«СмартИНГ» — берий эзди кхоане — Сердало\n«СмартИНГ» — берий эзди кхоане\n24.01.2019 serdalo@yandex.ru 0 Комментариев\nУкх деношка «СмартИНГ» яхача школе берий кхоллама хетадаь вIашагIкхетар дIадихьар, дукха бераш а, ноаной а, хьаьший а гулбаь. «СмартИНГ» яха ментальни арифметика хьеха школа хьа а йийла болх бе йолаеннача хана денз дукха бераш тIаозаш я. ХIара бера начIал довзийташ, цар говзал лакхъеш болх бу цу гIулакха хьалха латтачар. Гаденаькъан Хьава я цу тайпара берашцара болх дIахьош, вай кхоаненна ментальни арифметика кIоаргагIа йовзийташ а, цунца дувзаденна кхыдола наькъаш хьаделлаш а.\nЦун цу тайпара школа хьаелла уйла совъяьлар 2016 шера «Учитель года» яхача яхьашка дакъа лаьцачул тIехьагIа. Из яха хилар Самаре, цун цига аьттув баьлар ший хьехархочун говзал лакхача лагIа тIа яккха а, кхыча хьехархошца дагаяла а, керда наькъаш хьаделлаш долча берашцарча балхашкахьа.\n— Цхьан тайпара бола хьехама никъ кердача уйлашца, наькъашца совбаккхар керда белгало юкъейоалаяр, тха декхар да, — йоах Гаденаькъан Хьавас, ший балха декхараш довзийташ.\n— Берий сакхетам совбоаккхаш бола никъ къаьста хила беза, уйла яйтаргахьа низ тIабохийташ, цар начIал чIоагIдеш. Ментальни арифметика дагалоацам дIачIоагIбеш я: дагахьа дагарде бераш Iомадеш, оаха уйла сихагIа е Iомабу, мотт шаьрбе а аьттув ба цар тхоца, нагахьа санна метта говзал караерзае безам болаш уж бале.\nХьава дукха дийша я, ший дешара ха цо хетаяьй берашцара бувзам лелабара а, цар сакхетам Iомабара а. 2002 шера цо яьккхар ГIалгIай паччахьалкхен университет ингалсийи немцийи метташ Iомадеш. 2006 шера Хьава дийша яьлар Московски технологически университете, менеджер-управленец яхача говзалгахьа.\nЦо тахан лелабу болх дукхача наха къоабалбеш ба. Берий ноаной раьза болга гойтар берригаш цхьана вIашагIкхетаре гулбаларо. Деррига шоай гIулакхаш а дита, уж баьхкабар шоай дезалий самукъадаккха а, цар оагIув хьаллаца а. Берашта салоIама программа яхьаш баьхка аниматораш а бар цига. Цар тайп-тайпара ловзараш дIадихьар зIамигачар дегашка дегагIоз кхоллаш. Кертера дакъа дар берашта дипломаш а, совгIаташ а декъар, декабрь бетта дIайихьа хиннача яхьашка дакъалаьцарий юкъара мах беш. Берий дегагIоз гуш яр: хIаравар раьза вар ший аьттув балара, «СмартИНГ» яхача ишкола цIай дездеш, дакъалаца.\nЕр мо дола толамаш дукхагIа хилда «СмартИНГ» яхача дешарчен вахаре. Вай берий начIал довргдац, Хьава мо бола хьехархой хьалха мел латтача хана.\n№ 8-9 (12143-144), ера, 24 январь, 2019 шу / четверг, 24 января 2019 года\n← Къамашта юкъера барт чIоагIбар\nКхо кит йола газа →\nПорядок сдачи квалификационного экзамена для лиц, желающих заниматься нотариальной деятельностью\n07.11.2018 serdalo@yandex.ru 0\nДукхагIа гIалаташ ду моттигаш


Гуьржийн Iедалша хуьйцур ю парламентан харжамийн система\nГуьржийчоь -- "Гуьржийн сатийсам" партин офисехь хилла митинг. Тбилиси 24Манг2019.\nГуьржийчохь Iедалера парти реза хилла дуьхьалонан акцийн декъашхойн лаам кхочуш беш парламенте харжамаш баран система хийца. 2020-чу шарахь хин болу парламентан харжамаш дIахьур бу еккъа партин векалийн цIерш тIехь йолчу тептаршца.\nЦул сов, Гуьржийчохь хир яц харжаман баръер. Цунах лаьцна дIахьедина "Гуьржийн сатийсам" партин лидеро Иванишвили Бидзинас. Политико дийцарехь, цу хийцамаша аьтто бийр бу парламенте кхача ерриг а харжамхоша гIортор ечу партийн.\nИйначу системо – партин тептаршкахула а, мажоритаран гонашкахула а – гIоле еш Iедал ду Iедалехь йолчу партина, билгалдаьккхира Иванишвилис.\nХаржамийн система хийца лууш бара Тбилисехь дIайоьлхучу дуьхьалонан акцийн декъашхой. Уьш лууш бу Гуьржийчоьнан чоьхьарчу гIуллакхийн министр дIаваккха а, лецнарш дIахецийта а, митингаш цIий Iенош дIасалалла омра деллачун тIазар дайта а. Демонстрантийн полицица хиллачу тасадаларшкахь лазийна бу бIеннаш нах, 300 сов стаг лаьцна ву.\nДуьхьанан акцеш юьйлаелира Тбилисехь Мангалан-беттан 20-чу дийнахь. Цуьнан бахьана дара Оьрсийчоьнан Пачхьалкхан думан депутатца Гаврилов Сергейца хилла инцидент. Тбилисехь православин пачхьакхийн парламентийн ассаблейн кхеташонехь Гуржийчуьрчу парламентехь спикеран гIаьнта хиинера иза. Цу гIуллакхо эргIадяхийтинера гуьржийн юкъаралла.


Массо а агIор Iаткъам ловш бу Нохчийчура лоьраш\nНохчийчоь -- Даим а бан болх хуьлу Нохчийчохь берийн лоьрашна.\nНохчийчура дарбан хIусамашкара хьолах дуккхаза дийцина. Цхьаболчара лоьрашна дов деш, уьш «куьйгана цIена бац» бохуш дIахьедарш до. Кхечара хестабо уьш, царца оццул оьгIазе хила мегар дац бохуш. Дукхачу декъана, хьалхарниш - цIахь дарба ца хилларш бу, вуьйсуш тобелларш бу.\nТахана Нохчийчохь 70 ца кхоччуш дарбан хIусам ю. Царна юкъахь ю поликлиникаш а, профилакторийш а, диспансераш а, иштта кхин дIа а. ТIаьхьарчу шерашкахь схьайиллина онкологийн диспансер а, кардиологийн дарбан хIусам а. Ала догIу, хьалхарчун коьртехь вар хIинцалера могашаллин министр Сулейманов Эльхан.\nДуьххьара Нохчийчура дарбан хIусамаш юьйцучу хенахь, массара а билгалдоккху, шайна лоьрашкара хуьлуш долу дарба ледар ду бохуш. Ишттачарах ву, масала Соьлж-ГIалара вахархо Хамидов Ширвани. Дарбан хIусамийн дукхаллех, дикалла хиларе сатуьйсу ша а, ша санна наха а, элира цо.\nХамидов: «Муьлха а гIирс бу вайн. Амма говзанчаш бац. Кхузахь сурт доккху хьан дегIан меженна, тIаккха оцу суьртан тIехь дерг дикка деша хууш дозаналла арахь ву. Кхузахь лоьраш яздина молх дIагайтича, дозанал арарчу лоьраша уьш хьуна зенехь дерш яздина олу».\nНохчийчура лоьраша тIе ца оьцу шайна буьллу бехк. Цара даре до, дуккха а нах мехкан дозанал ара а буьйлуш, луларчу республикашкахь шайн гIоле лохуш хилар. Цуьнан бахьан а гуш ду царна шайна. Нохчийн амалехь ду, гена мел воьду, цигахь гIоле ю моттар, элира ша а лор йолчу Тагаева Элинас.\nТагаева: «Вайн цIахь медицина во яц. Делахь а, нах шаьш-шайн лаамца оьху кхечу мехкашка дарба лаха. Мах лучу дарбан хIусамашка боьлху и нах. Ахча цигахь охьа дуьллий, тIаккха тхуна юхабогIу. Лоьраш дика ца хилар ма дац иза. Нахана моьтту-кх, гена дIабахча, шайна гIоле хир ю аьлла».\nЛоьраш шайна тIера бехк боккхуш санна хета, церан белхан дикалла яц аьлча, иза нохчийн амалан тIететтар. Шен масал ду боху Хамидов Ширванис.\nХамидов: «2-3 шо хьалха вахна-кх сой, сан гергара кIантий тхан ненаваша а эцна. Стиман тIулг бара дIабаккха безаш. ЦIахь операци ян еза аьллера тхоьга. Ткъа, Ставрополехь лоьро цхьа а урс а ца Iуттуш, дукха сиха схьабаьккхира и тIулг. Нохчий а дуккха а бара цигахь лаьтташ».\nНохчийчура лоьраш цхьана дарбхошкара Iаткъам лайна Iаш бац. Iедалан агIорар а, гIехьчулла совбаьккхина церан бан беза болх. Къаьстина алсамбаьлла кехаташца берг, аьлла дуьйцу лоьро Тагаева Элинас.\nТагаева: «Кехаташца болх дукха бу. Цомгучунга хьожуш оццула дукха хан ца йолу, кехаташна йойург санна. Долахь йолчу дарбан хIусамашка а дIабахна тхоьца болх бина цхьаберш. Цара боху, цхьанна а тайпана кехаташ лелош дац шаьш, цомгушчун гIуллакх дичхьана».\nМухха а далахь а, тахана Нохчийчура медицина-къеггина масал ду махкахь долчу хьолан. Цхьа бакъ ду, нохчийн лоьраш, дукха декъана кийча бу жоьпалла шайна тIе а оьцуш болх бан. Цара цхьана мIаьргонехь тIеэцначу сацамах адаман могашалла а, дахар а доьзна хилча-м муххале а мехал ду иза.\nКху деношкахь Соьлж-ГIаларчу дарбан хIусамехь инзаре тамашийна операци йина цара. Ванни чохь охькхетта воккхачу стаган, бIаьргакIоган чу бахна цIано ечу щеткийн тIам. Хьалха 9-гIа олуш хиллачу дарбанан хIусамехь оцу стаган, дукха сиха операци а йина, цуьнан могашалла юхаметтахIоттина лоьраш. Уггаре инзаре дерг ду, оцу стеган я бIаьрган а, я цхьанна пхенан а зе ца хилла.\n16 эзар сов берана вакцинаци йина Нохчийчохь


Гезгмашин-бутт 25, 2012\nИнтернетан васт кхуллу сурт\nДехий-доций а ца дуьйцуш, Прокуратуро декхаре а дина, дIакъевлина Нохчийчохь интернетерчу Ютюбах а, Гуглах а пайда оьцуш, царна чувахар. Дукхаъчу наха къобал а дина иза, махкахь интернет латтаен компанеш дуьхьал хиллехь а. Амма цхьаболчу говзанчаша, динчу дехкарша цхьа а тайпа новкъарло ца йо, боху, оцу сайтех пайда эца луучарна.\nОршотдийнахь дуьйна официалехь дIакъевлина ларалуш ю Нохчийчохь YouTube, Google сайташ. Махкахь интернет латтош болу провайдерш тIе а кхайкхина, уьш дIакъовлар тIедожийна меттигерчу прокуратуро, царна тIехь бусулба дин сийсаздеш фильм ю, аьлла.\nМехкан дукхачу наха къобал а дина и сайташ дIакъовлар. Нагахь санна и фильм дIа а яьккхина, бусулба нах къинтIера ца бахахь, ша велла дIаваллалц я Google чу а, я YouTube чу а вер вац, аьлла, дIахьедира Заур цIе йолчу Соьлжа-ГIалин вахархочо. Иза ша а ву компьютеран говзанча, цундела оцу сайташца цуьнан дукха хIума дозу. Амма шена зе хилийта а кийча ву ша, элира цо.\nЗаур: «Суна уьш дIакъовлар нийса хета. Масала, жуьгтех лаьцна цхьаъ юкъадалахь, Ютюб хуьлийла иза я кхин сайт хуьлийла иза, хIан-хIа, иза нийса дац, олий, иза дIайоккху. Дуьйцуш хаза дацахь а, божарий а болуш, стегарий санна ца лелаш болчу нахана хIума алахь, хIан-хIа, иза церан бакъо ю, олу. Ткъа, бусулба нехан хьокъехь цхьа хIума алахь, иза дIадаккха алахь, хIан-хIа, иза дешан маршо ю, олу. Уьш шалхенаш ю.\nСтомара дуьйна, Вимео олуш, Ютюб санна, цхьа кхин майда а ю, цу тIе сайн мел йолу видео йоккхуш ву со. И фильм дIа а яьккхина, бехк ма билла, аллалц, оцу Ютюбца сан велла дIаваллалц гергарло хир дац».\nНохчийчохь Интернет Москохарчу провайдерша латтош ю. Хууш дац, нагахь санна, дехкаршна кIел яхначу оцу сайташа экстремизмана дуьхьалдолу низам хадош хилча, уьш дIа хIунда ца къевлина, ерриге а пачхьалкхехь цхьана сацамца.\nМасала, бусулба нах бехачу республикашкахь дIа а къевлина, керста бахархой бехачохь дIа ца къовлар цхьа шалхенах тера хIума ду, аьлла хета цхьаболчу тергамхошна.\nМуслим гIишлош арахьара кечъеш белхахо ву. Цуьнан болх къаьсттина Гуглца бозуш ду. Сайташ дIа а ца къовлуш, кхечу кепара филм яккхарна бехкечарна Iаткъам бан безара, аьлла хета цунна.\nМуслим: «Массо а бусулба стаг гIаьттина ву и фильм новкъа еана. Амма и сайташ дIакъовларх а, царна кхин меттигаш карор ю ишшта кинош чухIитто. Гугл къовлар нийса ца хета суна».\nОьрсийчохь хIора дийнахь аьлча санна, экстремизман бух а болуш, низамаш талхош дукха хIуманаш хуьлу, аьлла хета историкна Нашхоев Мурадна. Цо дагадаийтира, "бусулба фанатикаш", "экстремисташ", "террористаш" цIерш тахкарехь Оьрсийчоь хьалхарчу могIанашкахь лаьтташ хилар.\nНашхоев: « Со ца теша, иза даггара ду бохучух. Вай цIахь тIемаш боьлхуш, "исламан фанатизм" бохуш, къамелаш дуьйцура. Вайн дайша цкъа а кхечу динна дуьхьало ца йора. Вай даима а маршо ларъеш хилла. Ткъа оьрсаша даима а вай зиярташ а, маьждигаш а дохош хилла. Базарна тIе йиттина «Луна-9м» ракеташ а даг ма йогIу...»\nИнтернет жимма а лело хуучарна хала хIума дац муьлхха а оьшу сайта схьаелла. Бусулба нах оцу питанах Iехабала ца беза, аьлла хета СаIид цIе йолчу Интернет-лелархочунна.\nСаIид: «Ютуб дIакъовлар - уггаре а аттадерг ду. Дан дезарг дара и филм яьккхинчаьрца диалог яр. Вай оцу питанех Iехадала ца деза».\nЦхьатерра тIе ца эцнера Нохчийчохь интернет латточу компанеша и ши сайт дIакъовла, аьлла, прокуратуро дина дехар. Хууш ду, шаьш лучу канал чухулла нах видео хьожуш хиларх йоккху цара ахчанца са. Цхьа кIира хьалха прокуратуро бехкала яхана сайташ ехка аьллашехь, цхьана а провайдеро и кхочуш цадарна Мегафонан а, МТСан а, Билайнан а, Вайнахтелекоман а, ЧССан а векалш тIе а кхайхкина, низам кхочуш ца дахь, царна дан тарло таIзар дIахьедича, юкъадаьхна цара и дехкарш, шайна зе хилахь а.\nYouTube дIакъевлина Нохчийчохь


Бундеспрезидента Охьадиллина Шегара Дарж\nГермани -- Президент Вульф Кристиан Берлинерчу Беллевю-майданарчу резиденцехь даржере дIавоьдуш, 17Чил2012\nНемцойн президентана Вульф Кристианна гонаха къестамаш ши бутт хьалха буьйлабелера. Журналисташна ларамза гучуделира, цо цкъа мацах шеца гергарло лелочу совдегаран хIусамненера кредит эцна хилар а, и эцар цо юкъараллех къайладаьхьна хилар а.\nВульф: «Хьоме махкахой! Воккхаверца тIеэцнера ас сайна Германин президентан декхарш. Сайн боллучу ницкъаца и декхарш кхочушдан а гIоьртира со... Германина шен йоллу хан а, ницкъ а пачхьалкхана хьалха лаьттачу чоьхьарчу а, арахьарчу а белхашна дIадала таро йолу президент оьшу. Доллучу а халкъан тешам шега болу президент. Ткъа тIаьхьарчу хенахь хIоьттинчу хьоло гойту и тайпа тешам соьга кхин цахилар. Цундела ас сайгара тахана дарж охьадуьллу, сайна тIаьхьавогIун волчунна некъ маьрша битархьама».\nНемцойн президент Вульф Критстиана шен дарж охьадилла деза баьхначарна а, цу гIуллакхна дуьхьал хиллачарна а дагахьбаллам бисина хилар гойту, цо эххар а ша балхара дIавалар дIакхайкхийча меттигерчу политикаша а, аналисташа а, урамашкахь дIасалелачу наха а оцу хьокъехь дуьйцучо.\nНемцойн исторехь хиллачех уггаре а къона президент вара Вульф Кристиан. Амма иза цхьаъ хилла ца Iа, цуьнан цIарца доьзна, „уггаре а“ бохучу дашца дийцаре даьлларг. Уггаре а дукха хаамийн гIирсашкахь емалвинарг а вара иза. Ткъа цул совнаха, Кристиан Вульф воцург, хIиццалц схьа немцойн махкахь цкъа а цхьа а президент хилла вац, даржехь воллушехь меттигерчу прокуратурано Бундестаге цуьнан иммунитет дIаяккха, аьлла, кхайкхийна верг а, кхеле валаран кхерам шена тIехь лаьтташ верг а.\nХIинца дуьйна шех немцойн президент хилла волу Вульф Кристиан ала догIуш волчу цо, ша шегара дарж охьадилларан бахьана шена гонахьа лаьтта гIовгIа доьзална дукха тIех тIеIаткъам беш хIума ду, царна ницкъ ца хилийта дIаволу ша, аьлла, билгалдаьккхинехь а, массарна а кхеташ ду, бахьанаш кхин дуйла.\nМа-дарра аьлча, иза д1а ца ваьлча вер воцийла кхеташ дара массарна а, ца кхеташ дерг, мелхо а, цо иза хьалхехь хIунда ца до, бохург дара. Еарий дийнахь немцойн прокуратурано Бундестаге Вульф Кристианан иммунитет дIаяккха аьлла дехар динчул тIаьхьа, иза дIавериг хиларх шеко а ца йисинера.\nТкъа хIун дара Вульф Кристиан шен махкахойн бIаьргаш чохь сел вожаран бахьана? ХIан-хIа, немцойн президента цхьа а кепек а ца лацкъийнера, шен даржах пайда а ца эцнера. Iедалан чоьтах ламборджинеш а, роллс-ройсаш а ца эцнера, пхьарсах бIеннаш эзарнаш евро мах болу сахьташ а ца дихкинера. Цо шена гIаланаш санна цIенош а ца доьттинера, президентан дарже кхоччушехь. Бакъду, цо шен доттагI волчу совдегарера кредит эцнера масех шо хьалха. Ткъа и кредит ша эцар юкъараллех къайладахьа гIоьртинера. Цу тIера дIадоладелира немцойн юкъараллин шен президентах тешам а, чам а бар. Ткъа журналисташа кхин а кIорга аьхкира.\nОьрсийчоьнан а, Нохчийчоьнан а бахархой цецбовла мега, амма цунна дуьхьал журналисташа аьхкинчу уггаре а даккхийчу къинойх цхьаъ ду, масала, цо яхначу аьхка шен хIусамненаца немцойн Силт- г1айри тIе садоIа вахча, цигахь ша яьккхинчу шина буса дайъина ши бIе шовзткъе берхIитта евро шен меттана цхьана шен доттагIчуьнга дIадалийтина хилар. Ткъа иза, немцойн кхетамца, мегаш хIума дац, хIунда аьлча, президентан доттагI ша кхунна тIера ахча д1адаларх шена цхьа са яккха гIорта мега. Цу долчух а коррупцин хьожа йогIу шайн политикаш цIена хила Iеминчу бюргершна.\nТкъа Вульфа ша коррупцина гена ву, шен даржах ша цкъа а шена пайда а ца бина, бохуш, чIагIдора. Х1етте а, хIинца Вульф Кристиан къар а велла, юхаваьлла.\nТIедогIучу деношкахь канцлера Меркель Ангелас политикан партешца дагадовларш дIахьур ду, керла президент хила там берг лохуш.


Ковраев ШапаI | ВАЙНАХ\n10.07.2018\tПопулярно, Поэзия, Статьи Оставить комментарий\nКъоме весет дина…\nСов беза лерина вайн ненан мотт,\nИ ларбан т1аьхьенна дуьтуш весет,\nВирзи цу эхарта даимна хьо,\nХ1оттаеш Даймехкан юкъара тезет.\nНах ца кхардош\nТийсалуш толкха а лелхаш,\nХьо г1ерта къамеле вийла.\nД1атасий хийра мотт,\nВацахь и бевзаш,\nХайн ненан маттахь дагара дийца.\nШен хьолах чам байна…\nШа стаг хиларх доккхачу даржехь.\nХьал-бахам болуш хиларх а и;\nХиларх шуьнехь чам-мерза кхача.\nХьох-сох веларх а т1аьхьашха и;\nШен д1аьвше бага а д1аетташ\nХьийзабарх миска пекъарш цо,\nЦабезам буьсур бу цунна т1ехь нехан.\nД1акхелхаш шеца и д1ахьур бу цо.\nАхь боху хьайн дай элий хилла\nАхь боху хьайн дай элий хилла,\nБукъбелла токхечу хьолах.\nЦара хьо, пекъар, ма тилийна,\nШайн дахар хиллашехь дорах.\nХилла бац цкъа а элий хьан дай,\nУьш г1ийла баьхна охуш, дуьйш-\nАхьа а ма дохка эхь-бехк а хьайн,\nЛахьтанийн гатте уьш берзош.\nВайшиъ цхьаьнакхетта 1986 шо…\nВайшиъ цхьанакхетта шо,\nДеънера иза цхьа шийла.\nФевраль арахь, цо х1ун до,\n1азапе хьан къуьйлуш кийра?\nДоьхура 1алашъяр хьуо,\nЛелара со синтем байна.\n…Ткъа х1инца-м хьо ирс долуш го, –\nАс г1айг1а т1елаьцна сайна.\nДу дуьне вайн:\nМеха вац лайн.\nХарцонан байракх шайн\nМа дохко бевр бу-кха\nШалхо лелор стогалла яц\nЮьхьдуьхьал цхьаъ дуьйцуш,\nТ1аьхьашка – кхин,\nЛелачух ваьшна вац,\nВешар а вац.\nСтогалла, яхь-бехк а\nВахалур вуй теша?\nСо-м тешар вац.\nОлучух хьайн т1аьхьенна,\nДаим ларлуш хилалахь.\nТ1аьхьенна дош ала меттиг,\nЯларх, сан к1ант, кхералахь.\nСан цкъа а хилла яц шеко\nТешнабехк бин цунна къиза,\nБ1аьрнег1ар ца тухуш ахь.\nВезачу Дала и бицбийр бац цхьанна,\nЦкъа мацца бакъ бекхам ловр ма бу ахь.\nВайнах печатная версия №2, электронная версия №6\nНазад: Пушкин Александр. Евгений Онегин\nРамзан Кадыров поздравил молодых педагогов из Чечни с победой


60 шо кхаьчна «Яблоко» парти кхоьллинчу Явлинский Григорийн\nОрсийчоь --Яблоко парти кхоьллина волу Явлинский Григорий, Маршо Радио, Москох бюро, 16Дечк2012\nЭкономист дешна волчу Явлинский Григорийс шозза дакъа лецира Оьрсийчоьнан президентан харжамашкахь. КхозлагIа а дагахь вара иза Оьрсийчоьнан куьйгалхочуьнан дарж къовса кху шеран Зазадоккху-баттахь. Амма Оьрсийчоьнан коьртачу харжамийн комиссино регистраци ца йира цунна. Хууш ма-хиллара, Нохчийчохь хьалхара тIом боьдуш цу тIаманна дуьхьала вара Явлинский. И сацо гIерташ а вара иза. Маршо Радионо интервью йина Явлинский Григорийца, цуьнан 60 кхачарца доьзна.\nМаршо Радио: Реза вуй хьо, хьайн дахарехь айхьа баьхначу кхимашна?\nЯвлинский Григорий: Дерриг а чулаьцна аьлча, со ирсе стаг ву. Со дог реза ву сайн башха дика доьзал болуш а, сайн дуккха а доттагIий болуш а. Ткъа уггара коьртаниг, цу агIора аьлча, ду со реза хилар сой ма-варра виса сайн аьтто баьлла. Суна иза дан хала дара наггахь.\nМаршо Радио: Ткъа хьан белхан политикан жамIех лаьцна аьлча, хIун эр дара ахьа?\nЯвлинский Григорий: Суна хетарехь, жамIаш дан хIинца а хьалхе ду. Амма хийцамаш инзаре бу. Цу хийцамийн чхо вуно чолхе ю. Иза ерриг а эзар шарахь юстуш йолу истори ю Оьрсийчоьнан.\nКъаьсттина кху тIахьарчу синтемаза 100 шеран истори. 1917-чу шарахь хилла болу карчам, экстремисташ-большевикаш Iедал дIалацар. Цо чолхечу даьккхира и хийцамаш хилар. Цундела иза еха а, чолхе а процесс яра.\nМаршо Радио: Иза нахера баркалла хир долуш болу болх бу, аьлла, хетий хьуна? Дохко-м ца ваьлла хьо, 20 шо хьалха политикана юкъавахарна?\nЯвлинский Григорий: Иза харжамах доьзна хаттар дац. Иза дахарх доьзна хаттар ду. Со сатесна вара мохк маьрша баккха, уггара хьалха экономикан агIора. Суна лаар цуьнга уггара кхиинчу пачхьалкхашна юкъахь шен хьакъ долу меттиг дIалацийта. Со сайн махках а тешаш ву, халкъах а тешаш ву.\nАмма оьшуш йолу экономикан механизмаш кхолла еза. Суна хетара, иза политика а йоцуш, далур дац, аьлла. Тоьаш дац еккъа программаш кечяр, тоьаш дац беккъа хьехамаш бар, тоьаш дац хьакаме цхьаъ хийцахьара, бохуш, деккъа дехарш а деш Iад Iан. Цьа а хIума хир дац.\nСо цунах кхийтира. Цундела маьрша экономика хилийта а, нехан долахь хьал хилийта а, конкуренци хилийта а политикан къийсам дIабахьар бу сан белхан чулацам.\nМаршо Радио: Хьо политике веара 80-гIа шераш чекхдовлуш, хIинца 10-гIа шераш ду. Оьрсийчоьнан юкъаралла нийсачу агIора дIайоьдуш ю аьллла, хетий хьуна? Цхьанаметтехь лаьтташ ду дерриг, я юхадоьдуш ду?\nЯвлинский Григорий: 21-чу бIешаро массо а хIума хьалха тоьтту. Кхин хIума ду коьртачу декъана Оьрсийчоьнан Iедалш а, Оьрсийчоьнан юкъаралла а йогIуш ца хилар, замано боьхучу цу хийцамашца. Юккъехула аьлча, иза дуьненан масштаб йолу проблема ю. Амма Оьрсийчохь иза гуттара чIогIа гуш ду.\nОьшуш йолу реформаш ярехь тIаьхьадисар а, хIун дан деза бохучух кхетарехь Iедалш тIаьхьадуьсуш хилар а, корпоративан лаамаш ларбан гIертар а, Iедалехь болу нах шаьш ларбан гIертар а, реформаш а, юкъаралло доьхург а кхочуш дечу метта. Иза ерриг а, дера, догIуш ма дац 21-чу бIешаран лехамашца.\nМаршо Радио: Масех шо хьалха ахь яздира, Оьрсийчоь цивилизацин кепара тIаьхьа йиса мегаш ю кхечу пачхьалкхашна, нагахь сихха реформаш ца яхь, аьлла.\nЯвлинский Григорий: Иза бакъ ду. Дукха хан ца йисина цунна. Суна хетарехь, диснарг ду 5-10 шо. Оьрсийчоьнна гIо деш дерг ду дерриг а дуьнено шен болар лахбина хилар.\nУггара экономикан кхиина йолчу пачхьалкхаша цкъадуьххьара кризис лайра, ткъа хIинца рецесси ловш ю уьш. Цулсовнаха кхузаманахьлерчу Малхбузерчу юкъараллан вуно яккхийн проблемаш ю, шайна юкъахь политикан проблемаш а йолуш.\nЦу гIулкхо гIо дан мегара Оьрсийчоьнна ша ца деш дитинарг деш царна тIаьхьа кхиа. Амма Оьрсийчоьно иза деш дац.\nОьрсийчоьнан куьйгалхошна моьтта церан халонех шен пайда эца аьтто бера бу кхин Iалашонаш кхочуш еш, аьлла. Царах уггара хьалха лаьттачерах ю Iедалехь йолчу тобанийн бахам алсам боккхар. Цу агIор аьлча, вайна дуьхьала лаьтташ йолу халонаш вуно яккхийн ю.\nМаршо Радио: Кху тIаьхьарчу 20 шарахь Оьрсийчохь хилла йолу ерриг а политика хьан цIарца йоьзна ю. Офицалан Iедалша а, Оьрсийчоьнан хьалхарчу куьйгалхоша а хьо винчу денца декъал вийра ву, аьлла, ладоьгIуш вуй хьо?\nМаршо Радио: Вац, дера! Со цу гIуллакхе дукха башхалла йоцуш хоьжу! Аша соьга ца хаьттинехьара, суна дага а догIур дацара иза.\nМаршо Радио: ТIаккха хаьтти-кх оха хьоьга иза, ладоьгIуш вуй хьо?\nЯвлинский Григорий: ХIа-хIа! ЛадоьгIуш вац.\nМаршо Радио: Могашалла муха ю хьан? Президентан харжамийн кампани дIайирзинчулла тIаьхьа дарбанцIийне кхаьчнера хьо?\nЯвлинский Григорий: Дика ву со-м. Сан лоьраша, шаьш шайн болх дика хууш хиларе терра, оьшург дерриг а дира. Дог-ойла сан дика ю. Цхьа а кхерам болуш хIума дацара. Амма суна Дела реза хилла ала лаьа, сох дог лозуш хиллачу нахана. Со чIогIа дог дуьзна ву шоьх. Иштта баркалла шуна со винчу денца къобул варна а.\nМаршо Радио: Муха хир ю хьан кхане? Политик санна виса дагахь вуй хьо, эр вай, кхин а цхьана-шина президентан циклехь?\nЯвлинский Григорий: Нагахь санна ша доьхучух юкъаралла юха ца ялахь, нагахь санна юкъаралла политиках дIахадо Iедалийн аьтто ца балахь, гергарчу 5-6 шарахь иза талхо, аьтто ца балахь, со, цхьа а шеко а йоцуш, вуьсур ву оьрсийн политикехь.\n60 шо кхаьчна «Яблоко» парти кхоьллинчу Явлинский Григорийн.


Элчано (Делера салам-маршалла хуьлда цунна) аьлла: «Iилма лахар фарз ду xlopa бусалба стагана а, зудчунна а тIехь»\n(Ибн МажахIа далийна хьадис)\nДелера салам-маршалла хуьлда ша маьрша дин даржош веанчу вайн Элчанна Мухьаммадна, цуьнан доьзална а, асхьабашна а, къематде даллалц нийсонца царна тIаьхьабаьзначарна а.\nХастам бу Далла, бусалба стаг Iилма Iаморна, хIума довзарна тIехь сутара винчу, Iилма лаха аьлла, бусалба динан нийса некъ билгалбинчу. Веза-Сийлахьчу Дала аьлла: «Дала шу арадаьхна шайн нанойн кийрара, шу хIумма хууш а доцуш: Дала шуна лерса, бIаьрса, дегнаш а делла, шу цу ниIматашна шукра (пусар) деш хилийтархьама» (16-гIа сурат, 78-гIа аят).\nВеза-Сийлахьчу Дала аьлла: «Ахь ала: «ХIай сан Дела, Iилманехь совваккхахь со» (20-гIа, 114-гIa аят).\nБаккъал а, Веза-Сийлахьчу Дала кхоччуш тергам тIебахийтина Iилма Iаморна, Цо деза лерина бусалба наха Iилма лахар а, хьекъалца Iамал яр а. Iилма Iамош йоккху хан, Iибадат деш йоккхучу хенал а еза лерина Дала. Цундела бусалба стагана тIехь ду шен ницкъ кхочучу барамехь Iилма Iамор. Вайн Элчано (Делера салам-маршалла хуьлда цунна) аьлла: «Iилма лахар фарз ду xlopa бусалба стагана а, зудчунна а тIехь» (Ибн МажахIа далийна хьадис). Бусалба стаг шегара Iилма нахана дIахьехарца пайда беш хила веза, ца хуург леладарца нахана юккъе питана а ца даржош. Вайн Элчано (Делера салам-маршалла хуьлда цунна) аьлла: «Шух уггар а дика верг - шена Къуръан деша а Iамийна, цул тIаьхьа иза кхечунна дIахьехнарг ву» (Бухарис далийна хьадиc).\nIилма Iамор а, и дIахьехар а Далла гергахь деза хилар дуьйцуш дуккха аяташ а, хьадисаш а ду.\nВеза-Сийлахьчу Дала аьлла: «АллахIа даржехь хьалаойу шух ийман диллинарш а, шайна Iилма делларш а» (58-гIа сурат, 11-гIа аят).\nСийлахьчу аяташка, хьадисашка ладоьгIча, Iилма Iамор дагчу дуьжу. Бусалба стеган дуьненан дахаран хьал а, эхарт а тодеш дерг Iилма ду. Цундела бусалба стаг сутара хила веза Iилма Iаморехь а, ша Iамийнарг дIахьехарехь а. Элчанан (Делера салам-маршалла хуьлда цунна) асхьаб хиллачу Хурайре (Дела реза хуьлда цунна) хаьттина хилла: «ХIун дийр дара ахь, хьо кхана лийр волуш вуйла хиъча?» - аьлла. «Кхин дIа а сайгара Iилма совдаккха хьожур вара со»,- жоп делла цо дукха ойла ца еш.\nВеза-Сийлахьчу Дала Ша резаволу Iилма лаха а, Iамо а, Iамийнарг кхечарна дIахьеха а хьекъал, собар, ницкъ а лойла бусалба нахана.\nОбновлено (20.03.2018 18:17)


Даьржина диттийн генаш санна, цхьана орам т1ера схьаделахь а, бес-бесара, шортта хуьлу дахаран некъаш. Дуьненан массо а маь11е кхачаван тарло цара, тайп-тайпана нах бовзийта а. Х1ораннах а юьсу ша-тайпа ойла. Цхьаверг, вевзина а ма велар-кх хьо олий, вицван г1урту. Ткъа важа, хьан сица цхьаьна ваха вуьсу. Де-дийне мел дели цуьнан г1иллакхех, адамаллех, хьекъалх пайдаэцар алссам а долуш, цуьнгара масал а оьцуш. Цу хьан дагна безалучу нахах ю Овхадова Яхита.\nЦуьнан статьяш ешар нисло цо болх бечу «Маршо» газетан аг1онаш т1ехь а, иштта вайн мехкан кхечу газеташкахь а, журналашкахь а. Автор мила ву дешале дуьйна девза Яхитин «йоза», мел генара а девзаш хуьлу. Дагадог1ий шуна, «Даймахко ха хорцуш мел генара а хаало» боху поэтан дош. Иштта евзаш, хаалуш ю-кх Яхитин «почерк» а. Цхьа тамашийна дагах чекхдолуш, к1орггера маь1на долуш, хьуна хьуо хьайн йоллу меженца, синхаамца, дегайовхонца нохчи хилар дагатосуш, дагара ца долуьйтуш.\nАлархьама дош ала лаарна язйина яц Яхитин цхьа а материал. Шена дагах кхеттарг, ша халахетарца я хазахетарца тидаме эцнарг, дагчохь лар йитнарг – иза ду-кх цо говзачу, дахаран амал евзачу дашца нехан тидаме кхачош дерг. Дала луш ю вайна и корматалла. Ткъа Яхита, дуьненчу йолуш дуьйна, адамийн даге лалуш доцург кехате дийцийта яьккхина ю аьлла хета суна.\nОьрсийн ду-кх олуш: «Яздархо хьох ца хила а мега, амма адам ца хила хьан бакъо яц». Бакъо яцахь а, адамалла шайгахь к1езиг йолуш дукха нах бу дуьненахь.\nИшттачех яц Яхита. Цкъа а хезар дац цо шен уллорчу стагах вон дош олуш, я кхечаьрга олуьйтуш а. Белхан накъосташца дагардийца оьшучохь – йиша санна, т1ехьах1отта езачохь – ваша санна, хьехар дан дезачохь – нана санна ю иза.\nДелахь а, Яхитин юьхь-сибат баккъал а серла доккхург, цуьнан б1аьрг боьллург, дош к1аддийриг – иза шен ваша хьахавар, цунах йоккхаер ду. Хийла хеза, цхьа к1еда, жима бер хьостуш санна, иза шен несе йистхуьлуш а. Цкъа а дукха лер дезаш йоцу Яхита, вешин жимха йолчу йо1ах лаьцна къамел деш, кийрара схьа йоккхаеран малх кхетча санна, серлайолу.\nЙовхонах, безамах дуьззина хуьлу 1ора а цунах долу дош.\nКъамелаца а доцуш, шен г1иллакхца, г1уллакхца диканиг марздо Яхитас. Цуьнан статьяш ешча, адаман дегнашка хьайна хетарг д1акхачийта, муха язъян еза хаьа. Цуьнан шен доьзалца йолу юкъаметтиг гича, хьайн дай-наний, йиш-ваший кхин а ч1ог1а лара, уьш хиларна Далла хастамбан дог дог1у.\nТкъа Яхита йинчу денца декъалъеш: «Яхийта! – аьлла, деха лаьа Деле. – Ирс долуш, дуккха а шерашкахь ехийла хьо».\nДала декъала йойла!


10 оьрсийн десантхо лаьцна Украинин эскархоша\nМарсхьокху-бутт 26, 2014\nУкраина --Донецкехь тIемаш бен оьрсий, 1Ман2014\nУкраинин къайлахчу сервисо хаам барехь, Донецкана гена йоцчу Зеркальный юьртана гергахь пачхьалкхан эскарийн каравахана 10 оьрсийн десантхо.\n«Юкъахь вовшахтоьхначу Украинин эскарна оперативан тобано Оьрсийчоьнан 98-чу Свирски ХIаваан-десантан эскаршкарчу 331-чу полкера (71211-гIа дакъа) 10 эскархо лаьцна. Цаьргахь дара шайн тоьшаллин кехаташ а герз а.\nЦеран дийцар иштта ду: юьхьанца десантхойн батальон аьчка некъаца Ростов-махка кхачийна, Марсхьокху-беттан 23-чохь, буса 3 даьлча орцанца тIеман дакъа гIаттийна, гIагIадиллинчу машенашца Украинин дозанах чудаьккхина», - хаам бо Украинин кхерамзаллин урхалло.\nУкраинин тIеман министра Гелетей Валерийс дийцарехь, пачхьалкхан эскарийн карабахана Украинан дуьхьал тIемаш беш дуккха а Оьрсийчуьра салтий, эпсарш.\nУкраинан кхерамзаллин урхаллерчу информацин-аналитикан центран векала Лысенко Андрейс иштта хаам бо: оршотдийнан Iуьйранна бронетехникан ковранахь Украинан дозанал чоьхьаяьлла 10 танк а, шиъ гIашсалтийн гIагIадиллина машен а, 2 кир лелабен «Урал» машен а.\nЛысенкос дуьйцу: Новоазовера Мариуполе боьду некъ Украинин ницкъийн карахь бу, и ковра сацийна оцу некъа тIехь, Шербаки-Маркино агIор дIайоьдуш.\nИштта ду лецначара ден тоьшаллаш. Ефрейтер Мильчаков Иван ву хIара.\nМильчаков: «Со Оьрсийн Федерацин вахархо Мальчуков Иван Васильевич ву. Эскарехь ву – Кострома-гIалахь, тIеман дакъа 71211. Десантийн 331 полк».\nРогIерчо а до иштта тоьшалла. Иза ву Смирнов Дмитрий.\nСмирнов: «Контрактца тIеман гIуллакх деш ву со. 98-гIа дивизи, дакъа 71211, Кострома»\nЛецначу массеран а ю хууш цIерш, уьш шеко а йоцуш бу Оьрсийчоьнан эскархой, царех ву Смирнов Иван, Генералов Алексей, кхиберш. Цара дийцарехь, стенга хьовсабо а хууш, бахкийтина уьш хьакамаша, стенга боьлху а хууш шаьш а баьхкина Украине.\nОьрсийчоьнан векалша даре ца дина хиллачун. Амма Интерфакс-агенталле къайлаха хаам бина тIеман министраллан инарло.\n«Буьйцуш болу эскархой, бакъ а долуш, бара Оьрсийчоьнан-Украинин дозанца хадеш, гарехь, тилбелла дехьабевлла хила тарло. Цара шаьш лоьцучу муьрехь дуьхьало а ца йина», - боху оьрсийн эпсаро.\nУкраино а, Малхбузено а Оьрсийчоь бехкейо цо Донбассе герзаш а, герзахой а кхийларна. Ткъа Кремло дацаре до цуьнан.\nУкраинин малхбалехь антитерроран болам лаьтта 4 бутт кхаьчна.\nУкраине эскархой хьийсабо Оьрсийчоьно


Басков: Лопырева чохь Iийр ю, юург а еш\nСоьлжа-ГIалахь нускал дерзо лаьа шена, оцу тойнехь уггар веза хьаша-теш хьо а волуш аьлла, мехкан куьйгалхоче Кадыров Рамзанера пурба а даьккхина, гIара-тата дайна Оьрсийчоьнан иллиалархочун Басков Николайн.\nГIадужу-беттан 5-чу дийнахь, Кадыровн винчу денца а нисдеш, дIакхайкхийра модел Лопырева Виктори ю ша ялорийг аьлла. Йовхонна леринчу фестивалехь Басковца цхьана яцара Лопырева. Иза дерриг дитина садаIа Испане яхара, цигара Желтойн махкахь шен йина де а даздеш.\nТкъа "Йовхо" аьллачу фестивалехь Басков Николай керлачу "нускалца" Август Алиница гучуваьлла.\nЖурналисташна интервью лучу Басковга хаьттинера, тIейогIучу хенахь хIун лелон дагахь ю хьан хинйолу хIусамнана, аьлла. Цунна эшарш лакха цкъачунна ца лаьа, цундела чохь Iийр ю, шена юург а латтош аьллера шоумена.\nЛопыревас цкъачунна оцу хьокъехь шена хетачух аьлла дац.


«Финансийн бохамца» йоьзна ситуаци юхатухуш долу низам тIеэцна Iамеркан Конгрессо\nТIаьххьара карладаккхар Дечкен-бутт 01, 2013\nХьал долчу Iамеркахошна Iедална яла еза ял алсамйоккхуш долу низам тIеийцира, вице-президентана Байден Джона а, Сенатерчу республиканхошна а юкъахь дехха дагадовларш лаьттинчул тIаьхьа. Президенто Обама Барака кхайкхам бина сенаторшка, «хьем ца беш» хьал долчу Iамеркахошкара оьцу ял алсамъйоккхуш долу низам къобалде, аьлла.\nКъоман векалша тIаьхьуо йийцаре йийр ю низаман проект. Оццу хенахь, пачхьалкхан харжаш лахъяр шина баттана тIаьхьатоттуш ду. Демократахой, республиканхой реза хилла, шаьш оцу ханна юкъахь кхин а шуьйрачу бартах лаьцна кхин а дагадовларш дан.\nIамеркан Конгрессан лахара хIусаме – къоман векалшка шен хенна тIеэцалур дац низам. Амма пачхьалкхан экономикина цуьнга тIеIаткъам балур бац, аханлера де Iамеркехь мукъа де хиларна. Буш Джордж президент волчу заманахь хьал долчу нехан Iедална яла еза ял жимъеш тIеэцначу низаман хан чекхяьлла Дечкен бетан хьалхарчу дийнахь.\nОршот дийнахь бинчу бартаца а догIуш, шарахь 400 эзар долларал лахара ахча доккхучу Iамеркахойн ял лакхайоккхур яц. И терахь 250 эзарна тIедалон гIерташ бара демократаш.\nАналистийн хьесапехь, Конгрессан цу низамана тIехь барт ца хиллехь, оьцуш ен харжаш лахлур яра пачхьалкхехь. Ткъа цо, шен агIора, керла рецесси кхуллур яра.


Оьрсийн паспортца волу шпион лаьцна аьлла, дийцина туркойн газето\nИстамбулерчу терроризмаца къийсам латточу полицин урхалло а, туркойн Къоман иччархойн организацино а дIахьедина, шаьш ялх кхечу мехкашкара стаг лаьцна, шпионаж лелош хилла аьлла, тасаеллачу шеконашца. Habertürk газето бина цунах лаьцна хаам дахначу шоьтан дийнахь. Цаьргара схьадаьккхина герз а, патармаш а, цхьаьнгахь хилла Оьрсийчоьнан паспорт а.\nГазетан хаамашца, и нах лоьцуш операци дIаяьхьна шина адресца Анталехь а, кхаанца Истамбулехь. Шеконашца лецначу нахера яьккхина кхо тапча, цхьаъ хилла тата а ца доккхуш стаг вуьйш, лазерца Iалашо схьакаро таро а йолуш. Герзашца цхьанхьа тIелата дагахь хиллачух тера хета уьш.\nHabertürk гIирсо даржийначу суьрта тIехь гуш ду, лаьцначу цхьаьнгара оьрсийн паспорт схьадоккхуш. Туркойн Iедалхоша цкъачунна хаам бина бац, муьлхачу къомах бу лецнарш.\n2016-чу шарахь стаг вийна аьллачу шеконашца лецира Туркойчохь Оьрсийчуьра Анисимов Юрий а, Смирнов Александр а. Меттигерчу кхело бехкебира уьш, шайн пачхьалкхан дозана тIехь ворхI нохчо верна.\nТуркойн полицина хетара, бехкебийраш Оьрсийчоьнан къайлахчу сервисийн белхахой бу аьлла. 2018-чу шарахь Оьрсийчоьне дIабелира уьш туркойн агIоно. Дуьйцура, Оьрсийчохь экстремистийн леринчу Меджлисан куьйгалхой хиллачу Чийгоз Ахьмадца а, Умеров Iилмица а хийцина уьш бохуш. Аннекси йинчу ГIирмехь кхел йинера царна.


Верриг а 120 стаг ву «Мемориал» центран политикан тутмакхийн тептарахь.\nОцу нахах 49 пачхьалкхера юьйлучу харцонашна дуьхьаллаттарна набахти токхуш ву, 71-нна хенаш тоьхна динца доьзна.\nМила ву политикан тутмакх? Европан парламентан ассамблеян № 1900 (2012 шо) резолюцица а догIуш, цхьанна а дина зулам а доцуш, адамна Европан конвенцино луш йолчу политикан, динан я кхечу паргIатонех, маршонех пайдаэцар бахьана долуш, Iедало низамехь доцу шен хьашташ хьалха а даьхна, набахте хьажийначу стагах олу иштта.\n«Мемориало» политикан тутмакхийн могIара язбинарш шина декъах бу: дин лело еллачу бакъонех пайдаэцнарна чохьбохкуршший (71 стаг), Iедална резабацар я хетарг маьршша даржорна чохьбохкуршший (49 стаг). Вац оцу категоре хIоттош адаман бос, къам, дин къесторца билгалваьлларг.\n«Мемориало» шен сайтехь, Оьрсийчуьра хьал дуьззина мониторинге а эцна, массо а политикан тутмакхаш а бац ша тептаре баьхнарш – уьш пачхьалкхехь кхин а сов бу, ша гойтург политика бахьанехь нах лецар десташ дуйла бен а дац, боху.\nМаршо Радионо «Мемориалан» тептарера шаьш къастийна, бовзуьйту политикан тутмакхашла язбина Къилбаседа Кавказера бахархой.\nДешан бакъо бахьанехь набахтешка хьийсийнарш\n1968 шарахь Буйнакскехь йина. Бакъоларъярхо. 5 шо хан тоьхна, Самара гIалина гергарчу Северный юьртахь набахтехь ю. Кегий нах Iедална дуьхьал тIом бан кхойкху, аьлла, лаьцна 2013-чу шарахь.\n1986 шарахь Ставрополехь вина. Хулиганаллехь бехкевина, ма-доггIу кхелехь шегахьа тоьшаллаш дан а ца вуьтуш. 3 шо хан тоьхна, Ставропол мехкан Кочубеевское юьртахь набахтехь ву 20I5-чу шеран гурахь дуьйна.\n1993 шарахь Шелан кIоштарчу Куьршалой-Эвлахь вина. Майртуьпара ву. Журналист. Лаьцна 2016-чу шеран бIаьста. Наркотикаш лелийна аьлла набахте хьажийна 3 шарна. Доцург буха а диллина, Нохчийчуьрчу Iедалера йийлина харцонаш Iораяхарна чувоьллина лору бакъоларъярхоша. Хан тохкуш ву Нохчийчуьрчу Чернокозоворчу набахтехь.\n1993 шарахь вина Украинехь, вехара ГIебарта-Балкхаройчохь. 10 шо хан тоьхна, лаьцна политикаца, идеологица доьзна нах хIаллакбан воллура, наркотикаш лелош а вара, аьлла, 2015-чу шарахь. Iедало бакъо ца елла кхел нийсонца лело, боху «Мемориало». Краснодарехь, №14 набахтехь ву.\n1978 шарахь вина Прохладный гIалина уллерчу Заречный юьртахь. Вехара Нальчикна юххерчу Хасанья юьртахь. Нах байъарна, зулам дан Iалашо йолуш машенаш идорна, терроран талорехь дакъалацарна, герз лелорна, ницкъаша герз даккха гIортарна, Нальчикерчу 2005-чу шеран гIаттамехь дакъалацарна, бехктакхаман кхийолчу артиклшца а бехкевеш, оьмар кхачаяллалц набахтехь кхаба кхайкхийна. Бакъоларъярхоша харцонца лаьцна а, кхеле озийна а лору иза.\n1957 шарахь ТIехьа-Мартанахь вина. Философин Iилманан кандидат, политик. 3 шо 10 бутт хан кхайкхийра цунна набахтехь яккха 2014-чу шарахь. Оцу шеран Чиллан баттахь вайнахана Сталина депортаци ярах лаьцна Соьлж-ГIалахь конференци хIотторна чувоьллина лору бакъоларъярхоша. Ткъа кхело цунна бехкедира наркотикаш лелор. Нохчийчуьрчу Чернокозово набахтехь ву хан токхуш.\n1955 шарахь Краснодарна гергарчу Ханская станицехь вина. Сочерчу аэропортехь болх беш волу иза лецира 2014-чу шарахь пачхьалкхна дуьхьал инкарло ярна. 12 шо хан тоьхна. Бакъоларъярхоша боцчу бехканна лаьцна боху. Чохь воллу Тамбов гIаларчу №1 набахтехь.\n1982 шарахь Ростовхь вина. 10 хан тоьхна 2016-чу шарахь терроран тохар дан воллучу украинхочунна-кхиазхочунна гIодеш хилла аьлла. Ростоврчу набахтехь ву.\nДин бахьанехь набахте хьийсийнарш\nДин лело елла бакъо талхийна аьлла, набахтешкахь кхобучу нахах «Мемориало» а, дуьненаюкхарчу кхечу адамийн бакъонаш ларъечу хьукматаша а политикан тутмакх лоручу 71-нна юкъахь ву 15 Къилбаседа Кавказера вахархо.\n1980 шарахь ТIехьа-Мартанахь вина. 11 шо хан тоьхна терроран талор дан кечамбеш хиларна, гIерананца уьйрехь герз кечдарна 2013-чу шарахь.\n1987 шарахь Дагестанерчу Каладжух юьртахь вина. 11 шо хан тоьхна терроран талор дан кечамбеш хиларна, гIерананца уьйрехь герз кечдарна 2013-чу шарахь.\n1983 шарахь Дагестанерчу Каладжух юьртахь вина. 11 шо хан тоьхна терроран талор дан кечамбеш хиларна, гIерананца уьйрехь герз кечдарна 2013-чу шарахь.\n1973 шарахь ХIинжа-ГIалахь вина. Лаьцна 2013-чу шарахь. Бехкевина «Хизб ут-Тахрир аль-Исламин» декъахь а волуш, Iедал даккха кечамбеш хиларна 2013-чу шарахь. 8 шо токхуш ву набахтехь.\n1980 шарахь ХIинжа-ГIалахь вина. Лаьцна 2013-чу шарахь. Бехкевина «Хизб ут-Тахрир аль-Исламин» декъахь а волуш, Iедал даккха кечамбеш хиларна 2012-чу шарахь. 8 шо токхуш ву набахтехь.\n1972 шарахь вина Кизилюртанна гергарчу Кироваулехь. Нах терроран талораш даре кхайкхарна 2016-чу шарахь набахте хьажийна 4,5 шо хан а тоьхна.\n1985 шарахь вина ХIинжа-ГIалахь. 9 шо хан токхуш ву набахтехь экстремизмалле лоручу динан «Хизб ут-Тахрир аль-Ислами» тобанца леларна, Iедал карчо Iалашо йолуш хиларна, герз лелорна. Набахте хьажийна 2016-чу шарахь.\n1982 шарахь вина Дагестанерчу Каладжух юьртахь. 13 шо хан тоьхна терроран талор дан кечлуш хиларна, герз лелорна 2013-чу шарахь.\n1959 шарахь Шуьйтанна уллерчу Нихалахь вина. ГIалмакхойчохь лаьцна терроран талор дан кечлуш хиларна, герз кечдарна. II шарна набахте хьажийна 2014-чу шарахь.\n1990 шарахь вина Нохчийчуьрчу Аьргачу Хишкахь (Серноводское), вехара Соьлж-ГIалахь. 11 шо хан тоьхна терроран тохар дан кечвелла хиларна, герз лелорна 2014-чу шарахь.\n1988 шарахь вина Нохчийчуьрчу Аьргачу Хишкахь (Серноводское), вехара Соьлж-ГIалахь. 11 шо хан тоьхна терроран тохар дан кечвелла хиларна, герз лелорна 2014-чу шарахь.\n1991 шарахь вина Нохчийчуьрчу Аьргачу Хишкахь (Серноводское), вехара Соьлж-ГIалахь. 12 шо хан тоьхна терроран тохар дан кечвелла хиларна, герз лелорна 2014-чу шарахь.\n1981 шарахь вина ГIалгIайчуьрчу МаьлгIбекна гергарчу Махьмад-ХитIахь (Вознесенская). 11 шо хан тоьхна терроран тохар дан кечвелла хиларна, герз лелорна 2014-чу шарахь.\n1976 шарахь ГIалмакхойчохь вина, вехара МаьлгIбекан Зязиковн юьртахь. 11 шо хан тоьхна терроран тохар дан кечвелла хиларна, герз лелорна 2014-чу шарахь.\n«Мемориал» центро массо а хьелаш а теллина, политикан тутмакхаш лору нах маьрша бахаре Оьрсийчоь кест-кеста кхойкху дуьненаюкъарчу адамийн бакъонийн тергоечу юкъараллаша. Амма цIерш яьхначу кавказхойх а, цIеяхаза бухабисинчу Оьрсийчоьнан кхечу регионийн а бахархошна беш бац Путинан Iедало къинхетам.\nКарантин цаларъечарна даккхий гIуданаш деттар ду Нохчийчохь\nКъилбаседа Кавказера коронавирусан хроника: белларш - 29, керла дархой – 1189\nЛеха веза иза 71 %\nХила деззарг хилла цунна 18 %


Нохчийчоь -- Нохчийн Дуьхьалонан куьйгалхой Вадалов Асламбек, Умаров Докка, Мухьанад (аьрру агIора аьтту агIор), Марсхьокху-бутт, 2010\nСтигалкъекъа-беттан 26-г1ачохь Оьрсийчоьнанний, Цхьанатоьхначу Штатийнний президенташа шайлахь дуьненаюкъарчу террорхойн мог1ара ваьккхина Кавказан Имаратан Амир шех олуш волу Умаров Докка.\n2007-г1ачу шарахь дуьйна оцу даржехь волчу цунна Штатийн Пачхьалкхан Департаменто и ц1е тиллар нисделла цхьа ша-тайпа ц1еххьашха. Джи-8-ннан саммитехь Либин куьйгалхо Кхаддафи Муаммар дарж охьадилларе кхайкхар а, оцу хьокъехь цуьнца цхьаьнакхетар д1адахьар а Оьрсийчоьнна т1е а дуьллуш, Медведев Дмитрийца ша дечу къамела юккъехула нисделлира Обама Баракан Умаровна террорхочун цΙе тиллар.\nДелахь а хΙара хан кхаччалц 1аьмеркан Пачхьалкхан Департаменто, гΙарадоккхуш иза ца хиллехь а, маршонан байракха кΙел д1ахьочух лорура Къилбаседа Кавказерчу т1емалоша Оьрсийн пачхьалкхана дуьхьал схьабахьа къийсам. Х1инца цунна а, оцу къовсамна, Цхьанатоьхначу Штаташа кхачайо терроран билгало.\nТеррор къобал йинарш а, ца йинарш а...\nБакъду, боху аналиста Фуллер Лизас, г1аттамхойн цхьаболчу куьйгалхоша, шайлахь Умаров Докка а, Дагестанерчу «Джама1атан» куьйгаллехь хилла -- иза стохка аьхка вийна -- Вагапов Мохьмад а волуш, шайна шайн Ιалашонаш кхочушъечу новкъахь пайда эца магадора террорах. Вагаповс, дуккхаъчу хьостанаша ч1аг1дарехь, кеч а йина, д1ахьажийнера Москохахь лелхийтарш дан ши зуда, и шиъ, дуккха а нах а бойъуш, икккхира 2010-гΙачу шеран бΙаьста.\nШа велле хьалха Вагаповс тΙеч1агΙдира Умаровна ша хьалха дуьйна а дина хилла байΙат – дош делира тешаме хила. Цхьаьнатоьхначу Штатийн Пачхьалкхан Департаменто Умаров террорхо дΙакхайкхош арахецначу тептара тIехь а дагалоцуш ду, цо стохка аьхка хилла лелхийтарш шена т1еийцира, аьлла.\nКхечу Къилбаседа Кавказерчу г1аттамхойн лидерша, масала, Г1ебартачоьнан, Балкхаройчоьнан, Кхарачойчоьнан джама1атан амира Яппуев Аскера д1акхайкхийра массийттаза, шен тобанан Ιалашонехь дац маьрша нах хΙаллакбар, шаьш тΙом Ιедалан ницкъашца бен беш а бац, аьлла. Цо боххучу т1ехь цуьнан джама1ат саца а сецира, ч1аг1до Фуллер Лизас.\nМедведевна совгIат ду Имарат нажжаз яр\nЦунна хетарехь, ларамза а дац Цхьанатоьхначу Штатийн Пачхьалкхан Департаменто Оьрсийчоьнца къийсало Кавказан Имарат терроран организацешна юкъаязъяр. Департаменто и дина кестта Оьрсийчоьхь президентан харжамаш хирг хилар юхьар а оьцуш. 2012-г1ачу шарахь хоржур волу президент, Путин а воцуш, Медведев хуьлийла лаьа Вашингтонна. Путин оццул г1ертарх а, цуьнан заманахь Штатийн президенто ца бира хΙинца Обамас Медведевна бина юхькъам. Оцо чΙаг1йо Медведевн позици.\nМаршонан болам бу Къилбаседа Кавказехь лелларг, хΙинца а леларг я бац, боху хаттар а хΙоттадо эксперта Фуллер Лизас. Цунна жоп луш, автора дагадоуьйту Умаровн куьйга кΙел лаьттинчу гΙаттамхойн некъаш дахначу 1ай гарадевлла хилар. Имаратехь мог1ара воцчу Гакаев Хьусайна д1ахьедар дира стохка ша, шеца кхин накъостий а болуш, Умаров Доккех д1ахеда, амма Нохчийчоьнан хьашташна тΙе а тевжаш, хьалха а санна, и мостаг1чух паргΙат яккха гΙертар ву, аьлла.\nИ некъ Имаратан цхьана декъан, Нохчийчоьн вилайетан, амира Гакаевс хаьржира, ша Умаровн т1еман тактикана резавацарна а, иза т1еман Ιалашонаш кхочуш ечу новкъахь оьшшучу кепехь, хьесапехь накъосташца дагаволуш цахиларна а, аьлла хета экспертана. Фуллер Лизига шега хаттар а дира Маршо Радион Къилбаседа Кавказан сервисо.\nИмаратан статусца догIий-те цунах организаци алар?\nОбаман администрацино терроран юкъаралла – организаци - лору ша т1еэцначу сацамна т1ехь Кавказан имарат. Амма олийла дуй цунах юкъаралла я организаци? Шеца пачхьалкхан битамаш а болуш, шена юкъа алссам къаьмнаш а, латтанаш а лоцучу хьесапехь йолчу Кавказан Имаратах кхолларалла я организаци алар дуьззина дог1у аьлла хетий хьуна? Иштта дара эксперте Фуллер Лизига оха дина хаттар.\n«Иза дуьззина маьΙне хаттар ду. Дог1ушдацар кхето ши хΙума ду. Цкъа делахь, дагалаца деза вай, Умаров Доккас ша Кавказан Имарат д1акхайкхош элира, ша цунна цхьа а доза а ца къастадо, аьлла. И бохург дара, Имарат цхьа ша-тайпа квази-мохк бу, я дозанаш доцу пачхьалкх.\nШолгΙа делахь, 1амеркан пачхьалкхан департаменто сацам тΙеэцар, доккхачу декъанна, доьзна ду Оьрсийчоьнан куьйгаллин лаамца. ХΙунда аьлча, Оьрсийчоьн куьйгалхошна ца лаьа дуьненаюкъарчу низамаша Кавказ Имарат цхьа ша-тайпа территори лорийла. Цунах организаци аьлча атта ду цунна дуьхьало ян.»\nШтатийн пачхьалкхан депортамент шен сацам бина яьлла. Шегахьара долчуьнца цо пайда бохьур бу Медведевн администрацина Къилбаседа Кавказера мостагΙ эшорехь, аьлла хета и сацам биначарна. Боккхур бу я бац Обамас Умаровн коьртах кхайкхийначу ахчано толам, вер ву я вац гΙаттамхойн лидер вухку къонах, иза хено гойтур ду. Дудаев ДжовхΙар, Ичкерин президент, вен аьтто биначарна дΙакхачийначух тера ду, оьрсаша ч1аг1дарехь, кхайкхийна хилла ахча, Басаев Шемал а, дийцарехь, тера ду иштта воьхкинчух. Мухха а делахь а, рогΙехь ву х1инца Умаров а, дуьнено кхетоза йисина Кавказан Имарат а.


Нохчийчура кху денойн дараш\nНохчийчоь --Лерина операци дIахьош, Ведана, Мангал-бутт, 2011\nΙедалан реляцеш, дахар маьрша а ду, токхе а ду, бохуш елахь а, вер-ваккхарш, кегий тΙемаш ца хеддаш лаьтта махкахь.\nОфициалан тIегIанахь тоьшалла ма-дарра, хIара карахь болу Марсхьокху-бутт билгалбаьлла Iедалан герзахошна алсам зе-зуламаш а деш, герзаца тохарш дар марсадаларца.\nЧоьхьарчу гIуллакхийн министаралло хааме даккхарца, полицин белхахой тIехь йогIу машен лар а йина, рогIера эккхийтар дина ТIехьа-Мартанан кIоштан Бумта-эвлана гергахь.\nТалламхошна хетарехь эккхийтинарг радиоурхалла ден фугас ю. И бахьанехь цхьа низамхо вийна, шинна чевнаш йина. Лоьраша дийцарехь дархошна Iожаллин кхерам болуш хIума дац.\nАла догIу, цу кIоштахь кху тIаьххьарчу цхьана-шина кIиранчохь цу кепара лелхийтарш маситтаза а дина хилар, бен-бен чевнаш йина 7-8 низамхо тIеман лазартне а кхачош.\nБуьйранчаша шайна уггар эшаме беанчех цхьаъ лоручу кху баттахь дараш а дукха хилла низамхошлахь. Хууш ма-хиллара виъ Iедалан герзахо вен а вуьйш, Iожалхочо эккхийтар нисдинера Соьлжа-гIалин Октябрь-кIоштан Бенойн БойсгIаран цIарахчу урамехь.\nДера, эвхьаза динчу тIелатарех ларало Соьлж-ГIалин кIоштан Iалхан-юьртахь, герзаш а диттина, цхьана ханна Нохчийчу гIуллакх дан Башкирера веъна виъ низамхо вер. Цу хьокъехь тIаьхьо хааме делира и тIелатар диначара, къайлабовла сих а ца луш, полицин белхахойн герзаш шайца дIадаьхьна хилар а. Билггал и талор дарна куьг бехке муьлш бу хIинца а хиъна дац.\nМаьрша доцу герзаш дийларал сов, шен рожехь санна дIадоьдуш ду кхузахь тIемалойн агIончаш бу бохуш бахархой лецар а. 22 шо бен хан йоцу жима стаг лаьцна Шелан кIоштан Мескер-юьртахь. Цуьнга кховдийначу бехкаца, цо кхо шо хьалха гIаттамхойн аьтто бина, оьрсийн эскархой а, полицин белхой а болу меттиг дIа а йийцина. Сацийначу вахархочунна талламхоша дихкина шайгара пурба доцуш дехьа-сехьа вала.\nКхузткъа шо гергга хан йолу вахархо сацийна Сиржа-Эвлахь а. Низамхоша бечу чIагIамашца иза къера хилла ша хIинцачул ялх шо хьалха тIемалошна кхачанан сурсаташ латтош гIодина, аьлла. Низамхошна и муха,стенгара хиъна хууш дац.\nЦу кепара лецарш кху баттахь Нохчийчохь чот йоцуш дукха хиларна къаройо низамхойн урхалло а.\nНохчийчуьра кху денойн дараш


С ДРЕВНОСТИ ПО НАСТОЯЩЕЕ… - 2-ГIА КИЙСАК - 26 Мая 2018 - NAHI\nГлавная » 2018 » Май » 26 » С ДРЕВНОСТИ ПО НАСТОЯЩЕЕ… - 2-ГIА КИЙСАК\nС ДРЕВНОСТИ ПО НАСТОЯЩЕЕ… - 2-ГIА КИЙСАК\nСуна везарг ву: тешар дерг; ненан мотт бицбина воцург; дайн ламасташ лорург; бакъ орам лоьхург; шен халкъах дог лозург; Iожалла тIеэцна а, сий ларориг; Даймехкан сибат дайча, дог асаре хуьлуш верг; иштта, дохко ваьлларг а.\n«ЦIийн аз, боданехь»\nХIара тептар аса яздина, сайн деца АбусаIидаца, ненаца Зулайца болчу безамна а, тIекхуьучу тIаьххьенна эс дита а.\n«Соьгахь долу Iилма, вешшехь хилла дац. Иза соьга кхаьчна, сан безам хиларна ширалле, ас чIогIалла гайтарна Iилма Iамош» аьлла, Шира Китайан хьекъалча а, философ а хиллачу Конфуцис. Суна диснарг ду: «…истори Iамош» аьллачохь, «... Iилма Iамош» аьлла хийцар дар.\nЯздинарг – Сулейман (Хьамзат) Асламбеков.\nУггаре а хьалха вайна хаа дезарг а, вайн кхетаме тIеэцийта дезарг а ду, «Синайн» ахгIайре тIера дIа, Иране кхаччалца а, Идал-Дон хиш тIера дIа, «Персин чуIано» тIекхаччалца долу дерриге а латта, цу тIера шира зуьреташ, вайн тIехшира болчу дайша кхиийна хилар. Цу зуьреташа кхиийна и мехкаш, жим-жимма дохуш, вайгара «семиташа», «индоевропейцаша» дIадаьхна хилар а хаа деза вайна. Муьлхха а Iилманан, динан баххаш, бакъдолучух хийра бохуш, харцхьадаккхар деш болх бина бу, цу шина макродоьзалах болчу Iилманчаша а, царна тIетийжиначу мехкан керла дайша а. Кху тептар тIехь жуьгтех лаьцна хьахош дерг, цаьрга боцчу цабезамна, йа хьагIна а дац сан. Бакъдолу бахьана вай ца дийцича, ма-дарра историн сурт кхолла, аьтто боцуш дуьсу вай. «Дуьненан дай уьш бу» бохуш, царна товш дерг вай дийцича, кхуьура дуй вай бакъ долучунна тIе? Вайх дукхаха болучара, шен хьекъале болх байта бIокъажочара, олу соьга: «мичхьа бу бух, ссылкаш (тIетовжар)?».\nТкъа аса хоьтту хьоьга: Алахьа, зуламхочо ша зулам дича, уггаре а хьалха деш дерг хIун ду? Иза, ларраш яйъар дац? Истори харцъеш, дуьххьара дуьйна и баххаш бойъуш, шира яздинарш харц гочдеш лелларш а, тахана леларш а дагахь буй, хьо нийсачунна тIекхиаван? Бац! Шайна ма-хеттара, йоллу ларраш, къайлаяхалуш яц цаьрга. Цара тIеэцна тактика ю, шира бух болчу къаьмнин кхузаманан Iилманчаш ца кхиийтар, уьш тIетовжа томехь болу баххаш, тешаллаш тIепаза дайъитар, йа къайладахийтар.\nИ Веза-Сийлахьа, цхьаъ бен воцу Дела ву нийсонан Да а, бакъ кхелан Эла а.\nКху тептаран коьрта гайтарш ду: «нах-адам» , Дела (ХIал-Эла) цхьаъ веш хиллачу цу шираллера, хидестар хиллачул тIаьхьа, шех, «Нухьалан доьзалан тIаьхье ю» ала бакъо йолу адаман дакъа ду; «нах» , тIех ширалла йолчу адаман ораман, макродоьзало кхоьллина ладаме этнос ду. Цул совнаха, цуьнан дахар девзина мур а, уггаре а кIезгачу барамехь, диъ-пхиъ эзар шараша лоцу хан йолуш бу, цу хенан юхьиг билгалйалаза а йолуш; «ширанах», хьалха, «семиташа» (4.0 эзар шо), шолгIа, «индоевропейцаша» (3.5 эзар шо) церан дегIалла оьхуш, цара кхоьллина зуьреташ дохош, уьш доладохуш, кхузаманан Нахчийчоьнан дозанан гура юкъахь гуладина, хIаллакдан деза, ца оьшу «историн тешалла» хилар, хууш хила деза вай.\nВай муьлш ду, кху дуьненна а хаьа. И ца хуург, цIенна шаьш нах бу. Цуьндела, яздеш ду хIара сан тептар, нах-этносан маттахь, цхьанна, вайнахана лерина. Коьртаниг, вай теша деза, тIаккха вай ваьшша кхио а еза вайн истори, вайн шира дайн ларраш толлу къинхьегам совбоккхуш. Вайна пайдехьа а, оьшуш а дац хийрачеран «ссылкашна» тIетийжар. Делахь а, хаа еза, йовза еза уьш а, церан къаххин ваьршаш юккъера, нийсачу новкъа довлархьама. Кху сан тептар тIехь шуна гура бу, «НАХ» дашца боьзна болу хоттамаш, доьзна кочарш. Уьш бу, ду: нах-адам, нах-меттан аларш, нах-меттан тайпа (тип), нах-меттан охла, нах-этнодакъа, йа нах-этнос, нах-халкъ, нах-тукхам, нах-ваьр, нах-доьзал, нах-орам, нах-ораман тIум (хIу), нах-ораман бух (гIазкх., «основа»), нах-мотт, нах-меттан адам, нах-юкъаралла; нах-пайхамарш (Нухь, ИбрахIим), нах-Аре (метанни), нах-Ари (урартуо), нах-хурри, нах-гиксосаш, нах-урартуой, нах-мари/марой, нах-сийре, нах-маннаш, нах-тарсий (прабаск-этрураш), нах-шубартой, нах-дурдукъой (дурдукка), нах-нахи, нах-кулхи, нахарараш, нах-хонаш, нах-гарагараш, церан зударин дакъа «а-да-мехка-зид» (амазонкаш), нах-тушаш, нах-алан, нах-кобанаш, нах-дегIасташ (Сулак-Кума хиш юккъера ист.мохк «ДегIаста», цигара нах-ораман адамаш), ишт.кх.дIа а, кхин тайпа дерш а. ХIокху хоттамин билламаш аса бостура бу, со тIекхаьчначахь.\n«Ширакавказхойн раса» (гIазкх., «Древнекавказская раса»), изза йолу «Кавказ-Загроссан раса» кхоьллина шира халкъаш ду: «нухьиташ», «элламаш», «Убайд»: «Iу-ба – й-да» (гIазкх., «есть смотритель – есть владелец»), «хурриташ», «ари», «шумарш», «нах» (ламанхой), «нахи» (атагIой), «гуттиш», «хатташ», «каскаш», историн «гиксосаш», «касситаш», «субарташ», «урартуой», «кулхиш», «гаргараш», «ал-в/б/анаш», «дурдуккаш». Уьш даьхна ду, цхьатерра меттанаш, церан аларш, ламасташ, динаш долуш а, шаьш кхиийна культураш йолуш а. Цу расан хилла, цхьааллица доьзна цIена васт духу, царна довза доладелча, къаьсттина семитин, индоевропейцин ши раса.\nКхузткъа шерашна чуваьлла стаг со хиларна, аса дахарехь зийна цхьа хIума, иза, хьуна Iилма хьоьхуш верг милла а велахь, хьо санна иза адам хилар. Iилманча, йа Iилманан да хила, титулаш яц хьан хила езарш, хьекъал, хьесапдан хаар, къинхьегам, лаам бу оьшург. Хено гучадоккхуш ду, и хьуна хьехана цхьадолу Iилма харц хилар а, вайна гайтина и «бакъдерг», цу Iилманна аьлла кечбина, ханна бух хилар а. Кху тIаьхьарчу бIешарахь къаьсттина, дуьненан цхьана декъо шен идеологин герз дина, зурманашкахь дийцина «диалектически материализман» Iилма, «хIуп» аьлча шелъелла Iаьнаран йовхо санна дIадели дешаш. Дахаран низам, «атеизман» Iилмица нисдеш, къаьмнин бесбесара ламасташ вовшахаийдина, цунах «интернациональни» гIурт бан гIертар а, чекх ца дели. «Традиционни», «сепаратистски» аьлла дин доькъуш, цхьана адамин декъо цIераш техкича, и харцо лайна болу КъурIанан Iилма девзу Iилманчаш а бевли, вайна ма-барра гуча. Дуьненан Iазап, йа рицкъ бахьана долуш, «иблисан накъостий» хилла лелларш бу уьш. Селхана, вайн тIаьхьиенан коьрта чудиллина цхьадолу Iилма (масала: «дарвинизм», «эволюционизм», ишт.кх.дIа), цу Iилманчаша дийцинарг, «хIуьппалг» доцуш ша дохк санна дешна дIадели. Амма, цу Iилман йийсархой хилла кхиъна вайнехан цхьаболу Iилман дай, царех тешна йолу адаман тIаьхьие юхьIаьржа хIуттуш, юкъара мутта дIа цIубдеш йисна «тIоьхк» санна, дуьненан кхелли тIехь бисна уьш берриш а. Тахана а, изза хьал ду кхоллалуш, керла кховдийначу демократин ойланах тешнарш, кхана а буьсура бу, доьхначу гуйн хьалха Iен. Цундела, сайн декхар хета суна тIаьхьиенга дIаалар, ма тешалаш империно сий диначу массо а Iилманчех. Ма тешалахь, деза хабарш а дуьйцуш, цу хабарца шен дахар нисдина боцу хьалха бевллачу вайн нахах, уьш хуьйла динан дай. Хьо тешалахь сан ваша, йиша, эзар шерашкара схьа, шира орам болуш долчу хьайн къоман ламастех, пайхамарехула цу АллахIа доссийначу КъурIанан Iилманах. И ши агIо хьан дахарца нисъелла елахь, даге ладогIий, «интуици» олучу хьайн ялхалгIа синан пхене кховдалахь хьо. Соьга хаьттича, цу синпхенаца уьйр йолуш болу и гуш боцу ницкъ, «Дала шеггара, хьоьга хьайгга беш болу хаам буй техьа» аьлла, хеташ ву со иза. Дала ларадойла вай Iеса довларах, делахь а, и сайн ойла нийса хилар гойту бух карийна суна аятин могIанехь: «АллахI шеца вистхила йиш яц адаман – дегхьехамца (авт. «интуици»), йа пардонан тIехьара, йа Ша элча ваийтарца бен, ша хьоьхуш Цуьнан /АллахIан/ пурбанца Цунна луург. Баккъалла а Иза лекханиг, кхетамениг ву» (42-гIа Сурат «аш-Шура» /Кхеташо , дагадийлар/, 51-гIа аят).\n«Дегхьехаман бух тIехь кхоллаелла, хьалхара ойла Делера ю, шолгIаниг, шайтIанера ю» олуш хезна а ву со, сан жималлера дуйна.\nХIара, «ЦIийн аз, боданехь» («Голос крови во тьме») аьлла цIе тиллина коьрта тептар (гIазкх., «трилогия» – цхьана сюжетан кхо тептар/книшка), хира ду сан кхаа декъе декъана, туьллуш цу дакъошна шолгIа цIераш: «Тов а, шира чкъоьрнаш а» (гIазкхашха, «Мгла и древние пласты»), «ЦIийн тулгIеш хьийзачу боданехь» («Мгла, где кружатся кровяные волны»), «БIаьрла са» (гIазкхашха, «Яркий свет») аьлла.\nХьалхарчу, «Тов а, шира чкъоьрнаш а» олучу тептар тIехь, со Iораяккха лерина ву, вайн этнос кхоллаялале а, и кхоллаеллачул тIаьхьа а хилла шира истори. Аса лерина, нах-этносо таханалерачу Къилбседа Кавказе кхача йина, йоккха йиъ кхалхаран (гIазкх., «миграции») тулгIе Iорайоккху исбаьхьаллин диъ сурт кхолла а, иштта сан дахаран хан тоахь, «аланан оьмар» гойту пхоьалгIа сурт кхолла а.\nСо гайта лерина ву, шолгIа доккха кхалхар Къилбседа Кавказе дале, Хьалхарачу Азира «Арарат-лаьмнашкахь» («Араралаттан лаьмнаш») * кхолладелла хьал гойту сурт. И хан ю, вайн шира дайша (хурриташ*) кхоьллина «Митанни» * (Меттан-На) олу пачхьалкх юхачу заманчохь, цунах хилла кескаш вовшаха хIотторхьама, цу вайн шира дайша, керла барт кхуллуш, и чIагIбан гIерташ уьш лелла зама. Доцца аьлча, иза ду ширачу оьмаран, 1266-гIачу шарна гергара исбаьхьаллин сурт. Цу декъана аса тиллина цIе ю «Кхалхаран юьхь а, барт кхиор а» аьлла.\nШолгIа, исбаьхьаллин сурт хIотто со лерина ву, «нах-этнасо» Къилбседа Кавказе кхозлагIа доккха кхалхар дар гойтуш. И зама хира ю, вайн шира дайша кхоьллина «Урарту» олу ламаройн пачхьалкх юха гергаяхначу заманчохь, ширачу оьмаран 622-580-гIа шерашна юккъерачу муьрехь. Цу тептаран декъана аса кхуллура йолу цIе ю: «Махо хIу даржийна баппа», (гIазкхашха, «Одуванчик, что ветер рассеял семя»). ДоьалгIа доккха кхалхарца дуьйзина кхоалгIа сурт кхуллуш, аса гойтура йолу зама ю, ширачу оьмаран I-ра бIешара юккъера зама. И зама гойтачу тептаран декъана тиллина цIе хира ю «Шовдан коьртера тархаш» (гIазкхашха, «Утёсы у истока родника»).\nИсбаьхьаллин пхоьалгIа сурт кхуллуш, со лерина ву «Дашо арданган» олалла дохош, Аланин чеккхе гойтуш, Кавказан кийра кхоччуш ислам дирзина мур – Тимуран Iаткъам. Цу декъана тиллина цIе хира ю «Эмкалан баI бохьу аренан мох» (гIазкхашха, Степной ветер, что несёт верблюжью колючку).\nИсбаьхьаллин суьрташ хIиттош аса гойтура дерг, сайна хетарг дац. Со гайта гIуртара волу цу заманан дахар хира ду, архиологин, лингвистин, историн, философин, корматаллин, тIеман, Iаламан тешаллаш а, мифан баххаш а толлуш, вайн а, цIена болчу кавказхойн а амалшна (менталитетана) тIетевжина, кIорга хьесап дарца кхоьллина сурт гойтуш.\n«Яздинарган дош». 3-6 агIонаш\n«Чулацаман дакъош». 6-8 агIонаш\nТIехширалла а, цуьнан оьмарш а. 8-10 агIонаш\nШирачу дешан биллам схьабелла, дохо деза гуран догIанаш 10-14 агIонаш\n«Ширакавказхойн», юьххьерачу дахаро кхиийна дехийлаш, культураш. 14-24 агIонаш\n«Намо сапиенсах» лаьцна ойла. 24-30 агIонаш\n«Меттан декъадалар». 30-46 агIонаш\nЦхьанаделан дин а, текъам-динан (язычество) къеп а. 46-64 агIонаш\n«Средизимноморьен раса» яц, ю «Хьалхараазехь хIу ийна раса». 64-65 агIонаш\nКхаа расан адам дIасхьадаржаран некъаш. 65-67 агIонаш\nХидестачу муьрна гергахь а, тIаьхьо а нисделла кхалхарш 67-70 агIонаш\n«Доллу, девзачу дуьненахь хидестар». 70-73 агIонаш\nНохь-пайхамаран оьмарера, «хIорд бестарца» (гIазкх., «потоп») йоьзна сан хьесапан верси. 73-91 агIонаш\n«Хиндерг хуучеран Iилма» долу вежарий (хуррин вежарий) – шу-марой. 91-93 агIонаш\nБуьрса элламаш. 93-94 агIонаш\nХьалхарачу Азина евзина, кхалхаран тулгIенаш. 94-99 агIонаш\nКъилбседан Кавказехь а хьийзина, кхалхаран тулгIенаш. 99-101 агIонаш\nIехано лулара керт яккхахь, цуьнан мекхаш, хьан керта а кхочура ду. 101-103 агIонаш\nКавказ гIайренан бес-бесаралла а, цуьнан IиндагIаш а. 103-112 агIонаш\nТаруишера Риме кхача, эшна ахбIешо хан. 112-119 агIонаш\nВайн пайхамарш. 119-120 агIонаш\n«Кавказан, паргIато еза зударий». 120-130 агIонаш\nНах-ораман халкъ Нахч/Нохчи. 131-138 агIонаш\nШира мохк, шира йоза, шира истори, яйна тIаьхьие а. 138-143 агIонаш\n«Хьалхара импери Нах-Арена» (ист. Митанни); «ШолгIа империи, «Ба-ийна-эли» (ист. Урарту, изза «Нах-Ари»); «КхозлагIаниг – …. 143-152 агIонаш\nСелхана, цхьа орам, цуьнан генаш – тахана, кхаа ораман юькъа жIуга. 152-159 агIонаш\nХилларш дIаяздина историн лараман, коьрта башхалла. 160-160 агIонаш\nI. Хронологин раж (ш.оь. 3000-2000 шш). 160-179 агIонаш\n«Элламан оьмар/культура». 179-186 агIонаш\n«Кура-Араксан оьмар/культура». 186-188 агIонаш\n«Шумаран оьмар». 188-191 агIонаш\n«Хатта» юкъараллин шира орам. 191-192 агIонаш\n«Миноян оьмар/культура». 192-195 агIонаш\n«Дольмен-кошан культура». 195-195 агIонаш\nКъилбседакавказхойн культура. 195-197 агIонаш\n«Барт кхио оьмар». 197-200 агIонаш\nII. Хронологин раж (ш.оь. 2000-1000 шш). 200-229 агIонаш\n«Триалетан культура» (2200-1500 ш.оь.шш. ТIехьара Кавказ). 229-231 агIонаш\n«Хеттин оьмар/культура». 231-234 агIонаш\n«Гиксос Бартан оьмар» (Жи-ка – ха-саг; жи-ка-хьовсург). 234-237 агIонаш\n«Митанни/Нах-Арена оьмар». 238-243 агIонаш\n«Касситин оьмар». 243-245 агIонаш\n«Нах-меттан адаман оьмар». 245-245 агIонаш\n«Гинчи-Гатын-Кале» культура. 245-247 агIонаш\n«Каякента-Харачойн» культура. 247-250 агIонаш\n«Колхидан а, Колхида-Кобанан а культура». 251-256 агIонаш\n«Кобанан культура». 256-261агIонаш\n«Уриатри /Уратри, Уруарти/ оьмар». 261-264 агIонаш\n«Нах-ари /Наири/ Барт». 264-266 агIонаш\n«Историн «этрускан» /«тар-сий», йа «ара-сена»/ юкъараллаш». 266-268 агIонаш\nIII. Хронологин раж (ш.оь. 1000-0 к.оь.шш) 268-292 агIонаш\n«Урартуон оьмар». 292-317 агIонаш\n«Урартуон, лараме хилла гIаланаш, гIепаш» - ист. «Ардини», йа «Аьрдани-ГIала». 317 -319 агIонаш\nист. «Арзашкун» - «Урартуон", хьалхара пачхье. 319 -321 агIонаш\nист. «Тушпа» («Туш-пхьа» - гIазкх., «город + селение») – «Урартуон", 2-гIа пачхье. 321 -323 агIонаш\nист. «Русахинили» гIап («Руса-хин-эли»; гIазкх., «Руса владелец воды» - Руса+вода+князь/владелец) – «Урартуон", 3-гIа пачхье. 323-326 агIонаш\nист. «Менуахинили» («Менуа-хин-эли», « -али»; гIазкх., «Речная долина Менуа»). 327-328 агIонаш\nист. «Эребуни» («Эри-бун» - «Страна Эри»). 328-334 агIонаш\nист. «Аргиштихинили» («Аргишти-хин-эли», « -али»; гIазкх., «Речная долина Аргишти»). 334-338 агIонаш\nист. «Тейшебаини» («Тейшеба-эни» - гIазкх., «бог Тейшеба»). 338-344 агIонаш\n«Нахи-чоь-ван» (кхуз., «Нахичивань»). 344-349 агIонаш\n«Хьахарачу Азин а, ерриге Кавказан а, ладаме хилла нах-меттан юкъараллаш». 349-353 агIонаш\nПросмотров: 167 | Добавил: erzu | Рейтинг: 5.0/2


Американ президента а, вице-президента а йовзийтина шаьшшинна 2020-н йолан декларацеш. Американ Цхьаьнатоьхначу Штатийн президента Джо Байдена а, цуьнан хIусамнанас Джилл Байдена а стохка даьккхина 607 сов эзар доллар. Американ вице-президента Харрис Камалас а, цуьнан хIусамдас Эмхофф Дага а – 1 миллион 700 эзар гергга доллар.\nПрезидентана а, цуьнан зудчунна тIедеъна рицкъ ду пенсийн фондера схьаделла ахча а, кхоалгIа дакъа ду цаьршинан долахь йолчу компанеш беана пайда а, цу юкъахь ю книгех а, цхьацца меттигашкахь къамелаш дарна а хилла ахча.\nДжилл Байдена кхин а 13 эзар гергга доллар даьккхина Вирджинерчу цхьана жимачу колледжехь ингалсан мотт а хьехна. БайденгIарна шайна тIедеанчу рицкъах 26 процент ял елла федералан хазне, кхин 5 процент ял елла кхушара Дечкен-баттахь КIайн ЦIийне даха дехьадалале шаьшшиъ даьхначу Делавер штатан хазне.\nЕвропе вахначуьра Путинца цхьанакхета дагахь ву Байден Джо\nВице-президентан доьзална хиллачу пайданах коьрта дакъа ду садаIаран а, зорбан-гIирсийн а свферехь юрист болх бечу майрчо балхахь эцна долу алапа. Цаьршинан федералан йолан терахь ду 622 эзар доллар.\nКIайн ЦIийнан дIахьедарехь аьлла ду, шена хиллачу пайданах лаьцна хаамаш Iора бахарца президенто кхидIа хьуш ду "цкъа а ала мегар долуш хаьдда доцу", цул хьалха президенташа иза деш хиларг.


Зазадоккху-бутт 08, 2014\nМасхадов Аслан - Нохчийчоьнан президент (1997-2005)\n9 шо хьалха Девкар-эвлахь, нехан цIийнахь, шен къоман айкханчийн гIоьнца вийра оьрсаша Нохчийчоьнан президент Масхадов Аслан. Официалехь боцчу хаамашца, иза цуьнан дехарца дира уллерчу цхьамма, тапча а тоьхна.\nМасхадов Аслан тахана а хууш дац стенгахь дIавоьллина. Нохчийн къоман балаберш тахана а бу нийсо лоьхуш - бусулба дино ма-хьоьхху Масхадов Аслан дIаволлийтаре сатуьйсуш.\nНохчий исторехь хууш дац кхидIа мел хир бу къоман кховзамаш, мел богIур бу махка шайх цхьана ханна, цхьана гоно «хьалхара президент» цIерш тохку нах. Амма нохчаша шайн Маршонан болам дIахьош Дудаев ЖовхIарал тIаьхьа хаьржинчу ШолгIачу президентан Масхадов Асланан сий дуьсур ду ца довш.\nМасхадов Аслана шен дахарехь тIаьххьара къамелаш динарг Маршо Радио яра. Цо дозалла а до цунах. Иштта дара и къамелаш.\nМасхадов: «Кху чохь хилларг а, хиндерг а: рогIера, дIо Москвара, вала а вой, национал-предатель хIоттаво-кх вайн халкъана тIе, шен ворхIа дегара дуьйна дIа гIазакхаша аьлларг дан а дезаш, царна мутIахь а волуш, царна куьг а таIийна, Делах вала бахахь а, халкъах вала бахахь а, шен халкъана дуьхьалвала бахахь а – цара аьлларг дан а дезаш, шайн гIоьнча дIахIоттаво-кх цара, кху метте, чу а валавой».\nМасхадов: (Ша вийча, хIун хир ду дуьйцу президента - М.Р.) «ГIазакхаша кху чохь толам боккхур бара бохург – иза бакъдац. Кху чохь тIом лаьттар бу-кх тIаккха. Шарахь, шина шарахь, кхаа шарахь, итт шарахь. Кхин оха хIара къийсам, хIара Iазап, хIара сингаттам тхайл тIаьхаькхуьучу тIаьхьене дIакховдор бац. ХIара дерриг а оха тхайна тIелаьцна».\nМасхадов: «ХIара тIом дIаберзо оха дIакхайкхийнарг – принцип обусловленной независимости. ХIокху дуьненан бакъонашца. Кху дуьненан бакъонан институташ ерраш а вовшахкхетта, тIом цаьрга саца а байтина, цу стоьла тIе уьш охьаховшур болуш. И цара шайна тIелоцу...тIаккха хIокху чохь и тIом сецча, гIазакхийн эскарш арадоху, тIаккха дуьненаюкъара администраци ...цуьнан куьйгаллица кху чохь юха а пачхьалкхан кеп дIахIоттайо, Iедалан кеп дIахIоттайо, Россица юкъаметтиг а къастайо. Ишттачу некъана вай резахилар вай кху дуьнене а дIакхайкхийна ду. Кхин некъ вайна гуш бац».\nМасхадов Аслана шен дахарехь тIаххьара интервью елларг а яра Маршо Радион нохчийн редакци. Иза хIара ю. Зазадоккху-беттан 4-гIа де, вен кхо де дуьсуш. Долаоьцийла аз шайн компьютерш чу историкаша, нохчийн къоман президенте ларам мел кхобучо а.\nХьажа комменташка (5)\n9 шо кхаьчна Масхадов Аслан вийна


Г1АЛГ1АЙ МЕТТАХИ БАГАХБУВЦАМАХИ ФРАНЦУЗСКИ МЕТТАЛА БАЬ ТОХКАМ (IV) | Factum tacendo, crimen facias acrius. = If you see fraud and don’t say fraud, you are a fraud.\nВорх1 шера мара\nЯьккхача яц г1алг1ашта.\n(Йоаккхаеннаяц, из а г1алг1ашта мара).\nКомментаре т1а автораша цу иллена шоашта хетачох ц1и тиллай, «Герой-основатель» аьнна. Тхога аьттача, нийсаг1а хургда цу иллена «Наьсаре йилла турпал» аьнна, ц1и тиллача. Илле т1а вувц Орцха К1арцхал. Дюмезила язду: цу сагах лаьца Джабагена х1ама хац, яхаш. Вайна а хац, бокъонца из иштта да е дац. Нагахьа из иштта дале, оаха тамаш ю, вай багахбувцам, хьагучог1а, дика ховш хиннача Джабагена, из турпал ца вовзарах. Х1аьга цу Орцха К1арцхалах, оаха доаладаь илли аларал совнаг1а, халкьо дувцаш хиннад шира дувцараш а Кхы а тешшаме 1илмано гучадаьккха да Орцха К1арцхал бокъонца хьалха ваьха къонах хинналга. (Цох лаьца хьажа: «Исторический фольклор чеченцев и ингушей», — тохкам: «Сказки, сказания и предания чеченцев и ингушей», — тохкам: «Сказки, сказания и предания чеченцев и ингушей»— тексташ).\nОаха йоалаяь текст, илли да, аьнна, книжкана юкъеденадале а, тхона хетаргахьа, илли а доацаш, стихотворене хьисапе д1аоалаш хинна х1ама да, г1алг1аша шоаши Орцха К1арцхали хеставеш. Тексто йоах, Наьсаре йилла моттиг ворх1 шера йоаккхаш хиннай. Из аьннад аьнна хет, илле турпалал доккхаг1а хилийтар духьа. Прозаически багахбувцамои исторецара долча хоамаши вайна хойт, Наьсаре йилла лаьтташ цу хана даьсса ухкаш хинналга.\nТекста т1а Орцха К1арцхала дын бажа д1ахецарах, ц1аг1а ага теркадарах, шура лувсаш хиларах хьагу, саг цу метто маьрша вахар дилла 1охайналга.\nНаьсаренах вайнаха «На на-Наьсаре» оалаш да. Эггара хьалха хоз вайна Джабаге яздаьча илле т1я «Наьрта Наьсаре» оалаш. Цу «наьрта» яхача дешаца вай даьша турпалал белгалдеш хиннад, Масала, низаца, кадай хиларца саг т1ехваьлча, «Наьртала ваьнназ», салаш хиннад. Иштта, турпала я озлаш, хестаяьй вай даьш Наьсаре.\nДУНЕ ДОХАШ МА ЛАТТИЙ\nяробби цхьа даьла,\nФу да-теша ер?\nКхайкоча ма кхаьчарий…\nловзош лаьтта Наьрта Наьсаре\nЦ1увзоча ма кхаьчарий…\nДа венна диса шо,\nОарцанара ва попарч,\nВоша воацача вешийна\nВошал де ца кхелла… Эрсий базар санна.\nХоза хинна дуне.\nДохкаденна даьри санна,\nДохаш ма латтий.\nБуц йола бай санна,\nХоза хинна дуне,\nГ1а дежа хьу санна.\nИйрча ма даьларий.\nНохчийчеи Г1алг1айчеи бокъонца а еррига а паччахьа колонизаторашта кара яхачул т1ехьаг1а, вайнаьха вахар эггар халача дийрзача хана кхеллад из илли. Цу илли т1а хоза хеташ дагайохийт вайнах кортамукъа болча ханара зама, дог лазаш ювц колонизаторски политикаи капитализмаи вайнаха юкъеена зама. Из д1аоттар дувзаду машенникъ биларца. Цу наькъо д1аяьккхар вайнахаи паччахьа 1аьдалаи юкъе цхьа бахьан хинна пордув, изоляци. Машенникъ буллаш дукха хьунаш тийда хиннай. Из х1ама а зем боацаш дисадац илле т1а. Арарча лаьтташка ухка хьунаш доккха новкъостал деш хиннай вайнаха, моастаг1ех лачкъа а, ц1аьхха моастаг1чоа чухьийлхе дов де а. Из дика ховш хиннача Астаг1ча Темареи цул т1ехьаг1а «Ермол — ахпадчахьаси» шоай мамогга хьунаш тедаш хиннай. Вайнаха цу хьунех боча оалаш хиннад: «Наьна ювраг1а».\nЕр илли даьккхача хана г1алг1ашта гаргаг1а йолча нохчий юрташта юкъе йоккхаг1ъяр Геха хиннай. Цудухьа илли оалаш волчо, цунгеи машенникъ чубеннача г1алг1ай Наьсаргеи къамаьл ду. Илли даьккхар вайнаьха уйла йолаш саг хиннав: цхьалха г1алг1ашка кхаьча бала бийца 1ац из цун дог лаз берригача вайнахах.\nХьалха хиннача заман хозал, эрсий базарца х1ана юст-те илли оалачо? Низ т1абахьашвар эрсий паччахьалкхе хилча, х1аьта а? Укхаз юха а гу вайна, эрсий халкъаца нохчий а г1алг1ай а гоамал ца хинналга. Моздаке, Шолжа-г1алий т1а, Г1излаьре хиннача ярмаркашка дукха лоаман адам гуллуш хиннад. Цу ярмаркашка дукха хиннай йохкаш лоаманхошка йоаца х1амаш: тайп-тайпара к1адаш, ингале пхьег1а, юртбоахама тайптайпара кечалаш, сакъердам а боккха хулаш хиннаб цига. Цудухьа тамаш а яц дикача заман хозал эрсий базара таръеш хилар.\nХьовзаш дошо даьха\nДаьла дагавеха еттача\nХьеха бетта доахка\nДаьла дагавеха лесточа\nЦу юрта й1оахалла\nСир делла пошташ. Цу даьла моастаг1аша\nИз рузбан маьждиг.\nКорах ала бетташ,\nВай к1антий хиннараш\nЕр илли латт б1арччача цхьан предложенех. Илле варианташ йовзаш а кепатеха а я. Илле т1а ювцаш йола ха я антиколониальни зама. Паччахьа б1ухоша вай юрташ йохаеш, х1алакъеш хинна зама. Ер илли, укхунна тарадараш а, доахаш хиннад граждански т1ом лаьттача хана. Илле керттера декхар хиннад — наьха денал ураоттадар, зовзал бегьяккхар.\nТахан к1езига — дукха кхеталуш доацача укх илле т1ара дешаш довзийта деза. «Истмайла» — цхьаболчарна из цхьа мохк болаш санна ювц, х1аьта из я Стамбул яха шахьар. «Мажар» — хьалха хинна моакхаза топ я. «Хьувзаш дошув даьккха»— цу топа т1ехьнахьа дошоцеи дотоцеи догамаш деш хиннад. «Хьеха беттара тораш» — бетта чу тура е шалта дит къовлаш дахчан ши улх йоалл, хьех кулга аттаг1а, дозала яйгаг1а хиларах, цох еш хиннай уж. «Терсмайла» — хьалха Европе. Азе деш хиннача товрашта, цар диттай т1а, то1адаь сурташ доахаш хиннад, цу сурташ т1а хулаш хиннад ц1окъа лома сурт, берза сурт, цхьацца йоазонаш. Ц1окъ т1адолаш хиннача товрех вайнаха оалаш хиннад «ц1окъболат», цхьацца дола сурташ хиннад маймала йийлача бата тарадолаш, царех маймала «терсаш» оалаш хиннад — ц1ог1а детташ, 1увг1аш, кхайкаш, — оалаш хиннад товрех «терса маймала» — «терсмейла». «Сир делла пошта» — почтен, документаши, рузкъеи д1ай-хьай кхухьаш «почтови кареташ» хиннай, т1аг1олла лак хьекха. Цудухьа сир делла я оалаш хиннад царех, «К1антий бараш къастача дийнахьа» — к1антех ца1аш леш, вожаш дийна бусаш хилар дувц.\nШо лакха лоамаш дошо —\nШо дошо лоамаш\nДаьх-наьнах диса хьо\nмаьлха ва дуне,\nНаьха к1анташа мел\nхоза дуъ хьо!\nАз хала ма дуъ хьо\nг1ийла бо хинна.\nновкъостал де саг воацаш,\n1аьржа лаьтта мара\nтешаме саг воацаш.\nДукхаг1чарна хет эбаргий вахар самукъане, романтични долаш хилча санна. Уж белгалоиаш а цар вахарца к1езига — дукха хила-м хиннай, бакъда, х1анз 1одийшача иллега ладийг1ача, шаьра гуш да, эбаргий вахар къаьстта хала хинналга. Эбаргий вахар бокъоица дайзача саго мара кхолла йиш ярий-хьог1 ер илли, аьнна а, хеталу. Илле т1а эбарго хьахойт, ше рузкъана т1ехьабаьнна лелачарех воацалга («шо дошо лоамаш дезачоа далара», шийна дошув эшац яхалга да из). Къаьстта хала я эбарга шийга кхаьча цхьоал. З1амаг1а воккхаг1а хинна дезалах саг вац цунца; г1ийлача боно санна дуъ цо ер дуне, вокхара-м хоза дуъ из, — маьршача вахарах хьегаш ва эбарг. Малейкехи 1аьржача лаьттахи мара новкъостали тешами бац цун.\nВайнаьха хьалхарча хана, х1анз дицденнад ала йиш йолаш, цхьа 1аьдал хиннад: сарахьа, пхьерийна, во1о ший даьгеи наьнагеи д1адувцаш хиннад, дийнахьа ше мел леладаьр, в1аший дагабувлаш хиннаб. Из дагадоал илле т1а вувцача эбарга. Х1аьта «1урра дагавала з1амаг1а валара» яхалга да, моллаг1ча г1улакха ше аравоалача хана, шийна уллув з1амаг1а отта йиш ца хилара сагото елга.\nГуйрана мух хьекхаш ба\nБийсана дохк ухаш да.\nБоанга чу даллийса\nГом чура са хьувзаш да…\nХьо мича ба?\nХьо мича да?\nТекста юкъе вайна гуш я, цхьалха яле а, рифма. Х1аьта вай халиъа иллешка уж рифмаш наггахьа мара (ше-шег1а) нийслац. Вай халкъа стих я ритмични, тонични йолаш. Рифма вай литературни произведенешка лелее яьннай т1ехьаг1а. Вайнаьха халкъа поэзе хьалхарча хана «къам» яха дош хиннадац, цун когаметта леладеш хиннад «г1алг1ай», «нохчий», наггахьа «вайнах» яха дешаш. Оаха лакхе мел яздаьчо, тхона хетачог1а, тешал ду «Мехках ваьннар» яха илли халкъа а доацаш, Джабаге ще кхелла хилара. Вайна гу автора мел дукха безаш хиннаб ший мохк, мел дукха дезаш хиннад ший къам. Мехках ваьннача автора ший доазол дехьарара вахар тарду боанга чу доаллача оалхазарца, ший г1айг1а ювц автора гуйранарча михаца, бийсанарча дохкаца.\nСо ма теш, со ма теш.\nва везан даьла.\nСе лергйолга со ма теш.\nСо ма теш, со ма теш,\nва везан даьла,\nКисе мерчи доллийла!\nКисе кхо т1ехкар\nхьоарчийла! Со ма теш, со ма теш,\nГотта лаьхьта доаккхийла!\nХала дац, хала дац\nХала да, хала да далла\nГ1алг1ай меттала «3икар» аьнна ц1и йоаккх Джабаге укх илле. Маьлха дуней т1ара вахар хала долча саго мара доаккхаргдац, селлара г1айг1ане илли. Вахарах дог дилла, беррига тешам даьлах мара боацаш к1алвисача сага уйлаш я илле т1а екаш. Шийна юкъе йолча г1айг1анга хьежача, ер илли таралест «Мехках ваьннар» яхачоа.\nЛакхе малх хьежаш.\nЛохе, дог1а делхаш.\nСура саьрч санна,\nШун ма бовлба!\nВайнаьха иллеш оалача наьха цхьа 1аьдал хиннад: мел г1айг1ане (мел сагота дола х1амаш шоай иллешка дувце а, илли чакхдоалаш е бегаш беш, е ловца боаккхаш хиннаб цар, цу х1аманца наьха дега хинна хало д1ахьош, илле массехк сакъердаме муг1а боалабеш хиннаб. Из х1ама Джабаге дика ховш хинначоа тара да. Цудухьа укх оаха боалабаьча ловцаца чакхдоал цои Дюмезилеи арадаьккха книжка.\nГаьннарча мехка ший Даьхенах хаьда лийннача Джабаге торо хиннаяц, айхха вай культураца бувзам а болаш къахьега. Бера хана денз шийна дагадаьлла г1улакх, доазол дехьа цхьа бахьан де мара торо ханнаяц цун. Ший мехках, ший къамах хьогаш, г1ийла цхьоал юаш лийннавале а, цунна дагадаьллад вай халкъ, цунна, пайда хулбалара, аьнна, ше гулдаьча х1амаех цхьадараш кепатехад цо. Хьанна хов кепатоханза цун мел йисай вай багахбувцамах йола, цо ше язъяь йола а произведенеш. Из кхы а тахка дезаш г1улакх да.\nГалг1аех язбаь Дюмезила кхы а ба цхьа болх. Из х1анз тохкаш ба.\nТ1ехъарча дешаца оаха дех М. Джабагех (Джабагиевах) ховш долча х1амаех газетага яздар.\nГазета «Сердало» 1990, 25 декабря\nЕр дик болх ба.\nкомментарий от Г1алг1а — 07.10.2010 @ 10:08 | Ответить\n1 421 995 посетитель


цунан - Synonyms of цунан | Antonyms of цунан | Definition of цунан | Example of цунан | Word Synonyms API | Word Similarity API\nTop 10 similar words or synonyms for цунан\nTop 30 analogous words or synonyms for цунан\nБека Курхули Бека Курхулин дийцарш ингалзийн а, оьрсийн а, эрмлойн а, литовскин а меттнашка гоч дина ду. Цунан дийцарш оьрсийн литературни Дружба народов журнал тӀехь зорбане доху.\nПачхьалкх Термин дукха хьолахь лелайо бакъонан, политикан, ткъа иштта социалан контексташкахь. Таханлерчу заманахь Дуьне планети тӀиера шадолу латт, Антарктида а, цунан уллора гӀайренаш а дӀаяьхачхьана, декъна ду ши бӀе сов пачхьалкхана юкъахь.\nВайнехан бӀаьвнийн архитектура Товхьана уллохь, кхаа коган текха тӀехь, доьзало цхьана кхача баара. Кегий зудий, майрий къаьстана баара кхача. Хьешан хьалха баабора кхача. Цуьнца кхача боькъург хӀусамда бен вацара. Хьаша зуд-стаг елахь цунан хьошалла дора хӀусамнанас.\nМежидов, Саламу Султанович Вина 1981 шеран 10 февралехь Оргехь (Нохчийн Республика). Лата Ӏама волавелира 15 шо кхаьчча. Цунан тренераш вара Ибрагим Аюбов а, Х. Дикиев а. 2005 шо кхаччалц иза вара 81 кг кхаччалц категорехь леташ. Цул тӀаьхьа 73 кг кхаччалц йолу категори велира иза.\nДзюдо 1969 шарахь АЦШ дзюдон федерацина юкъара дӀаелира цхьайолу организациш. Цара кхоьллира АЦШ дзюдон ассоциаци (USJA). Цунан бакъонаш цхьатера яра АЦШ дзюдон Федерацица. 1969 шарахь АЦШ дзюдо Ӏамош вара 135 эзар спортхо. Кхоно AAU организацех хилира United States Judo Incorporated (USJI). Иза лоруш ю АЦШ дзюдон коьрта организаци. USJF а, USJA а хилира цуьна цхьатера бакъонаш йолуш декъашхой.\nХӀорд ХӀорд — йоккха меттиг дӀалаьцна лаьттaш долу дуьра хи ду. Цунан гондахьа массо агӀора латта хила тарло йа кхеча хӀорданца йа океанаца вовшех кхеташ хила тарло. Цундела хӀорданаш кеп-кепара хуьла. ТӀаккха цхьацца болу бокх дуьра Ӏамех а — хӀорд олу, масалла Каспий-хӀорд. Юридически агӀора иза хӀорд бу аьлла лоруш бац. Массо агӀора латто и къевлина хилар бахьан долуш.\nТолстой, Лев Николаевич Толстойн керла дог-ойла гучуелира цуьнан произведенишикахь «Исповедь» (1879—1880, арахецна 1884 шарахь) а, «Со стенах теша?» а (1882—1884). Безамех лаьцна ю Толстойс язйина «Крейцеран соната» (1887—1889, арахецна 1891 шарахь) а, «ШайтӀа» а (1889—1890, арахецна 1911 шарахь). В 1890-гӀа шерашкахь цо язйира трактат «ХӀун ю исбаьхьалла?» (1897—1898). Амма цу хенара коьрта цунан болх бара роман «Дендалар» (1889—1899). Цуьнан сюжет ю боккъула хилла долу дов бух болуш.\nБека Курхули Бека Курхули вина 1974 шеран 6 октябрехь Типлиз гӀалахь. 1991 шарахь цо чекхъяьккхина хьалхара экпериментальни ишкол Типлизехь .1991-1996 шерашкахь Бекас дешна Шота Руставелин цӀарах йолчу Типлизан театральни институтехь. Цунан дуьххӀарлера дийцарш зорбане даьхна «Мамули» газета тӀехь (Даймохк). Цул тӀаьхьа цун дийцарш зорбане девлира гуьржийн «Альтернатива», «Арили», «Дилис Газети», «Чвени Мцерлоба», «Цигнеби», газета «24 Саати», «Парнаси», «Литературули Палитра», «Литературули Газети», «Литература — Цхели Шоколади», «Апра» цӀераш йолчу литературни журналаш тӀехь а, газеташ тӀехь а.\nКаспий-хӀорд Каспий-хӀорд — Дуьнен тӀехь уггар боккха къевлина Ӏам бу, цунан классификации ян мегарду уггар боккха хи ара ца долу Ӏам, я буьззина хӀорд аьлла, шен барамаш бахьанехь, кхин тӀе бух лаьтта океанан кепара лаьттан чкъоьрах. Лаьтта Европан а, Азин а дозанехь. Ӏоман хи дуьруо ду, — 0,05 ‰ Идалан хикхочехь, 11—13 ‰ къилба-малхбалехь. Хин барам хийцалуш бу, 2009 шеран терхьашца 27,16 м лахахь бара хӀордан барамал. Каспий-хӀордан майда хӀинца — 371 000 км² гергга ю, максимум кӀоргалла — 1025 м.\nМухьаммад Мухьаммад жимчохь дуьйна а билгала хилла. Шен ворхӀ бутт кхаьчча иза кога вахана. БархӀалгӀачу баттахь къамелах кхеташ, мотт бийца хаьара цунна. ДоьалгӀа шо цуьнан долуш Мухьаммадца вакхош хиллачу Масрудаца иза ловзуш, ши Малик доьссина. Шиннах цхьаъ Джабраил хилла. Цо Мухьаммад охьа а виллина, цуьнан накха а батӀийна, кийрара дог схьаэцна, цӀандина, Делан динах тешарх дузуш юха кийра а диллина, белшаш юккъе мухӀар таӀийна иза билгала воккхуш хӀетахь дуьйна цуьнан юьхь тӀе доьссина нур хилла. Хьалимат а, цунан майра Зайд а, хилларг хиъча, сагатдан даьлла. Хьалимата волчу нене кӀант дӀавала сацам бина. Иштта Амината шен кӀант кхиош ши шо а даьлла. Цкъа Мадинате гергарнаш болчу яхана юха йогӀуш Аминатан новкъахь кхалхар хилира.


Чу-ара ца баккхалун бахамца риэлторша лелочу хьарамлонех дуьйцу дукха хан ю, цундела хьуьнаречу маклерийн гурашка хьо ца лацийта, дуккха а къахьега деза.\nДелахь а бIарзбелла нах Iехош, рицкъ доккхучу цара керла-керла некъаш, хIилланаш леладо. Муха лаца еза петар, риэлторшка Iеха а ца войтуш, къастийра "Кавказ.Реалии" порталан корреспонденто.\nХIусамаш хоржуш, лохуш йолчу Ставрополерчу агенталлан офисе дуьххьара вогIуш вац, масала, Гостищев Игорь. Шен пхи эзар сом юхадерзо оьхуш ву иза. Петар лоцуш шаьш накъосталла дийр ду аьлла хилла цунна "риэлторша". Кхуьнгара ахча схьа а эцна, адресаш, телефонаш тIехь йолу тептар делла, тIаьхьара ваьккхина хилла иза шайна. Шаьш петар лохур ю, цаьрга кхуьнца хьовса а догIур ду, хIусамдайшца дийцарш дийр ду аьлла, багахь чIагIо йиннашехь, ладоьгIча, агенталла декхар ца хилла бартбан.\n"Церан офисехь со санна Iехийнарш дуккха а бара. Шайн ахча схьадоьхуш, менеджершца девнаш дохуш", - дуьйцу Игора.\nБинчу бертаца а догIуш, клиентера ахча а оьций, хIусамаш юхкучу, я ханна чохь буьтучу нехан телефонаш ло цуьнга агенталло. Дукха хьолахь, цара елла телефонаш болх беш ца хуьлу. Пайден ца хиллачу телефонийн тептарх 6 эзар сом даьлла студентан Горбенко Екатеринин.\n"Оцу кехат тIера телефонан лоьмарш я дIа ца йоьлхура, я жоп лора: "Хьажахьа, цхьа шо зама ю оха и петар нахе дIаелла", олий. ТIаьххьарчу ахчанах яьлла со. Сан яккхий проблемаш ю финансашца оцу тIехула", - оьгIазъоьху йоI.\nЦу кепара схема керла а яц, амма юкъахь лелаш ю. Агенталло хIусамаш ца лоьху, "информацин хьаштонаш латтайо". Иттанашкахь бу "конторан" клиенташ, шайга кховдийна контракт деша а ца доьшуш, куьйгашъяздина.\n"Уггар а лахарчу мехах ялсаманехь санна хьелаш чохь долу хIусамаш" карайойтур ю шаьш бохуш, чIагIонаш йина агенталлан белхахоша.\nТкъа бертан кехатан букъатIехьа яздина хуьлу, агенталлан декхарш ду - хIусамех информаци ялар клиенташна.\nТкъа клиент кхеле валахь а, цунна хила гIоле яц, хIунда аьлча, олийла дац иза Iехийна. Цаьргара бехк боккхийла дац, бертан билламаш цара кхочушбина ма хуьлу, дуьйцу риэлторо Тарасов Андрейс.\n"ХIинцца схьайоьллу цара офисаш, юха хьаьжча дIакъевлина хуьлу. Шаьш долу меттигаш а цхьана хуьйцу цара. Дукха ю цу кепара фирмаш. Суна сайна а евза уьш. Цхьана юкъахь цаьрца къийсам латтийра оха", - дуьйцу "Кавказ.Реалиига" маклеро Тарасовс.\nГуьйренан дешаран шо долалун юхь къаьсттина пайден мур бу риэлторшна. Ставрополе схьаоьху эзарнашкахь студенташ. Оццу хенахь шайна са хуьлу "болх" жигара боккху курхалчаша а. Риэлтор ву ша бохучо масех стаге цхьа петар луш меттиг а нисло. Масийтта баттана догIу ахча цаьргара схьа а оьций, догIанаш дIа а лой, тIепаза дIавов иза. Цигахь цхьа некъ бу – оцу хIусаман кехаташ зер боху Ставрополерчу юристо Волков Павела.\n"Риэлторшка хьайна гайта ала деза оцу хIусаман киншка. Хьажа деза, оцу петаран доладан бакъо йолуш мила ву. Нагахь да валахь, телефон тоьхна, талла деза гIуллакх я цаьрца цхьанакхета деза, шайгга хатта догIу, дуьхьал-м бац уьш ханна хIусаме чубита".\nУггар нах Iехочу суьртах Iиттало бахархой денна бохург санна - гIалин цIенойн пеноштIехь кехаташ хуьлу летийна. "Кху цIа чохь петар ю ханна чувуьтуш. Европан кепехь тойина чоьнаш, массо а оьшу Iер-дахаран хьелаш ду, техника а ю чохь. Мах – 10 эзар сом", олий яздой. "Джекпот ю-кх", - ойла хуьлу хIусам лоьхучун.\nТкъа цо телефон тоьхча, хьо тIаьхьависсина, петар дIалаьцна цхьаммо олий, жоп хазадо. Риэлторо кхи хIусамаш хьоьху хьуна, амма механа еза.\nСхьагарехь, и пайдаоьцу схемаш чекхюьйлур ю, царех "тешарш" мел бу.\nЦундела юристаша ларрий деша боху, шайга схьакховдийна бертан кехат. Къаьсттина тидаме хилар хьоьху цара кегийчу элпашца яздинарг доьшуш.


ЦIе йоцуш, кIур ца болу...\nShutterstock - берийн сурт\nМаршо радионо хIокху кIирнахь дийцаре даьккхинера хIара хаттар. Австрин Iедалша дуккха а нохчийн доьзалшкара бераш дIадаьхна меттигаш ю. Дийцарехь, доккха а, жима а бахьана долуш. Цхьаболчарна, бахьана данне дац аьлла хета.\nЦу хиламан хIун бахьана го шуна, бохуш дара тхан хаттар.\nЦу гIуллакхо сингаттам баьккхина ца Iаш, хIун дича, хIун хир дара те бохуш хеттара, Маршо радицоа зIене бийлинчу ладогIархоша. Дукхах берш къера бара, вайнаха, коьрта тидам, ахча даккхарна тIе хьажош хиларна.\nИшттачех ю Нохчийчура Фатима.\nАвстрин коьртачу гIалахь вехаш ву Адам. Хилларг хилла даьлла, цундела, бераш схьадаьхначу дай-наной Iалашо, меттигерчу Iедалшца бийца мотт карийна, бераш юхадерзон хьовса дезара бохучу тешна ву иза.\nВенехь ехаш ю Заидат. Цунна а хета, шаьш бехачу пачхьалкхера мотт, низамаш, гIиллакхаш Iамон деза вайнаха, аьлла.\nКхо бер далош, Европе еана, царга массарга а университеташ яхийтина Лайлаъа. ЦIахь бераш юкъаралло Iамадора. ХIинца иза цигахь а дац аьттехьа. Буьззинчу барамехьЮ бер кхиоран жоьпалла, дений, нанний тIехь ду элира цо.


Динул-Ислам - Хаттаршна жоьпаш - Керста динехь йолу зуда яло мегаш дуй? Коьрта агIо\nАссаламу Iалайкум! Керста динехь йолу зуда яло мегаш дуй? Дела реза хуьйла хьуна.\nКерста-зуда бусалба динехь яло мегаш ду, нагахь санна нахаца леларан боьхалла а цуьнца яцахь, иза «жайнин охIлунах» (жуьгтий, йа христианка) а елахь. Делахь а, цхьаболчу Iеламнаха аьлла, царна диссийна долу жайнаш хийцале хьалха хилла болу зударий бу и мегаш берш, церан дин Бусалба динца дIаайдале хьалха дуьйна дин лелош хилларш бу уьш. Кхин а, массо Iеламнехан барт хилла хIума ду, бусалба зуда ялор керста зуда ялорал а гIолий хилар, деза хилар. Бусалба а йолуш а, лай а йолуш йолу зуда гIолий ю шуна Делаца накъост веш а йолуш маьрша йолчу зудчул а, шуна иза мел хаза хетахь а, боху вайга сийлахь АллахIа. АллахIах а, Мухьаммад пайхамарх а (Делера салават а, салам а хуьлда цунна) тешаш болу божарий а, АллахIах а, Мухьаммад пайхамарх а (Делера салават а, салам а хуьлда цунна) тешаш болу зударий а вовший гергара бу боху вайга сийлахь АллахIа. Айхьа зуда лохучу хенахь, дин долуш ерг лаха бохуш хьехар до вайна вайн сийлахь Пайхамара а (Делера салават а, салам а хуьлда цунна).\nЦундела, керста-зуда ца ялор дика а ду, гIолий а ду, хIунда аьлча, цкъа делахь цхьаболчу Iелам-наха таханлера керста-зударий ба́ло́р ца магадо; шолгIа делахь цуьнца бинчу доьзалх лар тIехь хила ма-безза доьзал ца хуьлу дуккха а хьелашкахь; кхоалгIа делахь нагахь санна и стаг вайн махкахь, вайн нахана юкъахь вехар волуш велахь, мелла а халонаш хир ю цунна шена а, цу зудчунна а, ткъа иза бусалба боцучу махкахь вехар велахь къаьсттина оцу стагана халонаш хир ю динца а, Iадаташца а, бераш динехь а, оьздангаллехь а, гIиллакхехь а кхиорехь а; доьалгIа агIор аьлча, цуьнан бераш кхио езарг и хир ю, ткъа нагахь санна цо бусалба дин тIе ца лацахь, йа цо шен амалш ца хийцахь, цо берашна вон Iаткъам бийр бу; пхоьалгIа агIор аьлча, таханлера зуда хьалхалера зударий санна яц, хIунда аьлча дешарца а, балхаца а, дуккха а бакъонаш хиларца а борша стагал хьалхе йолуш ю иза, борша стага бохучунна муьтIахь хилар бохург кIеззиг долуш ю, къаьсттина чIогIа ду иза бусалба доцучу мехкашкахь, цундела, борша стагехь йолчу бусалбаллийна а, цуьнан берийн бусалбаллийна а тIехь толам хила мега оцу зудчуьнан керстаналлин. Цул совнаха, нагахь санна цу зудчо бусалба дин тIе ца лацахь, еллачул тIаьхьа иза бусалба нехан кешнашка дIайолла мегар дац, ткъа цунах хена яхалла церан берашна чIогIа цатам а, сингаттам а, хало а хир ю.\nКхин а цхьа агIо а ю иза дика ца хиларан, йа вай иза ма де ала догIуш хиларан: вайнаха керста-зударий ба́ло́р даржахь, йа совда́лахь ( Европера хезаш долчу хабаршца и хIума цигахь иштта хуьлуш долчух тера ду тахана), шайн махкара шайн къомах болу бусалба зударий ба́лор лахлур ду, тIаккха и вайн къомах болу бусалба зударий йа кхечаьрга маре уьхур бу (иза а тахана хуьлуш ду, делахь а бусалба хилчахьана дукха доккха хIума дац иза, йа къилахь хIума а дац, кхетам а, гIиллакх а, Iадаташ а цхьатера доцучара вовший захалонаш ца дар гIолий делахь а), йа харцахьа лела буьйлалур бу, йа белла дIабовллалц доьзал боцуш халонехь ба́ха дезар ду. Ткъа и тIаьххьара ши хIума хилар вуно вон хIума ду, динехь дика лоруш хIума дац.\nИштта оцу гIуллакхан жамIаш а, тIаьхьло а дика ца хиларна, таханлера цхьаболчу Iеламнаха мегар дац олу таханлерачу хьолехь керста зударий ба́лор. Цундела, вай а олу вайх дагаволуш волчуьнга: керста зуда Iадйита, хьайн къомах йолу бусалба зуда ялайе, сийлахь а йолуш, цIена а йолуш, хьан доллу дин а, Iадат а, гIиллакх а, кхетам а, оьздангалла а йолуш йолу. Цхьа цаторийла йолуш волчо, нахаца леларан боьхалла йоцуш ерг ялор ша́ ду, хIунда аьлча цаторийла хилча шариIато атта деш ду дуккха а хIума. Вуьшта, ма ялае олу вай.\nХIара хьахаделлачара, хIокхуьнца доьзна долу дела, чохь маре бахийта безаш йоIарий болчу дайшка а кхайкхам бо вай: шайн йоIарий маре бахар даз ма де, иза чIагI а ма де, хала а ма де. Зуда маре йахар хала дича, цуьнан тIаьхьло чIогIа вон хуьлу. Пайхамара (Делера салават а, салам а хуьлда цунна) ма-аллара, динна а, гIиллакхана а шаьш реза долуш волу стаг шайга дехаре веъча, шайн йоIарий дIабахийта, аш и ца дахь шуна юкъахь бохам баьржар бу, зен даьржар ду, вон даьржар ду. Цу зенах а, бохамах а ду, масала, шайн йоIарий лаккхарчу урдонах «бухкуш» болчу наха лелош дерг бахьана долуш, таханлера цхьадолчу Iаьрбийн мехкашкахь дуккха а зударий къанлуш бу марехь боцуш. Ткъа иза уггар хьалха оцу зударшна чIогIа вон хIума ду, доьзал боцуш кхиар цунна ла́н хала хIума ду. Цу зенах а, бохамах а ду, шен къомах болу зударий базбала буьйлабелча, доьзале хьашт долуш волчу жимчу стага кхиболу зударий балош хилар, керста зударий балош хилар. Цу зенах а, бохамах а ду, масала, маре йахаза йолу зуда харц некъа тIе йолуш хилар, и бахьана долуш адамашна юкъахь зина́ даржар. Цундела, шайн йоIаршна дика хилийта шайна лаахь, динца а, гIиллакхца а дика волчуьнга дIалуо шайн йоIарий, шортта урдо а, там-мах а лур берг ва́ллалц ца Iаш. Яхийтар атта хилийта, йитар хала хилийта. Делан Элчано (Делера салават а, салам а хуьлда цунна) аьлла: «Уггар дика захало дар (зуда ялор а, яхийтар а) – уггар аттаниг ду». Цундела, зуда ялор-яхийтар атта де, йитар хала де, Бусалба дино вайна гайтаре терра.\n04.03.2011 = 29.03.1432\n Сурат «Ал-Бакъарат», 221 айат.\n Сурат «Ат-Тавбат», 71 айат.\n Абу Давуд, Хьаким, Ибн Хьиббан.


ББС: Iедалша кхерамаш тийсина Нохчийчохь байначу нехан гергарчарна\nМаршо Радион архивера сурт.\nОьрсийчоьнан адамийн бакъонашкахула векал йолу Москалькова Татьяна Нохчийчу йогIу аьлла, цуьнца цхьанакхета дагахь хиллачу республикехь байначу нехан гергарчарна кхерамаш тийсина хилла меттигерчу ницкъаллин структурийн белхахоша. Цунах лаьцна хаам бина "Би-Би-Си". Оьрсийн Сервисо.\n«Би-Би-Си» билгалдаккхарехь, цхьаболчаьрга аьлла хилла, Москалькове латкъам баро царна гIо дийр дац аьлла. Нохчийчоьнан куьйгаллан векалша бакъ дац боху, меттигерчу бахархошна Iедалша Iаткъам бина бохург. Кадыров Рамзанан зорбанан секретаро Каримов Iаьлвис аьлла, "Би-Би-Си" дуьйцург харц ду аьлла.


Узбекистан йозуш йоцу 25 шо\nКIирандийнахь дуьйнна инсульт хилла дарбан цIийнехь латточу Узбекистанан президентан Каримов Исламан могашаллин хьолах къастамзалла долчу муьрехь, махкахь еарийдийнахь Узбекистан йозуш цахиларан 25 шо кхаьчна.\n1989-чу шарахь дуьйнна президентан даржехь волчу куьйгалхочун Каримовн могашаллех официалехь дуьйцуш ца хиларе терра, юкъараллехь дIайоьдуш дискусси ю президент даржера вохон цуьнан го гIоьртича санна. Узбекийн хаамийн гIирсашкахь, официало бакъ ца йина Каримовн валар кхайкхош информаци яьржира.\nСоциалан машанехь президентан йоIа тоьшалла дира, шен да хьечу цIий а доьсина, реанимацехь ву аьлла. Ташкентехь хIора шарахь а сагнна, кхушара а Узбекистанан йозуш ца цхиларан даздаршкахь дакъалаца декхаре вара Каримов Ислам. Амма кху шара оцу денна лерина концерт а, кхин а самукъане барамаш дIабахьар махкахь дихкина. Президентан цIарах пачхьалкхан телевизионехь кхаарийн суьйранна дикторо кхайкхам бира, къам декъалдарца.\nДеза де герга кхочуш Узбекистанан премьер-министро Мирзияев Шавката дакъалецира Ташкентерчу пачхьалкх йозуш ца хиларан, гуманизман монументна зезагаш дохкучу барамехь.


ПӀаьнгаз — Википеди\nПӀаьнгаз, ПӀаьнгазан чӀож (гуьрж. პანკისის ხეობა) — Гуьржийчоьнан къилбаседа-малхбалера чӀож.\n2 ПӀаьнгаз дукъ\n3.1 ПӀаьнгазе мухажаралла дар\nПӀаьнгаз чӀож лаьтта Гуьржийчоьнан КӀахетин къилбаседа-малхбалехь, Ахметан муниципалитехь, Борбало лам тӀиера схьадогӀу Алаз (Алазани) хин коьртехь. Гуьржийн-российн дозанах ломан дукъо къастийна, нийса 60 км ду чӀож. ЧӀожа йохалла ю 28 километр, шоралла 5 км. герга. ЧӀожахь лаьтта 16 нохчийн кистӀийн эвла.\nСпероз дукъ долчохь Алаз эркан чукхета ши га: аьрру - Махвали, аьтту - Кочадала. Оцу меттигах кхин а Самкуре олу. ЧӀож, Борбало лам тӀиера Алазанин аре тӀекхаччалц, дохалла 34 км ду. Къилба доза чекхдолу Куртанадзеули эрк чухула. Хьостан малхбузехьа айабелла Сакисто лам, цунна дехьа Зурисгори дукъ ду, иза Уранан дукъан дакъа ду, чекхдолу Куртанадзеули эркан гергахь. Малхбален агӀора Накералан дукъал дехьа ду даккъаш – Доккха а, Жима а Уртанаули, Халацани, Цинубани, Корети, иштта малхбален доза кхочу Хорбало, Бахтриони лам уллехь, цигахь Алазани эрк доьрзу малхбалехьа, охьадоьду атагӀа чухула.\nПӀаьнгаз чӀожан амалехь ю шуьйра, тӀегӀанаш йолу а, аренан а ландщафт. ЧӀожан басеш тӀехь 2000-2200 м лакха валлалц гӀадужу хьаннаш ю.\nПӀаьнгаз дукъ тӀехула айаделла лаьмнаш: Усахело (2603 м), Тбатана (2457 м), Саканафос Сери (1856 м), Мтацминда (1508 м), Джабури (1474 м), Клдистави (1273 м), кхин а. Ткъа Бацари чӀож чохь лаьтта Пачхьалкхан базанан хьаннийн Бацарин заповедник.\nНохчийн Республика Ичкерин а, Гуьржийчоьнан а байракх ПӀаьнгазехь\nПӀаьнгаз чӀожахь ширачу эвланийн лараш ю, кхузахь карийна борзанан муьрера хӀусаман гӀирсаш, тӀеман герз, артефакташ, тайп-тайпанарчу заманашкара нахарташ, кхин а хӀуманаш а.\nКахетин ворхӀ эриставаллин юкъа йогӀуш хилла ПӀаьнгазан (Марилиссан) эриставалла а, тӀаьхьуо, XVI бӀешарахь, иза хийцина кхоллаеллачу ПӀаьнгазан моуравалло. Ширачу заманахь дуьйна ПӀаьнгазехь бахархой луьста баьхна, цунна тешалла до тахане схьакхаьчначу оьздангаллин гӀишлоша, чагӀаран тоьланаш, кхабанаш, чагӀар доккху меттигаш, ткъа иштта - кешнаш, лардаран а, тергонан а бӀаьвнийн, гӀопийн саьлнаш.\nКистӀий кхалхалца ПӀаьнгаз чӀож деса хилла, юькъа хьаннаш а йолуш, акха стоьмийн дитташ а, цӀазамаш а долуш. Стоьмех алсама дара хьуьнан кхораш (панта), тера хета, чӀожан цӀе оцу дешах даьлла хилар. Хьаннийн басешкахь, оьздангаллин гӀишлошна гергахь тахана а кхуьуш ю акха кемсаш; дош дац, оцу хенан хӀусамаш ца йисар.\nПӀаьнгазе мухажаралла дарНисйе\nГуьржийчоь къарйинчул тӀаьхьа (1801 шо), Российс мехкашдахаран тӀом болийра Къилбаседа Кавказехь (1817-1864 ш.ш.). ТӀех къизаллийца лелара инарла А. Ермоловс, нохчаша цунна чӀогӀа дуьхьало йира. Российн эскарш ягайора дийнна эвланаш, дийна ялташ, хьокхура стоьмийн бошмаш. КӀелхьара бовлархьама бахархой лечкъара лаьмнашкахь. Оцу хенахь алсама кхелхира нохчий Гуьржийчу, масала, Орган лакхенашкахь беха мӀайстой, маьлхий, тӀерлой, хилдехьарой. Ткъа кхалхарна Российн а, Гуьржийчоьнан а лаам цхьаьна богӀура: российн правительство гӀертара къар ца лун къаьмнаш гулахь ховшо, амма меттиг атта терго латто йиш йолуш хила езара. Гуьржийчоь шен рогӀехь иштта лууш яра деса дисина чӀоьжнаш майрачу нохчийн тайпанашца дуза, цара аьттонца совцор дара дегӀастахойн тӀелетарш: оцу хенахь дегӀастанан элий гуттаренна а тӀелетара КӀахетин, масала, ПӀаьнгазан чӀожехула уьш кхочура Горин, Тианетин уездашка. Билгаладаккха деза, ПӀаьнгазе нохчий хевшича дегӀастанхойн тӀелетарш севцира.\nПӀаьнгазан чӀожера уггаре хьалхара эвла ю Дуй-Юрт, иза йиллина 1826 шо герга долуш Цицхашвили Дуис, нохчашна юкъахь гӀараваьлла волчу. 1835 шарахь кхин цхьамма Даркизанашвили Джоколос йиллира Джоколо эвла, цига цуо ша дехар дина, ховшийра шайн МӀайстара лаьхкина 54 цӀа. 1848 шарахь Балтагоран йисташкахула бехара 32 нохчийн доьзал, церан долахь дара охуш-дерзо латтанаш, уьш латтанаш лелош бара. 1858 шарахь Уомал эвла кхелхира Алванера 37 цӀа, ткъа бухахь бара кхуза кхелхина хилдехьарой. ТӀаьхьо Омало а, Биркиани а эвланашка кхалхийра кхин а 40 нохчийн доьзал.\nХан хене мел йолу нохчий хевшира ПӀаьнгазан чӀожера кхечу меттигашка а, иштта ехкира эвланаш Чхатана, Хораджо, Дзибахеви. Нохчашна тӀаьххье кхуза кхалха буьйлира Шой махкарчу Эрцо-Тианети а, Укана а эвланашкара шой, иштта ехкира масех жима шойн эвла: Кошкеби (Кварел-цкали), Каклиани, Дзибахеви, Бацара, Хадори, Толоша, Земо-Халацани.\nXIX бӀешераш чекхдовлуш ПӀаьнгазан чӀожехь гучубевлира хӀирий, уьш коьртаниг богӀура Джаван чӀожера. Дукха хан ялале кхузахь ехкира хӀирийн эвланаш: Думастури, Квемо-Халацани, Цинубани, Корети.\nШолгӀачу нохчийн тӀамехь чӀожахь машаре бахархошца цхьаьна къайлабевлира тӀемлой а, царна юкъахь яра Гелаев Русланан тобанаш а. 2004 шеран аьхкен юккъехь гуьржийн лерина ницкъашца а, Российн ФКХГӀца а ПӀаьнгазин чӀож цӀандира гӀеран векалех. Амма цуьнга хьаьжина ца Ӏаш, тӀемлоша кхин дӀа а леладора ПӀаьнгазин чӀожах шайн база санна 2008 шеран август кхаччалц, церан цхьа дакъа тӀемашкахь хӀаллакдира, ткъа цхьа дакъа — дехьаделира ДегӀастанан а, ГӀалгӀайчоьнан а мехкашка.\nТайп-тайпана хаамашца 2012—2014 шерашкахь ПӀаьнгазан чӀожара 50 до 200 вахархо вахана тӀаме Исламан пачхьалкхан тӀемлошна юкъах. 2016 шеран 26 январехь РФ АГӀМ коьрто дӀахьедира, Российн агӀонан хаам бу, ца магийначу Исламан пачхьалкхан тобано Гуьржийчура ПӀаьнгазан чӀож шайн гӀуллакна лелош ду аьлла. И дӀахьедар Российн АГӀМ куьйгалхочо Лавров Сергейс дира пресс-конференцехь. Цу тӀе и дӀахьедар харц дархьама 30 январехь АЦШн Гуьржийчура векал Келли Ян а, Гуьржийчоьнан президент Маргвелашвили Георгий а хилира ПӀаьнгазан чӀожахь, цигахь къамелаш дира меттигерчу бахархошца. Гуьржийн паччахьа комментареш ца йира Лавровн дешнашна. Америкин дипломата элира: «АЦШс Гуьржийчоьнца цхьаьна чӀогӀа дика болх бо терроризман дуьхьала. Суна юха а билгалдаккха лаьа, ПӀаьнгазехь террористийн база яц».\n↑ Чокаев, 1991, с. 13.\n↑ Грузия опровергла информацию о боевиках в Панкисском ущелье // РИА Новости, 9 февраля 2008 Архивацийина 10 февралехь 2008 шеран.\n↑ В Ущелье Нет Боевиков Архивацийина 4 мартехь 2016 шеран.\nЧокаев К. З. Вайн мотт – вайн истори(нох.). — 192 а. — ISBN 5-7666-0243-0.\nХьост — «https://ce.wikipedia.org/w/index.php?title=ПӀаьнгаз&oldid=6582974»\nТӀаьххьара хийцам бина 2021, 3 сентябрь 19:24\nХӀокху агӀонна тӀаьххьара хийцамаш бина: 2021, 3 сентябрь, 19:24.