Iарби Альтемиров. Адамалла. | ВАЙНАХ\n24.05.2017\tЭлектронная версия журнала\nШеца къийса ницкъ ца тоьуш, аьхке чекхъяьлла, шен бакъонашца толаме яьллачу гуьйрено маждинера Даймехкан жил-Iалам. Хьаннаш а, лаьмнаш а лаьттара, можа бархат дуьйхича санна, шайн бос хийцина. Адамийн дегнаш токхе деш еънера рогIера гуьйре а. Бахархой, гуьйре хуьйцуш буьрса Iа догIург хилар хууш, сиха хьийзара Iаьнна кечамаш беш. Гуьйренан рогIера де суьйренга лестина, малх чубуза хьаьдда боьдура. Дийнахь сарралц шайн белхашкахь яа-мала яккхархьама къа а хьегна, гIелделла адам а сиха дара шайн-шайн доьзале, хIусаме кхача, Царех вара шен машенахь Соьлжа-гIала ваханчуьра шайн цIа, Хьалха-Мартан тIе, вогIуш волу Мохьмад а.\nНекъ беха хетахь а, машено сиха кхачаво хIокху заманахь стаг дIаса, амма цхьаверг бакъ дуьнене новкъа ваккхар а нисло кест-кеста хуьлуш лаьттачу некъан хьовзамаша, цхьаверг ца такхалун долчу декхаре а вуллу бехк болуш а, бехк боцуш а нислучу белхаша…\nИштта Iалхан-Юьрта кхоччуш воллура Мохьмад, цIеххьана машен ларамаза карара а яьлла, дуьхьал йогIучу машенна тIе кхийтира иза. Машен чIогIа йохийра, чуьра стаг цалазор тамаша а болуш.\n«Делахь, ма ца оьшург дар-кха хьо суна, лазий-те ас и, хIун дийр дара-техьа хIинца», – аьлла йиш йоьхна, юьхьIаьржа хIоьттина, сихонца охьаиккхира Мохьмад.\n– Хьайн новкъа схьаван ца Iемина хьуна? ХIара бен сан кхин аьтто а бацара, кху тIехь сайн балха лелара со, доьзал а, къена да-нана а кхабархьама, ваьккхи ахь со доллучух а, – бохуш, ша резацахилар хоуьйтура шоферо.\nНекъахой сихонца тIегулбелира кхарна. ХIун ду? Мила ду? – бохуш, бала кхочура церан. Уьш накъостий бара бакъонца бехке волчуьнга шен бехк тIелацийта.\n– Делахь, сан ваша, со хьуна хьалха чIогIа юьхьIаьржа а ма ву, сан лаамца нисделла хIума а дац хIара, хьуна хIара некъан хьовзам ца хилийта, сайна дукха зен хуьлуьйтура ма дара ас. Дукха вохий ма хьовзахьа, коьртаниг вай ца лазош, вер-ваккхар доцуш, кхунах довлар хета суна, кхидерг вайга нислун долу хIума ду, – аьлла, эсала къамел долийра Мохьмада, хиллачу хьовзамехь шен бехк хилар а чIагIдеш.\n– Хьо мичара ву хьо? ЦIе муха ю хьан! – хаьттира Ханпаша.\n– Со Хьалха-МартантIера пешхойн юккъера Мохьмад ву.\n– Делахь ца хаьа суна-м, нахана тIехIуьттучаьрга хьаьжча, хIара-м даккхийчарах дац, делахь а со хьал-бахам совбаьлла лелаш стаг вац. ХIара машена сан балха дIаса лела ца хилча йиш йоцу некъан накъост яра, хIинца вели-кх со кхунах. Ца хаьа суна-м хьоьга хIун эр ду а, – аьлла, йиш йоьхна, шен къамел хадийра Ханпаша.\nНах кхеран хуьлучу барте ладоьгIуш лаьттара. Церан юкъагIортар оьшуш меттиг яцара кхузахь. ХIара шиъ дика кхетам болуш, нохчийн къомехь хила догIу эхь-бехк долуш кIентий хиларна.\n– Вай бусулба нах ду, оьзда нохчийн къоман кIентий а ду. Суна хаьа дан дезарг. Ханпаш, хьайна оцу йохийнчу дуьхьал кхин машен ас эцча муха хетара дара хьуна? Со-м хьаха вац, хьан дог а дохийна, сайн хIусаме кхача бакъо йолуш. Нагахь, хьан цхьа безам болуш, оьцур яр-кх аьлла тидаме эцна машен елахь схьаала. Яцахь – базарахь хьаьвсина, ахь боххург оьцур ю, цу тIехь хьайн хIусаме, дений-нанний хьалха вохуьйтур ву-кх хьо, нагахь реза велахь, – вуьззинчу яхьйолчу кIентан къамелаца дог ийцира Мохьмада Ханпашин.\nЦхьана ханна, вист а ца хилалуш, хуьлуш лаьттачух ца кхеташ санна, тийна лаьттира Ханпаша, гонаха дIаса а хьоьжуш. Машенашкара охьабиссина, гулбелла лаьтта нах а бара и тайпа оьзда къамел дечу кIантах бIаьрг буьзна, Ханпашин жоп хазаре сатуьйсуш. ТIаьххье а, шен дагара къайленаш йовзийтира цо.\n– Делахь, Мохьмад, хилларг хилла даьлла, ас муха оьцуьйтур ю хьоьга сайна машена. Ца оьшу хIумма а. Далла хастам бу, кхин вер-ваккхар доцуш, хIара дирзина. Вало дIагIо. Тоха гIерташ ма ца тоьхна ахь. Кхин ма дийца. Цу тIехь барт хилийта вайшиннан!\n– Цунах гIуллакх хир дац. Бовзийта суна а, кху гулбеллачарна а хьан деган лаам, – аьлла, Мохьмада ша ца витича, Ханпаша жоп делира:\n– Суна эца лууш цхьа машен ю тхан луларчу Iимранан. Цуьнан мах бIе эзар сом бу цо хIоттийна. И эца сайн аьтто цахиларна, цуьнга хьежа а хьежна, йитинера ас иза. Хьо реза велахь, цуьнга хьовсур ду вай, – аьлла шен лаам хазийтира Ханпашас.\nЦу тIехь кхеран барт сецна, нахана шайгара адамалла гойтуш, Ханпаш вехачу Соьлжа-ГIала ваха новкъа велира хIара шиъ, гIеххьа йохийначу Мохьмадан машенахь. Нах а шайн-шайн гIуллакхашка дIаса бахара, кхин Iедале а ца делира и гIуллакх.\nНовкъа шаьш дIадоьлхуш Мохьмада шен дагара ца хоуьйтура Ханпашина, делахь а цхьа ойла йора: «Оцу машенан бIе эзар сом мах хадийна а ма боху хIокхо, соьгахь, аьхка нехан цIенош дуттуш болх бина даьккхина, тахана схьаэцна долу хIара доьвзткъа итт эзар сом бен а ма дац, оцу мехах цо и схьаелча гIуллакх а хир ма дара суна, схьа ца лахь ахча эцна юха ван везар ву-кх со», – бохуш.\nДIакхечира хIорш Соьлжа-ГIала Iимран вехачу хIусаме. Кех чоьхьа бевлча, кхарна гира рагIу кIелахь лаьтта машен. Iимране мохь туьйхира Ханпашас. Араваьллачу Iимранна гира уьйтIахь машене бIаьрг бетташ лаьтта ши стаг. Iимранах бIаьрг кхетташехь:\n– Ассаламу Iалайкум, Iимран! Хьеший оьций ахь? – аьлла вистхилира Ханпаш.\n– Ва Iалайкум салам! Марша догIийла шу! Шу хIунда лаьтта арахь! Схьадуьйло, чугIур ду вай, – хьешашка маршалла хаьттира Iимрана.\n– Тхо чудаьхкина Iийр дац. ХIокху ахь юхкучу машене хьовса даьхкинера тхо. ГIеххьачу мехах ахь елча эца а лаьара тхуна хIара, кхунна тIехь ойла сецна, цхьа дагна а езаеллера суна хIара. Алахьа, йохкар-эцар тIедаьлча стенах йохка аьтто хир бу хIара, – олуш, къамел дерзийра Ханпаша.\n– Делахь, шу суна дуй тоьлуш а ца дохку, оцу бIе эзар соьмана тIера охьа ца волуш, масийтта а мах ца беш, дIавахар ма нисделла сан. ХIинца а кхин тайпа мах бан аьтто болуш а ма вац. Делахь а, шу суна тIедаьхкина хьеший ду, шун юьхь яр а сан декхар ду. Вайн дайн олуш ду-кх: «Оьцуш цаяьккхинарг, юхкуш а ца яккхаелла». Цундела аш шайн лаам а бовзийта ма лаьара суна-м. Ас сайн аьтто берг шуьга дийцина, – олуш, хьешашка дош делира Iимрана.\nМохьмада ма-дарра дийцира шайна новкъахь хиллачу хьовзамах а, шаьш беанчу некъах а лаьцна. Iимрана, цецваьлла, леррина ладоьгIура цуьнан къамеле.\n– Iимран, со Ханпашина хIара машен эца веъна хьоьгара. Нисделларг сан бехк болуш, машен галъяларна хилла хIума ду. Кхуьнан машенан цхьайолу «меженаш» бен дийна йисна хIума яц. ХIара шена хьанал къахьоьгуш, доьзал, да-нана кхобуш миска стаг ву, схьагарехь. Машенахь бен ас хIара дений-нанний хьалха вохуьйтур вац. Церан дог дохор, дуьне дохор санна хIума ду. Айхьа тIаьххьара и машен юхкур йолу мах мел бу алахьа соьга!\nIимран Ханпаше а, Мохьмаде а хьоьжуш, цхьа а дош ца олуш, вехха лаьттира. Цуьнан коьрте ойла хьийзара: «Ма чIогIа адамалла йолуш стаг ву хIара. Делан некъахь, хьанал, иштта бусулба стаг хилар ма доккха совгIат ду-кх. Хьаъ-хьаъа дийр долуш хIума дац машен юха эцар. Мохьмадехь йолчу адмаллица йохье ваьлла, ас адамаллин кхин а лакхара муьлха агIо гойтур яра-техьа, – бохуш, луьстура цо шен коьртера ойланаш…\n–Мохьмад, хьо Ханпашина айхьа йохийначу машенна дуьхьал соьгара и мелланах эца лууш ву? Айхьа лун болу мах алал соьга.\n– Iимран, ас доьвзткъа итт эзар соьмах ахь йоьхкича и машен оьцур яра-кх хьоьгара.\n– Схьалол хьайн куьг. Мах байтал вайшинга.\nМохьмада Iимране куьйг дIакховдийра.\n– БисмиллахIиррохьманиррохьими! Вай бусулба нах ду. Делан дуьхьа диканиш дарехь совдовла дезаш а ду. Хьо вуьззина бусулба нохчийн кIант ву. Хьо Делан некъахь, къоман оьздангаллин некъахь хьанал стаг ву. Ахь гайти хьайн стогалла, оьздангалла, дайх йисна къонахийн амалш а. Сан бакъо яц хьол эша. Вайн дегнаш догу йохьах… Ахь суна девзткъе итт эзар сом ло оцу машинах. Цхьаъ воьлуш, важа воьлхуш хила ца беза бусулбанаш. Дика а, вуон а вовшашца доькъуш хила деза. Ас Делан дуьхьа, ахь сел хаза хIоттийначу гIиллакхана дакъа лоцу хьоьца. ДIалацал машенан догIанаш. Схьадагарде кхузткъа эзар сом ахча. Ткъе итт эзар сом ас ахь бохучул а тIера дIадаьккхи хьуна. Реза вуй хьо оцу механа, Мохьмад?\nХанпаш цецваьлла, Iимране, Мохьмаде хьежа велира. Мохьмад а виснера цкъа ша хIун эр ду ца хууш.\n– Iимран, оццул хьуна эшам беш мах бан ца веъна со. Ахь цхьа итт эзар сом тIера даьккхича а суна доккха гIо-накъосталла хуьлу цунах. И тайпа хьан мах бохор бац ас, – олуш, Мохьмад вистхила воьлча, Iимрана догIанаш цуьнан кера а луш, гIоза лелайойла хьан машен, Ханпаша. Мохьмад, хьан и Дала сагIа а йойла. ТIейогIучу заманахь зенах-зуламах а лардойла вай Дала. Дика ду-кх адамалла вайн къомехь хилар. ХIинца вай чудахна, чай а мелла, шу шинна хьошалла дийр ду, – олуш, къамел дерзийра Iимрана.\nХанпашина бIаьргех хи делира и тайпа гIиллакх шен лулахочо хIоттийча. Амма ша хIун эр ду а, я хIун дан деза а ца хууш виснера иза.\n– Iимран, ас динарг даккхийчех дац. Со тахана хIара дан декхарийлахь вара. ХIокху Ханпашина хьалха со хатIа хиларна, сайн бехканна кхунна некъан хьовзам баларна. Со хьо вевзаш а, я хьуна со вевзаш а ца веънера хьан хIусаме. Ахь динарг ду даккхийчех. Дела реза хуьлда хьуна! Ахьа суна лаьцначу гIо-накъосталлина Дала Шен къинхетамца бекхам бойла хьуна, – аьлла, Мохьмада Iимранна баркалла аларца, цуьнан Iодика йира.\nДIасакъаьстира Ханпаший, Мохьмаддий а. Ханпаш шен керлачу машена а хиъна, Мохьмадана хьалха, гIеххьачул юьхьIаьржа а волуш, дагахь доцчу агIор кераеъначу «говрахь» шен дений-нанний тIекхача сихонца шайн хIусаме боьдучу новкъа велира.\nАмма цхьа барт хилира цу шиннан, ларамаза тасаделла доттагIалла даиманна а лело… Цу тIехь схьавогIу и шиъ тахана а.\nШен бехканна хиллачу хьовзамехь Ханпашин йохийна машен Мохьмада юхаэцнера аьлла, цуьнан хIумма а ца къеделла. Дала шена деллачу рицкъаца хьанал веха иза, хьаналчу некъехь доьзал а кхиабо. Хаьа цунна, Делан дуьхьа дина диканиш кху дуьненахь а, бакъ дуьненахь а Дала шалхонца бекхам беш, адамашна юхадерзош дуйла.\nНазад: Халидов Супьян. Гергарчарах лаьцна.\nВперед: Ольга Ермолаева. Грибоедов.\nНовые публикации\tГлава ЧР поздравил с днем рождения Генерального прокурора РФ Ю. Чайку\nЭмина к записи Муслим Lostlam. Мостик над бездной…павел к записи Седа Исмаилова. Остановите Землю, я сойду…павел к записи Марьям Хадысова.альбика к записи Хаджи-Мурат Хамхоев. Непридуманные рассказы.Раиса к записи Вахит Акаев. Экзистенциальные проблемы и культура: от деконструкции к совершенствованию Случайная статья\tКанат Канака. Гоголь. Стихи


Ӏарамийн Димашкъ — Википеди\nХӀокху терминан кхин а маьӀнаш ду, хьажа Ӏарам.\nӀа́рамийн Дима́шкъ (Ӏарам) — Шеман шира Ӏарамийн пачхьалкх. Лаьттина вайн эрал X бӀешо хьалхара — вайн эрал хьалхара 733 шо кхаччалц.\nДимашкъ лаьтта Гута оазисан юккъехь, иза яхъелла къилбаседера къилбехьа 25 км, малхбузера малхбалехьа — 16 км. Дуьххьара хьахийна иза вайн эрал 2500 шо гергга хьалха, ткъа археологин ахкарша гойту, вайн эрал 4 эзар шо хьалха кхузахь гӀалин бахархой бахар. Латта лелорал совдаьккхина, меттигерчу бахархоша генарчу заманара дуьйна махлелийна. Оцунна аьтту бора гӀала латтаран чӀогӀа дика меттиго — Малхбален гӀум-арен йисттехь, кеманаш лела шина эркан гергахь, некъ малхбузе, къилбе, малхбале бекъалучу меттигехь. Иза бахьнехь, Димашкъо ладаме роль ловзайора ерриг а дукха бӀешерийн Шеман исторехь.\nЦуьнан хьалхарчу историн къегинчех цхьа мур хилира вайн эрал хьалхара X — VIII бӀешераш, оцу хенахь паччахьаша Ризон I-чо а, Таб-Риммона а мехкаш дахаран тӀемаш динчул тӀаьхьа, Димашкъ гӀалех онда Ӏарамийн паччахьаллин юкъ хилира, цунах сихха ерриг Шеман гегемон хилира.\nВайн эрал IX бӀешо хьалха — вайн эрал 854 шо хьалха[нисъе бӀаьра | нисъе]\nИ лакхара хьал лаьттира церан тӀаьхьенашна а. Вайн эрал хьалхара IX бӀешераш юьххьехь Таб-Риммона кӀанта, Бен-Хадад I-чо, тӀом бира Израилан паччахьаллийца, цаьргара схьадаьккхира къилбаседа Галилеян дакъа. Амма масех итт шо даьллачул тӀаьхьа Димашкъан кхерамаш тийса буьйлабелира сихха чӀагӀбелла ассирийхой. Цара дуьххьара ял гулйира Шеман урхалчашкара вайн эрал 859 шо хьалха. МостагӀчунна аьттонца дуьхьала латтархьама, меттигерачу урхалчаша барт бира шайн ницкъаш цхьаьнатоха. Бен-Хадад I-чун кӀента, Бен-Хадад II-гӀачун, аьтту белира ассирийн дуьхьала онда барт кхолла, цул сов бартхошна юкъа бахара хаматийн, израилан, арвадийн, аманан, кхин а паччахьаш. Вайн эрал 854 шо хьалха Каркар гӀалан пенашна кӀелахь, Оронт эркан бердашна тӀаьхь, хилира къиза тӀом. Цигахь чӀогӀа цӀий Ӏанийра, амма чекхбелира жамӀ доцуш. Цхьа хан яьлчи ассирийн паччахь Шульмануашаред III-гӀа юха а тӀелетира Шеман, Димашкъан гуо лецира, амма яккха ца елира.\nАссирийн тӀемаш[нисъе бӀаьра | нисъе]\nХьажа иштта: Ассирийн тӀемаш\nАмма ассирийхошна кхераме шемахойн а, израилан а урхалчийн барт дукха ца лаьттира. Дукха хан ялале израилан паччахьан Ахаван а, Бен-Хадад II-гӀачун а юкъахь тӀом белира. Римот-Гилеадера тӀамехь, вайн эрал 850 шо хьалха, жуьгтий эшийра, ткъа Ахав вийра. Цул тӀаьхьа вайн эрал 843 шо хьалха велира ша Бен-Хадад II-гӀа а — цуьнан уллерачу Газаила, паччахь цомгаш хиларх аьтту баьлла, юргӀанца са а дукъдина, Ӏедал дӀалецира. Вайн эрал хьалхара 834 шарахь ассирийн 120 эзар барам болу эскар шозлагӀа а тӀедеира Димашкъан. Ассирин паччахьан Шульмануашаред III-гӀачуш карийра, Ливанан Сенира ломан бохь тӀаьхь шемахоша позици дӀа а лаьцна, чӀагӀбалар. Ассирийхошка иэшаделира шеман эскар, ткъа ша Газаилан вада дийзира Димашкъе. Ассирийхоша гӀалан гуо а бина, цуьнан йисташкара боьлакаш хьаькхира. Шульмануашаред III-гӀачунга яккхаелира йоккха хӀонс, амма гӀала юха а ца яккхаелира. Газаил хетарехь башха гӀел а ца вира цуо.\nХьост — «https://ce.wikipedia.org/w/index.php?title=Ӏарамийн_Димашкъ&oldid=2958393»\nХӀокху агӀонна тӀаьххьара хийцамаш бина: 2019, 4 июль, 22:13.


Савченко Надежда латторан раж хийцар дехка бакъонашларъярхочо Масюк Еленас\nЧиллан-бутт 27, 2015\nОьрсийчоьнан президентан адамийн бакъонашкахула йолчу кхеташонан декъашхочо Масюк Еленас кхайкхам бина шен накъосташка, Савченко Надежда лаьцна латторан раж хийцийта Iедашка дехардахьара аьлла. Цунна хетарехь, суд хиллалц иза латто мегар дара шен цIахь. Бакъонашларъярхочунна хетарехь, цу гIуллакхо дийна йита мегар Савченко. Еарин дийнахь Масюк Елена хилира «Матросская тишина» олучу Москох набахтехь.\nЦигахь лаьцна латтош ю Савченко Надежда. Масюк дийцарехь, Савченкон могашалла вуно галъяьлла ю. 77 де ду Саченко мацалла хьогуш йолу. 15 де ду иза шена глюкоза тохийта реза ца хуьлу. Гергарчу хенахь иза яла мегаш ю аьлла дIахьедар дина Масюк Еленас. Кхаарин дийнахь Москох гIалин суьдо сацам бира Савченко Надежда кхин а кхаа баттахь набахтехь йита.


Къоначу яздархойн форум\nДукха хан йоццуш, Ульяновск гIалахь дIаяьхьира рогIера XVIII-гIа Дуьненаюкъара къоначу яздархойн форум. Цигахь дакъалоцуш вара Россера а, 15 кхечу пачхалкхера а 140 къона яздархо.\nЗорбанехула а, шуьйрачу коммуникацешкахула а йолчу федеральни агентствон а, Президентан грантийн фондан а, Россотрудничество федеральни агентствон а, «Содружество» регионаш кхиоран фондан а гIоьнца форум вовшахтоьхнарг яра Социальни-экономикин а, интеллектуальни а программийн фонд а, Ульяновски областан Правительство а.\nНохчийн Республикера оцу форуме яханера къона яздархо Умарова Асет. Дагадоуьйту, Умарова Асета дакъа а лоцуш, дIаяьхьна къоначу яздархойн 4-гIа форум ю иза. Вовшахтохархоша дийцарехь, форумо къоначу яздархойн таро хуьлуьйту шаьш а, шайн говзарш а йовзийта а, бевзаш болчу экспертийн магорех, хьехарех пайдаэца а. Царна юкъахь бу яздархой Веллер Михаил, Юзефович Леонид, Ватутина Мария, Варламов Алексей, Славникова Ольга.\nФорум дIаяхьале цкъа хьалха конкурс дIа а кхайкхийна, схьакъастийра цуьнан дакъалацархой (35 шо кхаччалц хенаш йолу). ДIаяьхьначу форуман культурин программи юкъахь дара Ульяновск гIалин а, областан а театрашка а, музейшка а бахар а, кхузаманан литературин мехала теманаш а, проблемаш а йийцаре яран цхьаьнакхетарш а, дискуссеш а, иштта «Арион» а, «Вопросы литературы» а, «Дружба народов» а, «Звезда» а, «Знамя» а, «Нева» а, «Новый мир» а, кхечу а литературин журналийн векалша дIаяьхьна\n– Суна доза доцуш хазахеттера суо форумехь дакъалацаран конкурсех чекхъяьллий хиъча. Сайн жамIаша чIогIа цецйоккхуш гIадъяхийтира со. ХIокху шарахь «Знамя» литературин журналан мастер-класс хаьржира ас. Цуьнан куьйгалхой Сергей Иванович Чупринин а, Анатолий Николаевич Курчаткин а ву. Тешна ю, тхаьшна хьехначух а, довзийтинчух а кхидIа айса пайдаоьцург хиларх а, кхин а дика язъян а, тексташна тIехь болх бан а Iемарг хиларх а. Иштта цхьаьнакхетар хиллачул тIаьхьа дог ира-карахIуттий, кхидIа болх бан а, къахьега а болчу лаамца цIа йогIу со. Сан керлачу яздархошца доттагIалла а тасаделла, тешна ю, кхидIа а оха цхьаьна болх бийриг хиларх. Ульяновск а чIогIа тамехь, исбаьхьа гIала хийтира суна. Къаьсттина дагахь лаьтта тхаьш теплоход тIехь Волга хи тIехула дехьадовлар. Ас доккха баркалла боху Социальни-экономикин а, интеллектуальни а программийн фондан президентана Филатов Сергей Александровична къоначу яздархошна оьшу гIо-накъосталла цо дарна, – дийцира къоначу яздархочо Умарова Асета.\nАдамийн дахаран, синкхачанан массо а декъехь бохург санна къахьоьгуш, кIад ца луш, болх беш схьайогIу Умарова Асет. Ишттачу адамаша дикачу агIор йовзуьйту кхечу къаьмнашна вайн республика а, нохчийн халкъ а, вайн культура а, литература а. Иза масал эца а, йохье вала хIума а ду, вайн къомана юьхькIам а бу.


"Цхьа де - цхьа де ах де санна" низамехула маьршаваьлла 10 000 стаг\nОьрсийчоь -- ИК №8 колони, Новосибирскан кIошт.\nТалламан изоляторехь даьккхина цхьа де колонехь даьккхина цхьа де ах де санна ларарца доьзна низам болх бан доладеллачу цхьана шарахь цуьнца колонешкара маьршаваьлла 10 эзар сов стаг. Цунах лаьцна хаам бина ТаIзарш кхочушдон Оьрсийчоьнан федералан сервисо.\nЦуьнан векалша чIагIдарехь, цу низамо набахтешкахь яккха тоьхна хан лахйина 100 гергга стагана. ФСИН-о билгалдаккхарехь, талламан изолятрехь яьккхина хан ларарца боьзна барамаш тидаме оьцур бу тIейогIучу хенахь кхелаша сацамаш беш.\nОьрсийчоьнан бехктакхаман кодексна тIехь хийцамаш барх лаьцна низаман проект тIеийцира 2018-чу шарахь Товбецан-баттахь. Цуьнца а догIуш, СИЗО-хь яьккхина хан цхьа де ах де санна лорур ю юккъерчу рожан колонехь, ши де санна лорур ю колонехь-поселенехь.


Орденийн кочарш Кадыров Рамзанан доьзална: хIун динчунна?\nГIуран-беттан 11-чохь Кадыров Рамзана омра арахецна 21 шо долчу шен йоIанна Хадижатна "Нохчийчоьнна гIуллакх дарна" цIе йолу мидал луш. Американ Цхьаьнатоьхначу Штатийн санкцийн тептарахь ю Кадырова Хадижат – да Рамзан а, нана Медни а, 22 шо кхаьчна йолу йиша Iайшат а санна. Амма цхьана а санкцеша новкъарло ца йо Нохчийчоьнан куьйгалхочун гергарчарна мехкан лаккхара даржаш шайгахь кхаба а, Iедалан совIаташ даха а.\nНохчийчуьрчу Iедалан доларчу хаамийн гIирсаша дийцарехь, Кадырова Хадижатна совгIат дина "школе даханза долчу берийн дешаран система кхиорна а, балхаца сакхт доцуш, эвсара къахьегарна а".\nМидал яллал деза хIун хазна диллина Кадыровн йоIа берийн хьукматашка – иза хууш дац билггал. Школе даханза долчу берийн Соьлжа-ГIалин департаментан куьйгалхо хIоттийна шо кхаьчча елла мидал. Ткъа оццул язъеш йолчу хьаькамо институт яккхина я ца яьккхина а дац къаьсташ.\nШо хьалха елира Кадыров Рамзана изза мидал шен вукху йоIна а – Iайшатна. Цунна 2012-чу шарахь елла "Къинхьегамехь эвсаралла гайтарна" олу ларамбаран хьаьрк. Гурахь хIоттийра иза республикерчу синбахамаллин министраллин коьрте. Оцу юкъанна экономикан факультетехь юьстахара дешар дIакхехьа а ларайо иза.\nКадырова Хутмат, мехкан куьйгалхочун кхоалгIа йоI, евза Iаьрбийн мехкашкахь гоьваьллачу ал-Афаси Мишарица цхьаьна нашидаш аларца. Нохчийчуьрчу хаамийн гIирсаша "пачхьалкхера уггаре къона фермер" а олу цунах.\nБовхачу тергамах къастийна бац Кадыровн кIентий а. Масала, ша мехкан куьйгалхочо дийцарехь, цуьнан кхоалгIа воI, 13 шо долу Адам тоьлла хаарш къовсучу конкурсехь, хIоттийна Кадыров Ахьмадан цIарах йолчу дешархой урхалла дан а, Iилманаш карадерзо а Iамочу центран президент.\n"Хьалхарчу классехь дуьйна ву Адам школин дахарехь жигара дакъалоцуш, дика доьшуш, шеца долчу берашна гIодеш. Спортехь тоьлла кхиамаш а бу цуьнан", – дIахьедира Нохчийчоьнан куьйгалхочо кхушеран Чиллан-баттахь. Масех бутт баьлча скандал иккхира Кадыров Адамна гонах – цунна латаршкахь, тIевеъна хьаша цо эшийна а воццушехь, нокаут йича санна, толам белла, бохура вуно дукха наха.\nВевза Адам "Юхаденвелла Эртугрул" цIе йолчу Кадыров Рамзанна хазахетачу туркойн сериалехь дакъалацарца. Цигахь цо шина дашах лаьтта фраза бен ца олу, амма кIантах похьмано билгалваьккхина актер олу нохчийн хьаькамаша.\n"Шен тоьлла амал дIагайтина Адама оцу фильмехь", - дIакхайкхийра дешичас, хIинца Нохчийчоьнан куьйгалхочун а, Iедалан а администрацин буьйранчин хьалхара гIовс лчу Ибрагимов Турпал-Iелас.\nДIадахначу шеран Лахьан-баттахь Кадыровс гайтира шен ши кIант Ахьмад а, Iела а къонахийн могIара воккху барам. Тергам бинчара дийцарехь, даздина, айдаран кепашка дерзийна, къоман дахарехь хилла а доцчу хьесапехь кечдина даздар дара иза.\nМехкан куьйгалхочун нана, Кадырова Аймани, ю вуно дукха орденаш а, мидалш а кхаьчна стаг. СовгIаташлахь ю " Кадыровн Орден " а, "Къоман дозалла" диплом а. Федералан тIегIанара совгIаташ а ду цуьнан. Ду, дерриг а доцуш, шен цIарх диллина маьждиг а – Устрада-ГIалахь. "Мехкан нана Аймани Несиевна" олу цунах шайн машанашкарчу посташкахь Кадыровн гонерчу хьаькамаша.\n"Цунна халкъо елла и еза цIе – Мехкан Нана", - яздира цкъа Нохчийчоьнан парламентан спикера Даудов Мохьмада.\n"КАДЫРОВА АЙМАНИ НЕСИЕВНИНА, КАДЫРОВ АХЬМАД-ХЬАЬЖИН цIарах йолчу регионалан фондан президентна, вайн ХЬАМЕЧУ НАННА лерина пхьуьйран той", аьлла дIакхайкхийна шайн, хьакамийн, цхьа барам Оьрсийчоьнан Пачхьалкхан Думин депутата Делимханов Адама а.\nКадыров а, нохчийн Iадаташ а\nНохчийн къоман ламасташца ца догIу Кадыровн доьзало шена кест-кеста магош дерш, элира къайлахчу къамелехь Кавказ.Реалиига нохчийн цхьана этнографа. Цо дийцарехь, республикерчу бахархошна ца тов мехкан куьйгаллин, парламентан, ницкъхойн структурийн цIарах Кадыров Рамзанан гергарнаш базбар.\nЭтнографа бахарехь, наханна хьалха шен бераш даздеш дац нохчийн: денана я ненанана, деда я ненада, деваша, кхиволу уллера гергарниг, милла а ур-атталла уллехь а волуш, дас шен кIентан цIе а ца хуьлу йоккхуш. Ша Кадыровс дуьйцура 2014 шарахь шен бераллах лаьцна: "Да, нана цхьана долчу хенахь, уьш болчу чу ваха а ца хIуттура со. Деда гергахь а волуш сайн дена улле вахана, дечу къамелехь дакъалаьцна вац со. Суо дас хастош ца хезна суна цкъа а".\nШен гергарчех лаьцна Кадыров Рамзана кест-кеста хIитточу постийн мах хадор дийхира Кавказ.Реалиино "Европерчу нохчийн ассамблеян" куьйгалхочуьнга Муртазалиев Аслане.\n"Тхан Iадаташца ца догIу, бехкбуьллу берашца йолу юкъаметтигаш гойтучунна. И мидалш охкар, Кадыровн доьзалхой декъалбар – иза оцу церан доьзалан амал ю, нохчийн къоман ламасташца, синмехаллашца аьттехьа а дац иза догIуш", – элира цо.\nКавказ.Реалиино дукхаза а дийцина Кадыровна гонах нур кхолларх, культ яржорах лаьцна. Мехкан таханлерчу куьйгалхочун ден цIе лелайо республикехь 300 сов урамо, майдано, Соьлжа-ГIалин центрерчу коьртачу урамо, Нохчийн университето, школаша, берийн бошмаша, "Нохчийчоьнан Дог" олучу мехкан коьртачу маьждиго, ше цIеношна бухахь нах байъарна "Новая газето" Чиллан-баттахь гIараяьккхинчу Росгвардин полко, иштта дIа кхин а дуккха а объекташа.\nКадыров-воккхахниг вазвеш, цIе хицина доьзал бехачу ЦIоьнтаран а - Ахмат-Юрт олу хIинца цунах. Цул сов, футболан, латархойн клубаш, фонд а ю Кадыровн цIарах – уьш 2020 шеран ГIуран-баттахь дуьйна лаьтта Американ Цхьаьнатоьхначу Штатийн санкцийн тептаран могIарахь.


www.islamannur.org - Кхо бух а, церан тоьшаллаш а\n90 سؤال وجواب\nДезткъе итт хаттар-жоп\nإبراهيم عبده الشرفاوي المصري\nإبراهيم فرح محمد خير السوداني\nИбрахIим IабдахI аш-Шарфави ал-Масри\nИбрахIим Фарахь Мухьаммад Шайр ас-Судани\nترجمة: فاروق بن تربال الشيشاني\nГочдинарг: Фарукъ Турпал аш-Шишани\nХаалахь (АллахIа къинхетам бойла хьох!) вайх хIора а диъ хаттар Iамон декхарийлахь хилар. Ткъа хIун хаттарш ду уьш?\nХьалхарниг: Iилма. И бохург - АллахI вовзар а, Цуьнан пайхамар вовзар а, Ислам-дин довзар а ду тоьшаллин баххаш тIехь.\nШолгIаниг: Оцу Iилмано ма-бохху Iамалъяр ду.\nКхоалгIаниг: Нах цунна (Iилманна) тIекхайкхар ду.\nДоьалгIаниг: Оцу новкъахь Iитталучу халонашна собаре хилар ду.\nОцу деа а хаттаран тоьшалла Сийлахь-Везачу АллахIан къамел ду:\n«Ас дуй буу малхбузан хенах! Боккъалла а, хIора адам эшамехь ма ду, Делах а тешна, диканаш а дина, вовшашна бакъдерг а хьехна, вовшашна собар хьехна боцурш» («ал-Iаср» сурат, 103:1-3).\nИмам аш-ШафиIис (Сийлахь-Везачу АллахIа къинхетам бойла цуьнах) аьлла: «АллахIа Шен халкъана тIе кхин тоьшалла доссийна ца хиллехьара а, хIара сурат доцург, кхачам болуш хир ма дара царна иза».\nИмам Бухарис (Сийлахь-Везачу АллахIа къинхетам бойла цуьнах) шен бакъ хьадисийн гуларехь аьлла: «Iилма (хаар) - къамелел а, Iамалел а хьалха даьккхина хила дезар дуьйцу дакъа ду хIара».\n«Хаалахь, АллахI воцург, кхин дела цахилар. Гечдар а деха хьайн къинна…» («Мухьаммад» сурат, 47:19).\nВайна ма-гарра, АллахIа «хаар» («Iилма») къамелел а, Iамалел а хьалха даьккхина хьахийна.\nХаалахь (АллахIа къинхетам бойла хьох!) хIора бусалба стаг а, хIора бусалба зуда а кхо хаттар довза декхарийлахь хилар а, цара бохург дан дезаш хилар а.\nТкъа хIун хаттарш ду уьш?\nХьалхарниг: Вай АллахIа кхоьллина хилар, Цо вайна Iар-дахаран рицкъа делла хилар, Цо ваьш эрна дитина цахилар. Мелхо а, Цо вайга элча (Мухьаммад) ваийтина. Цунна муьтIахь хилларг - ялсамане гIур волуш, ткъа цунна Iеса хилларг – жоьжагIате гIур волуш.\n«Боккъалла а, элча [Мухьаммад] ма ваийтира Оха шуна - шуна дуьхьал тоьшалладан, пирIунна тIе элча [Муса] а ма-вахийттара. Амма пирIуна ла ца дуьйгIира элчане [Мусага]. ТIаккха Оха лецира иза буьрсачу катохарца» («ал-Муззаммил» сурат, 73:15-16).\nШолгIаниг: АллахI реза хуьлуш вац - Шена Iибадатдарехь цхьаъ Шеца накъост нисварна, хуьлда иза Дала Шена гергаоьзна долу малик я Дала ваийтина волу пайхамар.\n«Дерриге маьждигаш АллахIан ду [массо Iибидатден меттигаш АллахIан ю]. Цундела АллахIаца цхьаьна цхьаьнгга а ма кхайкха» («ал-Жинн» сурат, 72:18).\nКхоалгIаниг: Элчанна муьтIахь а хилла, АллахI цхьаъвинарг - АллахIаца а, Цуьнан элчанца а мостагIалла лелош волучуьнца доттагIаллин юкъаметтигаш лелон йиш йолуш вац, иза цуьнан юххера, гергара стаг велахь а.\n«АллахIах а, къематдийнах а тешачарна юкъахь нах карор бац хьуна - АллахIаца а, Цуьнан элчанца а мостагIалла лелош берш безаш, уьш белахь а церан дай, я церан кIентий, я церан вежарий, я церан гергарнаш. Церан дегнашкахь АллахIа иман кIаргдина [я чIагIдина]. Шегарчу сица [нуьраца] чIагI а бина Цо уьш. Ялсаманин бошмашка бохуьйтур бу Цо уьш, шайна чохь лахахула лелаш татолаш долчу. Абаден абаделлац царна чохь хир бу уьш. АллахI реза ву царна, уьш а бу Цунна реза. Уьш - АллахIан тоба ю. Боккъалла а, АллахIан тоба - декъалахилларш бу» («ал-МужадилахI» сурат, 58:22).\nИбрахIим (пайхамаран) «Хьанифиййат» олуш долу дин хIун дин ду?\nХаалахь (АллахIа Шена муьтIахь хиларан новкъа нисвойла хьо!) ИбрахIим (пайхамаран) «Хьанифиййат» олуш долу дин -цхьана АллахIана Iибадатдар дуйла, айхьа лелош долу дин догцIенна Цуьнан цхьаьннан дуьхьа а лелош. И аьлла омра дина АллахIа массо а нахе. Цуьнан дуьхьа кхоьллина а бу Цо уьш, Сийлахь-Везачу АллахIа ма-аллара:\n«Ас жинаш а, адамаш а кхоьллина дац, цаьрга Сайна Iибадатдайтаран дуьхьа бен» («аз-Зарийат» сурат, 51:56).\n«Сайна Iибадатдайтаран дуьхьа» бохучу дешнийн маьIна хIун ду?\n«Сайна Iибадатдайтаран дуьхьа» бохучу дешнийн маьIна - «Со цхьаъвайтаран дуьхьа» бохург ду.\nАллахIа омра а дина тIедиллиначарех уггаре а доккханиг хIун ду?\nАллахIа омра а дина тIедиллиначарех уггаре а доккханиг – Дела цхьаъвар (Тавхьид) ду.\nТкъа «Дела цхьаъвар» («Тавхьид») бохург хIун ду?\nДела цхьаъвар (Тавхьид) бохург – дерриге а Iибадат цхьана АллахIана дар ду.\nАллахIа дихкиначарех уггаре а доккханиг хIун ду ?\nАллахIа дихкиначарех уггаре а доккханиг - ширк ду.\nТкъа «ширк» бохург хIун ду?\n«Ширк» бохург - АллахI воцчу муьлххачу а цхьанна Iибадатдар ду.\nАллахIан уггаре а доккхачу омранан а, АллахIа дихкинчу уггаре а доккхачу хIуманан а тоьшалла хIун ду?\nАллахIан уггаре а доккхачу омранан а, АллахIа дихкинчу уггаре а доккхачу хIуманан а тоьшалла Сийлахь-Везачу АллахIан къамел ду:\n«Iибадатде АллахIана. Накъостий а ма леца Цуьнца» («ан-Нисаъ» сурат, 4:36).\nНагахь хьайга хаттахь: «ХIора а адамана хаа беза кхо бух муьлха бу?», ахь жоп ло:\nЛайна шен Дела вовзар а, шен дин довзар а, шен пайхамар Мухьаммад (АллахIера къинхетам а, маршо а хуьлда цунна) вовзар а ду.\nНагахь хьайга хаттахь: «Хьан Дела мила ву?», ахь жоп ло:\nСан Дела - АллахI ву, Шен ниIматашца со кхиийна а, иштта дерриге Iаламаш кхиийна а волу. И - ас Шена Iибадатдийриг а ву. И воцург Iибадатдеш кхин цхьа а вац сан.\n«Хастам бу АллахIана - Iаламийн Дална…» («ал-Фатихьат» сурат, 1:2).\nАллахI воцу дерриге а хIума - Iалам ду, ткъа со - оцу Iаламех цхьаъ ву.\nНагахь хьайга хаттахь: «Хьайн Дела стенца вевзина хьуна?», ахь жоп ло:\nСуна И (АллахI) - Цуьнан Iаламаташца а, Цуьнан кхолламашца а вевзина.\nЦуьнан Iаламатех ду: буьйса а, де а, малх а, бутт а.\nТкъа Цуьнан кхолламех ду: ворхI стигал а, ворхI латта а, царна чохь мел дерг а, царна юкъахь мел дерг а».\n«Цуьнан [АллахIан] Iаламатех ду - буьйса а, де а, малх а, бутт а. Сужуд ма делаш я малхана а, я баттана а. Ткъа сужуд делаш АллахIана, и [дерриге а] кхоьллина волчу, нагахь шаьш Цу цхьанна Iибадатдеш делахь» («Фуссилат» сурат, 41:37).\nИштта Сийлахь-Везачу АллахIан хIара къамел а ду:\n«Боккъалла а, шун Дела – АллахI ву, ялх дийнахь стигалш а, латта а кхоьллина, цул тIаьхьа Iаьрша тIехь дIатарвелла волу. Буьйсане де дIахьулдойту [дIалоцуьйту] Цо, чехкка цунна [буьйсанна] тIаьхьа хьаьдда доьдуш долу. Малх а, бутт а, седарчий а - [уьш дерриге а] муьтIахь ду Цуьнан лаамна. Шеко а йоцуш, Цо кхолла а кхуллу, омра а до. Беркате ву АллахI, Iаламийн Дела волу» («ал-АIраф» сурат, 7:54).\nДела - шена Iибадатдеш верг ву. Ткъа цуьнан тоьшалла Сийлахь-Везачу АллахIан къамел ду:\n«ХIай, нах! Iибадатде шайн Дална, шу а, шул хьалхарнаш а кхоьллинчу - Делах кхоьруш хилархьама. Шун дуьхьа латта – мотт а, стигал – тхов а бинарг ву И [АллахI]. Стигалара [догIанан] хи а даийтинарг а [ву И]. Цуьнца [догIанан хица], шуна рицкъанна, стоьмаш кхиийнарг а ву И. Цундела цхьа а хIума ма нисъе АллахIаца накъост, шайна хуъушехь» («ал-Бакъара» сурат, 2:21-22).\n«Ткъа и дерриге а хIума кхоьллинарг - Шена Iибадатдан хьакъ верг ву».\nАллахIа Шен омранца тIедехкинчу Iибадатийн тайпанаш муьлш ду?\nАллахIа Шен омранца тIедехкинчу Iибадатийн тайпанех ду - Ислам, иман, ихьсан. Иштта царех ду: доIадар, кхерар, сатуьйсийла (ражаъ), таваккалдар, лаам (рагIба), кхерар (рахIба), озавалар (хашйа), сийллаллина муьтIахь хилар, дохковаларца АллахIе верзар, гIо дехар, ларвар дехар, орца дехар, гIурбадер (даьхнина урс хьакхар), нузардар, иштта кхидолу АллахIа омранца тIедехкина долу дерриге Iибадаташ а.\nТкъа дерриге и Iибадаташ, иштта кхидолу Iибадаташ а цхьана АллахIан дуьхьа дан дезаш ду. Бух бийцал цуьнан?\nДерриге Iибадаташ цхьана АллахIан дуьхьа дан дезаш хиларан бух Сийлахь-Везачу АллахIан къамел ду:\n«Дерриге маьждигаш АллахIан ду [массо Iибидатден меттигаш АллахIан ю]. Цундела АллахIаца цхьаьна цхьаьнге а ма кхайкха» («ал-Жинн» сурат, 72:18).\nЛакхахь дагардинчу Iибадатийн тайпанех муьлхха а цхьаъ АллахI воцучунна диначуьнан хьукма хIун ду?\nЛакхахь дагардинчу Iибадатийн тайпанех муьлхха а цхьаъ АллахI воцучунна динарг - мушрик а, копар-керста а лоруш ву.\nТоьшалла хIун ду цуьнан?\n«АллахIаца цхьаьна кхечу деланашка [цIушка] кхойкхуш верг, оцу хьокъехь [гайта] шегахь цхьа бух а боцуш - цуьнан хьесап [бекхам] цуьнан Дална гергахь ду. Боккъалла а, декъала хир болуш бац-кха керстанаш» («ал-Муъминун» сурат, 23:117).\nДоIа АллахIе дан дезаш хиларан тоьшалла хIун ду?\nДоIа АллахIе дан дезаш хиларан тоьшалла Сийлахь-Везачу АллахIан къамел ду:\n«Шун Дала аьлла: «Соьга кхайкха, Ас жоп лур ду шуна. Боккъалла а, Суна Iибадатдан кураллаш еш берш – жоьжагIате гIур бу, сийсаз а бина» («ГIафир» сурат, 40: 60).\nХьадисехь боху: «Дехар - Iибадатан тIум ю».\nАллахIах кхеравезар гойту тоьшалла хIун ду?\nАллахIах кхеравезаран тоьшалла Сийлахь-Везачу АллахIан къамел ду:\n«Ма кхера царех, [ткъа] Сох кхера, нагахь шаьш муъманаш делахь» («Али Iимран» сурат, 3:175).\nДогдохийла цхьана АллахIе хила дезар гойту тоьшалла хIун ду?\nДогдохийла цхьана АллахIе хила дезар гойту тоьшалла Сийлахь-Везачу АллахIан къамел ду:\n«ХIан, шен Дална дуьхьалкхетаре догдохуш волучо дика Iамалш йойла, шен Дална Iибадатдеш [Цуьнца] накъост а ма войла цхьа а» («ал-КахIф» сурат, 18:110).\nТаваккал (тIетовжар, тIе болхбиллар) АллахIана дан дезаш хилар гойту тоьшалла хIун ду?\nТаваккал (тIетовжар, тIе болхбиллар) АллахIана дан дезаш хилар гойту тоьшалла Сийлахь-Везачу АллахIан къамел ду:\n«Цхьана АллахIана тIетовжа [таваккалде], нагахь шаьш муъманаш делахь» («ал-МаидахI» сурат, 5:23).\n«АллахIана тIе болх буьллучунна [таваккалдечунна] - И кхачаме ву» («атI-ТIалакъ» сурат, 65:3).\nЛааман а, кхераран а, сийлаллина муьтIахь хиларан а тоьшалла хIун ду?\nЛааман а, кхераран а, сийлаллина муьтIахь хиларан а тоьшалла Сийлахь-Везачу АллахIан къамел ду:\n«Боккъалла а, диканашдарехь сихонаш еш бара уьш [пайхамарш]. Тхоьга кхойкхуш а бара уьш [Тхан дикане] сатийсарца а, Тхох кхерарца а. МуьтIахь а бара уьш Тхуна» («ал-Анбийаъ» сурат, 21:90).\nКхераран (рахIбан) тоьшалла хIун ду?\nКхераран (рахIбан) тоьшалла Сийлахь-Везачу АллахIан къамел ду:\n«Ткъа царех [зуламхойх] ма кхера шу, Сох кхера…» («ал-Бакъара» сурат, 2:150).\nДохкодовларца АллахIе дерза дезаран тоьшалла хIун ду?\nДохкодовларца АллахIе дерза дезар гойту тоьшалла Сийлахь-Везачу АллахIан къамел ду:\n«Дохкодовларца шайн Деле дерза. МуьтIахь а хила Цунна…» («аз-Зумар» сурат, 39:54).\nГIодехаран тоьшалла хIун ду?\nГIодехаран тоьшалла Сийлахь-Везачу АллахIан къамел ду:\n«Iибадат а хьуна цхьанна до оха, гIо а Хьоьгара цхьаьнгара лоьху оха» («ал-Фатихьат» сурат, 1:5).\nХьадисехь аьлла: «Нагахь айхьа гIо доьхуш делахь - АллахIе деха» (Ахьмад: 3-195, ат-Тирмизи: 2515; Тирмизис аьлла: «хьасан, сахьихь» даржехь хьадис ду х1ара).\nДоладар а, ларвар а дехаран тоьшалла хIун ду?\nДоладар а, ларвар а дехаран тоьшалла Сийлахь-Везачу АллахIан къамел ду:\n«Ала: «ГIо лоьху ас садаржочу Делера…»» («ал-Фалакъ» сурат, 113:1).\n«Ала: «ГIо лоьху ас адамийн Элера…»» («ан-Нас» сурат, 114:1).\nОрцадехаран тоьшалла хIун ду?\nОрцадехаран тоьшалла Сийлахь-Везачу АллахIан къамел ду:\n«ХIан! ГIоьнна кхайкхира аш [хIай, муъманаш] шайн Деле, ткъа Цо жоп делира шуна…» («ал-Анфал» сурат, 8:9).\nГIурбадеран (даьхнина урс хьакхаран) тоьшалла хIун ду?\nГIурбадеран (даьхнина урс хьакхаран) тоьшалла Сийлахь-Везачу АллахIан къамел ду:\n«Ала [хIай, Мухьаммад]: «Боккъалла а, сан ламаз а, сан гIурбадер [я сан Iибадат] а, сан дахар а, сан Iожалла а АллахIана хьажийна ду, Iаламан Дела волчу, Шен накъостий боцчу»» («ал-АнIам» сурат, 6:162-163).\n«АллахIа неIалт аьлла - АллахI а воцуш, кхечуьнан дуьхьа урс хьаькхначунна» (Муслим: 1978).\nНузардаран тоьшалла хIун ду?\nНузардаран тоьшалла Сийлахь-Везачу АллахIан къамел ду:\n«Кхочушдо цара шаьш дина нузарш. Шен зен дIасадаьржачу дийнах а кхоьру уьш» («ал-Инсан» сурат, 76:7).\n(ХIора а адамана хаа безаш болу) шолгIа бух хIун бу?\n(ХIора а адамана хаа безаш болу) шолгIа бух - Ислам-дин довзар бу, шен тоьшаллашца цхьаьна.\nИслам-дин хIун ду довзийтахь?\nИслам-дин – цхьаъварца АллахIана муьтIахь хилар а, Цо аьлларг дар а ду, ширкан а, ширкан агIончийн а декъехь цахилар а ду.\nИслам-динан тIегIанаш мел ду?\nИслам-динан кхо тIегIа ду:\nМуьлхарш ду и кхо тIегIа?\nИслам, иман, ихьсан.\nТкъа оцу хIора а тIегIанан шен-шен арканаш ю.\nДинан хьалхара тIегIа муьлха ду?\nДинан хьалхара тIегIа - Ислам ду.\nИслам-динан арканаш мел ю?\nИслам-динан арканаш - пхиъ ю.\nХIун арканаш ю уьш?\n- ХIокху кепара тоьшалла дар а: «Шена Iибадатдан хьакъ волуш, АллахI воцург, кхин дела вац, ткъа Мухьаммад - АллахIан элча ву»,\n- ламазаш дар а,\n- закат даккхар а,\n- Рамазан баттахь марханаш кхабар а,\n- АллахIан сийлахь-дезачу ЦIенна (КаIбина) тIе хьаьждан вахар а.\n«АллахI воцург кхин дела цахиларан» тоьшалла дан дезаш хиларан бух хIун бу?\n«АллахI воцург кхин дела цахиларан» тоьшалла дан дезаш хиларан бух Сийлахь-Везачу АллахIан къамел ду:\n«Тоьшалла дина АллахIа кхин дела цахиларца, Ша цхьаъ воцург, [иштта тоьшалла дина] маликаша а, Iилмадолучара а. Нийсо латтош ву И [АллахI]. Кхин дела вац, И воцург, Нуьцкъала, Хьикмате волу» («Али Iимран» сурат, 3:18).\n«АллахI воцург кхин дела цахиларан» тоьшаллин маьIна хIун ду?\n«АллахI воцург кхин дела цахиларан» тоьшаллин маьIна: «Цхьа-цхьаъ вац шена Iибадатдан хьакъ, цхьа АллахI воцург».\n«Цхьа-цхьаъ вац шена Iибадатдан хьакъ» бохучу дешнаша чулоцу – наха, АллахIана а доцуш, шайна Iибадат мел деш долу хIума дацаредаран маьIна.\n«Цхьа АллахI воцург» бохучу дешнаша - Iибадат цхьана АллахIана дан дезаш хилар тIечIагIдо, Iибадатдечу юкъахь Цуьнца цхьа-цхьаъ накъост а ца нисвеш, хIунда аьлча Шен олаллехь а вац Цуьнца цхьа а накъост.\nХIара дешнаш («Цхьа-цхьаъ вац шена Iибадатдан хьакъ, цхьа АллахI воцург») кхетош долу маьIна хIун ду?\nХIара дешнаш («Цхьа-цхьаъ вац шена Iибадатдан хьакъ, цхьа АллахI воцург») кхетош а, церан маьIна достуш а дерг Сийлахь-Везачу АллахIан къамел ду:\n«ХIан, ИбрахIим [пайхамара] элира шен дега [Азаре] а, шен къоме а: «Боккъалла а, со, цхьа а юкъаметтиг а йоцуш, цIена ву-кха – оцу аш Iибадатдечарех, со кхоьллинарг воцучух. Боккъалла а, Цо нисвийр ву со нийсачу новкъа». [АллахIа Ша цхьаъхиларан тоьшаллин дош] лаьттар долуш дитира цуьнан [ИбрахIиман] тIаьхьенехь – уьш нийсачу новкъа юхаберзийтархьама» («аз-Зухруф» сурат, 43:26-28).\n«Ала [хIай, Мухьаммад]: «ХIай, Жайнин охIла! ТIедерзий вай шуний, тхуний цхьабосса долчу дашна - [иза] вай Iибадатцадар ду, АллахIана а бен, Цуьнца цхьа а хIума накъост цанисъяр а ду, вайх цхьаболучара вуьйш АллахIаца нисбина деланаш цалацар а ду. Нагахь уьш [Дела цхьаъ ца веш] дIаберзахь, аш ала [цаьрга]: «Тхо бусалбанаш хиларна тоьшалла де аш»» («Али Iимран» сурат, 3:64).\n«Мухьаммад - АллахIан элча хиларан» тоьшаллин бух хIун бу?\n«Мухьаммад - АллахIан элча хиларан» тоьшаллин бух Сийлахь-Везачу АллахIан къамел ду:\n«[ХIай, муъманаш!] Шуна юкъара [шун къомах] элча [Мухьаммад] веъна шуьга. Хала ду цунна [ган] аш хьоьгург. Шун дуьхьа лелаш ву иза. КIеда-мерза а, къинхетаме а ву иза муъма-нахаца» («ат-Тавба» сурат, 9:128).\n«Мухьаммад - АллахIан элча хиларан» тоьшаллин маьIна хIун ду?\n«Мухьаммад - АллахIан элча хиларан» тоьшаллин маьIна:\nЦо мел динчу омранашна муьтIахь хилар ду.\nЦо мел бинчу хаамашкахь иза бакъ ларар ду.\nЦо гайтинчу некъаца а бен АллахIана Iибадатцадар а ду.\nЛамаз дан дезаш хиларан а, закат даккха дезаш хиларан а, иштта Тавхьидан чулацамах кхетош долу а тоьшалла хIун ду?\nЛамаз дан дезаш хиларан а, закат даккха дезаш хиларан а, иштта Тавхьидан чулацамах кхетош долу а тоьшалла Сийлахь-Везачу АллахIан къамел ду:\n«Царна тIедиллина дацара АллахIана Iибадатдар бен - Цуьнан дуьхьа [ширках] шайн дин цIандеш, дела цхьаъвеш, ламазаш а деш, закат а доккхуш. И ду и бакъдолу дин» («ал-Баййинат» сурат, 98:5).\nМарханаш кхаба дезаш хиларан тоьшалла хIун ду?\nМарханаш кхаба дезаш хиларан тоьшалла Сийлахь-Везачу АллахIан къамел ду:\n«ХIай, Делах тешнарш! Шуна тIедиллина марханаш кхабар, шул хьалха хиллачарна тIе ма-диллара - шу Делах кхоьруш хилийтархьама» («ал-Бакъара» сурат, 2:183).\nХьаьждан дезаш хиларан тоьшалла хIун ду?\nХьаьждан дезаш хиларан тоьшалла АллахIан къамел ду:\n«Нах АллахIана хьалха декхар бу Хьаьж [цIенна – КаIбина] тIе хьаьждан баха, нагахь цига и некъ бан церан таро елахь. Нагахь цхьамма керстаналла дахь [хьаьждар парз хиларна], боккъалла а, АллахI хьаште вац Iаламашка» («Али Iимран» сурат, 3:97).\nДинан шолгIа тIегIа муьлха ду?\nДинан шолгIа тIегIа - иман ду.\nИман – кхузткъе итт сов дакъа ду. Ткъа цуьнан уггаре а лакхара дакъа - хIара дешнаш алар ду: «Шена Iибадатдан хьакъ волуш цхьа-цхьаъ вац, цхьа АллахI воцург». Ткъа цуьнан уггаре а лахара дакъа - новкъара зене хIума дIаяккхар ду. Эхьхетар - иманан генех цхьа га ду.\nИманан арканаш мел ю?\nИманан арканаш ялх ю.\nМуьлхарш ю и арканаш?\nИмандиллар ду – АллахIе а, Цуьнан маликашка а, Цуьнан жайнашка а, Цуьнан элчанашка а, къематдийне а; доьгIначух (къадарх) тешар ду - цуьнах дика долучух а, иштта вон долучух а.\nОцу ягарйинчу иманан ялх арканан тоьшалла хIун ду?\nОцу ягарйинчу иманан ялх арканан тоьшалла Сийлахь-Везачу АллахIан къамел ду:\n«Дикалла яц шайн яьххьаш аш малхбалехьа а, малхбузехьа а ерзор. Ткъа дика ву-кха АллахIах а‚ къематан дийнах а‚ маликех а, Жайнех а‚ пайхамарех а тешнарг…» («ал-Бакъара» сурат, 2:177).\nДоьгIначух (къадарх) теша везаш хилар гойту тоьшалла Сийлахь-Везачу АллахIан къамел ду:\n«Боккъалла а, Оха массо хIума кхоллам къастийна [къадарца] кхоьллина ду» («ал-Къамар» сурат, 54:49).\nДинан кхоалгIа тIегIа муьлха ду?\nДинан кхоалгIа тIегIа - ихьсан ду.\nИхьсанан арканаш мел ю?\nИхьсанан цхьа рукна ю. Иза - «Ахь АллахIана Iибадатдар ду, хьайна И гуш волуш санна. Хьайна И гуш вацахь а, Цунна хьо гуш хилар а хууш».\nИхьсанан рукнан тоьшалла хIун ду?\nИхьсанан рукнан тоьшалла Сийлахь-Везачу АллахIан къамел ду:\n«Боккъалла а, АллахI – [Шех] кхоьручаьрца а, дикадечаьрца [ихьсанца дика Iамалш ечаьрца] а цхьаьна ву» («ан-Нахьл» сурат, 16:128).\n«[ХIай, Мухьаммад!] Болх тIебилла Нуьцкъалачунна, Къинхетамбечунна, хьо гуш волчу – хьо буса [ламазашкахь] лаьттачу хенахь. [Иштта] сужудашдечарна юкъахь хьан хьала-охьа теIарш а [гуш волчу]. Боккъалла а, И [АллахI] - Хезашверг, Хуушверг ву» («аш-ШуIара» сурат, 26:217-220).\n«[ХIай, Мухьаммад!] Хьо муьлхха а хIума деш велахь а, ахь Къуръанах мел хIума дешахь а, аш [хIай, Мухьаммадан уммат] муьлхха а хIума дахь а – Тхо хоьжуш ду шуьга юьхьанца дуьйна а» («Юнус» сурат, 10:61).\nСуннатера бух бийцал, динан кхаа а тIегIанна богIуш болу?\nДинан кхаа а тIегIанна богIуш болу Суннатера бух - массарна а девзаш долу Жабраил-маликан хьадис ду.\nХаттIабан кIанта Iумара (АллахI реза хуьлда цунна) дийцина: «Цкъа тхо АллахIан элчанан (АллахIера къинхетам а, маршо а хуьлда цунна) гуламехь хевшина Iаш долуш, дагахь а доцуш, цхьа стаг тIевеара тхуна, бIаьрг кхулучу кIайн духарехь, кIарула-Iаьржа месаш а йолуш, цуьнга хьаьжча, иза некъахо ву-кха ала гуш лараш а йоцуш. Тхох цхьанна а вевзаш а вацара иза. Пайхамарна (АллахIера къинхетам а, маршо а хуьлда цунна) дуьхьал охьахиира иза. Шен голаш цуьнан голех а хуттуш, шен куьйгаш шен варешна тIе а дохкуш, цо элира:\nАллахIан элчано (АллахIера къинхетам а, маршо а хуьлда цунна) элира: «Исламан баххаш - ахь тоьшалла дар ду: АллахI бен кхин дела цахилар, Мухьаммад – АллахIан элча хилар. Иштта ламаз дар а ду, закат даккхар а ду, Рамазан-беттан марханаш кхабар а ду, хьаьждан ХьаьжцIа вахар а ду».\n(Жабраил-малико) элира: «Бакъ лоь хьо».\nТхо цуьнах цецдевлира - цуьнга (элчане) хетта а хоьттуш, «бакъ лоь хьо» бахарх!\n(Жабраил-малико) элира: «Ткъа хIинца иман бохург хIун ду довзийтахь суна».\n(Мухьаммад-пайхамара) элира: «Иманан баххаш – хьо тешар ду: АллахIах а, Цуьнан маликех а, Цуьнан жайнех а, Цуьнан элчанех а, тIаьххьарчу (къематан) дийнах а. Иштта хьо доьгIначух (къадарх) тешар а ду, дикачух а, цуьнах санна вончух а».\nЦул тIаьхьа (Жабраил-малико) элира: «Ихьсан хIун ду дийцахь суна».\n«Ихьсанан бух – ахь АллахIна Iибадатдар ду, хьайна И гуш волуш санна. Хьайна И гуш вацахь а, Цунна хьо гуш хилар а хууш».\n(Жабраил-малико) элира: «Ткъа хIинца къематде маца хIуттур ду дийцахь суна».\n(Мухьаммад-пайхамара) элира: «Шега хоьттуш верг-м вац цуьнах лаьцна ша хоьттуш волучул а сов хууш хIума долуш».\n(Жабраил-малико) элира: «Делахь хIета, цуьнан билгалонаш йовзийтахь суна».\n(Мухьаммад-пайхамара) элира: «(Къематде гергадаран билгалонех хир ду) - гIарбаш-зудчо шена эла яр, иштта хьуна гар а - когаш берзинарш, догIмаш дерзинарш, таро йоцу жаIуй, шайн хIусамаш лекхаян гIерташ вовшашлахь къийсалуш».\nТIаккха пайхамара хаьттира: «ХIай, Iумар! Хьуна хаьий, и хеттарш динарг мила вара?».\nАс (Iумара) элира: «АллахIана а, Цуьнан элчанна а диках хаьа цуьнах дерг».\n(Мухьаммад-пайхамара) элира: «Боккъалла а, иза - Жабраил (малик) дара, шуна шайн дин Iамон деана».\nХIора а адамана хаа безаш болу кхоалгIа бух хIун бу?\nХIора а адамана хаа безаш болу кхоалгIа бух - шайн пайхамар Мухьаммад (АллахIера къинхетам а, маршо а хуьлда цунна) вовзар бу. Ткъа цуьнан юьззина цIе - Мухьаммад ибн IабдуллахI ибн Iабд ал-МуттIалиб ибн ХIашим ю. ХIашим - Къурайшийн тайпанах ву. Къурайшаш - Iаьрбий хилла бу, ткъа Iаьрбий – Делан доттагI волчу ИбрахIиман кIентан ИсмаьIалан (АллахIера къинхетам а, маршо а хуьлда царна) тIаьхьенах бу.\nМел шарахь ваьхна иза (Мухьаммад-пайхамар)?\nМухьаммад-пайхамар кхузткъе кхаа шарахь ваьхна. Царех шовзткъа шо пайхамаралла тIедиллале хьалха дIадаьлла. Ткъе кхаа шарчохь пайхамар а, элча а волуш ваьхна иза.\nАллахIа пайхамаралла делла цуьнга - «Икъраъ» аят а доссийна, ткъа элчаналла а делла цуьнга - «Муддассир» аят а доссийна.\nИ вина а, ваьхна а йолу гIала Макка ю. Ткъа Мединате хIижрат дина цо.\nХIун дохьуш вайитина ву иза (Мухьаммад-пайхамар)?\nАллахIа ваийтина иза (Мухьаммад-пайхамар) - нах ширках ларбеш, Дела цхьаъваре кхойкхуш.\nЦуьнан тоьшалла хIун ду?\n«ХIай, [бедаршна] юкъахьаьрчинарг! ХьалагIатта, дIахьебе кхерам! Хьайн Дела вазве! Хьайн бедарш цIанъе [боьхаллех]! ЦIушна петоха [букътоха]! Дика а ма де, [цунна дуьхьал] цул а дукхачуьнга сатуьйсуш! Хьайн Делан дуьхьа собаре хила!» («ал-Муддассир» сурат, 74:1-7).\n«ХьалагIатта, дIахьебе кхерам!» бохучу дешнийн маьIна хIун ду?\n«ХьалагIатта, дIахьебе кхерам!» бохучу дешнийн маьIна – «АллахIаца накъостий нисбарх ларбе нах, АллахI цхьаъваре а кхайкха уьш» бохург ду.\n«Хьайн Дела вазве!» бохучу дешнийн маьIна хIун ду?\n«Хьайн Дела вазве!» бохучу дешнийн маьIна – «Ван ма-веззара, цхьаъвеш, вазве И» бохург ду.\n«Хьайн бедарш цIанъе!» бохучу дешнийн маьIна хIун ду?\n«Хьайн бедарш цIанъе!» бохучу дешнийн маьIна – «Хьайн Iамалш ширках цIанъе» бохург ду.\n«Боьхаллех ларло!» бохучу дешнашкахь юьйцург хIун боьхалла ю?\n«Боьхаллех ларло!» бохучу дешнашкахь юьйцу боьхалла – цIуш а, жаIарш а ю, ткъа царех ларло бохург - уьш Iаддайитар ду, царех дIахадар ду, иштта царна Iибадатдечу нахах дIахадар а ду.\nНах Дела цхьаъваре кхойкхуш мел шарахь Iийна пайхамар (АллахIера къинхетам а, маршо а хуьлда цунна)?\nНах Дела цхьаъваре кхйокхуш хьалхара итт шо даьккхина пайхамара (АллахIера къинхетам а, маршо хуьлда цунна). Итт шо дIадаьлча, стигала хьалаваьккхина иза, ткъа цигахь парз пхи ламаз тIедиллина цунна.\nПайхамара (АллахIера къинхетам а, маршо а хуьлда цунна) мел шарахь дина Маккахь парз пхи ламаз?\nКхаа шарахь Маккахь парз-ламазаш дина пайхамара (АллахIера къинхетам а, маршо а хуьлда цунна). Цул тIаьхьа, хIижрат а дай, Мединате дIагIо аьлла, Делера омра а деана, хIижрат дина цо.\n«ХIижрат» бохург хIун ду довзийта.\nХIижрат – керста махкара бусалба махка дIакхалхар ду. Ткъа хIижратдар - хIокху умматна парз а дина тIедиллина ду. ХIижратдар къематде даллалц лаьттар долуш а ду.\n«Шаьш-шайна зулам а дина [хIижрат а ца деш], маликаша шайн синош дIаэцначаьрга [оцу маликаша] эр ду: «Мича хьолехь дара шу [шайн динах долучунна]?». Цара эр ду: «[ГIийла дара], гIелонехь дахкош дара тхо лаьтта тIехь». Цара [маликаша] эр ду: «Шуьйра дацара, ткъа, АллахIан латта шуна цига дIакхалха [хIижратдан]». Церан Iойла [я боьрзийла] жоьжагIати хир ю. Ма вон ю-кха и Iойла. Царна юкъа богIуш бац гIелонехь болу божарий а, зударий а, бераш а, я [кIелхьара] бовла ницкъ а боцуш, я (Мединате боьду) некъ а ца карош болу. Царна гечдан герга ду АллахIа. АллахI – Могуьйтушверг [я Дуьтушверг, я Тардолуьйтушверг], Гечдийриг ву» («ан-Нисаъ» сурат, 4:97-99).\n«ХIай, [Сох] тешна Сан лайш! Боккъалла а, Сан латта доккха ду шуна. Суна Iибадат делаш!» («ал-Iанкабут» сурат, 29:56).\nАл-БагIавис (АллахIа къинхетам бойла цуьнах) аьлла: «ХIара аят бусалба нехан хьокъехь доьссина ду, Маккахь совца а севцина, хIижрат а ца деш Iийна болчу. АллахIа иманан цIарца кхайкхам бина цаьрга».\nХIижратдан дезаш хилар гойту Суннатера тоьшалла хIун ду?\nХIижратдан дезаш хиларан Суннатера тоьшалла пайхамаран (АллахIера къинхетам а, маршо а хуьлда цунна) къамел ду:\n«ХIижратдан дезар соцур долуш дац - тоба къобалдар саццалц, ткъа тоба къобалдар а соцур дац - дIабузехьара малх схьакхетталц» (Ахьмад: 99, Абу Дауд: 2479, «ал-Ирваъ» жайнахь ал-Албани: 1208).\nДийцал, пайхамар (АллахIера къинхетам а, маршо а хуьлда цунна) Меднахь дIатарвеллачул тIаьхьа, тIедехкина Исламан декхарш?\nПайхамар (АллахIера къинхетам а, маршо а хуьлда цунна) Меднахь дIатарвеллачул тIаьхьа, кхин а Исламан декхарш тIедехкина цунна, масала: закат а, марха а, хьаьж а, азан а, жихIад а, дикане кхайкхар а, вониг дехкар а, иштта кхийолу Исламан Iамалш а.\nМеднахь мел шарахь Iийна пайхамар (АллахIера къинхетам а, маршо а хуьлда цунна) дин кхайкхош?\nДин кхайкхоран декхарш кхочушдеш лаьттина пайхамар (АллахIера къинхетам а, маршо а хуьлда цунна) Меднахь ша цигахь даьккхинчу итт шарахь, ткъа цул тIаьхьа дIакхелхина иза. Амма цуьнан дин ша ма-дарра бухадисина! ХIара ду цуьнан дин: цхьа а дика дац - цо шен умматна гайтанза, я вон а дац - цо шен уммат цуьнах ларданза.\nУггаре а доккха дика муьлха ду пайхамара (АллахIера къинхетам а, маршо а хуьлда цунна) шен умматна гайтина долу?\nПайхамара (АллахIера къинхетам а, маршо а хуьлда цунна) шен умматна гайтина долу уггаре а доккха дика - Тавхьид а, АллахIана мел дезарг а, И реза волуш мел дерг а ду.\nПайхамара (АллахIера къинхетам а, маршо а хуьлда цунна) ларло баьхна долу уггаре а доккха вон муьлха ду?\nПайхамара (АллахIера къинхетам а, маршо а хуьлда цунна) ларло баьхна долу уггаре а доккха вон - ширк а, АллахIана мел цадезарг а, Цо бехк бокхуш мел дерг а ду.\nАллахIа Мухьаммад-пайхамар (АллахIера къинхетам а, маршо а хуьлда цунна) массаьрга а ваийтина я цхьаболучаьрга ваийтина хилла ву иза?\nАллахIа Мухьаммад-пайхамар (АллахIера къинхетам а, маршо а хуьлда цунна) дерриге а адамалле ваийтина ву. Дерриге жинашна а, адамашна а парздина тIе а диллина цунна муьтIахь хилар.\nБух бийцал, пайхамар (АллахIера къинхетам а, маршо а хуьлда цунна) массаьрга а ваийтина хилар гойтуш болу?\nПайхамар (АллахIера къинхетам а, маршо а хуьлда цунна) массаьрга а ваийтина хилар гойтуш болу бух Сийлахь-Везачу АллахIан къамел ду:\n«Ала [хIай, Мухьаммад]: «ХIай, нах! АллахIан элча ву со шуьга массаьрга а веана»» («ал-АIраф» сурат, 7:158).\nПайхамар (АллахIера къинхетам а, маршо а хуьлда цунна) ваийтарца Ислам-дин дуьзний?\nАллахIа цуьнгахула (пайхамарехула) Шен дин дуьзна, кхочушдина.\nИслам-дин дуьзна хиларан, кхочушдина хиларан тоьшалла хIун ду?\nИслам-дин дуьзна хиларан, кхочушдина хиларан тоьшалла Сийлахь-Везачу АллахIан къамел ду:\n«Тахана шун дуьхьа шун дин дуьзна Ас. Кхоччуш Сайн ниIмат шуьга дIа а кхачийна Ас. Реза а хилла Со шун дин - Ислам хила [хилийта]» («ал-МаидахI» сурат, 5:3).\nПайхамар (АллахIера къинхетам а, маршо а хуьлда цунна) велла хиларан тоьшалла хIун ду?\nПайхамар (АллахIера къинхетам а, маршо а хуьлда цунна) велла хиларан тоьшалла Сийлахь-Везачу АллахIан къамел ду:\n«Боккъалла а, хьо [хIай, Мухьаммад] лийр волуш ву. Уьш а бу лийр болуш. ТIаккха, къематдийнахь, шайн Дална гергахь къийсадала хIуьттур ду шу» («аз-Зумар» сурат, 39:30-31).\nДеллачул тIаьхьа хIун хир долуш ду адамашна?\nАдамаш деллачул тIаьхьа гIовттор долуш хиларан тоьшалла хIун ду?\nАдамаш деллачул тIаьхьа гIовттор долуш хиларан тоьшалла Сийлахь-Везачу АллахIан къамел ду:\n«Цуьнах [лаьттах] кхолла а кхоьллина Оха шу. Цуьнга [лаьтте] юха а дерзор ду Оха шу. Ткъа кхин цкъа а [ден а дина] хьала а дохур ду Оха шу оцу [лаьтта] чуьра» («ТIо-ХIа» сурат, 20:55).\n«АллахIа кхиийна шу лаьттах хьала, ораматаш санна. Цул тIаьхьа юхадерзор ду Цо шу цуьнга [лаьтте], юха а цигара гIовттор ду [къематдийнахь]» («Нухь» сурат, 71:17-18).\nАдамаш ден а дина гIиттийначул тIаьхьа царна хIун хир долуш ду?\nАдамаш ден а дина гIиттийначул тIаьхьа цаьрга барт хоттур бу. Шайн Iамалшка хьажжина бекхам а хир бу царна.\nБух балабел цунна тоьшаллина?\nЦуьнан бух Сийлахь-Везачу АллахIан къамел ду:\n«АллахIан ду стигалшкахь мел дерг а, лаьтта тIехь мел дерг а - вонашдиначарна бекхамбархьама, цара динарг бахьанехь, ткъа диканашдиначарна уггаре а дикачуьнца [ялсаманица] бекхамбархьамма а» («ан-Нажм» сурат, 53:31).\nАдамаш ден а дина гIовтторг хилар харцдина волучуьнан хьукма хIун ду?\nАдамаш ден а дина гIовтторг хилар харц мел дийриг - керста ву.\nЦуьнан бух хIун бу?\n«Керстанашна шаьш денбийр бац аьлла хета. Ала [цаьрга, хIай, Мухьаммад]: «Мелхо а, сайн Делах дуй ма буу ас! Билггал, гIовттор ма ду шу [къематдийнахь]. Цул тIаьхьа дIа а довзуьйтур ма ду шуна аш мел динарг. АллахIана атта [хIума] ду и»» («ат-ТагIабун» сурат, 64:7).\nАллахIа элчанаш хIунда бахкийтина?\nАллахIа массо а элчанаш кхерамхилар дIахьедеш а, хаза кхаьънаш дохьуш а бахкийтина бу.\n«Элчанаш бахкийтина Оха, хаза кхаьънаш дохьуш а, вочух шу лардеш а - элчанаш баьхкиначул тIаьхьа АллахIана дуьхьал тоьшалла цахилийтархьама» («ан-Нисаъ» сурат, 4:165).\nДуьххьарлера а, тIаьххьарлера а ши элча мила ву?\nЭлчанех хьалхарниг Нухь хилла (АллахIера къинхетам а, маршо а хуьлда цунна), ткъа тIаьххьарниг - Мухьаммад хилла (АллахIера къинхетам а, маршо а хуьлда цунна).\n«[ХIай, Мухьаммад!] Боккъалла а, хаам баийтина Оха хьоьга а, Нухь [пайхамаре] а, цул тIаьхьа баьхкинчу пайхамаршка баийтаре терра» («ан-Нисаъ» сурат, 4:163).\nМассо а умматашка а бахкийтиний АллахIа элчанаш?\nМассо а умматашна АллахIа элчанаш бахийтина - Нухьана тIера Мухьаммадна тIекхаччалц.\nЭлчанаша, хIун де олий, омра деш хилла шаьш тIедахийтинчу къаьмнашка?\nЦхьана АллахIана Iибадатдарца омра деш хилла элчанаша шаьш тIедахийтинчу къаьмнашка. ТIагIутана Iибадатдар доьхкуш хилла цара царна.\n«Оха вахийтина хIора уммате а элча – [цуьнга алийтархьама]: «АллахIана Iибадатде, тIагIутах ларло!»» («ан-Нахьл» сурат, 16:36).\nСийлахь-Везачу АллахIа Шен массо а лайшна тIедиллинарг хIун ду?\nСийлахь-Везачу АллахIа Шен массо а лайшна тIедиллинарг - Шех тешар а, тIагIутаца керстаналладар а ду.\n«ТIагIут» бохучуьнан маьIна хIун ду?\nИбн ал-Къаййима (Сийлахь-Везачу АллахIа къинхетам бойла цуьнах) аьлла: ««ТIагIут» олу – Iибадатдарехь а, тIаьхьавазарехь а, муьтIахьхиларехь а тоьхначу дозанал лай тIехваларх».\nМел ду тIагIуташ?\nТIагIуташ дуккха а ду, амма царех коьртанаш пхиъ ду:\n2) Шена и дарна реза а волуш, шена Iибадат дайтинарг.\n3) Нах шена Iибадатдаре кхайкхинарг.\n4) Делан къайле хаьа шена бохуш верг.\n5) АллахIа цадоссийначуьнца хьукма (куьйгалла) дийриг.\n«Динехь ницкъ бар дац. Нийса некъ къаьстина баьлла тиларх. Ткъа тIагIутаца керстаналла а дина, АллахIе имандиллиначо - тешаме мукъ лаьцна…» («ал-Бакъарат» сурат, 2:256).\nИза - «Кхин дела вац, шена Iибадатдан хьакъ долуш, АллахI воцург» бохучу тоьшаллин чулацам а, маьIна а ду.\n«ХIокху гIуллакхан (динан) корта – Ислам ду, цуьнан бIогIам - ламаз ду, цуьнан бохь - АллахIан новкъахь жихIаддар ду» (ат-Тирмизи: 2616, хьасан-сахьихь даржехь ду а аьлла цо хIара хьадис).\nАллахIера къинхетам а, маршо а хуьлда вайн пайхамарна Мухьаммадна а, цуьнан доьзална а, цуьнан асхьабашна а!\n1. Iамон дезаш долу диъ хаттар\n2. Довза дезаш а, цаьрца Iамалъян езаш а долу кхо хаттар\n3. «Хьанифиййат» олуш долу дин\n4. «Сайна Iибадатдайтаран дуьхьа» бохучу дешнийн маьIна\n5. АллахIа омра а дина тIедиллиначарех уггаре а доккханиг\n6. «Дела цхьаъвар» («Тавхьид»)\n7. АллахIа дихкиначарех уггаре а доккханиг\n9. АллахIан уггаре а доккхачу омранан а, АллахIа дихкинчу уггаре а доккханчу хIуманан а тоьшалла\n10. «ХIора а адамана хаа беза кхо бух муьлха бу?» хаттарна жоп\n11. «Хьан Дела мила ву?» хаттарна жоп\n12. «Хьайн Дела стенца вевзина хьуна?» хаттарна жоп\n13. АллахIа Шен омранца тIедехкинчу Iибадатийн тайпанаш\n14. Дерриге Iибадаташ цхьана АллахIан дуьхьа дан дезаш хиларан бух\n15. Iибадатийн тайпанех муьлхха а цхьаъ АллахI воцучунна диначуьнан хьукма\n16. Iибадатийн тайпанех муьлхха а цхьаъ АллахI воцучунна диначуьнан хьукмин тоьшалла\n17. ДоIа АллахIе дан дезаш хиларан тоьшалла\n18. АллахIах кхеравезар гойту тоьшалла\n19. Догдохийла цхьана АллахIе хила дезар гойту тоьшалла\n20. Таваккал (тIетовжар, тIе болхбиллар) АллахIана тIе дан дезаш хилар гойту тоьшалла\n21. Лааман а, кхераран а, сийлаллина муьтIахь хиларан а тоьшалла\n22. Кхераран (рахIбан) тоьшалла\n23. Дохковдовларца АллахIе дерза дезаран тоьшалла\n24. ГIодехаран тоьшалла\n25. Доладар а, ларвар а дехаран тоьшалла\n26. Орцадехаран тоьшалла\n27. ГIурбадеран (даьхнина урс хьакхаран) тоьшалла\n28. Нузардаран тоьшалла\n29. (ХIора а адамана хаа безаш болу) шолгIа бух\n30. Ислам-дин довзийтар\n31. Ислам-динан тIегIанийн терахь\n32. Ислам-динан тIегIанаш дагардар\n33. Ислам-динан хьалхара тIегIа\n34. Ислам-динан арканийн терахь\n35. Ислам-динан арканаш ягаръяр\n36. «АллахI воцург кхин дела цахиларан» тоьшалла дан дезаш хиларан бух\n37. «АллахI воцург кхин дела цахиларан» тоьшаллин маьIна\n38. «Цхьа-цхьаъ вац шена Iибадатдан хьакъ, цхьа АллахI воцург» боху дешнаш кхетош долу маьIна\n39. «Мухьаммад - АллахIан элча хиларан» тоьшаллин бух\n40. «Мухьаммад - АллахIан элча хиларан» тоьшаллин маьIна\n41. Ламаз дан дезаш хиларан а, закат даккха дезаш хиларан а, иштта Тавхьидан чулацамах кхетош долу а тоьшалла\n42.Марханаш кхаба дезаран тоьшалла\n43. Хьаьждан дезаш хиларан тоьшалла\n44. Ислам-динан шолгIа тIегIа\n45. Иманан арканийн терахь\n46. Иманан арканаш ягаръяр\n47. Иманан ялх арканан тоьшалла\n48. Ислам-динан кхоалгIа тIегIа\n49. Ихьсанан аркан\n50. Ихьсанан арканан тоьшалла\n51. Ислам-динан кхаа а тIегIанна богIуш болу Суннатера бух\n52. ХIора а адамана хаа безаш болу кхоалгIа бух\n53. Мухьаммад-пайхамар ваьхна хан\n54. Мухьаммад-пайхамаре даийтинарг\n55. Мухьаммад-пайхамаре даийтиначуьнан тоьшалла\n56. «ХьалагIатта, дIахьебе кхерам!» бохучу дешнийн маьIна\n57. «Хьайн Дела вазве!» бохучу дешнийн маьIна\n58. «Хьайн бедарш цIанъе!» бохучу дешнийн маьIна\n59. «Боьхаллех ларло!» бохучу дешнашкахь юьйцу боьхалла\n60. Нах Дела цхьаъваре кхойкхуш пайхамар (АллахIера къинхетам а, маршо а хуьлда цунна) Iийна хан\n61. Пайхамара (АллахIера къинхетам а, маршо а хуьлда цунна) Маккахь парз пхи ламаз дина хан\n62. «ХIижрат» бохург хIун ду довзийтар\n63. ХIижратдар парз хиларан тоьшалла\n64. ХIижратдан дезаш хиларан Суннатера тоьшалла\n65. Меднахь тIедехкина Исламан декхарш (ШарIан хьукманаш)\n66. Меднахь пайхамар (АллахIера къинхетам а, маршо а хуьлда цунна) дин кхайкхош Iийна хан\n67. Пайхамара (АллахIера къинхетам а, маршо а хуьлда цунна) шен умматна гайтина долу уггаре а доккха дика\n68. Пайхамара (АллахIера къинхетам а, маршо а хуьлда цунна) ларло баьхна долу уггаре а доккха вон\n69. АллахIа Мухьаммад-пайхамар (АллахIера къинхетам а, маршо а хуьлда цунна) массаьрга а ваийтина хилар\n70. Пайхамар (АллахIера къинхетам а, маршо а хуьлда цунна) массаьрга а ваийтина хиларан бух\n71. Пайхамар (АллахIера къинхетам а, маршо а хуьлда цунна) ваийтарца Ислам-дин дузар\n72. Ислам-дин дуьзна хиларан, кхочушдина хиларан тоьшалла\n73. Пайхамар (АллахIера къинхетам а, маршо а хуьлда цунна) велла хиларан тоьшалла\n74. Деллачул тIаьхьа адамашна хиндерг\n75. Адамаш деллачул тIаьхьа гIовттор долуш хиларан тоьшалла\n76. Адамаш ден а дина гIиттийначул тIаьхьа царна хиндерг\n77. Адамаш ден а дина гIиттийначул тIаьхьа цаьрга барт хоттург хиларан а, царна шайн Iамалшка хьажжина бекхам хирг хиларан а тоьшалла\n78. Адамаш ден а дина гIовтторг хилар харцдина волучунна хиндерг\n79. Адамаш ден а дина гIовтторг хилар харцдийриг керста хиларан бух\n80. АллахIа элчанаш бахкийтаран бахьана\n81. АллахIа элчанаш бахкийтаран бахьанин тоьшалла\n82. Дуьххьарлера а, тIаьххьарлера а ши элча\n83. Дуьххьарлера а, тIаьххьарлера а ши элча Нухь а, Мухьаммад а хиларан тоьшалла\n84. Массо а умматашка АллахIа элчанаш а бахкийтина хилар\n85. Шаьш тIедахийтинчу къаьмнашка элчанаша деш хилла долу омра\n86. Iибадат, ТIагIутана а ца деш, Аллахана дан дезаш хиларан тоьшалла\n87. Сийлахь-Везачу АллахIа Шен массо а лайшна тIедиллинарг\n88. «ТIагIут» бохучуьнан маьIна\n89. ТагIутийн терахь\n90. ТIагIутаца керстаналла дан дезаш хиларан тоьшалла


ХӀинца хӀокху Википеди чохь, нохчийн маттахь 204 882 яззам бу.\nДийнахь хилларг — 28 февраль\n1825 — Российн а, Ингалсан а мехкаш къасторан конвенци хилла Къилбаседа Америкехь.\n1835 — дуьненна гира дуьххьара зорбатоьхна финийн «Калевала» эпосан гулам (сурт тӀехь).\n1854 — кхоьллина АЦШ-н Республикан парти.\n1892 — чекхъяьлла дуьненан чемпион дарж къовсаран матч Чигорин Михаилан а, Стейниц Вильгельман а юкъара.\n1922 — Вахтангов Евгенис хӀоттийна туьйра хилла «Паччахьа йоӀ Турандот» спектакль.\n1935 — америкахочо Карозерс Уоллеса синтезца нейлон дина.\n1991 — чекхбаьлла Персийн айманера тӀом.\n1996 — Российн Федераци Европан Советан декъаяхана.


Юкъараллин Ойла Толлучу Фондо (Фонд общественного мнения) кхелех лаьцна Оьрсийчуьрчу бахархошка ша динчу хеттарийн жамI арахецна. 43 % наха боху, кхелаша харцо тIейоккху, 29 % хетарехь, иштаниг хуьлу, амма - наггахь.\nКхаъ ца лела дахар - сатийсам\n56 % нах тешна бу кхелахоша кхаьънаш оьцу бохучух, ткъа 21 % бен ца хета кхел эцалуш яц аьлла. Юкъара аьлча, 32 % адамаша кхелашкахь нийсо лела аьлла, 34 % - ца лела.\nОцу терахьашна комментари еш, адвокато Ахильгов Калойс, коррупци ца Iа, боху, кхелашкахула лелла, яьржина иза массанхьа. «Ткъа кхелаш вай йийцахь, цигашкахула къаьсттина лела. Кхелаша кхаьънаш боху аьлла болу и 56 % нах лайначех бу и хьал шайна тIехь, я гина бу гергарчаьрца лела харцо. Коррупцин яржар цхьабосса ду ерриг а пачхьалкхехь», - элира цо Къилбаседа Кавказан сервисца къамелдеш.\nГIебарта- Балкхаройчуьрчу бакъоларъяран Центран куьйгалхочо Хатажуков Валерийс элира: «И хаттам тхан кхузахь бича, изза терахьаш хир дара. Бакъдац кхелаш цайозу бохург».\nСтагера 800 сом мах болу телефон яккхарна 7 шо хан тоьхна дагестанхоша. Юй иза нийсо?\nАдвокат Хадисов Муса цец ца волу хаттаман терахьех – Оьрсийчохь лаккхара Iедал а ду коррупцин декъахь, масала, министраш.\n«Цецвала дац вайн пачхьалкхехь къаьънаш эцарх. 56 % логикехь ду, кхаьънаш эцарна мел хьаькамаш махкахь чубухку тергалдича. Ткъа деккъа Къилбаседа Кавказехь и хаттар дина хиллехь, кхин а лакхара хир яра процент», - элира Хадисов Мусас Къилбаседа Кавказан сервисе.\n«Ас сайна зеделларг эр ду. Дагестанхочо стагера 800 сом доьху телефон яьккхинна. Цунна 7 шо хан тоьхна. Нийса бина сацам буй иза?» - хоьтту адвокато.\nЦуьнан коллегас Джамалутдинов Муслима а элира иштта: «Бух боцуш дац терахьаш. Суна а дукха го харц бина сацамаш».\nШена шен балхахь нисделларг а дийцира Джамалутдиновс. «Мещанский кхело Дербентерчу вахархочунна кхел яра еш. Иза ша галваьлла гайтира бехкениг ву аьлла, кIадвелла вара цуьнга хьажа ша валийча, иза вац зуламдинарг, тоьшалле кхайкхинчо боххушехь, 4,5 шо хан туьйхира дербентхочунна», - дуьйцу адвокато.\nДжамалутдиновс къевсира кхелан сацамца, велира лакхарчу инстанце. Цигахь харц бу элира сацам, амма бакъ ца вира кхеле ваькккхинарг. Кхелахочунна наггахь а бац нийса сацам бан некъаш, шена стаг бехке вац аьлла хетча а вац иза маьрша. Амма иштта бечу сацамо кагво стаг, то ца во, боху адвокато.