчу Абу Мас1уда (Дела реза хуьлийла цунна) дийцина: «Цхьа стаг веара, жулар (дуьрста) тесна йолу эмкал ялош; цо элира: «Х1ара Делан новкъахь саг1а ду». Делан Элчано (Делера салам-маршалла хуьлийла цунна) элира: «Хьуна и бахьнехь къематдийнахь ворх1 б1е эмкал хир ю, уьш ерриге жулар тесна а йолуш». Муслима дийцина хьадис.\nАбу Х1урайрата (Дела реза хуьлийла цунна) дийцина, Делан Элчано (Делера салам-маршалла хуьлийла цунна) элира, аьлла: «Веза-Сийлахьчу Дала аьлла: «ХIай Адаман кIант, сагIа ло ахь – Аса хьуна а лур ду». Бухарис, Муслима а дийцина хьадис.\nАбу Х1урайрата (Дела реза хуьлийла цунна) дийцина, Делан Элчано (Делера салам-маршалла хуьлийла цунна) элира, аьлла: «Лено олу: «Сан даьхни, сан даьхни», ткъа цунна шен даьхних кхо х1ума ду: цо ша диъна д1адаьккхинарг, я цо т1едоьхна тишдинарг, я цо саг1ина д1адаларца эхартана д1адиллинарг. И доцург, д1адолуш, цо (ша веллачул т1аьхьа) нахана дуьтуш а ду». Муслима дийцина хьадис.\nХьатиман к1анта 1адиййис (Дела реза хуьлийла цунна) дийцина, Делан Элчано (Делера салам- маршалла хуьлийла цунна) элира, аьлла: «Шух цхьа а ма вац, т1аьхьа (эхартахь) шега Аллах1 вистхир волуш бен, цаьршинна юккъехь талмаж (барта къамел гочдийриг) а воцуш. Аьтту аг1ор д1ахьожур ву иза, ша динарг бен гур дац цунна; аьрру аг1ор д1ахьожур ву иза, ша динарг бен гур дац цунна; шена хьалха хьожур ву иза, шен юьхь-дуьхьал жоьжахати бен гур яц цунна. Жоьжахатин ц1ерах кхералаш, аххурма саг1ина лой а». Бухарис, Муслима а дийцина хьадис.\nАбу Х1урайрата (Дела реза хуьлийла цунна) дийцина, Пайхамара (Делера салам-маршалла хуьлийла цунна) элира, аьлла: «Ворх1 ву, Аллах1а динарг бен (1индаг1) доцчу дийнахь Цуьнан 1индаг1а к1елахь хир волуш: нийсо еш волу имам; шен Далла 1ибадат деш кхиъна волу жима стаг; маьждигех дог хоттаделла волу стаг; Аллах1ан дуьхьа гергарло лелош а, Делан дуьхьа вовшахкхеташ, вовшахкъаьсташ а, вовшашна дукхавезна а волу ши стаг; хаза а, ехаш а йолчу зудчо, зина де аьлла, кхайкхича, ша Аллах1ах кхоьруш ву аьлла волу стаг; аьтту куьйго луш дерг аьрру куьйгана хаа а ца хууш (нахана гайта ца гойтуш), къайлах саг1а делла волу стаг; ша висинчохь Аллах1-Дела хьехош шен б1аьргех хи даьлла волу къонах а». Бухарис, Муслима а дийцина хьадис.\nАбу ХIурайрата (Дела реза хуьлийла цунна) дийцина, Пайхамара (Делера салам- маршалла хуьлийла цунна) элира, аьлла: «Шена чохь леш Iуьйренга бовлуш цхьа а де ма дац, ши малик охьадуссуш а бен, тIаккха цаьршиннах цхьамма олуш: «ХIай АллахI, сагIа луш волчунна(даьхни) меттахIоттаде Ахь», тIаккха вукхо олуш: «ХIай АллахI, сецош волчунна (даьхни) иэшаде Ахь». Бухарис, Муслима а дийцина хьадис.\n1абдуллах1а (Дела реза хуьлийла цунна) дийцина, Пайхамара (Делера салам-маршалла хуьлийла цунна) элира, аьлла: «Шух мила ву шен верасан даьхни шен даьхнил дукхадезаш?» Цара элира: «Х1ай Делан Элча, тхох цхьа а ма вац, шен даьхни (верасан даьхнил) дукхадезаш а бен».Цо элира: «Баккъалла а, цуьнан даьхни – цо саг1ина делларг ду, цуьнан верасан даьхни – цо саг1ина ца луш дитинарг ду». Бухарис дийцина хьадис.\nАбу Х1урайрата (Дела реза хуьлийла цунна) дийцина, Делан Элчано (Делера салам- маршалла хуьлийла цунна) элира, аьлла: «Саг1а даларо даьхни эшийна дац, гечдеш волу лай Аллах1а сийлаллехь бен сов ца воккху. Делан дуьхьа цхьа а таь1на хир ма вац, Дала иза даржехь лакхавоккхуш бен». Муслима дийцина хьадис.\nДжабалан к1анта Му1аза (Дела реза хуьлийла цунна) дийцина, Пайхамара (Делера салам-маршалла хуьлийла цунна) элира, аьлла: «…Саг1ано къа д1адойу, хино ц1е д1аяйарх терра». Тирмизис, Ибн Мажах1а а дийцина хьадис.\nМаликан к1анта Анаса (Дела реза хуьлийла цунна) дийцина, Делан Элчано (Делера салам-маршалла хуьлийла цунна) элира, аьлла: «Баккъалла а, саг1ано Делан оьг1азло д1айоккху, (х1аллаквеш долу) вуон а духатуху». Тирмизис дийцина хьадис.\n1аишата (Дела реза хуьлийла цунна) дийцина, шаьш уьстаг1на урс хьаькхнера, т1аккха Пайхамара (Делера салам-маршалла хуьлийла цунна) элира, аьлла: «Цунах бухахь йиснарг х1ун ю?» 1аишата (Дела реза хуьлийла цунна) элира: «Цунах йисина ма яц, т1а доцург». Пайхамара (Делера салам-маршалла хуьлийла цунна) элира: «Цуьнан т1а доцург, ерриге а бухахь йисина вайна». Тирмизис дийцина хьадис.\n1амиран к1анта 1укъбата (Дела реза хуьлийла цунна) дийцина, Делан Элчано (Делера салам-маршалла хуьлийла цунна) олуш хезира шена, аьлла:«Х1ора стаг къематдийнахь ша деллачу саг1ин 1индаг1ехь хир ву, нахана юккъехь кхел йина яллалц». Ахьмада дийцина хьадис.\n1убадатан к1анта Са1да (Дела реза хуьлийла цунна) дийцина: «Ас элира: «Х1ай Делан Элча, ял алсам йолу саг1а муьлха ду?» Цо жоп делира:«Мала хи далар ду». Ибн Мажах1а дийцина хьадис.\nСа1ийда (Дела реза хуьлийла цунна) дийцина, Са1да (Дела реза хуьлийла цунна), Пайхамар (Делера салам-маршалла хуьлийла цунна) волчу а веана, хаьттира, аьлла: «Муьлха саг1а деза хета хьуна?» Цо жоп делира: «Хи». Абу Дауда дийцина хьадис.\nАбу Мас1уда аль-Бадрис (Дела реза хуьлийла цунна) дийцина, Пайхамара (Делера салам-маршалла хуьлийла цунна) элира, аьлла: «Бусалба стага, шена ял хиларх теша а тешаш, Делан дуьхьа, шен доьзална напха делча, цунна иза саг1а ду». Бухарис, Муслима а дийцина хьадис.\nАбу Х1урайрата (Дела реза хуьлийла цунна) дийцина, Делан Элчано (Делера салам-маршалла хуьлийла цунна) элира, аьлла: «Саг1анах диканиг – шена иэшам а боцуш луш дерг ду. Айхьа кхобуш болчарна т1ера д1аволало хьо». Бухарис дийцина хьадис.\nХьизаман к1анта Хьакийма (Дела реза хуьлийла цунна) дийцина, Пайхамара (Делера салам-маршалла хуьлийла цунна) элира, аьлла: «Лакхара куьг лахарчу куьйгал дика ду. Айхьа кхобуш болчарна т1ера д1аволало хьо. Уггар а дика саг1а – шен хьолана т1ера делларг ду. Х1ума ехарх ларвелларг – Дала ларвийр ву; шегахь долчух кхачам бинчунна – Дала кхачам бийр бу». Бухарис дийцина хьадис.\nАбу Ваккъасан к1анта Са1да (Дела реза хуьлийла цунна) дийцина, Пайхамара (Делера салам-маршалла хуьлийла цунна) элира, аьлла: «Делера ял хиларе дог а дохуш ахь саг1ина напха лур ма дац, ахь хьайн х1усамнанна луш йолу яах1ума цхьаьна, и бахьнехь хьуна ял хуьлуш бен».Бухарис, Муслима а дийцина хьадис.\n1аишата (Дела реза хуьлийла цунна) дийцина, Пайхамара (Делера салам-маршалла хуьлийла цунна) элира, аьлла: «Зудчо шен х1усамехь йолу яах1ума саг1ина елча, (шен х1усамдена, доьзална а) иэшам ца беш, цунна ша саг1а далар бахьнехь ял хуьлу; цуьнан х1усамдена, болх бина, и яах1ума чуярна ял хуьлу, и яах1ума ларъеш волчунна а оццул ял хуьлу, царех цхьаммо вукхун йолах х1умма ца эшош». Бухарис, Муслима а дийцина хьадис.\nАсмаа (Дела реза хуьлийла цунна) дийцина: «Ас элира: «Х1ай Делан Элча, Зубайрас чу деанарг бен кхин даьхни дац сан, ас саг1а дала мегар дуй?» Делан Элчано (Делера салам-маршалла хуьлийла цунна) элира: «СагIа ло ахь, хьайгахь сеца ма де ахь, тIаккха АллахIа хьуна луш дерг сацор дац». Бухарис дийцина хьадис.\nАбу Х1урайрата (Дела реза хуьлийла цунна) дийцина, Делан Элчано (Делера салам-маршалла хуьлийла цунна) элира, аьлла: «Делан новкъахь ахь делла долчу динарах, лай хьалхавитарехь ахь делла долчу динарах а, мискачу стагана саг1ина ахь делла долчу динарах а, хьайн доьзална ахь делла долчу динарах а ял хиларехь деза дерг – ахь хьайн доьзална делларг ду». Муслима дийцина хьадис.\n1амиран к1анта Сулаймана (Дела реза хуьлийла цунна) дийцина, Пайхамара (Делера салам-маршалла хуьлийла цунна) элира, аьлла: «Мискачу стагана делла саг1а – цхьа саг1а ду, гергарчунна делла саг1а – иза ши саг1а ду: саг1а а, гергарло хоттар а». Ахьмада, Тирмизис, Насаис, Ибн Мажах1а а дийцина хьадис.\nАнаса (Дела реза хуьлийла цунна) дийцина, Делан Элчано (Делера салам-маршалла хуьлийла цунна) элира, аьлла: «Цхьана а бусалба стага синтар я ялта д1адуьйр ма дац, т1аккха оцу т1ера олхазарша я адамаша, я хьайбанаша дууш, цунах цунна саг1а хуьлуш а бен». Бухарис дийцина хьадис.\nДжабира (Дела реза хуьлийла цунна) дийцина, Делан Элчано (Делера салам- маршалла хуьлийла цунна) элира, аьлла: «Цхьа а бусалба стаг синтар д1адуьйш ма вац, цунах йиънарг цунна т1ера саг1а хуьлуш бен, цунах лачкъийнарг а цунна т1ера саг1а хуьлуш бен, акхароша цунах йиънарг а цунна т1ера саг1а хуьлуш бен, олхазарша цунах йиънарг а цунна т1ера саг1а хуьлуш бен. Иза цхьаммо х1аллакдийр ма дац, цунах цунна т1ера саг1а хуьлуш а бен». Муслима дийцина хьадис.\nАбу Бурдатан к1анта Са1ийда дийцина, шена шен дас, дедас (Дела реза хуьлийла царна) дуьйцуш хезна, Пайхамара (Делера салам-маршалла хуьлийла цунна) элира, аьлла: «Х1ора бусалба стага саг1а дала дезаш ду». Цуьнга цхьамма дийхира: «Ца хилча дерг дийцахьа?» Цо (жоп луш) элира: «Шен шина куьйгаца болх бийр бу цо, шена пайда а беш, саг1а а луш». Цуьнга дийхира: «Ницкъ ца кхаьчча дерг дийцахьа?» Цо (жоп луш) элира:«Ч1ог1а г1о оьшуш волчунна г1о дийр ду цо». Цуьнга юха а дийхира: «Ницкъ ца кхаьчча дерг дийцахьа?» Цо (жоп луш) элира: «Диканиг де аьлла, омра дийр ду цо». Цуьнга кхин а дийхира: «Иза ца дича дерг дийцахьа?» Цо (жоп луш) элира: «Вуочух вухакхетар ву иза, баккъалла а, иза саг1а ду». Бухарис, Муслима а дийцина хьадис.\n1абдуллах1ан к1анта Джабира (Дела реза хуьлийла цаьршинна) дийцина, Пайхамара (Делера салам-маршалла хуьлийла цунна) элира, аьлла: «Массо а дика х1ума дар саг1а ду». Бухарис, Муслима а дийцина хьадис.\n1абдуллах1ан к1анта Джабира (Дела реза хуьлийла цунна) дийцина, Делан Элчано (Делера салам-маршалла хуьлийла цунна) элира, аьлла: «Массо а дика х1ума дар саг1а ду; баккъалла а, дика х1ума дарх ду хьо хьайн вешина къежначу юьхьаца дуьхьалкхетар, ахь хьайн пхьег1и чуьра хьайн вешин пхьег1и чу хи доттар а». Ахьмада, Тирмизис а дийцина хьадис.\nАбу Х1урайрата (Дела реза хуьлийла цунна) дийцина, Делан Элчано (Делера салам-маршалла хуьлийла цунна) элира, аьлла: «Шена т1е малх кхеташ долчу х1ора дийнахь нехан массо а хуттургана т1ера даккха дезаш саг1а ду; шина стагана юккъехь нийсо йой ахь – саг1а ду хьуна и, стаг шен хьайбанна т1ехууш, и цу т1е хьалаваккхарца г1о дой ахь, я цунна цу т1е цуьнан мохь хьалакховдабой ахь – саг1а ду хьуна, ткъа хаза дош – саг1а ду хьуна, ахьа ламазе воьдуш боккху х1ора ког – саг1а ду хьуна, иштта ахьа новкъара х1ума д1аяккхар – саг1а ду хьуна». Бухарис, Муслима а дийцина хьадис.\nАбу Зарра (Дела реза хуьлийла цунна) дийцина, Делан Элчане (Делера салам- маршалла хуьлийла цунна) цуьнан асхьабаша (Дела реза хуьлийла царна) элира, аьлла: «Х1ай Делан Элча, хьоладай д1абаха, шорта ял яьккхина; оха санна ламаз до цара, оха санна марха а кхобу цара, шайн даьхних совдаьлларг саг1ина а ло цара». ДеланЭлчано (Делера салам- маршалла хуьлийла цунна) элира: «Дала шуна ца делла ткъа аш саг1ина луш долу х1ума? Баккъалла а, х1ора тасбихьца (Субхьаналлох1и аларца) саг1а даларан ял ю шуна, х1ора такбирца а (Аллох1у акбар аларца) саг1а даларан ял ю шуна, Далла х1ора хастам барца а (Альхьамду лиллах1и аларца) саг1а даларан ял ю шуна, х1ора тах1лилца а (Ла илах1а иллаллох1у аларца) саг1а даларан ял ю шуна, диканиг де аларца саг1а даларан ял ю шуна, вуониг ма де аларца саг1а даларан ял ю шуна, хьаналчу аг1ор шен х1усамненаца дег1ан лаам кхочушбарехь а саг1а даларан ял ю шуна». Цара хаьттира: «Х1ай Делан Элча, тхох цхьаммо шен х1усамненаца дег1ан лаам кхочушбича, мела хир бу цунна?» Делан Элчано (Делера салам- маршалла хуьлийла цунна) элира: «Аша суна дийцийша, цо шен дег1ан лаам хьарамчу аг1ор кхочушбича (зина дича), къа хир дарий цунна?! Цунах терра, цо шен дег1ан лаам хьаналчу аг1ор кхочушбича, мела хуьлу цунна». Муслима дийцина хьадис.\nАбу Х1урайрата (Дела реза хуьлийла цунна) дийцина, Пайхамара (Делера салам- маршалла хуьлийла цунна) элира, аьлла: «Цхьана стагана ша яьссачу аренгахь волуш мархашна юккъера аз хезира: «Хьенехан беша дог1а даийта», - аьлла. Т1аккха и марха д1аяхара, цо дог1а т1е1анийра т1улгех ийначу 1аьржачу лаьттана, и дерриге дог1а дедира цхьана хорша. И стаг дог1а охьахьаьддачу аг1ор д1авахара, цунна цхьа стаг гира, шегахь болчу г1ирсаца шен бешахь и дог1анан хи д1асадоькъуш. Оцу стага цуьнга хаьттира: «Х1ай Делан лай, хьан ц1е х1ун ю?» Оцу стага шен ц1е яьккхира, иза яра вукхунна мархашна юккъера хезна ц1е. Оцу стага некъахочуьнга хаьттира: «Х1ай Делан лай, соьга сан ц1е х1унда хаьттира ахь?» Цо жоп делира: «Суна х1ара дог1а 1анийначу мархашна юккъера аз хезира, хьан ц1е а йоккхуш, ша олуш: «Хьенехан беша дог1а даийта». Цундела суна хаа лаьа, хьо х1ун болх беш ву оцу бешахь?» Цо элира: «Хьо цунах дерг хаа лууш велахь, со бешара ялта кхиаре хьоьжу, (и схьалахьийча) цунах кхо дакъа а дой, цхьа дакъа саг1ина ло ас, шолг1а дакъа сайна а, сайн доьзална а даа дуьту ас, кхоалг1а дакъа духа лаьттах д1адоь ас». Муслима дийцина хьадис.\n1аишата (Дела реза хуьлийла цунна) дийцина, Делан Элчано (Делера салам- маршалла хуьлийла цунна) элира, аьлла: «Баккъалла а, Адаман доьзалх долу массо адам кхо б1е кхузткъа хуттург йолуш кхоьллина ду. Аллох1у акбар аьлларг, Альхьамду лиллах1и аьлларг, Ла илах1а иллаллох1у аьлларг, Субхьаналлох1и аьлларг, Астаг1фируллох1 аьлларг, нах лелачу новкъара т1улг я к1охцал, я даь1ахк д1аяьккхинарг, диканиг де аьлларг, вуониг ма де аьлларг а оцу кхо б1е кхузткъа хуттурган барамехь, баккъалла а, оцу дийнахь суьйренга волу, шен дег1 жоьжахатина генадаьккхина а волуш». Муслима дийцина хьадис.\nАбу Х1урайрата (Дела реза хуьлийла цунна) дийцина, Делан Элчано (Делера салам- маршалла хуьлийла цунна) элира, аьлла: «Ма дика саг1а ду-кх, 1уьйранна, суьйранна а пхьег1а юьззина шура луш йолу эмкал шегара шура яккхийта саг1ина ялар, иштта болу уьстаг1 а шегара шура яккхийта саг1ина балар». Бухарис дийцина хьадис.\nАбу Х1урайрата (Дела реза хуьлийла цунна) дийцина, Делан Элчано (Делера салам-маршалла хуьлийла цунна) олуш хезира шена, аьлла: «Цхьа стаг хилла нахе духалург х1ума луш. Шен к1анте олуш хилла цо: «Аьтто боцург хьайна каравахь, цунна гечде ахь, т1аккха Аллах1а вайна а гечдан тарло». Аллах1на дуьхьалкхийтира (велира) иза – Цо цунна гечдира». Шена т1ехь барт хилла ду.\nАбу Къатадатан к1анта 1абдуллах1а (Дела реза хуьлийла цаьршинна) дийцина, Абу Къатадата (Дела реза хуьлийла цунна) шен декхархо лехира, ткъа иза цунах д1алечкъира, аьлла. Цул т1аьхьа цунна иза карийра, амма цо ша хала воллуш ву, элира. Цо элира: «Аллах1ах дуй буий ахь?» Цо жоп делира:«Аллах1ах дуй буу ас». Т1аккха Абу Къатадата (Дела реза хуьлийла цунна) элира, баккъалла а, Делан Элчано (Делера салам- маршалла хуьлийла цунна) олуш хезна суна, аьлла: «Аллах1а къематдийнан халонех ша хьалхавитича самукъадер долчо, аьтто боцчунна шен декхар т1аьхьатоттийла я иза (декхар) цунна гечдойла». Муслима дийцина хьадис.\nАбу Х1урайрата (Дела реза хуьлийла цунна) дийцина, Делан Элчано (Делера салам-маршалла хуьлийла цунна) элира, аьлла: «Таро йоцчунна (шена т1ехь декхарш долчунна) аьтто бинчунна – Аллах1а дуьнен чохь, эхартахь а аьтто бийр бу». Ибн Мажах1а дийцина хьадис.\nИмам Ибнул-Къаййима (Дала къинхетам бойла цунах) аьлла: «Баккъалла а, саг1а даларо тамашийна лар юьту бес-бесара баланаш бухатохарехь, и саг1а делларг 1еса стаг я зуламхо, я керста стаг велахь а. Баккъалла а, Дала цара деллачу саг1анах бахьана а дой, царех цхьаболу баланаш бухатуху. Х1ара болх массо нахана бевзаш бу, латта т1ехь мел болу нах цуьнца мук1арло деш а бу, х1унда аьлча и болх шайна шаьш зийна бевзаш болу дела».\nЦо (Дала къинхетам бойла цунах) иштта аьлла, дог ц1андаран бахьанаш дуьйцуш: «Саг1а даларна юкъадог1у: нахана дика дар, ницкъ кхочучу барамехь шен даьхница, куьйган говзаллица а царна пайда бар а. Баккъалла а, комаьрша волу дика стаг догц1ена а, ирсе а, дог парг1ат долуш а хуьлу. Амма шегахь дика доцу б1аьрмециг волу стаг – догь1аьржа, декъаза а, кхечарел алсам г1айг1ане, сингаттаме а хуьлу».\nЦо (Дала къинхетам бойла цунах) аьлла: «Делан Элча (Делера салам-маршалла хуьлийла цунна) кхиболчу нахал алсам шен долахь ерг саг1ина луш вара. Ша, Делан дуьхьа, саг1ина елларг дукха хеташ я к1езиг хеташ вацара иза. Цуьнгахь йолу х1ума ца йоьхура цхьаммо, цо цунна и луш а бен, к1езиг я дукха елахь а. Къелла т1еярна ца кхоьруш волчо луш долу саг1а дара цо луш дерг. Адамана совг1ат дар, саг1а далар а уггар цунна дукхадезаш х1ума дара. Ша саг1ина х1ума лучу хенахь, и схьаоьцуш волчул ч1ог1а воккхавеш, самукъадаьлла а хуьлура иза. Дика х1ума дарехь кхиболчу нахал комаьрша вара иза, цуьнан аьтту куьг, хьокхуш болу мох санна, беркате дара. Цхьана х1умане хьашто ерг шена т1евеъча, цо иза цунна оьшург д1аяларца шен дег1ал хьалхавоккхура; цкъацкъа яах1ума, цкъацкъа бедарш саг1ина лора цо. Ша совг1атна луш йолу х1ума, доккхуш долу саг1а а тайп-тайпана леладора цо, наггахь, саг1ина, олий, наггахь, совг1атна, олий, наггахь, мах лой цхьа х1ума оьций, т1аккха ша эцна х1ума, цуьнан мах а юхкуш волчунна д1алора цо, – Джабирера эцна эмкал юха цунна д1аяларх терра. Наггахь, юхалург х1ума а йоккхий, цул алсам, г1оле, йоккха а ерг д1алора цо, шен болчул алсам мах лой х1ума а оьцура цо. Совг1ат схьаоьцуш, шена деллачунна дуьхьал цул алсам, г1оле дерг а луш вара иза, шегара г1иллакх гойтуш, тарлучу аг1ор саг1а даларан, дика даран а дакъош билгалдеш. Цо луш долу саг1а, деш долу дика а шен хьоле, ша олучу даше хьаьжжина хуьлура. Шегахь ерг саг1ина лора цо, саг1а ло аьлла омра деш, оцу т1ехь нах сутара беш, саг1а даларе уьш кхойкхуш вара иза. Шена б1аьрмециг, сутара стаг гича, саг1а даларе, комаьрша хиларе кхойкхура цо иза. Цуьнца цхьаьна хан яьккхинарг, цунна накъосталла динарг, цуьнан нийсо шена гинарг а шен дег1 комаьршаллех, догдика хиларх а ца дузуш висина вац. Пайхамаран (Делера салам-маршалла хуьлийла цунна) нийсо ю-кх, диканиг даре, саг1а даларе, шар1аца дог1уш дерг леладаре кхойкхуш. Цундела Пайхамар (Делера салам-маршалла хуьлийла цунна) кхиболчу нахал комаьрша, догц1ена, дог дика а долуш вара. Баккъалла а, саг1а даларо, диканиг даро а адам комаьрша дарехь тамашийна лар юьту».\nХьизаман к1анта Хьакийма (Дела реза хуьлийла цунна) элира: «Сайн не1арехь цхьа х1ума оьшуш веана стаг воцуш 1уьйренга ваьлла вац со, иза, оцу т1ехь Делера ас сайна ял йоьхуш болчу баланех цхьа бала хилар суна хууш а бен».\nХьасан аль-Басрис (Дала къинхетам бойла цунах) аьлла: «Ахьнафана цхьана стеган карахь дирх1ам гира, т1аккха цо хаьттира: «Хьенан ду х1ара?» Оцу стага, шен ду аьлла, жоп делира. Ахьнафа элира: «Иза хьан дац, ахь иза ял хиларе сатуьйсуш саг1ина д1адаллалц. Хьо хууш хилалахь, ахь даьхни саг1ина ца луш хьайгахь сацадахь, хьо цуьнан ву. Амма ахь иза саг1ина делча, даьхни хьан ду».\nШайх Мухьаммад-Салима (Дала къинхетам бойла цунах) саг1анах, саг1а даларх а лаьцна аьлла: «Саг1а далар – деккъа даьхни я даьхница мах х1оттош дерг саг1ина даларна т1ехь хедаш дац, бакъду, цо чулоцу ерриг дика 1амал: хаза дош; елакъежна юьхь; стагана шен хьайбанна т1ехууш г1о дар, цуьнан партал цуьнга д1акховдор; халонехь волчунна декхар т1аьхьататтар я цхьадерг гечдар. Наггахь Аллах1на деш долчу 1ибадатах а стага шен бусалба вешина саг1а далар хуьлу. Цуьнан масал: цхьа стаг маьждиге веана, нах малхбуза ламаз дина бевлча, т1аккха Делан Элчано (Делера салам-маршалла хуьлийла цунна) аьлла: «Мила ву х1окхунна саг1а лун дерг, цуьнца ламаз а дина?» Цуьнан маь1на: «Цуьнца цхьаьна ламаз юха хьан дийр ду?» Абубакара (Дела реза хуьлийла цунна) саг1а делира цунна (ламаз дира цуьнца)».\n1. Саг1ина луш ерг ц1ена, хьанал аг1ор яьккхина хилар. Х1окху хьукмано адаман дахарехь уггар хьалха юьту лар – иза адам хьанал дерг лаха, даа а марздар ду. Билггала хууш долчух ду, цхьана а х1умано адам, Дела резавар лохуш, Далла герга ца дуьгу, нагахь и х1ума Далла гергахь ц1ена дерг дацахь. Нагахь цо Дела резавар лоьхуш саг1ина луш ерг ц1ена яцахь, цо шена Делан оьг1азло т1ейоуьйту, х1унда аьлча Аллах1 оьшуш Вац Шен ц1арца цо хьарам даьхница харж яр.\n2. Луш долу саг1а шен хьоле хьаьжжина хилар. Адамана там болуш дац, шена ч1ог1а оьшуш долу х1ума саг1ина далар, т1аккха цо дохко а ваьлла ша-шена бехкаш бохкур болуш. Хьалдолуш хилар шина кепара ду:\nа) Даьхница хьалдолуш хилар – иза ша саг1а луш верг ву, шена, шен доьзална, дахарехь шена оьшуш долчунна а иэшам ца беш. Х1ара хьал массо а нахехь дерг ду, наггахь хьайбанашкахь а хуьлу иза, х1унда аьлча хьайбано ша дуьзча шен докъар даарх кхидолу хьайбанаш духа ца туху. Амма ша меца долуш, цо шен докъар даарх кхидерш духатуху, шеца ч1ог1а уьйр йолуш хьайбанаш уьш делахь а.\nб) Шегахь долчух тоам барца хьалдолуш хилар – иза цуьнан са меца ца хилар ду, ша мел ч1ог1а меца велахь а. Х1ара хьал Дала хаьржинчу нахехь хуьлуш ду, Къуръана чохь Дала ансараш хасторах терра, Ша олуш: «Цара (ансараша) даьхни даларехь шайл толабора уьш (мух1ажираш), шаьш цуьнга мел ч1ог1а хьашто йолуш делахь а. Шен дег1ан б1аьргмецигалла юхатоьхнарг милла велахь а, – уьш бу-кх декъалхилларш». «Аль-Хьашр», 9.\nОбновлено (19.08.2013 12:30)


Дала леррина къобалвинчу Іийсан ялхоша, ПахІала а, Тимапис а, яздо Пилап-гІалахь Іаш болчу а, Дала леррина Къобалвинчуьнца боьзна болчу а Делан долахь болчаьрга массаьрга – шайца цхьаьна динан тобанан гІайгІабийраш а, динан куьйгалхойн гІоьнчаш а болчаьрга.\nДелан доккха дика а, синпаргІато а хуьлда шуна вайн Да волчу Делера а, Веза Эла волчу, Дала леррина къобалвинчу Іийсагара а.\nШу дага мосазза догІу, аса хастамаш бо сайн Деле.\nШуна массарна тІера айса мел до доІа даим хазахетарца до аса,\nшайна хезначу дуьххьарлерчу дийнахь дуьйна кху дийне кхаччалц, хаза кхаъ дІасабаржор тІехь аша дакъалоцу дела.\nСо теша, шуна чохь и дика гІуллакх дан Долийначо, Дала леррина къобалвина Іийса вогІун волу де тІекхаччалц, иза кхочушдийр дуйла.\nШу сан даг чохь долу дела, шух массарах иштта ойла яр нийса ду. Дала суна делла долчу дикачу гІуллакхехь аша массара а дакъа ма лоцу – со набахтехь волчу хенахь а, аса хаза кхаъ ларбечу а, чІагІбечу а хенахь а.\nДела сан Теш ву, Дала леррина къобалвинчу Іийсан безамца шуьца массаьрца а цхьаьна хила лууш со хьаьгна хиларан.\nАса доьху Деле шун даггара болу безам хІума довзарца а, кхетамалла хиларца а кхин а алсамбаккхар,\nшайна гІоле дерг хІун ду шу кхетийтархьама. Дала леррина Къобалвинарг вогІучу дийнахь шу цІена а, цхьана а тайпана сакхт доцуш а хилийтар а,\nДала леррина къобалвинчу Іийсагахула Далла хьалха бакъдина хилар бахьана долуш, дикачу гІуллакхех шу дуьззина хилийтар а доьху ас Делан сийлаллина а, хастамана а.\nДинан вежарий, шуна дІахаийта лаьа суна, аса хьоьгу халонаш бахьана долуш, хаза кхаъ дІакхайкхорна тІехь кхин а сов аьтто баьлла хилар.\nДала леррина Къобалвинчунна со тІаьхьахІоттар бахьана долуш, со набахти чохь хилар паччахьан цІенна ха деш болчу массарна а, дуккха а болчу кхечарна а дІахиънера.\nХІинца со набахтехь хилар бахьана долуш, дукхахболчу динан вежарийн Везачу Элаца доьналла хилар чІагІделла. Хьалха хиллачул а йоккхачу майраллица, кхерам а боцуш, Делан дош кхайкхо буьйлабелла уьш.\nБакъду, цхьаболчара хьагІ а, эмгаралла а хиларца, ткъа вукхара дагахь диканиг долуш дуьйцу Дала леррина Къобалвинчух лаьцна.\nЦхьаберш, со хаза кхаъ ларбан дІахІоттийна вуйла а хууш, даггарчу безамца лела.\nТкъа вуьш, шайна пайда лоьхуш а, шайн дог цІена цахиларца а, суна кхин а халонаш ян дагахь а лела, шаьш Дала леррина Къобалвинчух лаьцна дуьйцуш.\nТкъа иза коьртаниг ду те? МоттаргІанаш лелаяхь а, я даггара иза деш делахь а, иза мухха делахь а, Дала леррина Къобалвинарг кхайкхаво-кх цара. Иза иштта хилча а, со воккхавеш ву! Кхин а воккха а вийр ву.\nХІунда аьлча суна хаьа, и дерриг а шун доІанашца а, Дала леррина къобалвинчу Іийсан Синан гІоьнца а со паргІатвалийта суна диканна дуйла.\nСайн кІорггера болчу лааме а, сатийсаре а хьаьжжина, со цхьана а хІуманна тІехь юьхьІаьржачу хІуттур вац, амма сайн мел йолчу майраллица вистхуьлуш лелар ву Дала леррина Къобалвинарг, гуттара а санна, хІинца а соьгахула лакхавалийтархьама – со вехар велахь а, я лийр велахь а.\nХІунда аьлча Дала леррина Къобалвинарг – сан дахар ду, ткъа Іожалла – суна пайда хилар ду.\nНагахь сан дахар кхидІа а кху дуьненахь дахлахь, сан къахьегаро беркате стом лур бу. Иштта суна-м ца хаьа, айса муьлханиг харжа деза.\nШинна а агІор Іожалло а, дахаро а, къуьйлуш ву со. Аса сатуьйсу, вала а велла, Дала леррина Къобалвинчуьнца со хиларе, хІунда аьлча иза дуккха а гІолехь хир дара.\nТкъа со кху дуьненахь вехаш Іар шуна пайдехь ду.\nОцу тІехь сан шеко а яц, суна иза хаа а хаьа: со вуьсур а ву, шуьца вехар а ву, тешарехь кхиамаш а, даккхийдер а шун хилийтархьама.\nТІаккха со шу долчу юхавеача, сох дозалла дан бахьана совдер ду шун, Дала леррина къобалвинчу Іийсаца шу доьзна а долуш.\nИза иштта хилча, суна, шу долчу а веана, шу гича, я кхечанхьа а волуш, шух лаьцна иштта хезар ду: уьш цхьаалла а йолуш, берриш а цхьаъ санна, хазачу кхоаца цхьаьнадогІучу тешарна къахьоьгуш бу.\nЦхьана а хІуманна тІехь мостагІех ма кхера: иза уьш хІаллакьхиларан билгало ю царна, ткъа шуна – кІелхьардовларан билгало ю. Ткъа и кІелхьардовлар Делера хир ду.\nХІунда аьлча Дала леррина Къобалвинчун дуьхьа Цунах тешна а ца Іаш, Цуьнан дуьхьа баланаш хьега дезар а делла шуна.\nШу а, со а хаза кхаъ ларбархьама цхьатерра дикачу тІамехь ду. Шуна ма-гарра, хьалха а ас беш изза тІом бара. Ткъа хІинца, шуна ма-хаззара, со кхидІа а оццу тІамехь лаьтташ ву.


Ши шо кхаьчна Москохарчу метро чохь тΙемалойх йисина ши зуда иккхина\nЗазадоккху-бутт 29, 2012\nОьрсийчоь-- Ши шо хьалха эккхийтар динчу "Културан парк" олучу метрон социйлехь зезагаш хIиттадо белларш дагалоьцучу наха, Москох, 29Заз2012\nШи шо хьалха Москохара «Лубянка» а, «Културан парк» а олучу метрон социйлашкахь иккхинчу шина зудчо 41 стаг вийра. Иккхинарг яра, Ιедалша бинчу талламаша гайтарехь, Дагестанера Абдурахманова Джанетий, Шарипова Мареммий. ХΙетахьлерчу бохамийн терахь алсамдоккхуш бу кхин а цхьа хилам. Дукха хан йоццуш шен ломарчу юьртара ХΙинжа-гΙала ваххарх доьза вайна метро чохь иккхкинчу цхьана йоьΙан да.\nДуьххьара икккхинарг хиллера Дагестанера хьехархо Шарипова Марем. ШолгΙаниг – оццу Дагестанера 17 шо долу Абдурахманова Дженнет. 28 шо долу Шерипова Марем Балахани юьртахь ишколехь информатика хьоьхуш хилла, хьалхо лаккхарчу кхиамашца чекхъяккхина ши институт а йолуш.\nДийцарехь, вийначу шен цΙийнадех, Дагестанерчу гΙаттамхойн лидерх Вагапов Мохьмад-Ιалих чΙир эца яхна иккхина Шерипова. Иштта шен вийначу майрачух, тΙемалойн баьччех Магомедов Умалтах бекхам бан араяьлла хилла, боху, Абдурахманова Дженнет а.\nЛелхийтарш хиллачу деношкахь Ιедало а, журналисташа тидаме ийцира шина зучух цхьаьннан? Шерипова Мареман да, ша а шен юьртахь Балаханихь хьехархо волу Магомедов Расул. Юьхьанца дуьйна а бохура цо, ша воккха ца ве шен йоΙа динчух, кадам бо ша ерриг а Оьрсийчоьнна хьалхахь. Амма деккъа иштта а аьлла Ιад а ца Ιийра Магомедов Расул. Цо Ιедал бехкедора пачхьалкхехь лаьттачу тΙемашна а, адамашна юкъахь вовшашка оьгΙазло яржорна а.\nИштта дийцира цо, масала, кхо бутт хьалха Маршо Радионе.\nМагомедов: «Оьрсийчоьнна шен оьгΙазалла, шена чохь мел ΙаьΙна вониг, Ιаьржаниг тΙехьарчон бен оьшуш яц Кавказ. Шен халкъашна диканиг дан кайолуш ца хилар а, дуккха а кхидолу шегара дуьйлу зуламаш f цунна тΙехьерчадо. Оьрсийчоьнна и болх дΙакхехьа аьтто беш беха Кремло тхуна тΙехΙиттийна хьакамаш а».\nИ къамел Магомедов Расула дора тΙаьххьарчу хенахь кест-кеста. Тера дара цо ма-дийццара лаьтта хьал цунна хьайначух, оцу огΙазалло кхерам а эшийначух. Цундела хилира Къилбаседа Кавказехь и санначунна, дог-ойланца майра, хетарг дΙаала хΙуттучунна хуьлуш схьадогΙург – ХΙинжа-ГΙала, хаарш совдохучу курсашка шен ишколо хьажийнначуьра вадийра иза. Иштта вайна каронза ву хΙинца а.\nИккхинчу шина къоначу зудчух лаьцна хетарг кеп-кепара дуьйцу церан децΙахь Дагестанехь а, ерриг а Оьрсийчохь а.\n...БΙе шо гергга хьалха Деникинан бΙо Нохчийчухула баьржича оцу инарлан эскарехь лор хиллачу оьрсийн яздархочо Булгаков Михаила шен «Манжеташ тΙера йозанаш» цΙе йолчу дийцарехь хΙоттийна сурт ду хΙара.\nБуса БелгΙатой-юьрта йисттехь цΙера гонаха Ιа гΙалгΙазакхий. Цхьаммо боху: «Бале бевлла-кх и нохчий а, цара вайна ден тΙелетарш а». Вукху муьжгичо жоп ло: «Нийсса до цара, ма дагаде кхин церан цΙенош».\nОцу Булгаковн дийцаран кийсиго а, тахана нахана хетачо а тΙай хΙоттадо хенашна юкъа. Оьрсийчоь хийцаелла яц янне а. Бекхам шех олу адамашлара синболам а бу, гарехь, Оьрсийчохь бехха баха диллина.


Делла бер дIалачкъийнера нанас...\nВайнах арабохуш, 1944-чу шеран Чиллан-беттан 23-гIа де, суртдаккхархо вевзаш вац\nВайнах махках а баьхна, Азе хьажор а, цигахь царех дакъа хIаллакьхилар а цхьана шерашкахь дийца торуш дара. Ткъа тахана и йихкина тема ю Москох хьовха, нохчийн шайн децахь а. Мехкан администратора Кадыров Рамзана и де билгалдаккхар дехкар а, нах махкахбаьхначу кху Чиллан-беттан 23-чу дийнахь Iедало къоман бохам тергоне оьцуш а ца хилар а Iеткъа Маршо Радиоца зIене буьйлучу нохчашна.\nЗударша а, божарша а, бен-башха а доцуш, Советан Iедало шайгахь яллийна къизалла бIаьрхиш а Iенош юьйцу.\nКегийчарна бакъ ца моттал, туьйранех тера а хеталуш, кхетамо тIе ца лаццал, сабIарздеш къизаллаш ю дохадаран хьокъехь ялхораш.\nТеркйистерчу НогIамирзин-Юьртарчу яхархочо Мурадова Iайшатан, масала, диъ гергара адам белла Казахстанехь.\nМурадова: "Цигахь кхелхина тхан Адам а, Муса а, Айнаъ а. Денана а цигахь дIаяьлла. ЧIогIа дукха белла миллий, мацаллий. Да-нана балхахь хиларна кхин ца велира тхох, амма нахалахь Iаламат дукха хилира баларш. Новкъахь леш, охьа а бехкина дукха. Вагон чохь ма дара бежний санна дIадуьгуш. Цхьана зудчун, суна дага а догIуш, велла кIант хиллера чамди чохь дIахьуш. Гучу а ваьлла, схьаваьккхира ненера".\nНохчийн къам дохийна 70 шо кхочуш делахь а, тахана цхьа а доьзал карор бац Юккъерчу Азехь дIабоьхкина бисина юххера гергарнаш боцуш. Дуккха а вайнахана халонга долуш хIума дара, Гитлеран эскарша гобар бахьанехь, миллий, мацаллий Петарбухехь, хIетахьлерчу Ленинградехь, хIоккул бахархой белла бохуш, Оьрсийчохь цхьана муьрехь дIаяьхьна дагалацаман кампани.\nХалонга долура, Советан Iедало дийнна къам махках даьккхина, эзарнаш бехк боцу синош даьхна изза 70 шо кхочуш делахь а, цхьана а Iедалдас я хаамийн хьостано и лазаме бакъдерг хьахош цахилар. Делахь а нехан кхетамехь дисина и акхачу къизаллин шераш, Петарбухехь санна, арара чувеъна мостагI а воцуш, чуьрчу мостагIчо, къам дохадар.\nКхидIа тоьшалла до Теркйистерчу дезткъа шо долчу къаночо Гизуев Хьусайна.\nГузуев: "Дера белира шелонна а, мацалла а дукха ма белира. Хьалхарчу шерашкахь дара-кх иза, 1950 шераш тIекховччалц-м дара хьала а, охьа а. ДIабохка йиш йоцуш а латтабора белларш. Масала, дарцаш хьийзадора дийнна кIиранах а. Уьш совццалц собардан дезаш а хуьлура. Сан чуьрчех цхьаъ бен ца велира. Да кхелхира сан. Тхо мелла а ехаш йолчу колхозе кхаьчнера. Амма кхечеран дийнна доьзалш леш, белира, дера белира".\nМаршо Радио: Нохчий бохош хьан итт шо хилча, цIерпошт тIехь хилларг хьуна дагадан декхар ма ду?\nГузуев: "Ма-дарра дагадогIу. ХIора социйлехь ткъех дакъа охьадоккхура цIерпошт тIера хьала а, охьа а. Лаьтта охьадохкура. ДIа ца духкуьйтура. Хуучара дийцарехь, и декъий нацкъар а дохий, дуьтуш хилла, буса акхароша дууш хилла. Сила-а долу декъий дIадохка цхьа а кхуьур а ма вац».\nМаршо Радио: Цу хенахь хуьлуш долчух хьо кхетарий? Баккхийчара хIун олура шуьга, кегийчаьрга?\nГузуев: "Соьга муха кхеталора аьлча, дохочу Iуьйранна тхо ишколера цIа дахкийтира, кхана бен доьшур дац аьлла. Ткъа кхана тIедогIуш ло а долуш, мача кога ца юхуьйтуш со а, кхиберш а цхьанхьа дIагулбира».\nМаршо радио: Шух хIора а 3-4-гIа нохчо велла Сибрех. Масала, тIом болуш Петарбухехь белларш кхайкхош цхьа мур баьхьи Оьрсийчохь. Уьш бийцар, ткъа шуна хилла эшам хьаха цабар ахь муха туьду?\nГузуев: «Изий? Ас и дера туьду, хьалха ахь кхидолу къаьмнаш сийсаздича, къаьмнаш аьшнаш дар, цимтийсар ду, олий, хан тохара. И ду-кх хIара а. Къаьмнашна юкъа цимтийсар, цхьаберш айбар, беза бийцар, вуьйш тергамза битар».\nОфициало далочу терахьаша чIагIдарца, 1945-1950 шерашкахь 105 эзар нохчо дIакхелхина Сибрех. 1944 шарахь а, новкъахь а белларш хьесапе эцча, и гайтам хаъал лакхара хила беза. Iедалан лаам хилча, боху цхьаболучара, эшахь къоме кхайкхам бина а, хаа тарлуш дара цигахь белларш мел бу.\nМасала, цIерпошт тIехь нохчий дIабуьгуш, некъаца велларг 1272 ву бохург шеконе ду. Стенна аьлча, бахархоша ечу къароца, хIора социйлехь эшелонаш тIера 20-30 дакъа охьадоккхуш хилла. ЦIерпошт шозза бен сецна ца хилча а хуьлу мел лаххара а 40 стаг. Ткъа Сибрех хьажийнарг ерриге а 180 эшелон ю, официало чIагIдарца. Кхузара деккъа тIехула хьесап даро а гойту новкъахь белларш 2-3 эзар хилла ца Iойла.\nВайнах Сибрех хьовсийча...


Москох "Машаран марш" вовшахтоха дагахь ю оппозици\nОьрсийчоьно Украинин суверинитет йохорна дуьхьал Москох «Машаран марш» дIаяхьа дагахь бу оппозицин агIончаш. И акци хир ю кху беттан 15-чу дийнахь. Цуьнан декъашхой буьйлалур бу Пушкинан майданера «Тургеневская» метрон социйле кхаччалц.\nЦигара Сахаровн проспекет а бахана, митинг дIаяхьа дагахь бу уьш. Цкъа дуьххьара оппозицин жигархой дагахь бара Тверская урамехула буьйла а белла, Манежная майданахь митинг дIаяхьа. Амма Москох мэри реза ца хилира и маршрут чIагIъян.\nАкци вовшахтухуш волчу Рыклин Александра «Эхо Москвы» радионна интервью луш аьлла шайн коьрта Iалашо Оьрсийчоьно Украинехь деш дерг емал дар ду, маршрут къийсар дац аьлла. Даханчу кIиранах Москох 400 стаг дIалаьцна полицино Оьрсийчоь тIамца Украине чугIортарна дуьхьал хиллачу акцешкахь дакъалаьцна аьлла.


Оьрсийчоь -- "Ницкъ бар сацаде, дIахеца Дадин" плакат а карахь, дуьхьалонан акци дIахьош ву хIара стаг ФСИН гIишлонна хьалха. Москох, Лахьан-бутт 1, 2016\nДадин Эльдар Оьрсийчура юкъараллан жигархо ву. 2015-чу шарахь Москох Замоскворецкий кIоштан кхело, 3 шо хан а тоьхна, чувоьллира иза. Цу кепара цунах хилира дуьхьалонан акцех лаьцна низам мосуьйттоза дохийна аьлла, Оьрсийчохь набахте хьажийна дуьххьарлера стаг.\nКху шарахь Лахьан-беттан 1-чу дийнахь Дадинан хIусамнанас Зотова Анастасияс дIахьедар дира, иза латточу Карелерчу Сенежа-гIаларчу 7-чу колонехь шен хIусамдена етташ а ю, иза къиза хьийзош а ву аьлла.\nОршотан дийнахь ТаIзарш кхочушдаран федералан сервисан (ФСИН) куьйгалхочуьнан когаметто Максименко Валерийс дIахьедар дира, Карелерчу ИК-7 колонехь шаьш бинчу чоьхьарчу талламо харц хилар гайтина Дадин хьийзийна бохург аьлла. "Дадин корматалла йолу имитатор ву", - элира Максименкос. Цо дийцарехь, иштта бух боцуш карийна цунна кхечу тутмакхашна цу колонехь етта бохург а.\nМаксименкос и дIахьедар дина масийтта сахьт далале, Москох Сахаровн центрехь гулбелира оцу колонехь чубоьхкина болчу тутмакхийн гергарнаш. Цара тIечIагIдира Дадин Эльдара шен латкъамехь яздинарг бакъхилар.\nСахаровн центрехь гулбеллачарна юкъахь яра Нохчийчура Гайрбекова Жанетта. Цуьнан кIант Габзаев Хасболат ву Карелехь йолчу оцу номер 7 йолчу колонехь чувоьллина.\nШен кIант етташ а, ницкъ беш а къиза хьийзош ву цу колонехь бохуш дуьйцу нанас.\nГайрбекова: "Тхуна дукха хан йоццуш бен ца хиина иза карцер чувоьллина хилар. Бахьанаш ца хаьа суна. Цо дийцира суна шена жIов йеттарх лаьцна.\nЦунна йиттина, кхетамчура а воккхуш. Хьовсийша, стаг 190 сантиметр лекха дегI долуш ву. ХIинца цхьа чIор а, дIаьхкаш а бен хIума дац цуьнан дисина.\nОццул гIийла волчу цунна мича еттар ю? Когех муш а тосий, Iуьнкара ирх уллу иза. Етта цунна когех. Шийла хи детта цунна…"\n"Иза колони яц. Иза концлагерь ю"\nСахаровн центрехь гулбеллачарна юкъахь яра ИК-7 колонехь волчу кхин а цхьана нохчочуьнан Мамаев Анзоран хIусамнана. Цунна тIаьххьара гина шен хIусамда Гезгмашин-баттахь. Цунна вуно чIогIа етта колонехь Iуьйранна а, делкъана а, сарахь а, бохуш яра иза.\nМаршо Радион Оьрсийн сервисо бинчу хаамца, Сахаровн центрехь хиллачу цхьаьнакхетарехь видеозIенехула дакъалецира номер цу колонехь хан яьккхинчу Замбек цIе йолчу Нохчийчура вахархочо. Видеокамераш йоцучу метте кхаьчча, 7-10 стага, го а бой, вуно къиза етта тутмакхашна цу набахтехь, бохуш вара иза.\nДадин Эльдаран хIусамнанна Зотова Анастасияна хетарехь, ИК-7 колони дIачIагIа езаш ю.\nЗотова: "Иза колони яц. Иза товен учреждени яц. Иза концлегарь ю, адамашна къизаллаш лелош а, царна етташ а йолу. И концлагерь дIачIагIа езаш ю".\nШайн гергарнаш Iазапах кIелхьарбаха гIерташ бу хIинца Карелерчу Сенежа-гIалара 7-чу колонехь хан токхучу тутмакхин наной а, хIусамнаной а. Кху деношкахь Оьрсийчоьнан президенте Путин Владимире гIо доьхуш кехат яздина цара.\nТIаьххьара болчу хаамашца, Оьрсийчоьнан омбудсмено Москалькова Татьянас дIахьедар дина, Путине бинчу кхайкхаманна гIортор ян кийча ю ша аьлла.


Шемара оьрсийн эскархой.\nШемахь Латакия олучу меттехь оьрсий бу тIеман база шрйеш, тоеш. Царан тIелата кечлуш бу нохчийн тIемалой бохуш чIагIдо Оьрсийчоьнан пропагандо.\nОьрсийчоьнан пропагандо цхьаьнатоьхна Латакия олучу провинцера Асадан тIеман база а, цигара цхьайолу меттигаш дIалаьцна охьахевшина болу нохчийн тIемалой а, уьш реза боцу "Исламан пачхьалкх" олу тоба а. Бахьана ду оьрсин эскархой цигахь йолчу базехь дIатарлуш хилар.\nОьрсийчоьнан тIеман база чIагIъян йолош а йолуш, чIогIа оьшуш ду оьрсашна цигахь йолу нохчийн тобанаш "Исламан пачхьалкх" тобанца йозар, цу тобанера Асадана цу меттехь цхьа а кхерам бацахь а бохуш яздо шен материалехь Маршо Радион авторо Паращук Джоаннас.\nДаханчу мукъачу деношкахь Шемара хаамаш кхечира Оьрсийчоьнан эскархой шорйеш бу Латакия олучу провинцера тIеман хIаваан кеманийн порт аьлла. И хаам кхаьчна Оьрсийчоьнан эскарш дIатардеш ду Латакия гIалана гонаха бохуш дуьйцуш а долуш.\nШи кIира хьалха Оьрсийчоьнан кхерамазаллин сервисашца йоьзна йолчу Life News олучу веб-сайто видеорепортаж гайтира цигахь лаьттачу хьолах лаьцна. Цу рапортехь дуьйцуш дара мел кхерам бохьуш ю "Исламан пачхьалкх" тобан Латакия провинцина.\nКоьртахь аьчка куй а болуш къамел дечу корреспонденто дийцара Оьрсийчурча бахархошна Латакияхь террористашца дIахьош болчу тIамах лаьцна, иза Оьрсийчоьно Къилбаседа Кавказехь беш болчу исламан тIемалошца латточу къийсаман дакаъ долуш санна сурт хIоттош.\nОьрсийн репортёро чIагIдарехь, "Исламан пачхьалкхо" Латакия провинце хьовсийна «Къилбаседа Кавказера схьабевлла болу шайн тIемалой». Царна юкъахь бу Оьрсийчоьнан эскаршца Нохчийчохь тIом бина нах а бохуш, чIагIдо цо. Латакияхь лаьмнаш ду, ткъа лаьмнаш девзаш болу нохчий цига хьажор ларамаза дац бохуш вара иза.\nАмма ма-дарра долу сурт дийцича, цу стага дуьйцург нисса ах а бакъ дац аьлла хета Шемара хьал шен тидамехь латтош а, нохчийн тIемалоша Шемахь лелош дерг шен тидамехь латтош а йолчу Британерчу эксперто Паращук Джоаннас.\nЦо дийцарехь, бакъ ду Латакия провинцехь нохчийн масийтта тоба ю бохург, Life News корреспонденто хьехош цхьаъ бен яцахь а. Цу тобанех лаххара а кхаа тобанна юкъахь бу Нохчийчохь тIом бина нах. Цара а олу Латакия "Шеман Кавказ" ю олий, цигара меттигаш Нохчийчохь йолучерах тера хиларна. Цу наха забарш а йо, шаьш цIахь долуш санна хета шайна, хIунда аьлча хьаннашкахь дIалачкъа атта хуьлун дела бохуш.\nАмма, корреспонденто цу тайпа сурт хIотто новкъарло еш дерг Латакияхь йолу цхьа а нохчийн тоба "Исламан пачхьалкх" олучу тобанца уьйраш йолуш цахилар ду.\nЛатакиян лаьмнашкахь йолу коьрта кхо тоба ю Ajnad al-Kavkaz (Кавказан бIаьхой), Junud al-Sham (Шеман бIаьхой) ткъа иштта мелла а жима тоба Tarkhan's Jamaat (Тарханан Джамаат) бохуш яздо Паращук Джоаннас.\nПаращук дийцарехь, Ajnad al-Kavkaz тобанан куьйгалхо ву цIера Соьлж-ГIалана генайоцш йолчу Пригородное-эвлара волу Шишани Iабдулхьаьким Abdul-Hakim Shishani (Ажиев Хьамзат). Жунуд аль-Шам тобанан коьртехь ву ПIаьнгазан чIожера схьаваьлла волу Нохчийчохь тIом беш хьуьнар гайтина волу Шишани Ислам (Shishani Islam) (Маргошвили Мурад). КхолагIа тобанан хьалханчу ву вевзаш волу тIеман хьалханча Газиев Тархан.\nИ кхо тоба Шеман президентан Асад Башаран ницкъашца тIом беш ю. Life News веб-канало дуьйцург Оьрсийчоьно Шемара конфликтах лаьцна еш йолу пропаганда ю.\nЦу пропагандица а догIуш, Асад къийсам дIахьош ву арарчу мостагIаша гIо деш йолчу экстремистийн тобанашца. Москохо чIагIдо Шеман арми бен яц цу тобанашца, къаьсттина "Исламан пачхьалкх" олучу тобанца къийсам дIабахьа ницкъ болуш.\nКху беттан 13-чу дийнахь Оьрсийчоьнан арахьарчу гIуллакхийн министро Лавров Сергейс дIахьедар дира Шеман арми юьстах а йитина "Исламан пачхьалкхаца" тIом бан беза бохург лортIехь дац аьлла. Кху шеран Зазадоккху-баттахь дуьйна, "Нурса" тоба хьалха а яьлла, тIемалой, шайна юкъахь нохчийн тобанаш а йолуш, улле тIебахана Латакияна.\nОхан-баттахь цара дIалецира Латакия а, Алеппо а гIаланашна юккъехь Iуьллуш йолу Джиср аль-ШугхIур. Карарчу хенахь тIемалоша юхьарлаьцнарг ю Аль-ГIаб олу меттг. Иза схьаяккхахь тIемалоша Латакиян лаьмнаш хуттур ду Идлиб-провинцица. Нагахь тIемлойн иза дIалаца аьтто балахь вуно вочу хьолехь дуьсур ду цигара Асадан эскарш.\nЦеран аьтто бац Латакияра юхадолва. Цунах кхеташ ю Оьрсийчоь. Цундела, Оьрсийчоьнан тIеман база чIагIъян йолош а йолуш, чIогIа оьшуш ду оьрсашна цигахь йолу нохчийн тобанаш "Исламан пачхьалкх" тобанца йозар, цу тобанера Асадана цу меттехь цхьа а кхерам бацахь а.


Iедална визит - бахархошна хьовзам\nСтигалкъекъа-бутт 18, 2013\nНохчийчоь -- Кадыров Ахьматан цIе а луш, Теркана тIехула тиллина керла тIай схьадоьллуш гулбина кегий нах, 06ГIу2012\nКадыровс урхалла деш долу Iедал цхьана эвла я гIала кхачар, боккха бала хуьлу меттигерчу бахархошна. Дийнна де дов церан, Iедал схьакхачале а, иза дIадахале, баха безаче ца кхачалуш. Ша тIехь урхалла латточу бахархойх оццул чIогIа хIунда ларло Нохчийчура Iедал\nIедална коьртехь берш юьрта баьхкича,чу-ара стаг а ца волуьйтуш ,юрт дIакъовлар могIарера гIуллакх хуьлуш лаьтта Нохчийчохь.\nМехкан куьйгалхо биста кхаччалц Iедалдай ярташка кхачар халонга долу бахархошна. Ма-дарра аьлчи, тIаккха масех сохьтана ницкъаллин структураша эвла дIа а къовлий,нах ара-чу ца бовлуьйтуш латтабо хьеший дIабаххалц.Дукхахболчу бахархошна хетарехь иза Кадыровна шена хаа а ца хууш,кхерамазалла ларйо шаьш бохуш, низамхоша шайггара лело хIумнаш ду.\nКарахь болчу Стигалкъекъа-беттан 16-гIа де. Теркйист кIошт. Кхаа-деа сохьтехь туьканашкахь а, кIоштан йоккхачу базарахь а йохка-эцар сацийна, некъаш а дихкина, га тесний бен чу-ара стаг я машен а ца йолуьйтуш, къевлина латтийна кIоштан коьрта ларалуш йолу ЧIулга-юрт. Тамашийна хеталург ду, Iедалан мукъ карахь болчара цу кепара зил-дозанаш деттар дуккха а бахархоша, цхьа ишта, хила догIу хIума-бакъдерг санна, тIеоьцуш хилар.»\nЦхьаболчара кхеторехь, буххера дуьйна а нийса дац, Iедалехь болчара шайна могуьйтург, ишта адамашна тIеIаткъам бар, некъаш дехкар, баха-бахка маьрша ца битар. Сан цу хьокъехь къамел нисделла, цIарца вийца со ваьхьар воцчу, цхьана кхоллараллина белхочуьнца, Iилманчица.\nИза ларамаза теш хилла, махкахь мел долу Iедал а деъна, кху беттан ялхитталгIачу дийнахь Теркйист кIоштан ЧIулга-юрт масех сохьтехь къевлина латтийча. Шена цунах хетарг а, шен бIаьргашна гинарг а дуьйцуш ву Соьлжа-гIалара Iилманча.\n«ЧIулга юьрта схьакхаччалц некъ маббу низамхой бу. Цара тхо юьртах ца довлуьйтуш,юьрта юккъехула го баккха дIахьовсий.Гонаш а туьсий-туьйсий ,тхо Новр кIоштан Ищери боьдучу новкъа а довлий, некъ морзах болучу метте схьаковчу.Юха а полисхой бу лаьтташ.ЧIулга-юьрта чудуьтуш дац тхо.Циггахь цхьа машен а лаьцна хала цIа кхечир-кх со.»\nМаршо радио: ЧIулга-юьрта чу-ара стагга а ца волийту бохург мел бакъ дара?\n«Юьртах болу боккха некъ бац Хирийн мехкан Мазалке боьдуш болу.И бар-кх къевлина.Мехкада веъна бах.Ой милла вагIахь а нахана хьовзам а ца беш цхьа хIума а дан ца деза ала дезара цо.Адамех дешаш ца хилча Iедал дохарна кхерам бу.Iедал адамех даша деза.Советан Iедал дуьйхи,шена тIибирзина нах байина,хIаллакбина,чубоьхкина,аьтта къаьхьаде дина чIагIделла Iедал а дара иза, амма доьхна дIадели.»\nМаршо радио: Халкъах оццул лечкъар ду иза.я цунах ларбалар хуьлу иза? Ахь муха кхетадо оццул Iедалдай ларбалар?.\n«Валлай ца хаьа суна-м. Цу халкъана юкъахь ца бало хир бу-кх цаьрга болх. Со кхеташ вац-кх. Цу халкъах цхьа кхерам хета а хаац царна. Со кхеташ вац. Нах а бац кхеташ. Автобус тIехь дукха нах бара реза боцуш. Зударий лоь, гIуллакх делахь а, дацахь а охьабисса а гIирти тIера. Ченан кIур. Йовхо.Тов. Дуьйцуш санна дац иза-м. Ишта дера схьадеи-кх и адам. Бурко. Цу нехан бехк а ма бац .Уьш шайн цIа богIуш ма бу. Цара дина вон ма дац.\n«Хьуна кхерамазалла хилийта оха хIара адам ченала а, хи чу а кхуссур ду», бохуш хила ма ца деза бухара Iедал.Милла вагIахь а нехан са мА даахь.Нах мА хьийзабехьа. Нах лаьтташ бу,ткъа Iедалдай тIехь болу машенаш «жов,жов» бохуш мох лоьцуш Iедал дIадоьду. «Цхьа хIума лартIаххьа-м дац кху Дания пачхьакхехь», аьлла-кх, Шекспиран Гамлетан трагедехь цхьана турпалхочо.И сурт гуш ишта хIума дагадогIу-кх. Адам адам мА ду.Адамашкахь яхь ю,Сий ду,безам бу.Къахьоьгуш ду.Цхьа Iалашонаш ю. Уьш кегьеш хIумнаш лело мА ца деза Iедало. Вон дебо мА ца деза.Адам дар мА до»\nЦхьаболчу бозуш боцчу тергамхошна хетарехь,Iедалдай кхерамазалла ларйо бохуш.бахархошна дозанаш деттар кхиндIа йолчу хана а алсамдалахь бен лахлур ду бохург аьттехьа а дац.\nПолитикаш эшарш лекха буьйлабелча...


62 шо кхечи Нохч-ГIалгIайн республика юхаметтахIоттийна\n13 шаре яхъелла нохчийн депортаци\n1944-чу шарахь Сталинан омраца ах миллион сов нохчий а, гIалгIай а махках баьхначул тIаьхьа йохийна Нохч-ГIалгIайн (ЧИАССР) республика юхаметтахIоттийра 1957-чу шарахь. Казахстанехь а ГIиргIазойчохь а 13 шарахь депортацехь хан яьккхинчу нохчашна бакъо елира даймахка берза.\nЦхьа хийцамаш хир буйла хууш бара ишта а вайнах 1954-чу шарахь дуьйна. ХIетахь, тIаьхьий - хьалхий пачхьалкхан декреташа махках даьхначу къаьмнашца лелон режим малъян йолийра.\nМасала, 1954-чу шеран Товбеца-баттахь Советан Iедало юхадаьккхира, бохийначара куп тоьхначу меттигера веддачунна дуьхьал бехктакхаман гIуллакх долош, 1948-чу шеран гурахь тIеэцна хилла омра.\nЦул тIаьхьа 1955-чу шарахь Советан пачхьалкхан министрийн Кхеташоно сацамбира, депортаци йинчу нахана паспорташ даха. Кхин а цхьа шо даьлча юхаяьккхира уггар а коьрта артикл - нохчашна а, гIалгIашна а шайн даймахка юхабахка доьхкуш хилла йолу.\nТкъа 1956-чу шарахь хууш дара, Казахстанан аренашкахь нохчий кхи дIа сецалур боцийла. Баккхийчарех долчу чкъуро дуьхьало йора Казахстанан а, ГIиргIазойн а мехкашкахь совцуш куьйгязда.\nДелахь а, нохчашна, гIалгIашна а, кхарачошна а, балкхарошна а цIаберзон магош, цара сатийсинчу бакъоне кхин а шерашкахь догдаха дийзира.\nОцу муьрехь даймахка берза бакъо ГIирмерчу гIезалошна а, туркошна- месхетхошна а бен елла яцара. 1957-чу шарахь 140 эзар гергга нохчий а, гIалгIай а цIабирзира. Амма бисинчийн таро яцара, хIунда аьлча, церан дай баьхначу меттигашкара зона йихкина яра царна. Бехкам бинчех яра тоххара нохчий баьхна Дагестанера Ауховн кIоштара эвлаш а, Нохчийчоьнан а, ГIалгIайчоьнан а ерриг аьлча санна, лаьмнийн кIошташ а, Буьри -гIалина гергара кIошташ а.\nАдам сингаттамехь дара, мичча хенахь а пачхьалкхера политикан хьал хийцадаларна кхоьруш, шайн ма-хуьллу сихо йора цара Кавказе берза гIерташ.\nЦундела дукхахболу нохчий а, гIалгIай а маса цIабирзира хьалхарчу шина-кхаа шерашкахь, Iедалша шаьш цIадерзоре а ца хьуьйсуш.\nШайн дай баьхначу ярташка юхабирзича, Оьрсийчоьнан Юккъерчу агIонгара а, Украинера а кхалхийна балийна нах карийра царна шайн хIусамашкахь. 13 шарахь кхеран цIеношкахь баьхнера уьш, хIусамийн дола а деш. Реза бацара уьш нохчий шайн кхерча бита а. Цхьаболчу нохчийн а, гIалгIайн а дийзира шайн керташ цаьргара мах а луш, юха схьаерзон.\nIедалхошкара официалехь бакъоне а ца хьоьжуш, Оьрсийчуьра а, Украинера а бохийна нах шайн лаамехь дIаэха буьйлира Нохч-ГIалгIайчуьра.\nНохчий а, гIалгIай а цхьабоса цIа эха боьлча республикехь царна дуьхьал гIаьттира бухара адам. Дуьххьара оьрсийн бунт иккхира 1958-чу шарахь Соьлжа-ГIалахь.\nШахьаран майданахь гулъеллачу адамийн тобано мохь беттара: "Яхийта Соьлжа-ГIалара, нохчий"", "Тхуна дуьхьал ваийта Хрущев, тхан цуьнца дан къамел ду!", "Декъал хуьлда Грозненскан кIошт", "ДIаюза Грозненскан кIошт Оьрсийчуьрчу керлачу мигрантех" бохуш.\n1958-чу шарахь Марсхьокху-беттан 27-чохь гIала эскарш уьйзира, къепе меттахIотто Iалашонца. Гулбелларш дIасалаьхкира, бунт йолийнарш дIа а лоьцуш.\nКъилба ХIирийчуьрчу шаьш баьхначу Пригородный кIошта гIалгIай юхаберзаран хаттар къастанза дара. Оцу хьокъехь 1973-чу шеран Iай Соьлжа-ГIалин майданахь гIалгIайн интеллигенцино митинг хIоттийра. Iуьйранна 10 сахьт даьлча протесте бевлла нах дIаса ца бухуш шолгIачу дийне бевлира.\nЦу кепара конфликт юкъ-кара Дагестанехь а хIуттура, Аухерчу шайн хIусамашка берза нохчашна дуьхьало латтош.\nБахархойх дIадузанза дуьсура Нохчийчуьра ламанан доккхахдолу дакъа а. Цо тIеIаткъамбора регионан экономикехь кхиарна. Цундела бахархойн дийзира шайн дахар республикан аренашкахь керлачу хьелашка дерзон.\nЛаттанаш тIехула а, депортаци йинчу къаьмнашна юкъахь лаьтта пачхьалкхан дискриминацин политикано а, ненан меттанаш бахьанехь а даим а регионера юкъараллан-политикан хьал ира лаьттара.\nДепортаци йинчу къаьмнийн бакъонаш юхаметтахIиттош пачхьалкхо сацамбинехь а, тахана а дуккха а хеттарш листанза дисина.\nМатериал оьрсийн маттахь язйинарг Маазов Билал, гочдар Димаева Лизин


Царнаев фамили хиларна нохчийн журналист лаца гIоьртина Дагестанера полици\nСтигалкъекъа-бутт 06, 2013\nSaid Tsarnaev Russian photographer\nАтта дац массерна а гIарьялла йолу фомили лелон. Кхин а хала ду нагахь и гIарваьлларг во хIума дина, я Оьрсийчоьно шен мостагI лоруш валахь. Кху деношкахь Дагестанан полицин белхахой гIоьртира дIалаца везвзаш волу фотокорреспондент Царнаев Сайд-Хьуьсейн. Цунна бехке диллинрг дара генарчу Iамеркехь лелхийтарш динчу ЦарнаевгIера фамили цуьнан хилар.\nНизамашца, зуламан дарна бехке воцчу стеган, цхьанна а агIора Iаткъам бан йиша яц, иза зуламхочуьнна мел уллера гергара валахь а. Амма, Оьрсийчохь нийса бIостнехь хуьлу. КIирандийнахь, Хинжа-гIалара Нохчийчу цIа вогIуш хилла волу суртдаккхархо Царнаев Сайд-Хуьсейн лаца гIоьртина, гарехь официала хилла низамхой. Журналиста Маршо радиога ша дийцира хилларг.\nЦарнаев Сайд-Хьуьсейн: « Селхана со командировкера цIа вогIуш вара Хинжа-гIалара. Со цига кесст-кесста хуьлу,футболан ловзаршна суьрташ догIу ас. Герзель олучу постехь, сацийра со чохь волу Газель машен. Шай кехаташ а, гойтуш дацара цара, ян шаьш муьлша ду а ца элира. Герз долуш а , иза доцурш а бара царна юккъахь.\nДийна тоба яра иза. Божаркара паспорташ дийхира. Ас сай белхан тоьшал гайтича а, соьгара паспорт дийхира. Юха, массера а паспорташ схьаделча, сайниг схьа ца делира. Соьга машена чуьра вахьвосса элира цара. Со ца воьссира. Бахьанаш схьадийца элира ас цаьрга. Суна герз тIелецира. Аш со вехь а , со машена чуьра вуссура вац элира ас».\nШа цара ка а тоьхна, машщена чуьра вахьваккхахь, лар йоцуш ша ца вайта, шен цIе а фамилии а, хIун болх беш ву а дийцина Царнаев Сайд-Хьуьсейна, цу чохь болчу нахе. Шена хаара, ишшта дIалаьцначул тIаьхь, стаг хийлуза вийна карийнийла, вуйла, аьлла кхин дIа а дийцира журналиста Царнаев Сайд-Хьуьсейна.\nЦарнаев Сайд-Хьуьсейн: «Аса цу чохь болчу нахе кхайкхам бира, со Царнаев а ву, со «РИА-новости» агенталлийн белхахо ву аьлла.Цхьа бахьан доцуш, со вахьваккха уьш гIерташ бу, элира ас. Ас, сайн редакци а, белхан накъосташка а дIасатуьхира телефон. Суна хетарехь, лаккхарчу хьакамаша, шайга телефонаш тоьхча, уьш хийцабелира. Боьхна бара уьш.\nДуьненахь сан фамилии дукха вуочу агIора йийца буьйлабелла. Со цхьаъ хилла Iаш бац и фйамили йолуш вай махкахь. ХIиришна а, азербайджанашна юккъахь а бу уьш. Са ала йиша хилла, ишша дуьненахь дIакхайкхо, амма, сан гергарчеран ишшта аьтто хира бац. ХIара хIун ду? Фамилди ишшта ю бохуш адамш хийзор? Мича кхача бахка?».\nЦхьанатоьхначу штатехь, Бостон гIалахь ЦарнаевгIеран шина вашас дина лоруш долчу оцу эккхаран хьокъехь шорта дIахьедарш дина Царнаев Сайд-Хьуьсейна. Хилла долу терроран тIелатар, Оьрсийчоьнан а, Iамеркан а къайлахьчу сервисаш, цхьа барт а бина дайтина ду аьлла дIахьедар даржийнера, оцу шина кIентан гергарло долчу Царнаев Сайд-Хьуьсейна.\nНохчийчохь дуккха а масалш ду, фамили цхьаннчуьнах тера ю аьлла, нах хьийзина. Ишшта хилла, хьалхара тIом болчу хенахь, Соьлжа-гIалара араволучу воьвзучу актераца Дудаев Мусаъца а. ХIара сацийначу эскархочо, рации чухулла хаза а хеташ хаам бина, ша Дудаев Джохаран да дIалаьцна аьлла. Вукху, шен амалца, забар а еш аьлла цуьнга, ша цуьнан да хилар сов, цхьа фамили а йолуш вац аьлла. Иза ДудАев ву, ткъа ша ДудаЕв ву.


Авсал — Википеди\nАвсал — зоонозийн тобанера кхераме уьнан цамгар ю, цуьнан амалехь бетан а, меран а интоксикаци а, везикулезан-эрозиван (лоппаган-даІан) мазин чкъоьрнаш дохадар а, иштта пІелгийн яккъаш, маІаран бен болчура цІуока йохаяр.\n1 Этиологи а, эпидемиологи а\n3 Клиникан сурт\n4 Диагностика а, дифференцин диагностика а\n5 Дарба а, профилактика а\nЭтиологи а, эпидемиологи а[нисйе бӀаьра | нисйе]\nАвсал йийриш ю РНК юкъахь йолу пикорнавирусийн доьзалера вирус, цуьнан барам бу 27 - 30 нм. Амалехь ду лакхара тІегІанера контагиозаналла (лазар латтадар) а, дерматотропалла (цІуоканца гергарло хилар) а. Антигенан структурехь екъало 7 серотайпана, хІоранна а чохь царна къастало масех антигенан вариант. ССРС хиллачу мехкашкахь хаало О а, А а тайпана вирусаш. Авсал карзахйоккхург дуьхьало ялуш ю якъаяларна а, гІораярна а, амма сиха ле 60 °C йохйича а, ультрафиолетови излученица, дезинфекцин гІирсашца Іаткъам бича а. Вирусаш еха хьесийн культурехь.\nАвсал дика шуьйра яьржина ю дийнаташна юкъахь. Цхьа могІа пачхьалкхашкахь лазаро лелайо эпизоотин (дийнаташна юкъахь ун даржар) амал, заман рожехь юх-юха а хуьлуш. Авсалан эпизооти хилла 2001 шарахь Къилбаседа Европин (коьртаниг Йоккха Британехь а, Нидерландашкахь а). Ун атта кхета къуона шалабергаш йолу юьртабахаман дийнаташ (бежний, хьакхарчий, гезарий, уьстaгӀий, сайнаш). Цунах балахьега тарло кхин а говраш, эмкалш, жІаьлеш, цицигаш, дехкаш. Цкъа цомгуш хилла тоеллачу дийнатийн а, цхьадолчу олхазарийн а дисина вирус лелаялар, гучудолу карзахдоккхург боьхаллица арайолий.\nШалабергаш йолчеран уьнан лазаран амалехь ду иза вирусемица хала дІадахар, афтозан тиларца, мазин чкъор багара, меттан тІиера, мера-легашкара, меран, балдин областера, бергийн харуолийн цІуокан тІехь, шим тІехь, наггахь маІаш уллохь дохарца. Дийнатийн лазар лаьтта мур — 10 - 15 де, инкубацин муьран бохалла— 2— 4 де. Авсал зуламе йоьдуш елахь, дукхах дерг бежнийн, 50 % сов цомгуш долу дийнаташ ле 2—3 дийнахь.\nАдаман ун даржо коьрта некъ — цомгашчу дийнатийн буьйда шура а, цуьнах даьхна тІуо, кІалд, даьтта, морза, жижигца ледаро даьржа. Даьхнашца гуттаренна а воллучу стеган тарло ун дуьхьал дІадала а (узуш, даар луш, дарба лелош, дойуш), ун даржон хІаваан-тІадамийн новкъаца (садаІарца, йовхаршца) а, ткъа кхин а церан боьхаллаш бехйина хІумнех а. Хилла лабаратори чохь ун даржийна меттигаш а. Адаман тІиера адаман ун дІа ца далало. Бераш баккхийчарал а экаме ду алсавна. Иммунитет тайпана специфика йолуш ю, йоьзна ю вирусаш йойу антидегІах.\nПатогенез[нисйе бӀаьра | нисйе]\nВирус организман чуйолу багарчу мазан чкъоьраца (наггахь — юург охьу а, садаІаран а некъашкахула) а, йохийна цІуока йолчухула а. Иза чуйоьллачу меттигехь хуьлу хьалхара аффект (лазаран кхерч) — жима везикула (лоппаг), цунна чохь вирус дебий гуллало. ТІаккха йолу тІегІа ю вирусеми (ун цІийх дуолар), цуо йо интоксикаци. Вирусан къаьстина дерматотропалло чІагІйо иза мазан чкъоьрийн (багахь, меран чохь, уретра) а, цІуокана (куьг, ког) а эпители чохь, шена чохь гуллало шолгІа везикулаш. Уьш гучуевлчи ун цІийн юкъахь хаа ца ло.\nКлиникан сурт[нисйе бӀаьра | нисйе]\nИнкубацин муьран бохалла леста 2 - 12 деношна юкъахь, дукхьа хьолехь хуьлу 3—4 де. Цамгаран юьхьиг хала ю, лакхара температура 39—40°С, шелонна дегадар, корта а, дилха а лазар. Цхьа де-буьйса даьлчи гучуйовлу мазийн чкъоьрнаш дохадаран билгалонаш: бага ягар, шортта туьйнаш дийлар, бІаьргаш цІиедалар, хьатІ къаьсташ чІогІа лаздар, дай чоьна хилар. Ган а гуш дестар хуьлу, беснешна чухулара мазийн чкъоьрнаш, стигал, мотт, балдаш цІиенло, тІаьхьуо гучудовлу кегийра лоппагаш, юьхьанца сирла, тІаьхьа кхоьлина тІуналла йолуш. 1—2 де-буьйса даьлчи лоппагаш лелха, ткъа церан меттана даІ дуьсу, цуьнан таро ю вовшах а кхетна боккха даІан кхерч бан. Регионаран екхоашна тІе куьг Іоьтчи хаало лазар а, уьш яккхий хилар а. Цомгаш волчунна вистхила а, хІума яа а де ца хуьлу, иза лан хала хуьлу, шортта туьй долу (де-буьйсана 2—4 л). Меран а, уретран а, бехкен меттиган мазийн чкъор дохадо, конъюнктиван амал хуьлу шен йогІучу симптоматикехь. Амалан билгалонех ю оцу хьола тІе куьйгийн а, когийн а пІелгийн яккъаш а, мІарийн бен болчура везикулёзан тиларш.\nЧолхечу хьоле яьлла яцахь даІ дерза долало 5-гІачу дийнахь, цамгар лаьтта 5—7 дийнахь. Цкъацца нисло уьнан яхъелла кепаш (масийтта бате а йовлий) юх-юха туьлуш. Берийн кхетна авсал амалехь хуьлу ла халахилар, дукха хьолехь гастроэнтеритца. Прогноз дукхах дерг дика хуьлу, амма чолхе яьлчи берийн забаре ца хуьлу.\nДиагностика а, дифференцин диагностика а[нисйе бӀаьра | нисйе]\nЯха ма-еззара дІаяхчи диагнозо хало ца йо. КІезиг чоьтехь йолчу симптоматикехь хьажа веза эпидемин анамнезан (цамгар кхетаран некъ таллар) хаамашка а, авсалан эпизоотин хаамашка а.\nЛабораторин хаамаш: цІийн анализан юкъара хьал кІезиг специфика йолуш ду — лейкоцитийн а, эозинофилин а лахара барам болуш. Вирус йолу цІийх, туйх, афтозан элементех, боьхаллех. Вирусан идентификаци йо гІоьнца РСК а, РНГА шалла морзан чохь юкъа 6—8 де а дуйлиташ.\nДиагностикан Іалашонна лелабо биологин чам хІордан хьакхарчийн афтехь дерг тІодан тІе а хьоькхуш. Дийнатийн авсална вирус елахь хуьлу уьнахчух тера тиларш.\nАвсао дифференциаци йо афтозан, токсикан, кандидозан стоматиташ тІиера, герпесан ун, хьаран, энтеровирусан цамгаш, пемфигусан тІе кхаччалц.\nДарба а, профилактика а[нисйе бӀаьра | нисйе]\nАвсалх цомгуш берш дарбанцӀен чубахка беза 14 денна а, сов а. Диета хӀоттайо, механикин а, химин а агӀора максимум кхоо еза даӀ дина мазий (яа атта йолу, ах коча йолу юург лело еза дийнахь кӀез-кӀезиг юуш, хӀума яале цомгушчунна ло 0,1 г анестезин), шортта хи мийла деза. Наггахь зонд чухула хӀума яайо. Уггар коьртаниг бага дика лелор ду.\nХьалхарчу дийнахь дуьйна ун доьхьала терапи ян йолайо. Цунна леладо 0,25—0,5% долу оксолинан, 0,25—0,5% долу флореналан, 0,25—0,5% долу теброфенан, 4% долу гелиомицинан, 0,25% долу риодоксолан, 50% долу интерферонан, кхин а хьакхарш. Лейкоцитаран интерферонан а, 0,1—1% болу РНК-аш берамаш лелабо. Мазийн а, цӀуокан а йохийначу меттигашка препараташ тӀехьокху 3—5-зза дийнахь.\nДарба сиха хилийта лело мега ультрафиолетови облучени а, гелий-неонан лазеран серло а, ткъа кхин а аэрозолан препараташ «Ливиан», «Левовинизоль», пантенол, «Винизоль», иштта дӀа. Чолхе хьал делахь оьшу дезинтоксикацин терапи, деган-пхенийн, лазар юхадоккху антигистаминан препараташ а, витаминаш а.\nАвсална профилактика ю ша ларвалар кхерчехь а, санитаран-ветеринаран белхашкахь а. Эндемин кӀошташкахь тӀедиллина ду шуран пастеризацияр а, кхехкаяр а, даьтта даккхартобинчу тӀайх, кхин а цомгашчу даьхнашка хьожуш кхерамазаллин болх леррина лелабар. Ладаме бу рожехь беш болу санитаран-серлонан бахархошна юкъара болх.\nСурт а, Видео а Викиларма чохь\nПолферов Я. Я. Ящур // Энциклопедический словарь Брокгауза и Ефрона: В 86 томах (82 т. и 4 доп.). — СПб., 1890—1907.\nBNF: 11983713h · LCCN: sh85050400\nХьост — «https://ce.wikipedia.org/w/index.php?title=Авсал&oldid=6104377»\nХӀокху агӀонна тӀаьххьара хийцамаш бина: 2021, 2 июль, 10:07.


Хасаевн гIуллакхехула кхелан кхеташо хир ю 28-чохь\nСвердовн кIоштан кхелан суьдхочо Неретин Павела сацам бина Екатеринбургехь бизнесхо Арутюнян Ашот верна бехкевечу Хасаев Мовсаран гIуллакхехула хьалхара ладогIарш дIадахьа Чиллан-беттан 28-чохь. Кхеташо йолалур ю Iуьйранна 10 сахьт даьлча.\nХасаевн алиби хилар а, иза бехке вац бохуш, ден тоьшаллаш а дуьту тергамза аьлла, дIахьедина цуьнан адвокато Абубакаров Жабраила. Хасаевн гIуллакхах информаци шайга дIакхаьчна аьлла, тIечIагIдина адамийн бакъонашкахула йолчу Кхеташонан куьйгалхочо Федотов Михаила.\nВедана кIоштарчу вахархочунна тIехIоьттина Нохчийчоьнан куьйгалхочун Свердловскера векал Мамаков Салавди а. Цул сов Екатеринбурге бахана лелла чоьхьарчу гIуллакхийн министраллан Нохчийчуьрчу урхаллан лаккхара даржахой а.\n"URA.RU" хьастан хаамашна тIе а тевжаш, Маршо Радионо шен агIонашкахь дукха яздира, 2011-чу шеран бIаьста Екатеринбургехь Белинскийн урамехь герз тоьхна криминалан гонашкахь дика вевзаш хилла Арутюнян Ашот вийна аьлла, кху шеран Дечкен-баттахь Устрада-гIала а баьхкина, меттигерчу ОБОП-н белхахошца цхьана лаьцна, дIавигинчу Хасаев Мовсаран хьокъехь.


Динул-Ислам - Хаттаршна жоьпаш - ХIара хьадисаш нийса (бакъ) дуй? Коьрта агIо\nАссаламу Iалайкум! Сан цIе Мадина ю. Шух (сайтан администрацих) хIокха кехаташна жоп луш верг мила ву ца хааре терра, цIе яккхар доцуш эра ду аса. Цхьацца хаттарш хир дара сан шуьга, царна кхочуш жоп дала йиш йолуш шу далахь,\nи жоп аш делча-а хаза хетар дара. Цхьа хьадис гинера суна, Пайхамара (СаллаллахIу IалайхIи ва саллам) дийцина аьлла:\nКхо тоба ю Iаршан IиндагIа кIел хир йолуш, кхи IиндагI доцучу дийнахь, оцу Iаьршан IиндагI бе:\n1. Iедале болу имамаш-а,\n2. ламаза хенаш ларйинарш-а, ламазана кхойкхуш хилларш-а,\n3. хIора дийнахь Къуръана 200 аят доьшаш хилларш-а. Ясинан 80 аят, аль-Мулькан 30 аят, ан-Набаъ 40 аят, аль-ВакъиIатан 95 аят (уьш дерриге-а 245 аят). И аяташ ламазашна тIехь доьшуш хилла болу нах, барт хаттам а боцуш ялсамана гIур бу аьлла, къемата де даллалца церан дакъа-а дахкалур дац аьлла.\nШолгIа хьадис ду, IабдуллахI ибн МасIуда аьлла ду бохуш: Пайхамара (СаллаллахIу IалайхIи ва саллам) дийцинера аьлла, хIора буса сурат аль-ВакъиIат дешна волчу стагана дуьненчохь мел веха къоьла хира яц, цхьа-а эшам боцуш вехар ву иза аьлла.\nИ хьадисаш нийса (бакъ) дуй?\n1. Амма доьххьаралера хьадис – оцу кепара дешнаш долуш хьадис ца карийра суна. Нийсо еш хилла волу паччахь (ахь «Iедале болу имамаш» элира церах хьайн хаттар юкъахь) Бухарийс а, Муслима а дийцинчу гIарадаьлла девзаш долчу хьадисехь хьахийна ву, Къемат дийнахь АллахIан Iаршан IиндагIехь хир волчу ворхIаннах цхьаъ ву аьлла.\nЛамазе кхойкхуш хилларш (моллалла кхойкхурш, азан дийриш) – уьш Iаршан IиндагIехь хир бу аьлла деана хьадис ду, делахь а и хьадис чIогIа гIийла хьадис ду аьлла Имам Аз-Зуркъо́нийс.\nИ Къуръанан айаташ (йа сураташ) хIора дийнахь доьшуш хилларш Iаршан IиндагIехь хир бу аьлла дерг ца карийра суна. Iаршан IиндагIехь хир болчерах лаьцна Имам СуютIийс яздина долчу шина жайни тIехь хьахийна а дац иза.\n2. Амма шолгIа хьадис – иза гIийла хьадис ду аьлла Iеламнаха. Делахь а, Iамал йаран дозалла дуьйцучахь гIийла хьадис дийца а, лело а мегаш долу дела, цхьаболчу Iеламнаха хьехийна а, дийцина а ду иза. Масала, иза иштта дийцинчерах ву Имам Нававий, шен «Ал-Азка́р» цIе йолчу жайни тIехь, Имам Ибнул-Къаййим а, «Ал-Ва́билус-соййиб» цIе йолчу жайни тIехь.\n02.03.2011 = 27.03.1432\n «Шархь аз-Зуркъоний Iалал-муваттIаъ», 4/548.\n Имам ал-Мунна́вий, «Файдул-къади́р шархьул-джа́миIиссогIи́р», 6/201; Шейх ал-Алба́ний, «Силсилатул-ахьа́ди́сид-даIи́фахI», 289 хьадис.


Оьрсийчоь: цамгарш, ислам, герз\nГIадужу-бутт 09, 2013\nДагестан -- "Ислам - дин ду, террор яц, хьиджаб - духар ду, герз дац" аьлла йоза ду ХIинжа-ГIаларчу цхьана хIусаман керта тIе яздина, 06Ман2010\nКхо коьртан лазам бу таханлерчу Оьрсийчоьнан, цигарчу социологаша дийцарехь. Бахархойн доккхаха дакъа могуш дацаррий, бусулбанийн терахьаш сиха кхуьуш хиларрий, шо шаре мел долу герз оьцу нах совбийларрий. Оцу кхаа балано кестта гΙелдийр ду Оьрсийчоьнан пачхьалкхалла, лахбийр бу цуьнан ницкъ, дуьненан цуьнга болу сий-ларам, бохуш ду Ιедалх йозучу а, йозуш йоцчу социологин центрша доху орца.\nЛоьрех чекхбевллачу бахархойх 65 процентехь карийна лазарш я могашаллина кхераме долчу кепехь нах бахар, кхачанца аьхаза хилар, хΙу цΙена дацар.\nОьрсийчоьнан могашаллин министралло далочу терахьаша гойту 17 миллион гергга вахархо лоьрех чекхваьккхина хилар, шайлахь кхоалгΙа дакъа бераш а долуш. ХΙора 15-гΙаниг ву, боху министран гΙовса Яковлева Татьянас, гипертони йолуш, ткъа рак кхетта ву хΙора 200-нна юкъахь цхьа стаг. Доцца аьлча, халкъан кхоалгΙа дакъа бен ца ларало могуш.\nБахархойн оьмар яцлуш хилар а бу Оьрсийчоьнна боккха коьртан лазам. Халкъан могашалла лакхайоккхуш бечу белхан хьалхара гΙулч хΙора стаг лоьрийн Ιуналле эцар ду, боху Яковлева Татьянас.\nАла деза, Европаца дустийла а доцуш, медикийн тергонах хаьдда беха Оьрсийчоьнан бахархой. Лоьраша даима а санна зуьй бахархой, масала, Финляндехь, Японехь. Цундела оцу шина мехкан аьтто баьлла нехан хеназа баларш 60 процентна а лахдан.\nБерийн цамгарш а ю Оьрсийчохь кхераме лакхара. Дуьззина могуш ларалучу берийн дакъа дац 25 процент бен, ткъа дуьненчу долу хΙора шолгΙа бер ду, муьлхха а хилла а, шеца цхьа сакхт долуш.\nОьрсийчоьно, аьлча а, цунна коьрта хьакамаш латточу «Цхьааллин Оьрсийчоь» партино кхеторехь, шолгΙачу меттера бала бу пачхьалкхана ислам. Дешаран а, Ιилманан а министран гΙовса Каганов Вениамина деношкахь оцу партин дайшна хьалха къамел деш хазийра и гΙайгΙа. 11 процент берашна лаьа школехь шайна ислам Ιамадойла, аьлла, гΙарабаьккхира цо бусулба дино шена бохьу аьлла хета кхерам.\nИштта далийра цо кхин терахьаш а – 46 процент берашна лаьа шайна керста дин Ιамадойла. Амма коьрта тидам, хьал дикачех дацар къадош, гулбеллачара тΙехьажийра исламна тΙегΙерташ Оьрсийчохь хΙора итталгΙа бер хилар.\nОьрсийчоьнан, статистикаша дийцарехь, кхозлагΙа коьртан лазам бу халкъ бут батте мел болу герзах къовлалуш хилар.\n«Герз лелон бакъо» шех олучу боламан координатора Бутина Марияс далочу терахьашца, ах миллион стаг ву Москох шен дола, Ιедало а магош, герз даьккхина, аьлча а, эцна.\nСтенна оьшу бахархошна герз бохучу хаттарна жоп луш, Бутинас боху, «нахана кхерамзалла яц, вайн хьалхарчу меттехь ду Евразехь адамаша вовший дайъарца».\nТок туху коьчалш а, бΙаьргех хидоккху газ яржае гΙутакхаш а парггΙат эцало Оьрсийчохь. Травматикан тапчанаш лицензи хилча юхку. И тайпа герзаш дезарш тΙех сов бу аьлла хетачу Ιедалша тΙаьххьарчу муьрехь алсам даьхна иза эца оьшу кехаташ, хьелаш – хΙинца кΙиранашкахь дешарх чекхвала веза герз эца дагадеанарг.\nГерз нахана карадогΙу некъаш гатбан беза аьлла, деношкахь къамел дира прессехь Москох мэрехь кхерамзаллин кхеташонан гΙатден гΙовс а, лерринчу ницкъийн, «Альфан», ветеранийн гонехь куьйгалхочун гоьнча а волчу Гончаров Сергейс.\nИштта бу Оьрсийчоьнан кхо коьрта лазам, кхоъ боккха бала халкъан терго ечу а, цуьнгара хьал зуьйчу а эксперташна а, говзанчашна а гарехь: галъялла могашалла, чухьадда хьийза ислам, герзах дулалуш адамаш.\nДуккха а буьйцу и кхо лазам хаамийн гΙирсашкахула а, интернетехула а. Бакъду, бац барт цаьрга болу хьажамаш балхочарна а юкъахь.\nКъоьлла гΙодах а йоьлла, коррупцино охьа а таΙийна дехачу, дела денна адамаш вовшашна цатемаш а беш дехачу хьелашкахь хьалхарниг – могашалла – хуьлийла ю ала дац.\nИсламе болу хьажам – Оьрсийчоьнан рогΙера лазам – къаьсттина гара болу нехан кхетамехь. Хаамийн гΙирсашкахь, интернетехь и хьахош, оьрсаший, бусулба нахий вовшашца лоьлхуьйту девнаш тергал ца дича ца Ιалучун могашалла а талхор йолуш ира го сурт. Ши агΙо, къовсаме яларцана, девнан маьттазчу къамеле юьгуш тема ю могΙарчу нехан дин дийцар. Аьттехь а яц шех тлеранталла олуш йолу хΙума.\nОьрсех болчу дуккхаъчу политикаша ислам даьржаш хилар зулам ларахь а, иза ца Ιамийча ца долу берашна чохь а, арахь а, боху бусулба динан дайша. Изза элира Маршо Радиоца къамелехь Къилбаседа Кавказан коьрта муфтис Бердиев ИсмаьΙала а.\nБердиев: «Оьрсийчоьнан бусулба динан урхалло дехар дира президенте Путине школашкахь берашна дин Ιамор юкъадаккхар доьхуш. Изза доьхура керста динан дайша а, изза доьхура жуьгтийн а, хΙиндойн динан дайша а. Цу тΙекхачале дуккха къийсамаш латтийра оха, оьший школашкахь деккъа керста динан лард Ιамор, дийцаре деш.\nОха, бусулбанаша, бохург ду, деккъа цхьа дин Ιаморехьа а ца доккхуш, дуьненан кхуьй а дин хьеха деза берана. ТΙаьххьара компромисе даьхкина тхо, хьоьхурш динан дай а боцуш, могΙара хьехархой хир бу, аьлла. Коституцехь дац динан да школе а вогΙий, хьеха хΙуттуш, дин пачхьалкхах дΙахадийна ма дуй. Цундела даьхкира-кх тхо оцу компромисе.\nКегийрхой синкхетам лаккхара хила беза, иза массарна а хаьа. Тхуна иза хазахета. Стенна аьлча, халкъ дуьззина могуш дац, динан хаарш цуьнца дацахь. Динах дерг дерриг а хаа дезаш ду, иза ло-кх школашкахь».\nТкъа кхозлагΙчу балано – герзаца нах къовлабалар, иза эцар совдаларо гойту мел кΙаргъелла, яьржина адамашна юкъара гамонаш, мел хецавелла хьийза зуламхо, мел кхераме ву стаг стагна.\nОцу кхаа а лазарх Оьрсийчоь мукъа ца ялахь, цара йохор ю пачхьалкх, бохуш ду статисташа а, политикаша а, массо а кхетамчохь волчу вахархочо а доху орцанаш.


17.04.2018\tПоэзия, Статьи Оставить комментарий\nêtre imaginaire.Tiré d’une lettre particulière1\nКъоналла т1ееъна аьрха, -\nАмма бергет бека ховха, -\nЛамаст ду вайн баьчча къиза, -\nУьш гуш, б1аьргаш, летта, къега, -\nДагахь – х1орд, ду герга дог1а,\nТулг1енашца хьаг1 ю сан,\nУьш ма уьду, бина мог1а,\nЙийша когех хьерчаш д1а!\nЛаар эццахь, тулг1е хилла,\nКогашна барт бохуш, 1илла!\nХ1а-х1а цкъа-а а хилла бац сан,\nКхехкаш зама, къона, аьрха,\nЛаам, бохуш барташ маьрша,\nИ Армидаш жима хьаста,\nЯ ал-зезаг беснийн меда,\nЯ к1ай куьг а, дуткъа, к1еда;\nХ1а-х1а иштта гаттехь шовкъан\nЦкъа-а ца даьлли сан дог ховха!\nДагахь ю кхи зама суна!\nЙиш сан йолуш сема ган,\nУрх со лаьцна, ирсе, хьуна…\nМуьт1ахь бу ког суна цхьа;\nИ ма х1утту аьрха ловза,\nДахарна со денвеш, хьовза, –\nТийна ц1ий сан доху маса,\nГ1айг1а, безам биэза лан сан!..\nАмма эманаш и хийра\nКхи ма бийца ахьа, лира;\nХан ца йог1у царна яйа,\nУьш эшаршца базба, айа:\nДош а, б1аьрг а, ког а церан,\nКийча 1ехо, ваккха хьера!\nТкъа Онегин вог1у ц1ехьа\nТойнера, набарна ветта,\nТкъа Петарбух, аьрха, х1етта\nВотано г1аттийна, еха.\nСовдегар, хьадалча тиэхка,\nБирже тиэкха г1удалкххо,\nГуьмалг хьуш, охтахо34 – чехка,\nГ1арж деш, дека ховха луо.\nIуьйренан гов аьхна даьржа.\nГ1аьпнаш хецна; туьнталг ю\nТуьйсуш пох1-к1ур, сийна, маьрша,\nБепиг доттург дойчхо35 ву,\nКехат-куй тиллина раз,\nШен д1айоьллуш васисдас.\nТойнан г1аро вуо х1оттийна,\nIуьйре, буьйса вовшех ийна,\nIуьллу наб еш парг1ат и –\nБер таронан, ловзарийн.\nДелкъал т1аьхьа г1оттург, т1аккха\nКийча верг, хан яйа, яккха,\nЕрг цхьатайпа, къорза т1ех.\nКхане тера селханех.\nВарий-те Евгений ирсе,\nМаьрша, къона, хено хьоьстург,\nТоламийн яьккхинарг ирхе,\nДенна там кхечаьрца боькъург?\nВарий-те тойнашна юккъехь\nМогуш и, ша-а саннарг – юххехь?\nХьалха цуьнан луурш ийши;\nХьалха цо син1аткъам бийши;\nМехкарий цо бити шайна,\nХилларш цунна совг1ат тайна;\nЛан 1ехамаш х1оьтти и;\nЯхь ян гуттар доттаг1ийн,\nЙиш яцарна массо дийнахь\nBeef-steaks, далл страсбурган хьийна\nЯа, молуш т1е цхьа шиша,\nЭго ира дешнаш шорта,\nЛозуш хилча ч1ог1а корта;\nЖимха, ерг аьрхалла йиша\nАмма цо ма дити мацца:\nТ1ом, тур, даш а – кхидерг цхьацца.\nБашха цамгар, нислург кхета,\nЙовззалц тарлург дош ца хета,\nИнгалсоша сплин36 шех олург,\nДоцца: оьрсийн хандра бохург\nЦунна, йолуш, бале ели;\nШа-а вуьйш бан дуьненца къастам\nИ ца х1оьтти, Далла хастам,\nАмма дахарх чам ма бели.\nИ – Child-Harold, дитна къинош,\nЛелларг ийна, атта мацца,\nХьешийн ц1а чохь гуора цкъаццкъа,\nХаза хьажар, доху синош\nДара цунна гена, хийра,\nВацара и царна т1ера.\nХХХIХ. ХL. ХLI\nТкъа шу, къагорш гонан дахар!\nЦо ма бити вуно чехка;\nХ1инца вай ма лору бехк цхьа\nЧулацаме къамел хьадар,\nТарлахь а зударша к1орга\nСей, Бентам а вайна вийца,\nВуьшта церан хабарш къорза\nЛан ду хала, хала хийца;\nЦу т1е уьш бу ц1енниг дагахь,\nЧ1ог1а куьце, кхеташ – хаъал,\nЭхь-бехк доцуш деккъа багахь,\nСема, нийса, ирсе баххал,\nБожаршна уьш 1ехо хала,\nГ1оли царна, сплин ловш, бала.\nШу, хазанчаш37, къона, х1ай!\nБуьгурш т1аьхьа ц1ехьа шайн,\nГ1удалкх лоллуш маса цхьа\nШуна а Евгений – гена,\nЛовзарш доцуш, вехарг шена;\nКъовлавелла и чохь ву,\nЦхьацца язъеш ган йиш ю,\nЙоза – болх, т1ехь везарг латта,\nЦо ма бити сиха, атта.\nХ1умма а ца язйи цо,\nЯздархойн ца бевзи гуо,\nТ1аьххьарниш бу герга дукха, -\nПхьалг1а тхайниг цхьаъ ма ю-кха.\nЮха а малонан – марахь,\nСа хьийзарна, даьлла акха,\nИ ма хии, куьйгалг38 – карахь,\nНехан хьекъал дола даккха;\nЖаргийн терхина, ша-а – берттехь,\nЦо уьш йийши, амма эрна:\nЯ сингаттам, 1ехам, г1урт,\nЯ эхь дац-кха, я харц сурт;\nДерриг г1оьмаш тоьхна ду;\nШира дерг – ширделла маь1на,\nКерлачунна иза хьаьхна.\nИ ца воьду жаргат39 чу,\nЭманаш а санна шайлахь,\nЦо жаргаш а йити байлахь.\nСовнах дехкарш нехан генахь,\nАс, цо санна, цхьалла ловра,\nТхойшиъ вевзира цу хенахь.\nСуна цуьнан эхар40 товра:\nСатийсарш ца хетар г1ело,\nТамашалла, цкъа-а ца гина,\nАьрха хьекъал, йоьлла шело.\nТкъа со – дера, и – шад бина;\nШий а шовкъийн ловзар лайна;\nШий а дахарх хьовзам баьлла;\nШий а деган алу яйна;\nШий а лан цабезам аьлла\nБ1аьрзечу Фортунин, нехан,\nХан тхайн йолуш уггар деха.\nКхиънарг ваха, ойла ян\nЙиш яц нахах хьерчаш ган;\nКхеттачунна чам – ов ду\nГ1аларт денойн иддачу:\nХ1ума дац цецвала цунна,\nИэсан лаьхьано ша-а къиза,\nДохковаларш вуу иза.\nТкъа цу хьоло тадо, хьуна,\nДо къамел а, доца хьа-са.\nМотт Онегинан цкъа аса\nТ1е ца лацар, довззалц сайна\nЦуьнан къийсар, доцург тайна,\nТкъа и забар, ерг ахкъаьхьа,\nЭпиграмаш, кхолар хьаьхна.\nХийла аьхка, цхьаьна тийна,\nЙолуш сирла са чекх ана\nБуса лакхахь цу Неванан,\nХинан аьнгали и дийна\nЛовзош доцуш васт Дианин,\nДагалоьцуш мур романийн,\nДагалоьцуш безам дукха,\nСа к1адделла, ханна – мукъа,\nОьцуш т1е и буьйса аьхна,\nIара тхойшиъ, цо дог даьхна!\nГ1енах г1оьмаш тоьхнарг воьду\nГаттера – бос сийна хьун чу,\nИштта ойланца цхьа дай\nЮьхь ган доьлхура тхо тхайн.\nДохковаларш – патар баьтт1а,\nМокхазано везаш лан,\nЕвгений ойлане лаьтта,\nБайтанчо ма вийццар ша-а.\nБуьйса тийна; хезаш деккъа\nГ1аролхойн и кхайкхар теккха,\nТкъа г1удалкхийн ц1ак а сецца,\nМилъоннехь41 г1аьттина эцца;\nЦхьа хинкема, пийсиг хьокхуш,\nДоьду хица, хьалхе йоккхуш:\nТкъа, тхо 1ехош, генахь маьрша\nХеза шедаг, йиш а аьрха…\nТкъа массарел мерза и –\nАз Торкватон октавийн42!\nАдриатин шу тулг1енаш,\nХьо, х1ай, Брента! Сийлахь хьелаш,\nСинг1аттамах вуьзна 1аш, ткъа\nКхочур дац-те аз шун башха!\nКхаъ – т1аьхьешна Аполлонан;\nХезна лирехь Албионан,\nСуна ду и девзаш, хьоме.\nДашочу Италин чоме\nБуьйсанаш ас юур мацца,\nЦхьа венецхо къона сайна\nУллехь йолуш, дуьйцуш цхьацца,\nТкъа, гондола хохкуш тайна,\nТхан барташна карор и –\nМотт безаман, Петраркин.\nМаца дер – маршонан сахьт?\nЗама, зама! – И ду хьашт;\nАс мох боьху, боцург бай,\nХ1ордкеманийн четарш к1ай,\nДарц, тулг1енаш каде эшош,\nБоло некъ, х1орд боькъуш, эт1ош.\nМаца, маца хир ду и –\nБерд ас битар г1айг1анийн?\nСайна ца тов бурчам43 тесна,\nХьалха воьдуш, г1улч а хецна,\nСайн Африкан стигал – хьалахь,\nГ1ийла Россе кхобуш сайлахь,\nБала лайна, безам гина,\nДог ас дитнарг, чевнаш йина.\nОнегин ма вара кийча,\nСоьца ган пачхьалкхаш хийра;\nАмма кхолламо цхьаъ хастий,\nТхойшиъ вовшех д1а ма къастий.\nЦуьнан да цу юкъа кхелхи.\nОнегинна бели белхий:\nДовхой баьхки – ц1ена вай –\nЙолург яккха дагахь шайн.\nЕвгенийс, девнашна гена,\nКхаж а баьлла уьш ца дан,\nДас дитинарг буха шена,\nЦарна дерриг дели д1а,\nХууш санна лийр вуй кестта,\nШен деваша лазар кхетта.\nХан ца йолуш дукха эццахь,\nЦунна хабар схьа ма дохьу,\nДеваша ву аьлла меттахь,\nКхуьнга цо т1екхача боху.\nХаам хезча шена къаьхьа,\nКхоьруш санна виса т1аьхьа,\nИ поштанца ваха, тилла,\nСуртх1отторхо44, доь1уш са,\nАхча дезаш, кхобуш х1илла,\nКепаш лело, 1ехам бан…\n(Сан романан юьхьиг и)\nТкъа д1акхаьчча, цунна ги:\nВаши баьрччехь 1уьллуш ву –\nБол латтана лург и бу.\nТкъа лайш уьйт1е юьзна 1ара;\nВелларг волчу массанхьара\nОьхур хьеший, нах а хийра,\nЛамастана ч1ог1а т1ера.\nГергарчара лазам 1евши,\nМозг1арш, хьеший яа хевши,\nТ1аккха баха, беза, мукъа,\nБолх шаьш бича санна дукха.\nТкъа Онегин – керла ша-а –\nХьалха маьрша лелархо:\nМостаг1 ражан, къерархо,\nХазахеташ хьал шен и,\nХийцаделла, долуш кхи.\nШи де юьххьехь хетар тайна:\nИ аренаш, 1охку шайна,\nЮькъа боьлак, шело ло,\nШовда, тийна декало;\nАмма т1аьхьа, воцуш т1ера,\nДерриг дара цунна хийра;\nНаб т1е туьйсур гучо цунна;\nЭххар кхийтира и, хьуна,\nЮьртахь вахар хиларх г1айг1а,\nХаза эгалш45 дацарх гайта,\nНехан сийсарш, байташ яцарх.\nГ1айг1а г1ертар къамкъарг лаца,\nВисарх лаьттахь, валарх т1ема,\nХилла 1индаг1, хилла эма.\nСуна – мерза дахар юьртан:\nМашар, беркат, 1алам хьийна,\nЦигахь лира ека юькъа,\nБелхан ойла – сема, дийна.\nХан а йойуш, воьдуш хьалха,\nАса 1ам ма толлу цхьалха,\nFarniente46 и – г1иллакх сан.\nIуьйрено г1аттийна 1а,\nЮуш мало, волуш мукъа,\nЙоьшу к1езга, наб йо дукха,\nЭшац ц1е – бакъ, пуьташ ийна.\nИштта аса, хийрехь, тийна,\nМа дии цкъа денош дай,\nУггар ирсе, аьхна сайн?\nМукъалла, заз, безам, юрт а,\nАренаш! Со т1ера шуна.\nДаима бан лаьа къастам\nОнегинний, сайний юккъехь,\nБац-кха суна иза хьастам,\nБакъ гур доцу, хиларх юххехь,\nХ1оттарх ира ешархо\nТеллина сан амат г1еххьа,\nАса дилли баха бехха\nСайн сурт дика массо ханна,\nКурачу Байронас санна,\nТхан йиш йоцуш санна язда,\nЛиъна бе васт тхайниг хазда.\nАла дог1у: бу байтхой\nКхаъ-безаман лайш баккхий.\nГ1енах хьоме яххьаш гой,\nЦеран васт со кхобуш 1ий,\nТкъа и денда муза х1оьтти –\nБ1арлаг1ах цо г1ала йоьтти;\nАс, хьолаца боцуш къийсам,\nЯзйи ламанхо – сатийсам,\nИштта мехкарий Салгиран.\nХ1инца, доттаг1ий, аш дукха\nХаттарш ма ло юха, юха:\n«Мила вуьйцуш ю хьан лира?\nМуьлха, муьлха мехкарий,\nIехош, аьхна ека и?\nХьанна, б1аьрг, синг1аттам бай\nХьабеш, ахьа совг1ат ди,\nГ1ийла олуш узам хьайн?\nЦхьаьнцца дац-кха сан цхьа-а хьа-са!\nБезаман шовкъ хьере аса,\nТам а боцуш, хийла лай.\nЦуьнца теснарг шен уьйр-тай,\nРифмех юцуш, зовкхе ваьхна,\nБайталло т1ех барташ баьхна,\nIеми иза ловца лан,\nПетраркех тарвелла ша-а.\nТкъа ас, ловш безаман ов,\nМотт ма кхеби, 1овдал – сов.\nБезам д1абай, муза – декъал,\nСерладели 1аьржа хьекъал.\nЛоьху ас кхаъ-аьзнийн гулам,\nЯл-ойланийн, теман хьулам;\nЯзйо, дагца йоцуш г1айг1а,\nВицлуш, дахкац аса тайна\nЯлазчу байташца шорта\nЭманийн куьг, ког а, корта;\nЯйна юкъ кхи денлур яц,\nАс сагатдо, б1аьрхиш дац,\nДарцан лар даг чуьра кестта\nЙовр ю, йовр ю, г1ийла летта –\nТ1аккха язъя хуур суна\nТкъе пхиъ йиш и поэм, хьуна.\nДагахь йолуш кепаш дукха,\nТкъа турпалхойн ц1ерийн вай,\nАс чекхбаьккхи, волуш мукъа,\nБолам цхьаъ романан сайн;\nИ зе ч1ог1а со ца х1уьтту:\nБ1останаллаш шорта ю,\nАмма уьш ма-ярра юьту, –\nЦензурина болх хир бу.\nШу сан белхан стоьмаш, кхача\nЖурналхошка, хилий кхача,\nНеванан г1уо йисте д1а\nГ1оза, керла кхоллар сан,\nСийлаллин схьагулъе ял:\nЛеран, арзан, девнан пал!\n1 «Ас-со бохург ч1ог1а хилла ца 1аш, цуьнгахь яра цхьа шатайпа куралла, йиш йийриг цхьатерра бе-башха ца хеташ дийца шен дика а, ткъа иштта вуо а лиэларш – т1аьхьало ша-а лекха лоручу синха-\nаман,1ехам хила а тарлучу».\nНехан кехата юкъара (фр.).\n3 Кхоллараллина болу шовкъ-лаам.\n4 Пушкинан дешхьалхехь-оригиналехь берх1итталг1а мог1а бац.\n5 Къилбаседе (т1ег1а)\n6 Россенан дахарехь хиллачу бал бохучу синкъераман маь1нехь.\n7 Лондонера нукурсак.\n8 Хелхаран тайпа.\n9 Могуш хийла (лат.).\n10 Д1аяхана зама, х1истори.\n11 Х1ума дика ларъярхо (экономхо).\n12 Дерг ч1ог1а толлург (аналитхо).\n13 Iаламехь стагана йохка кийчча карайо х1ума: ч1ара а, хи а и. кх. д1. а.\n14 Бол а, са-а а хир йолуш цхьана ханна кхечуьнга лело дала.\n15 Къиза а, луьра а шеко кхечуьнан безамах, тешамах.\n17 Кехатан кийсигаш, цхьацца х1ума т1еяздина.\n18 Деза де, 1ийд.\n19 Ишлаьпин тайпа.\n20 Заь1ана т1ехь леладо сахьтан тайпа.\n21 Кхоссадалар (фр.).\n22 Театран чуьра г1атташ.\n23 Вордахонан тайпа.\n24 Х1ордан силам.\n25 Т1ех са болу к1аьгнаш дина дезачу аьнгалийн тайпа.\n26 Бедар ц1анйо мерз-чо болу г1ирс.\n27 Ша-а дийриг т1ех лерина дийриг.\n28 Духар духу, дег1ана ц1ано йо чоь.\n29 Дешан дакъа.\n30 Элпийн рог1ехь нисдина дешнаш туьду жарга (кинига).\n31 Вордахонан тайпа\n32 Юткъа асанаш.\n34 Охта хинан йистера яхархо.\n37 Исбаьхьа мехкарий, эманаш.\n38 Язйо г1ирс.\n41 Ураман ц1е.\n42 Барх1 мог1а байт. Хьалхара ялх мог1а хийцало, т1аьххьара ши мог1а хийца ца ло рифам йолу.\n43 Гонах долу дерриг: адамаш а, 1алам а… и. кх. д1. а.\n45 Ч1ог1а исбаьхьа йина, цхьаъ я масийтта г1атт йолу яккхий г1ишлонаш.\n46 Галдеттар, мукъалла (ит.).\nКоьрта долчух бийриг тоам\nМехех лардеш гуно аьрха,\nХаза ц1ено-эгал тайна,\nСте-дог1ахо3 к1езга хьоьстуш,\nТоммаг1 цхьа-а а доцу шекъан.\nОнегинс ишкапаш йоьллу:\nХаржийн тептар ма ду х1ара,\nД1огахь цхьа мор маларш – тайна,\nЭццахь к1удалш, мутт чохь – шайна,\nЗуламхо кхайкхориг и;\nЭманийн дац куьйгаш тергал;\nИ юкъара дара ар.\nЦо 1илманан беи стоьмаш,\nЦуьнан са, цкъа бевзарг мела,\nУьйренех там хилла дара;\nЯра цунна тайна, ховха.\nВайн дахаран лехам боккха,\nЯра цунна къайле токх а,\nИ тешара, хьоме са\nКийча биэкъа муьлхха бала,\nШиллеран, Гоьтенан махкахь,\nШен эшаршкахь, хууш стенна,\nОйла санна йо1ан-стеган,\nБуо г1амаршкахь стиглан беха, –\nТеллинарш, хи оьхуш б1аьргехь,\nХийла 1аш тийналлин баьрччехь;\nИ уьдура церан г1арх а.\nДахарх нийса къамел церан:\nМангал тохарх, чаг1ар дарх, ткъа\nУьшшиъ – герга. Тулг1е – т1улг цхьа,\nЙоза – байт а, ша а – суй а,\nБоцуш оццул къаьсташ дукха.\nЮьхьанца башхалло шайн\nЦа буьтура уьш 1ан бай,\nУьш оьхура чуьчча – мукъа,\nДоттаг1алла ма дац вайн,\nУьйрийн бух бохийна бай,\nАдамаш и девзаш т1ех а,\nВоцуш царна цуьрриг т1ера, -\n(Низам – цхьаъ ду, ткъа дахар – кхи)\nВуьшта вара цхьадерш къастош,\nБайтанчин и къамел-хаттам,\nБ1аьрех богу и суй-г1аттам, -\nШога дош шен багахь кхобуш,\nИ шиъ гуора къуьйсуш дукха\nХалкъийн барт лаамза, мукъа,\nСтом 1илманан вуо а, дика;\nТкъа къайленаш буо кешнийн,\nIара, к1ентан дош зуьйш, тийна.\nТкъа шовкъаша сонта дукха\nХийла хьеший сан хьабора.\nЦеран хьерчарх ваьлла мукъа,\nОнегинс уьш ялхайора,\nСадоккхуш, къахеташ санна:\nИрсе церан к1амдарш лайнарг,\nЦкъа уьш йитнарг массо ханна;\nВу т1ех ирсе уьш ца яйнарг,\nДов малдинарг кхардамца,\nБина шовкъашна и хьарам.\nСуй вайн шовкъийн чуьра баьгна,\nКъона б1аьхьойн схьагуш шена,\nЦеран дийцарш хезаш 1а,\nХьаьгна воцуш цхьа-а и ган.\nСаца ца ло буьйнахь вайга.\nОнегинс ладуг1ур дукха,\nДеган даре дезна, мукъа\nКхиира зэн безам къона,\nБайтанчин са ду-кха сел\nШена йиэза йина кхиэл:\nБехк ма билла, дашо ловзарш!\nВаршаш дуькъа цунна дийзи,\nЦхьаьна хилар, дага довларш,\nБуьйса, седарчий, бутт ийши –\nБ1аьрхиш 1ено къайлах дезна…\nХ1инца бу и вайна летта\nГ1ийла къуьда чиркхан метта.\nIуьйре санна, екхна, хьоме,\nБолар, аз а, г1ад а дуткъа –\nБакъо луо, ешархо, суна,\nЙоккха йиша ялхуо хьуна.\nДоьххьара цу ц1арца яй цхьа\nТкъа и ц1е? Цхьа аьхна ека;\nЭс шираллин деха дукха,\nИ, Татъяна йоккхург ц1е,\nЯцара б1аьрг берзо т1е.\nШа-а – бер, берашца юм эцна,\nЛовзар, идар ца деш, хецна,\nХийла, лардеш денош дийна,\nИ ма гуора, корехь тийна.\nОйланалла, неша8 – еккъа,\nЦо аганан денойх схьа,\nСатийсаршца йора тан.\nХуьйцуш, тоьгуш, охьат1аь1на,\nКечло иза г1оза даха,\nТайниг шен ца оьцур кара;\nИ ца юллур цкъа-а а мара.\nДолуш берийн аьрха хьийзарш\nIаьн т1ехь буса 1ехорш корта,\nДара цунна герга шорта.\nЦеран ловзар, аьрха, девне,\nИ еш хьере, дара зевне.\nИ ч1еркехь10 ма юьсур 1ан,\nХан малх г1отту лиъна ган –\nГийла серладолуш латта,\nЦхьана хенахь, доцуш хала,\nЧиркхашца и г1оттур хьала.\nIехамаш и тайна гуора\nШирачу хенера минех,\nЖаргашна ма вара гена,\nТкъа эмана цуьнан, тов,\nРичардсон кхаъ бара сов.\nБийцира уьш хийла цунна.\nТкъа Грандисон ма вара вайн -\nМайра вирзира-кха ц1ехьа –\nДохо санна маре шийла;\nХ1умнах волар кхаъ бу тайна:\nИрсан метта бу и вайна.\nГ1уллакхна, къерарна – юххехь,\nЦо кхетийра х1у дан диэза,\nМайра караверзо шена.\nТ1аккха, белхашна ша-а – юккъехь,\nЛара харж, ткъа ларга кортош;\nГ1арбашна еттара ша-а,\nМайране ца кхойкхуш цкъа-а.\nХьалха ц1ийца бохкуш гуора\nОьрсийн Н, N францойн санна,\nБайташ т1ехь и тептар, хьуна,\nАкулини11 ю Селина,\nБамби т1ехь шлафор12 а, пес а.\nМайра, доггах иза езаш,\nДуьйцуш-олуш хан д1ахьора,\nОлгас чай а ма кечдора,\nЦаьргахь, даьтталг13 йолуш хьена,\nЦ1ай Кхаарг1а14 – доьшуш до1а,\nНаха синош дохуш лоха,\nК1уо15, х1о санна, дезаш сов цхьа,\nЭххар делла делира\nИза вара дика барин16,\nЛаьттачу буо чуьртан чхар т1ехь:\nЛенский, вирзича ша-а ц1ехьа,\nЛулахонан барз т1ехь веха\nЧов а хилла, 1ийра тийна:\n«Poor Yorik!17 – олуш, 1ийна, –\nГан и лууш вара соьца».\nДен а, ненан чуьртан хаам\nТ1аьхьенаш, кес санна к1енан,\nКхелхаш, чкъор т1едеъча ц1ена…\nДайшца къаьста сихдеш сахьт.\nАмма лаамаша г1ийла\nТ1ех вуо хьадо дог юкъ-кара:\nХьадийр ду цо дегнаш эшна;\nКхолламо ларбина беха,\nМега ца бовш Летехь18, тешна,\nБиса и сан мог1а меха;\nТарло мацца (лаьа – теша!)\nК1езга хаархо цкъа тига\nЛаамца сан мог1а беша,\nБохуш со ву байтхо дика!\nАонидаш19 лорург дукха,\n1 «Х1ай, юрт!»… Х1ораци (лат.).\n3 Хьоладенан кертахь дог1анаш лардийриг.\n6 Чайнна хи дохдо йоккха юзийла.\n10 Ц1ийнан пенаца кхозуш арахьахула йина т1ех1уттийла.\n11 Оьрсийн Акулька нохчийн хьесапехь.\n12 Дойчхойн маттахь халат.\n13 Кхузахь оьрсийн г1аймакхийн ц1ай.\n14 Кхузахь керстанийн Делан кхо ц1е лору ц1ай.\n15 Дакъийначу кхаллар т1ехь йина молу мерза кочалла.\n17 Миска Йорик (инг.).\n18 Ширачу желтийн (грекийн) мифологехь бухарчу дуьненан вицваран хи.\n19 Исбаьхьаллин, байталлин тайпанийн дола до ширачу желтийн куц хаза, сийлахь эманаш-г1аларташ.\nElle était fille,\n– Банний бац. – « Кхетош, дийца ахь.\nЙита иза, Делан доьхьа.\nТкъа х1ун дийр ду? Д1алалла яй.\nСинан, месан кхаъ, и тера,\nБ1аьрхийн, рифмийн et cetera5?..\nГайта и». – Баккъал? –\n– Суна – там. – «Маца?».\nХьошаллин ламастца кхийли:\nБоккха гулам тушпанийн,\nЦу т1е царна деха мийлий\nК1удал чохь эцхьаман6 хи.\n– «Воьлларг, Ленский».- Амма, хьо гуш,\nЭндарини7, чехка хахка!\nМеттигаш х1орш ц1армат, акха!\nТкъа: Ларина ю, са – дийна,\nСо хьан метта байтхо хилча.\nВандикан Мадонехь санна:\nШа-а бутт санна, 1овдал г1орза\nХилла, и Ма-а8 къагорг ханна».\nТкъа Онегин шайга вар а\nЛаринг1арна кхаъ ма бара,\nЛулахошна ловзар даллал,\nГенарчарна бал а баккхал.\nТ1аьхьа-хьалха, хезаш хетарш,\nНаха шайлахь, сема – ла,\nДу цкъачунна дерг латтош,\nМодехь мух1арш ца карош.\nХьалххе уьш къастийна 1ара.\nТатъяна карзахе йора\nЦу хабарша; амма гуора\nЦунна дуьйцург, боцуш тилам,\nГан лаьий, шех хилла хилам;\nХ1у б1аьстенца ма денло.\nДоьллера ваз цуьнан къийла,\nСа х1оьттина васташ кхийла.\nКхоьлли эххар …Б1аьрца ги;\nЦо ма а эли: х1ара и!\nХ1инца буьйсанаш, ва денош,\nВезарх дуьзна; дерриг цунна\nНуьцкъала. Х1инца маь1на,\nТов, и къамелийн хьаьхна,\nОйланаша йина йийсар,\nТкъа гуш денна хьешийн сийсар,\nБах а белла бахар.\nГрандисон а, башха тов –\nБерриш, наб т1е туьйсурш вайна,\nЧ1ог1а хьешана вайн тайна,\nМа хетара боккха кхаъ,\nОнегин шайх хилла цхьаъ.\nШа-а васт хеташ жаргийн дийна,\nЙохуш ц1ераш турпалхойн:\nЛиэла, зене жарга толлуш,\nШен суй-къайле, шен сатийсам,\nТкъа шен деган стоьмаш цхьацца;\nЦо са доккху, дола боккхуш\nБехк-гуьнахь шен доцург цкъа-а а,\nЙоьхьца хаза, ц1иэ а басца.\nЦ1ена суй чохь шена летта,\nСхьагург айаме а, воьлуш,\nЛата кийча нехан метта,\nТкъа т1аьххьарчу декъехь, тоьлуш,\nВонах лардина халкъ, латта,\nДика доьхьа лийриг атта.\nКхетам, хийцабелла – кхи,\nБританин байталлин бийцам9\nДу кхиазхо хьаво г1ан,\nХ1инца цуьнан эла – хан\nТокху ойлане Вампир\nЦа ле жуькти, я Корсар,\nЛорда Байронас беш хийцам,\nРоманталлин10 г1айг1а яьржи,\nЭгоалла11 турпалш хаьржи.\nЛаамца стигланийн со а\nКхи шайт1а да хилла деган,\nПарг1атчу йозана12 луш\nАса бол, Фебана13 гуш;\nДуьйцур дац вуо цу т1ехь аса\nСинан шеца къиза хьа-са,\nШира хьехаш, хьостан хи,\nКъастар, б1аьрхиш, беха тийжам;\nДалхор ховха дешнаш шовкъан\nХ1ай, Татъяна, сан Татъяна!\nКхаъ-д1овш мала кад ахь лоьху,\nМеттигаш дог дийца дай,\nКхузахь, д1огахь ву-кха иза,\nСуйнаш – б1аьрехь, лерехь – гов…\nБуьйса юлу; бутт ма бу,\nАьзнаша деш х1онехь нека.\n– Танаь, х1у де? – «Соьгахь – г1айг1а.\n– Муьлха, Танаь? Цкъа сан мацца\nКъона шераш, хилла, тешна,\nКхойтта шо со кхаьчна яра.\nЗахалш ихира ши к1ира,\nЭххар тхан да т1е ма тайра.\nУллехь воцуш хинверг майра,\nЧ1аба сан д1ахьийцира,\nТ1аккха йоссийра чу нехан…\nХьо-м яц хезаш, тем бац хьуна… -\nБабас жа1ар, до1а дарца,\n«Безам бахна », – юха, юха\nЗовре са луш, кхозура,\nДотуш Танин амат тийна,\nЯьржина и к1ажарш хьийна,\nЦуьнан б1аьрхиш, г1ант а шира,\nТ1ехь 1а баба хьалха цунна,\nХьулбина шен корта сира,\nДоьхна йовлакх, кетар, хьуна;\nДерриг схьагург тар деш лаьтташ,\nЦаьрца эхь-бехк ас ца бийкъи,\nКхиберш гина, лаьтташ юххехь,\nТкъа х1ун карий суна, х1ай?\nВулуш юкъа церан гона.\nСинхааман лай ша-а йолуш,\nСтигланаша делла пох1ма,\nЦундела – сингойла14 аьрха,\nСема хьекъал, мукъо15 дийна,\nШен лаамехь корта маьрша,\nИ бехке ян мила ву,\nЕвзинехь цкъа шовкъийн хьу?\nЦхьа нукурсак ю дов хатта,\nБ1арздеш дог т1ех, юха денва\nВуьшта, кхеттехь халххе чам,\nЙийсархо, х1иллане, къиза,\nИ Татъянин кехат меха.\nОьрсийн мотт и хууш вуо,\nЦо язйора франсойн маттахь…\nТкъа х1ун дийр ду? Бе аш кхетам:\nДаре дайша, байтанчаш,\nДолчунна шаьш хилий къера,\nАш базбина хазанчаш,\nЦу семинархонна, ала,\nЯ цу академхонна вайн!\nIамош гур хазанчийн чкъор\nСуна хийра и болх, хьуна.\nДека со т1ех карзах воккхуш,\nГаллингаш16 ду хьоме суна,\nБайташ санна Богданчин.\nПелаг17 модехь йоций кхи.\nТойнийн, теман илланча,\nТкъа хьо хилча х1инца соьца,\nАс дийр дара дехар хьоьга,\nАхьа декордара товш\nГучувала. Ткъа и хьенех,\nАрахь ларъеш езар-минех,\nФинхойн махкахь кхерста г1ийла,\nТоллуш т1улгийн чхарраш шийла,\nШен лаамца цигахь 1а,\nВоцуш эца бала сан.\nДу Татъянин кехат тайна,\nАс бан биэза цуьнан кхоам,\nМаь1на туьдуш, доьшу сайна,\nДоьшу, дешарх боцуш тоам.\nХьа бовзийти, ала хьуна,\nМотт безаман оццул цунна?\nДог а доьлхуш цуьнан къина,\nСо ца кхета. Беркъа ду\nХ1ара гочдар, сиха дина,\nКеп ерг суьртан дийначу,\nШа-а Фрейшиц, хазийнарг вуо цхьа\nАс хьоь яздо – и ца тоьу?\nКхи т1е тоха х1ун ду сан?\nХ1инца хьоьгахь таро ма ю\nИнкарлонца со лахъя.\nАхьа, бешна сан синкъадам18,\nДагахь яра цкъа ца язда,\nЭр ма дара дош сайн тийна,\nТаккха юьсуш хьо ган хьаьгна,\nАмма боху хьо цхьаъ веха,\nХ1унда кхечи тхойца ловза?\nЙиса къахь ловш чохь а, уьйт1ахь.\nМукъо стиглан: со ю хьан;\nХеби, йогуш, яьккхи хан,\nХилла г1аларт, дай, цхьа хьоме,\nБезам, шовкъ а луш, хьайн бинарг\nСуна хьехам, беза, чоме?\nСо ю-техьа кхи ган йина…\nКехат карахь дегаш ду,\nТкъа ал чуьппалг19 меттах йоху\nЖа1унан г1аттий юьртан гуо.\nГ1айг1а йоцуш, маьрша ю,\n«Сан дог, Дела – гуш, хьан – лай».\nЛулахой вай дукха, хьуна,\n«Стенгахь ву шун хьаша дика? –\nКитайхойн цхьа чайналг20 йохъеш,\nЯржош тамехь к1уран кхагар.\nШийла аьнгалеш го летта\nШайна т1е 1а, товнехь етта;\nБ1аьрхих дуьзна хьажар 1ийжаш,\nСа ма дара цуьнан тийжаш,\nМурст – Татъяна яха, тилла\nТокхам, т1ай а, басалг21 юьтуш,\nПатарш дожош, коьллех ели,\nХьоста улле мацца кхечи,\nСадукъделла, чохь ц1е летта,\nГ1анта юьйжи… « И Евгений!\nЛай-мехкарий бешахь юххехь,\n(Омра дара дайша дина,\nЦа хилийта, къайле йина,\nЦеран комарш яа йиш:\nКъиэра х1итта, седарчий!\nКхайкха жимха дукха\nБаьллех корта буза,\nХаза эшарш меха,\nЗуьйш вайн ловзарш деха.\nЦеран аз лан дезаш шен,\nОв лаг1даллалц деган луьра,\nТкъа суй беснийн – марса, ц1иэ,\nПолла бой чохь бетташ т1ам,\nИшколхоно ца беш хам,\nИштта пхьагалг22 етташ муьрг,\nТосуш, ц1ехьа г1улч цо теси,\nЦхьа кхераме 1индаг1 санна;\nИ, соцунг1а хилла, сеци.\nВолавала, ткъа сада1а,\nМацца хилларг далхо хаа.\n1 «И яра йо1-стаг, и яра безам бахна». Малфилатар (фр.).\n3 Д1аюьй културе яр, пайде х1уш долу, ткъа г1одамех тай до.\n4 Байт парг1атчу, аьхначу, ирсечу дахарх.\n5 И. кх. д1. (лат).\n6 Ц1е кегий туьтийн хьесапехь муьста-мерза комарш.\n7 Оьрсийн Андрюшка нохчийн хьесапехь.\n10 Литературан доьххьарлера мур.\n11 «Ас-солла», шен х1ума деза хилар.\n12 Мукъамца-барамца, рифамца доьзна доцу.\n13 Желтийн – къегинарг. Аполлон-делан шолг1а ц1е.\n14 Х1уманан дуьхе кхуьийла.\n16 Галлех схьадевллачу къаьмнийн дешнаш.\n17 Кхузахь йоккха мас, мацах шеца язъеш хилла.\n18 Дагара дийцар, даре.\n19 Мерзачу х1уманан тайпа.\n20 Басар доккху жима ц1узам долу юзийла.\n21 Жима басе.\n22 Жима пхьагал.\nВайнах. электронная версия №3, 2018\nНазад: Анет Тимербулатова\nВперед: Машар Айдамирова. Талисман гор