Роспотребнадзоран куьйгалхо: COVID-19 дIасаяржар лахлуш ду\nОьрсийчоь -- Роспотребнадзоран куьйгалхо Попова Анна\nОьрсийчохь коронавирус яржар цхьана тIегIане а кхаьчна, сецна, цамгар кхеттачу нехан терахьаш лахдала дуьйладелла, хаам бина "Россия-1" телеканалехула Санитаран коьртачу лоьро, Роспотребнадзоран куьйгалхочо Попова Аннас.\nВирусан «болар лакхадийлар сецна», аьлла Поповас.\nОфициало хIора дийнахь далочу терахьаша бахарехь, Оьрсийчохь тIаьххьарчу шина кIиранна юкъахь хIоразза а 10 эзарнал кIезиг нисло инфекци хьакхаелла нах. Амма хьалха а санна, керла дархой совбуьйлу тобеллачу нахал. Оцо гойту Оьрсийчохь цомгуш хуьлучийн могIарш кхиар цкъачунна сецна доцийла.\nПоповас дийцарехь, "массо а регионаша къахьегна стабилизаци хилийта", наха ларйо шайн могашалла. Цо бахарехь, халкъ "Iама деза керлачу хьелашкахь даха", дархойн терахьаш мел лахделча а, вирус «"вайца ехха Iийр ю".\nОьрсийчоьнан бахархоша хенан йохалла вовшашца "дистанци а латтор ю, арахь, юкъарчу транспорта чохь, белхан меттигашкахь масканаш а лелор ю", аьлла Поповас.\nОьрсийчоьнан президента Путин Владимира динчу дIахьедарца, "белхан денош доцу хьал" чекхдаьлла Стигалкъекъа-беттан 11-чу дийнахь. Амма карантинан хьелашкара мехкаш бахар дитина регионийн куьйгалхойн карахь. Москвахь, масала, изоляцин хьал дIадахдина кху беттан 31-чу дийне кхаччалц.\nОьрсийчоьнан Iедало далочу терахьашца, Стигалкъекъа-беттан 17-чу денна коронавирус шайца карийна нах бу 281 эзар сов, велла царех 2 600 сов стаг. И тайпа терахьаш, къаьсттина беллачийн, шеконе диллира прессехь. Массех хаамийн гIирсо дIахьедира, COVID-19 йолуш беллачийн терахь лахдечух тера ду, аьлла. Оьрсийчоьнан Iедало доцург даржорна бехкбиллина арахьарчу хаамийн гIирсашна. Амма оцу юкъанна могашаллин министралло даредо, стеган кхалхар кхечу бахьанашца нисделла хилча, лоьраша и стаг вохуьйтуш вац коронавирусах беллачийн декъа, бохуш.\n"Ойла ян а ца оьшу" лоьраш коронавирусан цамгар къайлаяхьа гIерта бохучух лаьцна, дIахьедира "России-1" телеканалехула вице-премьера Голикова Татьянас. Цо дийцарехь, кехаташна тIе цамгар коронавирус язъяр лоьрашна пайде а долуш ду, царна алапа сов ло ун долчу нахаца болх барна.


Нальчикерчу коллегийн агIолаьцначу адвокаташна изоляцин хьал талхорна гIуданаш тоьхна\nМосквахь Талламан комитетан цIенна хьалха ГIебарта-Балкхаройчуьрчу адвокатийн агIолоцуш, цхьалха пикеташ хIиттийначу адвокаташна, изоляцин хьал талхорца а доьзна, гIуданаш тоьхна. Басманни кIоштан полице бигира уьш кIиранан дийнахь.\nЛецначех цхьамма, Селезнева Екатеринас, шаьш лецар нийса дац, Оьрсийчоьнан низамаша магадо цхьалха пикет хIотто, элира"Кавказ.Реалиин" корреспонденте. Шаьш кхаа сахьтехь сов кхебира полицин декъехь, тIе ца буьтуш, бехха латтийра шайна тIаьхьабаьхкина адвокаташ а, боху Селезневас.\nМангал-беттан 14-чу дийнахь оццу полице, Iедало магийна йоцу акци хIотторна гIудатохарх долу кехаташ дIаэца, тIекхайкхина адвокаташ. Шаьш юхатIедаха декхаредар а дац низамехь, чIагIдо Селезневас.\nХьалхо Нальчикерчу кхело дов айдира цигарчу шина адвокатна дуьхьал, дихкира гIалара дIасабовла – Жилоков Ратмирна а, Ципинова Дианина а. Полисхошна гIелоярна бехкебо уьш. Ткъа адвокаташа дIахьедина, полисхой тIелетта шайна, аьлла.


"Цуьнан цIийндена тIехула ду хIара дерриг а". Гериханова Аминин гергарчо дуьйцу – Оьрсийчу цунна экстрадици ян гIертарх\nСтигалкъекъа-бутт 20, 2022\nРумынин а, Украинан а дозанехь\n36 шо долу Нохчийчуьра Гериханова Амина лецира Зазадокху-беттан 13-чохь Румыница долчу дозанехь Украинера араяла гIертачу хенахь. Оьрсийчоьнан дехарца Интерполон лехамашка еллера иза – мухIажар бехкейо Шеман дозана тIехь боьлхучу тIемашкахь дакъалацарна. Пхи шо гергга хьалха Нохчийчуьра дIаяхара Гериханова, цул тIаьхьа ехира иза Киевехь а, Львовхь а. Цуьнан гергарнаш а, иза евзарш а тешна бу, бакъо йоцуш герзашца вовшахкхеттачу тобанашца цуьнан юкъарлорнаш хилла цахиларх\nЦунна тIехIуьттуш, Европан мехкашкахь акцеш ю дIахIош кест-кеста. ТIаьххьара Евросоюзехь бехачу нохчийн жигархой Стигалкъекъа-беттан 12-чохь Страсбургерчу Европан Кхеташонна хьалха митинге бевлира, "Маршо Аминина" аьлла, францхойн, нохчийн, ингалсан а меттанашкахь тIеяздина плакат карахь.\nОцу юкъанна Австрехь цунна экстрадици ярна дуьхьал къуьйсуш ву Аминин кIентан деден ваша Бахарчиев Амрудди. Кавказ.Реалиина еллачу интервьюхь цо дийцира Гериханова Аминех лаьцна, хаийтира Нохчийчохь цунна мича бахьанашца тIаьхьабевллера а, шена хетарехь, Румынин Iедалхошна цунна тховкIело яла стенна ца лаьа а.\n- Стигалкъекъа-баттахь Румынин Iедалша дуьхьало йина Гериханова Аминина политикан тховкIело яла. Муха кхетаво цара дуьхьалоярх?\n– Цхьана а хIуманца ца кхетаво. Охан-беттан 18-чохь Кассацин кхело Аминина экстрадици еш сацам тIечIагIбира. ШолгIачу дийнахь цуьнан интервью яра мухIжаран статус йоьхуш, цуьнца 10 сахьтехь къамелаш динера. Интервью йинчо аьллера, Аминера шега кхаьчна информацино ша Iадийна, и талла а, бакъ дуй хьажа а деза шен, 30 дийнахь жоп лур ду аьлла. Де-ши де даьлча Аминас телефон туьйхира соьга, ца ло шена тховкIело, хIун бахьанашца – ала а ца элира аьлла.\nООН-н мухIажарийн гIуллакхашкахула йолу Лакхарчу комиссаран урхалла (UNHCR) а юкъаялийра оха, церан юристаш а, интервью дIахьош гIо дан а, цуьнан бакъонаш ца йохаяйта а. Иштта юкъаеара Amnesty International организаци а. Аминин цIарах Европерчу адамийн бакъонашкахула йолчу кхеле иск кховдийра цара, ЕСПЧ-но тIе а ийцира, 39-чу бакъонах пайда а оьцуш, цундела Оьрсийчу экстрадици яр сацийна ду Товбеца-бутт юккъе баллац, ткъа Стигалкъекъа-бутт чекхбалале цуьнан гIуллакхан йоллу материалаш ЕСПЧ-кхеле дIахьажон декхаре бу Румынин Iедалхой.\n– Экстрадици яр юкъахдаккхаро мел а дегайовхо юьтий шуна, гIуллакх диканца доьрзур ду аьлла?\n– Теша-м теша тхо, чIогIа дегайовхо ю, цундела Европан пачхьалкхашкарчу Румынин векалташна хьалха митингаш йира, Гаагерчу кхела хьалха а протест йира, Европан адамийн бакъонашкахула йолчу кхелана хьалха митинг дIаяьхьна, Амина Оьрсийчоьне дIа ма ло бохуш.\n– Кхин мила ву шуна гIо деш?\n– Европера нохчийн диаспораш а, Швецехь куп тоьхна йолу бакъоларъяран «Вайфонд» органиаци а, митингаш вовшахтухуш а, кхиндолчу юридикан хеттаршкахь а гIо латтадо цо тхуна. Доцца аьлча, дуккха а нах бу-кх Аминина сагатдеш, тхо тешна ду, иза маьрша яккха тхан ницкъ кхочур бу аьлла. Амина цхьана а хIумана бехке ма яц. И дерриг а цуьнан хIусамдена, сан вешин кIантана тIехула ду.\n– Маца ваханера иза Шема?\n– 2014-чу шарахь ГIуран-беттан тIаьххьарчу деношкхаь, Туркойчухула дIавахнера иза.\n–Амина цхьаьна а йоцуш ваханера иза?\n11 дийнахь церан карахь хилла ю иза, набахте хиллехь а, ларми чохь хиллехь а\n– ХIаъ, ша ваханера. 2019-чу шарахь бIаьста кхелхира иза Шемахь. Ша Амина а, тхан боллу гергара нах а кадыровхоша хьийзон болийра 2015-гIа шо довш дуьйнна. Сийсазбора, юьхьIаьржа хIиттабора, Амина дIайигира. 11 дийнахь церан карахь Iийна ю иза, набахтехь хиллехь а, йа ларми чохь хиллехь а. Йоккха стресс хиллера цунна, ша стенгахь латтош ю хаа де а доцуш. И йоллу сийсазаллаш лелийначул тIаьхьа сацамбира цо, шен бераца Нохчийчуьра Украине, Киеве дIаяха. ТIаьххьарчу масех шарахь цигахь яра иза, Львовхь яьхна, доллу кехаташ ду цуьнгахь, цунна тоьшалла деш. 2018-чу шарахь Оьрсийчоьно Интерполехула лехамашка елира – иза бехкейира Шеман дозана тIехь тIемаш барна. Доцца аьлча, шайггара долийна гIуллакх ду-кх.\n– Нохчийчуьра иза дIаяхначул тIаьхьа долийна гIуллакх?\n– ХIаъ, Амина шо хьалха дIаяхара Украине. Цуьнга цигахь хеттарш динера СБУ-хь, тIаккха дуьхьало йира иза Оьрсийчоьне дIаяла, хIунда аьлча, уьш тешнера: йоллу оцу хеначохь иза Украинехь хиллийла, цхьана а Шема ца яханий кхийтира.\n– Украинхойн Iедалшкахьара цхьа а претензеш яцара?\n– Цхьанне а тайпа. Маьрша ехаш яра иза, шен болх а беш.\n– Аминин да-нана дуй?\n– Аминин да-нана дац. Ши ваша ву, царна тIехь а гIело хьегийтина кадыровцаша. ХIинца цуьнан цIе яккха а ца ваьхьа и шиъ.\n– Нохчийчохь ву и шиъ?\n– ХIаъ, Алды олучу поселкехь вехаш ву. Шо сов кхечу стагехь марехь хилла иза Украинехь, иза а тIепаза вайна, цунна хууш дац, стенгахь ву, цунна хIун хилла. ХIокху гIуллакха тIехь Аминина гIо дан стаг вац. Аминин кIентан деннана а, ши дейиша а ю Германехь Iаш, амма церан йист ца яьлла кехаташца, цундела цигара дIасабовла йиш яц церан.\n– Шайн кIентан кIентан, вешин кIентан дола дан а лууш барий уьш?\n– Дера лаьара, чIогIа лууш бара. Бераца уьйр ма ю церан.\n– Амина лаьцнийла муха хиира хьуна?\n– Кавказ.Реалиин сайта тIехь бинчу хаамехь дийшира ас, цхьа Гериханова Амина лаьцна аьлла. Суна цуьнан фамили ца хаьара – 20 шо ду со Австрехь веха. Цуьнан кIентан тхан фамили хиллера – Бахарчиев. Суна гира "Бахарчиев Мухьаммад-Iабдулла" - кхийтира со: хIара-м сайниг ма ву аьлла.\n– Цул тIаьхьа хIун дира ахь?\n–Германерчу кIентан денене телефон туьйхира ас, цо тIечIагIдира, уьш бу аьлла. ТIаккха сайн бевзачаьргахула хиира суна Амина стенгахь латтош ю а, цуьнан кIант мичахь ву а, мел оьшу информаци а гулйира. Сайн лулахочуьнца цхьаьна Румыни вахара со, бархI дийнахь кIант цаьргара схьаваккха гIиртира тхо. ХIинца соьца ву-кх иза.\n– И кIант хьан кIентан, йоьIан а вац, хьан вешин-йишин бер а дац иза. ХIетте а, стенна оьшура хьуна иза дIавига?\nМохь хьоькхура цо, и сурт гинчу цуьнан дог хIинца а дац меттахь\n– Цкъа-делахь, цуьнан да вац, шолгIа-делахь, сан ву-кх иза, тхан цIийнах. Иза дIавига со тIаьхьавеача, стрессехь вара иза, хабар дийца а ца лууш. Полисхойн декъера иза берийн хIусаме дIавуьгучу хенахь, гочдархочо дийцира суна, мохь хьоькхуш хиллера цо, и ирча сурт хьалхара дIа ца долуш, дог хIинца а меттахь дац шен бохуш яра.\n– Ткъа хIинца муха ву кIант?\n– ХIинца сай санна ведда лела, кхиссало, ловзу. ШолгIачу-кхолгIачу дийнахь сох дIаийра, тхоьца хьалакхиъча санна ву.\n– Школе лелаш вуй иза?\n– Кехаташ кечдеш ду тхо цунна. Европехь йоккха бюрократи ма ю. Суна уллохь масех школа ю, царех кхоъ билгалъяьккхина, кехат дахьийтина ас, жоп лардеш ду. ЦIахь сан йоI ю цунна хьоьхуш.\n– Нанна сагатдой? Дага а йогIий?\n– ДагайогIу, амма са ца гатдо. Кхузахь паркаш, аттракционаш ю, сагатдан йиш яц, оха сагатдан а ца вуьту.\n– "Вайфондо" яздира, Украинан президентан офисо дош делла, Гериханова Амина шайн пачхьалкхе юха чуйита а, цуьнан кхерамзаллех лаьтта хаттар дIакъовла а. И доцург кхин цхьа а гIулчаш йиний цара, Амина маьршаяккхархьама?\n– ХIан-хIа, ца йина. Церан хан а ма яц и лело. Хууш ду-кх вайна цигара хьал. Иза юха чуйита реза хилар а ма ду гIуллакх.\n– Румынехь кхелаш муха дIайоьлхура?\n– Адвоката а, Аминас а дуьйцург тергал деш дацара. ЧIогIа цабезамца хуьлура.\n– Стенца доьзна ду и аьлла хета хьуна?\n– Со тешна ву, динца доьзна ду аьлла. Иза бехке цахилар а, иза доьзалхочух яккхар а, шайн бала боцуш санна хуьлура. Цхьа роботаш санна лелар-кх уьш.\n– Ткъа ша Амина мича хьолехь яра?\n– Амина доьналла долуш ю! Хьалха шен берана сагатдора цо, хIинца тхо а доьхна ца хилийта, тхоьга ала дош а хуьлура.\n– Украине юхаяха лаьий цунна?\n– ХIаъ, дера лаьа! Амма Оьрсийчоьно Интерполе еллачуьра дIаяккха еза иза цкъьа дуьххьара. Адвокаташ цу тIехь болх беш бу.\n– Аминех йист яллалц цуьнан гIуллакх дIадахьа адвокат карийний шуна?\n– ХIаъ, Amnesty International юкъаралло велла тхуна. Ас цуьнга иштта дIакхачийна, Аминин гIуллакх Украинехь листинчу СБУ-н белхахочун телефон а, цунна дерриг а хууш ма ду. Сайн ницкъ мел берг деш схьавогIуш ву со. Со хилла а ца Iа. Кхузахь дуккха а нах бу Аминина сагатдеш, дуккъаъ наха гIо дина. Адвокатана дала ахча оьшуш, орца дехнера оха, кхаа-деа дийнахь ялх эзар евро гергга ахча вовшахкхийтира.\nГIудалкх чохь волчу соьга хIуммаъ далур дацара, дика адамаш ца хиллехь\nНохчийчохь шолгIа тIом болуш лазийна ву со. 1995-чу шеран Товбеца-беттан 2-чохь, Шуьйтара мухIажарш арабовлучу хенахь, некъаш тIе бомбанаш еттара. Оцу бухахь нисъелла тхан машен 60 метар кIоргачу бердах чу яхара. Сан букъдаьIахк кагъелира. ХIинца 27 шо хуьлуш ду со заьIапхойн гIудалкх чохь висина. Кху хьолехь волчу соьга кIад а далур дацара, дика адамаш ца хиллехь. Дийцина ца валлал баркалла ала лаьа суна, Аминина сагатдечу а, гIо дечу а массарна а,\nКарарчу шеран Стигалкъекъа-баттахь Швецерчу миграцин Iедалша дуьхьало йира мухIажаран статус яла нохчочунна Ш.Артурна (цуьнан кхерамзалла ларъеш, фамили йовзуьйтуш яц). Оьрсийчоьне дIавала тарло иза, цигахь мухIжарна кхерам лаьтта, дIахьедо бакъонашларъярхоша.\nОьрсийчоьнан дехарца Польшехь лецира Украинерчу тIамах ведда 30 шо долу дагестанхо Зубагиров Мохьмад. Москварчу «Медведь» олучу номер 4 йолчу СИЗО-хь ву иза хIинца. Иза стенна бехкевеш ву, цкъачунна хууш дац.\nКавказерчу мухIажаршна Европехь гIо латторан спецификех а, нагахь санна, Оьрсийчу уьш дIахьовсабахь царех хиндолчух а дийцира Кавказ.Реалиина еллачу интервьюхь бакъоларъяран «Вайфонд» ассоциаци йиллинчех цхьаммо - Садулаева Аминас.


Машенийн новкъа танк хIунда иккхина Лахарчу Тагилехь?\nДечкен-бутт 29, 2013\nОьрсийчоь - Лахарчу Тагилехь машенийн некъ хадош ю танк\nYoutube тIехь хIокху деношкахь уггар дукха хьовсучех ю, Оьрсийчохь аьрха машен хохкуш а, ирча некъан бохамаш а тIехь йолчу видеон кочарийн. Некъан тIехь дерг дIаяздеш, машенна хьалха хIоттийначу камеро яьккхина ю хIара тIаьххьарниг. Оьрсийн некъаш боккъалла а тIом боьду аьлла хоьтуьйтуш.\nОьрсийчоьнан юккъерчу Лахара Тагилехь эвсара машенаш лела урам бу хIара, шина агIора жигара машенаш дIа-схьа а лелаш. ЦIеххьаша, стенгара йолу ца хууш, лайн оьланашна тIехьара, хахкаелла йогIу танк, кхин лагI ца луш, некъ хадабой, дIатуьлу.\nХахкаелла йогIучу танкана хьалха дIаэккха кхиина масех машен, масех метр бен юкъахь ца юьтуш. Аьлча а, гIагI-диллина боккха гIирс саца дагахь а бацара.\nМа-дарра долу сурт оццу кхераме а ца хилла. ХIокху дуьнентIехь уггар а йоккха йолчех, танкаш еш йолу Уралвагонзавод Лахарчу Тагилехь туп тоьхна ю.\nЗаводан зорбан-сервисо НТВ телевизионе дийцина, некъийн бакъонаш йоха ца йина танко, бохуш. Гуш ду, видео йоккхуш йолу машен семафорана уллехь, цIечу сигналана сецна юйла. Ткъа цул а хьалха тIех лилхинчу машенаша, варе деш болу цIе бос тергал а ца бина.\nЦул сов, шоссен тIехь танкаша некъ хадо йиш йолу меттиг, билггал оцу меттигехь ю аьлла Уралвагонзаводехь.\nХIара авари Нохчийчохь хилла, некъ галморзе болучехь.\n2011-чу шарахь Стигалкъекъа беттан 14-чу дийнахь хилла бу бохам. Оцу Делан минотехь тIехьаьдда, уллехь мел нисвелларг. Нах оццул маса орцах ца бовлахьара, беллачерийн терахьаш дуккхаа лакхара хир дара.


Ламанца ярташ – къонъелла\n«Массанхьа кхачар – х1оранна т1екхачар» – оцу 1алашонца, НР-н арахьарчу з1енийн, къоман политикин, зорбанан а, хаамийн а министр волчу Жамалдаев Шах1идан омра кхочушдеш, меттигера журналисташ, нехан хьелаш, 1ер-дахар муха ду хаа дагахь, вайн махкарчу массо а к1ошташка а, ярташка а кхача лерина бу. Масех де хьалха, цу хьокъехь болх д1аболош, журналистийн йоккха тоба Куршлойн к1оштахь хилира.\n23-чу январехь 2010-чу шарахь Куршлойн к1ошт кхоьллина 75 шо кхечира. Цуьнца доьзна кхузахь – «К1оштан шо» аьлла билгалдина а дара и шо – даккхий даздарш д1адаьхьира. Таханлерчу дийнахь Куршлойн к1ошт – Ножай-Юьртан, Гуьмсан, Шелан, Веданан а к1ошташца доза долуш ю. Цигахь деха адам х1ора шарахь алсамдолуш ду. Масала, 2009-чу шарахь кхузахь билгалвира 115 эзар вахархо, 2012-чу шарахь – 116 442 вахархо, ткъа 2013-чу шарахь – 118 413 вахархо. Шайн комаьршаллица, бертахь хиларца, бусалба дин лелорца, эвлаяаш къобалбеш, церан лерам барца г1арабевлла бу кхузара бахархой. Дуккха а 1илма долу нах, дикачарех хьехархой, лоьраш, поэташ, яздархой, спортсменаш, иллиалархой, турпалхой схьабевлла меттиг ю Куршлойн к1ошт. Къаьсттина дукха бу кхузахь, х1инцалерачу парг1атоне, маьршачу дахаре вайн къам кхачаре сатуьйсуш, Делан дуьхьа шайн синош д1аделла, ц1еначу г1азотехь кхелхина, декъалхилла нах. Царех цхьаъ ву – уггаре а хала хан, нохчийн къам – къам а хилла дуьненахь дуьсу, я дуьне ма-дду, даьржина, 1аьнна д1адоьду бохучу муьрехь, къомана хьалха ваьлла хилла волу, Россин Турпалхо Ахьмад-Хьаьжа Кадыров. Тахана вайн мехкан доладеш, Нохчийчохь бехачу нехан аьттонаш беш, вижар-г1аттар доцуш вайн махкахь баккхий кхиамаш беш схьавог1уш волу Нохчийн Республикин Куьйгалхо, Российн Турпалхо Кадыров Рамзан а ву кхузара.\nКуршлойн к1оштана чу йог1уш, кегий к1отарш а лерича, 20 юрт ю. Царех ах сов ярташкахь хилира тхо цу дийнахь. Массанхьа а – болх беш ишколаш, берийн бошмаш, куьзга санна шера некъаш, ялийна газ, ток, хи, йохка-эцар лелон меттигаш, керла йина х1усамаш, спортан г1ишлош, ч1архаьлла ц1ена урамаш гира тхуна. Деладелла – декхаделла ду кхузара адам. Шайн-шайн белхан меттигаш а ларъеш, болх бан и меттиг хиларх баккхий а беш 1аш бу кхузара нах. Шаьш ярташкахь хиларе терра, даьхни лелош, лаьтта т1ехь къахьоьгуш нах а дукха бу. Ишта сурт схьагича ч1ог1а хазахета, х1унда аьлча, мел хала хеташ делахь а, цхьаболу нах, болх бан ца лууш, латта лело карах ца долуш, деш-дуьтуш а доцуш, атта дахар лоьхуш, шаьш цхьамма кхаба лууш, г1аланашкахула буьйлабелла лелаш бу. Ткъа Куршлойн к1оштара бахархой шайна Дала деллачух тоам а беш, цу Далла хастам а беш, 1едало шайн бина аьттонаш ган а гуш, цу 1едална муьт1ахь а болуш, шайн х1уманан дай а болуш, яхь йолуш, оьзда нах бу. Г1иллакх а хаза леладо кхузахь, хьаша-да ч1ог1а везаш т1е а лоцу. Ас сайгара дуьцуш дац иза, я цхьамма олуш хезнарг а дац. Сайн шина б1аьргана гинарг ду аса йозане диллинарг. Оцу дийнахь, шайна цхьа деза совг1ат дохьуш веача санна, д1авахханчу юьртахь веза хьаша вой т1елоцура Куршлойн к1оштан ярташкахь бехачу наха со а, соьца волу сан белхан накъост а. Хууш ма хиллара, хьаша-да ларар а ма ду вайн дай г1иллакхех цхьа г1иллакх.\n«Эх1, ма хаза ду-кха хьо, дайн г1иллакх, ма хаза ю-кха хьо, оьздангалла, ма хаза бу-кха хьо, Даймохк», – бохуш, суьйренца, тхайна кхузахь гинчух даккхийдеш, кху к1оштан 1о дика а йина, Соьлжа-Г1ала боьдучу новкъа елира тхан журналистийн тоба.


Къуръан дагахь Iамочеран хьуьжар схьайиллина Соьлж-гIалахь\nСтигалкъекъа-бутт 16, 2012\nНемцойн матта даьккхина Къуръан, 13Apr2012\nЦIоьнтIарахь 2010 –чу шарахь дуьйна болх беш ю мехкан куьйгалхочуьнан Кадыров Рамзанан вешин Зеламхин цIарх Къуръан дагахь Iамочеран хьуьжар. Стохка Гуьмсехь схьайиллира и тайпа шолгIа ишкол а. Цу доьшийлашкахь Къуръан дагахь Iаморехь къахьоьгуш бу 10-13 шераш долу цхьацца бIе кхиазхой. Уьш санна рогIера махкахь кхозлагIа хьуьжар болх бан йолаелла нохчийн коьртачу шахьрахь а. Даздинчу хьелашкахь и схьайоьллуш, меттигера Iедалдай боцуш, дакъалаьцна мехкан куьйгалхочо а, кхечу пачхьалкхашкара баьхкинчу цхьамогIа лерамечу хьешаша а.\nСоьлж-хина аьтто бердаца, 4 гектар меттиг дIалоцуш йоьгIна ю керла хьуьжар. Динан урхалло Iорабаьккхинчу хаамца, коьрта гIишло-доьшийла йоцуш, цигахь йина мутIаIеламашна юкъарIойла а, маьждиг а, масех спортан хIусамаш а, кхийолу хьашт-дезарийн чоьнаш а.\nКарарчу хенахь Къилбаседа Кавказан кIошташлахь Iаьрбийн мотт, йоза-дешар Iаморехь уггаре коьртах яьллачех цхьаъ ю Нохчийчоь. Ерриг Къилбаседа Кавказехь а юй-те оццул, аьлла, ю кхузахь бусалба дин карадерзоран доьшийлаш.\nМасаллина аьлча, махкахь кхиазхошна а, берашна а дин хьоьхуш 20 хьуьжар ю, шиъ лаккхарчу тIегIан доьшийлаш ю Кишин Кунта-Хьаьжин а, Кадыров Ахьмад-Хьаьжин а цIарх. ВорхI бIе сов маьждигаш ду Далла Iамал ян дина. Цу а, кхечу а масалша гойту къам, тIекхуьу чкъор иманехь кхетош-кхиорна меттигерчу Iедало харж ца кхоош, боккха тидам тIебохуьйтуш хилар.\nЦуьнца цхьаьна цхьаболчу тергамхоша а, Iилманчаша а билгалдоккху оццу къоначу тIаьхьенна тахана нохчийн мотт ледар хууш хилар а, и кхио а, денбан а, ишколашкахь дуьйна кIорггера Iама а бойтуш, цуьнга болх байта а Iедалан мукъ карахь болчара, тIаьхьало а йолуш, ладаме гIулч йоккхуш цахилар.\nКерла хьуьжар схьайиллина Нохчийчохь


Конгрессан харжамаша гойтур ду мел тешам бу Трампе\nЛахьан-беттан 6-чохь (тахана) Конгрессан декъашхойн харжамаш хир бу Iамеркехь.\nЛахьан-беттан 6-чохь (тахана) Конгрессан декъашхойн харжамаш хир бу Iамеркехь. Цунна хьажийна материал кечйина Вашингтонехь вехачу журналисто "Маршо Радион" оьрсийн сервисан авторо Абаринов Владимира. Цуьнан коьрта чулацам иштта бу.\nЦхьана а Iамеркан президентан аьтто ца баьлла цо цу даржехь йоккху хан юккъеяьлча хуьлучух харжамех эшам а ца хуьлуш чекхвала. Ткъа кхин а чIогIа иза хьакхалуш ду Конгрессан шина а декъехь алсам векалш болчу Республикан партин цIарх волчу Iамеркан президентах.\nАмма Трамп Доналд тешна ву ша Iамеркан исторехь ша-тайпа хилам хиларх. Иза хадам боллуш дагахь ву, иштта хуьлург кагдан.\nМа дарра аьлча, Трампа президентан даржехь даьккхина ши шо дара харжамийн компанийн рожехь. 2016-чу шарахь харжамаш дIабирзича, "толаман турне" дIаяьхьира цо Iамеркан гIаланашкахула а, ярташкахула а. ТIаьхьо эзарнаш цуьнан агIончаша дакъалоцу митингаш хилара цу махкахь, президентан халчу муьрехь гIортор еш.\nКонгрессе кхаж тосу хан тIекхочуш хIора денна масийтта митинг дIахьора Трампа нисса дIа эропорташкахь, кхин а кеманан лами тIера охьа ца вуссуш.\nПрессица хуьлуш долу цхьаьнакхетар хилара кхиамаш буьйцучу а, Iамерка сийлахь ян ца луучу наха цунна новкъарлонаш еш хиларх лаьцна дуьйцучу а кепехь. Президенто шен дуьхьалончаш гайтара халкъана лаамна генахь болу нах санна.\nТалламаш гойту Лахьана-беттан 6-чохь кхаж таса баха кечбелла цкъа а ца хиллачу кепара дукха Iамеркхой хилар. Харжамийн каппаш баха мегаш бу наггахь а кхаж таса ца боьлху нах а.\nДемократин праймеризаш гайтина партин куьйгалхоша хьалхатоьтту нах чекхбевлла ца хилар. Политикана юкъабахна жимачу къаьмнийн векалш а, зударий а, кегийрхой а. Демократин партин цIарх бу 41 процент кIайн кандидаташ. Цу партин векалш лууш бац Трампана дика хетачу Iамеркехь баха.\nТIаьххьара рейтингаша готу къийсам дIахьош берш нисса бIостанехьа политикан ойланаш йолу нах хилар.\nАризона штатан цIарх Сенатан декъашхо вара дукха хан йоццуш кхелхина Маккейн Джон. ХIинца цигахь харжамашкахь тIамана дуьхьал акцешкахь жигара дакъалоцуш хилла борша стагца доьзал кхоьллина вехачу демократца Синема Кирстенца сенаторан дарж къовсуш ю тIеман кеманан пилот хилла, Иракъехь а, ОфхIанистанехь а тIемашкахь дакъалаьцна республиканхо Максалли Марта. Цигахь мила тоьлар ву ала хала ду.\nДжорджия кIайн а, Iаьржа а нах бекъабелла бахаран чIагIо а хилла лаьттина штат ю. ХIинца цигахь губернатор харжа мегаш ю афроIамеркахо Абрамс Стейли. Миннесотехь а, Мичиганехь а Конгрессан лахарчу чоьнне харжа мегаш бу бусалба зударий.\nСициологаша дуьйцург тидаме эцча, Сенате дукхах берш харжа мегаш бу Республикан партин векалш. Амма векаллийн чоьнехь (The United States House of Representatives) уьш (Республикан партин векалш) кIезиг хила мегаш бу.\nДукхаха болчу Iамеркахошна дика хета Iедалан а, парламентан а декъашхой тайп-тайпанчу партешкара хилар. Политикаш вовшашца маслаIат лаха буьйлало, шайн бвла кхин меттиг ца хилча. Цхьа парти куьйгаллехь хилар сацар ду, рогIерчу президентан харжамашкахь эшаме доьрзуш долу.


Обновлено 14.10.2019 12:57 Автор: Administrator 14.10.2019 12:54\nНохчийн меттан верасех цхьаъ\nЧIогIа чолхе беара дерриге а нохчийн халкъана ХХ–ХХI-гIий бIешераш хотталун мур. Бахбеллачу тIамо садукъийнера адамийн. Харцоно хьаьшна, гIийла сауьйзуш яра Нохчийчоь. Бомбанаша, ракеташа хIаллакйинера нехан хIусамаш а, Iедалан гIишлош а. ГIаланийн а, яртийн а некъашкахула хоьхкуш бронетехника яра. Оцу хьолах ца Iебаш, тIаьхь-тIаьхьа карзахбуьйлуш зуламхой бара.\nОцу халачу хенахь дара Нохчийн яздархочо Исмаилов Абус «Дош» цIе йолу дошам арахецча. Цунах массарна а боккха кхаъ а хилира. Нохчийн, оьрсийн а (нохчийн меттан дошам) меттанашкахь ткъа эзар гергга дош гулдира авторо. Дошам хилла Iаш яцара иза, дийнна монографи яра. Нохчийн меттан исторех а, тахана цуьнга хIоьттинчу хьолах а кхоллаелла шен ойланаш йовзуьйтура авторо дешхьалхенехь. Абун тептарехь хьахийна нохчийн меттан синонимех, антонимех, омонимех, архаизмех дерг. ТIаьхьа, «Дош» дошаман лаккхара мах хадош, Iилманчаша а тIечIагIдира Исмаилов Абус 2005-чу шарахь ГIалмакхойн махкарчу «Джангар» книжни издательствехь арахецна «Дош» монографи хилар. Луьрачу тIамехь хила тарлучух ийзалуш, кхерамах ларлуш Iийна ца хиллера нохчийн дог кийрахь долу яздархо. Иза къахьоьгуш хиллера. ТIаьхьарчу тIаьхьенийн дуьхьа нохчийн мотт Iалашбеш, шех хIуъа хилахь а, ненан меттан доь дайта ца лууш. Цундела халкъана, махкана шех ала «Дош» дитина нохчийн похIмечу яздархочо Исмаилов Абус. Тахана нохчийн дукхахболчу доьзалшкахь долуш ду и «Дош». И дошам йоцург, дуккха а кхин говзарш ю яздархочун, нохчийн литературехь лараме меттиг дIалоцуш. Абу цхьабосса беркате къахьоьгуш ву поэзехь, прозехь, драматургехь. Дуккха хан ю иза Россин Яздархойн а, Россин журналистийн а Союзийн декъашхо волу.\nI944-чу шеран чиллин (февраль) беттан 23-чу дийнахь Сталинан хьадалчаша вайнах махках бахар бахьанехь, генарчу Казахстанехь дуьнен чу ваьлла Исмаилов Абу. Чимкентан областерчу Састюбинан кIоштан Састюби юьртахь I949-чу шеран хьаттан (август) беттан II-чу дийнахь вина иза. Абун цхьа шо а кхачале, тIера да дIаваьлла, ненананас кхаьбна. Дера массеран а санна, цуьнан а ма дезна хийрачу махкахь шело, гIело, харцо, мацалла лан. Амма цхьа ирс хилла, да воцуш, кхуьучу кIентан. Абун ненанана Тоита хьекъална ира, маттана шера стаг хилла. Шийлачу Iаьнан ехачу буьйсанашкахь, цо дуьйцучу туьйранашка, турпаллалин иллешка ладогIа ирс хилла кIентан. Ненананас дуьйцу туьйранаш, цхьа шатайпа говза суртхIоттош хуьлура, дагахкхеташ, ойла марсайоккхуш, хийрачу махкахь велахь а, кIант генара Даймохк беза Iамош. ЙоьIан кIант дIавижош, Тоитас керла туьйранаш дуьйцура я вайнехан шираллера дийцаршца синкхачанах Iабадора цуьнан жима дог. Абуна чIогIа хазахетара и туьйранаш, къаьсттина воккхавера бабас турпалаллин илли дийца долийча. Наггахь кIантана ша тарлора Жумин Акхтула, я Мадин Жаьммирза, даьккхинчу туьраца мостагIаша бина шалха гуо цхьалха берзош. Бабин дийцаршкара девзира Абуна турпалчу дайн доьналла, мехкарийн оьздангалла. Бабас мел олу дош сих хьаьрчаш, дог Iабадора туьйранаша, сирла ойланаш кхиош, кIентан тIомавала дог доуьйтуш. I956-чу шарахь хьалхарчу классе деша Састюбехь вахара иза. I957-чу шеран бIаьстенан юьххехь мерза кхаьънаш даьржира Даймахках хьегийначу вайнахана юкъахь. ХIинца маьрша бара хьомсарчу Нохчийчу богIу некъ. Шайн сал-пал ларчанашка ерзийна, цIехьа богIу некъ юьхьарлецира вайнаха. Хьалха-Мартан Мартан-Чу цIабирзира ИсмаиловгIар.\nДай баьхначу юьртахь шолгIачу классе вахара Абу. Хетарехь, цуьнан дахарехь уггаре а ирсе зама яра аьрхачу бераллин хан. Гал-гIожмех а, буьрканах а ловзар, кхораш лахьо хьуьнха эхар, аьхкенан довхачу дийнахь хи тIе лийча эхар… Иштта, самукъане дIадоьлхура аьрхачу бераллин денош. Амма, кхиъна вогIуш дуьйна, цIийх йоьлла кхин цхьа марзо яра Абун. Лакхарчу классашка ваьлча, цунна книгаш ешар марзделлера. Оьрсийн а, нохчийн а, дозанал арахьарчу яздархойн а говзарш, ца Iебаш, йоьшура цо. Сутара лоьхура нохчийн исторех дерг, шен къоман селхане йовза лууш. I829-чу шарахь оьрсийн яздархочо Загоскин Михаила язйина «Юрий Милославский» историн роман самукъадаларца шозза-кхузза йийшира цо, цу тIехь, цхьана могIанехь хьахийна нохчи хиларна. Иштта, ирачу хьекъалца, цIеначу дагца, сирлачу ойланца кхуьуш вара иза. I966-чу шарахь велира Абу Мартан-Чуьра юккъера школа чекхъяьккхина. Школехь доьшуш волуш дуьйна байташ язъян а волавелира. I965-чу шарахь дуьххьара цуьнан байташ «Ленинан некъ» газетехь зорбатуьйхира. Школа чекхъяьккхина волуш-м цунах баккъал а поэт хилира, «Орга» альманаха тIехь зорбане евлла байташ а йолуш. Иза нохчийн поэтах Мамакаев Мохьмадах даьлла беркат дара. Школа чекхъяьккхинчу шарахь хилира Абун Мохьмад вовза ирс. ЧIогIа дог цIена адам дара Мохьмад, тIехьаьжча буьрса стаг хетахь а. Ша мел сиха валлахь а, дог резадой, тIеоьцура цо йозанашка кхийда кегийрхой. Абуца а вехха Iийра къамеле ваьлла, нохчийн къоман синбIаьвнех цхьаъ ларалуш волу поэт Мамакаев Мохьмад. Тайп-тайпана хаттарш дира, шена хетарг довзийтира, юьхьанца ийзалуш шена тIевеанчу жимачу стеган догъийцира, ца кIордош йозанехь болхбар тIедиллира. Абус деанчу тептара тIера масех байт схьахаьржина, зорбане яккха кечйира поэта. Иштта дIадоладелира Абун нохчийн поэзехь кхиамийн гIулчаш яхар. Iалашо лоцуш, дожийна герз санна, дека Исмаилов Абун хIора дош.\nМел генара хьаьжча,\nЛам санна хаалуш,\nСан дош, хьо хилалахь.\nБезаман йовхо луш,\nМичча а хьо кхачахь,\nОьзда а, комаьрша,\nМецачунна – кхача,\nЦомгашчунна – маршо,\nХьаналчу къинхьегаман юьхь\nМартан-Чуьрчу школехь 1967-чу шарахь хьехархочун даржехь дIаболийра Абус шен хьаналчу къинхьегаман некъ. Хьалхара класс яра цунах тешийнарг. Даймахкана оьшучохь, кийрара схьадаьккхина, мерза са дIадала кийча волчу хьехархочо, цIеначу даггара Iамабора шен дешархой, нохчийн халкъана, махкана муьтIахь адамаш уьш хиларе сатесна. Дарсашна дехкина сахьташ чекхдевлча, белхан хан дIаяьлла лоьручарах вацара иза. Урокаш дIаевлча а Абус дукха болх бора шен дешархошца. Цо дуьйцура вайн турпалчу дайх, ворхIе дех дисинчу гIиллакхех, къонахийн доьналлех, мехкарийн оьздангаллах. Бераллехь дуьйна нохчаллах къилба дина баха Iамабора цо шен дешархой. I968-чу шарахь Советийн эскарехь гIуллакх дан вахара къона хьехархо. Нохчичун амал, синъондалла гойтуш, доьналлица чекхвелира Абу. I970-чу шарахь эскарера цIавирзича, Iер-вахаран бегIийлаш Соьлжа-ГIалахь гIолехь хетта, республикин коьртачу шахьарахь сецира иза. Бакъдерг дийцича, Соьлжа-ГIалахь хIара хьехархочун балха хIотто кечвелла Iаш цхьа а вацара, институте деша вахарх а, цкъачунна, гIуллакх ца хилира. Цундела тайп-тайпана белхаш бан дийзира Абун: слесарь, электрик, гIишлошъярхо, иштта дIа кхин а. Номер I572 йолчу автобусийн паркехь карбюраторщикан болх беш цхьа хан а яьккхира. Амма цуьнан ойла хаддаза литературех хьерчаш яра, иза яздечуьра соцуш вацара. Эххар а, ша сатийсинчу дикане кхечира Абу I974-чу шарахь. Балхана юкъара ца волуш, Нохч-ГIалгIайн университетан филологин факультете деша вахара иза. Дукха хан ялале, Нохч-ГIалгIайн Республикин «Книжни издательстве» корректоран дарже балха дIаийцира. Издательстве балха хIоттарх доккха беркат делира цунна. Бевзира вайнехан цIеяххана яздархой, дукхахболчаьрца гергарлонаш тесира. Корректоран даржера дIаволавелла берийн литературин отделан редакторан дарже кхаччалц, дуккха а шерашкахь белхаш бира Абус. Вайн махкахь а, генна дозанал а арахьа бевзачу яздархошца гергарлонаш тасарх, иза данне а дац Абу царах дIатарвала гIиртина бохург. Юьхьанца дуьйна а кхоллараллехь шен некъалар йоккхуш схьавогIуш ву иза. Цундела шен башхалла ю цуьнан кхоллараллин. Комаьршачу даго хьекъочу ойланаша кхиош ю цуьнан поэзи. Абу цкъа а ийзалуш вац шена хетарг, хьоьхург, лоьхург дешархойн кхиэле дилла.\nДависа-яI! И хилча сан карахь,\nЙостур яра лерга хIутту потт.\nДиканна ас доьналла лур дара,\nБакъдолчунна Iамор бара мотт.\nНохч-ГIалгIайн университетехь дешар заочни кепехь хиллехь а, лакхарчу дешаран кхерчан юкъараллин дахарехь жигара дакъалоцуш вара Исмаилов Абу. Вайна массарна ма-хаъара, I975-чу шарахь вовшахтоьхна литературин цхьаьнакхетаралла хилла университетехь, «Пхьармат» цIе а йолуш. Тахана нохчийн къоман дозалла хилла дIахIиттина яздархой, поэташ «Пхьарматан» декъашхой хилла бу: Бексултанов Муса, Абдулаев Леча, Ахмадов Муса, Бисултанов Апти, Хатуев Iабдул-Хьамид, иштта дуккха а кхиберш. «Пхьармат» цхьаьнакхетаралла вовшахтохаран юьххьехь лаьттинчарах цхьаъ ву Абу. Нохчийн мотт, халкъ, цуьнан истори езаш, кIорггера иза йовза лууш хилла кегийрхой бара «Пхьарматехь» вовшахкхеттарш. Халкъана, махкана шайн дахар дIадала кийча хиларца къаьсташ яра церан амал. Дай баьхначу лаьтте болчу боккхачу безамца, сирлачу ойланашца, къоначу дегнийн шовкъаца юьхьарлаьцна яккхий Iалашонаш яра «Пхьарматхойн». Къоналлехь юьхьарлаьцна хиллачу Iалашонах ца туьлуш, схьабогIуш бу «пхьарматхой» тахана а. Ткъа Абус шаьш юьхьарлаьцначу некъах лаьцна иштта яздора оцу муьрехь:\nОьшуш а хилла,\nХХ-чу бIешеран 70-гIа шераш юккъе доьлхуш, Нохч-ГIалгIайн комсомолан обкоман дIадолорца цхьа беркате гIуллакх дара юкъадаьккхина. Нохчийн литературин бухбиллархочун Бадуев СаьIидан цIе цхьана урамна тилларца доьзна дара и гIуллакх. Дуккха а къахьийгира кегийрхоша оцу Iалашоне ца кхачалуш. Эххар а Хьалха-МартантIерчу цхьана урамна СаьIидан цIе тиллар къобалдира Iедалан векалша. ТIаккха цунна лерина I976-чу шарахь Нохч-ГIалгIайн Республикин яздархойн Союзо вайн махкарчу комсомолан обкомаца цхьаьна дIакхайкхийра къоначу яздархойн къовсам. И къовсам яздархочун Бадуев СаьIидан цIарах бара. Къовсам кечбеш а, дIахьош а массарел каде хьийзинарг Абу вара. Дукха къахьийгира цо къоначу яздархойн говзарш схьагулъеш а, уьш жюрин декъашхошка дIакхачош а. Къовсаман жамIаш массо а цецвоккхуш хилира. Нохчийн маттахь яздан лууш а, дика яздеш а алссам кегийрхой гучубехира къовсамо. Ткъа ша Абус поэзин жанрехь хьалхара меттиг яьккхира. «Баьпкан хьожа» цIе йолу байт яра цо къовсаме елларг. Мехалчу совгIатца билгалваьккхира Абу Нохч-ГIалгIайн яздархойн Союзо а, Нохч-ГIалгIайн комсомолан обкомо а. Абун поэзин могIанаша гойту цуьнан дуьнене хьежам, бехке боцу лаамаш, цIена ойланаш.\nБакъдолчух бакъдерг ду-комаьрша латта.\nИ охуш дIатасахь бакъдолчух зирх,\nШен бакъ цо схьалур ду – хьийкъина ялта,\nМалхехьа кхевдина гIоттур ду ирх.\nЯлтано вовзуьйту яхьйоцу къонах.\nЦуьнан эхь тIаьхьенна тIехь дуьсуш ду.\nЯлтано лардо вай мацаллин вуонах,\nВай дайша ялтанах биъна шайн дуй.\nСайн шуьне кхаьчначу баьпке со хьоьжу.\nЛеррина схьагулдо массо а цуьрг.\nМуьйлу ас цу баьпкан шатайпа хьожа!\nКъуьйлу ас и беркат кхиийна куьг!..\nХХ-чу бIешеран 70-чу шерашкахь поэтийн гуларшкахь кест-кеста зорбане йовлу Исмаилов Абун говзарш. Автора хаддаза шена тIехь болх беш хилар, цуьнан говзалла шаръялар, ненан мотт кIорггера хууш иза хилар хаало цуьнан байташкахь. Абун массо а байт ю адамалле, къинхетаме, деган комаьршалле кхойкхуш, дешархо ойлане воккхуш, Даймохк беза Iамош.\nЙиш хилча ло санна Iана,\nТIекхочуш тIаьххьара де!\nСо воцуш хинйолчу, кхана\nДаймахках иэвелла Iен…\nI977-чу шарахь Соьлжа-ГIалахь арайолу Исмаилов Абун дуьххьарлера «Сатасар» цIе йолуш байтийн гулар. Цул тIаьхьа цуьнан кхин цхьа байтийн гулар арайолу «Сатасаран сахьт» цIе а йолуш. Цунна кIорда ца до дай баьхна латта хесто, дайх дисина оьзда гIиллакхаш лардаре, нохчалле кхайкха. Абун лирикин турпалхо веха нохчийн къоман кхиамашца, лазамашца. Иза диканна гIатта кийча ву. ГIийла-миска волчун догъэца говза ву. Дешархойн синахаамаш диканна самабаха лууш къахьоьгу поэто. Цу тIехь цуьнан кхиам бу.\nХьо стенца дустуш ду, адаман дахар?\nГIуллакхца – и динехь массеран дуьхьа;\nТешамца – адамаш хьох тешаш хиллехь;\nБезамца – нахана хьо везаш хиллехь…\nПоэзехь къахьегарх тоам беш вац Исмаилов Абу. Цо говза къахьоьгу прозехь, драматургехь. КIезиг яц цуьнан берашна лерина язйина говзарш. Царах уггаре а хьалха билгалдаккха догIуш ду «Бирдолаг» туьйра. Иза дуьххьара зорбане делира I988-чу шарахь. Берашна леринчу говзаршца даима а къелла ловчу вайна кхаъ хилира цунах. Иза зорбане даьлла дукха хан ялале, вайн махкахь буьрса тIом балар бахьанехь, массо а иза деша, цунах марзо эца ца ларийра. Делахь а, 2008-чу шарахь и туьйра кхин цкъа а зорбане даьккхира Абус. «Бирдолаг» тахана школин программехь ду. Цунах шуьйра пайдаоьцу вайн хьехархоша, кхиазхошца болх беш болчара.\n2004–2005-чуй шерашкахь «Вайнах» журнало зорбане яьккхира Исмаилов Абун «Iумар-Хьаьжа» роман. Яздархочун рогIера говзар а яра нохчийн къоман цкъа а атта ца хиллачу дахарх, вайн дайша, наноша хьегна къай-балий гойтуш. Къаьсттана цуьнан коьрта турпалхо веза хьаша хилла даг чу вижира роман йоьшучарна. Иза вуьззина къонах вара, дайх дисина оьзда гIиллакхаш, хIайкал санна лардеш, уьш цIийх доьлла, кхана малх схьакхетар бацахь а, царах къаьстар воцуш. Нохчийн къоьжа лаьмнаш санна собаре вара Iумар-Хьаьжа, амма гIийла-мискачунна гIо-накъосталла оьшучохь орцахвала кийча вара. Дуьненахь йоккху хан, адамийн дуьхьа диканаш деш, чекхъелира цуьнан.\nИсмаилов Абун кхолларалла хьахийначохь, тидамза юьтийла дац цуьнан «Эдалха» поэма. Юьхьанца, еша дIаволалуш, мелла а оьрсийн сийлахьчу поэтан А.Пушкинан «Тазит» поэмех тера йогIуш хетало иза. Кхийолчу шен говзаршкахь санна, вайн турпалхочо «Эдалха» поэмехь а говза суртхIоттош дуьйцу вайн мехкан исбаьхьачу Iаламах, нохчийн къонахийн амалех, мехкарийн хазаллех. Изза хаттарш ду поэмин авторан садуурш: дахаран маьIнех кхета лаар, дуьнен чохь йоккхучу хенахь, хIора стаг муьлхачу мехаллашка кхийда веза, муьлхачу къилбене боьду некъ цо билгалбаккха беза. Поэмин коьрта турпалхо Эдалха ву оцу хаттаршна жоьпаш лоьхуш. Шена дукхавезачу хьехархочо Нажас ийманехь кхиийна Эдалха дайша лелийначу гIиллакхашна тIегIерта. ЙоIе дечу къамелехь а йовзуьйту поэмин коьртачу турпалхочо адамаллех юьззина йолу шен цIена ойланаш.\nЙиш яц сан, Селехьат,\nГе юьзча, ша цкъа а\nМацлур вац моьттуш,\nМацвелчи, милла а\nЦа хьоьгу, ца хьоьгу…\nАмма дуьненан даьхнех ца Iебаш, сутаралло цIарматдаьхна адамаш ца кхета Эдалхин цIеначу ойланех. Царна иза тиларчу вахана хета. Адамаллех къаьхкина, акхаралле йирзинчу церан амалша дакъазваьккхина Эдалха. «Бохаман илли» аьлла, автора билгалъяьккхина и поэма. Турпалхочун боккха бохам бу чаккхенехь гойтуш. ЧIирхо ву моьттуш, бехк боцу стаг воь Эдалхас, шех къахетар дешархошна хаъал даздеш. Абун муьлхха а говзар схьаэцча а, шен дийцаран хьалхарчу могIанца йийсаре лаьцна дешархо, кхин само артъяла ца юьтуш, чаккхенга валаво автора. Цхьана а кепара шеко хуьлийла доцуш, похIме яздархо, поэт, гочдархо ву Исмаилов Абу. Воккха къинхьегамхо ву. Цхьа доккха декхар лаьцна и кхочушдан шена хан цатоарна кхоьруш санна, сацар а, садаIар а доцуш, къахьоьгуш ву. Цунна къеггина тоьшалла ду цо гочдаршкахь бина белхаш. Уггаре а хьалха цIе яккха хьакъдолчарах ю Абус оьрсийн матте гочйина Нохчийн Республикин халкъан яздархочун Ахмадов Мусан «Хи буьйсане доьдура» роман а, «Мангалхой» повесть а. Къилбаседа Кавказан Iеламнехан кхеташонан председатела Кадыров Хожа-Ахьмада, журналиста Заурбеков МасIуда язйина «Исламан сирлачу новкъахь» книга а гочйина цо оьрсийн матте. ГIараваьллачу оьрсийн яздархочун Чехов Антонан дуккха дийцарш гочдина Исмаилов Абус нохчийн матте. Боккхачу кхиамца дIайоьдуш ю Советийн Союзан Турпалхочун Нурадилов Ханпашин цIарахчу Нохчийн пачхьалкхан драмин театран сцени тIехь оьрсийн драматурга Островский Александра язйина «Бальзаминовс зудаялор» пьеси тIехь хIоттийна спектакль. Пьеса нохчийн матте гочйинарг Исмаилов Абу ву. Тахана а къахьоьгуш ву вайн турпалхо керлачу гочдаршна тIехь. Россин пачхьалкхан премин лауреатан, Нохчийн Республикин Яздархойн союзан председателан Ибрагимов Кантин «Стигал» роман нохчийн матте йоккхуш ву иза.\nДийцина цаваллал дукха ду, I986-чу шарахь дуьйна Россин яздархойн Союзан декъашхочо, Россин журналистийн Союзан декъашхочо, Нохчийн Республикин хьакъволчу журналисто Исмаилов Абус вайн халкъана дина диканаш. 50 шо гергга хан ю шен хьаналчу къинхьегамца къоман культура, литература кхиорехь цо жигара дакъалоцу.\nЯлх кIант ву Абун. Тахана уьш берриге а лаккхара дешар дешна, халкъана муьтIахь болуш, хьанал къахьоьгуш, Кадыров Ахьмад-Хьаьжас (Дала гIазот къобалдойла цуьнан) арабаьккхинчу некъа тIехь схьабогIуш бу. Дас тIехь Iуналла латтор а, хьехамца кхиор а ду цуьнан бахьана. Нахана хьехамаш бан бакъо хир яцара яздархочун, уггаре а хьалха, шен доьзал нийсачу новкъа ца баьккхинехь. Дуьйцург, деш дерг цкъа а галаморзахдолуш вац яздархо. Нохчийн Республикин хьалхарчу Президента кхайкхам бича, балха арабевллачийн хьалхарчу могIаршкахь вара Исмаилов Абу. Нохчийн Республикин хаамийн а, зорбанан а министерство а, вайн махкара шуьйрачу хаамийн гIирсаш а меттахIиттош жигара дакъалаьцначарах цхьаъ ву иза. Масех шарахь муьран зорбанан декъан куьйгаллехь болх бира цо. ТIаккха «Орга» журналехь поэзин отделан редакторан даржехь болх бира. Миччанхьа болх бахь а, шен белхан накъосташца тарлуш, собарца чекхвала собар а, хьуьнар а хилла цуьнгахь. Цундела массарна дукхавеза. Массеран а ларам бу цуьнга. Къаьсттина кегийрхошна кхоллараллин кхиарехь алссам гIо-накъосталла дина ву Исмаилов Абу. Цунна чIогIа боккха кхаъ хуьлура, нохчийн маттахь масех могIа язбина «Орга» журналан редакци цхьа жимха веъча. Шега далуш долу накъосталла дой, зорбане яккха хьожура кегийрхоша язйинарг. Абус дерриге а дахар дIаделла нохчийн маттана гIаролехь лаьтташ, иза кхиош, баржош, кегийрхошна марзбеш. Цуьнан комаьршачу деган зевне илли ду нохчийн мотт. ХIайкал санна, цо Iалашъеш йолу синбIов ю. Ненан мотт кхиорехь дукха къахьегна а, хьоьгуш а ву Абу. Иллин мукъамехь дека цо шена дукхабезачу нохчийн маттах яздина дешнаш.\nХьох лаьцна суна дуьйцуш,\nБашламах лиешара хиш.\nЗарзарша вовшашка буьйцуш\nХьо хестош лоькхура йиш.\nГIа-патаро шабараш дора.\nДIаихначу шерийн лар\nСуна вайн тархаш тIехь гора,\nОзийча набаран тар.\nХуьлура наб санна, ховха,\nДаI санна, хуьлура хьо.\nСан лазам, сан дегайовхо,\nСан иэшам, сан толам-хьо…\nНохчийн Республикин Куьйгалло тидам боцуш ца дитина Исмаилов Абус нохчийн меттан хьаьрмахь хьанал къахьегар. 2005-чу шарахь дуьйна «Нохчийн Республикин культурин хьакъволу белхахо» сийлахь цIе лелош ву иза. Нохчийн Республикин Куьйгалхочо Кадыров Рамзана 20II-чу шарахь «Нохчийн Республикин дуьхьа хьуьнарш гайтарна» мидал елира цунна. Иштта «Къинхьегамехь билгалваларна» сийлаллин седа а белла цунна. 20I5-чу шарахь дуьйна Нохчийн Республикин Халкъан яздархо ву Исмаилов Абу. Оццу 20I5-чу шарахь вайн махкарчу интеллектуальни туьшо «Дато бухIанца» билгалваьккхира иза. Нохчийн Республикин Правительствос а, Парламенто а елла Сийлаллин грамоташ ю цуьнан. Иза къеггина тоьшалла ду, халкъан дуьхьа къахьоьгуш верг Нохчийчохь тидамза вуьсуш цахиларна. ХIокху деношкахь 70 шо кхочу Исмаилов Абун. Хазахета сирлачу кхетамехь, могаш-маьрша, керлачу кхоллараллин лехамашкахь волуш, оцу дийне яздархо кхаьчна. Иза вайна массарна мерза кхаъ бу. Исмаилов Абу санна болчу нохчийн къоман кIенташа дебош ду вайн мехкан зовкх. Дала оьмар яхйойла хьан, хьайн беркатечу кхоллараллехь керлачу кхиамийн лакхенашка кхочийла хьо, лараме Абу!


Къулбехьен Россе кхоачама таро — Сердало\nАпрель бетта 19-21 деношка Крыме дIахьош Халкъаштаюкъера экономика даькъе йола Ялтински йоккха форум я. Цига ваха дакъалоацаш ва ГIалгIайчен Мехкда Евкуранаькъан Баматгире Юнус-Бек. Мехкдаьца цхьана баха форуме дакъалоацаш ба ГIалгIайчен Правительства вице-премьер Храновский Игори, Экономика дегIайолаерах вола министр ТIоаршхой Умалати. Укх шера форуме кертте оттадаь дош «Дунен кхоане. Россе кхоане.» аьнна да.\nФорума доакъашхошка моаршал хаттарах дола лаьрхIа дешаш хьадайтад Россе паччахьас Путин Владимира.\n«Дукха хIама чулоацаш йолча форума йикъа программа хьожаяь я, экономика даькъе ший дикача хьал тIехьа бола Къулбехьен Россе бIаьхий кхоачам, инвесторашта дикагIа дIабовзийтардухьа. ЯМЭФ доакъашхошта хьалхашка тIехдика кхоачам оттабаьб Россе бизнесменашцара мадара къамаьл де царна аттагIа хургдолаш, иштта федеральни а, региональни а органи Iаьдалца шоай дош дувцарца гIулакхера болх дIахьоргболаш, дIахо йодача хана бартбара тIехьа цхьацца къамаьл де а аьттув хургболаш», — йоах, Кремля сайта тIа оттабаьча хоама тIа.\nМоаршал хаттара дешашца йист хилар Къилбаседа Кавказа федеральни округе РФ паччахьа викал вола Белавенцев Олег. Цо белгалдир, дIадахача 4 шера хинначул, укх шера доакъашхой дукхал диазза совяьнна хилар, форумах хулаш латт бизнесменаши, инвестораши, доазол арахьара хьаьшийи тIабахкара юкъ-моттиг.\nДIахо гулбеннарашка моаршал хоатташ къамаьл дир Крыма Мехкдас Аксенов Сергея: «Тахан Ялтас форуме тIаэцаш ва Росси мехкашкара 3 эзар доакъашхои, 60 совгIа Европераи, Азераи, Африкераи, Латински Америкераи иштта кхы а паччахьалкхенашкари доакъашхой ба. Хьаькъалеча уйланца хьежача санкцешта а кхыдолчоа а тIехьа йола котало я из, мадарра аьлча тIемаца долчун тIехьа йола котало а я. ДIадахача шера форуме 100 миллиард сом ахчан мах бола кулгаш яздаьдар тайп-тайпарча даькъе 30 совгIа бартбар дирца. Укх шера тешаш догдоах аз воай рекорд вай яккхар», — аьлар Крыма Мехкдас.\nФоруме кийчъяьча гIулакха программа хьайийлача «Крым — территория успеха» яхача выставкага хьожаш хилар ГIалгIайчен Мехкда Баматгире Юнус-Бек. Хьажар, Крыме агропромышленни паркаш ерах а, «Таврида» яхача трасса наькъа чIоагIлен хьалага а.\n«Ялтински форум ГIалгIайченна дика аьттув ба поалхам бекъарцеи, бизнес дегIаярах дола массехк инноваци болх тIаэцарцеи. Цул совгIа, тхо Крыма мехкацара болх хьалхара дIахьош дац. Аксенов Сергеяца тешаме хьоашал а, цхьана еча проекташцара чам а ба тха», — аьлар Евкуранаькъан Юнус-Бека.\nУкх шера февраль бетта Соче дIайихьача инвестиционни форуме 2018-2020 шерашка торгово-экономическии, научно-техническии, социальнии, культурнии даькъе ГIалгIайчен Мехкдас Евкуранаькъан Баматгире Юнус-Бекеи, Крыма Мехкдас Аксенов Сергеяси барт баьбар. Иштта форуме акхар барт бир, Крымас шоай мехка йоккхагIчарех йола «Евпаторий» яха санаторий ГIалгIайчен хьалургья аьнна.\nСанаторий ГIалгIайченна хьалургйолаш я мах боацаш, цун духьала кхы хIама де а ца дезаш, укхазара бераш цига салаIа дIаахийта аьттув хургболаш.\n← Почта России помогла вернуть французскому космонавту документы, украденные у него в Париже\nЗаявка на хадж →\nБез КРС хозяйство не сделать прибыльным


Кхечу къаьмнаша шен къам дакъаза даьккхина боху оьрсийн демографо\nЛахьан-бутт 03, 2014\nКремло гонахара мехкаш дIаьлеца долийчхьана дуьйна лела оьрсашлахь шайх къахетар. «Оьрсий массанхьа а бу хьийзош, цаьргара кхечу къаьмнийн наха дIадаьхна дахаран хьелаш» - хеза оьрсийн юкъараллашкахь. Оцу могIара артикл арахецна оьрсийн къоман демографа Башлачев Вениамина. Ткъа мел ву иза бакъ?\nОьрсийн къоман таронаш а, бакъонаш а дуккхаъчу къаьмнашка дIасаекъна, шайн, оьрсийн, дахар чIана а доккхуш, аьлла хета юхьанца радиоэлектроникехь болх а бина, 1990-чу шерашкахь демографи талла волавеллачу Башлачев Вениаминна.\nОьрсийн къоман кхетам кIирболош, бохош баьхкина историн муьраш бовзуьйту демографа Ленинан заманара дуьйна схьа. Оцу карчамийн говзанчас болийра, боху Башлачевс, оьрсийн дакъаза баха.\nЛенина, оьрсийн къам кхечу къаьмнашна тIеязъеллачу къизачу акхарочух тардеш, цунах «держиморда» элира, кхечу Оьрсийчуьрчу кегий къаьмнех оьрсий дIатарбен некъ а къастош, яздо Башлачевс.\nЛенинна тIетайначу революцин кхечу баьччано Бухарин Николайс, оьрсашкара бакъонаш дIа а яьхна, кхечаьрга дIалуш теори кечйира, цунна хетарехь.\nОцу заманахь дуьйна кхетамехь эшабеш, кхечарел шаьш оьшуш хоьтуьйтуш, схьабалабо Кремло оьрсий, аьлла хета Башлачев Вениаминна.\nДемографа кхидIа гойту, оьрсийн къоман кхетам пачхьалкхо охьатаIор бахьана долуш, оьрсаша лайна баккхий «эшамаш».\nКхетамца къам жимдалар, дуьхьалоян, шен бакъо къовса гIорасиз дисар го цунна Советан Iедал доьхча оьрсий массо а республикахь бухарчу къаьмнаша хьийзо долор а, мехкашкара, цуьнан маттаца аьлча, аратасар а.\nМасална дагалоьцу Башлачев Вениамина Алма-Атахь, Душанбехь, Тувахь бухарчу наха оьрсашка цабезам а гойтуш, царна дахарехь гатто хIотор. Иштта бехкейо Кремл а, цо оьрсашна бухарчу къаьмнашца къийсадала некъ ца битира бохуш.\nУггаре боккха Iаткъам хилла оьрсашна Нохчийчохь, яздо шен къомах дог лозучу Башлачевс. Амма яздо цигахь тIом а ца хилча санна, и тIом махка чубаьхьинарг шаьш оьрсий а ца хилча санна.\nТIемаш буьйлабалале, 1989-чу шеран терахьашца, Нохчийчохь 300 эзар гергга болчу оьрсех, 2002-чу шеран статистика хьажча, ца висина 40 эзар стаг бен, боху Башлачев Вениамина.\nЦо бахарехь, и нах Кремло къоман кхетамах баьхна а, шаьш бухарчу нохчел оьшуш ду бохучу ойлане кхачийна а бара, цундела йитира цара шайн дайша цIий а Iенош яьккхина Нохчийчоь, аьлла хета авторна.\nТкъа муха дара бакъдолу сурт, муха дIаоьхура Соьлж-ГIалара, Гуьмсера, Устрада-ГIалара, Новр-ГIалара оьрсий, мел эшамаш хуьлуш бахара уьш цигара? Оцу хьокъехь лелларг дагалацар дийхира Маршо Радионо филологин докторе Арсемиков Хьамзате. Цо иштта дуьйцу.\nАрсемиков: «Оьрсий, уьш дIабахийтина а бацара, я лаьхкина а бацара. Дудаев ЖовхIар санна, оьрсийн къоман доладе бохуш президент суна цкъа а гина а вац. ГIалахь кхиина а болуш, вай Сибрехара цIадаьхкича дуьйна вайца баьхна болу нах, муьлххачу а къомах уьш хилича а, вайна новкъа хуьлийла дацара".\nТаджикистанехь а, Нохчийчохь а шайн хиллачу эшамаша хIуманна а ца Iамийра оьрсий, боху демографа Башлачев Вениамина. Иза цо тIедузу Украинехь оьрсаша ловш бу аьлла шена хетачу баланна. Советан пачхьалкх йохале цигахь Iийначу оьрсийн чот а лахъелла 11 миллион тIера. Цара а лов тахана гIелонаш, боху Башлачевс. Иза цецвуьйлу, оццул болу уьш ма-оьшшу стенна ца хIуьтту Украинан Iедална дуьхьал герз а карахь, бохуш.\nКхидIа демографо даладо Оьрсийчуьрчу хIора кIоштахь бахархойн-оьрсийн чот лахлуш хилар гойту терахьаш.\nТкъа дерриг а иза ала гIертарг ду, кхетам оьрсийн кхечу хорша берза беза, цо шен бакъонаш, шен даха а, кхиа а аьттонаш къовсамехь баха беза бохург. И къовсам муьлхачу кепехь, таррашца, тоьпашца, гIатто беза, хьаьнгара, мила эшош цу къовсамехь толам баккха беза – иза, бакъду, ца хоуьйту оьрсийн демографо Башлачев Вениамина.\nКхетамах даьккхина къам ду оьрсий, боху демографо


www.islamannur.org - Къематдийнан билгалонаш\nХьехам х1оттийнарг: Ибн 1усаймин\nХастам бу Аллах1ана! Хастам бо вай Цунна!\nГ1о а, гечдар а доьху вай Цуьнга. Тоба а до вай Цуьнца.\nВай ларло Аллах1аца вочу балхех а, къилахьчу г1уллакхех а.\nАллах1а цхьаъ нийсачу новкъа ваккхахь - цхьаммо а тиларан новкъа вуьгур вац иза. Цо цхьаъ тиларан новкъа ваккхахь - иза нийсачу новкъа вига а вац цхьа а.\nЮха а тоьшалла до аса: Мухьаммад Цуьнан лай а, элча а хиларца - Сийлахь-Лекхачу Аллах1а нийсо йохьуш а, бакъ дин дохьуш а ваийтина волу, дерриге харц кхоьллина динаш эшош а, ша деана нийса дин даржош а.\nЭлчаналла даржийна цо. Аманат д1акхачийна цо. Умматана хьехар дина цо. Дан ма-деззара Аллах1ан новкъахь жих1ад дина цо.\nАллах1ера къинхетам а, маршо а хуьлда цунна, иштта цуьнан ц1ийнан ох1ланна а, цуьнан асхьабашна а, къематде даллалц церан новкъа баханачарна а.\nАллах1а (Ц1ена ву И) Шен элчане Мухьаммаде (Аллах1ера къинхетам а, маршо а хуьлда цунна) аьлла:\n(قُلْ إِنْ أَدْرِي أَقَرِيبٌ مَا تُوعَدُونَ أَمْ يَجْعَلُ لَهُ رَبِّي أَمَدًا. عَالِمُ الْغَيْبِ فَلاَ يُظْهِرُ عَلَى غَيْبِهِ أَحَدًا. إِلاَّ مَنِ ارْتَضَي مِنْ رَسُولٍ فَإِنَّهُ يَسْلُكُ مِنْ بَيْنِ يَدَيْهِ وَمِنْ خَلْفِهِ رَصَدًا. لِيَعْلَمَ أَنْ قَدْ أَبْلَغُوا رِسَالاَتِ رَبِّهِمْ وَأَحَاطَ بِمَا لَدَيْهِمْ وَأَحْصَى كُلَّ شَيْئٍ عَدَدًا) (الجن:25-26).\n«Ала: хаац суна, шуна та1зар герга ду а, я сан Дала и т1ехьатоттур ду а. Иза – къайле хуург ву. Шен къайле цхьанна а схьа а ца йоьллу Цо, элчанашна бен, Ша шайна реза хиллачу. Ткъа царна хьалхашхула а, т1аьхьашхула а г1аролаш х1иттадо Цо. Хаархьамма шайн Делан хаамаш д1акхачор. Царех дерг дерриге хууш ву И, массо х1уманна хьесап а дина Цо» («Джинна»: 25-28).\nШен пайхамаре (Аллах1ера къинхетам а, маршо а хуьлда цунна) омра дина Аллах1а - Цунна гергахь халкъах уггаре сийлахь верг ву иза - нахе д1акхайкхаде аьлла: царна, та1зар а деш, хир ду аьлла долу 1азап мича хенахь хир ду хьайна хууш цахилар. Бен а дац, къематдийнахь хин долу та1зар делахь а, лечу хенахь хин долу та1зар делахь а, я цул хьалха хин долу та1зар делахь а.\nХ1унда аьлча, цунна (Аллах1ера къинхетам а, маршо а хуьлда цунна) хууш дац, къематде мича хенахь х1уттур ду а, нах маца лийр болуш бу а, кхана х1ун хир ду а. Боккъалаъ, и хаар - къайлах дерг а, гуш дерг а Хууш волучуьнгахь ду, 1аламийн Дела волчу.\nАмма Хастамечу Аллах1а цкъацкъа Шен цхьайолчу къайленашна т1екхиабо Шен халкъах Ша реза хилла болу Шен элчанаш, цаьрга шайн Делера хаамаш д1акхача байтархьамма.\nЦундела Аллах1а Шен пайхамарна Мухьаммадана (Аллах1ера къинхетам а, маршо а хуьлда цунна) схьайиллина дуккха а цунна ца хууш хилла йолу къайленаш - Ша цуьнга доссийначу Къур1ан чохь а, Суннатехь а.\nПайхамар (Аллах1ера къинхетам а, маршо а хуьлда цунна) къайленаш хууш вац, Аллах1а шега доссийначу Къур1ан чохь ерш бен.\nТкъа Цо цунна хаийтинчу а, схьайиллинчу а къайленех ду Бухарис а, Муслима а Абу Х1урайратера (Аллах1 реза хуьлда цунна) дийцина, пайхамара (Аллах1ера къинхетам а, маршо а хуьлда цунна) дийцира аьлла:\n((لا تقوم الساعة حتى تقتتل فئتان عظيمتان’ تكون بينهما مقتلةٌ عظيمة’ دعوتهما واحدة’ وحتى يبعث دجالون كذابون قريبٌ من ثلاثين’ كلهم يزعم أنه رسول الله’ وحتى يقبض العلم’ وتكثر الزلازل’ ويتقارب الزمان’ وتظهر الفتن’ ويكثر الهرج - وهو القتل - وحتى يكثر فيكم المال فيفيض’ حتى يهم رب المال من يقبض صدقته’ وحتى يعرضه - أي يعرض المال - فيقول الذي يعرضه عليه: لا إرب لي به’ وحتى يتطاول الناس في البنيان’ وحتى يمر الرجل بقبر الرجل فيقول: يا ليتني مكانه’ وحتى تطلع الشمس من مغربها’ فإذا طلعت ورآها الناس آمنوا أجمعون’ فذلك حين لا ينفع نفساً إيمانها لم تكن آمنت من قبل أو كسبت في إيمانها خيراً’ ولتقومن الساعة وقد نشر الرجلان ثوبهما بينهما فلا يتبايعانه ولا يطويناه’ ولتقومن الساعة وقد إنصرف الرجل بلبن لقحته فلا يطمعه’ ولتقومن الساعة وهو يليق حوضه فلا يسقي فيه’ ولتقومن الساعة وقد رفع أكلته إلى فمه فلا يطعمه)) رواه البخاري ومسلم واحمد.\n«Къематде х1уттур дац йоккхачу шина тобано вовшашца т1ом баллалц, царна юкъахь дуккха а байъарш хир ду, цаьршинна кхайкхам цхьаъ хир бу. Аьшпаш бутту Дажалш гучубийлалц а, ткъе итт гергга, х1орама а ша Аллах1ан элча ву а бохуш. Юкъара 1илма д1аэццалц а. Мехкаш дегор алсам даллалц а. Зама яц яллалц а. Питанаш даржалца а. Байъарш алсам даллалц а. Царна юкъахь даьхний совдаллалц а, дукхаллина 1ана а дахана, даьхний долчо са а гатдеш шен саг1а схьаоьцу долучуьнан (мила карор вара техьа и схьаэца бохуш). Цо д1акховдор ду и, ткъа цо и шена кховдочо эра ду: «Хьашт дац сан цуьнга». Нах г1ишлош лекха ян къийсабала х1итталц а. Къонаха цхьана стеган кошана уллоха волуш, цо аллалц а: «Со велар-кха хьан метта». Чубузучу аг1онгара малх схьакхетталц а. Цигара и схьакхетча, нахана и ган а гича, массара а иман дуьллур ду, амма оцу хенахь диллинчу имано пайда бийр боцуш хан ю и, цул хьалха диллина дацахь, я оцу хенахь иман диллина дина дика дацахь. Къематде х1уттур ма ду, ши стаг шаьшшиннан духуш долу духар я к1ади шайна юкъахь д1адаржийна волуш, ткъа йохка-эцар ян а ца ларош, я и д1ахьарчо а ца ларош. Къематде х1уттур ма ду, къонаха шен эмкалера яьккхина шура эцна чувоьрзуш волуш, ткъа и молийла а ца хуьлуш. Къематде х1уттур ма ду, иза шен ной тоеш а волуш, ткъа оцу чохь хи мала а ца ларош. Къематде х1уттур ма ду, юург шен бета бете хьалаайъина а йолуш, ткъа и кхалла а ца ларош»\nБухарис а, Муслима а, Ахьмада а дийцина и.\nХ1ай бусалба нах! Х1окху хьадисехь пайхамара (Аллах1ера къинхетам а, маршо а хуьлда цунна) дийцина шийтта билгалонех, къематде х1оттале хьалха хин йолчу.\nПайхмара (Аллах1ера къинхетам а, маршо а хуьлда цунна) дийцина: къематде х1отта йиш яц, шиннен а кхайкхам цхьаъ а болуш, йоккхачу шина тобано вовшашца т1ом баллалц, аьлла.\nВуьшта аьлча: х1ораммо т1ом баран бахьана цхьаъ долуш, х1ораннан 1алашо цхьаъ йолуш.\n1елимнаха кхетийна, дийцина х1ара: Аби Т1алибан к1антана 1елина а, Аби Суфйанан к1антана Му1авийна а (Аллах1 реза хуьлда цу шине а) юкъахь иккхина т1ом бу и аьлла.\nШайна гуш долчу бакъ долчуьнга кхойкхуш хилла и шиъ. Оцу шина а тобанах байъиначийн, эгначийн терахь кхузткъе итт эзар хилла.\nПайхамара (Аллах1ера къинхетам а, маршо а хуьлда цунна) дийцина: къематде х1отта йиш яц, нах 1ехош, аьшпаш буьттуш Дажжалш бовллалц, аьлла, х1орама а ша пайхамар ву а бохуш. Ткъа царех дукха бу х1инцале гучабевлла а, хилла а.\nАмма цхьа а элча вог1ур волуш вац Мухьаммад элчанал (Аллах1ера къинхетам а, маршо а хуьлда цунна) т1аьхьа, я цхьа а пайхамар а вац вера волуш а, хир волуш а Мухьаммад пайхамарал (Аллах1ера къинхетам а, маршо а хуьлда цунна) т1ахьа.\nСийлахь-Везачу Аллах1а ма-аллара:\n(مَا كَانَ مُحَمَّدٌ أَبَا أَحَدٍ مِنْ رِجَالِكُمْ وَلَكِنْ رَسُولُ اللهِ وَخَاتَمَ النَّبِيِّينَ) (الأحزاب:40)\n«Мухьаммад шух цхьаьнне стеган да вац, ткъа Аллах1ан элча а, пайхамарех т1аьххьарниг а ву иза» («ал-Ахьзаб»: 40).\nПайхамара (Аллах1ера къинхетам а, маршо а хуьлда цунна) дийцина: къематде х1уттур дац 1илма юкъара д1аэццалц, аьлла.\nЦигахь дуьйцург а, кхетош дерг а Шари1атан 1илма ду - Аллах1ан жайнера Къур1анера а, Аллах1ан элчанан (Аллах1ера къинхетам а, маршо а хуьлда цунна) Суннатера а 1илма ду и. 1илма юкъара д1аэцаран а, д1адаккхаран а, д1аайдаран а кеп а, некъ а - 1елимнах д1аэцар ду.\nفي صحيح البخاري عن عبد الله بن عمر بن العاص رضي الله عنهما قال سمعت النبي صلى الله عليه وسلم يقول: (إن الله لا يقبض العلم انتزاعا ينتزعه من العباد’ ولكن يقبض العلم بقبض العلماء’ حتى إذا لم يبقى عالما اتخذ الناس رؤساء جهالا’ فسئلوا فأفتوا بغير علم فضلوا وأضلوا) متفق عليه.\nБухарин «Сахьихь» ц1е йолчу жайнахь хьадис ду. 1абдуллах1а бин 1умар бин ал-1ас (Аллах1 реза хуьлда царна) дийцина, пайхамара (Аллах1ера къинхетам а маршо а хуьлда цунна) олуш хезира суна аьлла:\n«Боккъалаъ, Аллах1а 1илма д1аоьцур дац, адамашкара д1а а даьккхина, амма 1илма д1аоьцур ду 1елимнах д1а а эцна. Цо цхьа а 1елимстаг ца витча, бодане (жех1ила) хьаькамаш (куьйгалхой) х1иттор бу наха. Т1аккха цаьрга хаттарш а лур ду, ткъа цара, шайгахь 1илма а доцуш, жоьпаш лур ду, (нийсачу некъах) шаьш а тир бу уьш, (шайна т1аьхьа х1иттинарш) а тилор бу цара».\nБарт хилла ду хьадис ду.\nПайхамара (Аллах1ера къинхетам а, маршо а хуьлда цунна) дийцина: къематде х1уттийла дац мехкаш дегор алсам даллалц, аьлла.\nМехкаш дегор шина тайпана ду:\nЦхьаъ: гуш долу латта дегор, латта ластор ду, ярташ а, х1усамаш а, г1аланаш а йохош, отуш, х1аллакъеш, нах бойъуш, хьайбанаш а, дийнаташ а х1аллакдеш.\nШолг1а: синош а, оьздангалла а дегор ду - иман а, деган тешам (1акъидат) а, г1иллакхаш а лестош долу, оьздангаллаш йохош долу. Нахана кегарий х1уттуш, шайн 1акъидаташкахь а, г1иллакхашкахь а, оьздангаллехь а собарениг а, эсалниг а хьере веш.\nИ ший а маь1на дала тарлуш ду оцу хьадисах, амма хьалхара маь1на сов даьржинарг а, г1арадаьлларг а, алсам нийса дерг а ду.\nПайхамара (Аллах1ера къинхетам а, маршо а хуьлда цунна) дийцина: къематде х1уттур дац зама яц яллалц, аьлла.\nЦуьнан а бу шиъ чулацам, я тидар хила а, я шиъ маь1на хила а тарлуш.\nХьалхара маь1на: сонталлаш алсам йовлар ду, бала цахиларш а, т1алам бацарш а, г1айг1а яцарш а алсам довлар ду; г1уллакхаш к1елдиссарш а, хенаш алсам яйъарш а, белхаш кхиамза хиларш а даржар ду; тидамалла а, тергамалла а д1аялар ду; хенаш чехка яхар а ду, дуккха а зама д1аяхча, т1акха адам ша диначуьнга ладог1а доьлча, к1еззиг х1ума бен дина а ца карош.\nШолг1а маь1на: цуьнан чулацам - г1уллакхаш сиха а, чехка а идар ду, йоккхачу а, еххачу а заманахь бен чекх дахалуш доцуш долу, тахана вайна гуш ма-хиллара д1асалеларан г1ирсашкахь а, хаамийн г1ирсашкахь а.\nАллах1 ву сов дика хуург - Шен элчанна (Аллах1ера къинхетам а, маршо а хуьлда цунна) лиънарг х1ун ду а, цо аьллачуьнан чулацам муха бу а.\nПайхамара (Аллах1ера къинхетам а, маршо а хуьлда цунна) дийцина: къематде х1уттург цахилар, питанаш даржалц - динан питанаш а, дуьненан питанаш а.\nДинан питанех дерг дийцича: Аллах1аца иман дилларх вухатухуш долу дерриге х1ума а, Цуьнан омра кхочуш дарх вухатухуш долу дерриге х1ума а, Цуьнан пайхамаран (Аллах1ера къинхетам а, маршо а хуьлда цунна) нийсонна т1аьхьа вазарна дуьхьало еш долу дерриге х1ума а ду уьш. Оцу чу дог1у: нийса йоцу 1акъидаташ а, бохаме ойланаш а, телхина г1иллакхаш а, оьзда йоцу амалш а. Иштта Аллах1 хьехорна а, ламаз дарна а йолу новкъарлонаш а, дег1ан лаамаш кхочуш барна а, хьарамчу марзонашна а т1е берзарца. Аллах1ан лаьшна юкъахь Аллах1ан доцчу х1укманашца (законашца) куьйгалла дар.\nДуьненан питанех дерг дийцича: денна хуьлуш лаьтта байъарш а, кхерамаш а, талораш а, т1елатарш а ду уьш. Питанаш даржаран билгало ю - нийса 1илма а, догц1ена иман а, 1едалан урхалла а г1елделла хилар.\nПайхамара (Аллах1ера къинхетам а, маршо а хуьлда цунна) дийцина: къематде х1уттург цахилар байъарш алсам даллалц, аьлла.\nБашхалла а яц и байъарш - къиза т1емаш г1иттарца делахь а, зуламаш дарца делахь а, тешнабехкаш дарца делахь а, ямарталонаш ярца делахь а, к1иллоне байъаршца делахь а, адамаша вовшийн къинхетамза х1аллакдеш делахь а. Иза хила а хилла, карарчу хенахь лелаш а ду.\nКоьрта дерг а, шеко йоцург а, пайхамара (Аллах1ера къинхетам а, маршо а хуьлда цунна) дийцина хилар ду: байъарш сов даллалц къематде х1уттург цахилар.\nПайхамара (Аллах1ера къинхетам а, маршо а хуьлда цунна) дийцина: къематде х1уттург цахилар даьхний а, бахамаш а, 1анадахана, алсам даллалц, аьлла.\nТкъа бахамаш х1инцале а сов бевлла, кхин а дукха сов бевр болуш а бу. Нехан хьелаш 1аламат дукха, 1ана а дахана, дебар ду, стага са а гатдеш, шен закат а, саг1а а схьаоьцундерг мила хир вара техьа бохуш. Вуьшта аьлча: стага ойла еш шегара саг1а д1аоьцу долучуьнан.\nИ толлуш, лоьхуш, кара ца веш хьийзар ву иза, х1унда аьлча: оцу хенахь берриге нах хьоладай хир бу, хьоло букъийна хир бу уьш, хьал 1анадахана хир ду церан. Цхьана стага шен бахам кхечу стаге, совг1атана я саг1ийна д1акховдийча, ткъа оцу стага ала а олуш: «Эшац суна, хьашт дац сан оцу бахаме!».\nПайхамара (Аллах1ера къинхетам а, маршо а хуьлда цунна) дийцина: къематде х1уттург цахилар нах, г1ишлош лекха ян г1ерташ, нах къийса баллалц, ша-ша лекха айъа г1ерташ, къийса х1итталц.\nГ1ишлош лекха ян г1ерташ, къийсабаларан а ши аг1о ю.\nХьалхара аг1о: г1ишлош хазъяр, кечъяр, царна г1айг1а яр, царна терго алсам яккхар ю.\nШолг1а аг1о: г1ишлош а, х1усамаш а т1урнене хьала йоттар, лекха ян г1ертар ду. Иза билгало ю: халкъ а, адамаш а шайн дуьненан хьелашна а, дуьненан аьттонашна а т1ебоьрзур хиларан, динан хьелаш нисдарна т1еберзар д1а а тесна, эхартан г1айг1а бар 1адда а дитина. Дуьненан х1уманна алсам саготта хилар а, эхартана к1езиг саготта хилар а ду и. Х1унда аьлча, х1усамаш лекха ян къийса балар - дог а, дег1 а шайн динерчу марзонех хийра доккхуш, юхадоккхуш ду, т1аккха шен динан масла1ате дерг т1аламза д1атосий дуьту цо.\nПайхамара (Аллах1ера къинхетам а, маршо а хуьлда цунна) дийцина: къематде х1уттург цахилар, стага ша кхечу стеган кошана уллохула волучу хенахь аллалц: «Со велар-кха хьан метта».\n«Цо эра ду и, шена гича инзаре даккхийра х1уманаш, уьш гучул а, царна юкъахь вехачул а валар г1олехь долу: баккхийра баланаш; кхетаме боцу а, сонта болу а, жех1ила болу а нах урхалле, коьрте х1иттар; 1еламнаха деш х1ума цахилар; бен доцуш 1ар; доьналла цахилар; хьукмашкахь харцо т1ехула ялар; берриге к1аже а, массо метте а зуламаш даржар; хьарамлонаш хьаналле ерзор.\nТкъа и даккхийра питанаш а, бохамаш а шена гича, валар дезалур ду цунна, велла хилар тоьлуш лорур ду цо, стеган кошана уллоха волуш, ала а олуш: «Дависса! Со велар-кха хьан метта».\nПайхамара (Аллах1ера къинхетам а, маршо а хуьлда цунна) дийцина: къематде х1уттург цахилар малх схьакхетталц, 1адатехь д1абузучу аг1онгара цуьнан леларан низам доххалц.\nТкъа оцу хенахь дерриге адамашна хуур ду: иза Аллах1ан лаамца а, Цуьнан пурбанца а лелаш хилар. Т1аккха Аллах1е иман дуьллур ду цара массара а. Амма оцу хенахь диллинчу имано цхьа а пада бийр бац царна, хьалххе иман диллина волчунна бен.\nОцу хенахь динчу дикано бан а хир бац цхьа а пайда. Хьалхе дуьйнна иманехь а волуш, дика диначуьнан дикано бен бийр бац пайда.\nЦул т1аьхьа дийцина пайхамара (Аллах1ера къинхетам а, маршо хуьлда цунна): къематде ц1еххьана х1уттург хилар. Диъ масал а далош, дийцина цо и:\nХьалхара масал: къематде х1уттур ду, шина стаганна юкъахь д1аяржийна бедар а йолуш, оцу т1ехь йохка-эцар ян хьоьжуш а волуш и шиъ. Амма йохка-эцар ян ларор вац и шиъ, я и духар д1ахьарчо а кхуьур вац и шиъ.\nШолг1а масал: къематде х1уттур ду, стага шен эмкалера шура а яьккхина, и шура а эцна, мала чуваха воьлча, амма и молийла ца хуьлуш «лап» аьлла х1оьттинчу къематан денна.\nКхоалг1а масал: къематде х1уттур ду, стаг шен эмкалийн ной тоеш а волуш, эмкалашна оцу чохь хи малон дагахь. Амма оцу чохь царна хи мало ларор вац иза «лап» аьлла х1оьттинчу къематан денна.\nДоьалг1а масал: къематде х1уттур ду стага, баьпкан юьхк, кхалла дагахь, шен бете хьала айина а йолуш, амма и кхалла а ца ларош.\nАллах1а (лекха ву И) ма-аллара:\n(لاَ تَأْتِيكُمْ إِلاَّ بَغْتَةً) (الأعراف:187)\n«Дог1ур дац и шуна ц1еххьана бен» («ал-А1раф»: 187).\nХ1ай бусалба нах! Х1ара санна долу хьадис а, кхуьнах терра кхидолу питанаш дуьйцуш долу элчано (Аллах1ера къинхетам а, маршо а хуьлда цунна) дийцина хьадисаш а дешначунна хуур ю Аллах1а Шен пайхамарна гучуяьхна йолу къайленаш. Бакъ муъмин стаг велахь, лар а лур ву иза питанаш схьадовлучу г1уллакхех.\nЛадог1а! Эгначу даккхийрачу питанех бу шуна вайн махкахь иккхина т1ом а, тахана иссалг1ачу шаре баьлла болу. Леккхачу, Сийлахьчу Аллах1е доьху вай оцу бохамна бахьана хилларг х1аллаквар. Аллах1е доьху вай бусалба нахана вониг лиъна эскар х1аллакдар.\nВеза-Сийлахь Аллах1! Бусалба нахана вониг лиънарг - цуьнан шен герзаца х1аллакве Ахьа. Бусалба нахана дуьхьал х1илла а, мекарло а эцна араваьллачуьнан - цуьнан мекарлонаш а, х1илланаш а цунна шенна дуьхьала даха Ахьа. Барт бохабе Ахьа церан. Церан зуламе тоба д1асаяржае Ахьа. Эскар дохаде Ахьа церан. Герз х1аллакде Ахьа церан. Болх бохабе Ахьа церан. Къинхьегам тилабе Ахьа церан. 1алашо йохае Ахьа церан. Дахар балехьа дерзаде Ахьа церан. 1ар-вахар хьере де Ахьа церан. Шайн сатийсарех безам баккха Ахьа церан. Церан балхах декъаза йист ялийта Ахьа.\nВеза Аллах1! Сийсазалла 1овшийта Ахьа цаьрга, Пир1уне, Х1амане, Къароне, Абу Жах1ле Айхьа 1овшийтина йолу. Ницкъал т1аьхьа г1орасизалла 1овшийта Ахьа цаьрга. Кураллел т1аьхьа г1ело 1овшийта Ахьа цаьрга.\nЯ Аллах1! Хьо г1орасиз ван вац-кха цхьа а!\nЯ Аллах1! Хьайн 1азап досса дехьа царна т1е, зуламе къам цуьнах к1елхьара даккха цхьа воцуш долу.\nЯ Аллах1! Хьайн 1азап ч1аг1де Ахьа царна т1ехь.\nЯ Аллах1! 1алашдар доьху Хьоьга церан вонах.\nЯ Аллах1! Доьху Хьоьга церан пхерчий церан шайн некъах дахийтар. Дерригенна ницкъ болуш ву-кха Хьо.\nЯ Аллах1! Бусалба нахана х1окху питанех хьалхабовлар а, синтем а, сада1ар а лохьа. Церан мехкашкара кхерамаш д1абахий, кхерамзалла яржа ехьа, динехь нисбалар лохьа царна - куьйгалхошна а, халкъашна а цхьатерра, х1ай 1аламан Эла!\nЯ Аллах1! Т1аьхьа йог1у т1аьхье бусалбанашна диканна ехьа.\nЯ Аллах1! Хиллачух масал-хьехам оьцучех а, Хьайн омрашна муьт1ахь хуьлучех а бе Ахьа уьш а, тхо а. Шайн дегнашца а, 1амалшца а Хьайга боьрзучех бе Ахьа уьш а, тхо а. Дерригенна ницкъ кхочург ву-кха Хьо.\nЯ Аллах1! Къинхетам а, маршо а, беркат а лохьа - Хьайн лай а, элча а волчу Мухьаммадана а, цуьнан доьзална а, цуьнан асхьабашна а, массо бусалба нахана а.


Пётр Заха́рович Заха́ров-Чече́нец (1816 шо гергга — 1846 шо) — Российн исбаьхьалча-портретист ву. XIX бӀешарахь нохчех цхьаъ бен воцу исбаьхьалча.\n1819 шарахь, нохчаша ен инзаре чӀогӀа дуьхьало эшийна, оьрсийн эскаро схьаяьккхира Дади-Йурт. Цу юьртахь оьрсийн салташна карийра, йурт йоккхуш йийна Ӏуьллу нохчийн зуда а, цунна юххехь леш волу кхо шо кхаьчна кӀант а. Ермоловс омра делира лоьрашна, оцу кӀантана дарба леладе аьлла, лоьраш иза далур дац бохушехь. Амма кӀант дийна висира. Иза кхио дӀавелира гӀалгӀазкхийчуьнга Недоносов Захарега. Цуо кхиира иза 1823 шо кхаччалц.\nВикилармехь йу Пётр Захарович Захаров-Чеченец теман медиафайлаш\nЦуьнан суьрташ долу музейш[нисйе бӀаьра | нисйе]\nПетр Захаров-Чеченец(ТӀе цакхочу хьажорг)\nGND: 1127269844 · LCCN: n78038613 · NKC: js2018982863 · VIAF: 77569375\nХьост — «https://ce.wikipedia.org/w/index.php?title=Захаров-Чеченец,_Пётр_Захарович&oldid=7079251»\nХӀокху агӀонна тӀаьххьара хийцамаш бина: 2021, 25 декабрь, 23:34.


Нохчашна орца кхачор – шайн, нохчийн, гIайгIа бу\nМухIажираш Оьрсийчу юха ца хьежабайта хIун дан деза?\nВовшашна гIодархьама цхьаьнабеттало Европера вайнах\nГIалгIайчуьра схьаваьллачу 24 шо долчу Алтемиров Ахьмадна Оьрсийчу депорт ян сацамбина Боснин а, ХIерцеговинин а юстицин министралло бахначу беттан юьххьехь. ДецIахь цунна бехкедо Шема тIаме вахар. Оцу хаамо карзахъяьккхина Европера нохчийн диаспора.\nСараево жима стаг кхаьчна ша вехачу Истамулера. Туркойчоьнан миграцин низамо тIевеана стаг декхарево шарахь цкъа, цхьана денна ваьлла а, махкара аравала, юха чувеъча ло шарахь ваха бакъо. Пхи шо ду Ахьмад Истамулерчу компанехь программист волу. Сараевохь сахьташ а даьхна, юхаваха дагахь хилла иза лаьцна цигарчу полицино, Интерполо лоьхуш хилар бахьане а диллина.\nОьрсийчоьнан дехарца лаха кхайкхийна бу олий, лоьцучу вайнехан мухIажирех дуьххьарниг вац Алтемиров.\nХьал тIаьххьарчу шерашкахь чолхене дерзаро сагатдойту Европерчу 200 эзарнах лаьттачу диаспоре.\nЮхьанца, цхьана шерашкахь, нохчийн диаспорин тIетовжийла дара шена баккъал а орцахйовлуш хуьлучу бакъоларъярхойн организацешна. Амма хенан йохалла хийцаделира дерриг а: нохчашна орца кхачор – шайн, нохчийн, гIайгIа хилла дисина хьал.\nГIортор хуьлуш лаьтта мухIажиршна хIинца шайн къомах болу говзанчаш – Европехь дешна а бевлла, балха хIитта боьлла юридисташ-адвокаташ.\nШолгIа гIортор ю протесташ. Масала, СтокхIолмехь Боснин а, ХIерцеговинин а векалтна хьалха мацалла лецира кху муьрехь, Алтемировна кхайкхийна депорт юхаэцар доьхуш, "Vayfond" юкъараллан куьйгалхочо Садулаев Мансура. Мацалла пхоьалгIачу дийне яьлча, дарбан цIийне виллира Садулаев. Цо гайтина Европерчу нохчашна бакъонаш къовсуш лела тарлучу протестан кеп.\nКхеташ ду, цхьацца мехкашкарчу нахе орца доьхуш айъечу протесташна юкъара урхалла оьшу, тIехьажархой. Садулаев Мансуран протест тергаме ийцира Европерчу вайнехан "Барт-Маршо" юкъаралло – Боснин а, Герцеговинин а Парижерчу векалтна хьалха Алтемировна гIо доьхуш акци дIаяьхьира цо. Францерчу Сараевон векало тIеийцира протестхой, дош делира вайнехан лаам шайн пачхьалкхан куьйгалле дIакхачо.\nОьрсийчоьно Интерполехула лоьхучу нехан могIара баьхна нохчий оцу хьукматан тептаршкара дIабайита гIертачийн юкъаралла а ю Европерчу нохчашлахь. Цунна гIо латтадо Британин, Литуван, Австрин, Полшин бакъоларъярхошца уьйрашкахь йолчу юридикан фирманаша.\nГуш ду ткъа шо а сов Европехь еха диаспора вайнехан бакъонаш ларъяр хьакъдоллучу кепе ерзо гIерташ хьийзар. Хьалха шен баланаш ша-шена а балхош, юьстахарчу нахера гIо хиларе а хьоьжуш, яьхна вайнехан диаспора хIинца кхета йоьлла, дуьненаюкъарчу организацешна тIе а тевжаш, ша-шена орца кхачо ца гIортахь, иза шена юьстахара кхочур доцийла.


Говрах кхеравелларг... вилспета хиина\nТуркменистан -- туркменийн президент Бердымухамедов Гурбангулы ву вилспета хиина вогlуш, Марсхьокху-бутт 3, 2013.\nВилспетан дика агIонаш гойту керла кампани йолийна Туркменистанехь. Телевизионехь гайтина и мехала гIуллакх деш ша Туркменистанан президент Бердымухамедов Гурбангулы.\nБаьццара шлем, Iаьржа а, баьццара каранаш, баьццара куьзган бIаьргаш, кIайн хеча а – Туркменистанан президентан Бердымухамедов Гурбангулы вазвеш лелон басаршца духар а доьхна, машен чуьра охьа а воьссина, Марсхьокху-беттан Iуьйренан сахьташкахь баьццара лаьмнашкахь лелочу вилспета хиина вогIуш гайтира меттигера телевизионо туркменийн президент. Сийна духар доьхна, цунна тIаьхьахIиттина боьлхуш бара вилспеташкахь, цуьнан муьтIахь болу иттаннаш Iедалера стоьлан дай.\nПачхьалкхан телевизионехь гайта а гойтуш, сатоссуш, къоман лидеро арабаьккхина некъ, «Новкъахь дIасалелачу транспортан кхермазалла а, вайн дахаран токхо а» цIе йолчу кампанин юьхь яра. (Теша мегар ду шуна, иза туркменийн маттахь чIогIа дагах кхеташ хезаш хиларх. Официала деза денош а, пачхьалкхан даздарш а мукъамечу маттахь дийцар, туркменийн бюрократин коьрта агIо ю.)\nВелавелла, векхавелла модераторо туркменийн пачхьалкхан телевизионехь дIакхайкхадо Бердымухамедован керлачу юкъадаккхарх.\n«Бахархойн денна долчу дахаран дакъа хила езаш ю вилспетан спорт. Коьртачу гIалин а, провинцин а спортан школаша а кечъян еза, вилспеташ лелор тодеш йолу план.»\nБердымухамедовн омарца а догIуш, Гезгмашин-беттан хьалхарчу дийнахь дуьйна дола а дина, ерриг Туркменистанехь долалур ду вилспеташ хахкар. Иза бутт чекхбаллалц хир долуш ду. И хан тIекхачале наха кечамаш бан а, вилспеташ хахка а Iамон деза шайна.\nТелевизионан модераторо бахарехь, оцу омарца йоьзна план ю, Туркменистанан бахархоша массо тайпа спортехь дакъа лацар алсамдаккхарна тIехьажийна. Къаьсттина, вилспеташ хахкарна. ДегI меттахдаккхарх, шен урхаллин коьрта билгало йина Бердымухамедовс.\nКхеташ ду, Марсхьокху-беттан 3-чу дийнахь Бердыхамухамедовс вилспет хаьхкинчул тIаьхьа, Ашхабатан йистошкахь дуккха а нах вилспеташкахь арабовлар ларамаза ца хиларх. Iедалша ахча а луш, цуьнца доьзна мел долчу гIуллакхашкахь санна, цигахь а дакъа лоцучарех дукха берш стоьлан дай а, студенташ а бара.\nIедалан даржехь волчу 52 шо долчу Атамурата дийцира Маршо радион туркменийн сервисе, цу дийнахь хахка вилспет эца мукъа а ца дезарна воккхавевуш ву ша, бохуш.\n«И де мукъа де хиллашехь, Iедалан белхашкахь берш а, студенташ а цу хиламехь дакъа лаца кхайкхинера. Баьхкинчарна вилспеташ елира хахка,» элира Атамурата.\nВуьшта, Iедалан даздаршкахь дакъа лоцучеран шайн чотах эца безаш хуьлу хьашт болу гIирс. Амма со чIогIа хазахеташ ву, цара вилспеташ эцар тхуна тIе ца дилларна» бохуш дийцира Атамурата.\nШен цIе ца йийцинчу, Маршо радиоца къамел динчу кхечу стоьлан дас дийцира, арахьа эцна яра вилспеташ. ХIораннех а 200$ ахча даьллера. Туркменистанехь лучу юкъарчу алапан барам бу иза.\nМаршо радион туркменийн сервисан корреспонденто дийцарехь, сарахь пхиъ даллалц вилспеташ хихкира оцу дийнахь. Цхьаболчеран дегнаш малделла меттигаш а яра. Туркменистанехь чIогIа йовха хуьлу аьхкенна тIехь. Ашхабадехь 39 градус йовхо яра вилспеташ хоьхкучу дийнахь.\nСхьагарехь, вилспеташ хахкарца доьзна керла юкъадаккхар, туркменийн лидер мелла а кхерамазе хан дIаяхьа ойла йолуш хиларх доьзна ду. ХIокху шеран юьххьехь, Оханан-баттахь, говраш хохкучу хенахь говранна тIера чувоьжнера иза, кхетам чуьра а волуш.


Далла бу хастам хатта меттиг тхуна елла волчу. Дала диканца бекхам бойла хьуна Олхазар.\nХьан нанас хьан зудчуьнга йовлакх ма тилла алар нийса дац, йа цо ша хьо волчу йогIур яц аьллера аьлла хьайн зудчуьнга йовлакх ма леладе ала а хьан бакъо яц. Делан Элчано – АллахIера салават а, салам а хуьлда цунна – аьлла ду цу хьокъехь: «АллахIана Iеса а хуьлуш (кхечунна) муьтIахь хила мегар дац. МуьтIахь хила везар дикачу хIуманца доьзна ду». Цу хьадисана тIе доьгIна, ахь хоьттург билгалдеш ду, цхьаболчу Iелам-наха аьлла дешнаш: «Дена-нанна муьтIахь хилар парз ду, Iесаллийца доьзна доцург».\nХьан нанас хьоьга а, хьан хIусам-нене а АллахIана Iеса хила бахахь, цунна муьтIахь а хилла АллахIана Iеса хила мегар дац, делахь а цуьнца хьо а, хьан хIусам-нана а вон хила а мегар дац, йа цуьнца шу гамдала а мегар дац.


Зорбане кечйина Эзаев Руслана\nЦхьана генарчу заманахь, сийлахьчу махкахь ц1арца а, хьолаца г1арваьлла цхьа эла хилла вехаш. Цу элан, малхо шен цинцах ю бохуш, батто шен серлонах ю бохуш, массо а хенан нана йолу зама шен хазаллица, шен дикаллица, шен г1иллакхца цул исбаьхьа, цул товш, дуьненахь хилла дац бохуш тоьшалле х1уьттуш йо1 кхиъна хилла. Цу 1аламан 1аламате, цу лаьттан дозалле, цу лараман дарже – буьллу мотт 1аьржа латта долуш, т1етосу юрг1а сийна стигал йолуш, г1евлинга буьллу г1айба некъаца 1уьллу т1улг болуш, Далла т1ебоьдург бен хаьржина некъ боцучу цхьана субати безам бахна.\nГонд1ара 1алам хийцалуш, хесана юккъе йоьхна з1имаргана санна, дуьне сецна цунна. Адми хьекъало хьесап дан йишйоцчу ц1аро кийра морцуш, реч1анахь детделла к1елдисна олхазар санна, кхин г1оленна некъ ца карош амал яйна цуьна.\nХ1етте а, шен езаеллачу йоь1ан васт карла мел дуьйлу, цо олуш хилла: «Сол ирс долуш стаг вац-кх кху Делан дуьненахь».\nХийлаза х1ара кхетамо кхето г1ерташ, хьехарш деш хилла: «Х1ай субат, и х1ун 1овдал ойла ю хьан коьртехь хьийзарг? И х1ун сонта лаам бу ахь кхаба болийнарг? Хила йиш юй ткъа субатхий, элаххий нуц стундай», – бохуш.\nАмма, безам а ца хилла шениг ца дуьйцуш 1ад1ен туьгуш: «Безаман хьалха субат а, паччахь а цхьаъ ву хьуна, кхузахь нийсонан биллам лиера оьшуш дац хьуна», – бохуш.\nЭххара, лааман динахь, собаран доза хадийна, шен деган къайлени мухар дохош, элан нах болчу а веъна йо1 ехна цо. «Эхь-бехк Дала лоьрийла. Сайн хьалха вала а, т1аьхьа х1отта а цхьа воцу дела суо веъна со. Суна шун элан йо1 езаелла, иза соьга яийта еза аш. Аш тидме ма эца шу элий хилар, со субат хилар, безаман хьалха нийсонан биллам лиера оьшуш дац шуна», – аьлла.\nЦецваьлла хилла эла и хабар шега схьатоьхча. Делахь а, и дехар ч1ог1а ларам боцуш, эвхьаза дина а лаьрра, оьг1азло саяьлла веанчуьна оьмар яцйан дог хилла цуьнан.\nАмма, цхьана гергарчу стага сацийна:\n– Хьо эла ву, ткъа ахь цхьана субатан ц1ий 1анадахь сий довр ду хьан; хьо дикчу ц1ийнах ву – дехарна жоп ца лахь стаг вац эра ду хьуна. И субат шен дег1ан бен кхин да воцуш, шен яь1ни т1ехь бен кхин 1едал доцуш стаг ву. Цуьнга кхочуш далур доцу декхар т1е а дожадай д1ахьажвие, кхин юха вог1ур вац хьуна, – аьлла.\nИ хьехар хьекъале хеттачу элас, ша собаран нуьйра а хиъна, бахьан х1у тосуш алийтина субате: «Хьо захало эцна хьайн нийсархо волчу санна веъна, элана т1евог1уш эла санна хьайн ван везар декхар доллушехь. Со хьан цу ледарлонна къинт1ера волу хьуна. Амма, хьо соьца гергарло дезаш велахь. Сан тароне хьаьжжина там бог1у хьоьгара. Цхьа пунт деши ахча дахьаш хьо ваг1ахь, хьан дехарна ойла йийр ю ша».\nШерачу меттехь ког тасалуш, некъ охьатаь1анчохь иза хьалхара уьдуш, айбеллачохь некха уьнт1е бетталуш, х1инцалца соьмана а да хила воцу субат, цхьа пунт дешин сагатдеш, 1алашо йоцуш, элан кертара ара ваьлла вахара.\nМохо стиглахь идуо марха санна, лаамо лаьллина ойла, дуьненна гуо боккхий, кхин шапа1ат ца карош шен хьосте юхайоьрзуш вог1у субат, цхьана хин йистехь Дела вазвеш, болх Далла т1ебуьллуш сецна хиллера. Чолхе дирзинчу хьоло к1елвитарх, муьлххачу а сингаттамо хьовзаварх, вайн Дала, цкъа а дага ца деъначуьра орца кхачош, лехамна ницкъ луш аьтто бо. Дуьненан х1ордан йозалло шен бух санна г1айг1ано хьаьшна лаьттах ийна 1уьллу субатна, шена мут1ахь долу синош цкъа а диц ца деш волчу вайн Дала дагаваитийна, – хазачу г1иллакхо сийдина, оьздачу дахаро вазвина, турпалчу собаро вахчина, луларчу мехкан да Воккха эла. Йишйохаран дохк къаьхкина, лаамо заза хаьцна, зовкхе шед карахь ловзош Воккха элан махка боьду некъ юьхьарлецира субата.\nЭсалчу мохо юьхь-амат хьоьстуш, малхо мархийн зарза боьллачу тхевнан херошна юккъехула б1аьрг бетташ, буьйсана бетта нур когех хьерчаш, анайист хьалхара ида ца ларош Воккхачу элан махка кхечира х1ара.\nГ1иллакхан г1аг1 цестина, бехкаман чов йостуш, йишйохаран з1ара доьллуш Воккхачу эле къамеле велира субат.\n– Эхь-бехк Дала лоьрийла. Т1улган бух болчохь собаран белах дан х1ума дацар-кх. Дог хьан г1акх делахь, цунна 1иттарийн пхерчий оьшур дацар-кх. Сан тиларх массо а ву-кх дуьйцуш. Цхьаболчара хьехар до, вукхара 1иттарш йо, вуьш боьлу. Со ца вевзарш а суна луьйш хуьлу. Ас сатуьйсу х1инца – х1ума жирга ца хета обарго, я кхечу эзар бахьанца 1ожал сайна карайойла.\nХ1инцалца сан карахь хилла сан кхоллам, хинца суна г1ело еш бу. Безаман алу сох хьакхаелчхьана дуьйна самукъдалар гена даьлла сох.\nСтиглара седа бан а доьналле хиларх, х1уп аьлла х1орд бакъбал нуьцкъе хиларх, девашас веши бер санна дуьнено хьоьстуш хиларх, кхин а эзар хьуьнарца г1арваьлла хиларх т1аккха а, – де-буьйса некъан йохаллийн юкъ йуьтуш бен цо ког левзинчу метте юххе г1орта а мах кхочур боцуш, – шен хазалла йийца кехатан шорто а йолуш, шекъан кхачо а йолуш, уггаре говза яздархойн эзар дахар тоьур доцуш, – хьан лулара элан йо1 кхиъна.\nИ йо1 езаелла суна.\nТаллархочуьна реч1ано лаьцна экха санна безаман балехь ву со. Синтемах дог диллина, сатийсаман йийсархо хилла сох. Г1айг1а накъост волуш, гезар той долуш, эрначу арахь жа1уьно тесна йитна ц1е санна цхьалха ву со.\nСобаре хилар сийлахь леринер-кх бохуш, г1ортор йоцу дегйовхонах хьалха вала г1ерташ садиттира ас. Делахь а, безаман бала хьоьгучохь хила йиш юй ткъа собар. Я хилчаъ цунах х1ун хьуьнар хир дара аьлла, безаман дорцо диттийн генаш кегдеш, шовкъечу 1алашоне хьаьдда, лаамца дог берта далийна, и йо1 йолчу нахе йийхира ас. Амма, йо1 йолчу дас сох невран хьаша веш, суна малх къайла боккхуш, сох бетта нур къахкош томана пунт деши ахча дехна, сан кхоллам иеший.\nМуьлххачу йишйохаран духар т1ехь хазхетаран чет карадора-кх аьлла, кхолламан къуьно д1абайина сан дегйовхон ч1урам ахь латабаре сатуьйсуш, хьоьгара ирс-сахь пунт деши деха веъна ша, – бохуш, дехаре велира субат.\n– Харц латкъам а, осала х1ума а хьекъал долчу наха цхьаъ лерина хьуна. Осал стаг цкъа а ирсе хир вац. Стеган дог ц1ена делахь, цуьнан лаам кхочуш хир бу. Харц латкъам бохаман юьхь ю хьуна, амма хьан меттан а, деган а тоьшал цхьаъ го суна. Со теша хьох. Кестта т1екхочур ю хьуна, хьан кхерам синтемца хийцалуш, хьан г1айг1а хазхетаре йоьрзуш, йишйохаран малхбузехь къайлабаьлла малх аьттон анайистехь схьакхета хан, – аьлла, пунт деши ахча а дела, субат д1ахьажийра Воккхачу элас.\nХазхетаран малх кхетта, марзонан эвнахь, сингаттаман мекхаллех ц1анделлачу дагца, томана ц1е тоьхна деши ахча а дахьаш, дегйовхон керта юцуш, маса мох санна, элан х1усаме кхечира субат.\nТ1улгах тоьхна атаелла кхийра кхаба санна, синтемах воьхна хьаьвзира эла. Сихонца кхайкхир цо шен гергарчу стаге.\n– Вайшинна х1илланах г1уллакх ца хили. Ц1е тоьхна деши а дахьаш схьакхечи и субат. Сан собаран лам такха герга бахна. Хи т1ехь бесан сурт дуьллуш а и захало хила йишйолуш дацар-кх. Суна и стаг керта вог1ур воцу бахьан-б1ов езар-кх, – карзах ваьлла эла.\n– Борз йог1уш гуттар а зулам дахьаш йог1у. Текхаргана цкъа д1овш тоха дагдаг1ахь и х1уъу дичи а саца ца ло. Субатна деши делларг суна хаьа мила ву. И тайпа комаьршо вайн заманахь Воккхачу элере бен яла стаг вац. Вай субате Воккхачу элан корта бахьаш хьо ваг1ахь захало хир ду ала деза, – аьлла, элана хьехар дина гергарчу стага.\nСобаран хи мелла, гамона пха озийна, инкарлон г1ап йоьттина:\n– Тхан йо1 ахь деъна можачу аьчках йохка йишйолуш яц. Хьо тхан йо1 езаш велахь, ялуо лууш велахь, луларчу махкара Воккхачу элан томана бакхий корта бахьаш вола, т1аккха хьайн нускалца г1ур ву хьо, – аьлира субате элан гергарчу наха.\n«Суна б1аьргаш стенна оьшура? – цуьнга хьежархьама оьшура. Суна лерса стенна оьшура? – цуьнга ладег1архьама оьшура. Суна дахар стенна оьшура? – цуьнца вахархьама оьшура. Со цунах хаьдда а волуш, кхин долчух ас х1ун дора», – бохуш, гуш йоцчу ц1аро дог доттуш, дахкарлахь б1аьрзе дин санна, Воккхачу элан х1усаме юха а воьссира субат. Долуш дерг хьулдина, доцуш дерг шена хила ма лаъара дуьйцуш, Воккхачу элана баркаллина г1ала йоьттина, иза къамелан хазнех юьзира цо. Амма, даггара доцуш, маттара хабарх шек ваьллачу Воккхачу элас бакъдолчуьна новкъа ваьккхира субат. Т1аккха, даре дира цо, йоь1ан дас томана цуьнан корта боьхуш хилар.\n– Собарде, сатухуш хила, сан корта бахьнехь хьайн коьртах ма вала. Дукха хан ю ас х1ара лелабо, делахь а, х1иццалца цхьа а ца веъна суна, х1ара шена оьшур аьлла. Сан корта бехьча хьан г1уллакх хуьлуш делахь соьгара дуьхьало хир яц хьуна. Амма, баьккхина корта шайна байчи, йоь1ан наха цхьа ямартло ярна кхоьру со. Цкъа хьалха коча муш тасий, со д1авига: «Аш аьлла корта ас шен дег1аца беи шуна. Дег1 доцуш шуна безахь, схьа а баьккхина шун когашка охьа а буьллу», – ала. Т1аккха а уьш реза ца хилахь кхин некъ лохур бу вай, – аьлла Воккхачу элас.\nКоча муш тесна Воккха эла т1аьхьа а х1оттийна субат шен керта веъча, юьхь1аьржона ц1ергахь вогуш, дуьхьлонан керт йохош, марзона беш юг1уш сихонца захало дира элас. Цалааран мекхаллех ц1анделла дог, дог1нах 1аьбба латта санна, парг1тдаьллера йоь1ан ден.\nВоккхачу элан хаза г1иллакх бахьана долуш, субат г1айг1ан дитто хазхетаран заза хийцира.\nХ1ора мел дог1учу дийнахь вовшех доккхадеш, тамашбеш, беркате т1аьхье кхиъна дуккха а даьхниера субаттий, элана оьзда йо11ий цхьаьна.


Титиев "гучувоккхуш" сюжет гайтина Соьлж-ГIаларчу телевизионо\n"Мемориалан" Соьлж-ГIаларчу декъан куьйгалхочух Титиев Оюбах лаьцна сюжет гайтина ЧГТРК "Грозный" телеканало. Цу программан доккхаха долу дакъа хьажийна дара "Мемориало" бечу балхана. Ша аьлча, буьйцуш бара бакъонашларъярхой Орлов Олег а, Ганнушкина Светлана а, Черкасов Александр а. Уьш бехке беш бара Нохчийчоьнна дуьхьал информацин тIом барна, яздо "Кавказ.Реалиино".\nТкъа иштта сюжетехь гойтуш вара Титиевс наркотикаш лелош хиларна теш хIоьттина Басханов Сулиман. Цу стага чIагIдарехь, туькана вахана вогIуш цигаьрка узуш лаьттачу стагана юххех волуш кIомалан хьожа кхетта хиллера цунна. Басхановс и хьожа шена дика евзаш ю, боху, ша кIомал ийзина а, и бахьана долуш чувоьллина хан яьккхина а хиларна.\nЖурналисташа билгалдоккху Соьлж-ГIаларчу телевизионо Титиев "гучувоккхуш" сюжет гайтина хилар, "Мемориалан" Соьлж-ГIаларчу декъан куьйгалхо хилла Эстемирова Наталья йийна 9 шо кхаьчначу дийнахь. Эстемирова йийна карийра ГIалгIайчохь 2009-чу шарахь Товбеца-беттан 15-чохь.\nТитиев, наркотикаш лелийна аьлла бехке а вина, лаьцна латтош ву талламан изоляторехь кхушеран Дечкен-беттан 9-чохь дуьйна.


«Гумс» редакцих дагалецамаш… - Новости - Гудермесская районная газета «Гумс»\n«Гумс» редакцих дагалецамаш…\nАвтор: АЛИЕВ Мохьмад\nАдамна хийлазза дагаоьху лаьтта шен дахарехь хилла дика-вонаш. Вонех къаста г1ерта иза, амма шен дог хьостуш, шен дагна цхьа аьхна, даге синкъерам кховдош хилла диканаш, даим а дагахь латтадо цо, уьш цунна диц а ца ло. Шен жималлехь, къоналлехь хилла уьйр-марзонаш, гергарлонаш гуттар а мерзачу, цунна бен ца евзачу къайленашкахь латтайо цо.\nСан уьйр-марзо, гергарло а долуш, дахарехь ас сайн ойланаш шех тешош схьадеана ду «Гумс» газет. Цундела цуьнца сайн йолчу марзонех, гергарлонех ца хедаш, даим а цуьнца долу сайн гергарлонах воккхавуьйш, тахана а и гергарло схьадохьуш, цунах ца хедаш схьавог1у со. Дукха газеташца уьйраш тийсина ас, тахана а цаьрца йолуш ю сан уьш, делахь а «Гумс» газетаца долу гергарло цхьа шатайпана ду сан. Керла, шекъанан хьожа т1ера д1а а яланза долу газет кара а эцна, и кего хьо воьлча, синна парг1ато юссу. «Гумс» газета гуттар а боккхачу безамца дешна ас.\nСо дуьххьара «Гумс» газетан редакце вахар, цуьнца сайн гергарло тасадалар а дагадог1у суна. И дара 1985 шо. Со стихаш язъян волавелла хан ю иза. И сан «цамгар» евзинчу сан хьешо, х1инца воцуш ву иза (Дала цунна гечдойла) Хадисов Рамзана, х1инца «Гумс» газетан коьрта редактор волу Борхаджиев Хожбауди волчу вигира со. Ас арахь, Хожбауди т1евале, язбина цхьа барх1 мог1а бара. Тхойшиннан къамел д1адирзича, и мог1анаш деша а дешна, Хожбаудис со «Гумс» газетан редакце кхайкхира. Цу дийнахь Хожбауди вовзар а хилира сан, редакцица долу гергарло д1адоладалар а хилира. «Гумс» редакцехь гуллуш хиллера х1ора беттан т1аьххьарчу шоьтан дийнахь Гуьмсан к1оштара къона поэташ. «Шовда» ц1е яра литцхьаьнакхетараллин, вайн халкъан поэт Рашидов Шаид коьртехь а волуш. Литцхьаьнакхетараллин кхеташонехь вовшахкхетара цуьнан декъашхой, дахарехь а, «Гумс» газетан редакцехь а шайх ала хастаме дош дитина Абзотов Бухари, Турлоев Роман (Дала гечдойла царна), ткъа иштта газетехь хьанал тахана а къахьоьгуш схьабог1у: «Гумс» газетан коьрта редактор волу Борхаджиев Хожбауди, Хавас Акбиев; тахана а редакцица з1е ца хадош схьабог1у поэташ Саиев 1умар, Цуруев Шарип, Касумов Сайд-Мохьмад, Асхабов 1абдул-1азиз, Юсупов Руслан. Со а нисвелира-кх цу баккхийчу говзанчашна юкъа. Цу чохь цара шайн стихаш йоьшура, ткъа кхечара, дикка ла а дуг1ий, церан дика-вон аг1о билгалйоккхуш, мах хадабора. Шайн дика мах хадийна стихаш газет т1е а тухура. Пох1ма долчу поэташа къонанаш цакхетачух кхетабора, цахуург 1амадора. Ткъа со, тап-аьлла, ладоьг1уш 1ара цу наха йоьшучу байтех цецвуьйлуш, «соьга еша ма алахьара кхара», — бохучу ойланца. И со кхийрина минот т1е-м кхечира суна а. Борхаджиев Хожбаудис соьга элира: «Мохьмад, хазийтахьа хьайн аз», — аьлла. Суна т1аьхьо хиира, и цо х1оранга а, ша дош луш, олуш хиллера: «Хазийтахьа хьайн аз, дукха хан ю тхуна хьан аз хазанза!» — олий. Ишта соьга а элира цо. Ас муха ешна а, х1ун дийцина а ца хаьа суна, делахь со ешна ваьлча, чохь тийналла х1оьттира. Иза-м дагадог1у суна. Дуьххьара вистхиллачу Рашидов Шаида элира: «Жимма, тоян а г1ерташ, къахьегча, мегар ю хьан стих». Кхечара а шайна хетарг элира. Абзотов Бухарис: «Схьалол х1ара стих соьга, ас шена т1ехь дан дезарг а дина, литаг1онна т1е йохуьйтур ю х1ара», — аьлла, соьгара стих схьа а эцна, шен кисана йиллира. Бакъ дуй-те х1ара? Дуьххьара веанчу дийнахь сан стих газет т1е ялар суна хаза кхаъ бара. Бан а бара цу хенахь газет т1е стих тохар боккха кхиам. Абзотов Бух1арис 1985-чу шарахь «Гумс» газет т1е тоьхна сан дуьххьарлера стих тахана ас юха а шун кхиэле юьллу.\nХир юй хьо соьца?\nАлахьа, хир юй хьо соьца,\nДахарехь мерза дош олуш,\nЛаьар-кха ирс доза хьоьца,\nШеконийн татолаш отуш?\nСуьйрене хьо йоьхуш вог1у,\nСатийсам хьулбина кийрахь,\nТкъа суна-м сирла де дог1у,\nВай вовшийн ца хетча хийра.\nШовданехь ца гича хьоьжуш,\nДог 1ийжаш, хьостане хьоьжу,\nЛаарна сайна ган йоьлуш,\nЮх-юха, ца тешаш, соьцу.\nХиндолчу дахарах кхетий,\nСтигларчу 1аьршашка довлий,\nВовшийн вайн ойланех теший,\nЧекхбаккхий цатешам тховссехь.\nТахана а боккхачу безамца, марзонца, дегайовхонца воьду со «Гумс» газетан редакце. Муьлххачу а хенахь со редакце кхаьчча, белабелла, бекхабелла, селхана со цу чохь хиллехь а, шайна со ганза дикка хан яьлча санна, ц1еначу дагца т1еоьцу газетан коьртачу редакторо Борхаджиев Хожбаудис, Акбиева Хаваса, Сумбулатов Денис, Абзотов Нурдис, Падаров 1аьрбис, Эмзаев Хьусайна, Сусуркаев Расулас, Касумова Хьавас, Хункерханова Айналс а оьшу г1о-накъосталла а до. Со воккхавоь и к1ентий цу газетехь болуш. Уьш цигахь къахьоьгуш мел бу, со тешна ву, вайн «Гумс» газет дехар хиларх.