Нохчийн ГIалгIайчуьра мухIажирш\n1994-чу шеран ГIуран-баттахь Нохчийчуьрчу тIамах къаьхкина ГIалгIайчохь дIатарбелла мухIажирш, тахана а чубаха шайн долахь хIусамаш йоцуш, бала хьоьгуш бу. Церан карахь кехаташ доллушехь йохийна хIусамаш юха ца ло царна. Цул совнах, 2015-чу шарахь мухIажирийн низамехь бинчу хийцамаша оцу статусах а, цкъа мацца а хIусам хир ю аьллачу дегайовхонех а баьхна уьш, пачхьалкхо ахчан барамехь цкъа гIо дина аьлла.\nДуьйцург ду, 1998-чу шарахь дефолт хиллачул тIаьхьа хIора доьзална дIакхачийна 120 эзар сом.\n"Тхоьгара хIусамаш тхан долахь хиларан документаш дIадаха гIертара оцу лучу ахчана дуьхьал. Оцу гIишлочохь дехаш ду аьлла, яздинчуьра а дIадойуш тхо. ТховкIело йоцуш арахь дуьсуш дар-кх тхо", - дагалоьцу Дзортова Мадинас.\n72 шо долу Темирханова Лидия\nГIалгIайчоьнан арахьарчу зIенийн, къоман политикан, зорбан а, информацин а министраллан зерашца, 1262 доьзална хIинцале хIусамаш дIаекъна. Нохчийчуьра 481 доьзал ладоьгIуш Iа хIинций-хIинций бохуш.\nШайн хIусамех а, бахамах а бевллачу бахархоша шайн ма- хуьллу къийсам латтабора. Дуккхаъчу Iедалан хьукматашкахула лийлира уьш, кехаташ яздеш. Эххар а, гIалгIайн Конституцин кхело цаьргахьа сацамбира.\nДIадахначу шарахь кхело дIакхайкхийра: "Ца бевллачу денна кхалха декхаре хилла хиларан статусах уьш бахар - бахархойн йолчу бакъонашна а, церан маршонна а доза тохар ду. ГIалгIайчохь царна хIусамаш яларна дуьхьал лаьтта новкъарлонаш листаза ю хIинца а, ткъа цара эцна компенсацеш церан йохийначу гIишлойн меха дац, оцу ахчанех керла хIусам эцалур яц" аьлла.\nИшта шен сацамца Конституцин кхело регионерчу парламентана тIедиллина, республикан фондан чоьтах Нохчийчуьра ГIалгIайчу кхин юха а ца боьлхуш, баха бисинчу мухIажиршна хIусамаш яларан хаттар низамашкахь дерзаде аьлла.\nЕвлоев Рамазан шен доьзалца\nБилгалдаккха догIу, зорбан министраллан хаамашца, федералан Iалашонан программица а догIуш, 2010-2016-чу шаре кхаччалц 177 петар ю хьалайина ГIалгIайчохь. Программа дIакъевлинехь а, йина евлла хIусамаш дIасаекъна яц. Оцу юкъанна, шайн лахарчу пенсех а, белхан алапех а лоьцу мухIажирша хене бовла хIусамаш.\nМасала, Додова ПетIмат шен доьзалца Экажевехь еха цхьана ледарчу тоьличохь, ткъа Евлоев Рамазан шен хIусамненаца а, кхаа бераца а Плиевехь хIоттийначу вагон чохь хан йоккхуш ву.\nГIуран-беттан тIаьххьарчу деношкахь зорбан министрна Волков Русланна шен белхан грификехь хан ца карийра, шена тIебаьхкинчу мухIажиршка ладогIа.\nДодова ПетIмат шен берашца\nКхечу хьаькамо, ГIалгIайчоьнан вице-премьеран гIовса Илезов Михаила тIеийцира мухIажирийн тоба. Церан латкъамашка ла а доьгIна, чIагIо йира цо церан гIуллакхе хьажа. Итт де даьлча Илезовн аппарато хаамбира, мухIажирийн хIусамийн хьокъехь керла сацамбе аьлла, зорбан министраллана тIедиллина шаьш аьлла.\nМухIажирийн гIуллакх мича тIегIанехь ду хатта Iалашонца телефон тоьхна "Кавказ.Реалиин" корреспондент Илезовн секретаро цуьнан гIоьнчашна тIехьажийра. Цара еллачу лоьмарца зIене девлча, цхьа сахьт даьлча юха телефон тоха шайга элира. Амма цул тIаьхьа мел горгали хьийзабарх а, жоп луш стаг вацара.


Сигала лийнна саг -\nСигала лийнна саг\nГеттара къона волаш, аз язъяьча байташта юкъе яр укх тайпара стихотворени:\nСигалалелар ва со югаргйолаш,\nО ма чIоагIа вашаш ва из сох!\nИз мишта ваш алал, дукхаяхарг,\nЛаьтта лела со а ца вашача хьох!?\nВай къаьнача поэта а прозаика а Ведзижев Ахьмада хоза хийттадар уж мугIараш. Из ше а сатирик-юморист хиларах дар мотт сона из. ХIанз из стихотворени сона дагайохара бахьан да, вай къамах хьабаьннача наха юкъе дукха дог-майра, шоай гIулакх довзаш сигала лийнна (лётчикаш) нах хилар. Масала, тIема хана шоашта хьалхаш-\nка латта декхар тIехдика кхоачашдеш чакхбаьннарех ба Костоев Ширвани, Оздоев Мурад, Арчаков Хасолта, Мальсагов Ахьмад. Маьршача хана цIихеза лётчикаш бар Осканов Сулумбик, Хашагульгов Мухьмад.\nУкх деношка 70 шу дуз Хашагульгов Элмарзий Мухьмада. Из Яндарера вар. ЦаI да новкъа: из вайца воацаш хилар. Диъ шу хьалха вайцара къаьстар нах кхувлача самолёташ тIа болх беш хинна Хашагульгов. Iоажала болх, вай фуннагIа дувце а, сага юхатоха йиш йолаш бац. Элмарзий Мухьмад ваь хиннав 1950-ча шера Киргизе, ховш ма хиллара, из я вай мехках даьха хинна ха. Школе дийшачул тIехьагIа, из деша отт Керменчугски лётчикий училище. Из яьккхачул тIехьагIа нах кхувлача самолёташ тIа болх баьб цо Шолжа-ГIалий тIа. Вай республика хьаяьчул тIехьагIа, Сипсой-ГIалий тIара «Магас» оала аэропорт хьайича бакъахьа хеташ, из дош гIоттадаьр хиннав Хашагульгов Мухьмад. Цул совгIа, цунна кулгал деш а хиннав из 2001-ча шера денз. Кхыча балхаш тIа хила а вийзав цун. Шолжа-ГIалий тIарча а Нальчикерча а аэропорташка лела самолёташ маьрша леларгйола гIулакх Iалашдеш хиннав вай мехкахо. Цул совгIа, цо болх баьб, къахьегама а вахара а Iалашон министерствон цхьан отдела кулгалхо волаш.\nЦо хьийгача къин мах беш, 2004 шера цунна еннаяр «КарагIдаьннарех» яха орден, кхыдола паччахьалкхен совгIаташ.\nКхелхав Хашагульгов 2016 шера ноябрь бетта.\nВай кагийча наха, тIехьа тIадоагIаргдолча ноахалашта хоза масал хургда аьнна хет сона цун вахарах.\n← На принципах честности и профессионализма\nВ Ингушетии планируют создать агропарк «Сунжа» →


Франкфуртерчу книжкийн базарахь дийцаре дира Къилбаседа Кавказера хьал\nФранкфуртерчу книжкийн ярмаркехь\nКху деношкахь немцойн Франкфурт гIалахь дIахьош ю 69-гIа Дуьненаюкъара книжкийн базар. Дуьненчохь уггаре а боккхачу книгийн гайтамехь 7000 сов зорбантийн векалш гулбелла. Цул сов, эзарнаш яздархой а, журналисташ а, литературан агенташ а бу цига баьхкина.\nПхеа денна яхлучу базаран хьалхарчу кхаа дийнахь цуьнан балхахь дакъалоцу книжкаш язъяр болх болчу а, уьш зорбане яхарца а, йохкарца а болх бечара а, ткъа тIаьххьарчу ши дийнахь могIарерчу ешархошна шен неIарш схьайоьллу гайтамо.\nАмма еккъа цхьа жайнаш довзар, дешар, даржор хилла ца Iа базаран Iалашонашна юккъехь. Цигахь кхоллараллин цхьаьнакхетаршкахь а, подиумашна тIехь дIахьочу дискуссешкахь а дийцаре до дуьненчохь дешан а, исбаьхьаллин а маршонашца долу хьал. Кху шарахь ишттачу цхьаьна дискуссехь ярмаркехь дийцаре дира Оьрсийчохь а, Къилбаседа Кавказехь а маршонашца долу хьал. „Гибридан тIемаш.\nМуха хьал ду Оьрсийчохь дешан а, исбаьхьаллин а маршонца?“ цIе йолчу цхьаьнакхетараллехь цхьа могIа журналисташа а, Оьрсийчоьнах эксперташа а дийцира, цу махкахь Iедалша шо шаре мел долу хаамийн гIирсийн маршонах йоьхкуш хиларх а, тIаьхьарчу хенахь интернетехь наха маьрша шайна хетарг яздан йолу бакъо ехка Iалашонаш Iедало кхобуш хиларх а лаьцна.\nЦхьаьнакхетар дIадолош немцойн журналиста Лойтхофен Сергейс карладаьккхира, Оьрсийчохь Путин Владимир Iедале веъчахьана 100 сов журналист вийна хилар. Царех уггаре а цIеяхнарш Нохчийчохь адамийн бакъонаш хьешар толлуш а, емалдеш а хилларш бара, бохуш дийцира цо. Политковская Анна а, Эстемирова Наташа а ейтинарш хIинца а билгалбаьхна ца хилар а хьахийра журналисто.\nОьрсийчуьрчу „Мемориал“ юкъараллин цхьаьнакхетараллин белхахо историн Iилманча Щербакова Ирина а яра дискуссин хьешашна юккъехь. Цо дийцира, тIедогIучу шарахь Оьрсийчоьнан президентан харжамаш хилар бахьана долуш цу махкара юкъараллин жигархой а, адамийн бакъонашларъярхой а саготта бу, нехан маршонаш кхин а луьра Iедал.


ГIиргIазойчоь, Кой-Таш: нохчочун Батукаев Iазизан лар\nГезгмашин-бутт 04, 2019\nГIиргIазойчоь, Кой-Таш, 2019\nБакыт Торегельди уулу, Маршо Радион гIиргIазойн сервис - Азаттык\nБишкекна 20 чаккхарма юьстах лаьттачу Кой-Таш юртахь вехачу Атамбаев Алмазбекан, шайн пачхьалкхехь президент Iийначу стеган, ков-керт доккхуш хьийзира ГIиргIазойчоьнан ницкъаш. Цхьа стаг, ницкъхо, вийра, 136 стаг лазийра цигахь. ТIаьххьара а лаьцна, дIавигира цIийнан 63 шо долу да. Махко чохь валлош хилла нохчо, тутмакхийн эла Батукаев Iазиз, 2013 шарахь харцонца набахтера мукъаваьккхинчу хьаькамийн могIара язвина иза. Деношкахь пачхьалкхан комисси кхоьллина Iедало Кой-Ташехь дIаяьхьначу операцин мах хадо йолучу Iалашца.\nБайначу беттан 7-8 деношкахь Кой-Таш юьртахь тIеман операци дIаяхьар харцо лору нах дукха бу ГIиргIазойчохь. Хилларг зен кхоьллинчу кхеташоно шен болх болор бу кху кIиранах. Амма цуьнан хьалхара вовшахкхетар а хилале, иза емалйо гIиргIазойн юкъаралло. Атамбаев Алмазбекан агIончашна хетарехь, бакъдерг къастор дац цо – беккъа цхьа Iедалехьа болу нах бен бац кхеташонан декъахь. Ткъа кхеташонан куьйгалле хIиттийначара, шаьш ма-дарра толлур ду дерриг, чIагIдо.\nБатукаев набахтера арахецарна лехамашка велла гIиргIазойн къайлахчу сервисийн хилла хьаькам\nКой-Ташехь лелларг талла кхеташо кхоллийтинарг ву мехкан премьер-министр Абылгазиев Мухьаммедкалы. Цуьнан коьрте хIоттийна цо шен гIовс Разаков Женыш. ВорхI ГIиргIазойчоьнан Жогорку Кенешан (парламентан) депутат ву декъашхошлахь: Райымкулов, Баатырбеков, Бакчиев, Дуйшалиев, Мамытов, Субанбеков, Шайназаров.\nИштта юкъабахийтина кхеташонна мехкан Кхерамзаллин кхеташонан а, Iедалан хьукматийн а векалш.\nКхеташоно нийсо йийр яц аьлла хета цхьаболчу гIиргIазошна. Церан ойла йовзийтина, масала, жигархочо Карасартова Ритас. Цо бахарехь, кхеташонна юкъаязвина волчу цхьаьннан - Акун Турсунбекан – цIе хьалха а хезна ю тутмакхийн эла Батукаев Iазиз низамца а дохош набахтера арахецначу нехан могIашлахь.\n"Кхеташоно Iорадоккхур дац бакъдерг. Кой-Ташехь хилларг вайна довза лаахь, бозуш боцу могIара жигархой, бакъоларъярхой хила беза талламан тобанехь. Акун Турсунбек бакъоларъярхо велахь а, цунна бен-башха дац хилларг муха туьдур ду – иза Батукаевна набахтера мукъавала аьтто биначех ву. Кхеташо моттаргIа лелош гулйина ю", - аьлла Карасартова Ритас.\nБатукаев Iазиз набахтера аравалийтарна – набахте\nПрезидент лаьттина Атамбаев Алмазбек бехкево коррупци яржорна а, "зулам кхуллуш дакъалацарна"а - и йоллу харцонаш а цо лелийна лору тутмакх Батукаев Iазиз набахтера араваккхарца.\nТаллам дIахьочу чоьхьарчу гIуллакхийн министралло даредан кхайкхина хиллачаралахь ву бакъоларъярхо Акун Турсунбек. Цуьнца доьзна, Атамбаевс доцург кхоьллина шена тIе, аьлла, цкъа арз а дина, тIаьхьа иза юхаэцна цо.\nАмма ша Акун Турсунбека бахарехь, иза Iедалан дайн лаамца вахана Талламан кхеташонна юкъа.\n"Ас цхьаьнгге а ца дехна со кхеташонан декъавига. Ас мел дийриг нийсонца деш дуйла а хууш, вахийтина хир ву-кх со оцу юкъа. Кой-Ташехь хилларг массо а агIор тида дезаш ду. Цундела "юкъараллера, цхьана а ницкъийн агIо лоцур йоцу стаг оьшу", аьлла, юкъаозийна со. Кхузахь Кой-Таш хилла ца Iа. Батукаевца доьзна айдинчу гIуллакхехь со теш бен вац. Иза бахьанехь махкарчу массо а боламех юьстахвала веза со?" – хоьтту шена резабоцучаьрга бакъоларъярхочо Акуна.\nКой-Ташехь Алмазбеков лоцуш дIаяьхьначу операци юкъа сов ницкъ озийна Iедало, "низамхоша йиттина могIарчу наханна, ца оьшуш герзаш кхийсина", боху хиллачу президентан агIоно. Иза бакъ дац, шайн белхахошкахь стаг воь герз дацара", чIагдо ницкъхоша. И дерриг а листа, бакъо-харцо къасто Iалашо ю кхоьллинчу кхеташонан, Iедалан дайша бахарехь. Амма бац оцу барама юкъабалийна Алмазбековн гонера нах.\nНохчийн зуламхо дIавала тарло ГIиргIизойчоьнна\nМарсхьокху-беттан 7-8-чу деношкахь президентан даржехь Iийна, Чуй-мехкан Аламудунан кIоштарчу Кой-Ташехь веха Атамбаев Алмазбек лаца бахана, цуьнан хIусамехь герзаш а кхуьйсуш, дов латтийра Iедалхоша. 20 сахьтехь кхебира Атамбаевн агIоно шайн пачхьалкхан ницкъхойх 6 стаг, лаьцна, шаьш ларрдечу Кой-Ташерчу цIа чохь. Лерринчу ницкъийн бIаьхо Ниязбеков Усенбек вийра цигахь, чов йира Чуй-мехкан чхьоьхьарчу гIуллакхийн декъан буьйранчина Курманкулов Саматна а, дуккха а кхечу нахана а. Лецна кхобу кху муьрехь Атамбаев а, цуьнца цуьнан хIусам ларъеш лаьттина го а.\nМила ву Батукаев Iазиз, стенна лоьцу нах иза бахьанехь?\nБатукаев Iазиз - ГIиргIазойчохь вина, "низамехь къу" олу (вор в законе), набахтешкарчу а, мукъабевллачу а тутмакхийн тхьамда, ГΙиргΙазойн набахтера, шен тоьхначу 16 шарах ах хан а ца токхуш, мукъаваьлла, шена леррина лаьцначу кеманахь Соьлж-ГΙала дIавахара 2013-чу шарахь.\nОцу хенахь дуьйна, дижа ца дуьтуш, дуьйцура ГΙиргΙазойчохь Батукаев харцонца набахтера мукъаваьккхина хиларх лаьцна. Цунна маьршавала аьто барна бехкебо Бишкеко президент лаьттина Атамбаев Алмазбек а, мехкан могашаллин министр лаьттина Сагинбаева Динара а, дуккха а кхиберш а.\nБатукаев Кадыров Рамзанна гергахь а ву, хьалхо Кадыров иза гΙиргΙазошка дΙавоьхуш а лелла, цо иза мукъавоккхуш, Нохчийчу дIавуьгуш, Бишкеке, шен шича, Оьрсийчоьнан Думин депутат Делимханов Адам а хьажийнера, чIагIдо гIиргIазойн агIоно.\n53 шо долу Батукаев Ιазиз официало, цΙий телхина, лейкомия кхетта ву аьлла, хеназа арахийцира набахтера.


Карарчу хенахь Нохчийчохь шуьйра дийцаредо некъахьовзамехь бархI стаг валар а, куьг бехкечун гергарнаш махкахбовлар а. Цхьаболучара уьш вайнехан Iадаташ лардеш, шайн стаг бахьанехь, бехк а боцуш шаьш хотIа хIиттича, вукху нехан сий-лерам беш, дIабахана хуьлуьйту...\nСемаIашкара доьзалш шаьш дIабахана боху Нохчийчуьра\nКхечара дийцарехь, урхаллехь болчеран аьллар-лаамца дезна церан цIерабовла.Мухха делахь а дукхахболчу бахархоша данне а къобалдеш дац Iедалхоша кху тIаьхьарчу шерашкахь махкахь шуьйра даржийна,халкъалахь «Iаьржа» ламаст олу,нах махках бахар.\nХIинццалц схьа вайнахана тергалделла бакъдерг ду тIемалойн цIерачаьргахь, телевизионехь дIа а гойтуш, барта сийсазбина ца Iаш,сихонца махкара дIабахар тIедожош,хIусмаш йохош, ягош я дIахьокхуш, гIело яллор. Некъахьовзамехь бехке лоручу Хаджаевн цIераниш,тезета хIитта а йиш а йоцуш къаьсттина божарий, махках бовлар могIарерчу нахана дазделлачух тер аду бакълена а. Цунах дуьйцуш ю ТIехьа Мартана кIоштера яхархо Майнат.\nМайнат: «Наха реза бац. И арабаха безарш а,бохо безарш а оцу кIентан нах бацара. И малар а, таблетка юхкурш а бара арабаха безарш боху наха. И нийсо ца хета адамна. Цхьаъ галваьлча хилча бухабисичеран бехк кхийдар лартIа ца хета-кх. Гергарчара шайн аьллар хилча дуьненахь хуьлуьйтур доцуш хIума мА ду иза. Нах бехке ма баций. Доьзало аьлларг ца деш еъна зама ю-кх хIара».\n1944-чу шарахь нохч-гIалгIай бохабар санна ирча а,маггане мегар доцуш а,маьттаза низамаш талхор лору, кIадбоццу бахьанаш а хIиттош нах махках бахар Хьалха- Мартанан кIоштерчу къаночо Нажмуддис. Нохчий бохабар санна акха хIума а,боцу бехк нахе кхийдор а ду элира цо гергарниш жоьпе бар.\nНажмудди: «Со жима волуш нуй хьаьккхина дIадигира дийнна къам. Ишта харцо а,чам боцуш низам талхор а хета-кх суна гергарчаьрга бехк кхийдор а,цаьргахь гIело ялоор а. Цхьана низамехь доцург ду-кх. Вайнехан цхьана Iадатца а,гIиллакхца а догIуш хIума дац иза. Хьаькамаша шайггара лелош хIумнаш ду».\nШен хьажам бовзийтинчу Нажмуддис чIагIдарца хIора дийнахь бохург санна нислу-уш лаьтта махкахь некъахьовзамаш а,бохаме меттигаш а. Царна юкъахь кIезиг ца хуьлу боху цо цкъа а къаркъанах къурд бина боцурш а. Уьш а,церан цIераниш а махках баха беза.жоп а ца доьхуш хеттаре вуьйлура воккха стаг.


Лавров Сергей Сербехь\nСтигалкъекъа-бутт 15, 2015\nПIераскандийнахь Сербе вахначу Оьрсийчоьнан арахьарчу гIуллакхийн министра Лавров Сергейс лаккхара мах хадийна Белградан, Москохан юкъаметтигийн. Цо кхъобалдина, цигарчу шен коллегас Дачич Ивица, Сербино Оьрсийчоьнца гергарло лелор ца тов Европан Бертана, цундела ца оьцу цо шен могIара Серби, аьлла дина дIахьедар.\nКремл саготта ю Къилбаседа Македонехь лаьттачу къепедацаршна элира Лавровс, оцу махкахь тIаьххьарчу заманчохь 22 албанхо вийна хилар а хьахош. Иштта Лавров Сергей цхьанакхетта Сербин президентца Николич Томиславца а, премьер-министрца Вучич Александрца а. Меттигерчу «Политика» газетана интервью луш Лавровс Москох ТIеман параде варна баркалла элира Николична, Серби Европехь Оьрсийчоьнан уггаре герга хьаша ю аьлла тIе а тухуш.


ГӀалгӀай мехка керда коронавирусни уна духьале яра бокъонаш лораяра ха дӀаяхьайир\nГӀалгӀай мехка керда коронавирусни уна духьале яра бокъонаш лораяра ха дӀаяхьайир 2022 шера мутхьал бетта 1-ча денга кхаччалца. №49 йола «О введении режима повышенной готовности» яхача ГӀалгӀай республика Мехкдаь 2020 шера мутхьал бетта 17-ча дийнахьа арадаьннача амар тӀа юкъедоалдаь хувцамаш дӀачӀоагӀдаьд нажгамсхой бетта 21-ча дийнахьа пӀаьраска дийнахьа, низ болаш хургда укх шера нажгамсхой бетта 24-ча дийнахьа денза.\nХувцамаш доагӀаш да къахьегаш болча бахархошта, Ӏаьдала берригача кулгалхошта, доалахьара ерригача организацешта, индивидуальни предпринимателешта.\nКерда хувцамашка диллача, 30 процентал совгӀа болхлой дистанционни белха тӀа бах беза, иштта из доагӀаш да 60 шерала тӀехьбаьнна вакцинаци я боаца наха е тӀеххьара ялх бетта коронавирус такха хилара тешал доацарашта.\nИз доагӀаш дац объекташта е предприятешка хиланза баргбоацача говзанчашта.\nИштта болх лоаттабераш декхарийла ба болхлошта вакцинаци яра еррига паргӀато е, алапи тӏера Ӏо ца доаккхаш, цу дийнахьа а шоллагӀча дийнахьа уж балха мукъабита.\nЦул совгӀа йӀаьхаяьй хьалха оттаяьча духьаленашта йилла ха. Тов бутт бовша совъяьхар уж бокъонаш,царга диллача 14 шу кхаьча доацача берий бокъо яц, улув саг волаш мара, дукха нах гувлалуча метте хила:базарашка, кинотеатрашка,ресторанашка и кх.дӀ. Иштта пурам луц болх бе дӀакъайлача фусамашка ядача берий аттракционашта, йохкара-салаӀара центрашта.\nХьоалчагӀ дер а, таьзет дӀадахьар а хила деза кхоаччара нах мара тӀа ца хьехаш, къаьста терко е йоагӀа 60 шерала тӀехьбаьннача боккхийча наха. Цунца цхьана йоккха терко е еза юкъ-меттиг лораяра а, маскаш лелъяьра а, дезинфекци яра а.


"Новая газетан" коьртачу редакторна Муратов Дмитрийна Нобелан машаран преми делла, Оьрсийчоьнна дуьхьал пропаганда лелорна а, нохчийн къомах лаьцна ямарт харцдерг дийцарна а аьлла Нохчийчоьнан вице-премьеро Умаров Джамбулата. Шен инстаграмерчу аккаунтехь яздина цо цунах лаьцна.\n"Цецволийла дац кхузахь, оцу персонажана шен "Иудин сребреникаш" кхаьчна, Оьрсийчоьнна дуьхьал пропаганда лелорна а, вайн къомах лаьцна ямарт харцдерг дийцарна а. Дерриг а логикаца догIуш ду. Вайн замане хьаьжжина ду, шуна ма-гарра, вай Iадош, шайн цIарматчу йишмаIашца, схьайогIуш йолчу", - дIахьедина Умаровс.\nЦунна хетарехь, тоххара Нобелан совгIатан лауреаташ буьйлура гениале Iилманчаш, амма тахана преми кхача тарло ямартбовларна а, шайна товш боцчу политикашна дуьхьал демагоги а, сийсазалла а лелорна а. "Доцца аьлча, дIакхаьчна вай", - дерзийна Умаровс.\nКху шарахь Нобелан машаран премин лауреаташ къастийна "Новая газетан" коьрта редактор Муратов Дмитрий а, Филиппинашкара журналист-талламча Ресса Мария а.


Iамерко терроран лара мегаш бу Мисарара "Бусалба вежарий" болам\nСтигалкъекъа-бутт 01, 2019\nМисара – Мисарахь бихкина "Бусалба вежарий" болам, КъахIира, 23Гезг2013\nIамеркан президент Трамп Доналд дагахь ву террорхойн ю бохучу юкъараллашна юкъатоха "Бусалба вежарий" болам, хаам бина КIайн ЦIийно. Цунна тIаьххье санкцеш а кхайкхо мегаш ю цу Мисарарчу ширачу бусалбан вовшахтохаллана.\n"Президент дагаваьлла шен къоман кхерамазаллехула йолчу тобанца а, цуьнан сингаттамаш боькъучу регионерчу хьалханчашца а, ткъа хIинца чоьхьара процесс ю дIайоьдуш и сацам кхочуш барехула", - хаам бина КIайн ЦIийнан зорбан секретаро Сандерс Сарас.\nАль-Сиси Фаттаха Оханан-беттан 9-чу дийнахь дехар динера Трампе цу шинна хиллачу дIакIевлинчу цхьаьнакхетарехь, "Бусалба вежарий" болам терроран юкъараллин тептарна юкъатохахьара аьлла. Цунах лаьцна хаам бира Цхьанатоьхначу Штатийн лаккхарчу даржехь волчу Iедалхочо, New York Times газето бина хаам тIечIагIбеш.\nЦхьаьнакхетар дIадирзича Трампа элира, аль-Сиси тIехдика президент ву аьлла. Оццу хенахь конгрессан декъашхоша шаьш саготта хилар хаийтира Мисарахь адамийн бакъонаш талхош хиларна а, аль-Сиси дуккха а шерашкахь президент виса гIертарна а, Оьрсийчоьнера герз эца иза дагахь хиларна а.\nIамеркан аз портало яздарехь, "Бусалба вежарий" боламан цIарх президент хаьржина Мохьаммад Мурси даржера вохийначул тIаьхьа шо даьлча президент хаьржина аль-Сиси репрессеш латтош ву исламисташна а, либералан оппозицина а дуьхьал.\nIамеркан лаккхарчу даржехь волчу Iедалхочо дийцарехь, "Бусалба вежарий" терроран тоба лара мегаш хиларо къовсамаш гIиттийна президентан администрацехь.\nПрезидентан къоман кхерамазаллехула хьехамча волу Болтон Джон а, пачхьалкхан секретарь Помпео Майк а гIортор еш ву цу сацамна. Оццу хенахь Пентагонехь а, кхечу цхьайолчу министраллашкахь а мелла а сатухуш кеп лело еза аьлла хета.\nЦхьа миллион гергга стаг шена юкъахь волу "Бусалба вежарий" болам Iедале беара президент Мубарак Хьосни даржах вохийначул тIаьхьа Мисаран кхузаманахьлерчу исторехь дуьххьара маьрша харжамаш хиллачул тIаьхьа. Амма хIинца и болам бихкина бу цу махкахь. Дуккха а цуьнан хьалханчаш а, эзарнаш агIончаш а латтош бу набахташкахь.


Библиотека ДоIина жоп даларан некъаш\nБисмиллахIиррохьманиррохьим Дешхьалхе Хастам бу АллахIна, доIина жоп луш, гIалаташна гечдеш, бехкашна къинтIера волуш а, стигланийн, лаьттан а Дела волчу. Делера къинхетам, маршо а хуьлийла ламазехь шен дог паргIатдолуш хилла волчу Элчанна, цуьнан доьзална, асхьабашна, шайга валар кхаччалц цара беанчу нийсачу некъана тIаьхьабаьзначарна а. ДоIадаран дозалла 1. Сийлахьчу Къуръан чохь Веза-Сийлахьчу Дала боху: «Сан леша Сох лаьцна хьоьга хаьттича, баккъалла а, Со гергахь Ву. Доьхуш волчун дехарна жоп луш ву Со, цо Соьга дехча. Цара Суна а жоп лойла (Суна муьтIахь хиларца), уьш Сох тешийла, тIаккха уьш нислур бу». «Аль-Бакъарату», 186. Веза-Сийлахьчу Дала боху: «Шун Дала аьлла: «Аш Соьга деха, Аса жоп лур ду шуна». «ГIофир», 60. Веза-Сийлахьчу Дала боху: «Шайн Деле кхайкха (доIа де) хьастадаларца‚ меллаша а (доIа деш маьхьарий ма бетта). Баккъалла а, Цунна ца беза (доIа дарехь) дозанал тIехбуьйлурш. Лаьтта тIехь бохамаш ма бе аш, и цIанделлачул тIаьхьа (пайхамарш бахкийтарца)‚ Цуьнга (Деле) кхайкха (Цуьнан Iазапах) кхоьруш а‚ (Цуьнан къинхетаме) догдохуш а. Баккъалла а, Делан къинхетам герга бу дика Iамалш ечарна». «Аль-АIраф», 55-56.\n2. Пайхамаран (Делера салам-маршалла хуьлийла цунна) суннатехь Абу ХIурайрата (Дела реза хуьлийла цунна) дийцина, Делан Элчано (Делера салам-маршалла хуьлийла цунна) элира, аьлла: «Веза-Сийлахьчу Далла доIанал а сийлахь хеташ хIума дац». Тирмизи. Абу ХIурайрата (Дела реза хуьлийа цунна) дийцина, Делан Элчано (Делера салам-маршалла хуьлийла цунна) элира, аьлла: «АллахI оьгIазвоьду Шега доьхуш воцчунна». Тирмизи. Абу СаIида (Дела реза хуьлийла цунна) дийцина, Пайхамара (Делера салам-маршалла хуьлийла цунна) элира, аьлла: «Цхьа а бусалба стаг ма вац Деле доIа деш, – къа долу хIума а, гергарло хедор а ца доьхуш, – Дала цунна и бахьанехь кхаа хIуманах цхьаъ луш бен: цо дехнарг сихха (кху дуьненахь) цунна лур ду Цо; Цо иза цунна дIадуьллур ду даима лаьттачу дахаран хIусамехь (эхартахь); цо доьхучу хIуманан барамехь цунах вуон дIахьовзор ду Цо». Цара элира: «ТIаккха-м оха Цуьнга дуккха а доьхур ду». Цо элира: «АллахI аш доьхучул алсам лур долуш ву». Ахьмад. Салмана (Дела реза хуьлийла цунна) дийцина, Делан Элчано (Делера салам-маршалла хуьлийла цунна) элира, аьлла: «Баккъалла а, АллахI Комаьрша ву; стага шен ши куьг (доIа деш) Цуьнга хьалаайбича, Цо и шиъ жоп ца луш даьсса ца дуьту». Абу Дауд. Iумаран кIанта (Дела реза хуьлийла цаьршинна) дийцина, Пайхамара (Делера салам-маршалла хуьлийла цунна) элира, аьлла: «ДоIано пайда бо тIедеанчунна, тIеданза долчунна а. ХIай Делан леш, доIа деш хилалаш». Хьаким, Ахьмад. Салмана (Дела реза хуьлийла цунна) дийцина, Делан Элчано (Делера салам-маршалла хуьлийла цунна) элира, аьлла: «Кхиэл (азаллехь яздинарг) юхатухур яц доIано бен, оьмар яхйийр ма яц дика хиларо бен». Тирмизи. ДоIадаран бехкамаш 1. Нигат цIена хилар. Веза-Сийлахьчу Дала аьлла: «АллахIе деха аш, Цуьнан дин даггара леладеш, – керсталла диначарна мел ца дезахь а». «ГIофир», 14. 2. Делан Элчанна (Делера салам-маршалла хуьлийла цунна) тIаьхьавазар. Веза-Сийлахьчу Дала аьлла: «Шу тIаьхьадаза цунна (Элчанна), тIаккха нислур ду шу». «Аль-АIраф», 158. 3. Шен доIина Дала жоп лург хиларх догтешна хилар. Бусалба стаг Везчу Делах тешарехь соввоккхучух ду – дерриг а диканаш, беркаташ а Везчу Делера дуй хаар. Абу ХIурайрата (Дела реза хуьлийла цунна) дийцина, Делан Элчано (Делера салам-маршалла хуьлийла цунна) элира, аьлла: «АллахIе деха аш, Цо шайна жоп лург хиларх догтешна долуш». Тирмизи. 4. Далла хьаставелла, Цуьнгара меле сатуьйсуш, Цуьнан Iазапах кхеравелла волуш а дехар. Веза-Сийлахьчу Дала аьлла: «Баккъалла а, уьш (пайхамарш) бара дика хIума дарехь сихо еш. Тхоьга доьхура цара, (Тхан къинхетаме) догдохуш, (Тхан Iазапах) кхоьруш а; уьш бара Тхуна муьтIахь». «Аль-Анбияъ», 90. 5. Шен дог-ойла чIагIйина, хадам боллуш шена дезарг дехар. Анаса (Дела реза хуьлийла цунна) дийцина, Делан Элчано (Делера салам-маршалла хуьлийла цунна) элира, аьлла: «Шух доIа деш волчо шен дог- ойла чIагIйойла, цо ма олийла: «ХIай Везан Дела, Хьайна лаахь лохьа суна»; баккъалла а, АллахIна лууш доцург Цуьнга дайта цхьа а ма вац». Бухари, Муслим. ДоIина жоп далар духатуху бахьанаш 1. Хьарам дерг даар, малар, тIедухар а. Цуьнан билггал долу делил Пайхамара (Делера салам-маршалла хуьлийла цунна) шен хьадисехь аьлларг ду: «Веза- Сийлахь волу Дела ЦIена ву, Цо цIена доцург къобал ца до. Баккъалла а, АллахIа бусалба нахе омра дина, элчанашка Ша омра дарх терра. Веза-Сийлахьчу Дала аьлла: «ХIай элчанаш! ЦIена (хьанал) долчух даа аш‚ дика Iамал а е аш! Баккъалла а, Со аш дийриг хууш ву». «Аль- Муъминун», 51. Веза-Сийлахьчу Дала аьлла: «ХIай ийман диллинарш! Оха шайна деллачу рицкъанах цIена (хьанал) дерг даа аш». «Аль-Бакъарату», 172. Цул тIаьхьа цхьа стаг хьахийра цо, шен некъ бахбелла, месаш хьирчина, ченах вуьзна, шен ши куьг (доIина) хьалаайбина (кхойкхуш) волу: «ХIай сан Дела, хIай сан Дела!» Цуьнан яахIума хьарам яра, цуьнан молу хIума хьарам яра, цуьнан духар хьарам дара, хьарам кхача баош кхиийна вара иза. Цунна жоп муха лур ду?!» Муслим. 2. Сихха жоп хIунда ца ло аьлла хеташ, доIадар дитар.Абу ХIурайрата (Дела реза хуьлийла цунна) дийцина, Пайхамара (Делера салам-маршалла хуьлийла цунна) элира, аьлла: «Шух хIорамма динчу доIина жоп лур ду, «Ас дийхира, амма суна жоп ца делира», ша олуш, иза сих ца велчхьана. Бухари, Муслим. 3. Хьарам дерг, Iеса долу хIуманаш а лелор. Назманчо аьлла: 4. Дала шеца омра динарг кхочуш ца деш дитар. Хьузайфата (Дела реза хуьлийла цунна) дийцина, Пайхамара (Делера салам-маршалла хуьлийла цунна) элира, аьлла: «Сайн са карахь долчух дуй буу ас, аш диканца омра дийр ду, вуониг ма де эр ду я АллахI герга ву-кх Шегара Iазап шуна тIедаийта. Цул тIаьхьа аш Цуьнга доьхур ду, шуна жоп лур дац». Тирмизи. 5. Къа долу хIума, гергарло хедор а доьхуш доIа дар. Абу СаIида (Дела реза хуьлийла цунна) дийцина, Пайхамара (Делера салам-маршалла хуьлийла цунна) элира, аьлла: «Цхьа а бусалба стаг ма вац Деле доIа деш, къа долу хIума а, гергарло хедор а ца доьхуш, Дала цунна и бахьанехь кхаа хIуманах цхьаъ луш бен: цо дехнарг сихха (кху дуьненахь) цунна лур ду Цо; Цо иза цунна дIадуьллур ду даима лаьттачу дахаран хIусамехь (эхартахь); цо доьхучу хIуманан барамехь цунах вуон дIахьовзор ду Цо». Цара элира: «ТIаккха-м оха Цуьнга дуккха а доьхур ду». Цо элира: «АллахI аш доьхучул алсам лур долуш ву». Ахьмад. ДоIадарехь дуьйлу цхьадолу гIалаташ 1. Хила тарлуш доцург я хьекъало тIедуьтуш доцург, я Вай Деле доьхуш хуьлу массо а халонгахь, Цул тIаьхьа Иза вицво вай хало дIаяьлча, Вай дог муха дохур ду доIина жоп даларе, Вай цуьнан некъ къиношца дIакъевлина хилча?! шариIатехь мегаш доцург дехар. 2. Шен дегIана, доьзална, даьхнина а вуонца доIадар. 3. Цхьа стаг Iесаллехь совваккхар доьхуш доIадар. 4. Гергарло хадор доьхуш доIадар. 5. Iеса хIума даржийтар доьхуш доIадар. 6. ДоIадаран гIиллакхаш дитар. 7. ДоIа дечу хенахь хьахо йогIуш йолу Делан цIерш ца хьахош йитар. 8. ДоIина жоп даларехь догдиллар я кхачам боллуш тешаш цахилар. 9. Аз айбарехь тIехвийлар. 10. Дог ца догIуш велха гIертар. ДоIадаран гIиллакхаш 1. Шен доIа, Далла хастам а бина, цул тIаьхьа Делан Элчанна (Делера салам-маршалла хуьлийла цунна) салават диллина, дIадолор, иштта чекхдаккхар а. Делан Элчанна (Делера салам-маршалла хуьлийла цунна) гира цхьана стага ламаз деш, Далла хастам а бина Делан Элчанна (Делера салам-маршалла хуьлийла цунна) салават диллира цо. Делан Элчано (Делера салам-маршалла хуьлийла цунна) элира: «ХIай ламаз деш верг, доIа де ахь – Дала хьан доIина жоп лур ду, деха ахь – хьуна лур ду». Насаи. 2. ПаргIатонехь волуш, халонгахь волуш а доIадар. Абу ХIурайрата (Дела реза хуьлийла цунна) дийцина, Делан Элчано (Делера салам-маршалла хуьлийла цунна) элира, аьлла: «Ша халонгахь, баланехь а волчу хенахь Дала шен доIина жоп далар дезаш волчо, ша паргIатонехь волуш доIа дукха дойла». Тирмизи. 3. Ша доIа дечу хенахь шена хезар долчу барамехь аз гIелдар. Веза-Сийлахьчу Дала аьлла: «Шайн Деле кхайкха (доIа де) хьастадаларца‚ меллаша а (доIа деш маьхьарий ма бетта). Баккъалла а, Цунна ца беза дозанал тIехбовлурш. «Аль-АIраф», 55. 4. Ша доIа дечу хенахьДалла хьаставалар. Веза- Сийлахьчу Дала аьлла: «Тхан Iазап шайга кхаьчча хьаста хIунда ца белира уьш (Далла)? Бакъду, церан дегнаш дакъаделира, шайтIано царна хаздира шаьш лелош хилларг». «Аль-АнIам», 43. 5. КIорда ца дойтуш, юх-юха а Деле дехар. Анаса (Дела реза хуьлийла цунна) дийцина, Делан Элчано (Делера салам-маршалла хуьлийла цунна) элира, аьлла: «Аш дукха баха «Я́ заль-Джала́ли валь-Икро́м. (ХIай сийлаллийн, комаршонан а Да)». Тирмизи. 6. ШарIо магийначу кепара Везчу Далла гергавуьгу некъ лахар. Веза-Сийлахьчу Дала аьлла: «ХIай ийман диллинарш! Делах кхералаш‚ Цунна (муьтIахь хиларца, Iибадат дарца) гергавуьгу некъаш лахалаш». «Аль-Маидату», 35. 7. Шегара дийлинчу къиношна, Дала шена динчу диканашна а ша доIа дечу хенахь къера хилар. Авсан кIанта Шаддада (Дела реза хуьлийла цунна) дийцина, Пайхамара (Делера салам-маршалла хуьлийла цунна) элира, аьлла: «Гечдар дехаран эла ду – ахь алар: «Алло́хIумма Анта робби́, ла́ ила́хIа илла́ Анта холакътани́, ва ана Iабдука, ва ана Iала́ IахIдика, ва ваIдика, мастатIоIту. АIу́зу бика мин шарри ма́ сонаIту, абу́у лака биниIматика Iалаййа, ва абу́у бизанби́, фагIфир ли́, фа иннахIу́ ла́ йагIфируз-зуну́ба илла́ Анта. (Я АллахI, Хьо сан Дела ву, Хьо воцург дела вац, Ахьа со кхоьллина, со Хьан лай ву, со Хьан чIагIонна тIехь, Хьан ваIданна тIехь а ву, – сайн ницкъ ма-кхоччу. Аса Хьоьга доьху, айса динчу вуонах сой Iалашвар. Ахьа сайна динчу диканна къера ву со, айса динчу къинна а къера ву со, суна гечдехьа, къиношна геч ца до, Хьо воцчо)». Дийнахь цIенчу дагца иза аьлларг, суьйренга валале оцу дийнахь иза велча, ялсаманин охIланах хир ву иза. Буьйсанна цIенчу дагца иза аьлларг, Iуьйренга валале, оцу буьйсанна, иза велча, ялсаманин охIланах хир ву иза». Бухари, Тирмизи, Насаи, Ахьмад. 8. Говза дешнаш далон гIерташ, доIадарехь дозанал тIех ца вийлар. Ибн Iаббаса (Дела реза хуьлийла цаьршинна) аьлла: «ДоIа дечу хенахь говза дешнаш далон гIертарх ларлойла хьо, цунна гена а волийла хьо. Баккъалла а, Делан Элчанца а (Делера салам- маршалла хуьлийла цунна), цуьнан асхьабашца а цхьаьна хилла ву со, и санна долчух генабовлар бен хIума ца дора цара». Бухари. 9. Кхуз-кхузза дехар. Баккъалла а, Делан Элчано (Делера салам-маршалла хуьлийла цунна) кхузза элира: «ХIай АллахI, къурайшаш иэшабе ахь». Бухари, Муслим. 10. Къилбехьа верзар. Зайдан кIанта IабдуллахIа (Дела реза хуьлийла цунна) дийцина: «Пайхамар (Делера салам-маршалла хуьлийла цунна) догIа деха вахара ламаз дечу метте, цо доIа дира догIа доьхуш, цул тIаьхьа, къилбехьа а вирзина, шен оба (плащ) харцхьаяьккхира цо». Бухари. 11. ДоIа дечу хенахь шен ши куьг хьалаайбар.Салмана (Дела реза хуьлийла цунна) дийцина, Делан Элчано (Делера салам-маршалла хуьлийла цунна) элира, аьлла: «Баккъалла а, АллахI-Дела Комаьрша ву; стага шен ши куьг (доIа деш) Цуьнга хьалаайбича, Цо и шиъ жоп ца луш даьсса ца дуьту». Абу Дауд. 12. Шен аьтто белахь, доIа дале ламаз эцар. 13. ДоIа дечу хенахь Делах кхеравелла велхар. Iумаран кIанта IабдуллахIа (Дела реза хуьлийла цаьршинна) дийцина, Пайхамара (Делера салам-маршалла хуьлийла цунна) ИбрахIима (Делера салам хуьлийла цунна) доIадарх лаьцна долу Къуръанан аят дийшира, аьлла: «ХIай сан Дела, цара (жIараша) тилийна дуккха а нах. Суна тIаьхьахIоьттинарг – иза сох ву». «ИбрахIим», 36. Iийсас (Делера салам хуьлийла цунна) аьлла: «Ахь царна Iазап дахь а – уьш хьан леш бу-кх, Ахь царна гечдахь – баккъалла а, Хьо Везаниг, хьукма нийса деш верг а Ву». «Аль- Маидату», 118. ТIаккха Делан Элча (Делера салам- маршалла хуьлийла цунна) шен ши куьг хьала а айбина: «ХIай АллахI, сан уммат, сан уммат» – аьлла, вилхира. ТIаккха Веза-Сийлахьчу Дала элира: «ХIай Джабраил, Мухьаммад волчу гIо, хьан Дела дика хууш ву (и велхаран бахьана), ахь цуьнга хатта, хьо велхаран бахьана хIун ду?» Джабраил (Делера салам хуьлийла цунна) деара и волчу, цо цуьнга хаьттира, тIаккха Делан Элчано (Делера салам- маршалла хуьлийла цунна) цунна дийцира, ша олуш: «АллахI дика хууш ву-кх». ТIаккха АллахIа элира: «ХIай Джабраил, Мухьаммад волчу гIо, ахь ала: «Оха хьо резавийр ву хьан умматан хьокъехь, Оха хьо юьхьIаьржа а хIоттор вац». Муслим. 14. АллахIа шена жоп даларе ша хьашт хилар гучудаккхар, Цуьнга шен къа-бала балхор а. 15. Ша кхечунна доIа дечу хенахь дуьххьара шена тIера дIаволавалар. 16. ДоIадарехь тIехцавийлар. Абу НаIамата (Дела реза хуьлийла цунна) дийцина, МугIаффалан кIантана IабдуллахIана шен кIанта олуш хезира, аьлла: «ХIай Везан Дела, ялсамани чу со вахча, аьтту агIор йолу кIайн гIала йоьху ас Хьоьга». IабдуллахIа элира: «ХIай сан жима кIант, Деле хьайна ялсамани еха, жоьжахатих хьой ларвар а деха. Баккъалла а, суна хезна, Делан Элчано (Делера салам-маршалла хуьлийла цунна) олуш: «ХIокху умматах цхьа нах хир бу, цIано ярехь, доIадарехь а дозанал тIехбуьйлуш». Абу Дауд, Ахьмад. 17. Ша доIа дале хьалха, шегара дийлинчу къиношна дохковаьлла тоба дар, ша зулам динарш къинтIера бахар а.Веза-Сийлахьчу Дала аьлла: «АллахIе тоба де аш массара, хIай ийман диллина нах, декъала хир ду шу». «Ан-Нур», 31. 18. Шена гечдар дехарца цхьаьна, дена-нанна, бусалба нахана а гечдар дехар. Веза-Сийлахьчу Дала, Нухь- пайхамара (Делера салам хуьлийла цунна) динчу доIанах лаьцна, аьлла: «Сан Дела, Ахь гечдехьа суна, сан дена-нанна, бусалба а волуш сан хIусаме веанчунна, ийман диллинчу божаршна, ийман диллинчу зударшна а; зуламхой сов ма баха Ахь, хIаллакьхиларехь бен». «Нухь», 28. 19. Ша цхьаъ волчу АллахIе бен ца дехар. Ибн Iаббаса (Дела реза хуьлийла цаьршинна) дийцина, Делан Элчано (Делера салам-маршалла хуьлийла цунна) элира, аьлла: «Айхьа доьхуш – АллахIе деха ахь, айхьа гIо доьхуш – АллахIе гIо деха ахь». Тирмизи. 20. Шен дог-ойла Далла тIеерзор. Делан Элчано (Делера салам-маршалла хуьлийла цунна) аьлла: «Деле деха аш, шайна жоп лург хиларх тешна а долуш. Шуна хоийла, дог гIопал хилла волчун доIина АллахIа жоп луш цахилар». Тирмизи. 21. Къуръан чохь я суннатехь деана долчу доIанашца Деле дехар. Масала: «Роббана́ а́тина́ фиддунйа́ хьасанатав- ва филь-а́хироти хьасанатав-ва къина́ Iаза́банна́р. (ХIай тхан Дела, Ахьа тхуна дуьненахь а диканиг лохьа, эхартахь а диканиг лохьа, тхо жоьжахатин Iазапах лар а дехьа)». «Аль-Бакъарату», 201. «Я́ мукъаллибаль-къулу́би, саббит къолби́ Iала́ ди́ника. (ХIай дегнийн ойланаш хуьйцург, сан дог Хьайн дин тIехь сацадехьа (чIагIдехьа)». Ахьмад. 22. Доьхуш волчо шен дехаре хьаьжжина доIа дерзор. Иштта дина доIа говза, цуьнан лаам чулоцуш а ду. Веза-Сийлахьчу Дала Шен лешка иштта деха, аьлла: «Роббана́ ла́ тузигI къулу́бана́ баIда из хIадайтана́, ва хIаб лана́ мил-ладунка рохьматан, иннака Анталь-ВаххIа́б. (Тхан Дела, Айхьа тхуна нийса некъ гайтинчул тIаьхьа, тхан дегнаш юха ма дахахьа, тхуна Хьайгара къинхетам лохьа. Баккъалла а, Хьо ву даима луш Верг)». «Алу Iимран», 8. ДоIа деш волчунна суннат ду, шен дехаре хьаьжжина шен доIа дерзор. Нагахь иза шена доьзалхо воьхуш велахь, цо доIа дерзор ду, масала, Аль-ВаххIаб (даима луш Верг), Ар- Роззакъ (рицкъа луш Верг) – бохучу Делан цIершца.\n23. ДоIа дале хьалха дика Iамалш яр, масала: ламаз дар я закат далар, я сагIа даккхар, я, уьш йоцурш, кхийолу Далла гергавуьгу Iамалш яр. Стага ламаз а дина, цул тIаьхьа доIа дича, я, сагIа а даьккхина, цул тIаьхьа доIа дича, иза къобал хиларна там болуш, догдохийла йолуш а хуьлу. ДоIина жоп даларна там болуш йолу хенаш, хьелаш, меттигаш а 1. Лайлатуль-Къодри буьйса.Iаишата (Дела реза хуьлийла цунна) дийцина: «Ас хаьттира: «ХIай Делан Элча, ахь суна дийцахьа, Лайлатуль-Къодри буьйса муьлха ю суна хиъча, ас хIун ала деза?» Делан Элчано(Делера салам-маршалла хуьлийла цунна)жоп делира: «Ахь ала: «Алло́хIумма иннака Iафуввун, кари́мун, тухьиббуль-Iафва, фаIфу Iанни́. (ХIай АллахI-Дела, баккъалла а, гечдеш а, комаьрша а, гечдар дезаш а ву-кх Хьо, гечдехьа суна)». Тирмизи. 2. Дена-нанна дика хилар – доIина жоп даларан бахьанех ду. ХаттIабан кIанта Iумара (Дела реза хуьлийла цунна) дийцина, Делан Элчано (Делера салам- маршалла хуьлийла цунна) олуш хезира шена, аьлла: «Шуна вогIур ву Iамиран кIант Увайс, Йаман охIланан къепалца, Мурадан тайпанах а, Къарн олучу махкара а волуш. Барс олу цамгар яра цуьнца, дирхIам диллал меттиг бен ца юсуш цунах цIанвелира иза. Нана ю цуьнан, иза цунна дика а волуш. Цо Деле дехахь – Дала цунна жоп лур ду- кх. Хьайн ницкъ кхачахь, цуьнга хьайна гечдар дехийта; и дойла ахь». Муслим. 3. Парз ламазал тIаьхьа.Абу Умамата (Дела реза хуьлийла цунна) дийцина, Делан Элчане (Делера салам-маршалла хуьлийла цунна) хаьттира, аьлла: «ХIай Делан Элча, муьлха доIа ду жоп дала герга?» Цо жоп делира: «Буьйса чекхъяла гергаяхча динарг, парз ламазал тIаьхьа динарг а ду». Тирмизи. 4. Парз Iамалш кхочушйинчул тIаьхьа суннат Iамалш совъяхар. Абу ХIурайрата (Дела реза хуьлийла цунна) дийцина, Делан Элчано (Делера салам-маршалла хуьлийла цунна) элира, аьлла: «Лекхаволчу Дала аьлла: «Сайн гергарчу стагаца мостагIалла лаьцначуьнга Аса тIом кхайкхабо. Сан лай Суна герга ма ца хуьлу, Аса шена тIедехкина парзаш кхочушдарал Суна дукхадезаш долчу цхьана а хIуманца. Суннатан Iамалш ярца Суна гергахиларх дIа ма ца туьлу сан лай, Суна и дукхавеззалц; Суна и дукхавезча, цуьнан хазар (шеца цунна хезаш долу) Iалашдеш хуьлу Со. Цуьнан сагар (цунна шеца гуш долу) Iалашдеш хуьлу Со. Цуьнан куьг (цуо ша кховдош долу) Iалашдеш хуьлу Со. Цуьнан ког (шеца лелаш болу) Iалашбеш хуьлу Со. Цо Соьга дехча, Ас цунна лур ду; цо Соьга ларвар дехахь, и ларваза Iийр вац Со».Бухари. 5. Ламазехь тIаьххьара Этхьаг дешча, салам далале хьалха. Ибн МасIуда (Дела реза хуьлийла цунна) дийцина, Делан Элчано (Делера салам-маршалла хуьлийла цунна) шайна ламазан Этхьаг а Iамийна, цунна тIаьххье элира, аьлла: «Цул тIаьхьа, шена там болуш хеташ долу доIа а хаьржина, доIа дийр ду цо». Бухари. 6. Ламазна молла кхайкхарна, къамат дарна а юкъахь. Анаса (Дела реза хуьлийла цунна) дийцина, Делан Элчано (Делера салам-маршалла хуьлийла цунна) элира, аьлла: «Молла кхайкхарна, къамат дарна а юкъахь дина доIа духатухуш дац». Тирмизи.\n7. Буьйса кхоалгIачу декъе йирзина хан (Iуьйкъе). Iабасатан кIанта Iамра (Дела реза хуьлийла цунна) дийцина, Делан Элчано (Делера салам-маршалла хуьлийла цунна) олуш хезира шена, аьлла: «Дела Шен лена уггар герга хуьлу хан – буьйса чекхъяла гергаяхча ерг ю. Оцу сохьтехь Дела хьехочарех хила хьайн ницкъ кхачахь – хьо хилалахь». Тирмизи. 8. НIаьна кхойкхуш хезча. Делан Элчано (Делера салам- маршалла хуьлийла цунна) аьлла: «НIаьна кхойкхуш шайна хазахь, АллахIе къинхетам бар деха, баккъалла а, нIаьнина малик гина; нагахь вир Iаьхаш шайна хазахь, АллахIе шаьш шайтIанах Iалашдар деха, баккъалла а, вирана шайтIа гина». Бухари, Муслим. 9. Ламазна кхойкхуш хезча. СаIдан кIанта СахIла (Дела реза хуьлийла цунна) дийцина, Делан Элчано (Делера салам-маршалла хуьлийла цунна) элира, аьлла: «Ши доIа ду, Дала духа ца тухуш я ша духатохар чIогIа кIезиг хуьлуш: ламазна кхойкхучу хенахь дина доIа; тIом луьрчу хьоле баьллачу хенахь дина доIа». Абу Дауд. 10. Ламазна икъамат дечу хенахь.СаIдан кIанта СахIла (Дела реза хуьлийла цунна) дийцина, Делан Элчано (Делера салам-маршалла хуьлийла цунна) элира, аьлла: «Ши сахьт ду, доIа жоп ца луш ца дуьтуш: ламазна икъамат дечу хенахь дина доIа; Делан новкъахь къахьоьгучеран могIарехь дина доIа». Ибн МажахI. 11. ХIора буьйсанах цхьа сахьт. Джабира (Дела реза хуьлийла цунна) дийцина, Делан Элчано (Делера салам-маршалла хуьлийла цунна) олуш хезира шена, аьлла: «Баккъалла а, буьйсана чохь сахьт ду; оцу тIе бусалба стаг нислур вац, дуьненахь, эхартахь а долу дика Деле доьхуш, шена Цо и луш а бен. И сахьт хIора буьйсанна ду». Муслим. 12. ПIераскан дийнан цхьа сахьт. Абу ХIурайрата (Дела реза хуьлийла цунна) дийцина, Делан Элчано (Делера салам-маршалла хуьлийла цунна), пIераскан де а хьахийна, элира, аьлла:«Оцу чохь цхьа сахьт ду; оцу тIе бусалба стаг нислур вац, ламазна хIоьттина а волуш, Деле цхьа хIума доьхуш, шена Цо и луш а бен». (Цо шен куьйгаца ишар йира, иза кIезиг хан хилар гойтуш). Бухари, Муслим. Абу ХIурайрата (Дела реза хуьлийла цунна) дийцина, Пайхамара (Делера салам-маршалла хуьлийла цунна) элира, аьлла: «ПIераскан дийнахь цхьа сахьт ду; оцу тIе бусалба стаг нислур вац, Деле дика хIума дехча, шена Цо и луш а бен. И сахьт малхбуза ламазал тIаьхьа ду». Ахьмад. 13. Зам-зам хи молучу хенахь. Джабира (Дела реза хуьлийла цунна) дийцина, Пайхамара (Делера салам- маршалла хуьлийла цунна) элира, аьлла: «Зам-зам хи (хи молучун нигате хьаьжжина) – ша меллачу бахьанина ду». Ибн МажахI, Ахьмад. 14. Сужданехь волуш. Абу ХIурайрата (Дела реза хуьлийла цунна) дийцина, Делан Элчано (Делера салам-маршалла хуьлийла цунна) элира, аьлла: «Лай шен Далла уггар герга воьду меттиг – иза и лай сужданехь волуш ерг ю. Цундела аш (сужданехь) доIанаш дуккха де». Муслим. 15. Буьйсанна набарх самаваьлча, суннатехь деана доIа дар. Сомитан кIанта Iубадата (Дела реза хуьлийла цунна) дийцина, Пайхамара (Делера салам-маршалла хуьлийла цунна) элира, аьлла:«Буьйсанна набарх самаваьлча: «Ла́ ила́хIа иллалло́хIу вахьдахIу́ ла́ шари́ка лахIу́, лахIуль-мульку ва лахIуль-хьамду ва хIува Iала́ кулли шай-ин къоди́р.Аль-хьамду лилла́хIи, ва субхьа́налло́хIи, ва ла́ ила́хIа иллалло́хIу валло́хIу акбару, ва ла́ хьавла ва ла́ къуввата илла́ биллла́хIиль-Iалиййиль-Iазы́м.(Цхьаъ бен воцу, Шеца накъост воцу АллахI воцург, дела вац, Цуьнан ду паччахьалла, Цунна бу хастам, Иза массо а хIума дан ницкъ кхочуш ву. Хастам АллахIна бу; АллахI Шеца там боцчух цIена ву; АллахI воцург, дела вац; АллахI сийлахь ву. Я ницкъ а, я гIора а дац, Везчу, Сийлахьчу АллахIехь бен)» – ша аьллачунна, цул тIаьхьа: «Везан Дела, суна гечдехьа» аьллачунна я доIа диначунна – жоп лур ду. Цо, ламаз а эцна, ламаз дахь – цуьнан ламаз къобалдийр ду». Бухари, Тирмизи. 16. Шен доIина юккъе Юнус-пайхамара (Делера салам хуьлийла цунна) дина доIа даладар. СаIда (Дела реза хуьлийла цунна) дийцина, Делан Элчано (Делера салам-маршалла хуьлийла цунна) элира, аьлла: «ЧIеран кийрахь а волуш, Юнус-пайхамара (Делера салам хуьлийла цунна) дина доIа: «Ла́ ила́хIа илла́ Анта субхьа́нака инни́ кунту миназ-зо́лими́н. (Хьо воцург, дела вац, цIена ву Хьо, баккъалла а, зуламхойх хили со). Бусалба стага цхьа хIума доьхуш и доIа дийр ма дац цкъа а, Дала цунна жоп луш а бен». Тирмизи, Ахьмад, Хьаким. 17. Цхьаъ веллачул тIаьхьа наха доIа дечу хенахь. Умму Саламата (Дела реза хуьлийла цунна) аьлла: «Делан Элча (Делера салам-маршалла хуьлийла цунна) Абу Саламатан х1усаме веара, иза вара шен са д1адолуш бIаьргаш гIаьттина а болуш. Цуьнан бIаьргаш дIа а хьаббина, Делан Элчано (Делера салам-маршалла хуьлийла цунна) элира: «Баккъалла а, са дIаэцча, бIаьрг цунна тIаьхьа хьожу». ТIаккха цуьнан цIийнах болчу наха маьхьарий хьаькхира, тIаккха цо элира: «Аш шайна ма дехалаш диканиг а бен, баккъалла а, маликаша а́ми́н олу аш олучунна». Цул тIаьхьа цо элира: «ХIай АллахI, Абу Саламатна гечдехьа, цуьнан дарж хьалаайбахьа нисбинчарлахь, цуьнан бисинчаьрга хьожуш хилахьа Хьо цул тIаьхьа, тхуна а, цунна а гечдехьа, хIай Iаламан да, цунна паргIато ехьа цуьнан кошахь, цунна цигахь нур а дехьа». Муслим. 18. Парз ламаз дихкича доьшуш долу доIа. Асхьабех волчу цхьана стага шен ламаз дIадолийра, хIара дешнаш олуш: «Алло́хIу акбару каби́ров-валь-хьамду лилла́хIи каси́ров-ва субхьа́налло́хIи букратав-ва асы́ла́. (АллахI уггар Воккха ву, ша боллу хастам а АллахIна бу, ЦIена ву АллахI Iуьйранна а, суьйранна а). ТIаккха Делан Элчано (Делера салам-маршалла хуьлийла цунна) элира: «Ас тамаша бира оцу доIанах, стигланан неIарш дIайиллинера цунна». Муслим. 19. Ахь парз ламаз дихкича, хIара дешнаш олуш: «Аль- хьамду лилла́хIи каси́рон, тIоййибан, муба́рокан фийхIи. (Хастам АллахIна бу, дуккха а, цIена а, беркате а болу)». Цхьана стага шен ламаз дIадолийра, хIара дешнаш олуш: «Аль-хьамду лилла́хIи каси́рон, тIоййибан, муба́рокан фийхIи». ТIаккха Делан Элчано (Делера салам-маршалла хуьлийла цунна) ша ламаз дина ваьлча хаьттира: «Шух мила ву и дешнаш аьлларг?» Нах тап-аьлла севцира. Делан Элчано (Делера салам-маршалла хуьлийла цунна) элира: «Шух мила ву и дешнаш аьлларг, баккъалла а, цо вуониг ца аьлла». ТIаккха цхьана стага элира: «Суна дагадеара уьш ала, тIаккха ас элира уьш». Пайхамара (Делера салам-маршалла хуьлийла цунна) элира: «Баккъалла а, шийтта малик гира суна, ша- ша уьш хьаладахьа къуьйсуш». Насаи, Тирмизи, Хьаким. 20. Патихьат доьшучу хенахь. Делан Элчанан (Делера салам-маршалла хуьлийла цунна) хьадисехь деана: «Цо (стага) аьлча: «Иййа́ка наIбуду ва иййа́ка настаIи́н. (Хьуна Iибадат до оха, Хьоьга гIо а доьху оха)», Дала олу: «ХIара Суна а, Сан лена а юккъехь ду. Сан лена ша дехнарг ду». Цо аьлча: «ИхIдинас-сыро́тIоль- мустакъи́м, сыро́тIоллази́на анIамта IалайхIим гIойриль-магIду́би IалайхIим валаддо́лли́н.(Нийсачу некъа нисдехьа тхо. Айхьа ниIмат деллачеран некъа дигахь тхо, ма дигахь тхо Айхьа оьгIазло йинчеран, тилабеллачеран некъа)», Дала олу: «ХIара Сан лена ду, Сан лена цо дехнарг ду». Муслим. 21. Ламазехь олуш долу амин маликаша олуш долчуьнца цхьаьнадеача. Абу ХIурайрата (Дела реза хуьлийла цунна) дийцина, Делан Элчано (Делера салам- маршалла хуьлийла цунна) элира, аьлла: «Имамо а́ми́н олучу хенахь а́ми́н алалаш; ша олуш долу а́ми́н маликаша олучуьнца цхьаьнадеанчунна гечдийр ду, цо хьалха динчу къиношна». Бухари, Муслим. 22. РукуIера хьаланисвелча, хIара дешнаш аьлча: «Роббана́ ва лакаль-хьамду хьамдан каси́рон, тIоййибан, муба́рокан фийхIи. (Тхан Дела, Хьуна бу хастам, дуккха, цIена, беркате а болу болу хастам)». РифаIата (Дела реза хуьлийла цунна) элира: «Тхо дара Пайхамарна (Делера салам-маршалла хуьлийла цунна) тIаьхьа ламаз деш. Шен корта рукуIера хьалаайбича, цо элира: «СамиIалло́хIу лиман хьамидахI. (АллахIна хеза Шена хастам беш верг)».ЦуннатIаьхьахIоьттинчу цхьана стага элира: «Роббана́ ва лакаль-хьамду хьамдан каси́рон, тIоййибан, муба́рокан фийхIи». Ша ламазах паргIатваьлча, цо хаьттира: «Мила вара вистхилларг?» Оцу стага элира: «Со вара». Делан Элчано (Делера салам-маршалла хуьлийла цунна) элира: «Суна гира ткъе иттаннал сов малик, ша-ша и хьалха дIаяздан къуьйсуш». Бухари, Тирмизи. 23. Ламазехь тIаьххьара Этхьаг доьшуш, Делан Элчанна (Делера салам-маршалла хуьлийла цунна) салават а диллина доIадар. Фадалата (Дела реза хуьлийла цунна) дийцина, Пайхамарна (Делера салам-маршалла хуьлийла цунна) цхьана стага ламаз деш гира; Далла хастам а бина, Делан Элчанна (Делера салам-маршалла хуьлийла цунна) салават диллира цо. Делан Элчано (Делера салам-маршалла хуьлийла цунна) цуьнга элира: «ХIай ламаз деш верг, доIа де ахь – Дала хьан доIина жоп лур ду, деха ахь – хьуна лур ду». Насаи. 24. Ламазехь салам далале хьалха хIара дешнаш аьлча: «Алло́хIумма инни́ ас-алука Я́ Алло́хIу бианнакаль- Ва́хьидуль-Ахьадус-Сомадуллази́ лам йалид ва лам ю́лад, ва лам йакул-лахIу́ куфуван ахьад, ан тагIфира ли́ зуну́би́, иннака Анталь-ГIофу́рур-Рохьи́м. (Я АллахI, баккъалла а, Хьоьга доьху аса, сан къиношна Ахьа гечдар,– Хьо цхьаъ волу дела, я АллахI, Хьо даима лаьтташ волу дела, я Хьан доьзал хилла боцу дела, я Хьо цхьаммо вина воцу дела, Хьох тера цхьа а воцу дела. Баккъалла а, Хьо ву гечдийриг, къинхетамениг)». Пайхамара (Делера салам-маршалла хуьлийла цунна), ламаза тIехь цхьана стага хIара доIа деш шена хезча, элира: «Баккъалла а, гечди цунна, баккъалла а, гечди цунна, баккъалла а, гечди цунна». Ахьмад. 25. Ахь хIара дешнаш аьлча: «Алло́хIумма инни́ ас- алука бианна лакаль-хьамда ла́ ила́хIа илла́ Анталь-Манна́ну, йа́ бади́Iас-сама́ва́ти валь-арды, йа́ заль- Джала́ли валь-Икро́м, йа́ Хьаййу йа́ Къоййу́м. (Я АллахI, баккъалла а, Хьоьга доьху аса,– Хьуна хастам болу дела; Хьо воцург, дела вац,– даима диканиг дийриг, стигланашший, латтий Кхоьллинарг, хIай сийлаллийн а, лераман а Да, хIай даима дийнаверг, хIай даима лаьтташ верг)». Пайхамара (Делера салам-маршалла хуьлийла цунна), ламаза тIехь цхьана стага хIара доIа деш шена хезча, элира: «Баккъалла а, Деле дийхи цо Цуьнан езчу цIарца, шеца доIа дича Дала жоп лур долуш, дехча Дала лур долуш а йолчу». Абу Дауд, Хьаким. 26. ХIара доIа дича: «Алло́хIумма инни́ ас-алука бианни́ ашхIаду аннака Анталло́хIу ла́ ила́хIа илла́ Анталь-Ахьадус-Сомадуллази́ лам йалид ва лам ю́лад ва лам йакул-лахIу́ куфуван ахьад. (Я АллахI, баккъалла а, Хьоьга доьху аса, Хьо АллахI ву аьлла айса тоьшалла до дела; Хьо воцург, дела вац, Хьо даима лаьтташ волу дела, цкъа а лийр воцуш, Шен доьзалхо хилла воцуш я Ша нанас вина воцуш, Шех тераниг цхьа а воцуш)». Делан Элчано (Делера салам-маршалла хуьлийла цунна), цхьана стага хIара доIа деш шена хезча, элира: «Баккъалла а, Деле дийхи ахь Цуьнан езчу цIарца, шеца дехча Дала лур долуш, доIа дича Дала жоп лур долуш а йолчу». Абу Дауд, Хьаким. 27. Ша ламаз эцна ваьлча, бусалба стага суннатехь долу доIа дар. Iумара (Дела реза хуьлийла цунна) дийцина, Пайхамара (Делера салам-маршалла хуьлийла цунна) элира, аьлла: «Шух цхьа а ма вац, ша эца ма-деззара ламаз а эцна, цул тIаьхьа ша олуш: «АшхIаду ал- ла́ ила́хIа иллалло́хIу вахьдахIу́ ла́ шари́ка лахIу, ва ашхIаду анна Мухьаммадан IабдухIу ва росу́лухIу. Алло́хIуммажIални́ минат-тавва́би́на, важIални́ миналь-мутатIоххIири́н. (Ас тоьшалла до, АллахI воцург, кхин дела вац аьлла; Ша цхьаъ ву Иза, шеца накъост воцуш; ас тIаккха а тоьшалла до, Мухьаммад – Цуьнан лай а, Элча а ву аьлла. Везан Дела, со тобадинчарах а, цIанойинчарах а вехьа)»,ялсаманин бархIе неI Дала цунна дIайоьллуш а бен, – шен луъучу неIарехула и чу вахийта». Муслим. 28. Iарафат дийнахь хьаьж деш волчо доIадар. ШуIайбан кIанта Iамра (Дела реза хуьлийла цунна) дийцина, шен дас шен дегара дийцира, Пайхамара (Делера салам-маршалла хуьлийла цунна) элира, аьлла: «Аллахlе доьхуш дечу доlанех уггар деза доlа – lарафат дийнахь Цуьнга доьхуш динарг ду. Ткъа аса а, сол хьалха хиллачу пайхамарша а аьллачу дешнех уггар деза дешнаш хlорш ду: «Ла́ ила́хIа иллалло́хIу вахьдахIу́ ла́ шари́ка лахIу. ЛахIуль- мульку ва лахIуль-хьамду, ва хIува Iала́ кулли шай-ин къоди́р. (Цхьаъ волу, шена декъахо воцу АллахI воцург, дела вац; Цуьнгахь ду паччахьалла, Цунна бу хастам, Иза массо а хIума дан ницкъ кхочуш ву)». Тирмизи. 29. Делкъа ламаз дале хьалха, малх дIатевжинчул тIаьхьа. Саибан кIанта IабдуллахIа (Дела реза хуьлийла цунна) дийцина, Делан Элчано (Делера салам-маршалла хуьлийла цунна) малх дIатевжинчул тIаьхьа, делкъа ламаз дале хьалха, диъ ракаIат ламаз дора, аьлла. Элчано (Делера салам-маршалла хуьлийла цунна) элира: «Баккъалла а, иза стигланийн неIарш дIайоьллу хан ю, суна лаьа оцу хена чохь сайн дика Iамал хьалаяхьа». Тирмизи, Ахьмад. 30. Рамазан баттахь. Абу ХIурайрата (Дела реза хуьлийла цунна) дийцина, Делан Элчано (Делера салам-маршалла хуьлийла цунна) элира, аьлла: «Рамазан бутт тIебеъча, ялсаманин неIарш дIайоьллу, жоьжахатин неIарш дIакъовлу, шайтIанашна буржалш туху». Бухари, Муслим. 31. Бусалба нах Дела хьехочу меттехь гулбелча. Абу ХIурайрата (Дела реза хуьлийла цунна) дийцина, Пайхамара (Делера салам-маршалла хуьлийла цунна) элира, аьлла: «Баккъалла а, АллахIан маликаш ду некъашкахь лелаш, Дела хьехош болу нах лоьхуш. Царна Лекха-Сийлахь Волу АллахI хьехош цхьа нах карийча, уьш кхойкху: «Схьадуьйла шаьш лоьхучу хIумане». ТIаккха шайн тIемашца маликаша гуо бо царна, дуьненан стигала хьалакхаччалц. ТIаккха церан Дала цаьрга хотту, Ша тIех дика хууш волушшехь: «Сан леша хIун боху?» Цара олу (жоп луш): «Хьуна тасбихь до цара, Алло́хIу Акбару боху цара, Хьуна хастам бо цара, Хьо ваз а во цара». ТIаккха Дала хотту: «Со гиний царна?» Цара жоп ло: «ВаллохIи, царна Хьо гина ма вац». Дала юха а хотту: «Со шайн гича, муха хир бара уьш?» Цара жоп ло: «Хьо царна гича, уьш хьуна Iибадат дарехь, Хьо вазварехь а, Хьуна тасбихь дарехь а кхин чIогIа хир бара». ТIаккха Дала олу: «Цара доьхург хIун ду?» Маликаша жоп ло: «Хьоьга ялсамани йоьхуш бу уьш». ТIаккха Дала олу: «Царна гиний иза?» Маликаша жоп ло: «ВаллохIи, хIай тхан Дела, царна гина ма яц иза». ТIаккха Дала олу: «И шайна гича муха хир бара уьш?» Маликаша жоп ло: «Царна и гина елахьара, уьш цу тIехь кхин тIех сутара хир ма бара, и тIех чIогIа лоьхуш хир ма бара, цуьнгахь чIогIа безам болуш хир ма бара». ТIаккха Дала олу: «Стенах ларбар доьху цара?» Маликаша жоп ло: «Уьш жоьжахатих шаьш ларбар доьхуш бу». ТIаккха Дала олу: «Царна гиний и жоьжахати?» Маликаша жоп ло: «ВаллохIи, хIай тхан Дела, царна гина ма яц иза». ТIаккха Дала олу: «И шайна гича, муха хир бара уьш?» Маликаша жоп ло: «Царна и гина елахьара, цунах кхин чIогIа бовдур, кхин чIогIа кхоьрур а бара уьш». ТIаккха Дала олу: «Ас шу теш лоцу, баккъалла а, Айса царна гечдина хиларна». Маликех цхьана малико олу: «Царах воцуш цхьа хьанех ву цаьрца, шен гIуллакхана веана». ТIаккха Дала олу: «Уьш цхьаьнакхеттарш бу, шайца охьахиънарг дакъазавер воцуш». Бухари, Муслим. 32. Зуль-хьиджа беттан хьалхарчу итт дийнахь деш долу доIа. Ибн Iаббаса (Дела реза хуьлийла цаьршинна) дийцина, Делан Элчано (Делера салам-маршалла хуьлийла цунна) элира, аьлла: «Денойх цхьа а де ма дац, шена чохь еш йолу дика Iамал АллахIна дукхаезаш, хIокху деношкахь йинчул а» – (Зуль- хьиджа беттан хьалхара итт де ду цунах лууш дерг). Цара элира: «ХIай АллахIан Элча, АллахIан новкъахь гIазот дар а дац?» Цо элира: «АллахIан новкъахь долу гIазот а дац, – шен даьхница, шен сица а араваьлла, цунах цхьа а хIума духа ца дохьуш волу стаг воцург». Бухари, Абу Дауд. 33. Генахь волчу шен бусалба вешина деш долу доIа. Абу Дардаа (Дела реза хуьлийла цунна) дийцина, Делан Элчано (Делера салам-маршалла хуьлийла цунна) олуш хезира шена, аьлла: «Генахь волчу шен вешина доIа деш волу цхьа а бусалба лай ма вац: «Хьуна а хуьлийла и саннарг, малико олуш а бен». Муслим. 34. Цхьаммо шена зулам дина волчо деш долу доIа. Ибн Iаббаса (Дела реза хуьлийла цаьршинна) дийцина, Делан Элчано (Делера салам-маршалла хуьлийла цунна), ша МуIаз Йемен-махка вохуьйтуш, элира, аьлла: «Цхьаммо шена зулам динчо дечу доIанах кхералахь, баккъалла а, цуьнан доIина а, Далла а юккъехь пардо дац». Бухари. 35. Дас-нанас доьзалхочунна дика я вуон доьхуш дина доIа. 36. Некъахочо дина доIа. Абу ХIурайрата (Дела реза хуьлийла цунна) дийцина, Делан Элчано (Делера салам-маршалла хуьлийла цунна) элира, аьлла: «Кхо доIа ду, шегахь шеко а йоцуш, жоп луш: шена цхьаммо зулам динчо дина доIа; некъахочо дина доIа; шен доьзалхочунна дас-нанас дина доIа». Тирмизи. 37. Марха кхаьбначо – и достуш а, нийсо еш волчу имамо а дина доIа. Абу ХIурайрата (Дела реза хуьлийла цунна) дийцина, Пайхамара (Делера салам-маршалла хуьлийла цунна) элира, аьлла: «Кхоъ ву, шаьш дина доIа духатухур доцуш: марха долуш верг, – цо марха дастталц; нийсо еш волу имам; цхьаммо шена зулам динарг…» Тирмизи. 38. Дикачу доьзалхочо дина доIа. Абу ХIурайрата (Дела реза хуьлийла цунна) дийцина, Делан Элчано (Делера салам-маршалла хуьлийла цунна) элира, аьлла: «Адам делча, цуьнан Iамал дIахедаш ю, кхо хIума доцург: лелаш долу сагIа; шех пайдаоьцу Iилма; цунна доIа деш волу дика доьзалхо а». Муслим. 39. Гаттавелчо дина доIа. Веза-Сийлахьчу Дала аьлла: «Мила ву ткъа (АллахI воцург) гаттавеллачунна жоп луш верг, цо шега дехча?» «Ан-Намль», 62. Ламаз карахь долуш, Дела хьехош буьйса яьккхинарг. Джабалан кIанта МуIаза (Дела реза хуьлийла цунна) дийцина, Делан Элчано (Делера салам-маршалла хуьлийла цунна) элира, аьлла: «Цхьа а бусалба стаг ма вац, ламаз карахь а долуш ша дIавуьжуш, буьйсанна набарх ша самаваьлча дуьненахь, эхартахь а долу дика Деле доьхуш, шена Цо и луш а бен». Абу Дауд. 41. Дикчу доьзалхочо дена-нанна дина доIа. Абу ХIурайрата (Дела реза хуьлийла цунна) дийцина, Делан Элчано (Делера салам-маршалла хуьлийла цунна) элира, аьлла: «Баккъалла а, АллахIа шен лай ялсамани чохь даржехь лакхавоккху, тIаккха оцу лено ша олуш: «ХIай сан Дела, хIокху дарже хIун бахьанехь кхаьчна со?» ТIаккха Дала олу: «Хьан доьзалхочо хьуна гечдар дехар бахьана долуш». Ахьмад. 42. Хьаьж-Iумрат дечо, Делан новкъахь къахьоьгуш волчо а дина доIа. Ибн Iумара (Дела реза хуьлийла цаьршинна) дийцина, Пайхамара (Делера салам-маршалла хуьлийла цунна) элира, аьлла: «Делан новкъахь къахьоьгуш верг, хьаьж-Iумрат деш верг а – уьш Делан тоба ю. Дала шайга кхайкхам бича, цара Цунна жоп делира, тIаккха цара Цуьнга дехча, Цо царна жоп делира». Ибн МажахI. 43. Дела дукха хьехош волчо дина доIа. Абу ХIурайрата (Дела реза хуьлийла цунна) дийцина, Пайхамара (Делера салам-маршалла хуьлийла цунна) элира, аьлла: «Кхоъ ву, шаьш дина доIа духатухур доцуш: Дела дукха хьехош верг; цхьаммо шена зулам динарг; нийсо еш волу имам». БайхIакъи. Адам-пайхамара (Делера салам хуьлийла цунна) дина доIа Иблисо (шайтIано) ша Iехор бахьана долуш, Адам пайхамара (Делера салам хуьлийла цунна) Сийлахь-Везчу Дала шега ма баа аьлла болу стом биира. Дала Адамна (Делера салам хуьлийла цунна) дагатесира тобадаран дешнаш (иза дохковаларна), тIаккха Адама (Делера салам хуьлийла цунна) элира: «Роббана́ золамна́ анфусана́ ва ил-лам тагIфир лана́ ва тархьамна́ ланаку́нанна миналь-хо́сири́н. (Тхан Дела, оха зулам дина тхайн догIмашна; Ахь тхуна геч ца дахь, Ахь тхох къинхетам а ца бахь, баккъалла а, тхо хир ду дакъазадевллачарах)». «Аль-АIраф», 23. Нухь-пайхамара (Делера салам хуьлийла цунна) дина доIа Веза-Сийлахьчу Дала боху: «Нухьа элира: «Сан Дела, Ахь ма виталахь лаьтта тIехь керсталла динчарах цхьа а цIа чохь вехаш верг. Баккъалла а, Ахь уьш битахь, цара Хьан леш тилор бу, цара дуьнен чу бохур бац къинош дийриш, керсталла дийриш бен. Сан Дела, Ахь гечдехьа суна, сан дена-нанна, бусалба а волуш сан хIусаме веанчунна, ийман диллинчу божаршна, ийман диллинчу зударшна, зуламхой сов ма баха Ахь, хIаллакьхиларехь бен». «Нухь», 26-28. ИбрахIим-пайхамара (Делера салам хуьлийла цунна) дина доIа Веза-Сийлахьчу Дала боху: «ИбрахIима аьлла хан дагаяийта: «РоббижIал хIа́заль-балада а́минан, важнубни́ ва баниййа ан наIбудаль-асна́м. (ХIай сан Дела, Ахь хилийтахь хIара шахьар тешаме (кхерам боцуш), со а, сан кIентий а генабахахь цIуйшна Iибадат дарх)». «ИбрахIим», 35. Ибн Каси́ра (Дала къинхетам бойла цунах) аьлла: «Баккъалла а, Дала жоп делира ИбрахIиман доIина». Веза-Сийлахьчу Дала боху: «Царна ца го-те, Оха Хьарм (Макка) тешаме (кхерам боцуш) йина хилар». «Аль-Iанкабут», 67. Веза-Сийлахьчу Дала боху: «ХIай тхан Дела! Ас сайн цхьаболу доьзал баха хаий-кх ялта доцчу боьрахь, Хьан сийлахьчу цIенна уллохь, цара цигахь, хIай тхан Дела, ламаз хIотторхьама. Нехан дегнаш цаьрца уьйр йолуш хилийтахь, царна рицкъа а лохьа (массо) стоьмех, уьш (Хьуна) шукра деш хилийтархьама». «ИбрахIим», 37. Ибн Каси́ра (Дала къинхетам бойла цунах) аьлла: «Баккъалла а, Дала жоп делира ИбрахIиман доIина, Веза Сийлахьчу Дала ма боху: «Оха ца йина царна тешаме Хьарм, цига массо хIуманан стоьмаш кхоьхьуш, тхуна гергара рицкъа хилла». «Аль-Къасасу», 57. Иза Делан комаршонах, къинхетамах, Цуьнан беркатах а ду. Сийлахьчу Маккахь шена тIе стом латош цхьа а дитт ца хилла, амма ИбрахIима динчу доIина жоп луш, гонахьарчу мехкашкара стоьмаш кхехьа болийна цига. Веза-Сийлахьчу Дала Шена везначу ИбрахIимна (Делера салам хуьлийла цунна) кхин дуккха а меттигашкахь жоп делла. Иштта берриг а пайхамарш (Делера салам маршалла хуьлийла царна) шайн доIина жоп луш бу, доIина жоп даларан бехкамаш цара кхочушбар бахьанехь. Цундела Веза-Сийлахьчу Дала, ИбрахIима динчу доIин хьокъехь, аьлла-кх: «Далла бу хастам, суна воккхаллехь ИсмаIил, Исхьакъ а веллачу, баккъалла а, Иза доIа хезаш Верг Ву». «ИбрахIим», 39. ЯIкъуб-пайхамара (Делера салам хуьлийла цунна) дина доIа Шен кIентан Юсуфан коч йохьуш, иза барзо виъна аьлла, суьйранна белха а боьлхуш цуьнан вежарий цIа баьхкича, ЯIкъубан (Делера салам хуьлийла цунна) аьлла: «Шун синоша цхьа гIуллакх хаздина шуна. Собар дар дика ду-кх. Дела ву-кх, аша хIотточу суьрта тIехь Шега гIо деха хьакъ верг». «Юсуф», 18. Цул тIаьхьа шен жимахволу кIант Биньямин Мисарахь витина, цуьнан вежарий цIа баьхкича, ЯIкъуба (Делера салам хуьлийла цунна) цаьрга аьлла: «ХIаъ! Шун синоша цхьа болх хазбина шуна. Собар дар дика дукх. Дала уьш берриге схьабало мега суна. Баккъалла а, Иза – хууш верг а‚ массо хIума нийса деш верг а Ву». «Юсуф», 83. ТIаккха царна къайла а ваьлла, чIогIа вилхина иза, шен гIайгIа-бала Деле балхош. Цул тIаьхьа цо аьлла: «ХIай сан кIентий! ДIагIо‚ Юсуфах а, цуьнан вешех а лаьцна таллам бе. Делан къинхетамах дог ма дилла. Баккъалла а, Делан къинхетамах дог дуьллур ма дац, Делах ца тешачу къомо а бен». «Юсуф», 87. Веза-Сийлахьчу Дала ЯIкъуба (Делера салам хуьлийла цунна) динчу доIина жоп делла, Юсуф, Биньямин а цунна вухаваларца. Юсуфан (Делера салам хуьлийла цунна) коч юьхь тIе хьаькхча, цуьнан бIаьрса а духаделла Дала. Вежарий шаьш Юсуфана (Делера салам хуьлийла цунна) зулам дарна дохкобевлча, Деле царна гечдар дийхира ЯIкъуба (Делера салам хуьлийла цунна). Цул тIаьхьа уьш берриге а Юсуф (Делера салам хуьлийла цунна) волчу Мисара бахара. Иштта ю-кх собаре хиларан хастаме тIаьхье. Юсуф-пайхамара (Делера салам хуьлийла цунна) дина доIа Веза-Сийлахьчу Дала Юсуфан (Делера салам хуьлийла цунна) хьокъехь аьлла: «Цо (Юсуфа) элира:«ХIай сан Дела, набахте дукхаезаш ма ву со, цара соьга де бохучул а; церан (зударийн) мекарлонах Ахьа со хьалха ца ваккхахь‚ со царна тIевоьрзур ву – тIаккха со жехIил нахах хир ма ву». Цуьнан Дала жоп делира цунна‚ Цо иза хьалхаваьккхира церан (зударийн) мекарлонах. Баккъалла а, Иза хезаш верг‚ хууш верг а Ву». «Юсуф», 33. Иштта доIа дира Юсуфа (Делера салам хуьлийла цунна),Зулайхас шен дагара хаийтича, цуьнан мекарлонах ша ларвар доьхуш.Шахьарахь болчу зударшна юккъехь эладита даьржира, Зулайхас шен хIусамехь волчу кIантана дагара хаийтина, бохуш. Цара ша бехке еш хабарш дуьйцуш хилар шена хиъча, Зулайхас цхьана дийнахь ша йолчу хьошалгIа кхайкхира уьш. Царна хьалха стоьмаш бехкина, хIора зудчун кара урс а делла, Юсуф (Делера салам хуьлийла цунна) схьакхайкхира Зулайхас. Цуьнан хазаллех цецбевлла, шаьш хIун леладо а ца хууш, цара шайн куьйгаш а хедийна, элира: «ХIара адам дац! ХIара сийлахь малик ду!» «Юсуф», 31. ТIаккха Зулайхас элира: «И ву-кх шуна, аша суна шен хьокъехь бехкаш бехкинарг! Ас цунна дагара хаийтира – иза чIогIа ларвелира. Ас шега омра дийриг цо ца дахь‚ набахте чу вуллур ву иза». «Юсуф», 32. Юсуфа (Делера салам хуьлийла цунна) динчу доIина Дала жоп делира, зударийн мекарлонах иза хьалха а ваьккхира, баккъалла а, Иза доIа хезаш верг‚ адамехь долу хьал хууш верг а Ву. Айюб-пайхамара (Делера салам хуьлийла цунна) дина доIа Веза-Сийлахьчу Дала боху: «Айюб а хьахаве ахь, шен Деле кхайкхина волу: «Баккъалла а, со балано лаьцна‚ ткъа Хьо къинхетам бечарах уггар Къинхетаме верг ма ву». Оха цуьнан доIина жоп делира, цуьнгара бала а дIабаьккхира. Оха цунна цуьнан доьзал юхабелира‚ цаьрца цхьаьна кхин оццул а‚ – Тхайна гергара къинхетам бархьама а‚ Iибадат дечарна хьехам хилийтархьама а». «Аль-Анбияъ», 83-84. Ибн Каси́ра (Дала къинхетам бойла цунах) аьлла: «Айюб-пайхамарна (Делера салам хуьлийла цунна) Дала массо а тайпанара дукха даьхни делла хилла. Цул совнаха, шортта латта, ялхой, йохк-эцар лелоран даьхни а хилла цуьнан. Дала цунна доьзал белла: ворхI кIанттий, ворхI йоIIий а. Доккхачу дегIахь, дика могашалла йолуш, онда стаг хилла Айюб-пайхамар (Делера салам хуьлийла цунна). Цул тIаьхьа Веза-Сийлахьчу Далла лиъна балица иза зен, шега кхаьчначу халонна тIехь собаре хиларехь тIаьхьабогIучу нахана масал хилийтархьама. Уггар хьалха, даьхни хIаллакьхилла, къевелла иза. ТIаккха тIаьхье-хьалхе дерриг бераш (ворхI кIант, ворхI йоI а) делла висина иза. Цул тIаьхьа Дала цамгаран балица зийна Айюб (Делера салам хуьлийла цунна). Цуьнан дегIа тIехь могуш меже ца йисна, дог а, мотт а боцург. Оцу берриг а баланашна собаре хилла, Делера ял хиларе сатуьйсуш волуш, дийнахь, буса а Дела хьехочуьра соцуш ца хилла иза. Цунах цамгар яларна кхоьруш, доттагIий, гергара нах а цунна тIебогIучуьра севцца. ТIаьххьар а, цуьнан хIусамнана Рахьмат йоцург гIо дан адам ца дисна цунна. БерхIитта шарахь, собарх ца вухуш, цамгар лайна цо, цхьаьнненга а балхам ца беш. Иштта хиллачу хьолехь, Веза-Сийлахьчу Деле кхайкхина иза: «Баккъалла а, со балано лаьцна‚ ткъа Хьо къинхетам бечарах уггар Къинхетаме верг ма ву». «Аль-Анбияъ», 83. ТIаккха Веза- Сийлахь Дела кхайкхина цуьнга: «Оха цуьнан до1ина жоп делира, цуьнгахь болу бала а дIабаьккхира. Оха цунна цуьнан доьзал юхабелира‚ цаьрца цхьаьна кхин оццул а‚ –Тхайна гергара къинхетам бархьама а‚ Iибадат дечарна хьехам хилийтархьама а». «Аль- Анбияъ», 83.\nМуса-пайхамара (Делера салам хуьлийла цунна) дина доIа Веза-Сийлахьчу Дала боху: «Мусас элира: «ХIай тхан Дела‚ баккъалла а, ФирIовнна‚ цуьнан элашна а дуьненан дахарехь хазалла‚ бахам а белла Ахьа, – хIай тхан Дела, уьш тилабалийтархьама Хьан новкъах (уьш зуьйш). ХIай тхан Дела‚ церан бахам хIаллакбе Ахь‚ церан дегнаш чIагIде Ахь (ийманах дIахьовзаде)‚ уьш тешар болуш бац шайна лазош долу Iазап гайтталц. Цо (Дала) элира: «Баккъалла а, шуьшиннан доIина жоп делла». «Юнус», 88-89. Ибн Каси́ра (Дала къинхетам бойла цунах) аьлла: «Дала жоп делира Мусана (Делера салам хуьлийла цунна), цуьнца цхьаьна болчарна а. ФирIовн, цуьнан эскар а хIорда чохь хIаллакдира Дала». Сулайман-пайхамара (Делера салам хуьлийла цунна) дина доIа Веза-Сийлахьчу Дала боху: «Цо (Сулаймана) элира: «Сан Дела, сан даг чу диллахьа, Ахьа суний, сан дений- нанний динчу диканна хастамбар а, ас Хьо резаволу дика Iамал яр а. Хьайн къинхетамца, Хьайн дикчу лейх вехьа со». «Ан-Намль», 19. Юнус-пайхамара (Делера салам хуьлийла цунна) дина доIа Веза-Сийлахьчу Дала боху: «Зун-Нун (Юнус-пайхамар) шен къомана оьгIазвахана дIавахана хан хьахае‚ цунна моьттура Оха шена таIзар дийр дац‚ тIаккха цо кхайкхира боданехь: «Ла́ ила́хIа илла́ Анта субхьа́нака инни́ кунту миназ-зо́лими́н. (Хьо воцург, дела вац, цIена ву Хьо, баккъалла а, зуламхойх хили со)». Оха цунна жоп делира‚ баланах и хьалха а ваьккхира‚ иштта кIелхьарбоху Оха ийман диллинарш». «Аль-Анбияъ», 87-88. Ибн Каси́ра (Дала къинхетам бойла цунах) аьлла: «Везчу Дала Юнус (Делера салам хуьлийла цунна) элча вина вахийтинера Iиракъехь йолчу Найнава олучу юьртан охIланна. Юнуса (Делера салам хуьлийла цунна) масийтта шарахь Далла Iибадат даре кхайкхира уьш. Бакъду, уьш керсталла дарх буха ца бевлира, цара Юнус пайхамар (Делера салам хуьлийла цунна) харцвира. Шайгахь йолчу Iесаллица уьш дозанал тIехбевлча, Юнус (Делера салам хуьлийла цунна) оьгIаз а вахана, царна юкъара дIавахара. Цо царна чIагIо йира, кхо де даьлча цаьрга Делера Iазап кхочур ду, аьлла. Юьртан охIланна хиира, Юнуса (Делера салам хуьлийла цунна) чIагIо йина долу Iазап шайна тIе досса герга дуйла. Дала царна дагатесира, тоба а дина Шега берзар. Деле ийман диллина, Цунна хьастабелла, кхаа дийнахь, боьлхуш, шайна гечдар дийхира цара. ТIаккха Везчу Дала Шен къинхетамца царна тIедан кечделла долу Iазап дIаайбира. Ткъа Юнус (Делера салам хуьлийла цунна) Дала дина омра а доцуш, адамех доьттинчу хIордкеманна тIехиира. Кема дехьо даьлча, хIорд ловзабаьлла, уьш хIаллакьхила гергабахара. Кеман тIехь болчара шайна юкъахь кхаж таса барт бира, кхаж баьлларг хIорда чу кхуссур волуш. Дуьххьарлера кхаж Юнус-пайхамарна (Делера салам хуьлийла цунна) белира, амма царна и хIорда чу кхосса ца лиира. ШозлагIа, кхоазлагIа кхаж тесча, Юнусан (Делера салам хуьлийла цунна) кхаж белира. Веза-Сийлахьчу Дала боху: «Цо кхаж тесира – иза эшначарах хилира». «Ас-Соффат», 141. Цара иза хIорда чу кхоьссича, хIорд карзахбаьллачуьра сецира. Веза-Сийлахьчу Дала боху: «И кхаьллира боккхачу чIеро, и бехке а волуш». «Ас-Соффат», 142. Веза-Сийлахьчу Дала оцу чIере омра дина, цуьнан жижиг ма даа, цуьнан даьIахкаш ма кегъе, иза хьан рицкъа дац, аьлла. Веза-Сийлахьчу Дала боху: «Боданашкахь волуш (Деле) кхайкхира иза: «Ла́ ила́хIа илла́ Анта субхьа́нака инни́ кунту миназ- зо́лими́н. (Хьо воцург, дела вац, цIена ву Хьо, баккъалла а, зуламхойх хили со)». Оха цунна жоп делира‚ баланах и хьалха а ваьккхира‚ иштта кIелхьарабоху Оха ийман диллинарш». «Аль-Анбияъ», 87-88. Закарийя-пайхамара (Делера салам хуьлийла цунна) дина доIа Веза-Сийлахьчу Дала аьлла: «Оцу хенахь (Дала Марьямана делла караматаш шена гича) кхайкхира Закарийя шен Деле, цо элира: «Сан Дела‚ Хьайна гергара дика доьзал лохьа суна‚ баккъалла а‚ Хьо ма ву доIа хезаш». «Алу Iимран», 38. Веза-Сийлахьчу Дала аьлла: «Закарийя шен Деле кхайкхина хан хьахае ахь: «Сан Дела‚ ма витахь со цхьалха (доьзалхо воцуш)‚ Хьо ма ву ирс лучарах уггар диканиг!» Оха цуьнан доIина жоп делира‚ цунна Яхьъя (цIе йолуш доьзалхо) велира‚ Оха цуьнан хIусамнана (доьзалхо хир волуш) тойира». «Аль-Анбияъ», 89-90. Iийса-пайхамара (Делера салам хуьлийла цунна) дина доIа Веза-Сийлахьчу Дала боху: «Маръяман кIанта Iийсас элира: «ХIай АллахI – тхан Дела, стиглара шун доссадехьа тхуна, дезде хир дара тхуна цунах тхан хьалхарчарна а, тхан тIаьхьарчарна а хьоьгара билгало а хир яра. Тхуна рицкъа а лохьа, рицкъа лучарах уггар диканиг ма ву Хьо». Дала элира: «Ас доссор ду шуна и (даарх дуьззина шун). Цул тIаьхьа шух керсталла динчунна – Ас чIогIа Iазап лур ду цунна, Iаламехь Айса цхьанненна ца деллачу кепара». «Аль- Маидату», 114-115. ХIара доIа динера Iийса-пайхамара (Делера салам хуьлийла цунна), хьаварийюнаша(Iийсана тIаьхьахIиттина апостолш)шега аьллачу хенахь: «ХIай Маръяман кIант Iийса, хьан Делан ницкъ кхочур барий тхуна стиглара шун доссо?» Цо элира: «Делах кхера шу, шаьш ийман диллина делахь». Цара элира: «Тхуна лаьа цу чуьра хIума яа, тхайн дегнаш паргIатдаха а, хьо тхоьга бакълийна хилар тхуна хаа а, оцу тIехь тхо тоьшалла дечарах хила а». «Аль-Маидату», 112. Веза Сийлахьчу Дала цуьнан доIина жоп делира. Мухьаммад-пайхамара (Делера салам-маршалла хуьлийла цунна) дина доIанаш Абу ХIурайрата (Дела реза хуьлийла цунна) дийцина, Делан Элча (Делера салам-маршалла хуьлийла цунна) олуш вара, аьлла: «Алло́хIумма аслихь ли́ ди́нийаллази́ хIува Iисмату амри́, ва аслихь ли́ дунья́йаллати́ фи́хIа́ маIа́ши́, ва аслихь ли́ а́хиротийаллати́ фи́хIа́ маIа́ди́, важIалиль-хьая́та зия́датан ли́ фи́ кулли хойрин, важIалиль-мавта ро́хьатан ли́ мин кулли шаррин. (Я АллахI, суна тодехьа сан белхаш Iалашбеш долу сан дин, суна тодехьа шена чохь сан дахар долу сан дуьне, суна тодехьа со шена чу воьрзур волу сан эхарт, со мел долчу диканехь сов а ваккхийтахьа дахаре а, валаре а, со паргIатваккхийтахьа мел долчу вуонах)». Муслим. Iамран кIанта IабдуллахIа (Дела реза хуьлийла цунна) дийцина, Делан Элча (Делера салам-маршалла хуьлийла цунна) олуш вара, аьлла: «Я́ мукъоллибаль-къулу́би, саббит къолби́ Iала́ ди́ника. (ХIай дегнийн ойланаш хуьйцург, сан дог Хьайн дин тIехь сацадехьа (чIагIдехьа)». Муслим. Анаса (Дела реза хуьлийла цунна) дийцина, Пайхамара (Делера салам-маршалла хуьлийла цунна) уггар дукха хIара доIа дора, аьлла: «Алло́хIумма а́тина́ фиддунйа́ хьасанатав-ва филь-а́хироти хьасанатав-ва къина́ Iаза́банна́р. (ХIай тхан Дела, Ахьа тхуна дуьненахь а диканиг лохьа, эхартахь а диканиг лохьа, тхо жоьжахатин Iазапах лар а дехьа)». Бухари. Маликан кIанта Анаса (Дела реза хуьлийла цунна) дийцина, Пайхамар (Делера салам-маршалла хуьлийла цунна) олуш вара, аьлла: «Алло́хIумма инни́ аIу́зу бика миналь-хIамми валь-хьазани, ва аIу́зу бика миналь-Iажзи валь-касали, ва аIу́зу бика миналь- джубни валь-бухли, ва аIу́зу бика мин гIолабатид- дайни ва къохIрир-рижа́л. (Я АллахI, Хьоьга доьху аса, сингаттамаххий, гIайгIанаххий со Iалашвар; Хьоьга доьху аса, кIелвисарххий, малонаххий со Iалашвар; Хьоьга доьху аса, кIилловаларххий, бIаьрмецигаллаххий со Iалашвар, Хьоьга доьху аса, декхаро кIелвитарххий, дукхах долчу хьолехь адамаш сийсаздечу хIуманаххий со Iалашвар)». Бухари. ТIаьххьарлера вайн кхайкхам – Iаламаш кхобуш, кхиош а Волчу АллахIна хастамбар ду. Последние Добавления


Бечуркаев 1арби. Перпиньянехь. Дийцар. | ВАЙНАХ\nБечуркаев 1арби. Перпиньянехь. Дийцар.\n06.11.2013\tПроза Оставить комментарий\nСан доттаг1 Хьусаейн кест-кестта, аьлча а, х1ора аьхка воьдура шен доьзалца Перпиньяне. И г1ала ю Испанин дозанна гена йоцуш. Атлантически океан бу цигахь. Оцу меттиган хазалла к1орда ца деш юьйцура доттаг1чо. Иштта 2010-чу шеран августан юьххьехь со а вахара сада1а Хьусайнаца.\nАс вог1ур ву а, я вог1ур вац аьлла, дош ца луш, дикка хан елира. Цуьнан бахьана могашалла дика ца хилар а, 900 б1е километр некъ бан б1о ца болар дара сан. Аьрру аг1ор болчу жим чохь ши т1улг гучубаьллера УЗИ яьккхича, иштта сканеро а гайтинера 8 миллиметр, 9,5 миллиметр ши т1улг.\nШи шо хьалха аьтто жим чуьра т1улг лазер ц1е йолчу методца цхьа а хало а йоцуш 10 минотехь йинчу операцино г1ум йина д1абаьккхинера сан. Бакъду, цул хьалха массийтта шарахь ан ду бохуш леллера, амма шозза приступ а хилла Монтфег1ми г1алахь йолчу госпиталехь лазар д1адоккхура капельницаш а х1иттайой. Ялх-ворх1 сахьт даккха дезаш хуьлура цигахь. Амма, таллам бича х1умма а ца карадора лоьрашна. Кхозлаг1а приступ а хилла цу госпитале кхаьчча, лазар д1а айдина, цхьацца анализаш д1алуш, цара шаьш дийнахь бинчу белхан жам1 деш д1адолура де. Т1аьххьара цхьа зудий, стаггий дара жаннашна УЗИ йоккхуш. Цара деш долчу къамеле ла а доьг1уш, компьюторан экран т1е а хьоьжуш 1уьллуш вара со. И зудий, майрий ший а лор хиллера. Иза т1аьхьа хиира суна. Зудчо эли майрачуьнга шайн французийн маттахь: «Г1егаг1де, г1егаг1де, калькуль!» И бохург: «Хьажахьа, хьажахьа, т1улг». Т1аккха соьга схьа а хьаьжна: «Гой хьуна?»\nЦул т1аьхьа лоьраша эли соьга: «Цхьа ши де даьлча кху госпитале вола, оха клиникера говзанча кхойкхура ву и хьан т1улг д1абаккха». Цара ма-баххара, веара со цига. Рандеву кхайкхина вара 1арбийн къомах волу лор-говзанча. Цхьана пхийтта минотехь къамел хилира тхойшиннан. Со цо французийн маттахь дуьйцучух дерригенах а кхийтира. Цо схьадийцарехь цхьа а суна сингаттам а боцуш т1улг д1абоккхур бу лазерца, операции д1аг1ур ю 10 минотехь. Со сайн 25 шо кхаьчначу к1антаца лоьро билгалдинчу дийнахь вахара цо болх бечу клинике. Ма баххара чекхъелира операции. УЗИ-но гайтира т1улг, ата а белла, г1ум а хилла арабалар.\nЦхьа хан яьлча изза хьал х1оьттира суна аьрру аг1ор болчу жимна: 8 мм болу т1улг гучубелира. Сайн доьзалан лоьре элира аса: «Дика уролог вуй кхузахь?» Цо жоп делира: «Аджадж бохуш кхузахь дика ц1е йоккхуш цхьаъ ву».\nВоккха хабарча хиллера иза. Сихха, хьалха кхечу лоьро санна лазерца кхочушдан дезаш долу х1ума, дахдеш, масийттаза анализаш д1айолуьйтуш, цхьана кхаа к1иране даьккхира цо и г1уллакх.\nАс лазерца баккхахьара и т1улг д1а алар тергал а ца деш цо элира: «Т1улг уьлтразвукан методца д1абоккхур бу». Кхунна дика хуур ду-кх дика лор хиларе терра, аьлла со 1ад1ийра.\nОперацин де билгалдаьккхира. Ша хир ву цигахь элира цо. Клинике д1акхаьчча суна бухахь сайн лор-уролог хир ву моьттура, амма иза аьттехьа а ца хилира.\nЦхьацца кехаташ яздеш, куьйгаш те1адойтуш дикка хан яьллачул т1аьхьа, анастезиологна т1е ваха дийзира. Соьга аьллера 30 минутехь бен яхлур яц операци, цу ханна лур ю наркоз.\nПалати чуьра йиъ ч1ург т1ехь йиначу носилкаш т1е а виллина д1авигира со. Сан йо1, Макка, палати чохь йисира, профессиональни лицей чекхъяьккхина хиларе терра, французийн мотт ч1ог1а дика хаьара цунна. Суо ца кхетачунна гочдан йигнера ас иза сайца. Лаьтташ цхьа йоккха установка яра цхьана чохь, к1айн халаташ а дуьйхина лаьтташ масех лор а вара. Со цу установки т1е охьа а виллина, аьрро аг1ор жим болчу метте цхьа х1ума а хьаькхна, наркоз а елла, д1аболийра лоьраша шайн болх. Д1аели 30 минот – операции чекхъялаза ю. Наркоз д1аялча со ч1ог1а лазаво. Кхин ткъа минот а д1аели. Г1ишлош еш, сваяш чуетташ дуьйлучу татанех тера хьал ду чохь х1оьттинарг. «Мусье, тхе малад!» – бохуш мохь хьоькху ас, со лазавойла д1ахоуьйтуш. «Патьептег1!» – олий вист хуьлу лоьрех цхьаъ. «Сатоха» бохург хиллера иза. Сан лазар т1етт1а алсамдуьйлура, ас мохь беттара, амма со тергалвеш цхьа а вацара. Оцу т1ера охьа а воьссина, водучу хьола т1е ваьллера со. Д1аелира 120 минот, варзап етташ санна долу тата д1аделира. Чохь тийналла х1оьттира. Эххар а цхьана лоьро элира: «Фини». Ас хаттар дира цуьнга: «Мусье, калькуль касе?» Амма лоьро суна жоп ца делира. Т1аккха со кхийтира т1улг бохийна цахиларх.\n1аламат ч1ог1а, са ца тохалуш, лазар х1оьттира аьрро аг1ор жим болчу меттехь. Цхьа 16 кийла гийра оьллича санна, язъелира и аг1о.\nХ1усамнанна цкъа мацах букъ лазабаьлча язйина хилла «парацетомол» таблетка елира суна. И д1амелла цхьа пхи минот яьлча, лазар д1аделира. Телефон туьйхира лоьре. Иза суна операции йинчу «Вивьен» ц1е йолчу клиникехь хиллера. Кхо сахьт даьлча Лани ц1е йолчу, ша болх бечу метте вола элира цо соьга. Кхо сахьт даьлча, йо11ий, сой цуьнан кабинета чохь дара. Цо бинчу балхана реза ца хилар д1ахаийтира ас, дийцира сайна ц1ий иэхарх лаьцна а. Цо и шадерг а иштта хила дезаш ду элира. Цхьана баттахь хи а мийлий суна т1е вола, т1улгах г1ум хир ю, т1аккха и проблема д1аер ю аьлла, тешийра со шех.\nЮххехь йолчу центре телефон туьйхира цо: «Сихха сканер яккха, ас цхьа стаг воуьйту шуна т1е».\nСканер яьккхира, цхьана сохьтехь и яллалц хьоьжуш 1ен дийзира. Даьккхинчу суьрташца юххехь кехат дара йоккхачу конверта чу диллина. Жимах долчу хьолах лаьцна яздина дара цу кехат т1ехь. Т1аьххьара алам бийшира ас, ч1ог1а къаьсташ язбина болу: «Аьрру аг1орчу жимах боллуш 8 мм, 8,5 мм т1улгаш ду».\nЛоьрана оьг1азвахаран доза дацара. Цо суна бинарг тешнабехк бара. Операци ша йийр ю, ткъе итт минотехь бен ях а лур яц, лаза а вийр вац, масане дара уьш. Амма царах цхьа а кхочуш ца хилира. Ультразвукан метод дика ца хиллера. Интернет чохь дукха ду цунах лаьцна яздина. Уггар дикох метод лазерца сингаттам д1абаккхар магийна дара, иштта халкъо шерашкахь бецашца лелош дерг а дикачу аг1ор хьахадора.\nБутт д1абелира операци йинчул т1аьхьа. Лоьро сайга бохург а деш, ц1ахь 1ийра со. Йиллинчу хенахь йо1аца цунна т1евахара. Т1улг д1а ца баьллийла суна хаьара, х1унда аьлча хаалуш бара иза, цхьанаэшшара жим лазош сагатдарца. Лоьро сканер а яккхий х1инццехь т1евола шена элира. Сканер а яьккхина т1евахара со. Ас хьалххехь дешнера жам1: т1улг ша ма-барра, бохаза бара. Т1аккха кхин иэхь а ца хеташ цо соьга боху: «Шозлаг1а операци ян еза, оццу методца».\nАс йо1е боху: «Ала цуьнга, аш опыташ ян со кролик а яц, шаьш яхь лазерца е, ца яхь – 1одика йойла шун».\nЙо1а цхьаъ дийци цуьнга, амма ас ма-аллара д1а ца аьллий суна хиира – цара аьлларг Дала аьлча санна ду цунна.\nДерригенех а кхетча, кхин г1уллакх хир доцийла а хууш лоьре, сайна хуучу французийн «итт» дашах пайда а оьцуш, эли: «Мусье, же па лапан, же па идио, пуг1 ке ву расе эксперимо». «Со пхьагал а яц, я 1овдал а вац сайна т1ехь шуьга эксперименташ яйта».\nЙо1а сецаво со: «Дада, 1ад1ехьа, ма хилахьа сел к1оршаме, х1уьттаренна ма ца дина цара иза».\nАс боху йо1е: «Хьажахьа, суна шайна санна и мотт бийца ца хиича, шуна ма 1овдал хета со. И к1ант балхахь ца хиллехь ас хьо кхуза сайца ялор а яцара. Оцу суна операци йинчу установки т1ехь болх беш масех стаг ву. Французаша ца йойту оцу методца шайна операци. Ткъа со санна берш царна атта бу, уьш хьовсабо, ле а бой, оцу установки т1ехь болчарна болх хилийтархьама…» Иштта, оцу дика вуьйцуш хиллачу лоьре сайна хуучу маттаца со реза цахилар хоуьйтуш, яппарш а йина д1авахара со.\nЦул т1аьхьа сайна и магийначу лоьрана а лийра со. Т1улг д1абоккху бохуш, сан жим х1аллак бина аш бохуш.\nПарижехь вуьйцуш цхьа дика лор-урологна рандаву ийцира ас цул т1ехь. Бакъду, цхьана баттахь сов хьежа везаш-м вара цуьнга.\nИштта х1оьттина хьал а долуш, сан хьоме ешархо, новкъа вели со х1орда т1е сада1а Перпиньян ц1е йолчу г1ала. Хьалха и г1ала испанцийн хилла ю боху.\nТоькапошт (электричка) д1айолаели делкъал т1аьхьа цхьа сахьт ткъа минот яьлча. Тхойшиъ – соьца цхьана сан накъост Хьусайн, берх1итталг1ачу вагон чу нисвели. Т1анкьаьлла йоьттина ю вагон, дукха пассажираш го лаьтташ, охьаховша меттигаш йоцуш. Уьш бу схьагарехь, сада1аран сезон д1аялале, х1орда т1е сада1а боьлхуш.\nКорехула арахьаьжча го: хьаькхначу к1ен аренашкахь дежаш долу к1айн-1аьржа бос болу бежанаш, лаьтташ долу хи, фермийн г1ишлош. И шадерг а б1аьргашна ган самукъане а, хаза а, куьцехь а ду. Цхьа а х1ума ца го адаман куьг т1екхачаза: куьцехь дина ц1енош, нийса некъаш, лергина дитташ. Тесна дитина х1умма а ца го кхузахь. Т1аккха ойланаш кхоллало: «Х1унда дац сан къам иштта т1алам болуш, шен мехкан доладеш, вовшийн х1орш санна г1иллакхе, к1еда-мерза?»\nКорах арахьоьжучохь висна сой, Хьусайнний. Цкъа а тхойшинна ганза хазна ю схьагуш ерг: лохачу кемсийн, туьркийн, кхечу стоьмийн дитташ, шайна т1ехь бохкуш стоьмаш а болуш. Перпиньяне схьакхача цхьа сахьт диссинчу хенахь сеци тоькапошт. Иштта тхо лаьтташ цхьа сахьт хан ели. Радиочухула цхьа хаамаш бо. Амма дуьйцуш долчунах кхеташ цхьа а вац. Хьусайна соьга хоту: «Х1ун боху цара?» «Французаш а ца кхеташ хилча, со муха кхета цо дуьйцучух, ва Хьусайн?» – олу ас.\nХилларг схьа ца олуш, оцу довхачу дийнахь пхеа сохьтехь лаьтта тоькапошт. Х1ора вагонан не1арх чоьхьа йохуш, охьайохку цхьа коробкаш, юьхьанца цу чохь ерг х1ун ю ца хаьа цхьанна а. Эххар а цхьана французо олу: «Х1окху коробкаш чохь вайна яийтина яах1ума ю, шаьш бехке болу дела, шайна оьшучул схьаиэца!»\nСо, ши пакет схьа а оьций, сайн накъост волчу воьду. Пакет схьайиллина чухьаьжча, цу чохь ду жимчу шишан чохь хи, б1арийн т1амарш, бакъийначу стоьмийн аьхкаш, 1айг, урс, худар, шоколад. Иштта д1а кхин а.\nАс олу: «Хьусайн, х1окху чохь йоцуш-м х1ума яц, ша оцу Б1аьчин-юьртарчу Къуддусан яйна ши буг1а йоцург».\n«Шайгара яьллачу ледарлонна пассажирашна луш презент ю х1ара, делахь кхунах к1елхьара бевр бу моьттуш вац со х1орш», – олу Хьусайна.\nЦул т1аьхьа тхойшинна хиира тхо латтаран бахьана: вехна бомж француз тоькапоштана к1ела а вахна, валар хиллера. И хаам бира суна ас французийн маттахь юххехь сайна 1аш йолчу негритянке, «кескес спас?» аьлла хаттар динчул т1аьхьа.\nЦул т1аьхьа цхьана сохьтехь некъ бича, д1акхечи тхойшиъ Перпиньяне. Тхойшинна дуьхьал веана хиллера вевзаш волчу парг1ат кепара охьатохарх латархочун, Тунгаев Бекьханан, жимах волу к1ант. Барсик олура цунах массара а. Цуьнан бакъйолу ц1е, цигахь итт де доккхуш суна хаа а ца хиира. Шен да санна лекхачу дег1ахь, воьттина вича санна вара к1ант.\nБуьйсанна сахьт даьлча тхаьшна хьалххе лаьцначу квартире д1акхечира тхойшиъ. Не1 схьайиллина, дог1анаш схьа а делла, шен телефонан номер д1а а язъяйтина д1авахара к1ант: «Оьшучунна со мичча хенахь а кийча ву шуна», – аьлла.\nКерлачу х1усамехь буьйса д1аелира. Малх схьакхетале хьала а г1аьттина, 1уьйра ламазаш а дина, юха а охьавижира тхойшиъ. Делкъана ши сахьт даьлча, х1орда т1е ваха новкъа велира. Арагон ц1е йолчу майданара йоьдура цига автобус. Ах сохьтехь некъ бан безаш хиллера автобус т1ехь х1ордана т1е д1акхача.\nКуьцехь дина ц1енош дара, некъан аьтто а, аьрро а аг1ор гуш. Дукха хьолахь ши г1ат долуш дара ц1енош.\nЭххар а д1акхечира х1орда йисте. Б1аьрго ма-лоццу хин йистерчу г1амарш т1ехь 1охкуш адамаш дара. Цхьаберш луьйчуш, вуьйш пляжни волейболах ловзуш гора.\nКхузткъе пхийтта километр хиллера пляжан йохалла. Садо1уш болчарна юккъехь тайп-тайпанчу къаьмнех нах бара: немцой, полякаш, оьрсий, украинцаш, голландцаш, 1арбой, иштта кхиберш а.\nХьусайна, д1акхоччушехь доккха зонт г1амарх д1а а доьллина, т1ера х1ума д1а а яьккхина цу к1ела охьавижира, ткъа со сайна т1ера х1умнаш сихха охьа а кхиссина, ведда х1орда чу кхийтира. Дуьххьара шийла хетара хи, амма пхи минот д1аяьллачул т1аьхьа дег1 дола а доьлла, шело ца хаалора. Цхьана ткъа минотехь лийчинчул т1аьхьа, хьала а ваьлла, дег1 дага ца дайта, цхьа мазь хьаькхира ас дег1а т1е.\nДелккъалц х1орда йистехь, делкъал т1аьхьа тхайн хьешаца, Бекьханца, хан йоккхура оха, доьдучу хин йистехь ч1ерий лоьцуш. Бекьхан говза ч1аралацархо хиллера. Ши-кхо хьаьжк1а м1еран буьххье а юьллий цхьа м1ара хи чу кхуссура, кускусах бинчу бедах кегий, горга цуьргаш а йохий, м1еран буьххье и цуьрг а латайой важа а гена боццуш чу кхуссура, ткъа кхозлаг1ниг буьххье н1аьна а буьллий генна д1акхуссура, д1абоьг1начу шина м1ерана юккъе. Даккхий ч1ерий лоьцура, пхи кила хиллал долу.\nБекьхан ч1ог1а самукъане стаг хиллера. «Кхузткъа шо кхаьчна сан, сол воккха цхьа а стаг вац кху Перпиньянехь 1аш болчу нохчийн ткъе барх1 доьзална юккъехь. Массо а белхаш беш бу, цу т1ехь аьтто хилла тхан. Воккханиг хиларе терра, сайна т1ехь жоьпалла хета суна диканехь а, вонехь а г1о-накъосталла дарна а, куьйгалла дарна а т1ехь. Барт а бу тхан. Бакъду, х1инцца дукха хан йоццуш цхьа 1аббаз веара кхуза шен гергарчу нахана т1е. Нах вовшахкхеттачохь къамел дора цо: Аса-м бийр бац х1окхарна 1аьржа болх, малхе а воттуьйтуш дийнахь сарралца 80-100 еврона. Ладуг1уш болчара олура цуьнга: «Далла хастам бу х1ара болх кхузахь болуш, рицкъа даккха аьтто болуш. Кхечу меттигашкахь яц кхузахь санна 1ен а, сом даккха а меттиг». Цул т1аьхьа йоккха хан ялале йохк-иэцар лело волавелира и къонах, кхузарчу бакъонийн норманаш к1оршаме талха а еш. Иштта луларчу жимчу пачхьалкхера, Андорера, сигаьркаш кхехьа волавелира иза. Кхузахь кхо-биъ мах сов лора царах. Цул т1аьхьа кира кхоьхьу машен а эцна и кхехьа волавелира. Цхьаннах а вешаш вацара, кура къамелаш дора вайнах гулбелчохь.\nВоккха хиларе терра Бекхана олуш хилла цуьнга: «Хьаштдоцург ма леладахьара ахь, цхьа сингаттам баккха карзахваьлла ву хьо. Кхузахь 1ачеран а, хьайн а г1уллакх талхор ду ахь, нагахь и харц некъ ца битахь».\nИштта эцна водительски праваш гучаяьлла хиллера цуьнан кхузахь.\n«Х1оькхуьнан уьш гучуяларан бахьана долуш, нохчийн бакъйолу праваш а бакъ ца еш, дуьхьал елира полици», – бохуш дуьйцу Бекхана: «Сан а, хийца д1аелла праваш схьа а ца луш сацийна кхара. Иштта вай вийца ваьккхина 1аббаз хилла шен накъостаца Андорера машен юьззина сигаьркаш яхьаш вог1уш. Эххар а шайн т1аьхьа полицейски «ц1ога» хааделла кхарна. Машен цхьана заправкехь сацийна. Дукха хан ялале полицейски машенаша го лаьцна. Машен йоьттина яхьаш йолу сигаьркаш схьаяьхна. Доккха г1уда тоьхна хилла. Иза д1атекхначул т1аьхьа чуволла хьийзош а ву иза. И зуламе стаг бахьана долуш кхузахь болчу нохчех ца теша кхузара 1едал. Мичча метта нисвелча а, цхьа харц 1аббаз нисло-кх гуттара а», – дуьйцу Бекьхана.\n«Хьуна ма-гарра, дуьненчохь 1аш боллушехь ялсаманехь санна 1аш бу х1орш. Бусулба бацахь а кхаьргахь ду г1иллакх, ю комаьршалла, адамалла. Вай а дац вон 1аш. Дукхах берш ша долу хьелаш чохь а долуш ши г1ат йолчу х1усамашкахь 1аш бу, мотт хууш берш белхаш беш бу, боцурш пособиш оьцуш бу. Берашна луш ахча ду, садикаш ю вайн ц1ахь санна рог1ехь латта а ца дезаш, деша аьтто бу. Кегий нах белхаш беш а, университеташкахь доьшуш бу, х1ораннан шен долахь машен ю. Делахь а вайн мохк бац х1ара, ойла гуттар а Нохчийчоь дагаоьхуьйтуш ю, гергарчарна сагатдо. Сайн доьзал бахьана долуш веана со, иштта шуь шиъ вуйла а хаьа суна», – аьлла соцунг1а хилира Бекхан.\nЦул т1аьхьа юха а къамел д1адолийра.\n«Деллахь, ма ца оьшур-кх вайна х1ара Франци, кхузахь мел дика делахь а. Т1амо д1асакхийси вайн халкъ. Вай-м вешан махкахь дика 1аш ма дара. Делан а, халкъан а мостаг1аша кхачийна-кх вай кхуза. Делахь а т1ех1оьттинарг д1а ца кхехьча а ца долу. Цхьана х1уманна сингаттаме ву массо а, вай дерриш а: нохчийн мотт, вайнехан г1иллакхаш ца хаьа берашна. Г1айг1ане т1аьхье хир ю царах: я нохчий а, я французаш а хир бац царах…»\nХьусайн а велира къамеле (историк ву иза, ишколехь 30 шарахь сов болх бина цо): «Шен «плюсаш» а ду кхуза вай нисдаларан. Дукха кегийрхой бу лоьрийн, инженерийн, г1ишлошъярхочуьнан, меттанаш 1аморан говзаллаш кераерзош. Уьш дешна бевлча царах дика говзанчаш хир бу. – Хьусайнан воккхах волу к1ант юристан болх беш ву, жимах волу Изновр летни училищехь кхиамца доьшуш ву. – Жима а, я воккха а цхьа а вац ц1а вахаран ойла ца еш. Диканна г1аьттина хила еза массеран а ойла. Ледара хила мегар дац. Дала декъалдойла нохчийн къам а, Нохчийчоь а!»\nЦхьанна а х1уманах самукъа ца долура сан, жим чохь т1улгаш хиларо сингаттам латтабора. Иштта тхойшиъ ц1а веана масех бутт д1абелира. Халкъан методашца дарбанийн бецех пайдаэца хьаьжира со. Амма г1уллакх ца хуьлура суна цу лелочу дарбанех.\nЦкъа Хьусайна телефон туьйхи соьга: «Хьенех, Морозова фамили а йолуш, цхьа йоккха стаг ю хьуна Парижехь лоьран болх беш, цунна т1е а вахана хьайн проблема цуьнга д1айийца, нохчашна ч1ог1а г1о деш ю хьуна иза».\nСайн кехаташ а эцна Морозова йолчу вахара со. Ас дуьйцучуьнга тидаме ла а доьг1на, соьгара кехаташ схьа а эцна, цхьана 20 минотехь цхьа кехат а яздина и кехат конверт чу а диллина, Парижски урологически центре хьажийра цо со цхьана г1араваьллачу профессорна т1е. Профессор 1арбийн къомах хиллера, массара а оцу центрехь болчу лоьраша а, лазархоша кест-кеста йоккхура цуьнан ц1е – профессор Гани.\nПрофессора дика т1еийцира со. Со 1арбийн къомах ву моьттуш, шайн маттахь вистхилира иза. Ас французийн маттахь жоп делира: «Жемапель 1арби, же сви чечен». (Сан ц1е 1арби ю, со нохчо ву.)\nПарижехь операци йира суна ультразвуковой методца. Наркоз луш хиллачу лоьро лере а веана хаам бира – машено т1улг лахар а хаийтира, 25 минотехь йина чакхъялла операции а. Со вистхилла валале лоьро элира соьга: «Калькуль касе!» (Т1улг аьтта д1абаьккхина). Сан самукъадаларан доза дацара.\nХ1ара дийцар яздаран бахьана цхьаъ ду: «Ойла а ца еш динарг, бала а боцуш, ца доьрзу».\nОцунна т1е тидам бахийтинарг дохко вер вац.\nМуьлхха а цхьа х1ума дале, я цхьана х1уманан сацам бале, дика ойла яр доьху аса сайн махкахошка.\nНазад: Iильмади Цоккуев. Догг1учохь. стихаш.\nВперед: Фариза Межидова. Комната Артура. Рассказ.\nАлвади Шайхиев. Горский характер. Рассказ.\nАхмадов Муса. Пьесаш\nОбращение Главы ЧР в связи с 65-й годовщиной со дня рождения Первого Президента ЧР, Героя России А.-Х. Кадырова


Урдунан махкахь тхо дехаш долу бIе ткъа шо (120) гергга хан ю. 1901-чу шарахь кхаьчна нохчий Урдуне. Цу хенахь дуьйна, нохчийн мотт, ламаст Iалаш дан гIерташ схьадогIуш ду хIора тIе мел кхуьу чкъор. Шуна ма гарра, деша-яздеш, ма хуьллу вайн орамах ца хада гIерташ деха тхо кхузахь. Цул сов, нохчийн юкъараллаш а, Кавказан цIарах клуб а, цхьацца кхин болу дIахIоттамаш бу тхан Йорданин шахьаршкахь.\nСуеле шахьарахь, гуттар Даймахкаца юкъаметтиг латтаян Iалашо йолуш, Нохчийн ДоттагIаллин Юкъаралла ю, массо хенахь цIерачу а, меттигера а вайнехан жигараллаш дIакхоьхьуш. И санна Заркъерчу шахьарахь ю божарийн а, зударийн а юкъараллаш.\nМа-хаъара, мехаза до гIуллакх гена ца долу. Цу бахьанехь, юкъараллийн жигараллаш дукха ца хуьлу, ерш а цхьана ханна бен дIа ца кхоьхьу. ХIетте а цигахь ала догIу, зударша юкъара гIуллакхаш дика леладо Йорданехь. Шайга кховдийна балхана тIелацам дика хуьлу вайн нанойн. Цуьнца дуьстича, масала ло Маликан, Йорданин коьрта гIалин радиогахь цкъа а хилла доцу, Нохчийн маттахь цхьана сохьтехь къамел (программа) дIахьош йолу Нохчийн нана. Делан пурбанца, шолгIа а шуьга къамел дан аьтто балахь, къоман дог лоцуш гIуллакхаш деш болчеран дог-ойла йовзийта хьожур ву со.\nВайн культура а, ламасташ а дендарехь, арахьарчу нохчашна чIогIа зIе оьшу Даймахкаца. Фольклорин эвсаралла сов яха лууш а лела и юкъараллаш. Делахь а, кхузахь нохчий кIезиг хиларна, боккха аьтто ца болу цу хьокъехь. Гуттара тхан тIаьхьенаш меттигерчу культурах ийна дIаяларна, нохчалла дIадаларна кхоьруш сингаттам лаьтта тхоьгахь. ХIара санна Даймахкаца зIе хилча, и гIомато гIеллур яцара аьлла а хета.\nХIара сан къамелца жимма вайн Iер-дахарехь а, дуьненаюккъера вайн халкъан уьйр хоттаъяларехь пайдехьа хир ду аьлла а хетахь, сан хьоме нохчий, кхин дIа Йорданера тхайн аз хазийта хьожур ву со.\nДала Iалашбойла вайн хьоме Даймохк. Дала кхин вон ма гойтийла вайна.\nЛарамца, Хьамийд Бакир


ВIаши дукхадеза хьажа вай — Сердало\nВIаши дукхадеза хьажа вай\n30.10.2018 serdalo@yandex.ru 0 Комментариев\nМиччахьа нах вIашагIкхийттача метте, мел чIоагIа хало, бала, гIайгIа, цоатам, сагото цига хиларах юхь елаенна саг бIаргавайча тоам хул хало тIакхаьча воалача сага. Шийна раьза болаш, ше везаш нах хилча дика хета моллагIчоа а. ХIаьта эгIазваха саг бIаргавайча из шийна раьза воацаш санна хала хеташ цохар тешам дIабоалаш а нийслу.\nТIехьарча деношка дукха халахетараш, цабезамаш, цатоамаш кхаьчад вай мехкарча цхьаболча нахага. Ховш ма хиллара из дувзаденна да гIалгIаштеи, нохчаштеи юкъера доазул белгалдоаккхаш яздаь кулгаш бахьан долаш. Цу тIа гIолла, нах митингашка арабийнаб, шоаш цу барта раьза цахилар хьахайташ, ГIалгIайчен доазув нийса къоастадаьдац, яхаш кхайкамаш дераш а ба. ХIаьта цу балха гIулакх чакхдаьннад, кхы дIахо дувца эшац яхараш а ба. ГIулакх мичча тайпара латте а, шинна а оагIорахьара нах дIахо а къахьегаш ба из гIулакх маьрша дIадерзар догдоахаш.\nФуннагIа дIа-хьа дувце а наха юкъе увтташ дола цабезамаш, гоамал, эгIазал бахьан долаш цу тIа гIолла довнаш дувл, хоза доаца къамаьлаш дIа-хьа дувца нийслу наха. Хийла да вIаший йист ца хулаш висав, амма цхьаболча наьха барт-безам чIоагIагIа совбаьннаб.\nТахан «Деррига дунен тIарча гIалгIай халкъа конгресс», я шин мехка юкъера доазув къоастадеш баьча барта дохьале еш митинге арабайнача наха дIахьош. Цига айде лаьрхIа хаттар да, из дош дувцар а дашхар а. ХIаьта ховш ма хиллара октябрь бетта 31 дийнахьа йолаенна ноябрь бетта 2 ди чакхдаллалца цу гIулакха хетаяь митинг хургйолаш я Магас шахьаре.\nМиччахьа ше воде а, фуннагIа деш ше воалле а саг хьаькъале хила веза, сабере хила веза, ший бокъо лораеш а хила веза. Цудухьа са фу ала чам бар аьлча, ма хулла юхь елаеннеи, кIаьдеи, сабереи, хьаькъалеи хила деза вай хьаннагIчо фуннагIа аларах, фуннагIа дувцарах. Из конгресс, митинг лерттIа чакх ца ялийта а, цига тийшача балхаца гIулакх кегаде а чам болаш нах хила тарлу, Iаьдала а мугIарера болча наха а юкъе юкъ йоллардухьа. Массаза а хиннад из ишта. Хьаькъал кегаденнача наха фуннагIа дувце а вай кхеташ хила деза.\nЮхь елаенна хиларо адама юкъе машар боаржабу. Iалаьмате тамашийна хIама да из саг велакхажа хилар. Ишта нах хилча дунен тIа машар барж, хатар хинна воаллача сага дега тIа йIовхал йосс. Вайна дукха везача сага юхьа тIа велакъажар даьлча, хах аьле паргIата хет вайна, гIаддолх вай цун гIулакх дика долаш раьза хиле. Массаза а цу тайпара вай хилча дIа-хьа дувцаш дола гIулакх къоастаде дуккха а аттагIа хургда вайна.\nТахан денз делакъажа долалу вай, вайна гургда-кх воашта гонахьара адам мишта сиха хувцалу дикача оагIорахьа, мел хало тIакхаьча воаллар а, вайца хьаэ, ший бала бекъа кийча хургва. Сордамаш ца а доахаш, яппараш ца а еш, доккха са ца а доахаш доххьал велакъажал наха духьал, хало ейна дIаяргья.\nНах шоайла тIера хилча, эгIазал, гоамал мичаяхар ца ховш яй дIайоал. Цудухьа чIоагIа лоархIаме да шийга во къамаьл даьчунца сих ца а луш ший гIулакх чакхдаккхар, цун дохьала велавенна хилар. Шийна гонахьа дIа-хьа а хьажа наха дика де, самукъа даккха хьажар гIойле я сага. Мел сагота яле а, цIенача дег чура саг кхычоа бIарахьажача из вела ма къажжанге а, цун духьал юха вела ца къажача ца а воалаш юхьа тIара дикача оагIорахьа хувцалу саг. ТIаккха, ший бала гIайгIа дицлу цун. Нагахьа санна сагота яле юхь елаенна хилар толашагIа да сага, тIаккха, ер дуне а иштта шийна духьал делакъежаш санна хетаргда цун.\nДийшача наха хьаяхачох, бусалба дино а йоах вайга делакъаже, шоайла тIера долаш хила балано шоай сагот дергдоацаш. Велакъажар а хила деза дег чура моттийта а доацаш.\n«Даьла раьза хилва царна, Iабдулла ибн Iумарас ший воIа хьехам беча хана аьннад: «Са воIилг, атта хIама да хьона дикал – хьо юхь елаенна хилари, нахаца кIаьда Iимерза хилари». Тирмизе гулам тIа, Iабдулла ибн Хьариса дийца хьадийс да, Даьлагара салам моаршал хилда цун, Пайхмарал чIоагIагIа юхьелаеннеи, велакъажар долаши саг ма вовнзар шийна, аьнна. Иштта Джарир ибн Iабдуллас йоах, цкъа Пайхмар ма кхийттанзар сох, юхьа тIа велакъажар доацаш. Пайхамар хьадийс да, велакъажар а маьл болаш да хьона, аьнна».\nВелакъажа, е юхь елаенна саг бIаргвайча хоза хетт моллагIволчоа. ХIана аьлча ишта вола саг маьрша ва. Цу мочо сага зе дергдац.\nМоллагIа тешам болча, шоашта дукхавезача сагах гIалгIаша оалаш да, «Юхь елаенна саг ва из, велакъажар долаш саг ва из, дог дийла саг ва из, хьаийна саг ва из», аьле. Из деррига сагагахьа хилча дика хет вайна цудухьа хIаравар ишта хилча наьха вайх тешам хургбар, тIаккха вIаший дезар тешар совдаргдар.\nВелакъажара хетадаь ди да дерригача дунен тIа цIай санна дездеш, из ишта белгалду сов дукха ха яц. Эггара хьалха из дездаьд 1999-ча шера. Цул хьалха нах белаш хиннабац яха маIан дац цун, цу шера мара сага дагадехадац цу гIулакха хьакъоаста а даь, белгалдаь ди леладе. Цу хана денз, наха хоза а хеташ укх 19 шера, дунен паччахьалкхенашка леладеш да из ди. Цу ден керттера декхара маIан да, нах шоайла юхь елаеннеи, раьзеи болаш, гIадбаха хилийтар. ХIанз тIехьадале а белгалде деза, из ди октябрь бетта хьалхарча пIаьраска дийнахьа дездеш хилар. Бакъда, вай массаза юхь елаенна, вIаший тIера долаш, воайла дашаш хила йиш йолаш да. Жи, шоайла хийра даргдола хIама ца де хьажалаш.\n№161 (12097), шинара, 30 октябрь, 2018 шу/Вторник, 30 октября 2018 года\n← Циски, цогали\nРак: теория заговора или бессилье ученых? →\nВсе должно быть красиво\n23.10.2018 serdalo@yandex.ru 0\nЗалог безопасного пути


Украинерчу Николаев гIалан кхело 40 денна талламан изоляторе хьажийна Нохчийчуьра схьаваьлла волу 46 шо долу Тимаров Мовла. Иза дIаьвоьхуш ю Оьрсийчоь. Цунах лаьцна Кавказ.Реалии корреспонденте хаам бина нохчочуьнан адвокато Гриненко Татьянас.\nЦо дийцарехь, Тимаров эскархо ву Дудаев ЖовхIаран цIарах хиллачу Украинерчу Донбассехь тIом бинчу батальонан. Оьрсийчоьнан Iедалша цунна бехке дуьллург ду 0,53 грамм героин дохка гIортар. И зулам цо дина хилла боху цара 2007-чу шарахь Нохчийчохь. Ткъа дуьненаюкъарчу лехаме велла хилла Тимаров 2012-чу шарахь, иза Украинехь вехаш волуш.\nВдвокато Гриненкос чIагIдарехь, Нохчийчохь Тимаровх, шайн агент а вина, пайда эца гIоьртина хилла Оьрсийчоьнан къайлаха гIуллакхийн белхахой, ткъа иза реза ца хилча долийна наркотикех лаьцна бехктакхаман гIуллакх.\nДудаев ЖовхIаран цIарах нохчийн батальон, Мунаев Iийса, иза кхелхича Осмаев Адам коьртехь а волуш, тIом беш яра 2014-2016-чу шерашкахь. ХIинца а йолуш йолу ЧIеберлойн Муслима куьйгалла дон Шайх Мансуран цIарах батальон кхоьллина 2014-чу шарахь.


Жимахволчу Буша а, Клинтона а, Обамас а вовшахтухур ду афганхойн мухIажаршна гIо дан гIертар\nАмерикан Цхьаьнатоьхначу Штатийн хилла президенташ Буш-жимахаверг Джордж а, Обама Барак а, Клинтон Билл а, архивера сурт\nАмерикан Цхьаьнатоьхначу Штатийн хилла кхо президент – республиканхо Буш-жимахаверг Джордж а, демократаш Клинтон Билл а, Обама Барак а – юкъавахна Афганистанера эскарш арадаьхначул тIаьхьа Америке богIучу афганхойн мухIажаршна гIо дан кхоьллинчу керлачу вовшахтохараллина. Цуьнах аьцна хаам бо Американ Аз зорбан гIирсо.\nЭкс-президенташа а, церан хIусамнаноша а дакъалоцур ду шинарин дийнахь кхоьллина хиларх лаьцна дIахьединчу Welcome.US олучу коммерцица йоьзна йоцчу вовшахтохараллин а, бизнес-структурийн а, кхийолчу цхьаьнакхетараллин а балхана юкъахь.\nАфганистанерчу 20 эзар мухIажарна ханна мехаза хIусамаш лур ю Airbnb компанино\nКерлацу вовшахтохалло динчу дIахьедарца, иза дагахь ю махка богIучу эзарнашна афганхошна гIо дан, оьшу рицкъ вовшах а тухуш, оцу балхана юкъа вовлонтераш а озош.\n"Эзарнаш афганхой вайна уллехь белшах белш тоьхна лаьттира… дуьне мелла а кхерамазалла йолуш дар Iалашонца, ткъа тахана уьш шаьш бу гIо оьшуш", - аьлла ду жимахволчу Буш Джорджа а, Буш Лорас а динчу дIахьедарехь.\nКлинтон Биллан а, цуьнан хIусамненан, хиллачу пачхьалкхан секретаран Клинтон ХIилларин а векалша цкьачунна комментари йина яц оцу хьокъехь.\nБолчу хаамца, кхоьллинчу коалицина гIортор еш ву 280 стаг а, вовшахтохаралла а, шайна юкъахь Microsoft а Starbucks а санна йолу бизнес-структураш а йолуш.


ГIадужу-бетан 18-чохь Нохчийчохь дуьненчу дийлинчу божаберийн дайшна-наношна бIе эзар соьмаш делла совгIатна регионерчу Кадыров Ахьмадан цIарахчу фондан чоьтера. Акци лерина хилла Мохьаммад пайхамар винчу денна, яздо меттигерчу хаамийн гIирсаша.\nБусулбачийн беттан рузмехь Мохьаммад пайхамаран вина де билгалдоккхуш ду кхозлагIчу беттан 12-чохь. Кху шарахь нисделлера и де ГIадужу-беттан 18-чохь.\nХьомсара ваша Бюджет. Кадыровн фонданна стенгара долу ахча\nНохчийчоьнан вице-премьеро Дааев Хож-Бауддис бахарехь, оцу дийнахь махкахь вина 67 кIант, царех 12 перинаталан центрехь.\nАмерикан Iедалша "Ахмат" футболан клуб а, Кадыров Ахьмадан цIарах йолу Фонд а, латархойн "Ахмат" клуб а "Магнитскийн глобалан актан" буха тIехь долчу санкцийн тептаре ехира. Адамийн бакъонаш талхочу нахана дуьхьал долийна ду и тептар Вашингтоно.\nФормалехь фондан куьйгаллехь ю мехкан куьйгалхочун нана Кадыров Аймани.