Кема леррина дохийна пилото\nЗазадоккху-бутт 27, 2015\nГермани -- Любиц Андреас марафонехь дакъалоцуш ву, Гезг13, 2009\nАльпашкахь чудоьжна долу немцойн некъахой лелон кема цуьнан пилотех цхьаммо лерина бердех тоьхна аьлла хеташ ю Францера прокуратура.\nШинари дийнахь Францерчу Алпашкахь чудоьжна долчу немцойн Airbus A320 кеман чохь 150 стаг кхелхина. ХIинца керла гучудевллачу хааршца, кема дуьгуш хиллачу пилотех цхьаммо лерина бердех тоьхначух тера иза. Азимова Сийлахас дуьйцу, авиабохамах а, цуьнан бахьанех а лаьцна.\nДагахь а доцучу агIор доьрзуш лаьтта Францерчу Алпашкахь Барселонера Дюссельдорфе даха новкъа даьлла хилла долу немцойн Airbus A320 кема чудожаран хьокъехь шина пачхьалкхан, Германин, Францин, Iедалхоша дIахьош болу талламаш. Марсел гIалин прокуратурин векалша чIагIдарехь, схьагучу суьртаца, кема дуьгуш хиллачу шина пилотах цхьаммо, Любиц Андреас, иза леринчу Iалашонца лаьмнашкахь лах а дина, бердех тоьхна.\nМарселерчу аэропортехь ша еллачу пресс-конференцехь цу гIалин прокурора Робен Бриса дIахьедар дира, цу 27 шо долчу кемадигархочуо тIаьхьарчу иттех минотехь яьхна йолу гIулчаш кема доьхначул тIаьхьа карийначу шайх „Iаьржа гIуткхаш“ олучу, кабинашна чохь хуьлуш дерг дIаяздеш болчу гIирсанна дера йозанаш дешаро гойтуш ду, аьлла. Цуо дийцарехь, шен накъост, хьалхара пилот, кабини чуьра цхьана гIулкхана йоцачу ханна араволушехь, Любиц Андреас оцу сохьта кабинин неIарш дIачIагIйинера, ткъа цул тIаьхьа кема лахдаран механизм хьала а латийнера.\n2-3 минот яьлча юха шен меттиг схьалаца дагахь кабини чу кхача гIоьртинчу кеман экипажан капитанна неI дIачIагIйина карийнера, ткъа цул тIаьхьа Iаьржачу гIуткхаша динчу аудио-йозанашкахь хезаш ду, цуо неI етташ а, шозлагIчу пилоте иза кхойкхуш а, цуьнга неI схьаелларе цуо дехарш деш а.\nЭххар а, схьахетарехь, кема лахлуш дуйла а, цхьа бохам хила герга буйла а кхеттачул тIаьхьа экипажан капитан неIарх мийра бетташ а, шен дегIан йозаллийца и неI гуранашна чуьра схьаэккхийта гIерташ а хезаш ду, Марселан прокуроро дийцарехь. Амма Цхьаьнатоьхначу Штаташкахь 200I-чу шеран гезгмашин баттахь кеманашца теракташ йинчул тIаьхьа вуно чIагIйина йолу пилотийн кабинин неIарш цу кепара схьаеллаялар аьттехь а далур долуш хIума дац.\nЦуьнца цхьаьна оццу мIаьргонашкахь кабини чохь волчу шозлагIчу пилотан чехкдаьлла садеIар а, иза мелла а меттах хьуьйш хилар а хезаш ду аудиойозанашна тIехь, прокурора Робена чIагIдарехь, ткъа иза и пилот цу хенахь дийна хилла хиларна а, иза сакхетамчохь а, ша деш дерг хIун ду хууш хиларна а тоьшалла лору цуо.\nИза дерриге а ларамаза хилла а, ткъа пилот сакхетамчохь хиллехь а, амма цхьана цадевзачу бахьанашца меттах ца валалуш, я дог лаздаьлла, я цхьа кхин цуьнан ницкъ боьхкуш долу цамгар кхетта цу кабинин закъалт хилла аьлла хета мегар дара, Iедалхоша чIагIдарехь, нагахь санна вайн заманахьлерчу кеманийн пилотийн кабина дIакъовларан система вуно чолхе а, чоьхьа Iачу пилото ша жигар ца яьккхича, цу неIаршна блокада хила йиш ца хилар а хууш ца хилча.\nМалхбузерчу авиакампанийн кхерамазаллин аналисташна тIе а тевжаш, Марселан прокуроро Робена билгалдаьккхира, и неI дIачIагIйаран система пилото, синкхетам чохь а волуш, куьйгаца шиъ нуьцкъала гIулч яккхар тIедожош ю – цкъа хьалха пилотийн кабинин неI блок тIе хIоттош болу гIирс пIелгашца хьала таIон безаш бу, цул тIаьхьа гIеххьачул куьйгана ницкъа а хуьлуш, иза охьатаIон беза. Цу кепара, ларамаза, ца хууш, и блок ша дIахIоьттина бохург бакъхила йиш яц, Iедалхочуо чIагIдарехь.\nТкъа хIун бахьанаш хила йиш ю сакхетамчохь волчу стеган, ша велла а ца Iаш, кхин а I49 стаг сел къизачу кепара вен лаам кхоллабалийта? Цхьаццаболчу аналисташна бахьана Любиц Андреас депресси олу синан цамгар ловш хиларехь го. Иштта тергамхоша билгалдоккху, дуьненан авиацин исторехь цу кепара пилото кема, цхьа а гуш бахьанаш а доцуш, цIеххьана лах а дой, чудожор массийтаза а хилла ду, авиакампанеша цу хьокхехь ца евлла бен ца дийцахь. Иштта Британерчу БиБиСи агенталло яьккхинчу цхьана филмехь дуьйцу цу кепара пилотийн бехкаца хиллачу авиабохамех лаьцна.\nВенерчу Малхбалерчу Европера талламийн интститутан белхахочуо Чапханов Руслана а дуьйцу, пилото, цхьа а бахьана доцуш, цIеххьана кхетамчуьра а волий, я цхьаццаболчара вуьшта ма-аллара, жинний дола а воьдий, кема чудожош меттигаш хиларх лаьцна.\nЧапханов Руслан: „Iедалхоша и бохам цхьана пилото шен лаамца кхоьллина бу бохург дуьхьара хьахийча суна 25 шо хьалха Сингапурерчу кеманца хилларг дагатессира. Цигахь хIетахь цхьа а гуш бахьана а доцуш, кема хIурда чу доьжнера.\nIедалхоша талламаш бинчул тIаьхьа дIакхайкхира, цу кеман пилото, шена тIехь вуно дукха декхарш хиларна, ша а леш, шеца болу некъахой а бойъуш, иштта кема чудожон сацам бина хилла, аьлла. Амма хIетахь Iилманчаша а, цу стеган гергарчу наха а и финансийн бахьана цуо и бохам кхолларехь хилла бохург дацаре дира.\nIилманчаша хIетахь а дийцира, шайн белхан тIеIаткъамечу, халчу хьелаша кхоллахь а, я муьлхачу а кхечу ца девзачу бахьанашца кхоллалахь а, пилоташна наг-нагахь и цхьа цIеххьанлера синан цамгар кхетачух тера ду, цаьрга и тайпа сацамаш бойтуш долу, бохуш. Дера Iедалхоша шайн талламаш бийр бу. Бан а беза. Амма и хIума а-цу къайленечу цамгарца долу- тидаме лаца деза аьлла хета суна“.\nТамашийна хир дара хIинцалерниг санна боккха бохам хиллачул тIаьхьа къайлахчу бартийн теорех тешачу наха цу кататастрофех а, шайна хет-хеттарг дуьйцуш, цхьа питана дан ца гIоьртинехь. Иштта, хIинцале а интернет машанахь даьржина, Любиц Андреас ша шех Исламан пачхьалкхе олучу ДаIиш тобанан агент хилла, цу тобин омрица дина ду цуо и зулам, бохург. „Любиц Андреас Исламан пачхьалкхан турпалхо ву“ - бохуш йолу агIонаш гучуюьйлу тайп-тайпанчу социалан машанахь а, и бохам терроран акт ю бохург нехан кхетамехь чIагIдан гIерташ.\nАмма цхьа а кепара тоьшаллаш дац, Airbus A320 кема чудожар террорхошца зIе йолуш хилла бохунна, аьлла кхин цкъа а дIахьедар дина Германин чоьхьарчу гIуллакхийн министр волчу Де Мезьер Томаса.\nЦу юкъана кеманна чохь хиллачу некъахошна шаьшца хуьлуш дерг уггаре а тIаьхьарчу мIаьргонашкахь бен кхетта дац, бохуш дийцира Марселан прокурора Робена. Iаьржачу гIутакхо динчу аудио-йозанашкахь кема бердах кхета масех мIаьрго йисича бен хезан дац кеманчуьрчу некъахоша маьхьарш хьокхуш.\nКадыровн а, ницкъахойн а бакъонаш шорлур ю. Харжамаш бирзинчул тIаьхьа Оьрсийчоьнан хиндолчу дахарх дуьйцу политологаша\nхIан-хIа 57 %\nвайга хеттар моттаргIа ю 43 %


Оьрсийчоьне дIахаийтина Гуьржийчоьно, шаьш церан вахархо лацарх\nГуьржийчоьнера хаам кхаьчна Оьрсийчоьне, харц документех пайдаэцаран гIуллах толлучу юкъанна Боков Васамбек шаьш лаьцнийла хоуьйтуш, яздо "Эхо Кавказа" портало. Меттигерчу полисхоша карарчу беттан 12-чохь лаьцна Боков, стаг вен кечамбарца доьзна гIуллакх толлучу юкъанна.\nОьрчийчоьнан арахьарчу гIуллакхийн министраллана жоп делла Гуьржийчоьно, харц кехаташ лелош хиларца бехкевина 1982-чу шарера Боков Васамбек сацийна шаьш аьлла, билгалдоккху арахьарчу гIуллакхийн министралло. Хаамийн гIирсашкахь гуьржийн Iедалхоша Оьрсийчоьнан вахархо лацарх лаьцна хаам баьржичхьана дипломатийн урхалло а, Оьрсийчоьнан хьашташ лелочу Гуьржийчуьрчу Швейцарин векаллаллин секцино а шайн тергонехь латтош дара и хьал.\nЛерина операци дIахьочу заманчохь Тбилисехь лецира 38 шо долу ГIалгIайчуьра схьаваьлла Боков Васамбек. "Мтавари архи" телеканалан директоро Гварамия Никас бахарехь, журналист Габуния Георгий вен Iалашо хилла Боковн. Ткъа иза вен хьажийнарг Нохчийчоьнан куьйгалхо Кадыров Рамзан ву аьлла, дIахьедира Гварамияс, стохка хиллачу "Рустави-2" телеканалан эфирехь Габунияс Оьрсийчоьнан президент аьшнашварна бекхам бан Iалашонца.\nГуьржийчоьнан пачхьалкхан кхерамзаллан урхалло (СГБ) а тIечIагIдо, шаьш лаьцна Оьрсийчоьнан вахархо цхьанна кIело ян дагахь хилла хилар. Ткъа шена дохку бехкаш тIе ца дуьту Кадыровс.\n"Хаамийн гIирсаша, вовшашца къийса а къуьйсуш, даржадо Гуьржийчуьрчу ша журналист ву бохучун къамел. Боху, Нохчийчоьнан Iедал иза вен кечделла. Шайн кхолламна дегабаам бинчу нехан туьйранашца сан кIезиг бала бу. ХIинца боху, киллер лаьцна, иза Кадыровс ваийтинера пекъар-журналист вен. Хаа ду шуна, накъостий, декхар ас тIедиллина делахь, иза дуьсур дац шуна кхочуш данза, къеллехь йохкучу шун пачхьалкхашкахь-м муххале а тийна-таьIIина далур ду иза. Ша хаамийн гIирсийн векал ву, бохуш лелачу шун багаеттархочунна чохь са дисина а дац, ша цхьа доккха адам хета цунна. Амма ас хоуьйту тхаьшна цо тхан Пачхьалкх, тхан Халкъ – цундела со а – сийсаздинийла дицделла доцийла. Ас хьалха аьлла ма-хиллара, Габуния Георгийна, гора а хIоьттина, шена къинхетам бехар тоьлу шегара даьллачунна. Цо цхьа стаг ца вина сийсаз – Оьрсийчоьнан масо а бахархой бина. Гуьржийчоьнан Iедална хьоьху ас и стаг кхетамчу валор. Цунна шена хьоьху ас ша динчух лаьцна ойла яр, шен кхетам меттабалор. Ишта ца дахь, юха а боху ас, сан мостагI ву иза", - яздина Кадыровс шен Telegram-каналехь.


Эшачарна гIо деш хилар | Новости Магаса - БезФормата\nДекабрь бетта доагIа 3 ди дагадоагIаш а из дездеш а хул дерригача дунен тIа. ХIана аьлча цу дийнахьа дерригача дунен тIа дездеш да заIапхошта хетадаь цIай-ди. Цу дийнахьа массайолча дунен шахьарашка тайп тайпара вIашагIкхетараш дIакхохь, дегIаца айп долаш, е могаш боацаш заIап болча наха лаьрхIа. Из хьожадаь да цар вахар сийрда даккхардухьа, дилла цIагIа багIаш хургбоацаш, дунен вахара боламца ийна уж хургболаш, кхыболча наха нийса баха бокъо цар хургйолаш.\nДерригача дунен тIа бахача 7 миллиард совгIа болча нахах 7-гIа дакъа нах заIапал долаш ба. Уж хул 1 миллиардага кхоачаш нах. Царех 14 миллион совгIа саг Россе а вах. Уйла йича, дукха адам да из. Дунен тIарча масса паччахьалкхен кулгалхой, могаш боацаш, заIапал долча наха шоай вахаре алсамбовла, могаш болча наха санна къахьега, чу-ара бовла аьттув хургболаш, царна дарба дара тIехьа къахьегаш, болх беш ба. Къаьстта кхычар гIо-новкъостал доацаш, ший вахара наькъаш Iалашде аьттув боацачарна.\nЕр ди дезде доладаь сов дукха ха еце а, ший моттиг хьа а лаьца ма хетта низ чубенна нийсача боларца додаш да. 1992-ча шера 47 сессиях вIашагIкхийттача, ООН генеральни ассамблеяс хьакхайкадаьд, декабрь бетта 3 ди заIапхой ди хилда, аьнна. Массайолча дунен паччахьалкхенашка цар баь тIахьехам ба цу дийнахьа заIапхой шоай цIеношкара ара а байна, могаш болча наха нийса леларгболаш. Из ди царна дIадовзийташ вIашагIкхетараш дIакхохьаш болх барал совгIа, цар вахар эргдаккха деза, аьнна а хьоадаьд. Хьоаха ма дарра дерригача дунен тIа цхьа миллиард гаргга заIапхо вах, дунен 100 дакъах 15 дакъа нах ба уж. Царех дукхагIбараш, балха гIулакха а, вахара хьалах а кхоачам боацаш, догъийша, къе, хала боахкаш нах ба. Болхаш-боагIаш бIаргбайча, гонахьарча наха дег тIара тIаэца тигац уж. Бакъда, тIехьарча хана, дерригача дунен тIа паргIато яржачул тIехьагIа, заIапхой шоаш а, цар бала бараш а оарцагIбайна, из гIулакх кIезиг-дукха меттадоагIаш латт.\nДерригача дунен тIа санна ГIалгIайче а ба заIапхой. Уж боацаш царех хаьда-м цхьаккха мохк хургбац. Бакъда, мохк ше боккха цахиларах, укхаза баха нах ахмиллион мара цахиларах кхычахьа санна дукха бац вай мехка заIапал дола унахой. Вешта наьха дукхалга-кIезигалга хьежача тоъал ба уж. ЗаIапхошта вахар аттача даккхар ловш, царна доагIа гIулакх деш, уж цIагIара хьаара а баьха, наха юкъе лелийтар ловш дукха болх дIакхохь вай мехкарча Iаьдала урхленаш а, къахетаман фондаш а, дукхача юкъара болх лелабеча къахьегамхоша а. царна уллув дIа а айтта болх дIахьош ГIалгIайчен унахцIенон министерсва викалаш а ба.\n«Дег тIара баркал оал аз заIапхошта терко еш цар гIулакхага хьошаш болча наха – юкъара болхлелабечарна, хьехархошта, лорашта. Къаьстта лерхIамца баркал ала безам ба заIап долча берашца къахьегаш цар хьал теркал деш, дешар тIехьа а, дIахо вахаре саг алсамваларгахьа долча даькъе а болх беш болча наха. Хьамсара мехкахой! Укх дийнахьа а кхыча деношка а вайгара гIо эшача нахага хьожаш, цар дехар кхоачашдеш хилалаш, къаьстта шоай дегIа доал дулуш боацача унахошка. Дег тIара ловца боаккх аз, массанена моаршал, машар, ираз, сабар, безам, гаргарча наьха терко хилар дог доахаш», – йоах, инстаграмма ший оагIон тIа ГIалгIай мехка УнахцIенон министра Iарапханаькъан Марема.\nСаг шийна хало тIакхаьчача кулгаш Iохецаш, дог дилла хила йиш яц. Дицде йиш яц халон тIехьа атто йоагIалга. МоллагIа сага хьадешдола хIама мел кIезига боарам болаш дале а, из хьадаь чакхдаьлча цох доккха гIулакх хулаш хул. Наьха хьашташ кхоачашдара тIехьа гIо хул. Тахан хIаране ший гIулакх кхета а даь, наха из дерга хьежаш ца а вагIаш къахьийгача, гIулакх ди тIехьа дегIадоагIаргдар.\n«Мичча тайпара вале а, саг – саг ва. Со дукха хана денз тийша я, моллагIвола саг нахах лечкъаш хьагуча ца воалаш вагIа, ше эсал хиларах, е наха ше бIаргавайта кхераш хиларах, е шийх нах белар кхераш из хиларах. ДукхагIа из да, вай Кавказе дахача наьха оамалга хьежжа. Из уйла дIа а яьккха, шийна ваха хьажа веза саг, могаш вале а веце а. Цхьаькха а да вай кхетаде дезаш, хала хIама да могаш воацача сагах заIапхо мара ший цIагIарча наха цох кхы дIахо саг лоархIаш цахилар. Дукха хулаш долча тайп-тайпарча вIашагIкхетарашка арабоахаш, цига сакъердийташ хилча майра бовл заIапхой. Цул совгIа, уж шоаш дакъа лоацаш болаш из цIай дале а, е моллагIа кхыдола вIашагIкхетар дале а, уж хилча, вокхар а дог доагIа иштта хила. ТIаккха хала да цIагIарча наха, хьай дезало хьоца къамаьл дувцаш ца хилча, шоашта ловча тайпара унахочунга хьожаш хилча. Хийлане ладувгIа тигац заIапхошка, цар вахара уйлашка, тIаккха дIакIорда а дай соц саг. мегаргдац ший сагаца сов хьарама хила. ЗаIап бола нах шоаш цамогаш хилар диц а даь, кхыча наха нийса баха хьажа беза укх дунен тIа. Иштта саг вахаш хилча кхычарна а хьокхам хул цох. Цул совгIа диц де йиш яц, моллагIча лазара духьала Дала вайна маьл язбелга. Дерригача а дунен тIарча заIапхой денца даькъала бувц аз могаш мел боаца нах», — йоах, «Мял» яхача фонда кулгалхочо Дзейтанаькъан Лейлас.\nЦхьаькха а да теркал де дезаш. МоллагIа могаш воаца саг бIарга вайча, цхьа тамашийна цун бIарахьежаш оамал я вай, дунен тIа из ишта хила йиш йоацаш мо. Цудухьа, наьха бокъо цхьатарра хургйолаш, нийсача уйлашца хила беза нах. ЧIоагIа теркам бе безаш хIама да наьха кхетам лакхбар. Кхетам боацача сага фуннагIа а ду, нийсдар е дацар аьнна, къоастам ца беш. Цудухьа ший дешарцара гIулакх тоаде деза массане а. «Шийгахьа Iилма доаца саг – веннача сагах тара ва, кхетам боаца саг – хьайбах тара ва», яьхаш да.\n2017 шу чакх а даьнна 2018 шу хьахулача хана дукхача наха шоашта хьалхашка декхараш овттадаьдар дикагIча оагIорахьа хувцабала лаьрхIа.\n«Сабар – хьаькъала корта»\nАдамий оамалаш тайп-тайпара я. Бакъда, дикача оамал тIехьа волча сага халкъо сий ду, лерхIам бу, цо аьннача хIаманга ладувгIаш цо яхар тIаэц.\nДукхача хана денз, вайцигарча цамогаш хиннача наха оарцагIа ухаш, царна эшаш дола гIо деш, хьайоагIарех я лорий сихача гIон йола машенаш.


Даймехкан васт (Исмаил Акаев) / Проза.ру\nАкаев ИсмаьIалан «Серебреник» романан юкъара кийсаг.\nГочйинарг Дикаева Янина.\nЙоь1а дийхира цуьнга дийцахьара ахь хьайн Даймахках лаьцна…\nЮьхьанцара цунна ца хаьара ша х1ун аьлча бакъахьа хир ду те, ткъа юха-м сацам бира ши-кхо дош аьлла тоам бан. Амма цу Даймехкан васт дуьхьал х1оьттича, дешнаш ша ламанца дистина дог1у ахка санна охьахецаделира. Шийлачу г1айг1ано къийзочу дагчуьра самабевлла дагалецамаш туьха тесча санна 1ийжара кийрахь. Цо дуьйцура цуьнга х1оразза а ламанца сатоссучу хенахь шен кийра муха шатайпа цхьа тамашийна синхаам буссура. Ша йоккхучу хенахь и сурт х1ора а 1уьйранна шена духьал х1уттуш доллушшехь, иза цец вийлина ца вуьйлура Даймехкан 1аламан исбаьхьа хазаллех.\n«Ламанца 1уьйре даима а екхна хуьлу, мелачу мохо безамца хьоьсту хьан дерриге а дег1. Моттало и 1уьйренан х1аваъ ахь куьйг 1оьттича хьуна хаалуш ду. Тхан юьртан ц1енойн тхевнашт1ехула меллаша б1аьрг тоьхча – доггах дуьйцура к1анта – цкъа хьалха гучуболу ламанийн к1ажехь 1уьллу луьстачу хьаннийн и сийна х1орд, ткъа цул т1аьхьа хьан б1аьргаш хьоьстуш и сурт лакхене долу, кхин а леккха, кхин а лекха гучудовлу замано къеждинчу нохчийн ламанийн баххьаш. Ламанан луьстачу хьаннийн и баьццара дуьне самадоккху олхазарийн зевнечу иллеша а, дашочу маьлхан з1аьнарша а. Цу хьаннашка б1аьрг тоьхча хетало малх х1ора а дитте маршалла хоттуш бу, х1унда аьлча цуьнан з1аьнарш ца кхочуш ца дуьссу цу хьуьнхахь цхьа а дитт. Хьаннаша хьулдинчу лаьмнашна т1ехьара гучудовлу ло санна к1айчу лаьмнийн баххьаш. Уьш кхарел лекхох ду, хетало цара сийначу стиглахь мархашца цхьаьна нека до. Хетало и мархаш лаьмнашка бахначу безамо стигланца къастийна церан кортошка йиссийна. Дагалецамаша т1ома ваьккхина Ибрах1им шен генарчу х1усаман кет1ахь лаьттара, Даймехкан хазаллех бер санна воккхавеш. Цуьнан къамелехь цхьа тамашийна мукъам хезара. Цу мукъамехь г1айг1а хазахетарца хийцалора, цу мукъамо чаккхе йоцуш хестайора 1аламан сийлалла. Хеталора и мукъам лаьмнаша язбина бу. Цо тоьшалла дора 1аламан лаккхале адам кхочур ца хиларан. Цхьаьна а илланчан пох1ма тоьур дац, шен мукъамехь хазийта х1аваан къамел а, г1а-патарийн шабарш а, ч1ург етташ дог1учу шовданан декар а, ламанан ч1ожехь чухецаделла цкъа Терках кхетта, юха Таркхойн х1ордан сийначу тулг1ешца д1аэ хьаьгначу Органан и буьрса г1овг1а а. И ша дерриге а гайта а, хазийта а аьтто хир бац цхьаьна а суртдиллархочун а, я илланчин а. Ибрах1иман ховхачу деган къайленашкара схьаоьхура и дешнаш, амма х1ете а цунна хеталора хьомечу Даймехкан хазалла йийца уьш к1езиг ду. Иза д1атийра…б1аьргаш хьалха лаьттара дай баьхна латта, ойланаш йийсаре лецира Даймейхкан исбаьхьа васта….\nАьхке 2021 шо...\nСвидетельство о публикации №221081001519


ЦIа Керланаш Артиклш Мултимедиа Нохчийчоь Оьрсийчоь Дуьне Нохчийн мотт Со-репортер КХИН А\nМарсхьокху-беттан 02, 2014\nГазиев Тархан: Нохчашна уггаре хьалха оьшург цхьаалла ю (интервью)\nНохчийчохь Маршонан боламаш буьйлабеллачу 90-чу шерашкахь дуьйна евза тIеман хьалханчин, ШолгIачу тIамехь лаккхара буьйранча лаьттинчу Газиев ТархIанан цIе.\nХьаннашкахь Iалаш а луш, герзаца Оьрсийчоьнан олаллина дуьхьал лаьтта нохчийн къоман дакъа долуш ду цо бахарехь хIинца а.\nМангал-беттан 10, 2014\nКоррупцин да ю-те FIFA?\nКестта Бразилехь йолалуш ю футболан дуьненан чемпионат. Цуьнца доьзна прессин тидам тIебахана FIFA-н белхана. Футболан Ассоциацин Дуьненаюкъарчу Федерацина а, цуьнан куьйгалхочунна Йозеф Блаттерна а луьра критика йечарех ву вевзаш волу спортан журналист Дженнингс Эндрю. Маршо Радиона ша еллачу интервьюхь цо комментари йира футболан дуьненаюкъарчу федерацино а, цуьнан президенто Блаттера а лелош долчунна.\nСтигалкъекъа-беттан 16, 2014\nДжемилев: ГIирмера гIезалой шайн дайн латта тIехь бу\nКремло ГIирмехь чIагIдинчу керлачу Iедалша ГIирмерчу гIезалойн лидерна Джемилев Мустафина дихкина, шен дай баьхначу латта тIе юхаверзар. ГIирмера гIезалой шаьш Сталинан режимо цIерадахаран 70 шо кхачар билгалдаккха кечлуш болчу юкъанна, Маршо радионан сервисан корреспондента Голицына Натальяс масех хаттар делира Джемилевга Оьрсийчоьно ГIирма дIаяккхарх а, гIезалошна депортаци яр билгалдаккхарх а лаьцна.\nЧиллан-беттан 05, 2014\n"Чиллан бутт чIогIа вайх, нохчех, хьаьрчина бу-кх"\nБухIан юртахь и бохам хиллачу хенахь, Чадаева Асетан 30 шо дара. Карарчу хенахь иза Iамеркехь ехаш ю, Нью-Йорк-гIалахь. ХIора шарахь Чиллан-беттан 5-чу дийнахь и ирча деана де юьхь-дуьхьала хIуьттуш Iа ша бохуш дийцира цо маршо радионца шен телефонехула хиллачу къамелехь.\nГIуран-беттан 22, 2013\nРамзаева Бирлант: ДецIахь Iаьржа бода бу, иза бу-кх берриг а сан бала...\nМахка Кремло охьахаийначу Iедална зурманаш лекхар - иза массеран а амалехь долучух тера ду. Ца лекхнарш эхартахь бу. Я - Малхбалехь, Малхбузехь - Декъастана генна юьстах. Къар ца беллачу нохчех ю, протестан эшарш а йохуш, Канадехь еха илланча Рамзаева Бирлант. Цуьнца къамел хилира Маршо Радион.\nЛахьан-беттан 22, 2013\nШушкевич Станислав: Кеннеди вер сан хиллачу дешархочуьнан Освалдан болх бац\nЛахьан-беттан 22-чу дийнахь 50 шо кхаьчна Далласехь Iамеркан президент Кеннеди Джон вийна. Иза вийнарг лоруш ву Освалд Ли ХIарви. Ши шо сов даьккхина цу стага Советан заманахь Iамеркера ша веддачу хенахь Беларусин коьртачу гIалахь Минскехь.\nОсвалд вийча халахеттера шайна боху цуьнца юкъаметтигаш лелийначу Беларусера яхархочо Маркова Иннас\n50 шо кхаьчна Iамеркан президент Кеннеди Джон вийна. Иза хилира президентан кампани дIахьош Даллас-гIалахь. Цунна бехке вина ши шо Советан Пачхьалкхехь Минскехзь даьккхина волу Освалд Ли ХIарви. Иза вевзаш хиллачу Маркова Инница интервью йина Маршо Радион корреспонденто Буторин Павела.\nЛахьан-беттан 20, 2013\nПутине леткъамаш бо гIалагIазкхаша\nЦхьанаметта кхо кхайкхам хьажийна Оьрсийчоьнан президенте Путин Владимире цу пачхьалкхан къилбехь бехачу гIалагIазкхийн атаманаш. Цара доьхург ду Къилбан а, Къилбаседа Кавказан а федералан гонийн чулацам хийцар. ГIалагIазкхийн атаманашна хетарехь, Ставропол-мохк цхьамогIа бахьанашца юкъарабаккха беза Къилбаседа Кавказан федералан гонна.\nТовбеца-беттан 10, 2013\nМарханаш лацарца боьзна юха а цакхетамаш хилла Нохчийчохь Мархийн бутт болабала масех де хьалха дуьйна а Нохчийчохь дIакхайкхийна хууш дара цу перзан беттан хьалхара де муьлха ду. Иза 9-гIа де дара.\nМангал-беттан 28, 2013\nСелхана къу, тахана хьаьжа\nНохчийчохь цхьа нехан тоба ю муьлххачу а Iедалан куц-кепаца йогIуш а, шаьш селхана биина дуй къарбина, тахана нийсса пурхнехьа дерг лелош. Оцу тобанера нах ган йиш ю Iедалан хьукхматашкахь, нехан хьашташ кхочушдечу юкъараллин меттигашкахь а, динан дайшна юкъахь а. Церан юьхь-сибаташ массарна а евза. Амма царга юьхь-дуьххьала цхьаммо хIумма а ца олу.\nСтигалкъекъа-беттан 23, 2013\nИнтервью: Ичкерин Туркойчуьра векал Медет Онлу\nТуркойн Iедалша бечу хаамца, сийсара Уьстмалахь вийна Ичкерин Iедалан цIарах Туркойчохь хилла волу векал Медет Онлу. Стохка, Зазадоккху-беттан юккъехь, Данин коьртачу гIалахь КопенхIагенехь нохчийн конференци дIаяьхьира Данерчу нохчашна гIортор ечу Комитето. Цигахь гулбеллера тайп-тайпанчу пачхьалкхашкахь дIатарбеллачу нохчийн хьалханчаш а, Ичкерин Iедалан векалш а.\nМедет а вара хьешашна юкъахь. Маршо радионан корреспондента Аюбов Аслана цуьнца оцу хенахь дина долу къамел юха а дуьллу оха шун тидаме..\nЮза кхин а\nВидео, сурташ дахкийтар\nДахкийта тхоьга шайн сурташ а, видео а


Láh́arçiy duu árzu — Википедийа\nLáh́arçiy duu árzu\nLáh́arçiy duu árzu, Лаьхьарчий дуу аьрзу — (en. Short-toed Eagle), (оьрсаша "Змееяд" олу), Дехийра тIемаш а долуш, боккха корта а болуш олхазар ду иза. Букъ Iаьржа бу цуьнан, моккха бос а бетталуш. ЧукIело кIай ю Iаьржа хийцалуш томмагIнаш а долуш. ТIемийн йоьхьигаш а Iаьржа ю. Цуьнан цIоганан дохалла 3-4 сиз ду. БIаьргаш можа а, баккхийра а бу. Месаш нилха а до долуш а ю. ТIемаш дIай-схьай даржичи I,8 м.\nИ тайпа аьрзунаш ю Европан декъехь а Къилбаседехьа Ленинграде а, Рыбинске а, Казани а кхаччалц, Сибрехьа къилбаседа-малхбузехьа кхаччалц болчу мехкашкахь а, Юккъерчу Азехь а, Кавказехь а, Закавказехь а, дозанал дехьа къилбехьа Европехь а, Африкехь а къилба-малхбузехьа Азехь а. Вайн Нохч-ГIалгIайн республикехь и тайпа аьрзунаш ю ламанца а, лаха аренашкахь а, хьаннийн хотешкахь а, хин тогIешкахь а. Баннаш нилха синтарш а дохкуш , диттийн баххьашкахь до цара. Цхьа хIоа до апрель я май баттахь. Иза кIай хуьлу.\nТойна 45 дийнахь доккху. КIорни хIоьачуьра схьаяьккхинчул тIаьхьа шиъ бутт баьлчи, тIемашца гIотту. Ядар атта ду цуьнан. ХIаваэхь тIам ца ластош готуьйсу цо. Ижонна лаьтта охьа хьоьжуш, тIемаш а лестош, цхьана меттехь лаьтта иза. ТIома гIаьттина иза йоьдучу хенахь, дика го некъа тIехь Iаьржа томмагI. Екаран аз дахдеш ду. Масала, иштта "хиий-о". Цуьнан коьрта даар лаьхьарчий ду. Наггахь моьлкъа а боу цо, пхьид а йоу. Уьш кIезиг хиларна ларо езаш ю.\n2 Ḣaźa. qin\nSúrtaş Ḣaźa. qin Vayn mahkan olhazarş\nḢaźorigaş Хьост — «http://ce.wikipedia.org/w/index.php?title=Láh́arçiy_duu_árzu&oldid=79274»\tКатегори: Оlhazarş\tНавигация\nХlокху агlон тlаьххьаралера хийцам: 17:30, 8 март 2013.


Оьрсийчоьно дIахьедар дина, шинарин дийнахь Украинина $3 млрд доллар лур ду, еврооблигаци оьцуш, аьлла. Оршот дийнахь Москох хиллачу конференцехь дира и дIахьедар, Оьрсийчоьнан финансийн министро Силуанов Антона.\nДаханчу кIиранахь Оьрсийчоьно а, Украино а бинчу бертан цхьана декъаца а догIуш луш ду, Киево, Оьрсийчоьнна Украинин Iедалан облигацеш яларна доьхьал. $ 10 млрд доллар оьшу Украинина, шен экономикина гIортор ян.\nДаханчу кIирнахь Оьрсийчоьно и гIо а кховдийра, ша юхкучу газан мах хкаа декъана лах а бира. Оьрсийчоьно яьккхина и гIулч, Украина шен куьйга кIелара дIа ца ялийта а, Европан Бертана нацкъара латтон а Iалашонца яьккхина го Махбузенна.\nОццу хенахь, Оьрсийчоьнан хьалхара вице-премьеро Шувалов Игора элира оршот дийнахь, Украине муьлххачу а хенахь декхар схьалон ала йиш ю Москохан, аьлла.\nIедалан векалшна ницкъбарна 25 стаг жоьпе озийна ГIалгIайчохь\nТитиев хенал хьалха колонера аравалийтар доьху адвокато\nНохчийн меттан орфографин дошам кхолларан болх болийна Нохчийчохь\nIалам карзахдала тарло Нохчийчохь\nКъоланаш дарна мукъарло дина Майртупарчу вахархочо\nКуьйгалхой хийца луучу регионийн цIераш яьхна Кремло\nТIемалой бу аьлла 9 стаг лаьцна Нохчийчохь\nХоси-юьртах Ахмат-юрт ян еза, боху Даудовс


Бусалба дин, къорIан аьшнаш дар шуьйра дийцаре до нохчашлахь\nБусалба дин,къорIан аьшнаш дар шуьйра дийцаре до нохчашлахь\nМуьлхха а керла юкъадаьлла хIума телпонан зIенехула дIасадаржорна тIера бу нохчий а.»ХIара гиний хьуна, иза-м тамаш бу хьуна гинехь» бохуш, шовкъе хабарш хазош, могIарерчу наха комаьршша дIасабоькъу шайна жима а маьIне а.хаза мел хетта хаамаш. Цу декъехь,зударий,божарий,жима-воккха бен-башхалла а йоцуш тахана вайнехан юкъараллехь алсам дийца даьккхинчех ду Петарбухерчу цхьана жимачу стага къурIан,бусалба дин,доцца аьлча, исламан динехь болчарна перза а,мехала а мел дерг аьшнаш а, сийсаз а деш, дIасадаржийна дастаме къамел. Цуьнан къамеле ладоьгIначу кегийрхойх дукхахболчара и къамел Iорадаьккхинарг луьра таIзар дан хьакъ волу Iеса стаг лору. Цара даггара са а туьйсу, иза мила ву а хиъна,цуьнан лорх а кхиъна, бусалба наха иза иймане валоре. Цуьнан къамеле ла ма доьггIанехь оьгIазло хьалха а яьлла,ишта дера къамел хазийра Теркйист кIоштерчу вахархочо Лечас.\nЛеча: «Шаьш цIена бусалба нах ду а бохуш,гIуллакх доцуш бусалбанаш хIаллакбеш,тIемаш беш меттигаш дукха ю. Интернет чохь а хир боцуш цкъа а кхето безаш берш ишта Iесалла яржораш бара. Бусалба нахах мунепикъаш бан гIертачарна дан догIур-кх таIзар.»\nПетарбухерчу кIанта бусалба дин емалдеш динчу къамелах шена хетарг довзуьйтуш Лечас билгалдаьккхира цу кепара къамел цуьнга леррина дайтина хила мега бохург.\nЛеча: «Ойла йича цхьана агIор цо дин аьшнаш а до,къаьмнашна юкъахь хьагI-гамо а,мостагIалла а дебадо. Суна хетарехь иза Iедало араваьккхина стаг ву. Ца хилча иза дуьххьбала эфире воллушехь лаьцна хир вара. Соьга хаьттича иза Iедало тхов а бина ларвеш стаг ву. Ца хилча пачхьалкхан дегаюккъе охьа а хиъна, иза Iойтур а вацара».\nЦхьаболчара бусалбан динах маьттаза дийцина Петарбухера жима стаг делан мостагI вина,вен кхачош оьгIазе къамелаш дахь а мелла а хенарчу, дахарехь зеделлачу,хIума дуста а,оза а хуучу бахархоша маггане а магош дац цунна ницкъбар. «Дерриге гуш а,хезаш а ву дуьне-Iалам Кхоьллинарг. Цо ша къастор ду цуьнца дерг, Деле дIа а велла ,тIе куьг дахьа а ца гIерташ,вита веза». Герггарчу барамехь ишта боху и санначара. Царех цхьаъ ву соьлжагIалахо Абазуев Хизар а.\nХизар: « Ша волччохь дIа Iад витчахьана ца волу иза? Шен хьекъал кхоччург ду-кх цо дуьйцург. Деле дIа а велла вита веза-кх. Бекхам Делехь бу.Цуьнан цуьрриг а шеко яц.»\nПетарбухера жима стаг дала кхоьллина адам ду. Шена «чудиллинарг» ду цо дуьйцург. Чудиллинарг дика хиллехь цо дика а дуьйцур дара. Шегахь кIорге цахиларе терра тилла къамел ду цо дийриг. Иза а, цунах тера галваьлла кхиверг а кхето веза,тур-тапча а яьккхина,цунна таIзар дан ара а ца довлуш. Ишта хьажам болчех ву бусалба Асланбек. Иза тешна ву хаарш къовзийна хиларна а,хьекъалан кIорге цахиларна а дина оцу кIанта сел челакха къамел аьлла.\nАсланбек: « Иза цахаарна,хьекъал цахиларна дина къамел ду. Ишта кIорге йоцчу бусалба наха а олу,олу ур-аттал, исламехь воцург,керста а,кхиверг а вен веза,ваккха веза. Элчано,Делера салам маршала хуьлда цунна, ца аьлла вен веза. Уьш белла бу,бийшина бу,самабаха боху. Иза кхетаве боху. Ахь диканиг чудиллича дика дуьйцур ма ду цо. Ненан шурица цунна чудоьллинарг вон ду,цундела дуьйцу цо маьттазниг. Вониг бен ца гина чохь. Деш ламаз ца гина цунна, сагIа доккхуш ,закат луш ца гина. Дела цIе йоккхуш суьлгIа хьовзош ца гина…»\nПетарбухехь вехачу оьрсийн кIанта динчу юьхькIаме доцчу къамелах нахана хетарг хаа ахкаме вийлича тайнарг дара,берриш бохург санна


Лахьан-бутт 24, 2016\nТахана 60 шо кхечи Советан пачхьалкхан куьйгалло Казахстане дIадохийначу къаьмнийн республикаш юхаметтахIотто сацам тIеэцна.\n"Сибрехара къематде" чекхделира эхар а\n1956 шарахь Лахьан беттан 24 дийнахь, Советан пачхьалкхан коьртан комитета сацам бинера дIадохийначу къамнийн республикаш юхаметтахIотторах лаьцна.\nИза бохург дацара, оцу делан сахьта, Казахстане а, Сибрехь дIадохийна къаьмнаш цIадерза йиш ю.\nИ бакъо, масала нохчашна а, гIалгIашна а, кхиъ ши бутт баьлчий бен ца еллера.\nАмма, 60 шо хьалха хиллачу оцу сацамо,нехан дог даийтира, юха а даха а, сатийсам кхоьллира, нехан махкахь къам дисина довр дац аьлла.\nОцу дийне сатуьйсуш, Даймохк боху дош, багахь а долуш хийла стаг велла.\nДIадохийначура нохчий н къам цIадерзарх дагалецамаш иштта буьйцу «Казахстанера бераш» аьлла цIе йолчу цхьанатохараллин куьйгалхочо Айсханов Аслана.\nАйсханов: «ЦIабаьхкича долу сурт иштта хилла: мел йолчу хIусамашкахь оьрсий, украинхой, дагестанхой хилла. Цара шаьш чохь Iарна, кертахь 3 кибарчиг йоьттина олий, ахча доьхуш а хилла. ЦIабирзича Iедалша дала сацам бина хилла процент а йоцуш, юхалург ахча а, кхидолу гIо а.\nНах дешна боцун дела, дукхачарна ца хиъна иза. Иштта цIабирзина-кх вай».\nХIинц-хIинца, цIадоьрзура ду аьлла, нохчий Iачу хенахь, шайна юккъера цхьаберш а, бухахь болу хьакамаш а питанаш а, эладиттанаш даржадора нахалахь.\nЦIахь хинйолчу халонех ца кхоьрура нохчий. Шаьш цIадахийтичхьан бохуш, иштта дагалуьйцу Хьалха-Мартан кIоштера Матаев Iарбис.\nМатаев: «ЦIа ца бахийта гIерташ. ЦIа боьлхахь, кхин цкъа а дохора ду бохуш агитаци а йолийра нахана юккъахь. Беттанашкахь Iийра нах вокзалашкахь. Хьекъал долу нах, Гайрбеков санна берш, хьалха а бевла, иштта цIадирзира вай».\nВайнах цIабирзича, бухахь, церан гIаланаш а, яьрташ а дIа а лаьцна, дIатарбеллачу кхечу каьмнех нахана дийна делкъа хенахь цIе ло дар санна хIума хиллера. Дукха халонга даьлла иза, дуьхьалонаш а лелийна цара.\nСоьлж-ГIалахь «Сталин а, Берия а» бохуш плакаташ а айина цIабирзинарш юха а бохабе бохуш кхайкхамаш беш митингаш а йинера. Хийла латарш а, нах байарш а нисделлера. Амма наггахь хиллехь а, цхьаболчара 13 шо нехан махкахь а даьккхина цIабирзинчарна церан хIусамаш паргIат а яьккхина.\nИштта хиллера Ведан кIоштера Элистанжи эвлахь ХаджимурадовгIеран доьзалехь а. Юккъаралхочо Хаджимурадов Сулеймана дуьйцу цуьнах лаьцна.\nХаджимурадов: «ЦIабаьхкича массо а меттехь суьйли бара нехан хIусамашкахь. Тхан кертахь вехаш волу суьйли тхан дена вевзаш хиллера. Цо, къинтIера а ваьккхира тхан да, шай кертахь Iеран а, беш лелорна а».\n73 шо хьалха хилла депортаци а, цIаберзар а, 90-чу шерашкаь Нохчийчохь хилла тIемаш а нохчийн керлачу исторера уггаре а Iаьржа а, лазаме а агIонаш ю.\nЦарна тIехь, ма хетта тахана а талламаш ца бина, кхоччуш мах а хадош.\nМелхо а, жим-жима нах дIа а булуьйтуш, даржадо нохчийн шайн бехк бара оцу бохамашна олий.\nКъам махкахдаьккхина де "хийцинехь" а\n... Изза дара лаьмнаш, бацара даймохк\nЮха а Сибрех?..\nГIалгIаша масал кховдийна: Доладе дайн кешнийн!


Страсбургехула чекхдевлла бехк-такхаман гIуллакхаш талла лууш яц Оьрсийчоь\nЛондонехь туп тоьхна йолчу Европерчу адамийн бакънашкахула болчу адвокатийн центро а, Оьрсийчурчу Мемориало а керла, ша-кепара проект йолийна, Оьрсийчоьно адамийн бакъонаш талхорах лаьцна йолу. Дуьйцург ду Оьрсийчоь талла лууш ца хилар 2000-чу шарахь Котар-Юртахь, бомбанаш а йиттина, нах байар. Оьрсийчоь бехке еш ю Страсбургерчу Кхело бинчу сацамех йоьзна йолу кеп йохорна.\n2010-чу шарахь тIеэцначу механизмаца а догIуш, нагахь Европерчу адамийн бакъонашкахула йолчу кхело бина болу сацам пачхьалкхо кхочуш ца бахь, Европан Кхеташонан министрийн комитетан бакъо ю и гIуллкх юха а Европерчу суьде юхадерзо.\nАмма нохчех хьакхалуш болу дуккха а Страсбургерчу кхело бина болу сацамаш ца толлуш битина Оьрсийчоьно. Цул сов, Оьрсийчоьнан низамашца а догIуш 10 шо даьлча, дукха хан яьлла аьлла, ца толлуш дита бакъо ю и тайпа бехк-такхаман гIуллакхаш.\nЦундела мехала ду сихха Котар-Юртахь адамаш дайар санна долу гIуллакхаш Оьрсийчоьне таллийтар. Цунна тIехьажийна ду Европерчу адамийн бакъонашкахула йолчу адвокатийн центро а, Оьрсийчурчу Мемориало деш дерг.


боьлхуш - Synonyms of боьлхуш | Antonyms of боьлхуш | Definition of боьлхуш | Example of боьлхуш | Word Synonyms API | Word Similarity API\nTop 10 similar words or synonyms for боьлхуш\nTop 30 analogous words or synonyms for боьлхуш\nОкеан Ткъа и-ша бу 5 океане бекъалуш. Берриге хӀорданаш цаьрна юккъе боьлхуш бу.\nБудённовскан рейд Будённовскан рейд —- 14.6.1995 ш. Шамиль Басаеван куьйгаллийца нохчийн тӀемлоша, Будёновск олу гӀаскхийн гӀалийна тӀелатар дира. Биргалла доцучу хьосташ дийцарехь, нохчийн тӀемлой Москох боьлхуш хилла, оцу ниятан новкъарло йина бахьан хууш дац.\nНурадилов, Ханпаша Нурадилович 1942 шеран январехь Толстой юртан уллехь шен хьалха боьлхуш болу накъосташан гӀо деш иза шен пулемётаца царца хьалха вахара цера некъ цӀанбеш. Оцу латарехь цо хӀаллаквира 50 фашист а, 4 пулемёт а. И хьуьнар бахьнехь цунна елира ЦӀен Седан орден а, сержантан звани а.\nБерлинан университет Къоман-социализман хан йолаелира Берлинан университетехь жугтех бевлла Ӏилманчашна а, студенташна а диффамаци еш. Жугтийн профессорийн лекцешка боьлхуш бацара, боьлхучарна ницкъ бора. Режиман тешаме боцу профессораш хьийзабора. Университетан белхалоша а, дешархоша а 1933 шеран 10 майхь жайнаш дагорехь дакъалацар эхь хилира университетан. Цул тӀехьарчу шерашкахь къоман-социалисташ дӀабехира кхоалгӀа дакъа белхалой, дукхаха болу Ӏилманчаш а, студенташ а дӀакъаьстира хьалха гуманистийн центр хиллайолу университетах.\nШовкъ Шовкъ — зикрехь дела хьахор дагах кхетча муридан хуьлу хьал ду. Ӏовдин а, Манин а муридашна йогӀу шовкъ стаг хьекъала чуьра ара а волуш. Уьш шовкъан хьолехь болуш гондахьа дерг гуш ца хуьлу, уьш беккъа дела хьахварах дог кхетий, кхийсалуш, корта лестош, боьлхуш хуьлу. Кунта-Хьаьжин муридаш шовкъе бевлчи ког тухуш, куьг тухуш, кхоссалуш, мохь тухуш деле кхойкхуш хуьлу. Кхечу муридийн а хуьлу хӀоранна а шен кепара шовкъ.\nЮсуп-пайхамар (телесериал) Юсупан вежаршна тӀе шайтӀа деанера, шена цхьа вон гӀан гинера аьлла харц дерг дийцинера цо. Юсупан вежарша шайца иза жа дажо ваийта элира. Амма Якъуб реза цахилира, цигахь йолчу берзлоша иза ваан кхоьруш. Цара мукӀарло дира шаьш: «Шаьш, Юсуп могуш а, дийна а волуш, цӀа валора ву» — аьлла. Цара Юсупан оцу гӀамаран аренашкахь цунна чӀогӀа етташ, Ӏиттарш а йинера. Яхуда иза вен гӀаьрташ вара, амма Лавис иза цавийтира. Цара иза кӀоргачу гӀун чу кхоьссира. Буьйсана уьш цӀа кхечира, белха а боьлхуш. Цара Юсупан коч еанера, уьстагӀан цӀийха уьзна йолуш. Амма Якъубна уьш харц луьйш буй хиира.\nЮсуп Уьш баьхкина шайн да волчу суьйранна, боьлхуш. Цара аьлла: ХӀай тхан да, къовсадала даханера тхо, Юсуп тхешан хӀумнаш уллохь витинера оха, тӀаккха барзо виира иза. Цара деара цуьнан куча тӀехь харц цӀий. Цара аьлла: ХӀара ду Юсупан цӀий! Церан да Якъуб пайхамар хилла, иза воккха стаг хилла. Иза шен берелла дукха хьекъале хилла. Якъубана хууш хилла, барзо адам диъча цо иза лаза дой, цо цуьнан коч ятӀа йой. Юсупан коч цӀена хилла, цӀий чу Ӏоьттина хилла, цундела хиъна Якъубана, иза харц цӀий дуй, барзах лаьцна долу дийцар а кхоьллина дийцар дуй. Цо аьлла шен кӀенташка: Муххале а, хӀара дийцар аш кхоьллина ду Хаза собар. Сингаттаме воьжна Якъуб Юсуп бахьанехь чӀогӀа, делахь а цо хаза собар дина.


325 894 яззамаш\n44 жигара декъашхой\nДийнахь хилларг — 1 ноябрь\n* 1611 — Уайтхоллан гӀалахь дуьххьара хӀоттийна шекспиран «Дарц» пьеса.\n1612 — ШолгӀа халкъан бӀоно лелхийна полякийн-литван интервенташ Китай-городера.\n1755 — 100 000 португалхо а вуьйш чӀогӀа мохк бегоро Лиссабонах саьлнаш йина.\n1790 — «Французийн революцех ойланаш» цӀе йолчу трактатехь Бёрк Эдмунда цунах хин дерг аьлла.\n1952 — Эниветок маржанан гӀайрен тӀехь дӀадаьхьна дуьххьарлера водородан юларан зиераш.\n1962 — дуьххьарлера космосан тӀомалела аппарат хьалахецна Марсехьа — советийн АМС «Марс-1».\n1963 — Пуэрто-Рикохь болх болийна оцу хенан уггаре йоккха радиотелескоп цхьаьна апертурица.


ХІара хІума хилла Ахьаш-Варуша паччахьалла дечу заманчохь. Ахьаш-Варуша паччахьалла деш хилла Индина тІера Хуша-махкана тІекхаччалц йолчу цхьа бІе ткъе ворхІ меттигна тІехь.\nКху дийцар тІехь юьйцучу хенахь Ахьаш-Варуша Шушан-гІалин гІопахь лаьтташ долчу паччахьан гІанта тІера паччахьалла дора.\nШа паччахьалла дечу кхозлагІчу шарахь Ахьаш-Варуша шен массо а элашний, шена уллохь гІуллакх деш болчарний лерина той хІоттийра. Парсихойн а, мадайхойн а эскарийн хьаькамаш а, паччахьан цІийнах схьабевлларш а, цуьнан олаллина кІел йолчу меттигийн куьйгалхой а бара цу тойнехь.\nИ той чІогІа деха лаьттира: бІе дезткъа дийнахь. Ахьаш-Варуша шен пачхьалкхан хьал а, цуьнан исбаьхьа хазалла а дІагойтура хьешашна.\nИ бІе дезткъа де дІадаьллачул тІаьхьа паччахьо Шушан-гІалин гІопахь дехаш долчу шен халкъана кхин а цхьа той дІахІоттийра. И той ворхІ дийнахь лаьттира паччахьан цІийнан бешахь йолчу кертахь. Цига кхайкхина вара уггар къечунна тІера уггар а хьалдолчу стагана тІекхаччалц волу цу гІопара массо а вахархо.\nИ керт яра кІайчу а, сийначу а басахь долчу вēтанан кІадешца кечйина. Уьш кІайн а, цІарула-цІен а долчу кІадинах йинчу тІергашца шагатІулган бІогІамашна тІе даточу хІазаршца дІатесна яра. Деших а, детих а йина садаІа меттигаш яра уьйтІахь кечйина. И уьйтІе, баьццара тІулгаш а, шагатІулгаш а, лахьорчах йоккхуш йолу хІума а, иштта Іаьржа тІулгаш а дехкина, кечйина яра.\nХьешашна тІекхоьхьуш долу маларш цхьаъ вукхунах тера доцучу дашочу кедаш чохь дахьаш дара. Паччахьан чагІар цуьнан хьоле хьаьжжина дукха дара.\nЦа луучунна малар малийтар тІе ца дожадора, хІунда аьлча паччахьо дина омра дара, хІоранга а шена луъучу кепара малар малийта аьлла.\nПаччахьан зудчо Вашатис а хІоттийнера паччахьан цІа чохь болчу зударшна лерина долу той.\nВорхІалгІачу дийнахь, шен дог чагІар бахьана долуш самукъадаьлла дІахІоьттинчу меттехь, паччахьо шен ваьІна волчу ворхІ ялхочуьнга МахІу-Манига, Бизатига, Хьарбунига, БигІатига, АбагІтига, Зитарга, иштта КІаркасе а омра дира,\nшен зуда-паччахь, шен таж коьрта тІехь а долуш, схьаялае аьлла. Цунна лиира дерриг а халкъана а, массо а элашна а цуьнан исбаьхьа хазалла дІагайта. Зуда-паччахь Вашати чІогІа хаза яра.\nАмма Вашатина ца лиира паччахьо шега баьІначу ялхошкахула дина долу омра кхочушдан. Паччахь чІогІа оьгІазвахара. Иза, дарвелла, кхехкаш вара.\nІедал девзаш болчу массо а хьехамчашца пачхьалкхан гІуллакхаш лелош вара паччахь. Цундела цо дІаяхана йолу зама евзаш болчу хьекъалалла долчаьрга хатта сацам бира, ша хІун дан деза аьлла.\nПаччахьан уггар уллохь болчу хьехамчийн цІераш яра: Каршани, ШетІур, Адмати, Таршаш, Марас, Марсани, Мамихан. Парсихойн а, мадайхойн а и ворхІ эла паччахьна паргІат тІекхача йиш йолуш вара. Уьш пачхьалкхехь уггар а лакхарчу даржехь бара.\nПаччахьо цу элашка хаьттира: «Вайна юкъахь лелаш долчу гІиллакхашца аса паччахь йолчу Вашатина хІун таІзар дан деза? Цо паччахь волчу Ахьаш-Варуша ялхошкахула шега аьлларг кхочуш ца дина».\nТІаккха Мамихана вукху элашна хьалха жоп делира паччахьна: «Паччахьна хьалха бехке хилла ца Іа Вашати. Иза массо а элашна хьалха а, Ахьаш-Варушан пачхьалкхехь массо а меттигашкахь дехаш долчу дерриг а къаьмнашна хьалха а ю бехке.\nВашатис динарг шайна дІахиъча, массо а зударий, шайн майранашца ларам боцуш, дІахІуьттур бу. Цара эр ду: „Паччахь волчу Ахьаш-Варуша, Вашати схьаялае аьлла, омра дина хилла, амма цо шега бохург ца дина“.\nХІинцачул тІаьхьа парсихойн а, мадайхойн а элийн зударий, паччахьан зудчо динарг шайна дІахезча, шайн майранашка изза жоп луш хир бу. Царна юкъахь цадашар а, дералла а кхоллалур ю.\nПаччахьан лаам хилахь, цо шен сацам дІакхайкхо беза. И лакхарчу Іедалан сацам парсихойн а, мадайхойн а халкъашна юкъахь лелаш хила а беза, цкъа а юкъара дІа а ца боккхуш. Цу сацамца паччахьан зуда Вашати кхин Ахьаш-Варуш волчу чуяха йиш йолуш хила ца еза. Ткъа Вашатин паччахьан дарж цул а дикаха йолчу кхечу зудчуьнга дІадала деза паччахьо.\nИ паччахьан сацам доза ца хиллал йоккхачу массо а пачхьалкхехь нахана дІахиъначул тІаьхьа, массо а зударий шайн майранаш лоруш хир бу, цІе яхна болчарна тІера дуьйна кІезигчу нахана тІекхаччалц».\nПаччахьна а, цунна уллохь болчарна а чІогІа тайра Мамихана аьлларг. Ахьаш-Варуша, шен эла волчу Мамихана ма-аллара, сацам тІеийцира.\nЦо шен пачхьалкхан массо а маьІІе кехаташ дахьийтира. И кехаташ хІора меттиган абатан низамехь а, хІора цигахь дехаш мел долчу халкъан маттахь а яздина дара. Цу кехаташ тІехь аьлла дара, хІора майра шен доьзалехь эла ву, ткъа цуьнан цІахь майрачун мотт бен ма бийца аьлла.


Тухуш, паспортана ца туху - бетах туху\nОьрсийчоь - Оьрсийн Федерацин вахархочуьн паспорт\nСоциалан технологийн «Политех» агенталло хIокху аьхка бинчу «Юкъараллин-политикан дахарехь къоман хаттар» талламан жамIаш Юкъараллин ХIусаме кховдийна. Телефонехула динчу хеттаршкахь дакъа лаьцна Оьрсийн Федерацин 400 гIалара 4070 стага. Хеттарийн жамIаша гойту, гIазакхийн къомаха болчу нехачул а шайн хьелаш ледара хетар а, стаг муьлхачу къомаха ву боху информаци паспорташна тIетоха лууш уьш хилар а.\nТамашийна делахь а, Iедалан тIегIанехь гуттар а лакхабаьхна лелочу, гIазакхийн къомара Оьрсийчура бахархошна шайн хьелаш ледара хетарал совнаха, шаьш охьатаIийна а хета. Къаьсттина цу ойланца дукха нах беха Мокох а, цуьнан йистошкаь а, Петарбухехь а, цуьнан йистошкахь а. Цунна бахьана а ду боху аналисташа. Уггар дукха мигранташ цигахь баха охьаховшу.\nИшта кхолладеллачу хьоло къаьмнийн юкъаметтигийн дов эккхийта сахьт дац аьлла хета аналисташна. Оццу хенахь, «Политех» агенталло, гIазакхашна леррина статус яларх лаьцна делла хаттар 29% гIазакхаша бен къобал ца дина. Ткъа Москох а, Петарбухехь а болчу бахархошна юкъахь цу тайпа нах кхин а 4% алсам бу. Къилбаседа Кавказера 22% нах реза хилла боху цу талламо, гIазакхашна Оьрсийчохь леррина статус яларна.\nДелахь а, паспортана тIехь «къам билгалдаккхар» юха а юкъатохарна гIротор йина Оьрсийчура 51% бахархоша а, 51% шаьш гIазакхаша а. Цу талламо иштта гайтина, гIазакхийн ойланехь къоман хаттар политикан кепе дирзина хилар.\nХеттаршкахь дакъа лаьцначу 47% наха аьлла, харжамашкахь кхаж тосучу хенахь, кандидат муьлхачу къомаха ву боху хаттар, шайн уггар а коьрта хаттар ду.\nГIазакхашна санна, цхьаболчу, кегийн къаьмнийн векалшна а хета, муьлхачу къомаха ву боху информаци паспортана тIехь хила еза, аьлла.\nХIинжа-гIалара цхьана суьйличо элира оцу хьокъехь.\nТахIир: "Кегийн къаьмнех долчу тхуна чIогIа маьIне ду паспорта тIехь и информаци язъйина хилар. Тхо цу къомаха хилар лардийр ду иза паспорта тIехь хилча. Паспорта тIехь и йоза хилла ца Iаш, суна луур дара, суьйли я гIаз-гIумки ца яздеш, дагестанхо яздойла."\nИ тайпа информаци паспорта тIехь хилча, ца хилча а хIумма а хийцалуш дац бохучух тешна кхин берш. Масала, хIара суьйли саннарш.\nМахьач: Цуо хIумма а ца хуьйцу. Хьо ишта а Оьрсийчоьнан вахархо ву. Оьрсийчоьнал арахьа цхьанхьа хьо вахча, хьоьга гIазакхийчуьнга санна хьоьжу. Со муьлхачу къомаха ву бохучу информацино я пачхьалкхана чоьхьа, я пачхьалкхана арахьа а хIумма ца хуьйцу.\nКхета хала ду, пачхьалкхехь уггар дукха а – 80%, шайн мотт пачхьалкхан статус йолуш а, мел йолчу Iедалан хьукхматашкахь хевшина Iаш шайн къомаха болу нах боллушехь, гIазакхашна шаьш эшийна хетар. Муха нисделла, Iедало хьалаайъина лелачу ъкомана ша охьатаIийна хетар? Цунах лаьцна Маршо радионо дуьйцур ду тIейогIучу программашкахь.\nБуй-тIара паспортах ца туху, бетах туху


Давлетукаев Анзор. Мовла | ВАЙНАХ\n05.10.2018\tПроза, Статьи Оставить комментарий\nЗорбана цIийнан бехачу лами тIехула хьала а ваьлла, вестибюль чохь лекхачу стоьлана дехьа хиъна Iачу хадечуьнга эсала вистхилира иза:\n– «Вайнах» журналан редакце хьала вала мегар дарий со? – аьлла.\n– Цхьамма кхайкхина-м вац хьо? – аьрга хаьттира цо.\n– Кхайкхина-м вац со, вуьшта, сих-сиха хуьлуш ву со нохчийн редакцешкахь.\n– Хьо хиларх пайда буй, хьо цхьамма а кхойкхуш ца хилча, ахьа новкъарло йой-те редакцешкахь, хIа-а, вокхстаг? Нохчийн редакцеш олуш суна-м ца хезна цхьамма а.\n– ДIа чугIо, суна бIозза гина ву иза кхузахь, – вистхилира хадечунна дехьо хиъна Iен герзах воьттина жимстаг.\nЮха-юха баркаллаш а бохуш, гена йоцучу лифтан неIаре дIахIоьттира Мовла. Хье ца луш готтачу коридор чохь вара иза. Аьтто аг1ор г1еххьа д1авахча, куьйгаца лаба а йина, леррина не1арна т1ера йоза а дешна, цо «Зама» газетин коьрта редакторан неIарх бай-й пIелг туьйхира.\n– Чувола! – гIоргIа аз деара цуьнан лере. Не1 херйича, коьрта редактор сийна кIур экхийтина телевизоре хьоьжуш гира.\n– ХIа-а, хьо ву иза юха а? Хьуна-м кIорда а ца до кхузехула лела, къанвелла воллушехь, – олуш, куьзганиш охьа а тетина, Мовле хьаьжира иза, бIаьргара хIума яккха санна леррина. – ХIа-х1, хIокху ахьа беанчу гIурта тIехь болх бан хан яц сан, хьайна язъян Iамаде, я аса оцу тускар чу кхуссу хIара хьан кхаьлли, Музаев Нурдина дайна, – тIе туьйхира цо.\nБоккха кIур а баьккхина, телевизорехьа вирзира коьрта редактор. Мовла, кIоршамечу дешнаша мелла а вохийна, шен сийна ши бIаьрг лаьтта а боьгIна, соцунгIа хилира.\n– Хьайна лаахь, кхечу редакце хьо и кехаташ, сан хан яц уьш ловзо, я хIара ликбез а яц, – элира цо схьа а ца воьрзуш, Iуьргара оьпа яккха гIерташ санна, гонаха сийначу кIуьран мархаш а дебош.\n– Дика ду, бехк ма биллалахь, – тата даларна кхоьруш, яйн неI чIаьгIна, аравелира Мовла.\nКоьрта редактор меттах а ца хьайра шен ден хеннара воккхастаг ара волуш.\nЦхьаъ-м дагадеана, неI ца тухуш, юха чу хьаьжна: «Газеташ дахьа мегар дуй аса?» – хаьттира цо мелла а кIеда-мерза.\n– Мегар ду, дIахьо хьайга ма даххьало, – шен мера кIеллара кIур куьйгаца дIаса а лоллуш, мохь туххуш жоп делира вукхо.\nНеI тIечIаьгIча Мовлин лере кхечира редакторан даима а везавеш долу аз: «Валахьа кочара». Юха ши-кхоъ неI дехьа чу а вахана, мор буззуш «Зама» газеташ а эцна, аравелира воккхастаг.\nШен карара кIадин тIоьрмиг схьа а биллина, газеташ цу чу а нисдина, «Вайнах» журналан коьрта редактор волчу чоьхьа велира иза бай пIелг а тоьхна, чукхайкхаре а ца хьоьжуш.\nКоьрта редактор Ахьмад мелла а кIеда-мерза вуйла хаара цунна. Бакъду, хьалде хаьттинчул тIаьхьа журналаш тохарлеррачохь ду хьуна, хьайна дезачул схьаэца, олура цо. Мовлина хаара кхин цуьнан кабинет чохь Iен ца везий. Цкъеллиг цкъа хьан текстехь хIоккхула гIалаташ дара, я хIара нийса ца яздинера ахь, аьлла, Мовлин догдохийна вацара Ахьмад. Цо мелхо а дог оьцура, ахь нохчийн маттахь яздар сийлахь ду, къар ма лолахь, олий. Хьан шераш цхьа а хьесап дац хьуна, олу, моссазза вогIу а, и цхьа а хьесап дац хьуна, жима-вокха хиларх хуьлуш дац похIма. Коьртаниг къахьегар ду, чIагIдора цо хIоразза а.\n«Вайнах» нохчийн, оьрсийн меттанашкахь арадолура, делахь а «Орга» нохчийн литература когаяхийтина журнал лорура цо, и дукха а дезара, уггара хьалха, Мамакаев Мохьмад, Дикаев Мохьмад, Саидов Билал, доцца аьлча, гоьваьлла волу х1ора нохчийн яздархо зорбане вийлина журнал и хиларна. И иштта делахь а, кхуьнан гергарло Ахьмадца тасаделлера. Цхьа Ахьмад вар-кха Мовлега, дог ца дуьллуйтуш, хIора делан денна йозанехь къахьоьгуьйтург. Бакъду, «СтелаIад» журналан редакцехь вуно кIеда-мерза тIеоьцура иза, чай мала, хьо генара веана ма ву, кIадвелла, мацвелла а хир ву, олий, чурабовлий хьаьвзара коьрта редакторан гIоьнча Забу, кхин болу редакцин белхалой а. Мовла даима ша сов валарна, кIордаварна кхоьрура, шега цхьаъ шога вистхилча сийна ши бIаьрг, пекъар болий, лаьтта бог1алора цуьнан. ТIаьхьарчу шерашкахь бIаьрса а, лергана хазар а мелла гIелделлера вокхастеган. Цхьаберш, цкъа-шозза аьлча кхунна ца хезча, безабоьра, къаьсттина «Оргин» коьрта редактор. Цундела, шех бала бой-те ша гондIаболчарна, бохучу ойланаша хорам бора цунна. Цкъа а, сел дукха редакцешка леларх, иза цхьаьнге а чIогIа вистхилла меттиг тусаелла яцара цхьанне а.\nКъаьсттина бокха кхаъ хилира Мовлина шен Сибарех лайна бала, къизалла юьйцуш язйина статья Ахьмада журналана тIе тоьхча. Цунна дуненчохь хила кхин доккха хазахетар дацара. Лаххара эзарза ешна хир яра цо и статья. Доггаха лаьара цIерадахарх а, ша теш волуш хиллачу шина тIамах а лаьцна язъян. Шайн юьртахь и цхьаъ вара накъосташца къовса а къевсина дажал Сталин дийна волчу хенахь ц1а веанарг. Шен статья т1ехь г1еххьа хьаха а динера цо и. Коьртачу декъана хьаьрса, сийна б1аьргаш хиларна, оьрсийчух тера хиларна вокзалашкахь, урамашкахь милици коча ца г1ерташ д1аса вахар нисделлера цуьнан. Ларт1ехь хууш оьрсийн мотт бацара, я некъана ахча дацара я хила меттиг муххале а. Поезд чохь схьавог1уш киргизаш т1егулбелла паста яа х1иттинера. Мацалла чоь 1ийжаш лаьттачу Мовлас т1е а кхевдина баьпган цастар, пастин дакъа схьаэцна д1а а кхаьллина: «Корошо, короши», элира. Киргизаш реза боцуш берриш кхуьнга хьаьвсира, шайн маттахь цхьа г1ам-г1им а деш. Мовла кхеттарг цхьа дош дара – «чачан». Шайн юьрта кхаьчча, цхьа а коча ца г1ерташ, керта вахана хиллера Мовла. Уьйт1ахь г1еметта х1оьттина стаг вара кхунна цахуучу маттахь чу мохь бетташ, цхьаъ дуьйцуш. Мовлас мерк1ел вахана: «Чо делиш изздес?» – элира.¬\n¬– Это мой дом, че тибе нада? – шена хуучу оьрсийн маттахь жоп делира цо.\n¬¬– Я исказал, чо тибе издес делит? – ши б1аьрг къарзийра Мовлас, сихдина са а доь1уш.\n– Я у себя дома, чо тибе нада?\n– Какой наци?\n– Я даргинец, я тебе не мешает, зачем пришел мой дом, кирчиш!\n– А, твой дом? Гиде твой дом? – т1аьххьара киргизийн, г1азкхийн бераша олуш хезна вон дош т1е а тухуш, элира Мовлас, шена цуьнан маь1на а ца хуъушехь. – Я чечен! Это мой дом! Твой дом там! – Дагестанехьа п1елг хьажийра цо.\nКхаьршиннан дов гинчу зудчо мохь-ц1ог1а элира.\n– Тувой дом там! – бохуш, мохь а хьоькхуш, кех тилира Мовла.\nУрамехула ваха а ца х1оьттина, эвлайистехула, ахк хадош, хьуьн чу а воьлла, буса некъ беш Устрада-Эвла кхечира иза. Цигара д1а товарнякаш т1ехь, некъа машенашца, г1аш некъаш деш, цхьана баттахь Киргизе ц1а кхечира иза.\nДай, наний ч1ог1а сагатдеш хиллера. Х1ара чоьхьа ваьлча кхаъ хилла хьалаиккхира и шиъ. Мовлас, ша вистхилале, четара жима т1оьрмиг биллира дена хьалха, вайн кертара латта деа-кх ас хьуна, аьлла. Дас т1оьрмиг каралаьцча, цуьнан ши куьг дегош дара, нана т1оьрмиг схьа а эцна, цунна барт баьккхина, мохь туххуш елха х1оьттира. И сурт ца лайна Мовла, кех ваьлла, генна эвлайисте а вахана, вехха воьлхуш 1ийра.\nГучаваьллехь, цхьа а кхиэл-таллам боцуш, 25 шо хан тухур яра Мовлина.\n…Тахана зорбане яккха аьтто бацахь а, язйинарг йовр яц.\n– Яздинарг дагаро а ца хадайо, олуш хезний хьуна? – элира цуьнга Ахьмада.\nАхьмадна Мовлехь товш дерг цуьнан иман дара, ша воккха велахь а, шега бохучуьнга лерина ладугIура цо, цхьаьна х1уманна бехкала вахча санна. Ахьмадна хаьара и воккха вуйла, йозанца болх бан цунна вуно хала дуйла, тIехула тIе, цуьнан компьютер эца аьтто боцийла а, я хилча а и цунах атта 1емар воцийла а. Вуьшта, иза Мовлех воьллера, кегийчарех вацара цхьа а и санна язъян лууш, цхьа хьагаме, бIаьрзе кхоллараллина тIаьхьаваьлла. Цо язйора, амма дукха гIалаташ дора. Ахьмадна и хьесап ца хетара, цо коьртаниг лорура автор ала гIертарг, цуьнан чулацаме йолу ойла. Ахьмадна гуттар а мехала хуьлий хаьара ша лайнарг, теш хилларг яздар. И дагах кхетара, ешархоша езаш тIе а оьцура. БIаьрзе кхоьллина сурт, дукхахьолахь, нагахь яздархо инзаре похIма долуш вацахь, тIехула, шеконе хуьлура.\nМовла кхузткъе итт шаре ваьлча волавеллера язъян. Хьо оццул тIаьхьа хIунда веана йозане ала меттан буьххьехь а долуш, цунна хала хетарна кхоьруш, цкъа а ца дора Ахьмада и хаттар.\nМовлина вуно чIогIа язъян лаьара. Амма цуьнан цIахь цхьа а аьтто ца хилар гуш дара бIаьрзе воцчунна – цуьнан духарца, хьаьвзинчу эг1аза дег1аца. Ахьмадна хаалора цуьнгахь комаьршалла, къонахалла, тешаме хилар, къа хетара цунах. Делахь а, даррехь долчунна кхин дан хIума дацара, доглазар доцург.\nИштта кхоллараллина муьтIахь, кIадо йоцуш адамаш яздархошна юкъахь кIезиг хаалора Ахьмадна. Цундела шен ницкъ кхочург цунна дан гIертара иза, дан а дора.\nЦхьана дийнахь, целлофанан пакета чохь шоколадаш а йохьуш веара Мовла.\n– Ахьмад, тахана пIераскана де а дара, аса сайн Делан дуьхьа, йокха хIума яцахь а, чай мала хIара марзалгаш еа-кх хьуна, – пакет стоьла тIе охьайиллира Мовлас.\n– Мовла, дала и Жебаран сагIа санна къобалйойла хьан хIорш, вуьшта, хьан башха доккха пенси а дац, сан тоъал алапа ма ду, кхин ма ялахь суна иштта хIума, хьуна хала ца хетийта схьаоьцу хьуна ас хIорш. Хьо дика стаг а, комаьрша адам а дуй хаьа суна, хьайн аьтто хилча ахьа адамна шортта диканаш дийр дарий хаьа, бокъалла, хала а ца хеташ, кхин ма елахь иштта харж, вайша эгIар ву хьуна, – элира Ахьмада, мелла а цуьнан дог кхоо а гIерташ.\n– Дика ду, Ахьмад, йокха харж-м дера яцара хIара, аша чай сих-сиха молуш сайна го дела еанера хIорш. Дика ду, Ахьмад, со кхетта хьуна. 1одика йойла, Дала яздина делахь, гур ду вай.\nМовла аравелира. Ахьмадна гуш дара цуьнан тIаьхьарчу хенахь эшна хилар. Кресло чуьра гIаьттина неIаре вахана: «Некъ дика хуьлда хьан!» – чIогIуо т1аьхьа мохь туьйхира цо воккхастагана.\nМовла айъа ма-ллу журналех, «Даймохк» газетах буьзна тIоьрмиг ги а тухий, социйле воьдура.\nТIаьххьара пхи шо дара Мовлас хIара некъ дIалело. Журналаш, газеташ духкуш меттиг, иза вехачу юьртахь хьовха, ерриге районехь а яцара, я тIом чекхбаьллачул тIаьхьа журнал эца гIерташ адам а ца гора цунна. Массийтта шарахь, йохийна, т1еман к1уьрлахь 1иллинчу Нохчийчоьнан кхин мехала декхарш дара. Тахана а, хIокху тIаьххьарчу пхеа шарахь даиман санна, шена хьалха тIоьрмигца охьахаа паргIат меттиг а лаьцна, доккха са а даькхина, д1анисвелира иза.\nМикроавтобус, жим-жима юзу-уш, тIанк-аьлла юьзира. ЧIогIа сиха вара ша бохучунна охьахаа жима гIант а карийра. Эххар а, микроавтобус хаъала охьа а таIош, чоьхьяьллачу хьийкъинчу зудчо каде схьалахьийра хIорангара а пхиппа туьманаш. Цхьаболчарна «Газель» д1айолаелла ялале наб кхеттера, цхьаберш къамеле бевллера, шайн куьпахь болуш санна.\nМикроавтобус, Устрада-Г1алин трасси тIе яьлча, маса райцентре хьаьдира, 1одара яьлча санна. Адам паргIат даьлла аьлла хеттачу хенахь Мовлас схьабиллира шен беза мохь. ТIоьрмиг чуьра масех «Вайнах», «Орга» журналаш схьа а даьхна:\n– Хьовсал, зударий, кегийнах, цIахь доьшур ду аша, дукха исбаьхьчу нохчийн маттахь яздина дийцарш, чулацаме статьяш а ю шуна кхарна тIехь, пайда эца башха произведенеш ю шуна, дIаэца, – элира цо.– Вайн ворх1е а дас бийцинчу сийлахьчу нохчийн маттахь ду шуна х1орш. «Дешаро бен адам серлоне ца кхачадо», – олура вайн бакхийчара.\n– Вай Дела, воккхастаг, хIорш еша хан хьенан ю, эцца тилвизар латийчахьана схьадуьйцуш ду-кх хIокху дуьненчохь мел дерг. Харц а, бакъ а, – елаелира зуда.– Схьалохьа, мах боцуш луш хилча, – аьлла, дуьхал Iачу зудчех цхьаммо схьаийцира журнал. – Вай Дела, хIара нохчийн маттахь ма ду, хIара деша суна-м хуур дац. ГIазкхийн маттахь хIумма а яц хьан? – журнал схьа а кховдош, ши бIаьрг тIе буьйгIира зудчо.\n– ХIан, дIо тIехьарчаьрга дIакховдадел хIорш, – цхьа мор журналаш дIакховдийра Мовлас.\n– Нохчийн маттахь еша ца хаьа бохург хIун ду, нохчо яц хьо? Иштта ала мегар дац, Дала вайна дина дика ма ду хIара. Вай ца Iамийча нохчийн мотт хьан Iамор бу хIокху доккхачу дуьненчохь? ГIазкхаша шайн мотт шен хеннахь ца Iамийнехь, ахьа дуьйцург а дуьйцуш уьш 1ийнехь, церан иштта Iилма, нуьцкъала пачхьалкх хир ма яцара. Шен меттан сий ца дечо мехкан, халкъан а сий дийр дац.\nМовла дIатийра, чохь болчара тIе муха ийци шен вистхилар зуьйш. ХIетахь Мовлин марахь мор буьззина журналаш дара. ТIехьарчу гIеметта хIоьтинчу стага а юхадаийтира журнал, нохчийн маттахь еша ца хаьа шена, аьлла. Дог даьтт1ачу Мовлас: «Хьо-м цхьанна а маттахь еша хуучух тера ца хета суна!» – элира, шен сийна ши бIаьрг оьгIазе тIе а боьг1на.\n– Нохчийн мотт суна хууш бу, и хIумнаш ца ешча со Iало, цундела суна хьан журналаш оьшуш дац, ша мозий дайъа ца эцахь.\nШа аьллачух дукха воккхавеш, салон Iадийна вела велира иза.\nМовлас шена юххехь Iачуьнгахьа вирзина:\n– Яьсса хIума чIогIа ека бохург ду хьуна и! – элира.\nЦул тIаьхьа, юххехь Iаш волчо леррина Мовлигахьа а вирзина, дикка цуьнга хьажа а хьаьжна, цуьнан карарчу журналашна юккъера озийна ши журнал схьа а даьккхина, царах топ йина кара лецира, кхин вист а ца хуьлуш. Журналаш хазахеташ схьаоьцурш а бара пассажирашна юкъахь.\nЖима автобус шайн юьрта юккъе кхаьчча, «ахI» деш, охьа а воьссина, шен хIусамехьа юм йира Мовлас. ЦIа кхаьчча, гира мохь жимчу рагIу кIел охьа а биллина, чувахана, садаIа тевжира иза.\nГIеххьа садаьIначул тIаьхьа, бун чу а вахана кхо хIоа деана, уьш кхаьрзина, делкъе а йина, эвлайистерчу кешнашкахьа волавелира.\nГIала вахар, цIа вар, делкъе йой кешнашка вахар – и некъ цо бо пхи шо дара. Лула-кулахь болчарна массарна а хууш дара и.\nЦхьаьна буса, кIарул Iаьржа бода къарбеш, мохь туьйхира Мовлас:\n– Сайпудди, Ширвани, Дени! Ма дика стом латийна-кх вайна хIокху шарахь, хьовсийша хIокху нисделлачу калакойн Iежашка, Iаьлбиган кхоран чам бакхийша! Делан къинхетам бу-кх хIара рицкъа вайна луш волчу, гора меттиг яI-кх!\nЦуьнан къора аз бодашлахь тIепаза дайра, цо юх-юха а йохура и цIераш. Юха рагIу кIелхьарчу дечиган маьнги тIе аркъала охьавижира.\n– Во Мовла! – аьлла, кхойкхуш хезира цунна.\n– Во вай! Со ву Мовла! – каде хьалаиккхира иза.\n– Хьо кхойкхуш хезна хIокху зудчо, ладогIахь оцу керта, аьлла, схьагIоьртинера со-м, хьуна сагатделла. ХIун деш ву, муха волу хьо, лулахо?\n– ХIа-а, хьо ву и, 1абдул-Керим. Сагатделла воллу хьуна со, наб ца кхеташ, мел кхетийта гIертарх. Суна къинтIера валалахь, шуна а сайх бала бина-кх ас.\n– Ца бина, хьан бIаьрга дайначу КъорIанора! Мовла, шек дIа ма ваьллахь, вайна хIоранна а тIехь лелаш ерг, лелан ерг Делан кхиэл ю хьуна, вай Дала динчунна реза ду-кх, ца хила йиш а яц. Кхетий хьо?\n– Ма бакъ лоь хьо, 1абдул-Керим, ма бакъ лоь хьо. 1абдул-Керим, сан кIентий цхьана а х1умана бехке бацара хьуна, оха хIокху доккхачу дуьненчохь цхьаьнна а дена дина вуо дац, хьуна ма хаъара. Сан да, сан ворхIе да шайна ала хIума дитина бахана бац хIокху доккхачу дуьненчуьра. Тхо гIийла сискал йиъна делахь а, нахаца тарделла, мерза Iийна нах ду. Сан деда х1ара юрт йоккхуш 1919 шарахь г1азотехь вийна. Иштта амал ю-кх тхан – махкана, орца даьккхича, юкъ йоьхкий арадовлуш. Аса чIогIа дийцарна бехк ма биллалахь суна, цкъацкъа хIара харцо вуно ч1ог1а Iаьткъа сан дагна.\nЦуьнан жима дегI хьаьвзина гора, Iад санна, сийначу бIаьргаш чуьра ца хедаш Iийдалора хиш. Уьш ца гайта гIерташ Мовлас сихдина куьйгаш хьоькхура юьхьах, доIа деш санна.\nГIеххьа тийналла хIоьттира, цхьа а вист ца хуьлуш. Т1аьххье а тийналла йохийра лулахочо:\n– Мовла, Дала даздина даийтинчу КъорIанор, хьайчул ийман долуш доьзал ма бацара хIокху юьртахь, со даим хьега ма хьегна оцу хьан берех, оцу дикачу берийн да хьо хиларна хьох а. Стиглара Дела теш ву хьуна, сан дагчохь долчун. ХIинца садаIийтал хьайн дегIе, буьйса Дала садаIа елла ма ю вайна. Балано, ахь баз мел би а, кийра огу, хIаллакво стаг. Вай массо а, цхьа Дела воцург, вала кхоьллина ву. Хьоьгахь долу хьал со хууш ву, хьайна Деле собар деха, хьан къина Дала цхьа дика доцуш вуьтур вац хьуна хьо дуьненахь, эхартахь-м муххале а. Ахьа кхиийнарш къонахий бара, собаре хила, Дала ша сатоьхначуьнгахьа ву бах. Веза-Сийлахь волчу Дала хьан доIийна жоп лойло хазачу кхоаца. Со чу воьду, ма Iе хьо а, хьан буьйса декъал хуьлда.\n1абдул-Керим, кевнан к1ажошкара «къаз» а доккхуш, ураме велира. Дукха ца Iаш Мовла а цхьана ойланийн йийсарехь воллучохь набаро лецира.\nДIаоьхура денош. Мовла тIаьхьарчу хенахь кIирнах цкъа бен ца воьдура гIала. ХIуттура, вуно кIадлора, цунна шена хаалора ницкъо ша дIатасар. Делахь а, ша кешнашка зиярат дан вахаваларна Далла хастам бора цо. Уггаре цуьнан боккха сатийсам яздар бара. Сибрех а, т1аьххьара т1емаш болуш а лайна бала т1екхуьучарна бовзийта лаьара. БIаьрса гIелделлера, буьйсанна чиркхан можачу серлонехь куьзганаш хилча а ца язлора, дукха хиъна Iийча дегI лацалора.\nАькенан тIаьххьара денош дара арахь.\n– Ванах, – элира Ахьмада редакце веанчу Мовлин юьртахочуьнга, – и шун юьртахо Мовла цIеххьана саца ма сецна кхуза вогIучуьра, хIора денна бохург санна тхо долчохь хуьлуш ма вара иза. Бакъдерг хIунда ца олу, суна-м хаза хетара хьуна и вогIуш.\n– Ой, хьуна хууш дац и, Мовла ши-кхо бутт хьалха вала ма велла. Мовла воцуш ву, хьо марша!\n– И хIун ду ахь дуьйцург?! – Ахьмад ша волчуьра хьалаиккхира. – ОстопируллахI, Дала гечдойла цунна, Дала декъалвойла иза! Ма хала хийти суна и велла. Делан кхел ю-кха вайна массарна тIехь лелаш ерг, – олуш, охьахиира Ахьмад.\nДелкъала тIаьхьа шайн гIат тIера хIора редакцера вогIург вовшах а тоьхна, Мовлина кадам бан новкъа бевлира редакцин белхалой шина машенахь.\nМовла юьртахь вевзаш, юьртахоша лоруш а стаг хиллера. Эвла юккъехь шега и мичахь Iаш вара хаьттича, суна т1аьххье схьаяийтал машенаш, аьлла, юьрта юккъе бигира уьш. Олимпиадан символика тIехь а йолуш,баьццара бос болчу кевнна хьалха севцира машенаш.\nКхин соьгара накъосталла оьший шуна аьлла, юьртахо дIавахара.\nГуш дара кевнан, уьйтIенан, кегийчу цIенойн а дола данза хан яьлла хилар. Ахьмад хьалха а волуш, накъостий уьйтIа бевлира.\nКертахь тийна дара. ЦIенойн неI йиллина а гина, хIорш чоьхьа бевлча, чохь долу хIума даьржина дара. Пенах тоьхна кхаа кIентан, зудчун суьрташ доцург, хIумма а дацара. Чохь вуно дукха «Орга», «Вайнах» журналаш, «Даймохк» газеташ дара тIекIел доьттина. Ахьмадн хиира, ша цуьнан статья тIетоьхначу журналан лоьмарш шаьш къастийна коран уьнтIехь тIекIелдоьттина хилар. Лаьттахь Iоьхкура цо куьйга яздина йозанаш тIехь вуно дукха кехаташ. Ахьмада схьа а эцна бийшира цхьа могIа, цунна девзира Мовлин яздаран хатI. Хала дара уьш вовшах а тоьхна цхьа юьхь а, чаккхе а каро, Ахьмада стоьла тIе охьа дехкира лаьттахь 1охку кехаташ.\n– ДоIа дийр ду вай. Алхьамдулиллах1… – куьйгаш лецира Ахьмада.\nЦхьа а вист ца хуьлуш, дика хан елира.\n– Арадовла вай…\nАхьмад хьалха а волуш, накъостий арабевлира.\nХIетахь, хетарехь, кетIахь машенаш гина, уьйтIа веара, лергина йоца к1айн маж а йолуш, зоьрталчу дегIахь воккхастаг.\n– Ассаламу Iалайкум, – салам делира цо. – Шу а Мовлина орцах девлла даьхкина хир ду-кх.\n– Ду, х1ара вевзаш вара тхуна, тхан чIогIа доттагIа вара хIара, доIа дехьа, хьан цIе-м ца хаьа тхуна, вай долчу редакцехь дукха хуьлуш вара Мовла, – элира Ахьмада.\n– АлхьамдулиллахI!.. – лаккха куьйгаш айбира воккхастага.\n– Сан цIе Iабдул-Керим ю, со кхуьнан верас, лулахо а ву, – элира цо до1а дерзийначул т1аьхьа. – ХIа-а, хIинца кхийти со, ма дукха дуьйцура цо шу, ма шу дукха дезаш вара хIара. Ахьмад-м вац шуна юкъахь? – хаьттира воккхастага.\n– Ву, со ву Ахьмад.\n– Схьавоьл, жима къонах, мараэкхийтал хьайна, хьо дукха вийцина суна Мовлас, чIогIа дукха везара цунна хьо. Дела ва хьо могуш –маьрша. Дала сий дойла хьан, оцу мискан дог-х эцний ахьа, тIаккха хьо дика стаг вуйла хаьа суна. Гой шуна, вайна дуьххьара тIом баьлча, цхьана наха хьо вац стаг тхоьца тIамтIе ван, аьлча, дера ву, со хIунда вац къонаха, аьлла, тIамтIе ваханчу дуьхьарлерачу дийнахь вийна цIа валийра кхуьнан вокхах волу кIант Шарпудди. Шен ваша а вейтина, цIахь Iийр вац ша, аьлла, тIамтIе ваханчохь шолгIа кIант вийра кхуьнан, Сайпудди яра цуьнан це. Ши ваша вер ца лайна, хIокху рагIун тIайх муш тесна, ирхоллавелла, пхийтта шо долу кхозлагIа кIант Дени а велира Мовлин. Ирх оллавелла кIант вайча, дог икхинана нана елира оцу берийн, Мовлин хIусамнана Умист. Дала гечдойла царна, деши санна цIена доьзал бара Мовлин, шел дика нана, хIусамнана хир йоцуш стаг яра Умист а. ХIун дийр ду, валар ду-кх вайна массарна а тIехь, вайга хоьттуш х1умма а дац… ХIан, маIел, шу генара даьхкина ду, чу а дахана, чай молуш хIума дийр ду вай, – неIарехьа волавелира вокхстаг.\n-ХIан-хIа, Дела реза хуьлда хьуна, тхо дIагIур ду. ВаллахI, хаза неха санна доккха халахетаран дакъа ду тхоьгахь, Дала ялсманин хьаша бойла-кх хIара доьзал.\n– Делахь, хIун дийр ду шу Iеш ца хилча, Дала меле биллийла аша баькхина ког.\nБежогIара новкъа бевлира. Зорбанан цIийне схьакхаччалц машен чохь цхьа а вист ца хилиира, моторан уг1ар бен, г1овг1а яцара лере кхочуш.\nВайнах №8, электронная версия.\nВыберите рубрику Дебют (23) Документы (2) Драматургия (13) Интервью (18) История и общество (42) Культура и языкознание (48) Литература (28) Литературное наследие (32) Память (25) Популярно (299) Поэзия (232) Проза (211) Публицистика (216) Статьи (657)


25-г1а апрель – Нохчийн меттан де | ВАЙНАХ\n17.07.2017\tЭлектронная версия журнала\n17.07.2017\tЛитература, Поэзия\nМа дохковаьлла со\nНицкъ болчо г1ело еш\nКхерстара сан дег1ехь\nТоьпан х1оъ санна,\nМа кхочура сан дош\nМа дохковаьлла со,\nЦкъа дош ца аьлла!\nБехказа ца вуьтуш,\nГ1уллакхаш дина ас\nТ1ехаа дин белла,\nДелла ас герз.\nСайх дийца хастаме\nДош дуьтуш царна,\nК1еззигчу х1уман т1ехь\nЦкъа, ч1ог1а г1о эшна,\nСуо волчу веънарг,\nТергал и д1а ца веш,\nМалх кхетале хьалха\nГ1уллакх дар ца хилча,\nХуьлуш син гатто,\nСо вецаш, д1адаха\nСан кхузткъа шо.\nЦкъа цхьаннан г1уллакхна\nАра ца ваьлла.\nЦу дийнахь сан ирс сох\nСинтем цуо д1абахьар\nГуш дара шера…\nАра ца ваьлла!\nДуьххьара сан безам\nСил езаш къастийна\nЙо1 яра сан.\nМалхо и де санна,\nСан дахар кхолуш\nЙолу йо1 лаьара\nСил езаш йолчуьнга\nСонта дош аьлла.\nЦхьалхха цкъа малхана\nДуьхьал ца ваьлла!\nСонта дош аьлла!..\nМалхе кхевдий, зезаг даьржа 1уьйрре,\nШийла шовда даьржа ара д1а.\nЗезаг дужу, яг1ахь шийла гуьйре,\nТ1е ша буьллий, шовда лекъадо.\nЛиънера сайн иллехь 1алашдан.\nРеза вара со валлалц а ваца,\nХьан ирс кхолла, дахар нуьре деш.\nХалчу новкъахь хьуна серло лаца,\nХьо яхийта, цкъа а къан ца луш!\nХийти хьуна, веъча санна къолах\nДайна дакъа, я ирс лачкъо хьайн,\nСо-м ву реза хьайн везначун долахь\nХьо хилийта, хеттехь иштта вайн!\nХьо хуьлийла д1о седанал генахь.\nЦкъа а вовшийн вай ма гойла кхин!\nХьанна хаьа, дуьхьал ваг1ахь г1енах?\nСан бертаза хир ду хьуна и!\nКъанъелча, гира ца йоссош,\nШен нана лелош к1ант хилла.\n«Дика ас лелайой?» – аьлла\nЦо нене хаьттина хилла.\n«Дика-м лелайо ахь со, –\nЖоп делла гихь 1ачу нанас, –\nЛелайо, парг1атваьр, бохуш,\n1ожалло со д1аяьхьчахьана.\nАмма ас хьо гихь лелийна,\nСайн деган декъа а лоьруш,\nДийнахь а, буса а хилла\nХьо, сайн к1ант, валарна кхоьруш…»\nЦа тоьуш кийра,\nХьо стенна б1арзделла, дог?\nАхь х1унда г1иттаво\nАхь х1унда сан сагатдо?\nЯ хьуна 1аьткъина\nЦо, дардеш, човхийна хьо?\nЦо хьоьга кховдийна\nЦа оьшу амал,\nШен ачо цо г1оттайо.\nЦкъа хуьлу хьо г1еллой,\nЧ1ерал а тийна.\nИ х1ун ду? И х1унда ду?\nМел лайна мох-дарц а,\nМалхо та1ийна, –\nТкъа хьоьгахь х1ун бала бу?\nХьо карзах ма дийла,\nХьан болх бан деза.\nЭшшарехь болх бе ахь, дог.\nАхь лайна мох-дарц хьан\nКхин лан ца деза,\nДахарна тоха ахь ног.\nХьуна – моторанна –\nЧутоьхна г1ум а\nДажало кхин тухур яц.\nХьан некъ цо кхин бохор бац.\nЦо хьуна коча\nЦкъеллиг-цкъа кхин тосур яц.\nКхин цкъа а цуьнга\nМаьлхан нур кхолалур дац!\nВоккхачу стеган илли\nСан коьрта т1ехь мацах хилла\n1аьржа ч1агарш х1инца яц,\nНаггахь дисна чоьш къежделла –\nЦарех хьоьгуш меттиг бац.\nХено яьгна юьхь а хебна,\nКогаш лаьтто ийзабо.\nАмма дог сан, гаур я1 и,\nЖимчохь санна деттало.\nЦуьнца бертахь сирла б1аьрса\nАьрха хьоьжу дуьнене.\nКъинхьегам т1ехь къоначаьрца\nКъуьйсу цара йохьаллехь.\nАмма и шиъ х1унда г1ерта\nШайгахь доцчу г1уллакхе?\nНовкъахь цхьа йо1 дуьхьалкхетахь,\nТ1аьхьа доьду, со вуьтий…\nМаржа я1 хьо, сирла б1аьрса,\nХан ца хууш догу дог!\nМа лехийша, 1аьржа б1аьргаш,\nЦо шу чехош ла ца ло.\nАш ма леха, аш ма къийса\nГена яхна къона хан.\nЦул ц1а дерзий вай нийсаран\nСира корта хьаста вай…\nМамакаев 1аьрбин безамна\nКъастий хьо тхоьха,\nЧов хилла дог 1ийжа,\nБ1аьргаш сан доьлху.\nСайн дагах кадетташ,\nКхойкху со хьоьга,\nХезаш аз ца долуш,\nКийрахь со воьлху.\nДа-нана делла со\nБуо хилла висча,\nТкъа тахна, доттаг1а,\nХьоьха со хаьдча,\nДог доьлху, дог 1ийжа\nКъахьделла суна сайн\nДас доьг1на ц1енош,\nАс шега хийла са\nТийсина юрт а,\nХьежалац цаьрга со,\nБ1аьрхиш ца 1анош,\nДог доьлхуш, дог 1ийжаш\nХьоьжу хьан суьрте.\n– Сихха ц1а вог1ур ву, –\nГенарчу кху юьрта\nСоьца хьо вог1уш,\nМа дагахь дацара,\nПхи-ялх де даьлча,\nКхин ца ган вай вовшех\nКъаьстар ду бохург.\nХ1ун де ас? Ницкъ бац-кха\nХийла цо беза нах\nВоьрзур ву массо а\nЦу лахьтин кийра,\nДоза ду тоьхна.\nДаймехкан латта ахь\nЭрна ца хьешна,\nИллешца бекар бу\nЦуьнга хьан безам,\nЛен доцу чурт ду и\nХьайна ахь доьг1на,\nХьан халкъо хьо дагахь\nЛаттор ву везаш.\nаьхкенан тхи тесна еанчу\n1уьйранна, маьхьарца кхайкхийра ас\nКхачар суо х1усаме –\nКху маьлхан дуьнен чу –\nЛеррина кечйинчу суна сан дас.\nБ1аьргаш ас боьллушехь,\nНана сайн евзира:\nЛекха а сов.\nЦу сохьта аганан мукъам схьахезира,\nСан даг чохь дийкира безаман зов…\nТкъа х1етахь дуьйна суо\nмиччахь хиларх а,\nДаима ду сирла Ненан сурт гуш.\nмичча эхарх а,\nДаиман оьху ирх –\nЛаккхахь и гуш!..\nсайн ког ловзуш г1аьттина,\nБашлаьмнийн баххьаш схьаги:\nСтигланех г1оьртина! –\nСан даг чохь къонахийн\nДаима и сийна баххьаш ду гуш.\nТкъа х1етахб дуьйна суо\nДаима оьху ирх –\nЛакхахь уьш гуш…\nМел гена эхарх, со кхочур вуй-те\nДагна сел гергарчу баххьашна т1е?..\nВарий, йо1, ма г1олахь\nма г1олахь поэте маре.\nМа теша поэтах,\nдийцарх цо говза.\nСовг1атна кхийдор ду\n– Г1о вайша седарчех ловза!\nТкъа кхано –\nахь х1усам готта ю алахь,\nЙоьшур ю стих хьуна:\n«Даймохк бу шуьйра…»\nЯ чохь-т1ехь оьшуриг\nдалхо хьо ялахь,\n1ехор ю, бер санна,\nШун х1усам яьккхинчу\nМа леха –\nкарор яц хьуна сберкнижка.\nГ1елъелла ахь бахарх\nЮьгур яц шеца хьо\nСоче, я Ч1ишка.\nСуьйренаш хийла а\nтокхур ю корехь,\nТийналлин марахь ахь,\nТкъа поэт, хьан майра,\nоьг1аз ма г1олахь,\nЛаьттар ву кхечуьнга\nкхийдош х1оз беттан!\nма г1олахь поэте майре.\nСовг1атна ма эца\nМа г1олахь хьо цуьнца\nНагахь со ларамза\nЗилах ца валахь,\nСан ц1арна халкъашлахь\nАмма со лаьмнаша\nШайн во1 ца ларахь –\nСан чорхан даь1ахкаш\n1еха а велла,\nНохчийчоь ас йицъяхь –\nСо эхье вуьйцийла.\nХеташ, со д1аводахь –\nДарж дайна вуьсийла!\nДахарехь сан хилла\nХьо хестош, богийла;\nХьо реза йоцуш, со\nРазтаь1на водахь –\nКхечуьнца хьан некъаш\nАс хьоьга язбина\nМукъаман лайш хилла,\nХийла, хьоь сатуьйсуш,\nХьан дагах ц1е летош,\nСо вуьйцуш, сегийла!\nАс хьоьга хьайгга бен\nБезаман сан къайле\nАс хала къийлинарг,\nСан хьоме Нохчийчоь!\nУрх ийзош, екош гаьллаш,\nБуьйса шен дин сецош ю.\nСтиглара чукхийдаш, лаьмнаш\nХьаннашна барт бохуш ду.\nСедарчий карзахе уьдуш,\nМархашна т1ехь хехкало.\nБацана, тхин т1адамаш муьйлуш,\nЭсала мох хьекхало.\nБеттаса, д1о генахь техкаш,\nБоданах букъ хьоькхуш го.\nШовданаш, 1аннашкахь кхехкаш,\nЭшаршца гуш 1енало.\nИ дерриг нисдина латтош\nКхолламмий, 1аламмий ду.\nСо вина кхиийна латта –\nСан хьоме Нохчийчоь ю!\nИ хестош, дека сан иллеш,\nИ лоруш, ловзу ас ког.\nЦо ницкъ луш деттало кийрахь\nБезамо лазийна дог!\nВперед: Бексултанов Муса. Кехат\nБексултанов Муса. Кехат\nНовые публикации\tБексултанов Муса. Кехат\nЛитературное наследие (42)\nВыберите месяц Июль 2017 Июнь 2017 Май 2017 Апрель 2017 Март 2017 Январь 2017 Декабрь 2016 Ноябрь 2016 Октябрь 2016 Август 2016 Июль 2016 Июнь 2016 Май 2016 Апрель 2016 Март 2016 Февраль 2016 Январь 2016 Ноябрь 2015 Август 2015 Июль 2015 Июнь 2015 Май 2015 Апрель 2015 Ноябрь 2014 Октябрь 2014 Сентябрь 2014 Август 2014 Июль 2014 Июнь 2014 Май 2014 Апрель 2014 Март 2014 Февраль 2014 Январь 2014 Ноябрь 2013 Октябрь 2013 Сентябрь 2013 Август 2013 Обратная связь\nЭмина к записи Муслим Lostlam. Мостик над бездной…павел к записи Седа Исмаилова. Остановите Землю, я сойду…павел к записи Марьям Хадысова.альбика к записи Хаджи-Мурат Хамхоев. Непридуманные рассказы.Раиса к записи Вахит Акаев. Экзистенциальные проблемы и культура: от деконструкции к совершенствованию Случайная статья\tРасцвет Чечни – следствие политики Рамзана Кадырова


"72 сахьт" марафон йолийна Чехехь\nКху беттан 13-чу дийнахь «72 сахьт» аьлла кхаа денна лерина волонтерийн марафон йолийна Чехехь. Оцу бараман Iалашо ю дика гIуллакхаш дар, миччахь а, хьанна а. Коьртаниг, гонахарчу жил-Iаламна а, оцу юкъахь дехачу адамашна а пайда бохьуш хилчхьана. ПхоьалгIа шо а ду и марафон Чехехь дIахьо.\nКху шарахь оцу мехалчу проектехь дакъалоцучу 28, 5 эзар шайн лаамехь арабевллачийн лаам бу 570 мехалчу гIуллакхашкахь шаьш гайта. Ду царлахь хьаннаш, берийн, школан паркаш цIанъяр, синтарш, коьллаш йогIар, автобусийн соьцийлаш кечъяр, Iуналла дан верас воцуш шаьш бехачу къанойн хьашташка хьовсар. Чехин берийн, кегийрхойн гIуллакхийн кхеташо ю оцу марафонан инициатор.\nЦуьнан хьесап, ду оцу волонтерийн белха юкъа мел а кегийрхой озар, уьш тешор, церан карахь хилар гонахара хьал дикачу агIор хийцар, тодар. «72 сахьт» марафона гIо лаьцна кху шарахь Чехин гоьбевллачу исбаьхьалхоша, спортхочо Плишкова Каролинас, режиссеро Неллис Алицас, артисташа Кубаржова Вероникас, Валента Матиаша а.\n29 эзар волонтеро дакъалаьцнера марафонехь дахначу шарахь.


Шийла хьал ду Ханты-Мансийн махкахь бехачу нохчашкахь\nКху беттан 5-чу дийнахь Ханты-Мансийн Автономин Гонерчу Покачи гIалахь меттигерчу вайнахана тIелетта ОМОН-хой. Цигахь яьккхина видео яьржира социалан машанашкахула. Цу чохь го машенна тIе Iенна цIий а, кагдина машенан куьзга а. Зен хиллачийн адвоката Iораяьккхина и видео.\nШайгахь герзаш а долуш, масех ницкъахочо тIекхетта, йиттина Эрсиноев Османна а, Ялхотов Сайд-Iусманна. Герз кхийсина цара кегийнах болчухьа, кхерамаш тийсина, талхийна церан бахам, дIавигина масех стаг, яздо адвоката.\nДIадахначу кIирандийнахь «chp_grozny» агенталло зорбане яьккхира шолгIа видео. Эрсиноев Осман ву хилларг дуьйцуш. Коьртан хье лазийна, мара а кагбина, дарбанан хIусамехь ву иза. Цуьнан доттагI Ялхотов Сайд-Iусман а ву оццу хьолехь, кхин а тIе пIендарш лазийна, шина меттехь лерг а кагдина цуьнца дарбанан хIусамехь.\n"Ахь хьайн ваша саца ца вахь, оха шуна садоIийла юьтур яц, шу массо а набахте хьовсор ду» - дуьйцу Османа, дов листа еъначу агIоно тийсинчу кхерамех лаьцна. Чернышёв фамили йолчу ОМОН-хочуьнца доьзна ду дерриг, боху Эрсиноевс видео чохь.\nМаршо Радионо телефонехула къамел дира Османца. Цо дийцира шайн меттигерчу Iедалца йолчу юкъаметтигах лаьцна.\n- Шена луъург леладо кхузарчу ОМОН-о. Цхьа а бахьана а доцуш, къаьсттина вайнехан кIенташна тIехь ницкъ латтабо. Тхо дехачу Покачи гIалахь лаьттина а ца Iа вайнахана тIехь и хьал, гонахарчу Ханты-Мансина чуйогIучу гIаланашкахь а ду ишта ирча хьал. Масала, Смоленскехь вайнахана тIехь ницкъ бина, бехк боцуш чубоьхкина меттигаш ю дукха. Тхуна дуьхьал лелийначух хуьлуш бекхам а бац кхузарчу ницкъалхошкара. Тхо дукха лелла хIара хьал а айдина, иза нахана дIахаийта гIерташ, Нохчийчоьнан куьйгалхочуьнга дIакхачийта лаьара тхуна иза, цуьнгара гIо хиларе са а туьйсу оха.\nЭрсиноевга ца кхочуьйту чевнех даьхна суьрташ тIехь долу кехатийн копеш, ца доккхуьйту цо талламан комитете динчу орзан сурт а.\n- ХIун даьлла хьан вешегара царна хьалха? Муха, я хIун дина сацон везаш ву ахь иза, цара схьадийцарехь?\nИ хеттарш шега делча, царна жоп дала сих ца велира Осман. Кхераме хета цунна шена бевзаш боцчу нахе иза дийца, церан Iалашонаш шена цайовзаре терра.\nХIара материал кечъечу юкъанна, Османа хаийтира Маршо Радионе ша а, шен доттагI а дарба чекх ца доккхуш, дарбан хIусамера арахецнийла. Пхи де бен ца даьккхина цаьршимма цигахь.\n- Иза муха нисделла иштта? Пхеа дийнахь йоьрзу чевнаш ю цаьршина йинарш?\n…Оцу хаттарна, Османна хьалхара, жоп делира тхоьца хиллачу зIенехь цуьнан воккхахволчу вашас ИбрахIима.\n- Ницкъхоша дарбан хIусаманна тIедожийна хила тарло и шиъ хенал хьалха араваккхар. Амма хIинца и шиъ юхаверзийтина цара дарбанан цIийне.\n- ИбрахIим, стенна тIехула доладелла ОМОН-ца и дов?\n- Кхушеран Чиллан-беттан 1-чохь хиллачу инцидентна тIехула доладелла дерриг а. Тхайн гергарчу стаге цо хьанал къахьегна, даьккхина алапа дIа ца кхочура. Ткъа, церан куьйгаллица оха зIене а девлла, стенца дозу иза, хаьттича, цо меттиг билгалъяьккхира, схьадуьйла, оха дерриг дуьйцур ду шуна, аьлла. Цхьа хIума дагахь а доцуш, охьадаханера тхо цига. Амма цигахь тхуна боккха тешнабехк хилира.\n- ХIун тешнабехк бара иза?\n- Бухахь, тхо лардеш, масийтта стаг вара, хIинца балхахь болу а, балхара дIабаьхна болу а ОМОН-хой шайлахь а болуш. Тхан къамел гIеххьа дола а далале, царна юккъера, Чернышёв Денис бохучо «Оса» олу травматикан тапча туьйхира сан накъостна Абдулаев Исламна коьртах. Цу юккъе хан ца юлуьйтуш, сан гергарчу стагана а туьйхира цо хье тIе и тапча. Царех кхин а кхо-виъ волавелира герз кхийса. Кхоъ сан дегIах а кхийтира, сан ненан вешина а кхийтира. Иштта зулам дина, дIабахара уьш.\n- Iедале даьккхирий аш? Хилирий царна цхьанне агIор бекхам?\n- И гIуллакх оха Iедале даьккхича, Чернышёв къайлавелира. Кхаа дийнахь лийхира иза. Юха, шен куьйгах травматикан тапча а тоьхна, Абдулаевс шена дуьххьара герз туьйхира, ткъа цул тIаьхьа иза цуьнгара схьа а даьккхина, ша дуьхьало ян волавелира, аьлла, дIахьедар дира Iедале Чернышёвс.\nДенисна дуьхьала бехктакхаман гIуллакх долийра. Иза цуьнан пхоьалгIаниг ду. Кхул хьалха талор дар, кхидолу зумаш дар бахьанехь, кхеле ийзийна ву иза. Амма цкъа а ца хьажийна набахте. Чернышёв ОМОН-ехь болх бина ву, ницкъаллин урхаллерчу нахаца цуьнан йолчу уьйрашца доьзна ду иза набахте цахьажор а, цо лелочунна иза низмца богIучу бекхамна кIелхьаравийлар а.\nРогIехь изоляторе хьажийра иза, тхан гIуллакх бахьанехь. Ткъа доьлхуш ладегIарш а долуш, тхуна хиира, иза маьрша ваьккхинийла. Тхоьга оцу хьокъехь цхьа а хаам ца бира кхело.\n- Ткъа муха йоьду ша кхел? Цхьа а бух буй бехкечарна бекхам хир бу ала?\n- Дийцича тешар а воцчу кепехь йоьду кхел. Чиллан-беттан I-чохь герз кхеттачех, берраш аьлча санна, кхела юккъе а ца буьтуш, долийна дов листа. Абдулов Ислам - цхьаъ ша ву зен хилла лоруш, ткъа, масала, кхузза герз кхетта волу со теш санна дакъалоцуш ву.\nСуна герз диттинарг «вевзаш воцу стаг» ву боху кхело. Чернышёвс бехк шена тIелаьцча, кхело иза кIелхьараваьккхира, оха дуьххьарчу дийнахь дина тоьшаллаш тIепаза дайна, аьлла.\nТхоьгахьа хила веза прокурор а ву Денис кIелхьара вакхха бахьанаш лоьхуш. И хьал Iорадаккха лаьа тхуна. И ца дахь, хила ма беззара таллам цунах хир бац.\n- Ткъа, ши кIира хьалха хьан вешина бина ницкъ, иза хьоьга Чернышёвн дуьхьал тоьшалла цадайтархьама бина бу-кх?\n- Иштта зуьй иза ас. Кхин маьIна суна ца го, хьайн ваша сацаве, ма лейта иза тIелатар диначарна дуьхьал, боху соьга.\nИбрахIимна ца лиира кху беттан 5-чохь хиллачу тIелатаран хьокхехь арз чуэцначу талламан комитетан декъаца, зIене а девлла, тхоьга шайн хьокъехь хеттарш дайта. «Цкъачунна», журналисташа оцу гIуллакхна тIе тидам бахийтинийла Iедалхошна дIахаийта ца лаьа шайна, элира цо.\nИбрахIиман вешина, Османна, тийсина а ца Iа кхерамаш.\nЭрсиноевгIеран адвоката Израилов Хьамзатна кхаьчна "дакъа".\n- Хьоьгахь герз я наркотикаш карор ю шайна, аьлла, суна тIе нах баьхкинера. Адвокат волчу соьга а цара и тайпа дIахьедарш деш хилча, кхета-кх шу гергарчарна а, тешашна а царамел тIеIаткъам беш хилабеза, - элира Маршо Радиога адвоката.\n- ОМОН-ца долу и тайпа хьал пхьоазза-ялхазза хIоьттина лаьттина Ханты-Мансехь, суна а хууш. Цигара ОМОН иштта а яра, вайн цIахь тIом болчу хенахь яккхий къизаллаш лелорца гIараяьлла, - дийцира Израиловс.


Соьлж-ГIалара Москох дIакхачийна Джамбеков\nЗазадоккху-бутт 30, 2019\nНохчийчуьра Москох дIакхачийна Можайское шоссена тIехь, ши адам а дуьйш, некъахьовзамехь дакъалаьцна жима стаг.\nОьрсийчоьнан чоьхьарчу гIуллакхийн официалан векло Волк Иринас бинчу хаамца, гергарчу хенахь Джамбеков Муслим дIалур ву Талламан комитете. Цуьнан белхахой толлуш ду некъабохам хиларца долийна бехктакхаман гIуллакх.\nШи адам а дуьйш, бохам хиллера кху беттан 24-чохь. "Нива" а, Mercedes Gelandewagen а дуьхь-дуьхьал а кхетта Можайское некъа тIехь. И бахьана долуш "Нива" машенна чохь хилла зуда а, бер а дийна, цунна урхалла деш хилла стаг охьавиллина дарбанан хIусаме.


Айдамиров: "Де дийне толуш ду лаьмнийн ярташкахь хьал..."\nКарарчу шарахь махкарчу лаьмнийн кIошташкахь хьелаш тодарехь тидам тIебахийта Iалашо лаьцна Нохчийчуьрчу Iедало. Кху деношкахь йийцарейо тIеэца кечъйина программа.\nНохчийчуьрчу лаьмнийн кIошташкарчу бахархойн Iер-дахаран хьелаш кхиорхьама, цигахь белхан меттигаш шоръярхьама, экономика лаккхаяккхар а юьхьар а эцна, Iедало тIеэца кечъеш керла программа ю аьлла дийцаредо кху деношкахь махкарчу хаамийн гIирсаша.\nХIинцале а 56 инвесторийн проект ю боху кIошташкарчу администрацин куьйгалхоша кхочушъян Iалашонца, хьалхатеттина.\nБакъ делахь, тахана напха даккха цхьана а агIор таро йоцчу 1000 стагна белхан меттигаш лур ю боху оцу некъаша.\nПрограмми тIехь Iедало акцент йийриг ду, къаьсттина пайда хирг хилар оцу меттигашкахь туризм яржийча, даьхний лелийча, жима бизнес кхио йолийча.\nХIетахь зама ша а яра беркате\nСоветан заманахь лаьмнийн кIошташа боккха пайда бохьура пачхьалкхна. Масала, цхьа Веданан кIошт схьаэцча, цигахь бедарш тегаран фабрика яра, уггар тоьлла лимонад ден комбинат яра, бепиг дотту индустри яра, хьийкъийна кхуьура стоьмийн бошмаш, дуьйш ялташ, леладе тонка, даьхний кхобуш-кхиош ферма яра, накхарш леладора.\nХIетахь зама ша а яра беркате.\nТахана цхьана Веданан кIошта чуйогIучу 19 юьртахь, статистийн хаамашца 39 эзар вахархо ву вехаш.\nНохчийчохь тIемаш хиллачул а тIаьхьа массо а юьртбахамалла хIаллакхъилла Веданахь.\nСтоьмийн гектарашкахь хиллачу латтанех ши дакъа дина: цхьа дакъа «Юг» олучу батальоно доладерзийра, вукху йисинчу меттигтIехь стохка гурахь токхамаш хилла, хIусамех боьвлллачу ЦIе-Веданарчу бахархошна 13 цIа дира.\nИштта Iедало официалехь Iорадаьккхинчу терахьашца, 40 гергга бахархошлахь 30% процент бен белхазалла яц.\nМаршо Радионо шегара таллам бира, мел тешам болуш ду и гIуллакх хьожуш.\nОха къамел дира Нохчийчоьнан къинхьегаман, социалан хьелаш кхиоран министараллан куьйгакIеларчу бахархой мукъа ца хилийтаран центран куьйгалхочуьнца Айдамиров Куршабца.\nЦо дийцарехь, хIара карадеана шо лаьмнашкарчу кIошташна тIе тидам бохуьйтур бу аьлла билгалдаьккхина ду махкарчу Iедало.\nМаршо Радионо хаьттира Айдамиров Куршабе, еккъа цхьа Ведана хьахийча, муьлха тIегIа кхиаме а, бахархошна пайден а хир яра-те аьлла.\nВайн санна хаза мохк бан а ма бац\nАйдамиров: «Советан Iедалан заманахь, кхачанан индустри кхиаме яра вайн кIоштахь. Тахана уьш юхаметтахIиттош программа ю Iедало къобалъеш.\nСуна а хета уьш пайден хир яра бахархошна аьлла. Вуьшта аьлча, туризм а яржон еза кхузахь, и а кхиаме хир ю. Вайн санна хаза меттигаш ян а ма яц».\nБахархошлахь белхан меттиг цанислурш шайн чоьте а оьцуш, царна болх карабаллалц хене бовла пособи а хIоттош, церан Iуналладар коьрта Iалашо йолчу центран куьйгахоче хаьттира оха, тахана долчу хьолашца, маса стаг ву къахьега хан а, могушалла а йолуш, амма цхьа а кепара болх боцуш, церан тептартIехь дIаязвина аьлла.\nПроценташца аьлча, официалехь долу терахь а, хьаькамо дIакхайкхйинарг а йоккха башхалла йолуш нисделира.\nАйдамиров: «Тахана 5 проценте охьаяьккхина белхазалла. Биссинчарана беохан меттига кхачийтархьама юкъаяьккхина ю Iедало программа хIинца. Къаьсттина, лаьмнашкарчу яртийн тергоярхьама».\nДахначу шарахь, официалан хаамашца, Генарчу Малхбале белхан меттигашца къоьлла хьоьгу кавказхой хьийсо программа йийцареян йолийра Оьрсийчоьно. Нохчийчу а кхечира и хаам.\nЦара билгалбаьхначу мехкийн могIарехь яра Хабаровск, Магадан, Чукотка, Амур.\n«Генара зурма хаза ека» дайша баьхнехь а, «тховса хIара йиъча, кханенна хIун дер-те» бохурш а барам-чот йоцуш хиллехь а, оцу паналле, рицкъ лаха дIабаха луурш, ма моьтту дукха а ца хилира.\nОцу программех а дийцира Айдамиров Куршаба.\nГенарчу Малхбале балха воьдучунна гIо до оха\nАйдамиров: «Массо а кIошташкарчу белхазаллица къийсам латточу хьукматаша шайн компьютершчохь электронан вариантехь латтош ю и информаци. Оьрсийчуьрчу регионашкахь йолу белхан меттигаш, цигахь луш долу алапа а, чохь Iен хIусамаш а, оцу дерригенах а информаци тхоьгахь йолуш ю.\nЦига балха ваха луучунна, некъан кехатца а, ахчанца а гIо-накъосталла до».\n«ВогIуш йинарг чот яц, воьдуш йинарг бен» баьхначу вайн хьекъалечу дайшна а дайна, цкъачунна бахархошна дуьсург ду Iедалан даше хьежар, сатийсар, цуьнах тешар,


Турчинов: Оьрсийчоьно Украинина дуьхьал яьккхина шолгIа леррина операци ю\nОхан-бутт 07, 2014\nУкраинан Днепропетровск-гIалин кIоштан администрацин гIишло дIа а лаьцна, йозуш йоцу «Донецкан къоман республика» дIакхайкхийна Оьрсийчоьнехьа болчу жигархоша. Оьрсийчоьнан президенте Путин Владимире кхайкхам а бина, «ханна машарбархой хьовсабахьара» аьлла. Цул сов, Стигалкъекъа беттан 11-чу дийнахь референдум дIаяхьа сацам а бина, цу кIоштан кхане билгалъяйоккхуш.\nУкраинан Лакхарчу Радо шинарин дийнахь дийцаре доккхур ду, сепартизмана а, пачхьалкхана дуьхьал долчу кхечу зуламашна а таIзар къасторца доьзна хаттар. И аьлла дIахьедар дина Радин спикеро, ханна Украинан президентан декхарш кхочушдечу Турчинов Александро.\n«Аса боккха ларам бо тайп-тайпана политикан хьажамашка, тхайна дуьхьал лаьттачеран а цхьаьна. Амма, шен махкахойн дахарна кхерам а боккхуш, сепаратизм а, шен пачхьалкхана дуьхьал герз даккхар а, политика яц. Иза хаза нехан доккха зулам ду. Цундела, зуламхойн агIора яха хьашт йолу гIулчаш йохур ю оха.»\nУкраинин къилбехь хиллачуьн мах хадош, иза Оьрсийчоьно Украинина дуьхьал яьккхина шолгIа леррина операци ю, элира Турчиновс. Шайн махкара хьал галдаккха а, Украинин Iедал карчон а, харжамаш юкъахбаха а Iалашо ю цуьнан. «ГIирмехь диннарг малхбалехь а чекхдаккха гIерта Украинан мостагIий, амма шаьш иза чекхдолуьйтур дац», - элира Турчиновс.\nБисултанов Апти. Беттаса лекхачу буьйсанан кIоргенехь...


Нохчийчохь байъинчу ТимурзиевгIеран гергарнаш дIахецна Iедалхоша. World News in Chechen — все новости (вчера, сегодня, сейчас) от 123ru.net\nКъилбаседа Кавказехь тIаьххьарчу дийнахь-буса велла ковидах 24 дархо. Ун даьлла 606 стагана\nWorld News in Chechen » 12.01.2021 » Нохчийчохь байъинчу ТимурзиевгIеран гергарнаш дIахецна Iедалхоша\nНохчийчохь байъинчу ТимурзиевгIеран гергарнаш дIахецна Iедалхоша\nБайначу беттан 28-чохь Соьлж-ГIалахь вийначу ТимурзиевгIеран шина вешин гергарнаш маьршабаьхна. Церан тайпанан векало Султыгов Рамзана бина и хаам.\n"Тимурзиев Ахьмадхан а, цуьнан хIусамнана а, йоI а цIа бахкийтина, карарчу хенахь ГIалгIайчохь бу уьш", - аьлла, яздина цо яхначу буса фейсбукерчу шен агIонехь.\nШина кIиранчохь полисхоша лаьцна латтийра ТимурзиевгIеран Хьасанан а, Хьусейнан да-нана а, йиша Зарета а. Террорхойн организацешца церан юкъаметтигаш хиллий хьовсуш, зераш дира ницкъаллийн структурийн белхахоша.\nВийначу шина вешин ненайишин Дарсигова Томин аьтто баьллера Соьлж-ГIала а еана, шен йишин жимахдолу кхо бер дIадига ГIалгIайчу.\nСоьлж-ГIаларчу чоьхьарчу гIуллакхийн министраллехь дIахьединера, байначу беттан тIаьххьарчу дийнахь уьш маьршабохур бу шаьш аьлла, амма цу дийнахь а дIа а хийцира уьш.\nКарладоккху, байначу беттан 28-чохь Соьлж-ГIалахь инцидент хилира цхьа полисхо Джабраилов Мохьмад вуьйш, шолгIаниг лазош. Оцу сохьта вийра тIелеттачух цхьаъ, важа дарбан хIусамехь кхелхира йинчу чевнех.\nНохчийчоьнан куьйгалхочо хьем ца беш, дIахьедира, ГIалгIайчуьра схьаваьлла ши ваша Тимурзиев Хьасан а, Хьусейн а хиллера и шиъ аьлла. Некъаца ха латточу полисхошкара герз даккха гIоьртинера и шиъ, цо дийцарехь.\n"Шайца дуккха а нах балош, шайна гечдар деха тхуна тIебахка безара уьш. Лазийна, дарбан хIусамехь волчу полисхочунна тIехIиттина, иза а къинтIера ваккха дезара цара. Массара а ладоьгIура цаьрга", - аьлла телеканалан директоро.


Амурехь "Ахмат" клубан куьйгалхо лаьцна рэкетца доьзна. Героин карийна цуьнан цIийца\nАмур-махкахь нахера ахчанаш дахарх йолчу шеконца лаьцна меттигерчу нохчийн диаспоран лидер, меттигерчу "Ахмат" спортклубан куьйгалхо Магомадов Адам, хаам баржийна "Комсомольская правда" газето шен цигарчу хьасташна тIе а тевжаш.\nЦуьнца цхьаьна лецна цуьнан белхан накъостий Алдамов Ширвани а, Гаджимагомедов Курбан а, Камилов Мохьмад а. Уьш, газето бахарехь, гIагIадиллинчу техникан эскарера контрактхой бу.\nЕвропан пачхьалкхаша санкцеш кхайкхийначу Висмурадовна пачхьалкхан лаккхара совгIат дина\nХьасташа дийцарехь, рэкет лелош хилла лецначара. Меттигерчу цхьана бизнесхочунна "тхов" латтор бу шаьш аьлла цара бархI миллион сом цо шайна делча, ткъа важа реза ца хилла. ТIаккха цара иза лаьцна хьуьнха вигина, цигахь урс а, герз а тIехIоттийна, кхерамаш тийсина.\nЛоцучу муьрехь травмат-герз даьккхина цаьргара. Ткъа Магомадовн цIийца героин а гучуяьлла, чIагIдо газето.\nАмурерчу чоьхьарчу гIуллакхийн министраллин урхаллан а, Талламан комитетан урхаллан а сайташ тIехь оцу хьокъехь информаци яцара хаам араболучу сахьташкахь.\nХьалхо Кавказ.Реалиино хаам бира Южно-Сахалинскехь латархойн "Ахмат" клуб талла полици яхарх лаьцна. Талламан комитето цуьнца доьзна зен долийра хилларг, бераш лаьтта а дийшина дIадаьхьна зераш, бохура.\nЛатархойн клубана "Ахмат" цIе тиллина Нохчийчоьнах куьйгалла деш хиллачу Кадыров Ахьмадан хьомара. Клуб кхоьллинарг а, дIалелош верг а ву Кадыров Рамзан. Клубна тIехьожуш ву дукха хан йоццуш санкцеш тоьхна волу Нохчийчоьнан вице-премьер Висмурадов Абузайд.


Абхазерчу мозгIарийн дов луьстуш ву Патриарх Кирилл\nКерла-Афонерчу килсахь, Абхази\n19-чу бIешарахь йилличу Керла-Афонан килсахь хьехамаш бенберг ца къаставалуш, девне бевлла хьийза абхазойн мозгIарш. Президента Хаджимба Раула гIодехна Оьрсийчоьнан Патриархе Кирилле.\nШан хьажийначу кехатехь Хаджимбас Оьрсийн ортодокс-килсан куьйгалхочуьнга доьху мозгIаршна Дбара Дорофейна а, Ампар Адгурна а хьехамаш бар доьхкуш хьалхо бина сацам юхабаккхар. Дехарна буха куьг яздина Сухуми-Пицундин епархин куьйгалхочо иерей Аплиа Виссариона а.\nНагахь санна Оьрсийн Килсан хьалханчас къобалдахь, Виссариона а, Дорофейс а керстанашна хьалха хьехамаш бар долор ду Керла-Афонан килсахь.\nАбхазехь байна бутт берриг а дIабахара мозгIарийн къовсамаша бахархошка сагатдойтуш. Къийсалург ю ши тоба – Сухуми-Пицундин епархи а (коьртехь ву Виссарион), Абхазин Езачу митрополин кхеташо а (хьалханча – Дорофей). Кхаа кIиранах Керла-Афонан килсахь хан яьхьира Сухумера баьхкинчу мозгIарша. Килса лелачу нахана хьехамаш бан а гIиртира уьш, амма бухарчу мозгIарша килса чу буьтуш бацарна, шайн агIончашца юкъарло арахь лелон дийзира церан.\nКху беттан юьххьехь гуттар а марсаделира дов – Пицундерчу килса гулбала буьйлабелира Сухумерчу а, Афонерчу а килсашка лела нах. Къовсам гена цабалийта, Дорофейс а, Виссариона а юкъахь хьехамаш бан барт бира килсахь. Амма Виссарионан бакъо яц, Оьрсийчоьнан ортодокс-килсан коьрто бина бехкам а бохош, Дорофейца цхьаьна наханна хьалха хIитта.\nЦундела доьху Патриарх Кирилле мехкан президента Хаджимбас архимандритна Дорофейна а, иеро-мозгIарна Адгурна а 2011-чу шарахь бина бехкамаш тIерабахар.\nЕзачу митрополин хьалханчина Виссарионна хетарехь, Патриарха Кирилла Дорофейна а, Адгурна а тIехь лаьтта таIзар юхадаккхахь, Абхазин митрополин а, Сухуми-Пицундин епархин а юкъаметтигаш йохлур ю. Нагахь барт хилахь, цхьаьна хьехамаш бина ца Iаш, шина агIоно цхьаьна къуьйсур ю абхазойн килсан маршо.\nКху беттан хьалхарчу деношкахь хиина Керла-Афонан килсанна Хаджимбас Оьрсийчоьнан патриархе дехар дахьийтинийла. Оцу документан копи а карахь еара къовсамехь ехачу килсе депутат Смыр Наталья. Цо дийцира нахе Хаджимбас стенна дахьийтина патриархе Кирилле дехар.\n"Хууш ду вай, килс а, пачхьалкх а вовшех йозуш йоцийла, делахь а президента элира: "Со кийча ву кху дехарна буха куьг яздан". Аьлча а, кийча ву иза Езачу митрополин а, Сухумин епархин а барт хилитархьама, шегара гIулч яккха", - хаамбира депутато.\nХаджимбас а, Виссариона а динчу дехарна дуьхьал жоп кхачаре са а туьйсуш, шайн-шайн килсашкахь белхаш бо Абхазин Езачу митрополино а, Сухуми-Пицундин епархино а.\n1980-1990-чу шерашкахь шина декъе екъаелла Абхазера килсаш. Йозуш яцахь а, территорица Гуьржийн ортодокс-килсийн дакъа ларало уьш. Шина махканна юкъа конфликташ йоларца шина агIоне екъаелира уьш а – Оьрсийчоьнан а, Гуржийчоьнан а патриархаташкахьа. Оцу къовсамна юкъайоьлла желтойн килсехьа долу дакъош а.\n1993-чу шарахь Абхазера дIадоьлхучу гуьржийн эскаршца цхьаьна мохк дIатесира гуьржийн мозгIарша а - церан коьртехь вара Гуьржийчоьнан Сухуми-Абхазин епархин митрополит Даниил. Арбзинба Владислава куьйгалла дечу Абхазин лаьттанаш тIехь коьрта мозгIар хIоьттира къомах абхаз волу мехкан боламийн жигархо Виссарион-мозгIар.\n1993-чу шарахь Абхазерчу мозгIарийн гуламо махкара епархи дIалелор тешийра Виссарионна. 2011-гIа шо кхаччалц вовшашна тIеIаткъамаш ца беш болх бора Виссарионан епархино а, Гуьржийн килсехьа болчу мозгIарша а. Ткъа Дорофейс дIалелош йолу Керла-Афонера килс яцара я цуьнца а, я вукхунца а – Желтойчуьра хуьлура цунна гIо.\nДорофей коьртехь волу Керла-Афонера килс тешна ю Абхазера мозгIарш цхьаннах а хила ца беза бозуш бохучух. Оцу агIонна лаьа Абхазера мозгIарш а, церан коьртехь лаьттанволу епископ а, Дуьненан патриархах бен возуш а воцуш, махкара хуьлийла.


Iедална реза мел воцчунна – цхьацца доза\nБзаров Аслан, Нерозникова Екатерина\n"Цуьнга юьртахь дерг шайга дуьйцуш хила бохура полицино, иза реза ца хилира"\nСтаврополерчу медакадемин 5-чу курсерчу дешархочо Касаев Рахьмета наркотикаш лелийна я ца лелийна талла долийна кхело. Юьхьанца реза ца хиллехь а, хIинца реза а хилла, кхело хеттарш дина студентан хьокъехь Оьрсийчохь евзаш йолчу полиграфологе Николаева Иринига.\nЭксперто тоьшалла дина, бинчу талламо гойту Касаев шена тIебаьхьначу бехках цIена вуйла, ткъа иза лоцуш хIиттийна протоколаш харц хила тарло, аьлла. Иштта хаам бина "Кавказ.Реалиига" адвокато Зубенко Виталийс.\nСтохка Iай дара иза. Касаев экзамене воьдуш вара, амма дIа ца кхечира: тIехьаьлхинчу туьтмIаьжгаш йоьхкинчу наха лаьтта охьавиллира, тIаккха, тешаш а балош, полици тIееара, цуьнгахь героин "карийра". Иштта я шена а, я шен накъосташна а ца хууш, Касаевх "наркоман хилира".\nАдвокаташ карарчу муьрехь, Касаев а санна, полиграфехула чекхбахийта гIерта иза лаьцна полисхой а, цара цуьнгахь наркотик "карош" тоьшалла дина нах а.\n"Полиграфан гIоьнца кIант теллина йолу Николаева теша Касаев хIуманна а бехке вацарх, цунна ша лоцуш бен наркотик гина а яцарх. Рахьмета, полисхойл хьалха шена туьтмIаьжигаш йоьхна нах тIебеттабелира боху. Цара йиллина цуьнан кисина наркотик". - Тешна ву Зубенко.\nГарехь, Касаев полицино тидаме эцар дозу иза Iедална даима а проблемаш латточу Ставропол-махкарчу ногIийн юьртара хиларца. Церан юрт ехха лаьттира шайн зудабераш школе коьртахь хIума йолуш лелийтар къуьйсуш.\nАдвокато бахарехь, Касаевн проблемаш юьйлаелла иза шен юьртахойх лаьцна полицина юкъ-кара информаци латто реза ца хилча.\n"Цуьнан деваша вара зудаберашка хьиджабаш лелаяйтар къийсинарг. Юьртара цхьаберш Шема бахана, цигахь харц-тобанашкахь бу. Юьртахь хIун къамелаш лела шайга хоуьйтуш хила аьлла Касаевга полисхоша, цо иза тIе ца эцна. Левечу хенахь гIело а йина цунна", - дуьйцу Зубенкос.\nПолитикан, юкъараллин, динан жигархошна дуьхьал бехк-такхамаш ийбар лелаш практика ю Оьрсийчохь. Оцу тIехь билгалболу Ставропол мохк а. Дагалоцийла ду Кисловодскерчу имаман Байчоров Курман-Iелин дов. Цо а, цуьнан гоно а наркотик полисхоша кисина таIийна бохург юьхьар а ца оьцуш, цунна 3,5 хан кхайкхийра набахтехь такха. Тергамчаша Байчоров лацар дуьйзира цо Кисловодскехь маьждиг хIоттош бечу балхаца.\nЦхьа бутт ах бутт хьалха "Минеральные Воды гIалин халкъан кхеташонан" лидер Савостин Михаил лаьцна, цуьнгахь наркотик карийна аьлла. Иза воккха критик вара меттигерчу Iедалан – хьаькамаш хийца беза, олий, хьавзара кест-кеста. Ши бутт хан елла кхело талламчашна цуьнан бехк билгалбаккха. Таллам бу дIахьош.\n"Зуламаш, раже а хIиттийна, хила яздина аш"\nТитиев Оюб кхелехь\nСтаропромыслан кIоштан кхелехь дов луьстучу кхелахочунна Хлыстунов Владимирна цхьа а ант ца карийна бакъоларъярхо Титиев Оюб лоцуш полицигара даьлла. Цо ца магийна шеран юьххьехь иза сацийна полисхой мел нийса лелла луьстуш, бехк-такхаман гIуллакх айдан. Прокурорна тIетайна Хлыстунов.\nЕарийдийнахь хилла тIаьххьара ладегIарш. Адвокато Заикин Петра доьхура, Титиев лоцуш полисхоша цунна наркотикаш кхийсина хилар толлуш дов айдар. Аьлча а, полисхоша цхьа а низам а ца талхийна аьлла талламчаша бина сацам юхабаккхар.\nЗаикина дийцарехь, Титиевн бехк зуьйчу веа стагах цхьаммо а ца теллина цуьнан арз. Иштта, дехнера Заикина дов Къилбаседа Кавказан тIегIане даккхар. Цо Оьрсийчоьнан Талламан комитетан куьйгалхочуьнга Бастрыкине а дехнера хьал тергоне эцар. Цунна хетарехь, говзалла ца тоьу Соьлж-ГIаларчу талламчашна.\nАдвокат тешна ву Титиев лаьцнарг цхьа полисхо, талламчийн кехаташкахь иза лаьцна аьлла язвинарг кхин полисхо хиларх.\nШайна керта хIиттийна лаьтта видеокамераш Титиев лоцучу муьрехь йоьхна, тоеш яра боху Куьршаларчу полицино. Цунах ца теша Заикин, иза мел бакъ ду таллар доьху цо. Боху, талламна гонах хIоьттинарг "декъаза хьал ду", доьху "нах Iовдал цахетар".\n"Зуламаш, раже а хIиттийна, хила яздина аш. Стаг шун гурашкахь вийна вацарх, зулам ца дина олийла дац", - бохура ладегIаршкахь Заикин Петра.\nТитиевна а делира кхело дош. Ша лоцуш коьртехь хилларг некъан инспектор Хатуев вара, ткъа талламчаша дIаязвинарг Гараев ву, билгалдаьккхира цо. Хаийтира, ша лоцуш полицино шегара дIаяьккхинчу шен машенчуьра 23 хIума яйнийла, шайлахь машен йолу меттиг хоуьйту гIирс а а болуш.\nШа тешна ву талламчашна бакъдерг оьшуш дацарх, элира Титиевс.\nТалламчо Алаев Илеса дерриг а зийна, ткъа Титиевс дуьйцург алархьама бен а дац, элира.\nКхаарийдийнахь Дуьненаюкъарчу футболан федерацино (ФИФА) дIахьедина, ша саготта ю Титиевна гонах лелачунна, аьлла.\nДуьненаюкъарчу стандартца йогIу нийсонан кхел хила еза, боху ФИФА-но.\nТитиев лецира кхушеран Дечкен-беттан 9-чу дийнахь. Цунна бехке диллина наркотикаш лелор. Цо а, адвокаташа а чIагIдарехь, полицино доцург кхоьллина.