Нохчех лаьцна: "Серлонаш" - ХIоффман Ева, " Дахаран хиламийн кочар" - Марра Эндрю\nТовбеца-бутт 23, 2013\nIамеркан Цхьаьнатоьхна Штаташ --Марра Эндрюн "Дахаран хиламийн кочар" ("A Constellation of Vital Phenomena") жайнин мужалт\nНохчийчохь хьалхара а, шолгΙа а тΙемаш лаьттачу хенахь царна тΙе дуьненан тидам берзош яра публицистика а, кинодокументалистика а. Ткъа карарчу хенахь и бале мур шайн романашкахь гайта буьйлабелла Малхбалера яздархой. Царех ю Маршо Радион комментатора Фуллер Элизабетас тидаме эцна ши роман – Хоффманн Евин «Серло» а, Марра Эндрюн «Дахаран хиламийн кочар» а.\nФуллер Элизабет, комментатор\nДуьнентΙерачу баккхий тΙемаша бохьу баланаш даима а хилла, Троя йохош Гомера язйина «Иллада» санна, яздархойн къолама кΙел совцуш. Цундела цецвала а дац ингалсан маттахь болх бен романисташ 20 шарахь лаьттина Нохчийчуьра тΙемаш бийца буьйлабелла хилар.\nДуьненан литературехь нохчийн трагедех лаьцна язйина ши роман ю гоьяллачех. Хьалхарниг – ХIоффман Евин «Серлонаш». Нохчийчохь шолгΙа тΙом болабала цхьа хан юьсуш кегийрхошна - нохчийн къонахчунна Анзорний, Ιамеркарчу пиастстана Изабеллиний юкъабоьллачу безамах лаьцна ю роман.\nИчкерин Дуьхьалонан ницкъашкахь дакъа а лаьцна, Европе тховкΙело лаха веъна ву Анзор. Оцу кΙентан шатайпа башхалла ю цо шена хезаш нисло музыка суьрташка ерзош хилар.\nIамеркан Цхьаьнатоьхна Штаташ -- --ХIоффман Ева, яздархо\nХIоффмана нохчо шен романан турпалхо вар, цо ша лучу интервьюшкахь олуш ма-хиллара, Ιаламат боккха бала лайначу стагна исбаьхьа хазалла къеггина гуш хилар ду.\nПольшера ахбΙе шо хьалха Ιамерка дΙабахначу жуьгтийн музыкантийн доьзалера ю Ева Хоффман. Шен къомо Гитлеран ккъизаллина кΙел Холокост лайна хиларе терра, яздархочунна дика хаьа геноцид хΙун ю. И тайпа гΙело лайна адам къаьсттина тΙегΙерта дикачунна, серлонна, боху шен жайни тIехь ХIоффмана.\nНохчаша лайначу гΙелонах лаьцна Ιамеркан яздархойх дукха хан йоццуш, аьлча а, кхушара, роман араяьккхинчех шолгΙаниг ву Марра Эндрю - «Дахаран хиламийн кочар». Шен романна ша тиллина цΙе Эндрюс схьаоьцу турпалхочо доьшуш леладечу советан заманахь арадаькккхинчу медицинан тептаран цΙе йолчуха.\nIамеркан Цхьаьнатоьхна Штаташ --ХIоффман Евин "Серлонаш" ("Illuminations") романан мужалт.\nМарра Эндрюн роман хΙоттало оьрсийн зудчо-лоьро 2004-чу шарахь пхеа дийнахь буьйцучу дагалецамех.\nОцу зудчо Ιуналла до нохчийн Элдар олучу юьртарчу шина берана – Ахьмаданний, Хьаванний. Оцу берий да Докка нохчийн бΙаьхойх ву. Ткъа кхечу луларчу кΙанта Рамзана, оьрсий эскаршка мотт а тухий, таΙзар дойту Доккина а, цуьнан къантана Ахьмадна а. Оьрсийн зудчо-лоьро тергамца доладо берийн. Иштта ю романан маьIанан цхьа агΙо.\nХIоффман Евин «Серлонаш» а, Марра Эндрюн «Дахаран хиламийн кочар» а хазачу маттахь язйина романаш ю. Амма буххера дуьйна и ши тептар теллича, хьал девзарг кхаьрдаш, ледарлонаш а ю цаьрца. Шина а яздархочун аьтто ца баьлла нохчийн амалш йовза а, цаьрца оьрсаша лелийна харцо юьззина кхетон а. Ший а автор а висина шаьш шайггара кхоьллинчу сюжетийн, вастийн лоллехь, лелларг-хилларг бакъдолчух догΙуш а доцуш.\nХиламийн сурт ша-шеггара хийцаран бахьана, масала, ХIоффман Евас, «мила бехке ву я вац Нохчийчуьрчу конфликтехь – иза сан бала бац, сан гΙайгΙа бара амалш а, безам а гайтар», - элира цкъа Ингалсерчу «Индепендент» газетехь.\nIамеркан Цхьаьнатоьхна Штаташ -- Эндрю Марра, яздархо, 23Ман2013.\nТкъа Марра Эндрюн романехь коьрта Ιалашо ю Нохчийчуьра тΙом, цо беъна баланаш, адамийн амалех чекх а хьожуш, гайтар. Амма цуьнан и дан аьтто ца баьлла, хетарехь. ХΙунда аьлча, цо оьрсийн политикаша, оьрсийн журналисташа, публицисташа дийцинарг а, яздинарг а чулаьцна шена.\nАьтто ца баьлла Марран нохчийн дог-ойланех кхиа а, церан бΙаьргашца дахаре хьажа а. Беламе ду Марра Эндрюс кхуллу Ичкерин куьйгалхойн а, гΙаттамхойн а васташ – нохчий авторна уллехула а ца бовзар гучудолу цо кхуллучу суьрташкахь.\nМарра, кхидерг ца дийцича а, шен лаамехь а, нохчийн топоними хаарца гал а вуьйлуш, хΙоттийна роман. Масала, Волчанск аьлла нохчийн цхьа гΙала ю цо романца юьйцуш. «Берзан меттиг» олуш санна тардина яздархочо, амма борз нохчаша лоруш елахь а, оьрсийн маттаца а дузуш, «Волчанск» нохчаша шайн гΙаланах цкъа а олийла дац.\nНохчийчохь хьалхара тΙом боьдучу заманара ша оцу Волчанскера дахар гойтуш, Марра Эндрюс, боьдуш тΙом а болуш, оцу гΙала нохчий парггΙат машенашкахь балха лелаш гойту. Иза-м дац аьттехьа а бакъ хетало сурт – я хьалхара , я шолгΙа тΙом боьдучу муьрехь машенахь хьовха, гΙаш дΙасалела а аьтто бацара нохчийн. Сан кхетамехь, бакъдолчух лаьцна ю аьлла хΙотточу романехь яздархочунна мегаш дац оццул бакъдолчунна генавала.\nХазачу маттаца яздина долу Марран «Дахаран хиламийн кочар» жайна оццул ирреалехь хилар дешархочунна, къаьсттина ночочунна, халахета хΙума ду.\nДика-м хила тарло Ιамеркан а, Европан а яздархойн тидамехь нохчийн къомаца лелийна харцо хилар, амма мегаш ду аьлла ца хета-кх историн шогачу бакъдолчух а къехкаш, нохчех лаьцна романаш кхолла гΙертар.\nЦкъачунна нохчийн трагеди ма-ярра гайта аьтто ца баьлла я ингалса а, я кхечу меттанашкахь яздечу романистийн.\nНохчех лаьцна дуьненан литературехь


Официальный сайт Парламента Чеченской Республики - Вайн къоман яхь йолчу къонахошка-спортсменашка\nШу санна яхь, доьналла долу кегий нах ир-кара а х1иттош, оцу ямартчу наха 10-15 шарахь гергга х1окху вайн махкахь даллийнарг вайна гинарг а, хуушдерг а ду. Хийла бехкбоцу кегий нах, бераш, зударий х1аллакхилла вайн, эзарнашкахь заь1ап нах а бисина, доцца аьлча, вайн къам а мохк дакъазадаккха ницкъ кхечира вай цадезачеран. Вай и дицдан а, 1ехадайта а йиш яц. Церан коьрта 1алашо уггаре хьалха шу санна доьналла долу, спортаца г1уллакх дог1у, могашалла дика йолу къоман уггаре тоьлла болу кегий нах 1ехийна, тилийна, шайгахьара бахар ю. Бакъволу нохчо ша цхьаьнгге а 1ехавайта йиш йолуш вац, цхьа к1еззиг ша кхетамчохь велахь. Дала, ша дуьне кхоьлличахьана, хуьйцуш схьадалош ду массо х1ума а. Амма ца йовш, мелла юьсушъерг стага шен дахарехь яккхийтина ц1е ю. Уггаре хьалха оцу белхан ойлаеш а, и хууш а хила веза бакъволу къонаха, мел даккхий х1уманаш шена т1ех1иттарх. Шен яьккхина ц1е, т1аьхьенашна юьсур юй хаа деза х1ора къонахчунна.\nАмма и массо х1ума эрна ду, нагахь санна вайгахь иман ца хилахь, г1иллакх- оьздангаллица х1окху мехкан беркате дай вайх ца хилахь. Бакъо, нийсо, иман долчохь кхоллало барт. Барт болчу дуссу Делан беркат, - олу 1еламнаха. И ду вайна оьшург, Даламукъалахь, хиндерг а.


Нохчийн гIиллакхаш ...ширделла?\nКъоман дахар то а делла, иза тодинарг шаьш а ду, олий, дозаллаш даржадо прессехь, телевизионехула Нохчийчоьнан Iедалерчу гоно.\nХенарчу бахархошца, баккхийчаьрца-м хьала а, охьа а вуно аттта ду, яханчу хенашца дустар а далош Iар-дахарх къамелаш дан а, заманан йохаллехь хийцаме девллачу гIиллакхех, Iадатех, амалех дийца а.\nЦхьаболчарна хетарехь луьра еъначу хено кхоьллина билам-хьелаш бахьнехь адамийн эхье айпаш, даима а хьуламехь латтош хилла бехке амалш тIехула евлла.\nИза ишта дан ма ду аьлла,ойла сецначех ву соьлжагIалахо Шарпудди.\nШарпудди: «Къайладевлла лаьттина адамаш гучудевлла. Хьекъал дерг а мила ву хиъна,собар дерг а вевзина, лай амалш ерг а цIарца вевзина. Хьалха дIакхуьссуш хилла тIехула евлла хIумнаш, тахана лераме ю-кх».\nКхечу къаьмнашна дустар а эхье хир доцуш, юьхькIаме хилахь бен, нохчашкахь хаза нехан санна гIиллакхаш ду аьлла тешначех цхьаъ ву Девкар эвлара эчиган пхьар Халад.\nХалад: «Со цец а воккхуш, нахехь гIиллакхаш го-кх сунна, сайгахь оццул гIиллакх хир дарий-те олий со шекволуш меттигаш а йогIу. Вай дика нах дукха бу шуна. Ошшада биллахI, сарралц цунах дийца ма ду сан…»\nКху тIаьххьарчу 30-40 шерашкахь вайнехан амалехь, леларехь, дукха хIумнаш хийцаме девлла лоручех ву Шелковск кIоштера Сулумбек.\nЦунна хетарехь чолхе еъначу замано адамехь доллург зе санна,коьртах даьхна нехан сакхташ. Цунна йоккха башхалла го хьалхалерчу дахарца а, тахана гучу суьртаца а.\nСулумбек: «Цу хенахь хилла къинхетам хIинца 10% а ца бисна. Ваша ваша волчу а ца воьду, йиша а ца йоьду. Тахана дуьненан бахамехь шена кара хIума еънарг, хьаькам иза вахнехь а, я хьарам кара хIума деънехь а цу стага шен гергарчаьрца йолу юкъаметтигаш хедайо.\nИза ша санна хьарамло лелочунна тIе а воьду, чукаренаш а лелайо. Ас и дерриге бусалбалла ледара хиларца дузу-кх. Шалхонаш дахарехь чIагIьелла. Суна цхьаболу хьаькамаш бевза-кх, кхунна адамех, акхаройх ша воцург кхин хIумма а деза а дезий те, эша а оьший - те аьлла ойла кхоллало. Цхьана а хIуманах къахетий-те царна? Ишта ойла дебба-кх сан коьртехь..»\nХьалха а, хIинца а мел бен-бен го хьуна дахар аьлча, нийсаниг олийла лаьий хьуна аьлла, долийра шен къамел Новр кIоштехь вехачу Абзотов Нохьас.\nНохьа: «Хьуна нийсаниг олийла лаахь, 22 шо Курскойн кIоштан гIамаршкахь а даьккхина цIа вирзина со, тIемаш белахь а шен цIахь хилар гIолехь ду аьлла. Кхара тахана мискачу нахехь къизалла яллош ю. Со дохковаьлла ву-кх, хьуна бакъдерг дезахь.\nКъинхетам бац, доглазар а дац. Сийдоцчу даьлла дерриге а. Моттбеттар лераме даьлла. Къизалла ю олалла деш махкахь».\nТIехIоьттинчу замане хьаьжжа хийцаеллачу хенах а, адамех а дийцинчу бахархойн къамелашкахь, ца ган а, хаа ца дала а амал а доцуш юкъара а дара цхьа хIума- цара массара а даре дора адамашна бехке –эхье а, юьхькIамейоцу а амалш, айпаш «нахала даха» гIо дийриг тIехIиттина Iедалхой а, церан лаам, аьллар дахаре дерзош каде хьийза маьхькIамхой а бу аьлла.


Нохчийчохь а ца лела нохчийн мотт муха лелар бу Урдунехь?\nЧиллан-бутт 04, 2013\n" Вай бердах доьлху", Урдунерчу сутдиллархочо Везаша кхоьллина нохчийн къоман васт\nНохчийн меттан гΙайгΙанаш, иза вай тишбеш, бицбеш хиларх орца Маршо Радионо мел дукха дахахь а, хийцаделла дац хΙумма а. Нохчийчуьрчу хьаькамашна ца лаьа ненан маттана я мехкан официалан меттан статус яла а, я цунна орцахбовла а. Цундела кхин а декъаза бу Нохчийчуьра гΙо оьшучу Малхбалерчу нохчаша буьйцу ненан мотт.\nНенан мотт а, ламасташ а, култура а хийца ца луш ца юьсу Нохчийчоьнал арахьа бехачу нохчийн. Диаспорехь меттигерчу гIиллакхаша тIеIаткъам бо нохчийн гIиллакхашна. Делахь а, арахьарчу нохчашлахь а бу вайн културан бала кхочуш а, нохчийн жайнеш доьшуш а, уьш толлуш-зуйьш, вайн къоман хотIах доглозурш.\nУрдунехь нохчийн мотт гIеллуш бу, тIекхуьъ-кхуьучу чкъуро тIаьхь-тIаьхьа ледара буьйцу.\nСоветийн заманахь, 1970-чу шерашкахь, Урдуне лела буьйлабелллачу цIерачу нохчашна Урдунерчу нохчийн гIллакх-гIуллакхаш хIумма а хийра а ца хетара, хIунда аьлча, шаьш цIахь ма бийццара мотт буьйцуш а, ламасташ леладеш а карабора царна Урдунера нохчаша.\nИ хьал хIинца хийцаделла шинхьа а. ЦIерачара оьрсийн мотт дукха юкъабетта шайн къамелашкахь, ткъа Урдунерчара - Iаьрбийн мотт.\nМавалийд Самир Урдунерчу нохчийн маттах сагатдечех цхьаъ ву. Урдунера нохчийн мотт муьлхачу тIегIантIе кхаьчна, Iалаш беш хIун дан деза, аьлла, цуьнца къамел дира Маршо Радионо.\nСамир: "Суна хетарехь, вай Iаьрбийн махкахь дехаш хиларна, гонаха Iаьрбий болу дела, мотт кIез-кIеззиг бовш бу, са уьйзуш бу. Вай цхьа дарба ца дахь, вай мотт а боцуш дуьсур ду. Iаьрбийн махкахь бехачара, цкъа Iаьрбийн маттахь ойла а йой, дагахь дош а кечдой, тIакха олу ша олуш дерг.\nЖима волуш дуьйна цIахь а, чохь а цIенна мотт буьйцуш кхиича, юьхьанца дуьйна ойла кхоллалуш нохчийн маттахь кхоллур ю адаман. Иштта ненан мотт хьан ойланийн лай а хилла, дукха сиха керчар бу. Iаьрбийн маттахь ойла а еш, нохчийн мотт бийца гIертачарна билла бехк а бац - тIетовжа хьостанаш дац царна.\nВуьшта, баккхийчара гуламашкахь сих-сиха буьйцуш белахьара, мотт дика Iемар бара кегийчарна. ХIинца гуламашкахь къамел чекх даллалц Iаьрбийн маттахь до. Цхьа наггахь верг хуьлу бала кхочуш, цIенна нохчийн мотт бийца гIерташ, делахь а уьш дукха кIезиг бу.\nБакъдерг аьлча, мотт цхьа гIирс санна хIумма ю. Дагахьдерг дIахаийтичахьана. муьлхха а мотт бийцарг бен а дац боху цхьаболучара. Нохчийн маттахь хьал-де хаттар, могашалла хаттар бен кхин ца оьшу олий хета. Школаш, хьуьжарш, ца хилар ду иза.\nДегIастанахь дешнийн хазна ледара ю аьлла хета суна. Дукха оьрсийн дешнаш юкъа детта, терахьаш нохчийн маттахь ала ца хаьа, хIетте а шаьш ден къамел хаза дерзадо цара. Ткъа кхузахь Iаьрбийн дешнаш леладо. Иза ледарло ю.\nУрдунерчу нохчашна Мавалийд Самира хIоттийна нохчийн меттан Iаьрба графика\nВай массо а ницкъаш вовшах а тоьхна, цхьа хIума ца дахь, цхьа-ши чкъор далале вайн мотт лар а йоцуш бовр буй хаьа суна. Ас гуттар олуш ду - мотт я бе я лелабе. Муьлхха а мотт, лелабеш бацахь, бовр бу".\nНохчийн мотт кхион гIерташ, иза Iаьрбийн элпашца язбеш, цхьа низам хIотттина Самира. И низам леладеш, Суеле-гIалахь юкъ-кара берашна нохчийн мотт хьоьхуш, курсаш лелайо цо.\nУрдунера нохчийн култура хийцалуш хиларан шеко яц. Масала, Самира ма аллара, дош, Iаьрбийн маттара ша ма дарра гоч а деш, нохчийн мотт бийца гIерта Урдунера кегий нах. "Со хьуна тIе лоьхуш вара", " вайга нах беана", " со цул кхана вогIур ву", "пелугIа сахьат даьлла", иштта кхин дIа а.\nВуьшта, дукха бацахь а, нохчийн меттан а, културан а бала кхочу нах Самир воцург а бу Урдунехь.\nБети Ахьмад. 2006-чу шарахь дуьххьара арахийцира цо ша хIоттийна Нохчийн-Iаьрбийн дошам. Нохчийчохь керла жайна ара мел хоьцу, иза деша, талла тIаьхьаволу Бети Ахьмад. Ша дешначу цхьана жайнех лаьцна иштта дуьйцу цо.\nБети: "Ас дукха жайнаш дешна нохчийн маттахь. Уьш, дукхадерш, Советан заманахь яздина а, арахецна а ду. Цундела, царна тIехь бакъдерг ду, аьлла, тIеоьцийла дац. Советан заманахь советашна ма тов яздина ду уьш.\n«Гезгмаша» олуш дукха хаза цхьаъ ду. Дукха хан ю ас и дешна. И яздинчо доккхачу хьуьнарца а, йоккхачу корматаллица а, цIеначу нохчийн маттахь а яздина иза. Оцу романо гойту, зама хьалха нохчийн бахам муха хилла, нохчийн хьал муха хилла.\nСуна пайда хилира иза доьшуш, нохчийн мотт чIагIбелира, шарбелира, нохчийн керла дешнаш Iемира суна. Самукъане кепехь яздина ду иза. Деша охьахиъча, чекхдаккхалц, Iад ца диталуш.\nНохчийн литература хазачу, цIеначу маттахь язйина хуьлу, исторех лаьцна а хуьлу. Цу жайнаша хьалхалера зама дагалоьцу, йовза а йовзуьйту. Нохчийн дахарх дерг Iема Нохчийчоьнан арахьа вехаш волчуннамуххале а. Иштта и жайнеш дешча, цкъа делахь, мотт чIагIло, шолгIа далахь, шайн исторех дукха хIуманаш керла а долу, Iама а Iема".\nУрдунера нохчий а, ненан мотт а


Страсбургерчу Адамийн Бакъонийн Кхело Оьрсийчоь бехке йина Нохчийчура 5 стаг нуьцкъала вайарна\nНохчийчура бахархоша чубеллачу рогIера латкъаман хьокъехь сацам бина тахана Страсбургерчу Адамийн Бакъонийн Кхело - Оьрсийчоь бехке йина 2001-чу а, 2004-чу а шерашкахь пхи стаг нуьцкъала тIепаза вайарна.\nОьрсийчоьнна латкъам бина ИлаевгIар а кхин берш а боху исс стаг ИлаевгIеран Инверан, Iадланан, Рустаман а, Батаев Казбекан а гергара нах бу. Оьрсийн эскархоша 2004-чу шарахь Анисовка эвлахь лаьцначул тIаьхьа байна бу.\nВахаев Русланбекан гIуллакхехула латкъам бинарг цуьнан нана яра. Хьалха-Мартанна гена доццуш, "Рошня" олучу блок-постехь оьрсийн эскархоша сацийначул тIаьхьа вайна вара Русланбек а.\nИлаевгIар сатоссуш шайн чуьра дIабигинера, туьтмIаьжгаш а йоьхна, чулилхина хиллачу оьрсийн ницкъаша. Етта а етташ, гIагI-диллинчу машенашкахь уьш дIабуьгуш гина лулахошна. ТIаьхьабевллачу гергарчарна гучудаьлла, уьш Ханкаларчу тIеман базе бигина хиллий. Амма хIетахь дуьйна кхин хIумма а ца хиъна кегийрахойх лаьцна.\nЯхаев Русланбек шен доттагIийн машенахь вогIуш, 2001-чу шеран ГIадужу баттахь сацийна вара оьрсийн блокпостехь. Иза а, машенахь хилларг а, йиттинчул тIаьхьа, гIагI-диллинчу машенахь дIавигна. ХIетахь дуьйна уьш гина бац цхьаннена а.\nХIокху шина гIуллакхехула Европерчу Кхело сацам бина, ваха йолу бакъо пхеа а стеган йохийнера, уьш лохуш оьрсийн Iедалша хIумма а ца динера, аьлла.\nЛаткъамхошна хIинца гIуда такха дезаш ю Оьрсийчоь 353 700 сом барамехь.


1944-гIа шо лазаме уьйриг а хилла деха вайнехан эсехь\nЧиллан-бутт 18, 2017\nНохчийн депортацин де\nДохийна нохчийн къам шийлачу Iай, луьрчу мехаша лоькхучу шалонаш тIехь, миллий мацаллий беллачеран чархаш, лайла охьа а йохкуш, Сибрех дIадуьгуш шайн хилла дог-ойла бIаьрхиш ледош бен йийца лац баккхийчаьрга. Царах дуккха-ма а ечу къароца, цхьаболу вайнах ойланца, кхетамца Казахстанан,ГIиргIазойн мехкашкахь бу, стенна аьлча цигахь чаккхе йоцчу абаде кхаччалц Iахка бисна эзарниш, сица а, цIийца а гергара, хьоме адамаш. Кхузара ондда бух болуш ду баккхийчара, Сибрехахь яьккхинчу хенах «чохь са мел ду дицлур доцу шераш» алар. Иштачех цхьаъ ву Теркйист кIоштера къано Солтабиев Хьусайн. Цо тешош дуьйцу, цигахь текхна Iазапе кхойтта шо, шен хIетахьлечу беран кхетамехь дицдан амал доцчу тIегIанехь стенна дисна а, уьрсаца дакъо доручу жижигах тера, вайнехан дегнаш Iазапехь яьккхинчу хено муха даьрра а. Ваха а, вола а меттиг боцу шело, мацалла… Эзарниш нохчашна йиш-ваша санна, кIажин пхенаш изош, юххера евзинчу цу мацаллина тIера доладелла дохадар хьокъехь тхан къамел а.\nХьусайн: «Дицлур доцу 1929 –гIа шо бохуш кино яра мацах цкъа гойтуш. Дицлур доцу 1944-гIа шо ду-кх, цкъа а чохь са мел ду дицдала амал доцуш. Соьга цхьана хьаькамо элира Казахстанехь,и санна долчу хIуманна тIехь, «хIун, реза вац хьо Советан Iедална?» Ас элира со дийна а волуш дицдо хIума дац иза. Сан итт шо бен дацара,гоьллелц догIучу лайлахула, мачаш когайоха ца вуьтуш салтичо тIехьашхула цамза а Iуьттуш, велха а веш, со адам дIагулдечу меттиге дIавуьгуш,не плач вражеская морда» бохуш. Ас и аьлча, корта а ластийна, IадIийра иза.Хьаькам вара иза, воккха хьаькам вара соьга и хаьттинарг. ХIетахь, тхо дохош хилла и салтий дагабаьхкича, оцу гIазкхий мотт буьцучарах дог долу-кх сан ,дера долу».\nМаршо радио: « Хьо бер ду кх цу хена,къам дохош, итт шо хан а йолуш. Хьуна муха тусалора хьайга цабезам цу хенахь?\nХьусайн: « Со ишколе лелаш, сайга халкъан мостагI аьлча ас цу бетах тIара далийтора. ТIаккха юртда а,хьехархой а схьа а балабой ,дIагулдора тхо. _Ахь хIунда тоьхна кхунна?- олий барт хоттура соьга. Ас хIоккхунна,оцунна тоьхна аьлча: «ХIун хилла, бакъдерг лан ца ло хьоьга!-олура. Итт шо а долуш воккха стаг вара со-м цу хена.Ас со мостагI вац олий дуьхьало йора. Ас дуьйцург чоьте а ца оьцура.»\nМаршо радио: Дуьххьала балха маца,мел хан йолуш вахна хьо?\nХьусайн: «Со дуьххьала балха 12-13 шо долуш вахна. Юьхьанца «лобогрейка» олуш, ялта хьокхуш, цхьа машен яра… ДIабоьжна ши сту а,царна хьалха ши говр а яра. Со говр тIе а хиъна, царна урхалла деш вар-кх. Цул тIаьхьа комбайн тIехьара ча охьататта ваха веза аьлла вахийтира. Йоьдуш лаьтташехь комбайн, дийна делккъехь наб а кхетий, цу тIера хийла чувужура. Цуо,немцочо,велха а воьлхуш, биргадире дехар дира, цхьа хохол вара биргадир, со сайн боцчу бехканца шо хан а яьккхина,веънера набахтера,кху кIантана цхьаъ хилла юха а хьийзор ву со. «ДIаваккхахьара ахь хIара кхузара»,- дийхира цо биргадире. ТIаккха цхьа стуворда а делла, хи кхехьа хьажийра со».\nМаршо радио: Хьо цу хенахь, бер долуш дуьйна а, воккха хилар тIе а доьжна, болх бан дезна хьан. И хан дагаеъча, хьуна новкъадогIург хIун ду?\nХьусайн: « И хан карлаяьлча, суна дог лазадаллал новкъадогIург дера ду, даьлла хIума а доцуш,дина хIума а доцуш, къам доха а дина, ца богIу ницкъ бар ду-кх. Со дийна а волуш,цкъа а суна дицлур долуш хIума дац иза. Цкъа цхьана хьаькамо хаьттира соьга, цу хена-м,I958 –гIа шо дара иза, со электрик болх беш жима стаг вара. Хьенех, -элира цо, - хIинца, масала хьан вашас, ялта лачкъадо, лулахочо мотт туху, ткъа ахь и къола хьайна тIе лоций хьо набахте воьду, и хIун ду шу, цунах кхетавехьа со, - хаьттира цо. -Хьажахь и воккха ву, - боху ас. - Цуьнга лачкъаделла и кIа. Цхьанхьа галваьлла иза мичхьа ваьллехь а. И чувоьлча,сунна яа хIума а хир яц я цунна тIаьхьа даха таро а хир яц тхан. Со чувоьлча Iедало суна паек а лур ю, суна тIаьхьа цо пхьор а дохьур ду. «Чорт возьми,как я раньше не догадался !»- бохура цо.»\nКъам дохадар хьокъехь дийцинарг вара Теркйист кIоштера къано Солтабиев Хьусайн. Цо «суьдхочо тоьхнаргга-м хан яцара, Дала тоьхнарг бен» аьлла къамелдерзош далийна дешнаш а ду ,схьахетарехь,вайнехан синмехаллин,доьналлин мах хадо тоьшалл


Оьрсийчохь уггар яьккхийчу туьканийн машана урхалла дечу махбаран компанийн Ассоциацино дIахьедар дина, нагахь кхачанан сурсатийн мехашна урхалла дар хьокъехь "Цхьааллин Оьрсийчоьно" хьалхатеттинчу низаман проект тIеэцахь, цуьнан вуно чолхе тIаьхье хир ю аьлла.\nТуьканашкахь духкучун тIетухучу механ барамна урхалла даро кхерам тосу, сурсаташ ца тоа а, цхьацца предприятеш совца а мега аьлла а. Цунах лаьцна дуьйцуш ду Ассоциацин сайта тIехь арахецначу хаамехь.\nКхачанан сурсатийн а, хIора денна оьшучу хIуманийн а мехаш хийцар коронавирусан ун даьржинчу юкъана дехка деза бохучун тIехIоьттира Оьрсийчоьнан премьер-министр Мишустин Михаил. Цо дира иза "Цхьааллин Оьрсийчоь" партин Пачхьалкхан Думехь йолчу фракцин декъашхошца хиллачу шен цхьаьнакхетарехь.\nПачхьалхкан Думан гIантдас Володин Вячеслава дIахьедар дира, оцу цхьаьнакхетарехь, махбаран машанаш "схьадоккхур ду адамашкара хIинцца гIо деш царна лун дерг", ткъа "цхьана а низамца догIуш доцу и гIуллакх сацо деза" аьлла.\nМахбаран машанаша чIагIдо, шаьш мелхо а ма хуьллу лахбийр бу тӀетуху мах, бохуш. Амма цо жимма лахдийр ьен дац иштта а хин долу мехаш дестар, чIагIдо Ассоциацехь.\n"Сурсаташ оьцуш луш болу мехаш лаамза хьалбахаро хIинцале а дестош ду туьканашкахь долу мехаш", - аьлла ду цу хаамехь.\nМехашна урхалла дар хилла ду Оьрсийчуьрчу рынкехь. 2007-чу шарахь Iедало барт бира шура а, даьтта а, бепиг а, хIоаш а латточу компанешца а, яккхийчу туьканашца а мехаш цхьаьна тIегIантIехь латто, яздо The Bell зорбан гIирсо.\nИ бахьана долуш уггар сиха дазделларш дара и сурсаташ.


Вакцинаци яйта езаш хиларх бахархошлахь кхетош болх дIабахьар тIедожийна Соьлжа-ГIалин мэро. Оцу гIуллакхна Кадыров Хас-Мохьмада сацам бина полици а, муфтият а юкъаозо. Меттигерчу зорбанаша хаам барехь, шахьаран урхалхочо лерина кхеташо дIаяьхьна полицин дакъойн куьйгалхой а, чоьхьарчу гIуллакхийн министраллан урхаллан хьаькам а цхьана юкъахь а волуш.\nКадыров Хас-Мохьмада дIахьедина, вакцинаци шен лаамехь хила езаш ю, делахь а, цо бахарехь, оцу процедурех чекхбовлар оьшуш хиларх нахана дIахаийта деза, мегар дац нах цомгаш хилийта аьлла.\n"Адам кхеташ хила деза, пандемин кхозлагIчу тулгIенах лардалархьама, прививкаш яйта оьшуш хилар. Юкъахь болх бахь, вайн аьтто хир бу нийсачу новкъа довла", - билгалдаьккхина Соьлжа-ГIалин мэро, гIалин хIора кIоштахь бахархойн цIа а оьхуш, "болх бар" полицина тIе а дожош.\nНохчийчохь- 7,5%, Къилбаседа -ХIирийчохь - 7%, ГIалгIайчохь - 9%, ГIебарта-Балкхаройчохь - 4%, Кхарачой-Чергазийчохь - 11%, Ставропол-махкахь - 10 процент.\nКху шеран бIаьста Соьлжа-ГIалин мэр хIоттийра Нохчийчоьнан куьйгалхочун цIийнах волу Кадыров Хас-Мохьмад. Шен политикан карьера Кадыровн гергарчо йолийра кхин а хьалхе. 2017-чу шарахь. шен 26 шо долчу хенахь, Соьлжа-ГIаларчу полицин урхалла дан хIоттийра иза, цул тIаьхьа Устрада-гIалин мэр, тIаккха мехкан кхерамзаллан Кхеташонан секретарь.\nИштта ларийна иза Нохчийчоьнан урхалхочун администрацин а, министрийн кабинетан а куьйгалла дан.


Мани Шейх вирд\nПонедельник, 22 Октябрь 2012 00:00 Опубликовано в Мани Шейх вирд\nМанина вирд доккху хIор ламазан таьхьа.\nАьтту куьг пIелгаш тIехь дагардо цIаза пIелга тIера дуьйна хIор пIелга тIехь кхузза олуш: боьххьехь, шинхьа пIелг сеттачахь.\nКуьг айан (цIонгела лакхахь) хила деза, «АIузу-биллахIи минаш-шайтIонирражийм, БисмиллахIиррахьманиррахьим», - аьлла долор ду.\n15-за ЛаилахIа иллаллахьу Мухьаммадан расулуллахI эр ду.\n5-за АллохIумма соли Iала саййидина Мухьаммадина ва селим эр ду.\nТ1аккха мел дIа лур бу :\n« Аса динчу 15-за зикра мела, диллина 5 - за салават мела Дала вазвинчу Элчанна Мухьаммадин бели аса-Делер салам маршал хийла цунна. ШозлагIа сай устазана Манийна а бели аса-Дала къайле тойойла цуьнан.\nАлохIумма соли Iала, саййидина Мухьаммадина ва Iала, али саййидина Мухьаммадин ва селим. Фатихьат»,- аьлла Бисмилла доьшур ду куьйгаш доIанна хьала а лаьцна.\nТIаккха эр ду 10-а : «Везан Дела воккха Дела. Хьо везар, Хьо вовзар лолахь». Юха Салават а диллина куьйгаш юьхь т1е хьокхуш дерзор ду.


"Дайша лайнарг ца дайта Iалашо ю сан"\nНохчий а, гIалгIай а 1944-чу шарахь махкахбохуш яьккхинчу архиверчу филман тIера схьадаьккхина сурт.\nНохчийн къоман уггаре а бохаме лору де тIекхочуш ду. Чиллан беттан 23-чу дийнахь, ерриге а пачхьалкхехь даздийр ду Даймехкан бIаьхочун де. Нохчийчохь а хир ду иштта, амма нехан дегнашкахь а, иэсехь а карлаер ю и къиза, луьра зама.\nБохийна хиллачеран терахь шо шаре мел долу жимлуш делахь а, дуккха а ду оцу харцонан тоьшаллаш а, дагалецамаш а наха шаьш гулдеш. 2302I944.ru цIе йолу сайт схьайиллина 3 шо герга ду. Иза еккъа нохчий дIабохорах тоьшаллашца юьзна ю. Видеош а, суьрташ а, интервьюш а, дагалецамаш бу.\nЦуьнан долахочо Балаев Iисас иштта дийцира и сайт ша кхолларан бахьана: Де дийне мел долу вайна юккъера дIабовлуш бу вайн баккхий нах. Кхин бисна а бац уьш, и хIума дагадогIурш. Лайна халонаш а, мацалла а, хьогалла а, харцо а, и мел долу хIума цхьанхьа охьа ца диллича, довр ду-кх. И Iалашо йолуш йина-кх ас иза. Политикин Iалашо йолуш а ца йина. Де дийне дIабовлуш бу вайн баккхий нах. Вайн истори ю иза. Иза Iалашъярхьама йина-кх ас иза.\nСайта чуйоккхучу хIора материале хьожуш, йоьшуш, хIоразза цуьнах дегаIовжам хуьлу Балаев Iисана. ХIора доьзал дIабохочу хенахь хилла иштта къизаллаш, элира цо: Зумсойн лам тIехь, ша Iаш цхьа йоккхастаг хилла. Лулахоша латтош хилла цуннна юург-мерг а. Меттахь хилла иза. ДIадохочу хенахь, иза карахь арайоккхуш, охьайилла аьлла салташа. Мухха аьлча а, охьайилла дезна церан иза.\nОцу зудчо ма йитийша ша, шен кIант схьавалахьара, цо шу нана юьтур ма яцара бохуш тIаьхьа мохь биттина. ТIехула герз детташ оцу нехан кхин дан хIума ца хилла. Уьш дIабохийна. 13 шо а даьккхина цIа баьхкича, ша йитинчу меттехь Iуьллуш ю бахара цуьнан даьIахкаш. Меттахъяла де а доцуш, Iиллина-кх и пекъар цигахь. Масане ду иштта хIуманаш. Дукха ду-кх уьш. ХIора истори еша а йоьшуш, дог лаза а долуш, чуйоху-кх ас сайта тIе и материалаш.\nТаханлерчу чкъурана шуьйра дуьйцуш дац къомо лайначу баланех лаьцна. Кху тIаьхьарчу шерашкахь къаьсттина дуьйцуш дац цуьнах. Дукха кегийрхой бу оцу бохамах ца хууш, аьлла халахетарца билгалдаьккхира Балаев Iисас: Цхьа жима стаг ву лаьтташ. Куьг луьйцуш. Ас тIехаийна машенна иза.\nДIадуьйцуш, схьадуьйцуш, чиллан беттан 23 дийнахь вайн къам дIадохийнийла хаьий хьуна хаьттира ас. Ца хаьа шена боху. Маса шо ду хьан аьлла хаьттича, 18 шо ду шен элира. Со цецваьккхинера цо. Суна-м хаа деза аьлла хета иза. Цхьаьнца питана я политики агIор Iалашо а яц сан. Сан дайша лайна и хIума суна дицдан ца лаьа.\nНохчийн къам дIадохорах лаьцначу сайта чубовлуш дукха нах бац. Иза схьайилличахьана 73 эзар стаг бен ца хилла. Иза коьртаниг ду аьлла ца хета и сайт йиллинчу Балаев Iисана. Вайн историн уггаре а бохаме лору и зама дIаязйина хилчхьана, мацца а цуьнах пайда оьцур бу синкхетам алсам мел болу тIекхуьучара, боху цо. Ткъа, цкъачунна школашкахь а, берийн бошмашкахь а, тIетаьIIина кечамаш беш бу, Даймехкан бIаьхочун денна.


Австрин президенто шайгахьа дош алар тайна цу махкарчу бусалба зударшна\nАвстрия -- Президент президенто Ван Дер Беллен Александр.\nКарарчу хенахь Австрехь адамаш уггаре а карзахдохуш йолу тема хилла дIахIоьттина зударийн духарех, къаьстина цара коьртахь лелочу йовлакхах ерг.\nТамашийна а дац цундела масех де хьалха Австрин президенто Ван Дер Беллен Александро масех де хьалха йовлакхаш лелор бахьана долуш гIелонаш ловчу бусалба зударшкахь гIо доккхуш вистхилар цу кепарчу аьтто-радикале хьежамаш болчу наха харцахь а даьккхина, цунах хIинца а йижина йоцу IалагIож яр.\nВан Дер Белленс шайн дин бахьана долуш харцо а, гIело а лан дезачу зударшца солидаре хилар деза вай аьллера. Иштта дара цуьнан дешнаш.\nВан Дер Беллен: „ХIара иштта дIадодахь - оцу шена гонахь каеттачу исламофобица дерг - цхьа де кхача мега, вай массо а зударшка а йовлакх тиллахьара аьлла дехар деш, шайн дин бахьана долуш иза лелочу зударшца солидаралла гайтархьамма“.\nТкъа меттигерчу бусалба динца а, мигранташца а цабезам болчу ницкъаша цо австрихойн зударшна йовлакхаш лелор тIедожон гIерташ хIума аьлла бохуш чIагIдо, хIора дийнахь аьлча санна шайна уллорчу хаамийн гIирсашка кортах йовлакх тиллинчу Австрин президентан дехкина сурташ зорбане дахарца иза аьшнаш а веш.\nБакъдолчехь, тIаьхьарчу цхьана шина шарчохь вуьшта хазанехасанна толеранте а, тайп-тайпана дин а, мотт а, култура а йолчу нахаца вуно тIекаре болчу австрихойн юкъараллехь бусалба дин лелочаьрца цабезам алсамболуш хиларна терго ян йиш ю.\nВенехь еха Саралиева Залина а ю дуккха а шерашкахь бусалба духар лелочарех. Цо дийцарехь, арахь агресси гайта хIуьттуш берш дукха ца гина цунна, наггахь гома хьажар я цхьа кIоршаме вистхилар тидаме ца эцча.\nАмма шайн сибаташ а ца гойтуш, интернетехула бусалбанаш емал беш а, дIакъовлабеллачу зударшна сий мел доцург дуьйцурш а вуно дукха бу. Цо а гойту юкъараллин цхьаболчу гонийн кхетамехь хуьлуш болу хийцамаш.\nСаралиева Залина: „Ван Дер Белленс аьлларг хIун дара аьлча, кху Европехь цхьа Iадат ду, мацах жуьгтишна гIело ечу хенахь дуьйна схьа а, охьатаIийначу нахех гIо доккхуш. Иза дара цо аьлларг – гIело ечу бусалба зударшка гIо доккхуш вайн зударша а тахка дезар ду аьллера цо, цхьаболчара иза чIогIа харцахь даьккхина хьийзош-м ву иза».\nЦу юкъана Австрерчу цхьамогIа бевзаш болчу исбаьхьалхоша а, интеллектуалхоша а гIодаьккхина президентехь Ван Дер Беллен Александрехь а, зударийн шайна луург духар лелон бакъонехь а.\nИштта масала цу махкахь уггаре а лоручех публицист а, зорбанча а йолчу Куденхове-Калерги Барбарас шен меттигерчу Стандард газетехь араяьллачу артиклехь ша а цхьана хенахь мигрантийн бер хилла хилар дага а лоцуш яздо, тIебаьхкинчаьрга Австрин низамаш лардайтар нийса ду, цаьрга пачхьалкхе а, демократи а, зударийн, божарийн цхьатерра бакъонаш хиларна сийдартар а нийса ду бохуш.\n„Амма цаьрга йовлакхаш ма леладе бахар, я маьждигаш ма де бахар, я юкъараллин дакъа ма хила бахар нийса дац. ТIебаьхкинчаьрца хIинца йолчул а алсамо дуьхьал гIулч йоккхуш хила деза вай“, - яздина Куденхове-Калергис.


Германехь шен хIусамнана йийначу нохчочун 13 шо хан тоьхна\nКхоазлагIа гIат тIерачу петаран корехула ара а кхоьссина,19-за урс тоьхнера цо шен хIусамнанна.\nДаханчу шеран Лахьан-баттахь адам инзаре даьккхинера Германерчу Зенфтенберг гIалахь цхьана нохчочо динчу зуламо. 32 шо долчу Рашида шен хIусамнана цкъа хьалха кхозлагIа гIатта тIерачу петаран корехула ара а кхоьссинера.\nКхелехь тоьшалла дан валийначу цигахь и дерриге а гуш нисвеллачу немцочо ма-дийцара, чукхетачу хенахь уьйтIахь вилспеташ дIатаса хIоттийначу эчиган руьжина тIекхеттера зуда.\nЦул тIаьхьа иза яла ца леш йисина хилар шена гича, тIаьхьа чу а воьссина, урс диттина йийнера. 19-за урс тоьхнера цу стага 27 шо долчу шен хIусамнанна, 5 беран нанна. Цул тIаьхьа лагах урс хьаькхнера.\n„Доьазза хьаькхира цо цунна лагах урс“- бохуш дийцира тешо, ша шена гучох Iадийна тебба Iаш вара аьлла.\nИштта цхьа кхечу тешо дийцира кхелехь, жимчу стаго шен зуда еле хьалха царна юккъехь дов даьллийла хезаш дара, и зуда йоьлхушяра, ткъа шайн нана юьйчу хенахь чохь церан 5 бер дара, бохуш. И бераш, ала дашна, кху бIаьста Нохчийчу дIагина церан дехоша.\nШен хIусамнана ша еран бахьана Iедалхошка дуьйцучу хенахь Рашид цIе йолчу стаго аьллера, полицин векалша чIагIдарехь, шен шеконаш яра шен хIусамнана шена ямарт ю бохучунна, ша цунах тешаш вацара, аьлла. Бакъду, и доьзал а, и зуда евзаш хиллачу наха хIеттехь социалан машанашкахула дукхаъ тоьшаллаш дира йийнарг вуно оьзда а, иман долуш а стаг яра бохуш.\nКху деношкахь Германерчу Котбус гIалахь дов хоттуш дара и резонансе зулам динчу стаге. Бехкевечо кхелехь мукIарло дира, ша шена ямарт хиларх шеконаш а кхоллаелла урс диттина йийра шен зуда, аьлла. Прокуратурано цкъа хьалха лерина стаг веран зуламна бехке веш вара и кIант.\nЦу зуламах Германехь велла дIаваллалца набахтехь яккха хан туху. Амма бехкевечун адвокаташа чIагIдора, Рашид наркоман ву, цо шен зуда ша йоьчу дийнахь Crystal Meth цIе йолу наркотик тоьхна хилла, иза аффектехь а хилла, цундела ша хIун лелдо кхеташ ца хилла цунна. И бахьана долуш шайн клиентана ларамаза стаг верна тухуш долу 10 бен ма тоха бохуш бара.\nКхелахочо Шолбах Франко, прокуратурин а, адвокатийн а тоьшаллашка ладоьгIначул тIаьхьа 13 шо хан кхайкхийра. Велла дIаваллалца набахтехь яккха хан ша зуда йийначунна ца тохаран бух балош кхелахочо элира, цо леринчу Iалашонца шен хIусамнана йийна хиларх шеко яц, амма Германехь и санна долу зулам дар мел маьттаза лоруш ду цунна хууш хиллачух тер дац, хIунда аьлча иза шен доьзалца цу махка веана дукха хан ца яьлла, аьлла.\nКхелахочунна хетарехь, шен даймахкахь а, динехь а зуда ен магийна хиларна Германехь а изза дан мегар ду моьттуш хилла цунна. Цундела леринчу Iалашонца стаг верна а ца тухуш, валаре далийначу еттарна низамца тоха йиш йолу хан – 13 шо- тоха сацам бина кхело шен зуда йийначунна.\nАла догIу, немцойн хаамийн гIирсашкахь а, социалан машанашкахь вуно емал деш тIеэцна кхелахочо нохчочунна иштта кIеззиг хан тохар. Я бусалба динехь а, я нохчийн Iадаташкахь а наркотикш мелла зуда ен бакъо ца хилар ца дийцича а, немцойн низамаш массарна а цхьатерра хила дезаш ду, кхечу къомахчу я динах болчу нахана бонус а ца еш бохуш яздо кхелан сацамна резабоцучара.\nГерманехь йийначу зудчун бераш цIа дерзийна


Израило Газа-аса Мукъа Йита Йеза, Аьлла, Хеташ Ву Бан Ки Мун\nМангал-бутт 04, 2010\nИзраило Газа-сектор ма-хуьллу сихха мукъа йита еза, аьлла хеташ ву Цхьаьнакхеттачу Къаьмнийн Организацин Инарла-секретарь Бан Ки Мун. И шена хетарг дIагойтуш, дIахьедар дина цо. Израило Газа-сектор блокада а йина латтор нийса дац, боху Бан Ки Муна. И цуьнан дешнаш шуьйра даржийна хаамийн гIирсаша, Израило мукъа баьхна болу нах Туркойн-махка дIакхаьчначу хенахь.\nПалестинахошна гуманитаран мохь эцна доьлхуш долчу хIурдан кеманашна тIе а кхетна, Израилан эскархоша байъина нах дагалуьйцуш шуьйра акцеш дIахьуш ю Туркойн пачхьалкхехь а, дуккха а кхечу Iаьрбийн махкашкахь а.\nИштта израилхоша динарг хIинца шуьйра талла мега, аьлла хеташ бу бозуш боцу тергамхой а. Царан тIе а хIоьттина, Израило ша диначух жоп дала а дезар ду, цо ша дIакъевлина латтош йолу Газа-сектор мукъайита а езар ю, аьлла хеташ ву Цхьаьнакхеттачу Къаьмнийн Организацин Инарла-секретарь Бан Ки Мун а:\n«Оцу бохамо юха а тIечIагIдеш ду коьрта проблема мел мехалла ю. Сектор-газа дукха хенахь дуйна блокада йина латтор, иза цхьа а дика хIума луш дац. Вуно-во хIума ду иза. Цхьа а бехк боцу адамаш ду цигахь лаьттачу хьоло хьийзош дерш. Израилан Iедалхоша и блокада сихха дIаяккха йеза»\nИзраил хьалха а реза хилла яц Цхьаьнакхеттачу Къаьмнийн Организацин векалша иштта дина долчу дIахьедарашна. ХIинца а реза хир йолуш а яц иза, боху тергамхоша. Шай и гIуллакх талла оьшу ницкъ бу, аьлла, дIахьедар дина оцу мехкан векал волчу Регев Марка:\n«Суна уггара хьалха дIаала луург ду, коьртаниг оцу Газа-секторехь болчу бахархошна гIо-накъосталла дар хилар. Оцу нехан дахар коьрте даккха деза вай. Оцу Iалашонца дагадовларш дIадолон а деза. Гергарчу Малхбалехь машаран процесс сихха юха а шен новкъа яккха йеза».\nИ дIахьедарш дечу хенахь Израило мукъа бовлийтина нах Туркойн-махка дIакхаьчна. Тель-Авивера Анкара кхо хIаваан кема дахна. Царах цхьанна тIехь хилла Израилан эскархоша байъина нах а. Уьш исс стаг ву, дукхах берш Туркой-мехкан бахархой а болуш. Уьш дIаберзо кечбеш дуккха а дIахьедарш динера Истанбулехь. Дош ца олуш ца севцна израильхой. Оцу мехкан премьер-министр волчу Нетаньяху Беньямина иштта къобул дира шаьш Газа-сектор дIалаьцна латтор:\n«Дуьненанюкъаралло тIеоьцур дацара ГIажаричоьнан хIордан кеманийн порт Дуьненаюкъарчу хIордан тIехь хилар. Пхийттех шо хьалха аса дIахьедар динера муха кхуьуш ю ГIажарийчоь, аьлла. Иза хIинца бакъ хилла. Тахана аса юха а дIахьедар до ГIажарийчоь тIеман флот хIотто гIерташ ю Израилна уллехь, аьлла. И гIуллакх кхана мича доьрзур ду хууш хила безара, тахана тхо емал деш болу нах».\nИ дIахьедар динчу Нетаньяху Беньямина юха а дIакхайкхийна шайн эскархойн кхи дан хIума дацара цигахь, аьлла. Газа-сектор шаьш мукъа йоккхур яц, аьлла цо.


Путина цхьаъ дуьйцу, Нохчийчохь кхин лела\nНохчийчоь -- Шен пресс-конференцехь герз кхуссу ишар еш ву Кадыров Рамзан, Соьлж-ГIала,26ГIу2014\nНохчийчохь масситта шо ду Кадыров Рамзана кх-пхиъ гIаттамхо бен висина а вац олу. Амма шерашка девллачу тIематасадаларшкахь леш лаьтта мостагIаллин шина а маьIIера нохчий. Деношкахь ши гIаттамхо вийначул тIаьхьа Невран кIоштахь юха а дIалехьош бу кегийрхой.\nГIаттамхоша тIелатар дар бахьанехь, шина агIор дараш а хуьлуш, яккхий гIишлош а йогуш, Соьлж-ГIалахь тIематасадалар хилчахьана, ткъеха гергга тIемалойн гергарчийн цIенош дохийна Нохчийчохь.\nШайн доьзалхоша лелочунна уьш жоьпалле хилар официало дIакхайкхийна хаамийн гIирсашкахула а. Царех масийтта цIа дохош, охьааьтта, Путин Владимира маьршачу нехан хIусамаш йохор низамаца догIуш дац аьлла, журналисто деллачу хаттарна жоп луш, дуьненна а хезаш, дIахьединачул тIаьхьа.\nОьрсийчоьнан низамаца и догIуш цахилар кхетадахь, цхьаболчу бахархоша къобалдо цу кепара тIемалойн гергарчарна тIеIаткъам бар. Уьш дукха бацахь а и санначарна хетарехь, герзаца дуьхьало йийраш, хIуъу а дина совцо, лартIа бало, махкахь, дуьйлуш герзаш а доцуш, синтема дахар чIагIдан гIерта Iедалехь берш. Ишта хьажам болчех ву Соьлжа гIалин кIоштера Хьалим а.\nХьалим: «Хьал лартIа догIур дацара те, гIуллакх доцург а ца лелош IадIийр бацара те бохуш, уьш совцо гIерташ дохош ду-кх и цIенош Iедало. Законаца догIуш дацахь а хIуъу а дина машар хилийта гIерта-кх Iедал. Адамашна новкъарло а ца еш уьш, тIемалой, совцо гIерта-кх».\nСоьлжа гIалахь шина а агIор ткъе итт гергга стаг а вуьйш, герзаш дийличхьана, ладегIамехь бехаш бу мохк: нислуш лаьтта вер-ваккхарш, кхачалуш дац кегийрхой лецар а. Чоьхьарчу гIуллакхийн министаралло гIардаьккхина мА-хиллара, кху керлачу шеран хьалхарчу дийнахь Новр кIоштан Мекенски эвлахь а вийна, дийна караваха ца лууш, герзаца дуьхьало йина ши тIемало - Завгаев Муса а, Омаров Башир а.\nНизамхойн буьйранчаша дийцарехь, хьалхарниг Теркйист а, Новр а кIошташкахь тIемалойн баьчча ларалуш хилла. Iедалан хьостано билгалдаккхарца, вийначу шиннан герггара зIе хилла чекхбаьллачу ГIура-беттан 4-чу дийнахь гIалина тIелеттачу тIемалошца. Карарчу хенахь ницкъаллин структураша лохуш бу Завгаевс а, Омаровс а тIекаренаш лелийна, уьш тIелистина, царна гIо дина церан накъостий.\nЦхьаболучара цуьнца дузу къармазалла гойтуш веллачу Завгаев Мусан а, Омаров Баширан а, цигга Новр кIоштера, Рубежни юьртара кегийрхой лецна дIабигар. МогIарерчу юьртахоша даре дарца Мекенски эвлахь и меттиг нисьеллачул тIаьхьа лаьцна дIавигнарг лаххаре а пхиъ ву: Умаров Леча а, Азимов Iабдул а, АлиевгIеран ши ваша а, Керимов Казбек а. Уьш стенна бигна, царна бехке дуьллург хIун ду, цаьргара хIун даьлла гергарчарна хууш дац. Ур-аттал къайле ю кегийрхой лецнарш хIун структураш ю бохург а, уьш мича бигна а.\nНаха дийцарехь, кетIа а богIуш, тIаьхьий-хьалхий уьш дIабигнарш, тIеман барзакъ дуьйхина а ца хилла. Цхьацца хIума къаста а дина, схьабохкуьйтур бу бохуш дIабигна бу Рубежни эвлан бахархой. Массеран а садуург а, ладегIам дебориг а и ду – мила, мичара ву а ца хоуьйтуш, Iедалан векалщ бу бохучара беш болу тIеIаткъам.\nЦкъачунна билгалдаьлла цхьа хIума ду, лаьцна дIабигначу кегийрхой ши-кхоъ, Пригородни олучу, Соьлжа гIалин кIоштан Шина суьйла корта эвлахь бусалбан дин Iамо доьшийла чекхъяьккхина ву. Цхьаболчеран дегайовхо ю, цу декъехь зераш а дина, шайн юьртахой маьрша бохур бу аьлла.


Шемара тIом боьрзур бу Вашингтонна лиъначу хенахь аьлла Кадыровс\nГIадужу-бутт 28, 2018\nШемара тIом боьрзур бац Вашингтонна а, цхьа могIа Европан яккхийчу пачхьалкхашна а лаъалц аьлла Нохчийчоьнан куьйгалхочо Кадыров Рамзана. Цо бахарехь, "Шеман Iедалхошна а, шемахошна шайна а мел чIогIа лаарх а, тIом боьрзур бац, Iамеркана, Израилна, Европана, кхечу коалицин пачхьалкхашна а цхьана лууш дацахь. Шемахь цIий Iенор ду, оцу пачхьалкхийн цхьа барт хиллалц",- аьлла Кадыровс, яздо "Керланаш" агенталло.\nШемара конфликт ерзош политикан процесс йоло еза Цхьанатоьхначу Къаьмнийн Организацино (ООН) шен тIома кIел а лаьцна аьлла Германин, Францин, Туркойчоьнан, Оьрсийчоьнан куьйгалхоша шоьтадийнахь Истанбулехь хиллачу цхьанакхетарехь.\nШо дерзале конституцин реформи тIехь болх бан Шеман комитет гулъяр кхайкхийра агIонаша. Цу кепара процесс ерзош "диаспоран а цхьана, массо а шемахочун бакъо хила еза маьрша харжам бан" аьлла, билгалдаьккхина Германин канцлеро Меркель Ангелас. МухIажирш шайн лаамехь пачхьалкхе юхабахка хьелаш хIитто а деза Шемахь, аьлла коммюникехь.


Гуьржийчоь -- ТIамехь байинчарна хьажийначу Тбилисерчу кешнийн кертахь йоьлхуш ю хIара зуда, 08Марс2013\n8 шо хьалха Къилба ХIирийчохь тIом эккаш цигахь нисвелла ву нохчийн вевзуш волу журналист, сурташдахархо Царнаев Сайд-Хьусайн.\nГуьржий цхьана агIора, хIирий, оьрсийн эскарий вукху агIора а долуш, нийса пхи шо хьалха хиллачо, дукха шера гайтина ду, тIом буоло мел атта ду, ткъа цо йина чоьвнаш ерзо ехха хан оьшийла. Амма, хила мегачу масалле а ца хьоьжуш, хенахь ерзаза йоцу дуьненахь кхин цхьа конфликт латийра оцу тIамо. Коьрта васт ловзийра цу юккъахь Оьрсийчоьно.\nПитане политика лелийна а ца Iаш, оцу тIама юккъе уозийнера нохчий а, кхидолу къаьмнаш а. Ишшта, Ямадаев Сулима буьйралла деш хилла йолу «Малхбале» цIе йолу батальон хьажийнера, тIеман уггаре а хьалхарчу могIанашка.. Гуьржаша, тахана, лачкъа а ца деш олу, нохчий оцу юккъахь ца хиллехьарий, шаьш и Цхинвали дукха сиха йоьккхура яра аьлла.\nОцу тIема юккъехь нисвеллера нохчийн журналист-суртдаккхархо Царнаев Сайд-Хьуьсейн. Маршо радионна дехарца цо, карладаьккхира, шен оцу деношкахь цигахь гинарг.\nЦарнаев Сайд-Хьуьсейн: «Цига воьдучу хенахь, тIом хира бу аьлла вахана вацара. Лаьмнийн а, Iаламан а сьурташ даха вахан вара, ладугIуш вергр тешара а воцуш. Цхь атамашийна нисделлера иза. Сой сан накъост сурташдаккхархо Узаков Сергей тхойшиъ балахара гIо аьлла вахана вацара.\nЦига вахара тхъойшинна Iалашонехь дара, амма, догIанаш бахьанца тIехьтоьттура. ТIаккха, марсхьокху бутт хаза беара. 8 дийнахь тхойшиъ Цхинвале кхечира. Новкъахь тIедеттачу герзана кIела а нисвелира. ТIаккха Цхинвале дIакхаьчча, тхуна еса гIала гира, тIеман техника а яра шорта. Хьешан цIийнехь а оьрсийчуьра журналисташ бен кхин адам дацара».\nЦхинвали дIакхаьчча, журналистийн тобанех дIа а кхетта, машаран контингент цIе тиллинчу, оьрсийн тIеман декъан буьйранчийн зорбан-конференци нисвелла Царнаев Сайд-Хьуьсейн. Иза йолаялле, уллехь цхьа тамашийна эккхар хиллира, бохуш кхин дIа а шен дагалецамаш бовзитира цо.\nЦарнаев Сайд-Хьуьсейн: « Суьйре хила дукха хан ца йиснера. Журналисташ машархой болчу дIадуьйла аьлла дIакхайкхинера. Буьйранчийн зорбан-конференци хила езаш яра. Тхо кечам а бина, дIанисделла лаьтташ, инарла микрофонашна хьалваларцани, гена доцуш, 20 уллехь доккха эккхар хилира.\nШа верг дIасведира. Амма, лазийна цхьа астаг вацара,хилалчу эккхаран бараме хаьжча. Оцу хIуманна ойла йора оха. Цхьацца хIумш дага а догIура. Доьххьарлера эккхар ишшта хиллера.Юха цхьа ах сахьт далле, инзаре тIом дIаболабелира. ГIалана чу етташ яра, массо а агIорара.\nХьашан цIа долчу дIадаьхча, цигахь ша верг аьлча санна тIемлой бара. Царна уллехь тIом хуьлун дела, цигара а дIадахара тхо. Цхьана нехан цIахь ши дей, ши буьйсий яьккхира оха».\nМаршо радио: « ХIинца пхи шо даьлла оцу конфликтан. Хьуна хьайна хIинца муха хета, оцу тIеман бахьанех а, муьлахчу агIонан бехк бара аьлла хета хьуна?».\nЦарнаев Сайд-Хьуьсейн: « Кхо Дей, кхо буьйсий даьлча а, тIеетташ долу герз ца соцура. Хьан етташ ю иза ца къаьстара. Вай цIахь хилларг, тидаме эцча, мьарша нахана юккъахь дараш а деш, тIееттар, тера дара оьрсийн эскархоша лелочуьнах. Иза дагахь дара суна.\nВуйьш верг а, лазош верг а маьрша нах бара. ТIеман сурт хIотто лелош дара тешга, ян хIун Iалашонца дара иза? И хаттар философийн санна ду. Мелла ойланаш кхоллало. Даиманна дагахь лаьтташ а ду суна. Гуьржийн эскарш цигахь кIезга дарий-м хаа суна».\nГуьржийчоьнах дIа а къастина ша йозуш ца хилар дIакхайкхина йолу Къилба ХIирийчоь, тахана, Оьрсийчоьнера миллиардашкахь ахчанаш схьаозош ю. Цхьацца долчу хьосташа, лучу хаамца, цьунана барам хIинцале хьалкхаьчча цхьа миллиард сов доллар. Амма, жигара юхаметтахIотторан белхаш беш бац цигахь.\nХIирийн коьрта гIала тахана а, саьлнаш юккъахь ю. И ахча, оьрсийн а, хIирийн а, даржхоша шайна юккъахь дIасадоькъуш ду бохуш, доьххьара дуьйцуш дац тергамхоша.


Шайх Guerilla Nation Vaynakh олучу, доккхачу декъехь нохчех, гIалгIайх, кхечу Кавказера орамаш долчу нахех лаьтташ йолчу байкерийн тобан декъашхойн исс петарахь лехамаш дIабаьхьна Германерчу полисхоша. Немцойн чоьхьарчу гIуллакхийн министраллин SEK олучу леринчу декъан 120 полисхо декъа а волуш, Берлинан Вединг а, Шарлоттенбург а олучу кIоштанашкахь дIаяхьира и операци.\nТалламаш боьзна бу кху шеран Заздоккхучу- баттахь немцойн коьртачу шахьарахь Guerilla Nation Vaynakh тобан декъашхоша цхьана кафе чохь гулбеллачу албанхошна тIелатар дарца. Германин чоьхьарчу гIуллакхийн министраллехь Маршо Радиона тIечIагIдина ма-хиллара, хIетахь масех машенахь баьхкинчу талорхоша Калашников автоматашкахула герз диттинера кафе чохь Iачарна.\nВукхара дуьхьал тапчанаш йиттинера. ХIеттахьехь лаьцнера кавказхойн тобанера пхи стаг, царех цхьаъ 17 шо долу македонхо хиллера, ткъа важа виъ – нохчий. ТIедогIучу кIиранашкахь цу нехан дов хатта долор ду кхелехь.\nGuerilla Nation Vaynakh цIе йолу тоба масех шо хьалха кхоьллина ю Германехь бехачу вайнаха а, кхечу Кавказерчу регионашкара орамаш долчу наха а. И тоба ша Германехь Кадыров Рамзанан векал ву бохуш волчу Дугазаев Тимурца зIенаш йолуш ларалуш ю.\nЯханчу бIаьста Берлинерчу Бранденбурган Кевнашна хьалха шаьш даьхна сарташ зорбане дехира тобан декъашхоша. Царна тIехь гуш вара 30 гергга стаг, ирах яхийтина Кадыров Ахьмад тIехь волу байракх а йолуш, тIейоьхна Guerilla Nation Vaynakh аьлла йозанаш долу тIорсакан белахюхкаргаш а йолуш.


ГIуран-бутт 08, 2015\nШема -- Алеппо. Видео тIера схьадаьккхинчу сурт тIехь волчух тера ду Францера цига тIаме вахана волу Бингалем Селим (Salim Benghalem).\nОьрсийчура а, Юккъерчу Азера Советан пачхьалкхана юкъахь хиллачу республикашкара а Шема тIаме оьхуш болу нах алсамбевлла доьазза. Цунах лаьцна хаам бина Нью-Йоркехь туп тоьхначу Soufan Group олучу талламан тобано.\nДерриг дуьне схьаэцча аласам долуш ду Шема а, Иракъе а Исламан пачхьалкх олучу тобанах дIакхета оьхуш болчу нехан терахь. Амма уггара а и терахь алсам даьлла Оьрсийчур а, Юккъерчу Азера советан пачхьалкхана юкъахь хиллачу республикашкара а тIаме оьхуш болчу нехан – 300 процент.\nНью-Йоркехь туп тоьхначу Soufan Group талламан тобано дийцарехь, Оьрсийчура 2400 стаг дIакхетта Исламан пачхьалкх олучу тобанах. 2014-чу шарахь Мангал-баттахь багарбича лоруш дара цу нехан терахь 800 стаг хилар. Дустархьамма аьлча, Сауди Iаьрбийн пачхьалкхера Шема баханчу нехан терахь ду 2500 стаг. Ткъа уггаре а дукха нах бахана цига Тунисера - 6000.\nУрдан-пачхьалкхара Шема тIаме бахана а бу дуккха а нах. Церан терахь а ду 2000-2500 стаг. Soufan Group олучу талламан тобано дийцарехь, Оьрсийчура Исламан пачхьалкх тобанна юкъахь тIом беш берш бу Къилбаседа Кавказера, ша аьлча, Нохчийчура а, Дагестанера а нах.\nТкъа хIунда оьхуш бу и нах Шема а, Иракъе а? ХIунда гIерта уьш Исламан пачхьалкх олучу тобанах дIакъета?\nЦу хаттаршна иштта жоп луш, Маршо Радион аналисто Вачагаев Майрбека элира официалан пропагандо а, цхьацца политикан говзанчаша а ма-диццара дац цу нахаца доьзнарг. И хаттар баккъалла а талла а, иза тидаме а эца дезаш а дара бохуш вара иза.\nSoufan Group олучу талламан тобано дийцарехь, 2000 стаг ву тахана Шема тIаме вахана Казахстанера а, ГIиргIизойчура а, Таджикистанера а. Туркменистанера а. Путин Владимира, цуьнан кхерамазаллин сервисийн куьйгалхоша а чIагIдарехь, Юккъерчу Азера а, Оьрсийчура а Шема тIаме вахана ву 5000-7000 стаг. Soufan Group тобано дийцарехь цу нехан терахь ду 4700.\nВачагаев Майрбекана и терахь лахдина ду аьлла хета. Цуьнан бахьана ду хIинццалц оьрсаша шайн нах цигахь бац бохуш дIахьедарш дар, хIинца а шаьш дийцинчунна тIера бовла царна цалаар аьлла хета цунна.\nSoufan Group олучу тобано бинчу талламца, 18 бутт хаьлха кхечу пачхьалкхашкара Шема тIаме баханчу нехан терахь дара 12-15 эзар стаг. И терахь хIинца шозза алсам даьлла аьлла хетало. Soufan Group хетарехь тахана иза ду 27-31 эзар стаг. 86 пачхьалкхера бу и нах.\nТкъа Iамеркин талламан сервисашна хетарехь, 2011-чу шарахь дуьйна Шема бахана бу 100 пачхьалкхера нах. Ткъа церан терахь ду тахана 30 эзар стаг.\nМангал –беттан 2014- чу шарахь Европера Шема баханчу нехан терахь 2500 стаг хилла аьлла хета Soufan Group талламан тобанна. Ткъа тахана и терахь 5000 ду боху цо. Церах 3700 стаг ву Францера а, Британера а, Германера а, Белгера а вахана.\nТкъа Iамеркин ФБР директоро Коми Джеймса динчу дIахьедарца, таханлерчу дийнахь Исламан пачхьалкх тобанна юкъахь ву 250 гергга Iамеркахо. 2014 шарахь аьхка церан терахь дара 70 гергга стаг.


Мангал-бутт 06, 2013\nШема --Шаьш гIаттамхойх мукъаяьккхинчу Кусейрехь пачхьалкхан байракх хIоттош бу Асад Башаран эскархой, 05Ман2013\nПрезидент Асад Башар толамашка кхачош, хьал карчийна цуьнгахьа тΙемаш бечу Либанерчу Хьизболлан а, ГΙажарийчоьно цига хьежочу а тобанаший, Оьрсийчоьно герзаца латточу аьттонаший. Оцу кхаа агΙонан гΙоьнца шен олалле ерзийна Асада деношкахь, масала, Кусейр-гΙала. Амма иштта, арахьарчу гΙорторех пайда а оьцуш, Шемин президента меттахΙоттош йолчу «къепено» махкара тΙом шорбан а, луларчу пачхьалкхашка кхачон а тарло. Шемина тΙехь лаьттачу кхераман рогΙерчу муьрах лаьцна дуьйцу шен артиклехь Маршо Радион корреспондента Рекнагел Чарлза.\nКхаа кΙиранах Либанерчу шиΙатийн Хьизболла партин ницкъашца цхьана Ιедалан эскаро Кусейрехь бинчу тΙемийн толам мехала ларало, боху Асад Башаран.\nАмма Хьизболлас баьккхина толам бале бала тарло, цо ерриг а Малхбалера суннатой тΙемашца дуьхьалтаса а сахьт шиΙатошна – тΙаккха хΙуттур ду ша ма-дарра къематде шен Хьизболлан децΙахь Либанехь а, боху тергамхоша.\nФранцойн талламийн Греммо-центран куьйгалхочо Баланш Фабриса тидаме оьцу Кусейрехь вовшашца тΙемаш бинарш бусулба динан ши гара хилар – шиΙаташший, суннаташший.\nБаланш: « Шемарчу тΙама юкъа Хьийзболла йолар вуно кхераме ду. Кусейрехь цунна духьаллетачу гΙаттамхошлахь оццу Либанера суннаташ а хиларо тΙом церан шайн махка а кхачон тарло. Иза цкъачунна дац Либанехь – цуьнан дозанехь ду, амма ду цкъачунна».\nБаланш Фабрисна гарехь, шайн дозанехь йолчу Кусейрехь эша а эшна, ΙадΙийр бац Либанера суннаташ, уьш цΙахь чΙиръэца буйлалур бу шайца леттачу Хьизболлара, аьлча а, шиΙаташкара.\nБейрутехь Ιамеркан институтан профессор ву Хьашан Хилал. Цо а боху, шиΙаташний, суннаташний юкъабола тарлучу тΙеман гайтам бу Кусейр-гΙалахь хилла тΙом.\nХьашан: «Эзарнашкахь бу Шемарчу гΙаттамхошлахь Либанера суннаташ, къаьсттина цигарчу къилбаседанера. Ша тΙаьххьара дечу къамелехь Хьизболлан лидера Насралла Хьасана элира, эгΙар дац вай Либанехь, лата луург Шема тΙом бан ваха веза, аьлла».\nБухара бусулбанаш вовшахлета буьйлабаларал совнаха, нагахь санна Либанехь бусулба шина гарана юкъа тΙом болахь, цига хьаьлхар бу дуьненан массо а мехкашкара баьхкина Шемахь тΙемаш беш Iен арахьара баьхкина бусулбанаш, боху тергамхоша.\nХууш ма-хиллара, исторехь шиΙаташний, суннаташний юкъахь лилхина тΙемаш цкъа а ца бирзина сиха, бахбелла лаьттина иттаннаш шерашкахь. ХΙинца а лаьтта изза хуьлуш, чΙагΙдо Европерчу а, Ιамеркарчу а политикаша.\nЭшнарг ду, Шема тΙаме баха гонахарчу цхьана а пачхьалкхо шен махкахошна доьхкуш цахилар.\nХьизболлано, масала, ал-Къайданера суннаташ бу Шемарчу шиΙатех леташ, цундела нийса ду боху шен бΙахой суннаташна дуьхьал тΙом бан бахар.\nПрофессора Хьашан Хилала бахарехь, Хьизболлана а, массо а шиΙаташна а гΙортор латториг ГΙажарийчоь ю.\nХьашан: «Хьизболлано дохарх Ιалашдо Шемара Ιедал. Герзаш ГΙажарийчуьра кхочу цуьнан кара. Шемара Ιедал доьхча, юхучу кхочур ю ша Хьизболла а. Шемахь ша бечу тΙамца шен Либанера дахар дΙадахдо цо».\nСуннатойн лидерша а дуьйцу, шайн динан вежарий дΙакхалла гΙерта шиΙаташ бохуш, кхойкху царна дуьхьал Шемахь тΙом бан. Иштта дара дахначу шоьтан дийнахь Катарерчу цхьана везачу устаза ал-Карадави Юсефа дина къамел. Ваха таро мел йолу суннато цо кхайкхира Шемарчу «джихΙаде».\nБусулбанашна балеболуш лаьтта Шемара тIом


Верхний Ларс, Гуьржийчоьнна а, Оьрсийчоьнна а юкъара доза\nГуьржийчоьнца долу лаьттахулара доза хадош, «Верхний Ларс» олучу постехь (КПП) дехьадовлуш шайна дуьхьалонаш Iиттаяларх дIахьедо Къилбаседа Кавказан мехкийн бахархоша.\nЦеран тоьшаллашца, Нохчийчуьра а, ГIалгIайчуьра а, Дагестанера а бахархой чу ма бита аьлла, къайлах дина омра ду пачхьалкхехь, яздо Кавказ.Реалиино.\nШен цIе къайлаяьхьначу Нохчийчуьрчу вахархочо дийцира Кавказ.Реалиига, Гуьржийчу кхача дозанаш деттарх цуьнга дIахьединера, иза махкара араваьккхинчу оьрсийн дозанхоша. Гуьржийн агIоно, официалан бух боцуш, цуьнан пачхьалкхе вар къобал ца дира.\nДоза хадош проблемаш хиларх хаамаш зорбане баьхна йиллинчу хьосташкахь. Масала, "Владикавказ-Тбилиси" телеграм-чатан декъахоша яздо, КПП-хь «фильтрацин барамаш» лелабо бохуш. Цхьахйолчу республикашкара бахархой халла дехьабовлийтинехь, "Нохчийчуьра бахархой массо а бохург санна, юхаберзабо".\n"Ши сахьт хьалха цхьа а бахьанаш ца дуьйцуш юхаверзийна Гуьржийчоьнан дозанера кхо стаг. Жимма хан яьлча юхабуьйла аьлла хьехна. Хетарехь, кхайкхийна а боцуш, бина цхьа сацам бу и. Божарий (Нохчийчуьра а, ГIалгIайчуьра а, Дагестанера а шаьш боьлху божарий а, тобанашца берш а) цхьа цаторийла яцахь (дарбадан, транзит) ца вахарал бен гIоле яц", - яздина цхьахволчо.\nСтигалкъекъа-беттан 16-чохь видео яра зорбане яьккхина, цу тIехь хаамбора, къаьсттина кочаоьху гуьржийн дозанхой "мажош йолчу божаршна а, хьиджабаш техкинчу зударшна а" бохуш. Дозатохар хьакхало нах Гуьржийчу транзитца тIехбовлуш белахь а, Оьрсийчу юхабоьлхуш хилахь а, дIахьедо роликан авторша.\n"Жимма сирла косынкаш тахкийша олура машенлелорхочо, ткъа божаршна хьоьхура, мажош дIаяша, и дан аьтто белахь. Iаьржа, къевлина духар долу а, мажош йолу а нах чекх ца бовлуьйту гуьржийн дозанхоша элира цара. Тхо тIаьхьа ца кхиийра стенна, амма боллу пассажираш – 20 стаг- юхаверзийра", - дийцина видеоролика тIерачу Хьавса цIе йолчу зудчо. Ши кIира хьалха Гуьржийчухула Дагестане кхача гIоьртинера иза.\nГуьржийчоьнан Iедалша бакъ ца до дуьхьалонаш яр. Гуьржийчоьнан дозанхойн полицин белхахочо Кавказ.Реалиига дийцарехь, ковидах вакцина елахь, йа ПЦР-тест карахь елахь, Оьрсийчоьнан массо а бахархойн бакъо ю чубахка. Къилбаседа Кавказера бахархойх леррина хьовсуш хиларх хаьттича, жоп дала ца хIоьттира иза, дош делира, дозанхойн кхеташо чекхъяьлча телефон тухур ю, керла информаци хилахь аьлла.\nГуьржийн доза хадорехула долчу хеттаршна маса жоп лучу линехула хаьттича, Нохчийчуьра а, ГIалгIайчуьра а, Дагестанера а бахархой чу буьтуш бац бохург – "бакъ дац, дезинформаци ю". "Цхьа а проблемаш яц",- элиар цо.\nЛаьттахулара долчу дозанехула Гуьржийчу кхача цхьа бахьана хилча бен пурба цадалар юхадаьккхинера хьалхо Оьрсийчоьно. Кхул хьалха Оьрсийчоьнан некъахойн тоьшалла дан дезара, доза хадор деша Iалашонца, йа дарба лохуш, йа белхан хьокъехь ду аьлла.\n2022-чу шеран Дечкен-баттера – Зазадокху-батте кхаччалц пачхьалкхера дIаоьхучу бахархойн терахь цIеххьашха лакхадаьлла аьлла, бакъдира Оьрсийчоьнан ФСБ-но. Гуьржийчу леста Оьрсийчоьнан бахархой пхоьазза совбоьвлла – цхьаъ бен боцчу Верхний Ларс постехула дехьаваьлла 38 эзар Оьрсийчоьнан вахархо. Дустуш аьлча: 2021-чу шеран хьалхарчу кварталехь доза хадийнарг Оьрсийчоьнан бархI эзар стаг бен вацара.


Сом дужуш ду, туьканаш ясcалуш ю...\nДуьненаюкъарчу биржанашкахь мехкдаьттан мах охьабаларцана дайдала доьлла сом. 70 соьмал а лакхабаьлла цхьана долларан мах. Еврох 80-таннал а сов доьху. Оцу хьелашкахь маллуш ю нехан кхача, духар эца йисина таронаш а...\nЙохка-эцархоша шаьш даре ма-дарра цхьа кIира сов хан ю цара халонаш ловш йолу. Уьш йоьзна ю цхьаьнаметта,баьрзнашкахь,таппашкахь дуккха а хIумнаш юхкуш болчарна, хIора денна а бохург санна,сом дайлуш пайдабоцчу долуш хиларна, шаьш шайн товар стенах дохка деза цахаарца.\nКъаьсттина къоьлла хIоьттина кхечу пачхьалкхашкара схьайохьучу кхачанан сурсатийн. Ур-атталла тахана туьканашкахь каро атта дац Азарбайджанера дохьу чай а.\nНохчаша дааршлахь даар лору жижиг-гала яр а лахделла кху муьрехь а,хьалха санна духкуш дилха цахилар бахьнехь.Туькана долахо ю Новр кIоштан Ищерера Абаева Iайшат. Цо дийцарехь и доллар даздалар бахьнехь юхкучарна а,оьцучарна а хаац шаьш стенах йохка еза а,стенах эца еза а.\nIайшат:» Механ хьалаоьхуш ду. ДIаэцахьара бохуш схьайохьуш хилла котамаш тахана йоцуш ю-кх. Эца бахнарш йоцуш баьхкина-кх. Оха юхайохка 19 туьманах, уггар яккхийнарш 21 туьманах схьаоьцуш яра оха изза котамаш. Оха 25 туьманах йоьхкина котамаш тхун 28 туьманах юхкуш ю-кх. Цунна схьабаьхкина уьш эца бахнарш. 20-30 % лакхабаьхна мехаш. Царна шайна а хаа а ца хаьа шаьш хIун дан деза.»\nЮург-мерг йоцуш массо хIума а ду дазлуш,деши биста кхаччалц боху соьга къамел дечу Iайшата. ЦIера йолуш йолчу кIентан йоIана чIагарш,мухIарш харжа уьш Соьлжа-гIала базар бахча Iайшата дийцарехь, «юхкуш яц» аьлла царна бIаьрга а ца гайтина дашо хIумнаш.\nIайшат: « дешин мах хьалабаьккхинера цкъа. Цул тIаьхьа доллар яманан чIиже хьаладахна аьлла хIинца деши гойтуш а дац бIаьрга а. Дашо хIумнаш къайлаяьхна латтош ю-кх. Цкъа сецца мукъана а далахьара и даллар.»\nСом дайлуш Цхьаьнатоьхначу штатийн ахча даздалар гIайгIане тIеоьцу цIахь Iаш болчу пенсахоша. Церан сом дазлора аьлла,жижиган къоьлла стенна хIуттуш ю,хьалха санна дIа дохка ца мега иза бохуш хеттаре буьйлурш дукха бу. Царех ю Теркйист кIоштера хIусамнана Зайбал а.\nЗайбал: « Жижиган мах тIекхета бохуш эца атта карош а дац. Бежана ца карайо бохуш жижиг сацийна духкучура. Хьалха санна паргIат да-м дац. ХIуманна мехаш тIедетта пенсеш ма ца туху.Юучунна,молчуна саццаза тIедетташ ду-кх»\nМассо хIуманна мехаш лакхадуьйлуш лаьтташ ду, амма алапаш а,пенсеш а, пособеш а тIетоха сиха-м дац Оьрсийчоьнан Iедал боху ка яьлла-яьллачохь йолах болх беш, доьзал хене боккхуш волчу соьлжагIалахочо Хьасанас.\nХьасан: «Ялта а,жижиг а –массо хIума а дазлур ду. Хьалабер боцург хIун мах бу хаьий хьуна? Белхан мах бу-кх. Алапа а, пенсеш а,пособеш а тIекхетар дац хьуна. ТIетоха там бу мацца а цкъа ,хирг хилла даьлча. Масала тIедогIучу шеран бIаьстенан юьххьехь. Кхечу пачхьалкхашка хIун де а ца хьовсу хIорш-м…»\nИрхъоьху доллар бахьнехь чIогIа лестаме девлла ду кхузара мехаш. Массарна а кхаъ а хуьлуш,бепигна тIекхаччалц цкъачунна хийцамза лаьтташ демах дина даарш Маццалц? Цу хаттарна жоп дала охIла стагга а каравац тахана.\nDevalvation of Rub


Олимпиадехь тоьллачу Садулаевна ша миллион доллар далар бакъ ца до Пачхьалкъан Думан депутато\nСадулаев Iабдулрашид (аьрру агIор)\nДагестанан латархочо Садулаев Iабдулрашида хаам бина, Пачхьалкхан Думан депутата Гаджиев Мохьмада миллион доллар ахча делла шена Токиохь Олипиадехь толам баккхарна аьлла. Новости агенталло яздо цунах лаьцна спортсменан дешнашна тIетевжина.\nОлимпиадин чемпионан инстаграмерчу агIонехь хIоттийна сурт ду Гаджиевца цхьана даьккхина. Цунах хоьттичну текстехь баркалла боху Садулаевс депутатна шена а, тренерна а совгIат дарна. Мел ахча делла хоуьйтуш дац цо.\nОцу юкъанна депутатан векало чIагIонаш йо, чемпион хьошалгIа кхайкхинера Гаджиевс, Олимпиадехь толам баккхарца декъалвеш аьлла.\nСадулаев Iабдулрашида дашо мидал яьккхира Токиохь дIахьочу ловзаршкахь. Снайдер Кайлца леташ тоьлла иза. ШолгIа деши ду хIара спортсмена даьккхинарг. Дуьххьара 2016-чу шарахь Рио-де-Жанейрехь хIиттийначу Олимпикан ловзаршкахь а тоьллера иза.\nГаджиев Мохьмад "Единая Россия" партин декъашхо ву. Дагестанан цIарах Думе кхаьчна иза. 2020-чу шарахь деклараци тIехь биллгалдаьккхинера цо исс миллион сов сом, Американ долларшкахь 123 эзар ду иза.


"Митингашкахь ца къастадо дозанаш"\nГIалгIайчоьнан Iедало кхойкху мехкан бахархой Нохчийчоьнца долчу дозанех лаьцна дечу къамелашкахь оьзда хилар. Парламенто билгалдоккху, лаьттанаш къасторца долу гIуллакх пачхьалкхо бакъо еллачу хьукматийн карахь хилар, митингашкахь луьстуш дацар. Оцу хьокъехь документ арадаьккхина Республикан Халкъан Гуламо.\n"Интернетехула йоккхуш ца хуьлу нийсо а, низамаш а, ца хуьлу къастош я гуламашкахь а. Оцу гIуллакхна тIебехкина бу шайнначул бакъонаш карахь йолу профессионалаш", - боху парламенто ша баржочу кхайкхамехь.\nДозанех ден къамелаш тIех дестийна дуьйцу, депутаташна сов боккха тIеIаткъам бо хьал ма-дарра девзаш а боцчу бахархоша, "деструктивехь, агрессица хьал луьстучара" телхачу кхачош ю махкара къепе, боху документо.\nГIалгIайчуьрчу цхьаболчу жигархоша шайн кхайкхамашкахь бехкедо ГIалгIайчоьнан а, Нохчийчоьнан а Iедалш цара доза къастош хийцина лаьттанийн барам цхьатерра бац, гIалгIашна эшамбина, бохуш. Цкъачунна Iедало дозанаш, Теркан раьгIнашца лаьтта оханийн асанаш шина махканна дехьа-сехьа ялар доцург, хийцина дацахь а, дуккха а латта ду ГIалгIайчоьнера дIадоккхур долуш, дуьйцу жигархоша бахархошка.


Аятуль Курси — Википеди\nХӀокху версин 1 хийцам талла безаш бу. ЧӀагӀйелла верси теллина (2016, 25 март).\n«Аятуль Курси» (Ӏаьр. آية الكرسي; гӀантан аят) — 255-чу аят, сурат «аль-Бакъарат (етт)». ХӀокху аято гойту АллахӀ-дела массо а хӀуманал сийлахь-воккха хиларх.\nАят[нисйе бӀаьра | нисйе]\n«АллахӀ — кхин дела вац и воцург, дийна ву и, ша дӀахӀоьттина ву, наб озор а, наб яр а доцуш. Цуьнан ду стигланашкахь дерг а, лаьттахь дерг а. Цхьа а ма вац цунна гергахь шапаӀат дийр долуш, цуьнан лаамца бен. Царал хьалха хилларг хууш ву и, тӀаьхьа хиндерг хууш ву. Цуьнан Ӏилманан хӀуманна а тӀекхуьур ма бац уьш, цунна луучул бен. Шуьйра хилла цуьнан паччахьаллин стигланаш а, дуьне а чу лоцуш. Уьш Ӏалашъярехь хӀумма а хало ца хуьлу цунна, и лекха верг а, сийлахь-везверг а ву».\nАллахӀу — ла́ ила́хӀа илла́, хӀуваль хьаййуль къаййу́м. Ла́ таъхузухӀу́ синату́ ва ла́ навмулла́хӀу ма́ фи сама́вати, ва ма́ филь ард. Ман заллази йашфаӀу́, ӀиндахӀу́ илла́ биизнихӀ. ЙаӀламу́ ма́ байна айди́хӀим, ва ма́ халфахӀум, ва ла́ йухьийтӀуна бишайъин мин, ӀилмихӀи́ илла́ бима́ ша́ъ ва сиӀа курсиййу́ хӀуссама́вати валь ард, вала йаъу́духӀу хьифзухӀума́, ва хӀуваль Ӏалиййуль Ӏази́м.\nАятуль курсин йозанаш\nХьост — «https://ce.wikipedia.org/w/index.php?title=Аятуль_Курси&oldid=2556511»\nХӀокху агӀонна тӀаьххьара хийцамаш бина: 2018, 20 январь, 22:16.


Казахстанера цIихезача Iилманхо-сейсмолога, Курскенаькъан Iабдурахмана, «Парасат» яха орден елар\nIилман хетадаь вахар\nСелий бетта 18 ди 2022 шу\nКазахстана президент волча Токаев Касым-Жомарта деннача указах, Iилман белха тIехьа, къаман социально-экономически хьал тоадара тIехьа баьча къахьегамах, «Парасат» яха орден елар Курсканаькъан Iабдурахьмана. Iабдурахьман тахан, Казахстанерча исторехи этнологехи йолча институте, керттера Iилман болхло волаш къахьегаш ва.\nИз ваьв 1937-ча шера, моажала бетта 15-ча дийнахьа Онгашта. Къам мехках даьккхачул тIехьагIа Казахстанах цун шоллагIа йола Даьхе хилар. Тахан из ва казахстане цIихеза Iилманхо-сейсмолог, геолого- минералогически Iилмай доктор, профессор, казахстанерча къаман Академи академик. Цун бIаьхий болча вахара наькъо тахан, вайна хьагойт, дохаде аьнна мехках даьккха, дуккхача дувца хала долча Iазапа деношта духьала оттадаьча вай къаман нах шоай низах, деналах ца бохаш дикал кхоллаш, къамах сийрда цIи йоаржаеш хьабаьхкалга. Казахстанера ишкол йисте яьккхача, 19-шу даьнна зIамига саг волаш, Казахски политехнически институте деша эттар из. Инженер — геофизик волаш къахьега волавелар Iабдурахьман.\n1961-ча шера дийша ваьнна, Казахски ССР Академи Iилман институте геологически Iилман болхло волаш, дIахо бихьар цо ший никъ. Цу боккхача Iилман кхуврче массане лоархIаш, лакха говзал йолаш болхло хилар цунах, къахьега волавеннача дийнахьа денза. Сейсмологех дараш тохкаш гаьна вала лаьрхIа вар къона Iилманхо. Йоккха юкъ ялалехьа цох хилар гравимагнитни полях йолча лабороторен кулгалхо.\n1968-ча шера Курскенаькъан Iабдурахьмана геолого-минералогически Iилмах болча белха диссертаци кийчъйир. Хинна ваьнна, воккха Iилманхо ше волга дIахайтар цо массанена. ХIара шера, ший цIи дIайовзийташ дола лакха мах бола белхаш деш, къахьегаш, дIахо вахар Iабдурахман.\nМел вовзараша лоархIаш, лакха начIал дола Iилманхо хилар цунах духхьала ца хаддаш къахьегарах.\nIилман белха тIеха кIоаргалга кхача ловш хиларо, 1976-ча шера, Казахстанерча Iилман Академи сейсмологех йолча институте хилар цун сацар. Из яр цу хана хIетта хьакхелла. Вариацехи, геофизически поляхи йолча лабороторен кулгалде эттар из. Сейсмологех йола институт йоккха юкъ ялалехьа Казахстанерча сейсмически кхерамзлен керттера кхуврч хинна дIаэттар. Курскенаькъан Iабдурахман из хьакхоллаш лаьттарех цаI лоархIаш ва. Тахана а цу институтаца бувзам лелабеш, цар лоархIаме болхло волаш ва 85 шу даьнна Iабдурахьман. ЧIоагIа гIаддбаха болаш тIаийцар цун балхарча новкъосташа из орден цун ялар. Цо баь болх бувцаш цар белгалду: «Сейсмологех йола институт хьакхоллаш лаьттар Iабдурахьман.\n1976-ча шера денз йоккхача лабороторен кулгалдеш хьавоагIа из, 1978-ча шера «Петрофизика земной коры Казахстана» яхача темах докторски диссертаци язъяьй цо. Из дукха къахьийга баь болх, тахан методически пособи санна хьаэца йиш я. 1989-ча шера денз 2011-ча шерага кхаччалца, института директор волаш къахьийгад цо.1992-ча шера профессор хилар цох, 1997-ча шера Iилман академи академик хинна дIаэттар, ше ца хаддаш къахьегарга хьежжа.\n1999-ча, 2002-ча шерашка академик-секретарь волаш хьавоагIа. 2011-ча шера геодинамически, сейсмически белхах йолча физикай лабороторен кулгалде отт Курскенаькъан Iабдурахьман. Тахана а цу лабораторе лоархIаме болхло волаш, керда хьабаьхкача болхлошта воккхагIа вола хьехархо хинна къахьегаш ва из. Цо даь беркате белхаш белгалдеш дуккха совгIаташ тийнад цунна. Царна юкъе я «доккха Iилма хьадийлачоа» яха майдилг. Курскенаькъан Iабдурахьмана кулгалдеш хьалкхийнаб дукха Iилманхой, кандидатски Iилман доктораш. Цун Iилман белхашта юкъе, тахан, 300 гаргга Iилман статьяш, дукха монографеш я.\nСейсмологех йола специальность хьакхоллара тIехьа къамаьл дир цо, хIаьта цо кулгалдеш йола сейсмологех йола институт дуккхача шерашка бувзам лелабеш хьайоагIа Россерча, Китаерча, Японерча, Германерча, Италерча, Англерча, Таджикистанерча, Киргизерча, Узбекистанерча сейсмологашца. Царца бувзам лоаттабеш дукха кердадараш кхеллар института. Китаерча сейсмологашца лаьтта агарах йолча прогноза лаборотори кхеллар цар. Ший деррига вахар Iилман хетадаь Iабдурахьман, Iилман болхлой тоабан юкъе лоархIаши, йоккха цIи йоаккхаши ва. Дуккхача шерашка къахьегаш цо даь тохкама белхаш, Iилман вахаре йизза моттиг дIалаьца дIаэттад тахан. Беркате хилба цун никъ дIахо а!


Мултимедиа, Товбеца-бутт 28, 2019\nКIиран-де 28 Товбеца-бутт 2019\n"И нах хIаллакбина хилар бакъ ду"\nБлогеро Абдурахманов Тумсос Настоящее Время (Карара Хан) телегойтийлин эфирехь дуьйцу Кадыровн Iедало, еш кхел а йоцуш, нах хIаллакбарх лаьцна Оьрсийчуьрчу "Новая Газето" ("Керла Газета") арахецначу керлачу артиклан хьокъехь шена хетарг.\nТовбеца-бутт 23, 2019\nНохчийчохь, Дагестанехь бу уггаре кIезиг алапа оьцу хьехархой, гергарчунна герз тIехьарчорца даржехь лакхавала гIоьртина полисхо, Дагестанехь дестечо мерайоI йийна, боху талламо.\nЦкъа а гина бацара олий, безачух хер ца ло даймохк\nКызыл-ту-хь (ГIиргIазойчоь) беха нохчийн ГабаевгIеран доьзал. ХIора кIиранах санна цхьаьнакхета уьш а, церан гергарнаш а: Далла Iамал ян, вовшашна ган, кегийчарна хьехамаш бан. Гулбеллачу царна тIенисвелира тахана Маршо Радион корреспондент.\nМусаев Тамерлан велла, схьайиллина "Фортанга" сайт, Iайшин хьал\nIайша, дейишас йиттина йоI, хьалхалеррачу хьолехь ю, некъахьовзамехь велла Шелан кIоштан полицин буьйранча, Къевлинчуьра схьаяьстина гIалгIайн "Фортанга" сайт.\nНохчашна ловзаргахь стенах дIовш даьлла, ца кхета цкъачунна Австрера Iедал\nТIамехь лелош йолу газ, я юуург ен газ – ши верси ю Австрерчу Инсбрукехь, нохчийн ловзаргахь, дукккха а наханна ун далар толлучу хьукматийн. Хьал гиначарна а, дIовш кхеттачарна а хетарехь, цхьамма диверси йина нохчашна дуьхьал.\nНаггахь теша. Хьал хIутту зуламхо сацон кхин некъ боцуш 5 %\nЦа теша. Дина хIумма а доцуш, цхьацца бахьанашца бойуш бу нах 81 %\nКадыровхо хьовзийна Асадан салташа\nСтохкачул дукха нохчий белла некъашца, министраш хIиттош ву Калиматов, Нурмагомедовс ахча хьажийна Портьен фонде\nМанцигов-чемпион, Beshto Live тоьлла, Полицин ханаш хийцаделла Нохчийчохь\n"Пал тосу зударий" къарбеш ю Нохчийчоь


ГIобан губернатора шена оьгIазбахийтина кавказхой\nОьрсийчоь -- Краснодар-мехкан губернатор Ткачев Александр, 21Заз2012\nХьалха а къаьмнаш ца дезарца билгалволуш хилла волчу Краснодар-мехкан губернатора Ткачев Александра деношкахь кавказхошна дуьхьал рогΙера мур айбеш къамел дина мехкан полицин а, гΙалгΙазакхийн а юкъарчу барамехь. Оцу къамело оьгΙазбахийтина дуккха а нах, шайлахь цкъачунна хаалуш хьаькамаш бацахь а. Ткачевн дΙахьедар тидаме а эцна, цунна дуьхьало ян гΙертачех ву Оьрсийчоьнан президента Нохчийчохь адамийн бакъонаш ларъяр тергонехь кхаба шен векал вина волу Нухажиев Нурди.\nОьрсийчоьнах а, цуьнан кIоштийн куьйгалхойх а дозуш мел долчу хIуманна само еш, шена лартIа ца хетарг Iорадаккха кIадо ца еш схьавогIучех ву Нохчийчуьра адамийн бакъонашларьярхо Нухажиев Нурди. Ша буххера дуьйна реза цахилар дIахоуьйтуш цо зорбанехь рогIера «тохар» динарг ву Краснодаран кIоштан губернатор Ткачев Александар.\nЦу лаккхарчу тIегIан хьаькамо аьлла хIара дешнаш даладо юьхьанца Нухажиевс: «Вай тахана керлачу кепара лардан деза вешан дозуш цахилар а, орамаш а, ламасташ а. Оьрсийн къомаца дустарца доза тоха деза Кавказан кхечу къаьмнийн мехкара баьхкинчу хьешашна Краснодаран махкахь баха».\nНухажиев Нурдина хетарехь, и дIахьедар, Оьрсийчоьнан низамца догIуш цахиларал совнаха, къаьмнашна юкъахь хьагI-гамо кхолларна гIо деш ду аьлла , бехк-токхаман гIуллакх долон мегар долуш, галдаьлла ду. Пачхьалкхан цхьаалла, барт бохабе къамелаш лору Нухажиевс Ткачевс деш дерш.\nНохчийн омбудсменна гергахь, Кущевскехь бехк-гуьнахь доцу нах байъар тоьуш дара и гIантда шен даржера вохо, дукха хан йоццуш Крымск-гIалахь, хи чу а хьаьдда, иккхина бохам ца бийцича а. Ша шен хеннахь жоьпалле ца озаварна Ткачев Александр шен йоьжна цIе чIагIьян тIаьхь-тIаьхьа чуьравуьйлуш , хьервуьйлуш хета Нухажиевна. Цо хьекъале, лартIа ца лоручех цхьаъ ду гIалгIазакхийн полици кхолла еза, аьлла, Краснодаран кIоштан хьаькамо Iорабаьккхина хаам а.\n«ГIалгIазакхийн Iер-дахар, синтем, церан Iадаташ, ламасташ лардан, - боху Нухажиевс, - оьшуш ерг гIалгIазакхийн полици яц , оьшург хьекъале политика ю, доьзална гIоьнна, цуьнан орамаш чIагIдарна тIехьажийна. Кхиош чIагIбан безарш гIалгIазакхийн баххаш бу - ярташ а, кIотарш а. Уггаре хьалха лахлуш долу къам дебо хьажа веза хьаькам. Кхузара цхьаъ дан деза къаьркъанаш мийларна а, наркотикаш яржарна а, бIаьрга Iуналлехь доцу бераш дебарна а….\nДеньян езарш гIалгIазкхийн мехаллаш ю, кеп-духарш дац. ТIаккха церан а хир бу баккхий доьзалш а, къаношка лерам а. Хьакъйоллу меттиг дIалоцур ю юкъараллехь зудчо а. ТIаккха хир бац шаьш кхечу къаьмнел кIезиг а, Iадаташ дицделла а, Даймохк боцуш бисарна кхоьруш а. Ткъа хийранаш, «кхиберш» махках баха дIахьош йолу политика челакха, бIаьрзе, кхерамца доьзна хIума ду». Цу кеппара дIахьедар хааме даьккхина Нухажиев Нурдис.\nЦо Краснодаран губернаторна дагадоуьйту Оьрсийчохь долу кегийра къаьмнаш цхьанхьара тIедаьхкина цахилар, хIара пачхьалкх цара оьрсийн къомаца цхьаьна кхоьллина хилар. Иза церан юкъара Даймохк хилар, церан баха кхин меттиг цахилар.\nНухажиевс, ша дипломат хиларе терра, хьахоза дуьту, къаьмнаша юкъа «зайлаш» беттар марсадаьлча, даима а санна, карладуьйлуш лаьтта историн цхьамогIа бакъдерш . Делахь а, оццу кегийчу къаьмнийн векалша, могIарерчу наха, дукха гена кхийда хьашто а йоцуш, истори евзаш болчара-м муххале а, карладахаза ца дуьту шайн иэсана лазаме хеттарш.\nИштачех ву соьлжа-гIалахо Мусайп.\nМусайп: «Истори ца евза- те оцу Краснодаран губернаторна? Цо хийранаш, тIебаьхкинарш, бохуш, лелочо цецваьккхина ву-кх со а, кхиберш а. ГIалгIазакхийн полицин стенна кхуллуш ю? Уьш хIун динарш бу? Ницкъаллин структураш йолуш яц? Цу Ткачевс лелориг Москохна ца хууш ду –те, я иштта политика ю техьа хIинца а дIахьош? Цхьа къаьмнашна юкъа стим туьйсуш, леррина леладе хIуманаш санна туьду ас-м уьш».\nДерзош аьлча, мел гIо до техьа Ткачев Александра Краснодар-махкахь бехачу гIалгIазкхашна а, ерриг Оьрсийчоьнна а боху хаттар диллина дуьсуш ду. Цунна жоп, схьахетарехь, дала дезало Кремло, цо мел йоху гIулчаш бакъйина я иза, урх узуш, сацийна.


Нохчийчохь хатта тарло Джумаевн дов\nДечкен-бутт 30, 2021\nМитингехь омонхойх леттачу 20 шо долчу Москварчу студентан Джумаев Сайд-Мухьаммадан гIуллакх Нохчийчохь талла схьадехна нохчийн талламчаша. Талламан комитетерчу Кавказ.Реалиин хьостано бина и хаам\n"Оьрсийчуьра Талламан комитет реза хила тарло Нохчийчохь листа и гIуллакх дIадала. Низам дохийначу Джумаевн дов кхелехь хоттур ду, цунна арахь яккха хан тоха тарло", - аьлла къамел динчо. Цо бахарехь, Нохчийчуьрчу Iедалхоша Джумаевна гIо деш хиларх хаало, цуьнан гергарчу нахаца цхьанакхетарца а, Iедалхоша дечу дIахьедаршца а.\nХьалхо нохчийн парламентан спикеро Даудов Мохьмада дIахьедира, да цхьана а воцуш, кIант нанас ша кхиийна хиларе терра, яьлла ледарло ю иза аьлла.\nСтундентехьа узуш йистхилла иштта Нохчийчуьрчу адамийн бакъонаш Iалашъечу кхеташонан декъашхо Саратова Хеда а. Цо дийцарехь, Джумаевна хууш ца хилла, ша низам дохош хиллийла, цо дехар дина массо а бакъоларъяхошка кIантана гIо дахьара аьлла.\nМосквахь Навальный Алексейгахьа болчу наха хIоттийначу митингехь омонхошна дуьхьал тасавеллачу университетан дешархочо Джумаев Сайд-Мухьаммада дийцина, шен девне валарх.\n"Сан кхетам бацара, иштта доьрзур ду аьлла. Цхьанна а чов ян Iалашо яцара сан. Нахаца харцо лелош гира суна, гулбеллачех дIа а кхетта, со мохь бетта вуьйлира, тIаккха царех тасавелира. Цхьанадекъан сайн бехк хиларна къера ву со, хIунда аьлча, хIетахь дерриг а цхьа кхечу тайпа гора суна", - аьлла, дийцина Джумаевс "Московский комсомолец" газетан корреспонденте.\nПресненскан кхело Зазадокху-беттан 23-чу кхаччалц лаьцна вуьтуш сацамбина Джумаев. Цунна бехкедиллина, Iедалан векална дуьхьал тасавалар, яздо "Новости" агенталло.\nКху беттан 23-чохь Москвахь Навальный дIахецар тIедожош хIоттийначу митингехь омонхошна дуьхьало ярх Джумаев Сайд-Мухьаммада. Видео интернетехула яьржинчул тIаьхьа полицино лехамашка веллера иза.\nЕарин дийнахь лецира Джумаев Псковн кIоштахь. Оьрсийчоьнан дозанехула дехьа а ваьлла, Прибалтикехь къайлавала Iалашо хилла цуьнан. Джумаевс лелош хиллачу мобилан телефонца аьтто баьлла, иза волу меттиг билгалъяккха.\nСоциалан машанашкахь яржийначу видео тIехь гуш ду, куьйгашца а, когашца а жимачу стага шена тIе гIожамаш еттачу ОМОН-ан эскархошна дуьхьалоеш.\n"Бакъволу къонах", "киборг бохуш, дуккха а комментареш йитира Сайд-Мухьаммадах баккхийбечу наха видеона бухахь.\nОьрсийн оппозиционере Навальный Алексейгахьа хIоттийначу акцехь омонхошна дуьхьал тийсавелла аьлла, лаьцна Джумаев Сайд-Мухьаммад дIахецар тIедожош Москвахь цхьааллин пикет хIоттийна Пхунтсок Дина дIалаьцнера полицино. Протокол а хIоттийна, кхин а дукха латта а ца еш, маьршаяьккхина хиллера иза Москварчу Тверскойн полицин декъо.\nПIераскан дийнахь пикете яьллачу жигархочун карахь плакат хиллера: "Маьршаваккха Джумаев!", "Политикан тутмакхашна маршо ло!", "Бехке мел воцург маьршаваккха!" аьлла, тIеяздина.\nДжумаевн цIе тIехь хиларна лаьцнера шаьш аьлла хиллера полицино Пхунтсоке, вуьшта цхьааллин пикеташ йихкина яц Оьрсийчохь.


Израилан тIеман авиацино боккхачу барамехь ракеташ йиттина оршотан буса Газа асанехь. Хилларг гинчу Reuters агенстван корреспондента дуьйцу 100 сов тохар дарх лаьцна, хаам бо Радио Свободано.\nИзраилан армин твиттерехь хаам бина, тохарш дина хиларх лаьцна Газа асанерчу "террористийн объекташна". Ша аьлча, ракеташ тоьхна 9 цIанна, Израилан тIеман ницкъийн векалша чIагIдарехь, ХЬАМАС тобан штаб-хIусамаш хиллачу.\nAssociated Press агенство хаам бина лелхарш хилира аьлла, 10 гергга минотехь, ткъа ша тIелатар дира, де-буьйса хьалха, 42 палестинахо а вуьш, тIелатар динчул а йоккхачу территори юкъалаьцна.\nЭлектроэнерги дIасайоькъучу компанино хаам бина, ракеташ тохар бахьана долуш, цхьаъ бен йоцучу электростанина тIера Газа гIалан къилбена тоькаца кхачо еш тесна серий хедийна хиларх лаьцна.\nПалестинахойн радикалан лоручу ХЬАМАС тобано а дина конфликт йолаелчхьана ца хиллачу кепара тохарш, Ашкелон а, Ашдоду а, Нетувато а, кхийолчу а Израилан гIаланшна тIе ракеташ а хецна. Дукхаха йолу ракеташ лелхийтина Израилан ПВО-но. Вийна а, лазийна а стаг ву аьлла хамм кхаьчна бац.


24 — Сурат Аннýр « islamanserlo.net\n8. Iаршан IиндагIехь хила лаьий хьуна?\n6. Инзаре боккха кхаъ\nРамадан баттахь еза ши хан ю\nРАЖАБ БЕТТАН 27 ДИЙНАХЬ МАРХА КХАБАР\nАхьмад Хьамза: Сурат «ал-ГIашийа»\nАбу IабдуллахI: Марханаш кхабаран пайданаш (10.06.2016).\nХIора денна дика Iамал, 11-гIа де: Салам далар\n24 — Сурат Аннýр\n24 — Сурат Аннýр [Серло] [Мадинатехь доьссина ‚ 64 аят ду]\n1.[х1ара] Оха шá доссийна а , Оха шá [парз дина] т1едожийна [т1едиллинá] а сýрат ду . Оха диссийна оцу [х1окху сýрат] чохь билгала áяташ . Шоьга ойла йайтархьама .\n2.[зинá деш] Нáхацалéла зудá а , нáхацалéла стаг а — цаьршиннех х1óранна а [г1ýданна] б1аь1а [б1é] г1аж тóха ! Шу [совцийна] д1амалáцийла цаьршиннах къахéтаро Аллах1ан динехь [долу хьукманаш кхóчуш дарха] , шу делахь тéшаш Аллах1ах а , т1аьхьарчу [къемата] дийнах а . Цаьршинан 1áзапна [хьожуш] тешх1оттийла муъманáхех [цхьа] тóба .\n3.Нáхацалéлачo ца йáлайо нáхацалéларг , я [Дéлаца] дéкъаховийриг бен . Нáхацалéларг — и ца йáлайо [ца юьгу] нáхацалéлачо , я [Дéлаца] дéкъаховечо бен . [Дáла] Дихкина [хьáрам дина] и [дастаме белхаш] муъманáхана .\n4.Шаьш оьздазударшна [нáхацалéларца] ц1екхуллурш , цул т1аьхьа шаьш [аьллачуна] виъ теш ца вáлош [берш] — езткъа г1аж тóха царна , [кхи цул т1аьхьа] цéран тéшалла къóбул ма дéлyш цкъá а . Уьш бу [шуна] уьш пéсакънах .\n5.Шаьш цул [харц ц1екхоьллинчул] т1аьхьа дохко а боьвла , [шайн хьелаш] тáдинарш бóцурш . Баккъалла а Аллах1 гечдийриг , къинхетамениг ву .\n6.Шаьш шайн зударшна [нáхацалéларца] ц1екхуллурш , шаьш бен [цу т1ехь кхин] тéшаш бóцуш , цáрех цхьанна тéшалла — Аллах1аца диъ тéшалла [дар] ду — баккъалла а шá бакълуьйчáрех ма ву [аьлла].\n7.Пхоьазлаг1а — баккъалла а Аллах1ан не1алт [ма] ду шéна т1ехь , [нагахь] шá харцлуьйчáрех хиллехь [áлар ду].\n8.Цуьнах [зудчух] 1áзап духатýху , цо Аллах1аца диъ тéшалла даро , баккъалла а и [шен майра] харцлуьйчáрех ма ву [аьлла].\n9.Пхоьазлаг1а — баккъалла а Аллах1ан оьг1азло ю [хуьлийла] шéна т1ехь , [нагахь] и [сан майра] бакълуьйчáрех хиллехь [áлар ду].\n10.Аллах1ан комаьршалла а , къиинхетам а бáцахьáра шуна т1ехь , баккъалла а Аллах1 къинт1еравóлург а , кхетамениг а вáцахьáра [сийсаздина х1аллак дийр ма дара Цо шу].\n11.Баккъалла а шаьш [доккхачу] эладитанца баьхкинарш , шух цхьа тóба ю . Ашa ма лáра и [эладита] шайна вуо , мелхо а дика ду шуна и . Цáрех х1óр стагана а къинах цо лехнарг [хир] ду . Цáрех шá цуьнан [эладитан] доккха дáкъа лаьцнарг , цуна доккха 1áзап [хир] ду .\n12.Шайна и [эладита] хезначу хéна , дика моьттинехь муъмастегаршна а , муъмазударшна а шайх [а шайн вежарех а , йижарех а] , цáра аьллехь :»Х1ара [ашa дуьйцург] билгала [ашa кхоьллина] эладита [ма] ду».\n13.Уьш [и эладита кхоьллинарш] баьхкинехь цу [эладитан] т1ехь виъ тешца . Ткъа уьш ца баьхкинехь тéшашца , Аллах1ан гергахь харцлуьйраш ма бу уьш .\n14.Аллах1ан комаьршалла а , Цуьнан дуьнéнахь а , эхартахь а болу къинхетам а бáцахьáра шуна т1ехь , ашa дáхдина дийцанчуьнгахь [эладитанехь] доккха 1áзап хьакхалур ма дара шух .\n15.Шайн меттанашца [кар-кара оьцуш] т1елóцу ашa и [эладита] , шайн батошца шайна шех хаар дóцург дуьйцу ашa , дай [жима къа] хéта шуна и [шаьш дуьйцург , амма] иза Аллах1ан гергахь [та1зар дарехь] доккха [ма] ду .\n16.Шайна и [эладита] хезначу хéна , аш аьллехь :»Тхоьца дóг1уш [товш] дац оха и [къамел] дийцар . Ц1ена ву-кх Хьо [хастаме Дéла] . Х1ара [дéра] ду доккха эладита [харцдерг]».\n17.Аллах1а хьéхар до шуна и санна чуьнга шу цкъá а юхацадерзийта , [нагахь санна] шу муъманах делахь .\n18.Аллах1а билгалдо шуна áяташ . Аллах1 хууш верг , хьекъалаллениг [кхетамениг] ву .\n19.Баккъалла а шаьш [Дéлах] тешначаьрна юкъахь боьханиг [дастамениг] даржар дéзарш , царна лазабен 1áзап [хир] ду дуьненахь а , эхартахь а . Аллах1ана хаа [къайлахниг] , шуна ца хаа .\n20.Аллах1ан комаьршалла а , Цуьнан къинхетам а бáцахьáра а , баккъалла а Аллах1 къахеташ , къинхетаме вáцахьáра а [сийсаздина х1аллак дийр ма дара Цо шу].\n21.Х1ай шаьш [Дéлах] тешнарш ! Шайт1ан г1улчашна т1аьхьа ма х1итта . [ткъа] Шá шайт1ан г1улчашна т1аьхьах1уттург [милла велахь а] , баккъаллла а цо [цуьнга] омaр до боьхачуьнца а , [шар1аца] цадóг1учуьнца а . Аллах1ан комаьршалла а , Цуьнан къинхетам а бáцахьáра шуна т1ехь , шух цхьá а ц1анлур ма вáцара [шен къинойх] цкъá а . Делахь а , Аллах1а ц1анво [дохкобевлачáрех] Шéна луург . Аллах1 хезаш верг , хууш верг ву .\n22.Дуй ма баийла шух комаьршонан а , [хьóлан] шортонан а дайша , гергарчарна а , мисканашна а , Аллах1ан новкъахь [Цуьнан дуьхьа] махкахбевлачарна а [сáг1а] ца даларца [цáра эладита дийцинéра áле] . Къинт1éра бовлийла уьш , [бехках] хьалхабуьтийла цáра [уьш] . Шуна ца дéза [ца лаьа] тов Аллах1а шайна гечда . Аллах1 гечдийриг , къинхетамениг ву .\n23.Баккъалла а шаьш оьзда , [боьхачуна] чидамза [догц1ена] муъмазударшна [зинáца] ц1екхуллурш , царна не1алт [та1зар] ду дуьненахь [г1ажйеттарца] а , эхартахь [бáланé лáцарцá] а . [уьш дохко ца бовлахь] Доккха 1áзап [хир] ду царна [эхартахь].\n24.Оцу [къемата] дийнахь царна дуьхьал тéшалла дийр ду цéран меттанаш а , цéран куьйгаш а , цéран кóгаш а цáра [дуьнéнахь вóчух] лéлош [деш] хиллачун т1ехь .\n25.Оцу дийнахь Аллах1а царна [кхоччуш] д1алур бу [уьш] хьакъ [болу] цéран бéкхам . [т1аккха] Царна хаар ду баккъалла а Аллах1 — Иза билгала бакъверг вуйла .\n26.Боьхазударий — боьхастегаршна [бóг1уш] бу , боьхастегарий — боьхазударшна бу , ц1еназударий — ц1енастегаршна [бóг1уш] бу , ц1енастегарий — ц1еназударшна бу , уьш [ц1енаберш] гуьнахь [дéкъахь] бац цáра [вукхáра эладитанех] дуьйцучуна . Царна [ялсаманахь] гечдар а , лéраме [шорта] рицкъа а [хир] ду .\n27.Х1ай шаьш [Дéлах] тешнарш ! Шу ма г1óлаш шайн йоцчу [хийра] х1усамашчу шаьш пурба деххалца а , цéран ох1лане салам даллалца а . И [г1иллакх] тоьлуш ду шуна [шун сонта г1иллакхел а] . Шу герга даркха хьéхам эца .\n28.[нагахь санна] Шуна ца карийнехь цу [х1усамаш] чохь [пурбалучáрех] цхьá а , шу цаьрна чу ма г1óлаш шайна [и] пурба даллалц . Ткъа шоьга [чуьрчáра] :»Духадерза !»- аьллехь , духадерзалаш ! И ц1ена ду шуна [дагна]. Аллах1 ашa лелóриг [дийриг] хааш ву [шуна].\n29.Шуна къилахь дац , чохь [нах] бéхаш бóцучу а , шайна чохь шун пайда болчу а [юкъара] х1усамашка [пурба дóцуш] шу чудахар . Аллах1ана хаа ашa гучадоккхург а , хьулдийриг а .\n30.Ахь áла муъмастегаршка цáра шайн б1аьргаш [хьáрамчух] охьадахийтийла [д1адерзадойла] , шайн [чук1елара] бехкен мéжéнаш ларйойла . И [г1иллакхаш] ц1ена ду цаьрна [Далла гергахь]. Баккъалла а Аллах1 хааш [девзаш] ву цáра дийриг .\n31.Ахь áла муъмазударшка цáра шайн б1аьргаш [хьáрамчух] охьадахийтийла , шайн бехкен мéженаш ларйойла , цáра шайн хазалла ма гойтийла [хийрачарна] , шá цуьнах [дукхахьóлахь] гушйерг йóцург , шайн чоьтнаш т1е [лаг , нáкха ца гайта] корталеш тосийла цáра , шайн хазалла ма гойтийла цáра шайн майранашна а , шайн дайшна а , шайн мардайшна а , шайн к1енташна а , шайн мéран к1енташна а , шайн вежаршна а , шайн вежарин к1енташна а , шайн йижарийн к1енташна а , шайн зударшна [бусалба йижаршна] а , шайн аьттучáра дóладечарна [г1арбашна] а , йа бóжарех зударшка шовкъ [хьашто] йóцу [шайн] ялхошна а , йа зударин ерзина мéженаш ца евзачу бéрашна а бен , цáра ма беттийла шайн кóгаш [лаьттах] шайн хазаллех шаьш хьулдийриг [кхéчарна] хаийта . Х1ай муъманах ! Аллах1ана дохкодовла дерриге а . [т1аккха] Шу герга ду дéкъалхила .\n32.[мáре дарца] Цхьанатóха шайх яханза-ялонза берш а , шайн лайшха а , г1арбашха а болу диканаш а . [нагахь санна яханза -ялонза берш] Уьш къиэ [миска] белахь , Аллах1а Шен комаьршонах аьтто бийра бу цéран . Аллах1 шортоерг [тароерг] , хаарг [девзарг] ву .\n33.[сатóхарца] Оьзда [ц1ена] чекхбовлийла шаьш зудайáлон ницкъ ца карóраш , Аллах1а Шен комаьршóнах шайн [цу т1ехь] аьтто баллалц . Шун аьттучáра дóладинчáрех [шун лайшха а , г1арбашха а] шайна [шаьш мéхан дуьхьал маьрша дáхар т1ехь] кехат-барт бéзарш , цаьрца кéхат-барт бе ашa [нагахь санна] шайна цаьргахь дикалла [тéшаме хилар] хааделлехь . Ашa ло цаьрна Аллах1а шуна шá беллачу бáхамех . Ашa [нуьцкъаш] т1ематé1аде шайн зудбераш кхахьпаллийна [нáхацалéларна] , царна [ц1ано] оьздангалла езнехь , шайна дуьнéнан дáхаран [т1аьхьло йóцу] таро [аьтто] лахархьама . Шá уьш [кхахьпаллийна] т1етé1óриг [милла велахь , царна хила деззарг хир ду] , баккъалла а Аллах1 уьш [зудбераш бертаза] т1ете1ийначул т1аьхьа [царна] гечдеш , къинхетаме ву .\n34.[Дéлора] Бакъдолуш , Оха шоьга диссийна билгала áяташ а , шаьш шул хьалха д1абаханчáрех [долу] масал а , [Дéлах] кхоьрyчаьрна [пайден] хьéхам а .\n35.Аллах1 — стигланашин а , лаьттин а нур ду . Цуьнан нуьран куц — шéна чохь чиркх болчу [пéна т1éра] к1óгах тера ду , чиркх — шишан чохь бу , ткъа шиша — баккъалла а шá [серлонцa] лиэпа сéда болуш санна ду . И [чиркх] латабо беркатéчу «зайтун» диттах , [шá] малхбáлера дóцу , малхбузера дóцу . Цуьнан [хьакхар] даьтта герга ду шá серло яла шех ц1е ца хьакхаеллехь а . Нур т1е а нур ду [и] . Аллах1а Шен нуьре нисво шéна лаьарг . Аллах1а дáладо адамашна масалш . Аллах1 массо а х1уманах дерг хууш ву .\n36.Аллах1а шаьш хьаладотта [дуог1á] а , шайна чохь Шен ц1е яккxá а магийна [долчу] ц1éношкахь [маьждигашкахь] 1уьйрéнашкахь а , суьйрéнашкахь а Цуна [И хесторца а , ц1анварца а] теспахь до\n37.[цхьана] къóнахоша , шаьш совдéгаро а , йохкаро а Аллах1 хьахóрах а , лáмаз х1отторах а , закат даларах а д1ацалóцучу а , шéна чохь дегнаш а , б1аьргаш а [шайн хьóлашха] хийцалочу [д1акерчачу къемата] дийнах кхоьрyчу а .\n38.[цáра теспахь дар а , цéран кхéрар а] Аллах1а шайна шаьш динчу уггар дикачуна бéкхам бархьама а , Шен комаьршонах Цо шаьш совбáхá а [ду] . Аллах1а рицкъа ло Шена лаьачуна хьéсап дóцуш .\n39.Шá [Дéлах] цатешнарш — цéран 1амалаш , хьогахчуна [гéнара хьаьжча] шá хи ду моьттуш йолу [шéрачу] г1ум-áрéнахь [бурконна х1утту] б1арлаг1а санна [эрна] ю . Ткъа иза цуна т1евеача , ца карийра цуна и [шéна моьттина] х1ума . Аллах1 карийра цуна шéна гергахь , Цо кхоччуш д1аделира цуна шен хьéсап . Аллах1 — хьéсап чехка долуш ву .\n40.Йа к1оргачу х1ордчуьра бóданаш санна [ю цéран 1амалаш] . Тулг1éно шá хьулбеш , оцу [тулг1ен] т1ехула шéна т1ехула марха йолу [кхи] тулг1е ю . [уьш] Цáрех цхьаберш вукхаьрна т1ехула болу бóданаш бу . Цо [оцу х1орд чуваьллачо] шен куьг áрадаьккхича , и [шен куьг] ган герга хир ма вáцара и [бóданан ч1áг1аллийна] . Аллах1а шéна [нийсóнан] нур ца делларг [милла велахь] , цуьнан дац [цхьá а] нур .\n41.Хьуна ца гина [ца хиъна] , баккъалла а Аллах1ана [хестош] теспахь дар стигланашкахь а , лаьттахь а мелдолчо а , олхазарш а [шайн] т1éмаш даржийна [х1аваэхь] доьдуш ? Бакъдолуш хиъна [девзина] х1óраннá а шен лáмаз [до1а] а , шен теспахь а . Аллах1 хууш ву цáра [мел] дийриг .\n42.Аллах1ан ду стигланашин а , лаьттин а óлалла [дóлалла] . Аллах1е ду [х1óраннá а] верзар .\n43.Хьуна ца гина , баккъалла а Аллах1а мархаш йохкуьйту [Шéна лаьачу] , цул [уьш йаржийначул] т1аьхьа гулйо Цо уьш , цул т1аьхьа [оьла санна] т1ек1ел йо Цо уьш . Т1аккха дог1а го хьуна шá áрадóлуш оцу [мархийн хéрóнаш] юкъахула . Цо боссабо стиглара — цигахь [стиглахь] долчу [мархийн] лаьмнашкара — къора [ша] . Шéна лаьачуна т1е а тýху Цо и , ткъа Шéна лаьачух д1á а берзабо Цо и . Цуьнан ткъесан серло [шен ч1âг1аллийна] герга [ма] ю [цéран] б1аьрсаш д1аэца .\n44.Аллах1а хуьйцу де а , буьйса а . Баккъалла а цуьнгахь хьéхам ма бу хьéкъалечаьрна .\n45.Аллах1а массо а дийнат хих кхоьллина . Цáрех шá шен гай т1ехь лéларг ду , [иштта] цáрех шá шина кóга т1ехь лéларг ду , [иштта] цáрех шá беа [кóга] т1ехь лéларг ду . Аллах1а кхуллу Шéна лаьарг . Баккъалла а Аллах1 , массо а х1уман т1ехь ницкъ кхóчуш ву .\n46.[Дéлора] Бакъдолуш Оха диссийна билгала áяташ . Аллах1а Шéна лаьарг нийсачу новкъа нисво .\n47.Цáра óлу [шайн меттанашца] :»Тхо тешна Аллах1ах а , элчанах а , [цаьршина] муьт1ахь а хилла тхо» . Т1аккха цáрех цхьа тóба [иймáнах] д1айоьрзу цул [шаьш и аьллачул] т1аьхьа [цхьа хан йаьлча] . Уьш [ма] бац [догц1ена] муъманах .\n48.Уьш кхайкхича Аллах1е [Kъуръáне] а , Цуьнан элчане а , цо [элчано] шайна юкъахь [динца] кхел ян , цáрех цхьа [йолу] тóба [кураллийца] д1айоьрзу [цуьнах].\n49.Ткъа [кхéчарна т1ехь] шайна [дóг1уш] цхьа хьакъ хилча , уьш бóг1у и волче хьасталой [ладýг1уш хиле , сихонца].\n50.Ткъа цéран дегнашчохь цамгар ю , йа [динах] шекбоьвла уьш , йа Аллах1а а , Цуьнан элчано а шайна т1ехь харцо йарна кхоьру уьш ? Мелхо а , Уьш [ма] бу уьш зуламхой .\n51.Баккъалла а муъманéхан дош дара , шаьш Аллах1е а , Цуьнан элчане а кхайкхича цо [элчано] шайна юкъахь [динца] кхел ян , цáра áлар :»Хезна тхýна , муьт1ахь хилла тхо» . Уьш бу уьш дéкъалнаш .\n52.Шá Аллах1ана а , Цуьнан элчанна а муьт1ахь верг , шá Аллах1ах кхоьрург , шá Цуьнах ларлург а уьш бу уьш тоьлларш [аьтто баьлларш].\n53.Цáра биара Аллах1аца шайн ч1óг1а дуйнаш , [Дéлора] ахьa шайга [г1áзотана áрадовларца] омaр дахь , шаьш áрадевра ма ду [аьлла] . Ахь [цаьрга] áла :»Ашa дуй ма баа ! Девза муьт1ахьалла [тоьлуш ду] . Баккъалла а Аллах1 , ашa дийриг хууш ву .\n54.Ахь áла :»Аллах1ан муьт1ахь хила , элчана муьт1ахь хила !» Ткъа уьш д1аберзахь , баккъалла а цуна т1ехь [кхайкхадарх] шéна т1едиллинарг ду , шуна т1ехь [муьт1ахьаллех] шайна т1едиллинарг ду . Шу цуна муьт1ахь хилахь , нислур ду шу . Элчана т1ехь ма дац , билгала д1акхайкхор [д1акховдор] бен .\n55.Аллах1а ч1áг1о йина , шоьх [Дéлах] тешначарна а , шаьш диканаш динчарна а , Шá уьш лаьттахь вéрасаш бийр ма бу [аьлла] , Шá цáрел хьалхарнаш вéрасаш ма — барра , Шá ч1аг1дийр ма ду царна — Шá реза а хилла царна хаьржина долу — цéран дин , Шá хуьйцар ма бу уьш маьршонца [кхерамзаллийца] цéран кхéрар т1аьхьа . Цáра Суна 1ибáдат деш , Суна х1умма а дéкъахо лáцар дóцуш . Шá цул т1аьхьа цатешнарг , уьш бу уьш пéсакънах .\n56.[х1ай адамаш] Лáмаз [х1отта] де [шен бехкамашца] , закат ло , [Дéлан] элчана муьт1ахь хила , шоьх [шун Дáла] къинхетам бан тарлóра .\n57.Ахьa [лáранé a] малáрийла шаьш [Дéлах] цатешнарш [Тхоьх к1елхьарбовларца Тхо] лаьттахь г1óрасиз деш . Цéран берзар [чуг1ойла] жоьжахати ю . Ма вон верзийла ю-кх и .\n58.Х1ай шаьш [Дéлах] тешнарш ! Шоьга [чубахка] пурба доьхийла шун аьттучáра дóладинчáрá [г1арбаш] а , шоьх г1еметтах1оттазчáрá а кхузза ; 1уьйра лáмазал хьалхá а , делкъана ашa шайн бедарш охьайóхучу хéнá а , пхьуьйра лáмазал т1аьхьá а . [уьш] Ларйаза [1уьналла дóцу] кхоъ [хан] ю шун . Шун т1ехь а , царна т1ехь а цáрел т1аьхьа [чудахка] къа дóцуш . [уьш] Лéлаш [хьийзаш] бу шун т1ехула [ц1ийнан хьашташца шун т1ех1уьттуш] . Шух цхьаберш [лéла] вукхаьрна т1ехула . Иштта Аллах1а билгалдо шуна áяташ . Аллах1 хуушверг , хьекъалаллениг ву .\n59.Шух долу бéраша [шаьш] г1еметтах1иттича пурба дехийла , шаьш цáрел хьалхарчáра ма — деххара . Иштта Аллах1а билгалдо шуна Шен áяташ . Аллах1 хууш верг , хьéкъалаллéниг ву .\n60.Зударех къéнаберш , шаьш мáрене догдóхуш бóцу , царна т1ехь къа дац шайн [т1ехулара] бедарш охьайáхарехь , хазалла гучуйоккхуш бóцуш . [делахь а] Оьзда [хьулбелла] хилар тоьлуш ду царна . Аллах1 хезаш верг , хууш верг ву .\n61.Б1аьрзéчуна т1ехь къа дац , астаг1чуна т1ехь къа дац , цомгушчуна т1ехь къа дац , шун дог1маш [шун] т1ехь а дац ашa шайн х1усамашкара яарх а , йа шайн дай х1усамашкара а , йа шайн нáнойн х1усамашкара а , йа шайн вежарийн х1усамашкара а , йа шайн йижарийн х1усамашкара а , йа шайн ден-вежарийн х1усамашкара а , йа шайн ден-йижарийн х1усамашкара а , йа шен дóг1анаш шун дóлахь долчуьра а , йа шун доттаг1чуьра а , шун т1ехь къа дац ашa цхьана , йа къаьстина [шайн-шайна] яарехь а . Шаьш х1усамаш чудоьвлча , ашa салам ло шайга [вовшашка] Аллах1ана гергара беркатéчу , ц1енчу маршаллийца .\n62.Баккъалла а муъманах — шаьш Аллах1ах а , Цуьнан элчанах а тешнарш бу . Шаьш цуьнца [элчанца] цхьана юкъарчу [гуламéчу] г1уллакхехь хилча , шаьш цуьнгара пурба даккхалца д1ацабахнарш . Баккъалла а шаьш хьоьга пурба доьхурш , уьш бу шаьш Аллах1ах а , Цуьнан элчанах а тéшарш . Цáра хьоьга шайн цхьаццадолу г1уллакхна пурба дехча , ахьa пурба лó цáрех хьайна лиъначуна , царна гечдар дéха Аллах1е . Баккъалла а Аллах1 гечдийриг , къинхетамениг ву .\n63.Ашa ма диэ шайна юкъахь элчане кхайкхар , шух цхьаболчáра вукхаьрга [ашa вовшашка] кхайкхар санна . Бакъдолуш , Аллах1ана бевза шух [элчан пурба а дóцуш] шаьш [маьждигéра] лечкъина къайлабуьйлурш . Шаьш цуьнан омaрна дуьхьало йийраш ларлойла , шайна [т1е шаьш зуьйш цхьа] бáла бáрах , йа шайна [эхартахь] лазабен 1áзап дáрах .\n64.Дéра , баккъалла а Аллах1ан [дóлахь ма] ду стигланашкахь а , лаьттахь а [мел] дерг . Бакъдолуш , Цуна хаа [массо а] шу шéна т1ехь дерг [ашa дийриг] . Уьш Цуьнга берзочу дийнахь , Цо царна хоуьйтур ду цáра [дуьнéнахь] динарг . Аллах1 массо а х1ума хууш ву .\n15 ноября, 2017 | Меттиг: Сийлахь Къуръан | 635 Хьаьжна\n« 25 — Сурат Алфуркъáн\n23 — Сурат Альмуъминýна »


Лерг — Сердало\n03.08.2018 03.08.2018 serdalo@yandex.ru 0 Комментариев\nБийса баьде енаяр. Юртал эгIахьара хьалхозар юкъ-юкъе тохаш бола мухь. Юха а тIуртIазваллалца къаракъ менна чувенавар Баца. ЦIагIарчар а лоалахой а сатем боабаь хьувзар из тховсара. Жувра хьалтIамаш мо доккха, дерзана когаш «тIарш-тIарш», яхаш, уйтIа Iо а детташ, халхавувлар Баца. Наггахьа батах хьалхьокхар пхьарс, Iояха шодаш дIаяха дагахьа. Из теве гIерташ ший хур дир Ки́йсас, бакъда цох гIойле хиланзар. Юртал магIаваха маьр-воша Iовеха саг вахийтар цо тIаккха. Халхара аргIан го баккха аьнна Iоволалушше, цIагIа чуваьннача воккхагIволча вешех бIаргкхийтар Баций. Цу миноте халхар а дита, ваха, гаьна боацаш латтача маьнге тIа хьалтIаийккхар къаракъо хьувзаву фусам-да.\n— Фуд Iа леладер? – тIачайхар Идрис.\n— ХIама а, — веший таIазарах кIалхарвала гIертар Баца.\n— ХIама дац ях Iа?! – тIаволавелар вож.\nЦу ханна, из хьатIацавайта дагахьа, уллачара, цIермашиннаькъа шлагбаум мо, бIаьха ког духьалкхессар зIамагIчо. Лохорча дегIара волча Идриса бата юххе гIолла тIехъийккха дIабодача берзанча кога пIелгашта юкъе нийсделар оарцан хьавенача веший аьрда лерг. Божа моарзагIо санна дIалаьцар цо из. Лерг мукъадаккха велар Идрис. Хьаозадир. Цкъа хьалхагIа цхьан кулгаца, тIаккха – шиннеца. ХIама хиланзар. Автобуса наIарашта юкъеяха полто Iерж санна, пIелгашта юкъера хьадагIар из хIанз. ДIаверза а хьаверза а магацар Идриса: балам тIауллар попа хи мо беза ког. МеттагIбаргбоацаш дIалаьцабар лерг дагIа корта.\n-ДIахеца лерг! – цIогIа техар Идриса.\n-А-а-а, лата воалларий хьо? – керта кIал ши кулг а делла, паргIатваьлар Баца.\n-ДIахеца, дикагIа да хьона.\n-А – нет.\nЦаргаш тоха велар Идрис, бакъда дIалаьцача лерго дIатIакхачийтацар. МIараш техар. Цох а пайда хиланзар. Тов мо дага доладелар лерг. Вувлавелча санна латта везаш дар хIанз Идриса гIулакх. Къамаьл де-м йиш яр. Цига денз дIа мел дар дийхка дар цунна.\nЦхьа сахьат а даьлар, акхар лерг къувсаш. Дехарийга вера Баций лоалахо Гилад.\n— Хозий хьона? Маршкаш, дIахецадалара Iа из лерг.\n— Ай мичара, чугIо хьо! – аьлар, тховнагахьа хьалхьежаш уллача цIен-дас.\nДукха ца говш, Баций чIенгах кулг хьекхаш ягIар йиша Умулкусум а:\n— Нанайг, дика ма вий хьо. Эхь да хьона. ДIахеца из лерг. Фу ду Iа цох?\n— Латавоаллар ер, — пIелгашта юкъе доалла лерг кхы а чIоагIагIа тоIадир Бацас.\n— Айя!.. – цIогIа ийккхар Идрисага. ХIанз ше вIалла лергаш а доацаш хиннаваларе, бакъахьа хетар цунна.\nКIалхарваккха боларах хIама а ца хинна, Iадда витар оарцагIбаьхкараша «тутмакх».\nСатассаргахьа лестаяр, тхьагIар вахача Баций кога пIелгаш мелдала доладеннача хана. КIезиг-кIезига доалаш, мукъадаьлар лерг а. Таз кхийтача мо йоагар лергаюх. Кулг хьекхар Идриса. Бакъда дахчан долаш мо мара хIама хоалуцар лергá. Кхетадир Идриса, къаракъ геттара во хIама хилар, цо саг жIале хьисапе верзавеш хилар, маланза волаш дергдоаца эхь дайна хIама цо атта хьадайташ хилар. ХIаьта а хоастам бора цо, лерг ше даьггIача дагIаш хиларах а, из бIарчча хиларах а.\n№116 (12052), шоатта, 4 август, 2018 шу. Суббота, 4 августа 2018 года\n← ГIалгIай къаман хьехама наькъаш\nБолх лерттIа кхоачаш бе, нах а лорабе →\nСага вахаре дола хувцамаш\n30.03.2018 serdalo@yandex.ru 0\n17.05.2019 serdalo@yandex.ru 0\nВ Роскачестве рассказали, как защитить смартфон от прослушки\n02.03.2019 serdalo@yandex.ru 0