Николай Иосифович и Зинаида Александровна Езерские из Трояново отметили золотую свадьбу — Копыль. Новости Копыля | Слава працы\n27.07.2019 26.07.2019 Слава працы1502Комментарии on Николай Иосифович и Зинаида Александровна Езерские из Трояново отметили золотую свадьбу\n50 гадоў сумеснага жыцця, залатое вяселле… Гэта каштоўная спадчына, якой валодаюць двое — муж і жонка. Пражыць столькі часу разам у каханні і згодзе выпадае не кожнаму. Мікалай Іосіфавіч і Зінаіда Аляксандраўна Язерскія з в. Траянава захавалі клятву вернасці, дадзеную паўстагоддзя таму.\n■ Мікалай Іосіфавіч і Зінаіда Аляксандраўна Язерскія\nІ сёння, азіраючыся на пражытае, могуць з упэўненасцю сказаць: яны не прагадалі. Нягледзячы на выпрабаванні і перашкоды, гэтыя ўжо немаладыя па ўзросце мужчына і жанчына (абое маюць пад 80 гадоў), падтрымліваючы, дапамагаючы, падбадзёрваючы і моцна кахаючы адзін аднаго, пражылі цудоўныя гады. За вернасць, цярпенне, любоў жыццё ўзнагародзіла іх ладам, парадкам у доме.\nНа думку паўвекавых «маладажонаў», галоўнае іх багацце — дзеці і ўнукі. Мікалай Іосіфавіч і Зінаіда Аляксандраўна нарадзілі і выхавалі дзвюх дачок, дапамагаюць паставіць на ногі чатырох унукаў. Дочкі Наталля і Алёна жывуць у Нясвіжы, працуюць: адна — у філіяле «Белтэлекама», другая — у дзіцячым садку. Старэйшая ўнучка Аліна вый-шла замуж і жыве за мяжой. Нягледзячы на адлегласць, даволі часта наведвае сваю малую радзіму, у тым ліку і бабулю з дзядулем. Унук Паша сёлета папоўніў рады беларускай арміі, служыць ва ўнутраных войсках у Мінску. Унучка Жэня жыве са сваёй сям’ёй у Нясвіжы, працуе ў Цэнтры дзіцячай творчасці, а малодшы Сашка — шасцікласнік. Бесклапотным, шчаслівым летам ён часцяком прыязджае да родных у Траянава.\n…А вось іх дзяцінства, на жаль, было апалена вайной. Бацька Зінаіды Аляксандраўны загінуў на фронце, і пяцярых дзяцей падымала на ногі адна маці. Мікалаю Іосіфавічу давялося гадавацца пры мачасе, у сям’і было сямёра дзяцей. На плечы нашых герояў рана леглі шматлікія клопаты па гаспадарцы, а таму дзесьці вучыцца не было магчымасці. Каб неяк пратрымацца, трэба было ісці працаваць у калгас.\n— Я больш чым чвэрць стагоддзя адпрацавала на «штаце», у асноўным свінаркай, — дзеліцца Зінаіда Аляксандраўна. — Няпростая гэта была работа, пераважна ручная. Мабыць, і хваробы цяпер ад яе.\n— А я вось 45 гадоў і два з паловай месяцы правёў за рулём аўтамабіля, — можна сказаць, з нейкім гонарам далучаецца да размовы Мікалай Іосіфавіч. — Не адмаўляюся ад працы і зараз: магу воз падрамантаваць, абкасіць, калі папросяць.\nАбое атрымалі званне ветэранаў працы. І яны гэтага сапраўды дастойныя: углядзіцеся ў іх твары, маршчыны на якіх сведчаць пра тое, што працаваць давялося ў розных умовах, зведаць няпростыя моманты, але ўсё вытрымаць.\n… Не атрымалася ў маладых адсвяткаваць як след вяселле. Адзначылі, так бы мовіць, звычайнай сямейнай вячэрай. Але праз пяць дзясяткаў гадоў родныя і блізкія людзі не забыліся пра гэту значную дату і завіталі ў іх траянаўскую хату, каб павіншаваць з залатым юбілеем. Мікалай Іосіфавіч і Зінаіда Аляксандраўна могуць смела сказаць, што жыццё пражылі недарэмна. Яны ўклалі ўсю душу ў сваіх дзяцей і ўнукаў. Шчырай працай заслужылі павагу і аўтарытэт сярод былых калег, суседзяў і знаёмых. Можна з упэўненасцю сказаць, што сапраўдным золатам сталі тыя 50 гадоў, якія яны душа ў душу пражылі разам.


Доўгая дарога да храма - История родного края | Познай Кобрин\nДоўгая дарога да храма\n30 кастрычніка рух ля царквы ў вѐсцы Пескі-2 пачаўся яшчэ зацемна. Вяскоўцы дружна аздаблялі храм да важнай падзеі – асвячэння. “Мы чакалі гэтага вельмі доўга”, – радасна заўважылі прыхаджане, акуратна ўкладваючы хрызантэмкі на дывановыя дарожкі перад будынкам.\nБудаўніцтва царквы на ўшанаванне іконы Божай Маці “Збавіцельніца” ў Песках-2 доўжылася дзесяць гадоў. Як заўважыў протаіерэй Аляксандр Кандрацюк, рашэнне аб стварэнні тут храма выспела ў працэсе жыцця. І сама вѐска Пескі-2, і яе “суседзі” адносіліся да Чаравачыцкага прыхода, дарога да якога не толькі была няблізкай, але і ўтрымлівала перашкоду ў выглядзе ракі. “Раней пераправай цераз раку служыў мост. У часы вайны немцы яго падарвалі. Пазней тут пабудавалі паром, утрыманне якога з часам прызналі немэтазгодным”, – паглыбіўся ў гісторыю настаяцель храма. Так жыхары вѐсак Пескі, Перкі, Сухоўчыцы, Ушкавіца засталіся без Божага слова.\nЗа работу ўзяліся ўсе разам. Сродкі збіралі не толькі ў сваім прыходзе, але і ў іншых. Людзі актыўна адклікаліся на прапанову, і ў 2005 годзе быў зраблены заклад царквы. Каб надаць справе большай хуткасці, побач з будаўнічай пляцоўкай, у вагончыку, пачалі праводзіцца літургіі.\nНаўрад ці можна перадаць словамі тое адчуванне, якое ахапіла мяне, ледзь толькі пераступіла парог храма. Дзіўны свет лагодна песціў вочы, погляд падоўгу затрымліваўся на абрамленых у “залатыя” рамкі іконах. Цѐплыя каляровыя тоны памяшканняў, царкоўныя рэчы, выкананыя ў сучасным стылі, надавалі храму велічнасці.\nЗ божым благаславеннем удыхнуў жыццѐ ў цагляны будынак епіскап Брэсцкі і Кобрынскі Іаан. У саслужэнні дванаццаці свяшчэннікаў, у тым ліку і благачыннага цэркваў Кобрынскай акругі протаіерэя Багдана Хамы, Уладыка правѐў чын асвячэння. Да працэсу абнаўлення храма далучыліся ў малітве і шматлікія прыхаджане.\nПасля здзяйснення рытуалу асвячэння пачалася Боская літургія. Завяршылася мерапрыемства хрэсным ходам, а таксама ўсеагульным малебнам.\nДубіна, Л. Доўгая дарога да храма / Людміла Дубіна // Кобрынскі веснік. - 2015.- 4 лістапада. - С. 1, 2. Будаўніцтва царквы ў Пескі-2 доўжылася 10 гадоў.


У Івана-Франкоўску вядомага вучонага і педагога Багдана Ступарик ўшанавалі аннотационной дошкай\nУ рамках праграмы «Івана-Франкоўск - горад герояў» адкрылі аннотационная дошку доктару педагагічных навук, прафесару, члену-карэспандэнту АПН Украіны, заслужанаму работніку прафесійна-тэхнічнай адукацыі Ступарик Богдану Міхайлавіч «Івана-Франкоўск -горад герояў »- праграма, шануе памяць стваральнікаў Івана-Франкоўскай і усеўкраінскага гісторыі. Ужо 23 аннотационные дошкі, устаноўленыя па ініцыятыве дэпутатаў Івана-Франкоўскага гарадскога савета, распавядаюць мінакам, гасцям і жыхарам горада, пра гераічныя постаці, жылі і тварылі побач нас. 10 сакавіка 2015, у знак 75 г.ичници з дня нараджэння выдатнага вучонага, на фасадзе роднай хаты адкрылі аннотационная дошку Ступарик Богдану Міхайлавічу. Прысутныя на дзействе калегі-педагогі, педагогі горада, сябры, выхаванцы і родныя Багдана Ступарик ўспаміналі пра яго працу, дасягненні і спадчына. Доктар педагагічных навук, прафесар, член-карэспандэнт АПН Украіны, Заслужаныой работнік прафесійна-тэхнічнай адукацыі Багдана Ступарик з'яўляецца прыкладам адданага працавітасці і ахвярнасці сваёй справе. Як адзначыў на адкрыцці рэктар Прыкарпацкай нацыянальнага універсітэта Ігар Цепенда - Багдан Ступарик не толькі меў высокія навуковыя званні - адзін з нямногіх членаў Нацыянальнай акадэміі педагагічных навук, гэта быў чалавек, Якая прайшла ўсе ступені, якія дазваляюць чалавеку, які выбраў прафесію педагога, казаць аб тым, што «я магу вучыць іншых». Нястомны выхавальнік украінскай моладзі, Багдан Міхайлавіч прапагандаваў нацыянальную ідэю ў шматлікіх задакументаваных і незадокументированных выступах. Ніколі не праходзіў абыякава міма бескультур'е, шэрасць. Самай галоўнай абавязкамтых, хто працуе з моладдзю, прафесар лічыў выхаванне людзей, якія здольныя пабудаваць і захаваць незалежнае Украінскае дзяржава. Прысутныя на мерапрыемстве дачкі вядомага вучонага падзякавалі ўсім прысутным за памяць аб іх бацькі. Пра гэта паведамілі ў Івана-Франкоўскам гарадскім савеце\n← Чарнігаў: У гэтым годзе... Валынь: пракурор вобласці... →


“Мудрацы…” на коласаўскай сцэне | Народные новости Витебска\n“Мудрацы…” на коласаўскай сцэне\nЯна Ільіна • 10/1/10 17:51 • Культура\nНацыянальны акадэмічны драматычны тэатр імя Я.Коласа распачаў паказ прэм’ер новага года – сёння тут прадставяць спектакль “Мудрацы...” па знакамітай п’есе расійскага драматурга Аляксандра Астроўскага “На ўсякага мудраца дастаткова дурасці”. Гэты спектакль – першая праца на коласаўскай сцэне мастацкага кіраўніка Рыда Таліпава, які летась змяніў на гэтай пасадзе Віталя Баркоўскага.\nЦікава, што на галоўную ролю ў спектаклі – Ягора Глумава – Рыд Таліпаў не пабаяўся паставіць маладога акцёра Юрыя Гапеева. У спектаклі таксама заняты і коласаўскія зоркі, напрыклад, Тадэвуш Кокштыс, Раіса Грыбовіч і інш.\nКамедыя “На ўсякага мудараца дастаткова дурасці” была напісана ў 1868 годзе. Яе дзеянне адбываецца ў Маскве ў першае дзесяцігоддзе рэформ Аляксандра ІІ. Аднак і сучасным гледачам ёсць чаму павучыцца ў герояў твора. П’есу ставілі шматлікія тэатры Расіі, Беларусі і далёкага замежжа, яна ішла нават у Індыі на хіндзі. Цікава будзе ўбачыць коласаўскую інтэпрэтацыю славутай камедыі.\nМеткі: спектакль "Мудрацы", тэатр імя Якуба Коласа


Янукевіч: “25 сакавіка правакаваць сутыкненьні адназначна не зьбіраемся”\n19 сакавік 2010, 17:02\nГосьць Начной Свабоды – старшыня Партыі БНФ, кіраўнік аргкамітэту сьвяткаваньня Дня Волі Аляксей Янукевіч.\nКарэспандэнт: “У чым будзе адметнасьць сёлетняй акцыі да Дня волі ў Менску?”\nЯнукевіч: “Перадусім у тым, што мы хочам зрабіць акцэнт на сьвяткаваньні, каб і тыя людзі, якія на сёньня зьяўляюцца прыхільнікамі нацыянальнай ідэі, і тыя, якія яшчэ дакладна не вызначаліся са сваімі прыхільнасьцямі, шырокае беларускае грамадзтва, каб яны зьвярнулі ўвагуна тое, што ёсьць у нас такое выдатнае сьвята, якое важна сьвяткаваць. Мы заплянавалі сьвяточную праграму, музыку, выступы бардаў, паэтаў, будуць кветкі і балёнікі, будзе шмат бел-чырвона-белых сьцягоў, і мы будзем іх раздаваць. Сапраўды мы хочам зрабіць гэта сьвятам беларускай незалежнасьці, сьвятам беларускай салідарнасьці”.\nКарэспандэнт: “Збор удзельнікаў сьвяткаваньня Дня Волі прызначаны на чацьвер 25 сакавіка на пляцоўцы каля Нацыянальнай Акадэміі Навук. Далей плянуецца шэсьце па праспэкце Незалежнасьці да сквэру імя Янкі Купалы, дзе замоўлены мітынг. Адпаведная заяўка пададзеная ў Менгарвыканкам. Аляксей, вопыт Дзён волі апошніх гадоў паказвае, што менскія ўлады не дазваляюць маршруты шэсьця ў цэнтар Менску, і накіроўваюць людзей на Бангалор. Вы заявілі сёньня, што на Бангалор людзей не павядзеце. Як тады будуць разьвівацца падзеі?”\nЯнукевіч: “На жаль, трэба прызнаць, што не заўсёды мы можам пісаць сцэнары, як будуць разгортвацца падзеі. Важна будзе, як будуць паводзіць сябе беларускія ўлады. У нас на кожны варыянт паводзінаў уладаў прадугледжаны свой варыянт дзеяньняў. Што б ні адбывалася – для нас гэта ня будзе нечаканым. Але перадусім скажу, што мы дакладна не павядзем людзей на плошчу Бангалор, і па-другое, правакаваць нейкія сутыкненьні зь міліцыяй мы адназначна не зьбіраемся. Але будзем старацца каб усё прайшло годна, каб сьвяткаваньне 25 сакавіка адбылося на цэнтральным праспэкце сталіцы”.\nЗадайце пытаньне Аляксею Янукевічу


29 студзень 2016, 10:07\nПрарасейскія баевікі на Данбасе на працягу сутак 28 студзеня 71 раз абстралялі пазыцыі ўкраінскіх вайскоўцаў. Пра гэта інфармуе прэс-цэнтар штабу АТА.\nАбстрэлы зафіксаваныя на Сьветладарскай дузе і ў раёне часова акупаванага Данецку.\n«Напружанай была сытуацыя ў раёне Мар’інкі. Украінскія воіны вымушаныя былі адкрыць прыцэльны агонь у адказ на абстрэлы», — паведамляе штаб.\nТаксама ўкраінскія вайскоўцы сьцьвярджаюць, што 28 студзеня а 21.10 баевікі з БМП і аўтаматычнага станковага гранатамёта абстралялі кантрольны пункт уезду-выезду «Мар’інка» Дзяржаўнай памежнай службы Ўкраіны.\n«Паводле апэратыўнай інфармацыі, падобныя правакацыі рыхтуюцца баевікамі і на іншых кантрольных пунктах уезду-выезду, у прыватнасьці на Арцёмаўскім кірунку», — дадаюць у штабе.\nУ групоўцы «ДНР» украінскіх вайскоўцаў абвінавачваюць у абстрэлах прыгарадаў Данецку і Горлаўкі і падрыхтоўцы наступу.\nУ групоўцы «ЛНР» пра баявыя дзеяньні не паведамляюць.\nТрохбаковая кантактная група ў Менску 13 студзеня заявіла пра чарговую дамоўленасьць пра спыненьне агню ў зоне баявых дзеяньняў на ўсходзе Ўкраіны з 14 студзеня. Аднак з тых часоў бакі канфлікту неаднаразова абвінавачвалі адзін аднаго ў парушэньні «рэжыму цішыні».\nНа апошнім паседжаньні групы, якое адбылося 27 студзеня, бакі ізноў не змаглі прадэманстраваць прагрэс у перамовах. А прадстаўнік Украіны ў працоўнай падгрупе па палітычных пытаньнях Трохбаковай кантактнай групы, былы амбасадар Украіны ў Беларусі Раман Бясьсьмертны ў інтэрвію Свабодзе заявіў, што крызіс перамоваў будзе цягнуцца да таго часу, пакуль бакі не пачнуць выконваць пункты менскіх дамоўленасьцяў, зьвязаныя зь бясьпекай.


Пад «Чорным квадратам» Малевіча знайшлі другую выяву\nДругі малюнак выяўлены пад карцінай «Чорны квадрат» Казіміра Малевіча, якая экспануецца ў Траццякоўскай галерэі. Пра гэта паведамляюць інфармагенцтвы са спасылкай на навуковага супрацоўніка аддзела навуковай экспертызы Траццякоўскай галерэі Кацярыну Вароніну.\n«Было вядома, што пад малюнкам «Чорнага квадрата» быў нейкі іншы малюнак. Мы высветлілі, што такіх малюнкаў не адзін, а два. І даказалі, што першапачатковы малюнак — гэта кубафутурыстычная кампазіцыя, а тая, што ляжыць пад «Чорным квадратам», колер якой вы бачыце ў кракелюрах (расколінах фарбы), — гэта протасупрэматычная кампазіцыя», — распавяла Вароніна. Гэта адкрыццё было зроблена крыху больш за месяц таму.\nАднак на гэтым нечаканасці не сканчаюцца. Аўтары даследавання распавялі, што яны за выключэннем трох літар расшыфравалі надпіс на «Чорным квадраце», які лічаць аўтарскім. На думку музейшчыкаў, фраза гучыць як «Бітва неграў у цёмнай пячоры». Яна адсылае да палатна, напісанага ў 1882 годзе французскім пісьменнікам Альфонсам Але, пад назвай «Бітва неграў у цёмнай пячоры глыбокай ноччу».\n«У Малевіча складаны, заблытаны почырк, і некаторыя літары пішуцца аднолькава: «н», «п», і нават «и» ў некаторых тэкстах вельмі блізкія па напісанні. Мы працуем над другім словам. Але тое, што першае слова «Бітва», вы ўсе можаце ўбачыць», — заявіла Вароніна.\nУ гэтым годзе «Чорнаму квадрату» спаўняецца 100 гадоў. Юбілей гэтай эпахальнай працы Траццякоўская галерэя адзначыла выставай «Пад знакам Малевіча», сабраўшы ў дзвюх залах сотню графічных прац і эскізаў майстры, яго паслядоўнікаў, а таксама мастакоў, якія часова далучыліся да іх.


Бялкі (пратэіны, поліпептыды) — высокамалекулярныя арганічныя рэчывы, якія складаюцца са з'яднаных у ланцуг пептыднай сувяззю амінакіслотаў. Адзін з асноўных хімічных кампанентаў абмену рэчываў і энергіі жывых арганізмаў. Абумоўліваюць іх будову, галоўныя адзнакі, функцыі, разнастайнасць і адаптацыйныя магчымасці, удзельнічаюць ва ўтварэнні клетак, тканак і органаў (структурныя бялкі), у рэгуляцыі абмену рэчываў (гармоны), з'яўляюцца запасным пажыўным рэчывам (запасныя бялкі).\nПамер бялку можа вымярацца колькасцю амінакіслотных рэшткаў або ў дальтонах (малекулярная маса), але з-за адносна вялікай велічыні малекулы маса бялку вымяраецца ў вытворных адзінках — кіладальтонах (кДа). Бялкі дрожджаў, у сярэднім, складаюцца з 466 амінакіслотных рэшткаў і маюць малекулярную масу 53 кДа. Самы вялікі з вядомых у цяперашні час бялкоў — тытын — з'яўляецца кампанентам саркамераў мускулаў; малекулярная маса яго розных варыянтаў (ізаформ) вар'іруецца ад 3000 да 3700 кДа. Тытын камбалападобнай цягліцы (лац.: soleus) чалавека складаецца з 38138 амінакіслот.\nзмена стандартных амінакіслотных рэшткаў на нестандартныя (утварэнне цытруліна);\nУзята з "https://be.wikipedia.org/w/index.php?title=Бялкі&oldid=1930872"


У Мазыры мужчыну судзяць за арганізацыю жывога ланцуга Палескі шлях-2020, якога не было\nУ Мазыры мужчыну судзяць за арганізацыю жывога ланцуга Палескі шлях-2020, якога не было\nПалеская Вясна 10.02.2022\nНягледзячы на тое, што мазырцы самі выходзілі на мірныя сходы як да выбараў, так і пасля, улады спрабуюць абвінаваціць у іх арганізацыі канкрэтнага чалавека.\n9 лютага прызначаная асабіста Лукашэнкам на пасаду суддзі так званага суда Мазырскага раёна Валянціна Новікава, якая раней ужо выносіла шмат рэпрэсіўных прысудаў у палітычна матываваных справах, пачала разглядаць крымінальную справу ў дачыненні да Антона Кошчанкі. Яго карнікі абвінавачваюць паводле артыкула 342 свайго Крымінальнага кодэкса ў арганізацыі і падрыхтоўцы дзеянняў, якія груба парушаюць грамадскі парадак альбо актыўным удзеле ў іх.\nУ судзе Антон Кошчанка адмовіўся ад дачы паказанняў. Але прадстаўнік пракуратуры Ярмоленка, які выступаў дзяржабвінаваўцам, прачытаў з матэрыялаў справы нібыта чыстасардэчнае прызнанне Кошчанкі, атрыманае карнікамі падчас утрымання яго ў сваіх вязніцах.\nУ ім Кошчанка заяўляе, што распрацаваў і змясціў на абмеркаванне ў тэлеграм-канал «Мозырь 97%» план Палескага шляху-2020 на ўзор Балтыйскага шляху 1989 года. У ім людзі меліся стаць жывым ланцугом спачатку ад Мазыра да Калінкавічаў, а пазней маглі далучацца і жыхары іншых гарадоў і вёсак. Гэты план ён нібыта абмяркоўваў з нейкім чалавекам, з якім сустракаўся некалькі разоў у Мазыры. Але такой падзеі ў 2020 годзе ў мазырска-калінкавіцкім рэгіёне не адбывалася.\nТаксама нібыта ён у жніўні 2020 года ў тэлеграм-каналах пры абмеркаванні прапанаваў блакаваць райвыканкам, РАУС, пракуратуру і Следчы камітэт і патрабаваць ад іх выканання заканадаўства, нібыта заклікаў выкарыстоўваць кактэйлі Молатава. Таксама ў абвінавачванні шмат іншых эпізодаў, з якіх падаецца, што Антон Кошчанка арганізаваў усю пратэстную актыўнасць у Мазыры.\nАнтона Кошчанку затрымалі яшчэ ў першы месяц паслявыбарных пратэстаў. Потым на нейкі час яго вызвалялі, але тры месяцы таму зноў зняволілі. З таго часу ён утрымліваўся ў месцах зняволення рэжыму Лукашэнкі.


Мантаж бетоннага плота: як зрабіць падмурак. разметка і - Блог пра рамонт\nНе сакрэт, што агароджа ўчастку павінна быць трывалым і пажадана прыгожым. Для вырабу такіх платоў сёння шырока прымяняюцца секцыі з сталі, а таксама з бетону.\nЧым добры апошні варыянт, так гэта тым, што пры цалкам разумнай кошту вы атрымаеце не толькі акуратны і прыгожы плот (яго бо можна пафарбаваць у любы колер), але і па-сапраўднаму даўгавечны.\nУ гэтым артыкуле мы падрабязна разбярэмся з тым як, выконваецца ўстаноўка бетоннага плота сваімі рукамі.\nТолькі тут трэба разумець, што існуе не адна тэхналогія па мантажы дадзенай канструкцыі. Давайце азнаёмімся з тым, які двухбаковы бетонны плот можна наогул зрабіць, а потым вызначымся з самым лёгкім спосабам і рэалізуем яго на практыцы.\nЯкія бываюць бетонныя платы\nПа спосабе мантажу платы з бетону можна падзяліць на дзве умоўных катэгорыі, якія дэталёва апісаны ў табліцы ніжэй.\nтып плота асаблівасці\n1. Маналітная канструкцыя.\nУ прынцыпе, такі плот на бетоннай стужцы вельмі добры - перш за ўсё, тым, што вельмі даўгавечны і трывалы. Аднак ўстаноўка апалубкі і заліванне сумесі ў яе - гэта працэс працаёмкі і галоўнае доўгі.\n2. Sektsionnaya структура. Па сутнасці, гэта даволі простая і зручная тэхналогія. Сэнс яе складаецца ў тым, што па перыметры ўчастку ўсталёўваюцца слупы, у структуры якіх ёсць адмысловыя пазы. У гэтыя пазы потым ўстаўляюцца заборнай бетонныя пліты.\nЯк бачыце, больш прывабны і зручны варыянт мантажу - гэта зборка секцыйнай канструкцыі. Менавіта гэтую тэхналогію мы і возьмем у якасці навочнага прыкладу.\nЗвярніце ўвагу на тое, што цана абедзвюх тэхналогій прыкладна аднолькавая. Адрозненні складаюцца ў асноўным у тым, што на першы варыянт траціцца больш сіл і часу.\nІ некалькі слоў пра прыладу падставы пад секцыйны бетонны плот.\nЯкі зрабіць падмурак\nРазгледзім усё падрабязна.\nтып падставы Перавагі і недахопы\n1. Істужачны падмурак.\nГэты варыянт, вядома, добры тым, што ніжняя лінія бетоннай секцыі будзе ўшчыльную прымыкаць да гарызантальнай плоскасці стужкі. Гэта значыць прасвет паміж секцый і зямлёй будзе мінімальны. Аднак цана істужачнага падставы немаленькая.\n2. Stolbchatoe аснове. Сутнасць метаду складаецца ў тым, што слупы ўстаўляюцца ў загадзя выкапаныя ямы, а потым увесь вольны прастору заліваецца бетонам. Танна, хутка і практычна. Аднак паміж зямлёй і ніжняй секцыяй плота ў дадзеным выпадку будзе прасвет.\nТакім чынам, што мы маем.\nАтрымліваецца, што істужачны бетонны падмурак пад плот справа добрая, але дарагое. А вось другі варыянт - калі слупы ўкопваюцца і заліваюцца невялікай колькасцю сумесі - гэта аптымальны варыянт. Яго і будзем разглядаць на практыцы.\nРада: калі вам усё-ткі трэба атрымаць мінімальны прасвет паміж секцыямі і узроўнем зямлі, а сродкаў на капітальнае стужачнае падстава няма, то тут можна трохі схітраваць. Зрабіце столбчатые падстава, а паміж апорамі выкладзеце некалькі шэрагаў чырвонай цэглы па гарызанталі. І танна атрымаецца, і зазору не будзе.\nМантаж плота пакрокава\nПерад тым, як зрабіць бетонны плот сваімі рукамі, трэба, вядома, усё размеціць, то ёсць вызначыцца, дзе будуць стаяць апоры, вылічыць адлегласць паміж імі так, каб мінімізаваць подрезку секцый.\nГэтым і зоймемся ў першую чаргу.\nРазметка і чарнавыя працы\nРазметка робіцца вельмі проста і ў такім парадку:\nВызначаюцца куты або крайнія кропкі будучага агароджы. У гэтых месцах забіваюцца калкі.\nПаміж калкамі трэба нацягнуць будаўнічую нітка - яна будзе арыенцірам роўнай лініі плота.\nПасля гэтага ў залежнасці ад шырыні секцый (паколькі формы для бетонных платоў для ліцця секцый выкарыстоўваюцца вельмі розныя, то нейкага аднаго, стандартнага памеру пакуль не існуе) вызначаецца адлегласць паміж апорамі. Затым з дапамогай рулеткі робіцца разметка ўсіх прамежкавых слупоў і ў гэтых кропках таксама ўбіваюцца калкі.\nНітка здымаецца і ў тых месцах, дзе ўсталяваныя калкі, рыюцца ямкі глыбінёй сантыметраў 50-70. Што ж тычыцца дыяметра ям, то ён павінен быць трохі больш, чым таўшчыня слупоў.\nЗвярніце ўвагу на тое, што часам замест копке ям выкарыстоўваецца спецыяльны свідар для зямлі. Але калі ён ужываецца, то бетонировка не патрэбна. Таму што бетон будзе проста няма куды заліваць. Як правіла, бурат адтуліны пад слупы тады, калі не трэба рабіць ідэальна роўны плот (бетон дазваляе адрэгуляваць апоры па вертыкалі максімальна дакладна).\nКалі ўсё зроблена, то можна рухацца далей.\nЎстаноўка апор і ўстаўка секцый\nЎстаноўку слупоў трэба пачынаць з бетонировки двух крайніх ці ўсіх кутніх апор. Дзякуючы такому падыходу атрымаецца зрабіць лінію плота максімальна роўнай.\nПарадак працы тут прыкладна такі:\nУсталёўваем крайнія ці кутнія слупы ў ямкі. Пры гэтым стараемся адразу ўставіць іх настолькі роўна, наколькі атрымаецца (чым раўней яны будуць стаяць першапачаткова, тым лягчэй іх потым рэгуляваць у масе бетону).\nЗамешваюць раствор з пяску, вады, цэменту і друзу. Трэба зрабіць так каб сумесь атрымалася густы.\nЗвярніце ўвагу на тое, што не варта выкарыстоўваць для падрыхтоўкі бетону керамзіт. Друз камень інэртны і адштурхвае ваду, а гэта азначае, што падмурак з бетону на аснове друзу праслужыць на парадак даўжэй, чым керамзітабетон.\nАбгортваюцца сценкі ямы руберойдам. Ён тут патрэбны для таго каб максімальна абараніць бетонавую падставу ад уздзеяння вільгаці. Бо чым менш вільгаці будзе трапляць у структуру бетону, тым менш ён будзе разбурацца.\nЗаліваем сумессю увесь вольны прастору паміж сценкамі ям і слупамі.\nРэгулюем правільнасць вертыкальнага становішча апор з дапамогай узроўня.\nРада: паспрабуйце выкарыстоўваць хоць бы двухметровы ўзровень - ён дасць магчымасць больш дакладна выставіць вертыкаль. Кароткія ўзроўні захопліваюць толькі малую частку калоны, а бо апора адліваецца не заўсёды роўнай. І атрымліваецца, што за кошт наяўнасці скрыўленняў ў асобных кропках, да якіх можа прыстаўляюць ўзровень, можна няправільна выставіць слуп.\nБудзьце на гэтым этапе вельмі ўважлівыя - бо адносна крайніх апор будуць выстаўляцца ўсе прамежкавыя слупы.\nКалі бетон вакол крайніх апор застыгне, нацягваем паміж імі дзве ніткі - па версе і па нізе. Гэта будзе арыенцір для рэгулявання ўсіх пакінутых калон.\nВставляем ўсе слупы па чарзе, заліваем іх бетонам і рэгулюем адносна нітак.\nКалі ўвесь бетон цалкам застыгне (для гэтага трэба хаця б дзён 10, можна і не чакаць столькі, але тады будзе больш моцная ўсаджванне канструкцыі, а гэта багата дэфармацыяй), можна ўстаўляць у пазы бетонныя пліты для плота. Спачатку ўстаўляюцца ўсе ніжнія секцыі, потым сярэднія, а затым верхнія. Ну а калі ў адным пралёце толькі адна пліта, то адпаведна рухацца трэба справа налева ці наадварот.\nУвогуле-то, на гэтым усё. Як усталяваць бетонны плот з секцый - мы разгледзелі пакрокава.\nАтрымліваецца, што бетонныя вечка на плот - гэта выдатны матэрыял для прылады агароджы. Больш за тое - гэта самая хуткая і адносна простая тэхналогія мантажу каменнага трывалага плота.\nМы з вамі разабраліся, што сабой уяўляе дадзены спосаб зборкі і параўналі яго з іншымі метадамі. Спадзяемся, што інструкцыя спатрэбіцца вам на практыцы. Ну, а калі хочаце даведацца яшчэ больш пра дадзеную тэму, то раім праглядзець яшчэ і дадатковае відэа ў гэтым артыкуле.\nПредыдущаяБетон w12: воданепранікальнасць, характарыстыкі марак, самыя\nБетонныя лесвіцы - тэорыя і практыка для домаўладальнікаў\nЯк выраўнаваць дзвярны праём: робім сваімі рукамі


Тыпавы дагавор падраду на выкананне работ ставіцца да обязательственным пагадненням. Яго афармленне рэгламентуецца палажэннямі 37 кіраўніка ГК. Бланк дагавора падраду з фізічнай асобай запаўняецца таксама пры ажыццяўленні вопытна-канструктарскай, навукова-даследчай і іншай аналагічнай дзейнасці.\nУ гл. 37, акрамя асноўных палажэнняў, прысутнічаюць нормы, якія рэгулююць асобныя віды пагадненняў. У прыватнасці, у чале змяшчаюцца нормы, у адпаведнасці з якімі афармляецца дагавор падраду:\nна рамонтна-будаўнічыя работы;\nна изыскательскую і праектную дзейнасць;\nна мерапрыемствы для дзяржаўных патрэб;\nПагадненне падпісваюць заказчык і падрадчык. Па ўмовах здзелкі апошні абавязваецца ажыццявіць пэўныя мерапрыемствы і даць вынікі іншай баку. Заказчык, у сваю чаргу, прымае і аплачвае іх. Аналагічна здзелках куплі-продажу і арэнды агульныя правілы гл. 37 прымяняюцца да асобных відах адносін субсидиарно, то есць у сітуацыях, калі іншае не ўстаноўлена спецыяльнымі нормамі. Тыпавы дагавор падраду з'яўляецца выплатных, двухбаковым, консенсуальным.\nПрыклад дагавора падраду на першы погляд валодае некаторым падабенствам з іншымі грамадзянска-прававымі пагадненнямі. У сувязі з гэтым на практыцы маюць месца некаторыя праблемы пры вызначэнні нарматыўных палажэнняў, якія трэба прымяніць да канкрэтнай сітуацыі. Гэта, у сваю чаргу, абумоўлівае неабходнасць дыферэнцыяцыі разгляданых здзелак ад іншых адносін. У якасці асноўнага крытэрыю, па якім тыпавы дагавор падраду адрозніваецца ад іншых відаў пагаднення, выступае прадмет.\nЗаканадаўства дапускае магчымасць заключаць дагавор падраду з фізічнай асобай. Ўзор дакумента можа афармляцца і двума арганізацыямі. Для тых ці іншых канкрэтных відаў праваадносін закон прад'яўляе адмысловыя патрабаванні да баках. Напрыклад, для ажыццяўлення мерапрыемстваў бытавога характару дапускаецца заключаць дагавор падраду з фізічнай асобай. Ўзор пагаднення павінен паказваць на тое, што грамадзянін ажыццяўляе наём іншага асобы для ажыццяўлення неабходных мерапрыемстваў. У шэрагу выпадкаў закон прама устанаўлівае абавязковае наяўнасць дазваленчых дакументаў у выканаўцы. Напрыклад, заключаць дагавор падраду на выкананне будаўнічых работ мае права толькі тая асоба, якое мае ліцэнзію на ажыццяўленне адпаведнай дзейнасці.\nДагавор падраду на выкананне будаўнічых работ можа ўтрымліваць пункты, якія дапускаюць прыцягненне выканаўцам іншых асоб для ажыццяўлення абумоўленых асноўнымі ўдзельнікамі мерапрыемстваў. Пры гэтым ён застаецца адказным за вынік. У гэтай сітуацыі дзейнічае прынцып генеральнага падраду – падрадчык з'яўляецца асноўным абавязанай асобай, а прыцягнутыя ім суб'екты выступаюць як субпадрадчыкі. Палажэнні, якія рэгулююць гэтыя асаблівасці здзелак, прадугледжваюцца ў 706 артыкуле ГК.\nКалі ўзяць любы прыклад дагавора падраду, то можна ўбачыць, што ён валодае двухбаковым характарам. У сувязі з гэтым абодва бакі маюць пэўныя правы і разам з тым нясуць ўзаемныя абавязкі. Адпаведна, агульныя правілы адказнасці даўжніка за ўсе дзеянні трэціх асоб у роўнай меры распаўсюджваюцца на адносіны заказчыка і падрадчыка, апошняга з субпадрадчыкаў. Калі прыцягнутыя з боку суб'екты дапусцілі якія-небудзь парушэнні, адказваць за іх будзе выканаўца. У дадзеным выпадку мае месца падвойная адказнасць асобы. Калі парушэнне ўмоў здзелкі адбылося па віне заказчыка або субпадрадчыка, ён мае права перакласці яе на іх.\nЗаканадаўства дапускае заключэнне заказчыкам, з згоды падрадчыка, пагадненняў на ажыццяўленне асобных мерапрыемстваў з іншымі суб'ектамі. У такіх выпадках разгледжаны вышэй прынцып двайны адказнасці дзейнічаць не будзе. Адпаведна, усе асобы, якія падпісалі з заказчыкам прамое пагадненне, будуць адказваць за парушэнні ўмоваў здзелкі непасрэдна перад ім.\nУ якасці яго выступае непасрэдна праца, а таксама яе вынік. Прыкладны пералік мерапрыемстваў, якія могуць з'яўляцца прадметам здзелкі, прыводзіцца ў п. 1 703 артыкулы ГК. У яго ўключаны:\nВыраб новых рэчаў. Гэта можа быць збудаванне будынка, бурэнне свідравіны і гэтак далей.\nПерапрацоўка. Гэта можа быць стварэнне ювелірных вырабаў з лому цветмета.\nАпрацоўка рэчы. Гэта можа быць афарбоўка аўтамабіля, хімчыстка і гэтак далей.\nЗвычайна пры выкананні такіх відаў работ з'яўляецца новая рэч альбо істотна паляпшаюцца спажывецкія якасці існуючага аб'екта.\nІх вызначэнне абумоўліваецца матэрыяльнай прыродай выніку дзейнасці. Якасць працы падрадчыка павінна адпавядаць дагаворных умоў. Калі ж у дамове не прадугледжаны, токрытэрамі выступаюць патрабаванні, якія звычайна прад'яўляюцца у такога роду выпадках. У межах разумнага перыяду, акрамя таго, вынік павінен быць прыдатным для выкарыстання, вызначанага ў дагаворы. Калі гэтыя ўмовы ў пагадненні адсутнічаюць, то для звычайнага прымянення адпаведнай рэчы.\nпрыклад дагавора падраду могуць уключацца пункты, якія вызначаюць крытэрыі якасці ў адпаведнасці з законам або іншымі нарматыўнымі актамі (Бніп, ДАСТ, ТТ і інш.). Па палажэнням 722 артыкула (п. 1) ГК, дапускаецца прадугледжваць тэрмін, на працягу якога вынік павінен адпавядаць умовам здзелкі (гарантыйны перыяд). Ён можа ўсталёўвацца звычаем абароту, пагадненнем, нарматыўным актам.\nУмовы пра яе не з'яўляюцца істотнымі. Калі прыклад дагавора падраду не ўтрымлівае пунктаў аб цане, падлягаюць прымяненню правілы 424 артыкула (п. 3) ГК. Сумы, якія ў яе ўключаюцца, вызначаюцца арт. 709 (п. 2). Памер цэны ўключае, у прыватнасці, кампенсацыю выдаткаў, якія панес выканаўца пры выкананні работ, а таксама ўзнагароджанне, якое яму належыць.\nЯна ўяўляе сабой калькуляцыю выдаткаў, якія неабходныя для выканання абумоўленых прац. Як правіла, у каштарыс ўключана некалькі раздзелаў/пунктаў. У іх апісваюцца выдаткі на:\nнабыццё матэрыялаў і абсталявання;\nаплату тых ці іншых паслуг іншых асоб;\nкамандзіроўкі і інш.\nКаштарыс можна скласці прыблізную і дакладную. Апошняя прадугледжвае пэўныя адступленні ад зададзеных палажэнняў у ходзе выканання работ. Пры афармленні цвёрдай (дакладнай) перавышэння каштарысу не дапускаюцца. Калі ў дамове не ўстаноўлена іншае, калькуляцыя лічыцца цвёрдай.\nАсаблівасці змены каштарысу\nКалі неабходна істотна перавысіць прыблізны каштарыс, выканаўца абавязаны паведаміць гэта заказчыку неадкладна. Калі апошні адмаўляецца ад змены калькуляцыі, ён мае права адмовіцца ад дамовы. Пры гэтым ён павінен аплаціць выканаўцу кошт прапарцыйна часткі ажыццёўленых работ.\nЗакон дапускае змяненне цвердай каштарысу ў пэўных выпадках. Гэта магчыма, калі кошт абсталявання і матэрыялаў, якія закупляе падрадчык, істотна павысіліся. Дапускаецца змяненне цвердай каштарысу і тады, калі трэба аплаціць паслугі, якія аказваюцца яму трэцімі асобамі, якія пры афармленні дамовы прадугледзець нельга было. У такіх сітуацыях падрадчык можа запатрабаваць павелічэння цаны кантракта. Калі другі бок адмаўляецца гэта зрабіць, выканаўца можа скасаваць дамову па правілах артыкула 451 ГК.\nКалі фактычныя выдаткі падрадчыка апынуліся ніжэй тых, якія былі ўлічаныя ў каштарысе, ён захоўвае права на атрыманне сумы, усталяванай у дамове. Аднак заказчык можа аспрэчыць гэта, калі дакажа, што эканомія сродкаў адбілася на якасці выніку. Гэтая норма адрозніваецца диспозитивным характарам. Адпаведна, пагадненнем могуць вызначацца іншыя ўмовы размеркавання эканоміі.\nЯны лічацца істотнымі ўмовамі дагавора. Згодна з палажэннямі 708 артыкула ГК, у пагадненні павінны прадугледжвацца пачатковы і канчатковы тэрміны. Бакі маюць права ўсталеўваць прамежкавыя перыяды завяршэння пэўных этапаў. Увядзенне тэрмінаў у ГК неабходна для забеспячэння кантролю ходу мерапрыемстваў.\nПадрадчык павінен выканаць заданне і даць вынік, а заказчык – аплаціць. У ГК рэгулюецца пытанне, якое тычыцца размеркавання рызык. Асноўныя палажэнні прысутнічаюць у 705 артыкуле. У норме, у прыватнасці, паказваецца, што рызыка выпадковага пашкоджанні або гібелі абсталявання/матэрыялаў, перададзеных для рэалізацыі умоў пагаднення, нясе бок, іх далі.\nШто тычыцца прадмета здзелкі, то адказнасць за яго захаванасць ускладаецца на выканаўцу, пакуль не будзе падпісаны акт прыёму-перадачы выкананых работ. У заканадаўстве або непасрэдна самім пагадненні можа ўстанаўлівацца іншы парадак размеркавання рызык. У выпадку пратэрміноўкі заканчэння мерапрыемстваў адказнасць нясе удзельнік, які дапусціў яе.\nПадрадчык абавязаны неадкладна паведаміць заказчыка і прыпыніць выкананне задання да атрымання ад апошняй адпаведных указанняў, калі ён выявіць:\nНедоброкачественность/непрыдатнасць абсталявання, матэрыялаў, дакументацыі або рэчы, перададзенай яму.\nВерагодныя неспрыяльныя для заказчыка наступствы выканання яго даручэнняў, якія тычацца спосабу ажыццяўлення гэтых мерапрыемстваў.\nІншыя абставіны, не якія залежаць ад выканаўцы, якія пагражаюць трываласці або прыдатнасці вынікаў яго дзейнасці або якія ствараюць верагоднасць пратэрміноўкі.\nАкт прыёму-перадачы выкананых работ\nЁн афармляецца пры здачы вынікаў абумоўленых пагадненнем мерапрыемстваў. Заканадаўства не абавязвае складаць дакумент, аднак на практыцы яго адсутнасць можа пазбавіць заказчыка пэўных правоў. Напрыклад, пры выяўленні ім недахопаў у выніках, здадзеных выканаўцам, ён можа спасылацца на іх толькі ў выпадку, калі яныбылі афіцыйна зафіксаваныя. Заказчык, які прыняў працу без праверкі, не мае права ўказваць на недахопы, выяўленыя пасля.\nРашэнне спрэчак у судовым парадку ажыццяўляецца пры наяўнасці акта, які сведчыць аб выяўленых дэфектах. У выпадку яго адсутнасці можа спатрэбіцца экспертыза. Выдаткі на яе панясе падрадчык, акрамя выпадкаў, калі па выніках працэдуры будзе выяўлена адсутнасць парушэнняў выканаўцам умоў пагаднення або сувязі паміж яго дзеяннямі і выяўленымі дэфектамі. У такіх сітуацыях выдаткі ўскладаюцца на таго суб'екта, па чыім хадайніцтве праводзіцца экспертыза.\nЗа апошнія гады пенсійная рэформа моцна змяніла памер і ўмовы выхаду на пенсію. Гэта закранула ўсіх абласцей дзейнасці, у тым ліку МУС. Цяпер пенсія МУС залежыць ад двух ключавых параметраў: акладу пасады і акладу звання. Акрамя г...


Добры дзень у хату!\n18:31 04 Августа’21\nГлавнаяНовостиКультура и духовностьДобры дзень у хату!\n11:45 09 Июня’21\nВясковы каларыт і гісторыя малой радзімы – вось што сёння дэманструюць цікаўным наведвальнікам у Навадворскім філіяле-клубе. Калі гісторыя – то вас запросяць у музейны пакой «Навадворскі летапіс». Каларытам жа пахне экспазіцыя «Сялянскай хаты». У хуткім часе ў клубнай установе пачне працаваць яшчэ адзін музейны пакой. Ён будзе прысвечаны народным рамёствам, дакладней, ткацтву.\nУпершыню навадворскія клубныя работнікі запрасілі наведвальнікаў у свае музейныя пакоі ў кастрычніку 2019 года, калі аграгарадок святкаваў 610-годдзе свайго заснавання. З той пары дзверы экспазіцыі заўсёды адкрыты для тых, хто прагне пазнаваць роднае, беларускае. Для мяне ж гэта беларускае, роднае пачалося з прыгожага нацыянальнага ўбрання, у якім мяне сустрэлі загадчык установы Сняжана Кобелева і рэжысёр Наталля Ганчарэвіч. Толькі так, падкрэслілі, па-святочнаму прыбраўшыся, і віталі навадворцы гасцей.\nПераступаем парог «Сялянскай хаты». Экспазіцыя дэманструе народную культуру, нацыянальны каларыт, якія ўвасоблены ў паўсядзённым жыцці і бытавых рэчах беларусаў. Што такое вясковая хата? Гэта ў першую чаргу правільнае афармленне інтэр’ера. Ні для каго не сакрэт, што інтэр’ер – гэта адлюстраванне душы жыхароў дома. Чалавек нязменна імкнецца не толькі да функцыянальнасці, але і да поўнай гармоніі з уласным унутраным светам. Так мы ствараем інтэр’ер свайго дому зараз, так было і раней. Праўда, нашы продкі не ведалі нічога пра дызайнерскія напрамкі, а ладкавалі стыль свайго жылля па народным традыцыям.\nЗірніце, стыль сялянскай хаты – гэта не раскоша, а неверагодная душэўнасць і практычнасць кожнай дэталі. Асноўны матэрыял аздаблення – дрэва. Гістарычна сялянская хата – гэта драўляны зруб. Падлога, сцены, столь – усюды дрэва. Яно і зразумела: як кажуць, чым багаты… А Беларусь – лесам.\nЗ чаго пачынаецца экскурсія па навадворскай сялянскай хаце?\n– З печы, – кажа Наталля Ганчарэвіч, мякка ступаючы па тканым палавіку. – Печ – галоўны «ўдзельнік» сялянскага інтэр’ера. Яна заўсёды займала ў хаце цэнтральнае месца. Бо што такое печ? Цеплыня, здароўе і гарачая смачная ежа. Раней гаварылі: «Дзе печ – там і тое, што з печы». У народнай медыцыне беларусаў было вядома сімвалічнае «запяканне» слабых, хворых дзяцей. Малое ўхутвалі ў коўдру і трымалі пэўны час на печы. Лічылася, што пасля такога «запякання» дзіця набывае сілу і здароўе. А сваты, збіраючыся сватаць дзяўчыну, не забывалі дакрануцца да сваёй печы, «каб быў лад».\nЗайшоўшы ж у хату будучай нявесты, найперш набліжаліся да печы і ціхенька прасілі ў яе: «Печ, печ, памажы!» Тады ўжо і гаворку пра вяселле можна весці. З печчу звязана таксама шмат вераванняў і ўяўленняў. Яна – своеасаблівы цэнтр хаты, увасабленне старажытнага ачага, без якога проста немагчыма ўявіць сабе чалавечае жыццё.\nНевыпадкова менавіта печ (а дакладней, прыпечак) аблюбоўваў добры дух Дамавік, які клапаціўся аб дабрабыце сям’і. Цікава і тое, што ў дзень першага веснавога выгану жывёлы ў поле гаспадыні кармілі кароў на пячной засланцы, прыгаворваючы: «Як гэтая засланка кожную ноч стаіць на сваім месцы, так каб і наша кароўка стаяла кожную ноч на сваім двары». Што казаць, шмат увагі заслугоўвала печ.\nПячны вугал заўсёды лічыўся бабіным кутом. Тут жанчыны трымалі посуд, гатавалі ежу, мылі бялізну, пралі кужаль, нянчылі дзетак.\nПад акном – куфар з адзеннем. Больш багацейшыя сем’і, вядома, мелі некалькі сундукоў: у адным трымалі паўсядзённую вопратку, у другім – святочную, асобна – пасаг для дачок.\nПраходзім у «чырвоны кут». Самае святое месца ў любой хаце, падкрэслівае экскурсавод. Чаму? Тут вісіць абраз, па традыцыі ўпрыгожаны вышываным рушніком. У гэтай палове дому садзілі шаноўных гасцей, маладых на вяселлі, ды і да шлюбу адсюль адпраўляліся. Любы чалавек, прыйшоўшы ў хату, знімаў шапку, хрысціўся, рабіў паклон перад іконаю і толькі тады вітаўся з гаспадарамі.\nДраўляны ложак – не менш сакральнае месца ў сялянскім жыллі. Прыбраны пасля начнога адпачынку, ён заставаўся некранутым на працягу ўсяго дня. Засцілаўся тканым дываном, з-пад якога выглядвала ўпрыгожаная карункамі прасціна. Ну і, вядома, на ім цэлая гара падушак у расшытых каляровай ніткай навалачках. Нашы бабулі не адмовіліся ад гэтай традыцыі і зараз, праўда? Каля ложка – люлька для немаўляці.\nНаталля Ганчарэвіч: «Пустую люльку калыхаць не дазвалялася»\nКранаеш яе і нібыта чуеш: «Гушкі-гушкі, прыляцелi птушкі, селi на варотах у чырвоных ботах, сталi сакатацi: «Што сыночку дацi? Ці гароху троху, ці ячменю жменю...»\nЧацвёрты вугал у хаце – мужчынскі. З мэблі – лава, пад ёй – інструменты, прылады працы. Седзячы тут, гаспадар плёў лапці і кошыкі, шыў кажухі, выточваў міскі, выразаў лыжкі. Каля яго завіхаліся сыны – прывучаліся да рознай работы.\nСукала ды авечыя нажніцы, драўляныя канькі ды плецены саж (кошык з накрыўкай), серп ды сіта, грэлка ды газавая лямпа, калаўродак ды маслабойка, прасніца ды начоўкі, дываны ды фіранкі... Экспанатаў у музейным пакоі шмат, і збіраліся яны з усёй акругі. Марыя Штоп, Валянціна Журкевіч, Гражына Аніська, Наталля Саўко, Вера Ганчарэвіч, Эмілія Казбярук – шмат добрых людзей прынеслі сюды на захаванне свой сямейны скарб, што застаўся ад продкаў. Каб другія паглядзелі. Што мы і зрабілі. І вам раім.\nМузейны пакой «Навадворскі летапіс» – гэта запрашэнне ў гісторыю мястэчка. Туды мы накіроўваемся з загадчыкам філіяла-клуба Сняжанай Кобелевай. Адчыняюцца дзверы – і трапляем у невялікую галерэю. Менавіта такое пачуццё ўзнікае, таму што прадстаўлена гісторыя Новага Двара... карцінамі. Гэта добра: пачуў – пабачыў.\nУзнікненне мястэчка, расказвае Сняжана Аляксандраўна, паглыбляецца каранямі ў часы Вялікага княства Літоўскага. Версій, як заўсёды, не адна. Хочаш – вер легендам, хочаш – фактам. Афіцыйна ж лічыцца, што Новы Двор узнік у 1409 годзе. З таго часу і адлічвае мястэчка свой узрост.\nНа што яшчэ варта звярнуць увагу ў гэтым пакоі? Вядома, на ўсё. Не пройдзеш міма карты пачатку ХVІ стагоддзя, на якой пазначаны Новы Двор. Абавязкова спынішся ля герба, які мястэчка атрымала ў 1661 годзе. На ім – выява Архангела Міхаіла, які правай рукой апіраецца на меч, а ў левай трымае вагі. Пад яго нагамі – пераможаны д’ябал. Усё сімвалічна.\nІмёны і даты – іх нямала ў «Навадворскім летапісе». Вітаўт, Ян Казімір Ваза, Карл Х, Жан Ранье, Дзяніс Давыдаў, Мікалай Раеўскі – як лёсы гэтых асоб звязаны з мястэчкам на нашай Свіслаччыне, добра ведаюць і цікава расказваюць у філіяле-клубе. Прыедзьце – паслухайце!\nПередвижной музей «Поезд Победы» будет курсировать по Беларуси с 11 по 28 июня (видео)


Гаспадар Ледзянога Саду. Том I\nГлава 1. Начны Вандроўнік\nКазалі, што ён выйшаў наўпрост з хваль Паўночнага мора і што яго спарадзіла іх ледзяное, шалёнае бязмежжа, а жыццё яму дала аплодненая морам тапельніца.\nКазалі, што ён прыйшоў з Пустак Вусцішы, дзе з'явіўся як увасабленне чыіхсьці нячыстых думак, адрозны ад усіх іншых Ценяў. Адрозны, бо ва ўсім падобны да чалавека.\nКазалі, што ён быў сынам Гінда, бога ваяроў, зачатым ад смяротнай жанчыны падчас адной з яго вандровак па свеце ў абліччы валацугі.\nКазалі, што ён нарадзіўся ад бліскавіцы, якая забіла ў дзюнах Сікрану Салёны Вецер, дачку вялікага мараплаўца Стыгінга Звонкай Сякеры. Яна самотна стаяла на кручы ў навальніцу, вызіраючы на гарызонце ветразі карабля свайго каханага. Ужо мёртвая яна спарадзіла полымя і ваяра.\nКазалі, што ён з'явіўся наўпрост з ночы, верхам на вялікім, быццам цмок, кані, з ястрабам на плячы і ваўком поруч.\nПраўда ў тым, што яго выплюнулі зоркі.\n— У цябе пятнаццаць хвілін, — тлумачыць Ёфа. Тлумачыць, напэўна, у дзясяты раз. Я сяджу прышпілены ўнутры кокана, мая дзівацкая экіпіроўка запаўняе ўсе адсекі капсулы, на заднім фоне завіхаюцца тэхнікі ў яскрава-чырвоных камбінезонах, хтосьці падключае тоўсты кабель і лаецца, бліскаюць аранжавыя сігнальныя агні, быццам механізм штохвіліны вырыгвае струменьчыкі густой пары. Я не гатовы.\nЯ не гатовы.\n— Памятай. Ты мусіш адысці прынамсі на паўкіламетра і схаваць сваю башку. Выбух будзе не вельмі гучны. Капсула самаліквідуецца, але цябе можа зачапіць камянямі, абломкамі дрэў або чымсьці яшчэ. Будуць дзве ўдарныя хвалі. Спачатку звычайная, ад выбуху, пасля зваротная. Прыкладна праз тры секунды.\nПершы крык сірэны. Напышлівы жаночы голас пачынае адлік. Пакуль кожныя дзесяць секунд ад шасцісот.\nЗараз яны мяне шмальнуць, а пасля пойдуць у сталоўку.\nНе разумею, як я мог у гэта ўвязацца. Ёфа папраўляе нейкія кабелі ўнутры капсулы і цішком упіхвае ў схоўку пачак тытуню.\n— Як вы сябе адчуваеце? — у навушніках чуваць металічны голас Навінкава. — У вас пачашчаецца пульс.\n— Цікава чаму, — цаджу я ў муштук.\nЯ адчуваю сябе нейкім старажытным мёртвым уладаром. Прывязаным да трона, які праз момант знікне ў агні. Перада мной цягнецца чарада жалобнікаў з дарамі. Я ўжо атрымаў швейцарскі сцізорык і бутэльку ракіі ад нейкага земляка. Усё гэта нелегальна. Артэфакты. Анахранізмы. Кіраўніцтва місіі так старалася, каб у мяне не было нават запальнічкі.\nНе хапае толькі плачак.\nЯны павінны былі паклапаціцца пра плачак.\n— Як ты? — гэта Дэйрдрэ. Рудыя кудзеры зніклі пад капюшонам, прыгожыя вусны ўздрыгваюць, у вачах бліскаюць дыяменты.\nУсё ж адна плачка знайшлася. Наша кароткае знаёмства не атрымалася, мая рудая Дэйрдрэ з Дэры (таго, які некаторыя няправільна называюць — Лондандэры). Ты ведала, што нічога з гэтага не выйдзе. Такі сабе франтавы раман.\nЯ толькі падымаю вялікі палец. Лічбар пакуль неактыўны. Я не магу сцішыць эмоцыі і ўдаваць з сябе крутога. А яшчэ мне сумна, рудая Дэйрдрэ з Дэры.\nАле ўжо запозна, нават для таго, каб штосьці сказаць.\nМаё вогнішча зараз падпаляць.\nТы ж не пацалуеш мяне праз шлем.\nЗрэшты, ты сапраўдны камандас, Дэйрдрэ. Сапраўдная «выдра». Капрал Выведна-дыверсійнага рэйдарскага аддзялення. А я толькі добраахвотнік выведкі, які прайшоў адмысловую падрыхтоўку.\nТы круцейшая за мяне.\nДа таго ж, я знікну на троне ў полымі, а ты пойдзеш у сталоўку.\nЯ выцягваю руку. Дэйрдрэ паляпвае мяне па далоні. Так ужо ў нас атрымліваецца. Няма часу на сцэны.\nА пасля хтосьці памірае не развітаўшыся.\nВасьмёра дагэтуль не вярнуліся. Я мушу толькі праверыць, што з імі сталася. А хутчэй за ўсё, ідэнтыфікаваць целы. Два гады мінула. А калі яны выжылі, то або выцягнуць іх, або выправіць тое, што яны пахерылі. І вярнуцца.\nЯ вярнуся, каб на вас ліха.\nВека капсулы, выпуклае, як панцыр хрушча, апускаецца з візгатам серваматораў. Я чую, як шчоўкаюць рыгелі.\nДэйрдрэ цалуе сямнаццаціслойнае шкло трохкутнага візіра. На браніраванай паверхні застаецца след іржава-карычневай памады.\nПрыгожыя вусны Дэйрдрэ пакідаюць на маім саркафагу адбітак колеру запечанай крыві.\nСталёвы грукат на версе капсулы. Трэск, з якім калодкі ўваходзяць у прычальнае гняздо.\nУсе кантрольныя экраны ўспыхваюць зялёным і бурштынавым колерамі.\n— Начны Вандроўнік, гэта Цэнтр. Пачынаем спуск. Як сябе адчуваеш, Дракайнен?\n— Ты ўжо на транспартных рэйках, накіроўваем да камеры спуску.\nУсю дарогу Цэнтр распытвае пра паказанні прыбораў і працэдуры — верагодна, для таго, каб чымсьці мяне заняць. Гэта не шатл. Гэта капсула спуску. Я — груз. Я ні на што не ўплываю. Старт і прызямленне пройдуць аўтаматычна. Я павінен заціснуць зубы на загубніку і памятаць пра дыханне. Па магчымасці расслабіць мышцы, думаць пра Еўропу і пастарацца знайсці ў гэтым кроплю прыемнасці. І ўсё.\nШтосьці накшталт пнеўматычнай пошты.\n— Як ты сябе адчуваеш, Нітй'сэфні?\nНітй'сэфні — Начны Вандроўнік. Мой пазыўны. Прамоўлены на гарлавой гаворцы Людзей Узбярэжжа. Апрача мяне гэтую мову ведаюць, напэўна, чалавек дваццаць. Я пазнаю голас. Гэта Ледавік. Кіраўнік місіі. Сімпатычны ягамосць, дабрадушным выглядам падобны да зычлівага прафесара філасофіі якога-небудзь прэстыжнага ўніверсітэта. Насамрэч бязлітасны, як кобра, д'ябал, які спакусіў мяне запісацца ў праграму. А цяпер вырашыў развітацца асабіста. Гэта дакладна зробіць добрае ўражанне.\n— Як пасылка ад бабулі, начальнік.\n— Усё будзе, як у парку атракцыёнаў. Табе спадабаецца.\nКалідор, па якім рухаецца мой кокан, асвятляюць флюарэсцэнтныя абручы лямп, за мной замыкаюцца замкі.\nЯ сам гэтага хацеў.\nЗорак не бачна.\nНе бачна таксама планеты, якая праз момант стане маім адзіным светам.\nКалі адчыняецца замок спускальнага дока, усё ўжо знізу, пад капсулай. Я магу глядзець на сцяну, якую штосекунды залівае аранжавы бляск сігнальнай лямпачкі.\nУ навушніках шум. Цэнтр правярае апошнія параметры, напышлівая курва пачынае адлічваць кожную секунду. Што за голас. Абражаная валькірыя перад самымі месячнымі. Спадзяюся, мы з ёй ніколі не сустрэнемся.\n— Хочаш нешта сказаць?\n— Я не вінаваты.\nАпошні гук майго свету — бразгат тармазных рэек, што праслізгваюць па брані, і прыглушаны гром запальвання.\nЯ не гатовы…\nПотым звонку ўжо аніякіх гукаў, толькі галасы ў навушніках. Я выдаю радасны каўбойскі выкрык і звальваю.\nТакія бесцырымонныя паводзіны — традыцыя. Я дзікун, суворы і несмяротны.\nТак, напраўду, усё гэта пачынае мне падабацца.\nАмаль нічога не відаць. Усё віруе, зоркі размазваюцца зігзагамі, але на момант я бачу Манту, што вісіць на небасхіле, быццам шырокі наканечнік кебірыйскай стралы. Яна імгненна скурчваецца і ператвараецца ў чарговую, не адрозную ад іншых зорачку. Бывайце, падаткі, працэдуры і інструкцыі. Бывай, цывілізацыя. Бывайце, святы, хот-догі і шпіталі. Бывай, Зямля. Бывай, салодкая Еўропа. Хай твой бык нясе цябе на халерныя ростані.\nІ хай вас ліха.\nЯ стараюся дыхаць нармальна, але складаецца ўражанне, што кішкі лезуць горлам. Скура на твары расцягваецца ў грымасе, і я пачынаю слепнуць. Я адчуваю, як кроў пакідае пальцы, як дранцвеюць ногі.\nНа трохкутным візіры я ўсё яшчэ бачу адбітак прыгожых вуснаў Дэйрдрэ з Дэры. Крывавы след пацалунку застаецца на шкле, пакуль яго не здзірае кокан шалёнага полымя, што распускаецца вакол капсулы.\nНіхто мяне не чакае. Высокая строма на беразе мора пустая да самага гарызонту. Да ўскрайку парослых рэдкімі перакручанымі хмызамі салёных балот, дзе маячыць цёмная лінія лесу.\nЗусім бязлюдна. Гэта добра. Калі б хтосьці тут круціўся, яго давялося б забіць.\nМісія надзвычай сакрэтная. Афіцыйна нелегальная. На ўвесь гэты свет накладзены суцэльны карантын. З моманту правалу даследчыцкай праграмы карантын абсалютны. Першая антрапоідная цывілізацыя ў даследаваным космасе. Бясцэнная. Ім нельга даведацца, што яны не адны ў Сусвеце. Нам нельга корпацца ў іх культуры, што б яны ні рабілі. Хто ж мы такія, каб судзіць, і гэтак далей. Усё, што я раблю, само маё існаванне парушае ўсе інструкцыі, урачыста падпісаныя ў Брусэлі. У святле ідэалогіі неінтэграцыі Ледавік — забойца. Ставіць на кон культурны шок, каб уратаваць некалькі людзей. Некалькі адзінак. І, можа, у дадатак, хоча ведаць, у чым тут справа.\nГэта не адпавядае дырэктывам.\nАле мне зусім не перашкаджае.\nЯ прызямляюся з дакладнасцю ў пяцьдзясят метраў ад краю стромы. Парашут тыпу «крыло» і гравітацыйныя манеўровыя рухавікі.\nЧакаю пяць хвілін, каб пакрыццё астыла настолькі, што можна было б выйсці, а потым адкідваю засаўкі века і адшпільваю рамяні.\nКапсула, што стаіць у коле выпаленай травы, падобная да трэснутага плода.\nУ мяне мала часу. Я не магу тарашчыцца на краявіды. Усе сляды майго прыбыцця павінны знікнуць як мага хутчэй.\nТрэба дастаць увесь рыштунак, які я мушу забраць з сабой. Згарнуць парашут і запхаць яго ў люк. А потым наўючыцца ўсім барахлом і запусціць адлік.\nЯ мушу адысці на паўкіламетра. Гэта адлегласць, якая аддзяляе мяне ад вапнавых скал каля лесу. Гэта добра. Яны схаваюць мяне ад усіх аскепкаў.\nРэчы я пераношу па частках. Набітыя ўючныя торбы, сядло, мех, зброя. Паветра халоднае і чыстае, асветленае неймаверным выразным захадам. Гэта адзіная іншая планета, якую я бачыў у жыцці. Як большасць людзей, я ніколі не пакідаў Зямлю. І, перш за ўсё, я не магу зразумець, чаму ўсё навокал выглядае так звычайна.\nТрава як трава. Расліны як расліны. Крыху чужыя, але не больш, чым у нейкай там Бразіліі ці Аўстраліі. Неба над галавой, захад сонца, марскія хвалі пад стромай выглядаюць нармальна. Як на палігоне Коста Вэрдэ. Як дома пад Сплітам.\nМне шкада парашута. Некалькі дзясяткаў квадратных метраў матэрыі. Мацнейшай і лягчэйшай за якую-колечы даступную тут тканіну. Мноства выдатных тросаў, сплеценых з арахніду. На кожным можна павесіць вала. Усё гэта за долю секунды павінна стаць парай, а ўва мне месяцы забойчых трэніровак па выжыванні сфарміравалі інстынкт смецяра. Можа спатрэбіцца кожная рэч, якую ты знойдзеш. Таму мне цяжка развітвацца з парашутам. Ён ідзе ў расход, і ўжо неўзабаве, корпаючыся з нейкім прымітыўным перавяслам, я буду сумаваць па ім. Я падымаю вечка дэтанатара, паварочваю ключ, уводжу шасцілічбавы код, а пасля цягну пафарбаваную ў чырвоны колер ручку, паварочваю яе і выцягваю на ўсю даўжыню.\nЗамест квадратных лічбаў адліку на экране я бачу плынь машынных кодаў, пасля нейкія значкі і — адно за другім — паведамленні пра памылкі.\nМяне кідае ў жар.\nГэта адна з таямніц гэтага свету.\nАдна з тых, якія мне трэба раскрыць.\nМідгаард — зона смерці для электронікі. Пасля кароткага прамежку часу ўсе гаджэты, што акружаюць нас дома з нараджэння да поўнай годнасці смерці, спачатку шалеюць, потым псуюцца і ўрэшце паміраюць. Першая экспедыцыя не змагла нават пачаць сваю дзейнасць. Ратавальны шатл, які адправілі па іх, пасля старту паспеў толькі выйсці на арбіту: праз момант усе прыборы здохлі. Згасла нават святло ў кабіне, а пасля шатл стаў на дрэйф. Яго давялося буксіраваць. Усе выжылі, але выкінуць давялося нават гадзіннікі.\nШатл, які прыбыў забраць апошнюю экспедыцыю, чакаў у прызначаным пункце толькі паўгадзіны. Вяртаючыся, ён ледзь не разбіўся аб док галоўнага карабля.\nЦяпер я не ведаю, ці то дэтанатар запусціўся, а здох толькі экран, ці то не быў прыняты ўвесь алгарытм самазнішчэння. У выпадку памылкі, пакуль я тут корпаюся, сагнуўшыся ў дугу, і змагаюся з клавіятурай, гіпертэрмабарычная галоўка можа ажыць пад маімі нагамі.\nЯ адчуваю, што палатняная кашуля макрэе. Нервова стукаю па мёртвых клавішах, актывуючы працэдуру затрымкі, пасля перазапускаю прыладу ключом.\nЗагрузка пайшла, але цягнецца ўсё ў тры разы даўжэй, чым звычайна. Зноў ключ, коды, ручка. Гэтым разам адлік пачынаецца. Некаторыя лічбы выглядаюць дзіўнавата, як літары чужога алфавіта.\nПрымаю версію, што дэтанатар спрацаваў, і галопам кідаюся ў напрамку скал.\nВыбух наганяе мяне праз, самае большае, дзвесце метраў.\nЯ ўбачыў асляпляльны бляск і нават не паспеў упасці. Выбуховая хваля змятае мяне, быццам цунамі, цягне па брудзе і моху дрыгвы. Рот поўны балотнай вады, адна рука і спіна гараць, быццам абвараныя.\nПраз паўсекунды хваля вяртаецца. Паветра запаўняе пустку ў эпіцэнтры выбуху.\nВыснова простая: дэтанатар запусціўся з першага разу.\nЯшчэ б крыху — і…\nВакол месца, дзе знаходзілася мая капсула, цяпер толькі паўкруглая варонка, быццам адгрызеная ад стромы, і кола абвугленай травы. Над усім гэтым утвараецца дымны грыб, такі сабе мініяцюрны ядзерны выбух.\nІ загадаў караблі на ўзбярэжжы спаліць даастатку.\nЗа ланцугом скал, склаўшы рыштунак, я сядаю на пляскатым камяні і абапіраюся спінай аб граніт. Я гляджу, як прыцемкі ахінаюць неба. Слухаю чужыя, маркотныя галасы птушак.\nУ нашым свеце цяжка знайсці пустку, дзе не будзе нічога, апрача прыроды, неба над галавой і чалавека на камяні. Чалавека, у якога толькі адзін закон — той, што ў яго сэрцы. Усё маё жыццё, куды б я ні кіраваўся і што б ні рабіў, мяне абмяжоўвалі мільёны правілаў. Тысячы чыноўнікаў стандартызавалі кожную маю думку і кожны ўчынак. Для ўсяго ў іх былі працэдуры. Увесь час яны намагаліся апекавацца мною і ахоўваць ад якой-колечы рызыкі. Усё жыццё я пачуваўся так, быццам мне дванаццаць год. І ў мяне мільёны бацькоў.\nТут ніхто мною не апекуецца. Можна напіцца, зламаць сабе нагу, падарвацца на ўласным тэрмазарадзе або ўваліцца ў нейкую студню. Усё на ўласную рызыку.\nБожа, якая палёгка.\nПад кучай уюкоў я знаходжу пластыкавую бутэльку палінкі «Манастыр» і раблю вялікі глыток, але спачатку выліваю крыху на далонь і прыціскаю руку да зямлі. Ахвяра для Гінда, бога ваяроў. Цяпер Узбярэжжа Ветразей — мая адзіная айчына. Я адчуваю смак сліў, што раслі па іншым баку космасу, дзесьці пад Рыекай. Смак адрыятычнага сонца, якое віднее тут ледзь заўважнай бледнай зоркай сярод нязначнага сузор'я пад назвай Рука. Неймаверна далёка. Невытлумачальна. Чалавек не ўмее думаць астранамічнымі катэгорыямі. Мяне перасцерагалі ад гэтага. Гэта фатальна для самаадчування. Можна звар'яцець.\nБыццам хтосьці, хто пагаджаецца на нешта падобнае, наогул можа быць нармальны.\nЯ раскладваю свой сціплы скарб. Кожны прадмет ведаю на памяць, тысячу разоў трымаў яго ў руках. Я ўмею складаць і раскладваць ўсё нават у сне.\nСпачатку я не разумеў, навошта ўсё гэта. Лічыў, што ў мяне павінна быць нармальная зброя. Прынамсі, пісталет. Я магу быць падобным да тубыльцаў, зразумела, але навошта наймаць штаб спецыялістаў і пад кіраўніцтвам ксенаэтнолагаў шыць мне боты з адмысловай мадыфікаванай скуры з дапамогай кланіраваных сухажылляў, калі я магу проста надзець трывалыя вайсковыя або турыстычныя боты за пяцьдзясят еўра? Каму якая розніца? Увайду ў легенды як Той Хто Меў Чароўныя Боты, і змяню культуру гэтага свету?\nЧаму мне нельга ўзяць майткі? Я абкручаны тонкай палатнянай хусткай, быццам пялюхай. Гэта не так цяжка. Перавязваешся на поясе стужкай, пасля простакутны кавалак тканіны, што звісае ззаду, пераварочваеш на іншы бок, каб атрымаліся два трохкутнікі, працягваеш між нагамі, а потым канец праcоўваеш пад стужкай і выцягваеш вонкі. Проста.\nПад маім грузам прагнуўся б дужы конь, але трэба неяк цягнуць самому. Мяне навучылі абыходзіцца без абсталявання, але невядома, колькі часу я тут прабаўлю. Кожны прадмет павялічвае мае шанцы на выжыванне.\nМяне прызнаюць зніклым падчас акцыі, калі праз год я не апынуся на гэтым самым месцы або калі не падам прыкмет жыцця.\nЭлектроніка памірае адразу ж, але біянічныя структуры неяк выжываюць. Мяне гэта не здзіўляе. Урэшце, людзі і жывёлы пачуваюцца тут выдатна.\nЯ выцягваю кантэйнер з радыялярыяй. Мая цацка. Мая жывёлінка.\nМеталічны цыліндр пакрыты блытанінай арнаментаў. Я націскаю на некалькі элементаў узору ў вызначаным парадку — галава змяі, кляновы ліст, кола воза, вока жабы. Унутраная ёмістасць высоўваецца з шыпеннем, радыялярыя сонна гайдаецца ў зеленаватым гелі, быццам вялікая медуза. Шчупальцы звісаюць свабодна, капелюшы антэн ахопліваюць яе сферу, па шклістым целе прабягаюць толькі дробныя кропкі люмінесцэнтнага бляску. Перадатчык знаходзіцца ў штучным анабіёзе і чакае свайго часу. Аднойчы мне давядзецца выклікаць дапамогу, паведаміць аб заканчэнні місіі або перадаць свой апошні рапарт, і тады радыялярыя абудзіцца. Я дашлю сваё паведамленне проста на назіральны спадарожнік, і, верагодна, гэта будзе каштаваць ёй жыцця.\nНа трэніроўках выявілася, што для маршу я мушу начапіць на сябе даспехі цалкам. Інакш я не змагу гэта ўсё несці. Латы не цяжкія, ды, калі іх зняць, вельмі нязручныя. Цяпер імі набіты пукаты мех, але трэба ўзяць яшчэ саквы, скручаны плашч, зброю, шчыт і сядло. Калі б гэта былі звычайныя тутэйшыя латы, я ледзь паварочваўся б з усім гэтым. Дзякуючы сучасным матэрыялам, задачай якіх была як мага больш дакладная імітацыя кутай сталі, плеценых рамянёў і ўмацаванай скуры, усё, разам з шлемам, важыць толькі дванаццаць кілаграмаў. Поўны рыштунак нармальнага ваяра Узбярэжжа важыць у два разы больш. Я надзяваю понажы, карвашы, кальчугу, аблегчаны паўпанцыр і шлем. Зашпільваю пояс са зброяй і ўпершыню на гэтай планеце выцягваю меч.\nЯго выкавалі ў майстэрнях Нордланда, што займаюцца вытворчасцю гравітацыйных баявых верталётаў. Ён не падобны да мячоў Людзей Узбярэжжа: крыху больш выцягнуты, эфес у два разы даўжэйшы без выразнага хваставіка, з квадратнай шчытавой гардай і монамалекулярным клінком аднабаковага вастрэння. Сваёй формай ён крыху нагадвае сінобі-кен, меч старажытнаяпонскіх наёмных забойцаў. Мне была даспадобы самурайская катана, але мой інструктар баявых мастацтваў з дапамогай некалькіх балючых прыкладаў даказаў, што гэта дурны капрыз. Затое я атрымаў нашмат больш універсальную зброю, якой можна біцца ў некалькіх розных стылях. Карыстаючыся шчытом, адной рукой або аберуч. Я магу фехтаваць, біцца ў стылі кэндзюцу або сячы, што той тампліер.\nМачэтэ я атрымаў у дадатак як звычайны падручны інструмент. Яго простая канструкцыя па сваёй тэхналагічнай дасканаласці не саступае мячу. Але ў парафеадальных культурах, падобных да гэтай, меч зазвычай не абы-што. Ён не толькі каштуе цэлага маёнтку. У ім гонар ваяра, духі ахвяр, удача, нейкі бог уласнай персонай і чорт ведае што яшчэ. Калі я пачну сячы ім сухое галлё на вогнішча або корпацца ў зямлі, ствару сабе праблемы ці стану пасмешышчам. У любым выпадку, без патрэбы прыцягну ўвагу.\nЁсць яшчэ нож, крыху бівачнага рыштунку, цёплая вопратка, запасныя боты, зімовыя боты, складны лук, стрэлы, авальны ламінарны шчыт і конская збруя. Халернае сядло. Яно дасканалае і лёгкае, у ім мноства схованак і розных сакваў, але няма, напэўна, нічога больш нязручнага для пераноскі, чым яно.\nШлем, натуральна, на галаву. Саквы пашытыя так, што я магу павесіць іх на плечы, адну спераду, іншую ззаду, і зашпіліць па баках. Тады атрымліваецца штосьці накшталт выродлівага заплечніка. Шчыт можна замацаваць на спіне. Лубяное налучча — на поясе ля правага бока. Мачэтэ — пад векам нагруднай торбы.\nСядло я ўрэшце закідваю на карак, знешнім чапраком яно абапіраецца аб шчыт, адно крыло ўваходзіць між сакваў і напатылічніка шлема.\nВось ён я.\nНагружаны, як вярблюд, у поўным узбраенні, з сядлом на карку, я выглядаю як Гутату і Гутата ў адной асобе. Спатыкаючыся, бразгаючы амуніцыяй, я брыду па брудным, поўным скальных вырастаў і сухастою балоце ў бок лесу, які схавае ўвесь гэты перазвон.\nКарону за каня.\nАпускаецца змрок. Я вырашаю абудзіць лічбара.\nЛічбар. Мой паразітычны анёл-ахоўнік, выгадаваны ў сакрэтнай лабараторыі «Нісіма Біятронікс» па замове Выведна-дыверсійнага рэйдарскага аддзялення.\nАдзіны элемент майго рыштунку, які я дакладна не згублю і без якога мне было б цяжка тут выжыць.\nЁн робіць з мяне звышчалавека. Гэта дзякуючы яму я бачу ў цемры, за дзвесце метраў чую мышыны піск, гэта ён у момант небяспекі выпускае мне ў жылы гіперадрэналін, што паскарае мае рухі і рэакцыі. Дзякуючы яму металічны лязгат Людзей Узбярэжжа або гарлавое бульканне амітрайцаў гучыць у маіх вушах як матчына мова. У выпадку чаго ён абязболіць, вылекуе мяне, пакажа на заплюшчаных павеках мапу або прыцэл на сятчатцы вока.\nМенавіта дзякуючы яму за год трэніровак я засвоіў столькі, колькі ў нармальным стане засвойваў бы дваццаць гадоў.\nБез гэтага халернага грыба-паразіта ў маім мозгу ўся місія была б толькі звышдарагім самагубствам.\nЯго запусцілі ў мяне праз нос.\nТады ён быў толькі зярліцай. Ён распусціў абалонку і ператварыўся ў лічынку, не большую за плазмодый малярыі. А потым павандраваў з кровазваротам, выпускаючы вонкі белыя крывяныя цельцы, пакуль не дабраўся да гіпаталамуса. Там ён укараніўся і пачаў расці, жывячыся маёй крывёй.\nКалі ў глыбокай таямніцы дванаццаць гадоў таму была імплантавана першая мадэль, мая любімая маці-айчына вуснамі нейкага ашалелага еўракрата дамагалася, каб лічбар пільнаваў функцыянаванне жаўнераў згодна з рэгламентам, статутам і адпаведнымі інструкцыямі. І найлепш, каб жаўнер быў паслухмяны. Падазраю, што яму мроілася Еўропа, у якой аднойчы нешта падобнае будзе імплантавацца кожнаму немаўлятку. Тыя шчасліўчыкі былі з аддзела «Фальшырмегер». Некалькі камандасаў загінулі ўжо падчас палігонных выпрабаванняў, а двое прастрэлілі сабе бошкі, перш чым іх імпланты паспелі дэзактываваць. Трое скончылі ў вар'ятні.\nЯ баяўся што трындос, калі яго запускалі ў мяне.\nМяне пераконвалі, што гэта шостая, старанна пратэставаная версія. Што гэта толькі дапаможная сістэма, стымулятар, які не закране маю індывідуальнасць. Што гэта проста ўнутраны кампутар, які на пэўны час актывуе неўжываныя мною зоны мозгу і дазволіць сілай волі кіраваць тымі працэсамі, на якія ў звычайным стане я не маю ўплыву. Што ў выпадку чаго можна даць задні ход. Калі яго дэзактываваць, ён проста здохне, і арганізм ператравіць яго. Сцвярджалі, што ведаюць, што робяць.\nЯ ім на мезены палец не верыў.\nІ халерна баяўся.\nА потым лічбар актываваўся і забраў мой страх.\nГэта першае, што ён зрабіў. Ён забіў ува мне здольнасць простага чалавечага жаху. Панікі або гістэрыкі. Мне ўжо не спазнаць нармальнага чалавечага неўрозу, я не абуджуся з поўным неспакою і адчування няўцямнай бяды страўнікам, як нармальны чалавек. Перад абліччам небяспекі я да апошняга прыкідваю, думаю і планую. Я занепакоены або спалоханы, але мне ніколі не адчуць паралізуючай жуды. Я не ў стане. Калі нічога асаблівага не адбываецца, я бяздумна спакойны. І загадзя не пераймаюся.\nТады я падумаў, што лічбар зрабіў з мяне псіхапата, і адразу ж кінуўся з гэтым да Ледавіка.\nМяне даследавалі. Лічбар проста ўсталяваў мне фільтры. Я магу кахаць, любіць, спачуваць. Мне можа быць сумна. Я магу спалохацца. Вышэйшыя пачуцці засталіся. Але мае негатыўныя эмоцыі не ў стане развіцца да такой ступені, каб збіць мяне з ног.\nЛедавік папярэдзіў, што гэта можа забіць мяне. Што пры такім раскладзе я мушу мець у два разы больш розуму, чым іншыя, бо гэтыя механізмы — жах і паніка — натуральная сістэма страхоўкі, укарэненая ў інстынкце самазахавання.\nДы вось інстынкт гэты ў мяне апошнім часам і так слаба працаваў.\nІ найлепшы таму доказ — мая згода прыняць удзел у місіі.\nЁсць і кепскія бакі. Часам паскораныя рэакцыі зусім не зручныя. Калі гіперадрэналін напаўняе кроў, можна рукой прабіць дзверы, якія хочаш адчыніць, і пераламаць сабе косці. Гукі робяцца ніжэйшымі на некалькі актаў і невыразнымі. Не дай Божа ў такім стане пляснуць у ладкі. Можна адрэзаць сабе пальцы, хапаючыся за шнур.\nУсе, хто праходзіў трэніроўкі ў замку Даркмур, пасля актывацыі лічбароў баяліся дакранацца да жанчын. Гэта ж таксама эмоцыі. Мы пераказвалі адзін аднаму легенды пра тое, што, маўляў, нейкі камандас у прыліве жарсці ўшчэнт разнёс дзяўчыну. Зрэшты, у групе таксама былі і дзяўчаты. Дзве.\nПра тое, што адбываецца, калі двое з такімі стымулятарамі сустрэнуць адно аднаго, таксама хадзілі легенды.\nЯк пра мяне і Дэйрдрэ.\nНа шчасце, гэта былі толькі легенды.\nКалі лічбар блаславіў мне дарам моў, у звальненні я пайшоў у паб у Аксенхіл і не змог замовіць піва. Я блюзніў нейкай мяшанкай мовы Узбярэжжа з кебірыйскай, перасыпаючы ўсё харвацкай, фінскай і польскай лаянкай. Потым усё наладзілася.\nСкатапічны зрок, у сваю чаргу, падаецца зручнай функцыяй, пакуль не натрапіш у цемры на нейкую крыніцу святла. Зрэнкі рэагуюць імгненна, лічбар таксама, але паслявобраз на сятчатцы застаецца на некалькі хвілін. Неяк уночы Дэйрдрэ палезла ў лядоўню, падсвечваючы сабе па дарозе вачыма, і, натуральна, адчыніла дзверцы. Зрок вярнуўся да яе толькі пасля сняданку.\nЗ іншага боку, разуменне, што пры патрэбе можна злавіць рукой стралу ў лёце або трапіць нажом у асу на камлі дрэва, дапамагае. Дазваляе выжыць. Маё заданне — збор інфармацыі. Мая галоўная зброя — мозг. Так мяне навучылі. Але фізічная перавага дае абсалютна іншы псіхічны падыход.\nСонца сядае. Я брыду праз балота, ступаючы поруч з высахлымі камлямі, скачу па скалах і камянях, балансуючы кучай грузу за спінай. Кашуля пад зброяй, кальчугай і каптанам набрыняла потам. Апечаная выбухам скура неміласэрна гарыць. Да цёмнага, заблытанага лесу, праўдзівай сцяны абымшэлых галін, засталося ўжо не больш за дваццаць метраў. Я спыняюся, дыван моху прагінаецца пад маёй вагой, яшчэ раз кідаю позірк на марскі гарызонт адразу над краем стромы і актывую лічбара.


25 студзеня 2021, 17:53\n25 студзеня, Магілёў /Кар. БЕЛТА/. Неабходна прадаўжаць развіваць медыцыну, павышаць якасць меддапамогі і яе даступнасць. Такім меркаваннем з карэспандэнтам БЕЛТА падзяліўся галоўны ўрач Шклоўскай цэнтральнай раённай бальніцы, дэлегат VI Усебеларускага народнага сходу Сяргей Новікаў.\n"Адна з галоўных задач на бліжэйшую пяцігодку - далейшае развіццё медыцыны, павышэнне якасці аказання першаснай медыцынскай дапамогі і яе даступнасці жыхарам усіх населеных пунктаў. У 2020 годзе мы ўсе сутыкнуліся з каранавіруснай інфекцыяй. Барацьба з захворваннем паказала, што нашы ўрачы - самаадданыя людзі, якія заўсёды гатовы прыйсці на дапамогу. Добра спрацавала ўся сфера аховы здароўя ў цэлым - хутка ішло перапрафіляванне ўстаноў аховы здароўя, распрацоўваліся і ўкараняліся ў рабоце новыя алгарытмы дзеянняў і лячэння пацыентаў, - расказаў Сяргей Новікаў. - Сфера аховы здароўя - адна з важнейшых для развіцця любой дзяржавы. Таму што менавіта ў руках медыкаў - здароўе нацыі. І мы бачым, што медыцыне ўдзяляецца шмат увагі не толькі ў сталіцы і абласных цэнтрах, але і ў невялікіх населеных пунктах. На прыкладзе нашай бальніцы: у канцы мінулага года закончылі рамонт дзіцячага аддзялення. У 2019 годзе быў закуплены рэнтген-апарат, заснаваны на лічбавай апрацоўцы здымкаў, набыты новы апарат УГД, аўтапарк папоўніўся сучасным аўтамабілем хуткай медыцынскай дапамогі. Мы стараемся раўняцца на перадавы вопыт, выкарыстоўваць сучасныя тэхналогіі. Удасканаленне ўстаноў аховы здароўя на ўзроўні рэгіёнаў дае магчымасць скараціць разрыў паміж аказаннем дапамогі ў раённых бальніцах і рэспубліканскіх цэнтрах".\nЯк адзначыў Сяргей Новікаў, яшчэ адно важнае пытанне ў сферы аховы здароўя - кадравае напаўненне. "Важна не толькі прыцягваць маладых спецыялістаў да работы ў раёнах, але і ствараць умовы для іх замацавання. У райцэнтрах трэба прапрацаваць пытанне прадастаўлення жылля. Магчыма, гэту задачу зможа вырашыць стварэнне рэзерву арэнднай жылплошчы для медыцынскіх работнікаў. Я ўпэўнены, што ўсе пытанні, якія стаяць у парадку дня, на Усебеларускім народным сходзе будуць усебакова разгледжаны і па іх будуць прыняты ўзважаныя рашэнні. Усё гэта дасць магчымасць зрабіць наша жыццё яшчэ лепшым", - сказаў дэлегат.\nСяргей Новікаў нарадзіўся на Быхаўшчыне, але ўсё яго дзяцінства прайшло ў Шклове, дзе ён і вырашыў стаць урачом. "У школе добра ішлі прыродазнаўчыя навукі. Вырашыў ісці ў медыцынскі, бацькі мяне падтрымалі. Пасля заканчэння віцебскай медыцынскай ВНУ вярнуўся ў Шклоў ужо хірургам, пазней стаў намеснікам галоўнага ўрача па медыцынскай частцы, а ў 2019 годзе ўзначаліў ўстанову аховы здароўя, - расказаў Сяргей Новікаў. - Быць урачом - гэта прызванне. У любы час, пры любых абставінах. І нават цяпер, пры вялікай колькасці адміністрацыйнай работы, я застаюся практыкуючым урачом. Таму што самая вялікая каштоўнасць - гэта здароўе чалавека".-0-


Размова пра кнігу Уладзіслава Ахроменкі і Максіма Клімковіча "Янкі, альбо астатні наезд на Літве"\nКніга “Янкі, альбо астатні наезд на Літве”, відавочна, запоўніла вялізны жанравы прагал у авантурна-прыгодніцкай літаратуры па-беларуску і выклікала супярэчлівую рэакцыю на беларускіх форумах і ў блогах. Ацэнкі кнігі палюсаваліся ад выказваньняў захаленьня і патрабаваньняў працягу да называньня плёну творчага тандэму Ахромен-кі – Клімковіча парнаграфіяй.\nАсабіста ў мяне падчас чытаньня (пры агульным пазітыўным уражаньні) узьнікаў пратэст праз залішнюю сканцэнтраванасьць на грубым гумары. І не таму, што я лічу немажлівым самы факт наяўнасьці грубага гумару па-беларуску. Скажам, пры абмалёўцы адмоўных герояў твору (аўтарскае вызначэньне – “амаральных мудзілаў”) адпаведная лексіка, укладзеная ў іх вусны, цалкам дарэчная ў “кінарамане-фарсе”, што напісаны ў забаўляльным ключы. Альбо прыём кантрасту, калі беларускае (прыкладам, у выглядзе сьпеваў кранальнай Беларусачкі) супрацьпастаўляецца зьвяругам-“энкавэдзістым” ці “ворагу-жандару” Янукевічу (ягоны літпрататып – Мікіта Зносак), цалкам дарэчны. Чаго вартая бліскуча выпісаная сцэна задушэньня Беларусачкі “ў чатыры рукі” Сталіным і Гітлерам (хаця сказ “Па рацэ далёка ручнікі плылі...”, якім тое апісаньне завяршаецца, ізноў вяртае да агульнага зьдзекліва-кічавага тону).\nАле сама гіпертрафаваная фабульная зацыкленасьць на алкагольна-наркатычна-парнаграфічнай тэматыцы поруч з г. званай інтэртэкставай гульнёй, дзе скарыстоўваюцца сакральныя для беларускай літаратуры цытаты твораў Купалы, Багдановіча, Караткевіча, Арсеньневай, Быкава, Сыса і многіх іншых, выглядае як свайго роду акт гвалтаваньня класічных тэкстаў. Прычым робіцца тое сьвядома і наўмысна – выключна дзеля камічнага эфекту, пад падбадзёрвальнае “ржу-не-магу” прасунутай-выкшталцонай публікі. Што за “дасьціпныя алюзіі і мудрагелістыя тэкстуальныя стратэгіі” (узята з анатацыі да кнігі) у тым, каб пачаць са слова “дупа” і скончыць словам “срака”, не разумею хоць страляйце. Няхай мяне зьвінавацяць у катэгарычнасьці, пурытанстве, адсутнасьці пачуцьця гумару і неразуменьні сучаснага літаратурнага працэсу, але мусяць быць пэўныя межы такту й самацэнзуры.\nТыя ж Сарокін з Акуніным і цэлая пляяда расійскіх рэмейкераў, што робяць з рускай класікай рэчы куды больш брутальныя, не ўспрымаюцца як вандалы, паколькі ў іх не стаіць пытаньне пра захаваньне ўласнае мовы й культуры. Скарыстаўшы выпадак, выкажу неўразуменьне з таго, што ладная частка беларускіх блогераў узяла моду актыўна выкарыстоўваць у сваіх допісах расейскую табуяваную лексіку, не разумеючы, што гэтым ліе ваду на млын агульнае каланіялізацыі. У той час, як беларускамоўных арыштоўваюць за “лаянку ў публічных месцах”, а лаянка тая запаланяе ўсё большую прастору – ад двароў, школ і універсітэтаў да тэлескрыні, – ня трэба распавядаць пра тое, што, маўляў, Беларусь ня стане паўнавартаснай, покуль “пралетарыят” і прасталыткі не пачнуць размаўляць па-беларуску. Пагатоў для названых катэгорыяў грамадзян трэба пісаць жаночы раман ці немудрагелісты баявік. Аўтары ж “Янак...” нібыта арыентуюцца на (ізноў цытата з анатацыі) “прыхільнікаў інтэлектуальнай літаратуры”, якой, перапрашаю, тут не патыхае.\nАтрымліваецца дзіўны “ёрш”: высокія нацыянальныя ідэалы і суцэльнае сьцябалава, “палп-фікшн” і сакральныя словы беларускай паэзіі. “Дык гэта ж постмадэрн, тут няма межаў і забаронаў, зрывайма покрыва з цнатлівай беларускай літаратуры дзеля яе разьвіцьця й папулярызацыі!”, – скажа сучасны “буржуазны літаратар”. І тут узьнікае банальнае, але не такое й простае пытаньне пра мэту і сродкі. Калі звышмэта аўтараў у тым, каб прыцягнуць цікавасьць далёкіх ад сучаснай беларускай літаратуры людзей, ва ўсім гэтым гуляньні з цытатамі са школьнай праграмы па белліту, магчыма, і ёсьць сэнс (хаця я асабіста ня ўпэўнены, што нават пры зьяўленьні беларускага аўтара роўню Акуніна нешта кардынальна зрушылася б). А цяпер уявім, пачуцьці тых, для каго “Магутны Божа”, які зьяўляецца тут інструментам марчандайзынгу, ёсьць нечым большым, чым папросту рыфмаваны тэкст...\nЛюбіць сваё і адначасна кпіць з тае любові – як жа гэта па-нашаму! “Янкі...” – ня вынятак, а пацьверджаньне агульнае тэндэнцыі. Застаецца спадзявацца, што раман станецца стымулам для творчасьці іншых літаратараў у зададзеным жанравым полі.\nПра станоўчыя бакі кнігі чытайце ў нашых эксьпертаў.\nДля наступнага абмеркаваньня прапануем вам кнігі лаўрэатаў літаратурных конкурсаў “караткевічаўскага” – “Групавы партрэт з Бабай Броняй” і “нашаніўскага” – “Іn Вільня Veritas”. Узяць удзел у размове могуць усе чытачы “Дзеяслова”. Дасылайце свае меркаваньні на электронны адрас часопісу.\nАндрэй Хадановіч, беларускі буржуазны літаратар:\n“Тлумачыць мудзілу, што ён мудзіла, – усё адно, што танчыць мазурку ў прывакзальнай прыбіральні”, – слушна сьцьвярджаецца ў “кінарамане-фарсе” “Янкі, альбо Астатні наезд на Літве”1 . Аўтары твору – Уладзіслаў Ахроменка і Максім Клімковіч, “беларускія буржуазныя літаратары”. Як яны самі сябе называюць.\nАбодвух цяжка назваць літаратурнымі дэбютантамі. Кніга “Здані і пачвары Беларусі” Марціна Хлуса і Францішка Юра (яны ж Ахроменка/Клімковіч) была, як на мяне, адной з найцікавейшых падзеяў у нашай літаратуры 90-х. Падзея, што крыўдна, была мала кім заўважаная. Ды і як іначай, калі выдаеш кніжку ў маргінальным правінцыйным выдавецтве вартым сьмеху накладам. Але шчасьліўцы, што тую кніжку займелі, добра пацешыліся. Цікавая і дасьціпная, адметная бурлівай творчай фантазіяй аўтараў і не абы-якім літаратурным стылем, кніжыца абяцала новую яскравую зьяву ў сучбелліце. Абяцаньне, што праўда, тады так і ня спраўдзілася. Больш кніжак, напісаных таленавітым тандэмам, прынамсі мне на вочы не траплялася. Дый цікавых твораў, напісаных асабіста Максімам Клімковічам, выходзіла значна меней, чым хацелася б. Затое ў пісьменьніцкіх колах актыўна цыркулявалі чуткі пра двух… “беларускіх буржуазных літаратараў”, што актыўна працавалі на рынак расейскай масавай літаратуры.\nЗ апошняга заканамерным чынам вынікае пэўны пісьменьніцкі прафесіяналізм. Цягам усёй сваёй гісторыі белліт – пераважна дзейнасьць дылетантаў, чыё пісаньне ніяк ня ёсьць таварам і ніяк не арыентаванае на продаж. За савецкім часам ані наклад, ані ганарары літаратараў не былі зьвязаныя з рэальнай колькасьцю кніжак, набытых за свае кроўныя жывымі людзьмі – іх чытачамі. Цяпер (як збольшага і ва ўсім сьвеце) у нас за рэдкімі выключэньнямі ніхто не жыве з сваёй пісьменьніцкай працы. Таму прыйшоў у заняпад такі цэнтральны жанр, як раман. Бо раман – гэта кавалак жыцьця яго аўтара, які трэба фізічна пражыць і не памерці з голаду, пакуль пішацца кніга. Без усякай гарантыі посьпеху, ганарару й нават самой публікацыі. На замежныя стыпендыі нашыя пісьменьнікі, за рэдкім выключэньнем, ня езьдзяць. А нашая дзяржава падтрымлівае творцаў самі ведаеце як. Вось і выходзіць, што ўся актуальная літаратура складаецца збольшага з вершаваных падборак, кароткіх апавяданьняў і эсэяў, якія худа-бедна можна прыстроіць хоць у тых часопісах, якія мы сёньня маем. Альбо ў інтэрнэце. Скажам, ва ўласным блогу. Але, зноў-ткі, не сакрэт, як у нас чытаюцца постынгі з вялікай колькасьцю літараў.\nПералічаныя праблемы не датычаць толькі адной катэгорыі аўтараў. Беларускіх буржуазных літаратараў, як яны самі сябе называюць. Усё зробленае імі па азначэньні: альбо добры тавар шырокага попыту, альбо наогул нікому не патрэбна. Хто, калі не яны, валодае ў нас элементарнай тэхналогіяй пісьменьніцкага рамяства; ведае, з чаго робіцца твор; разьбіраецца ў законах жанру, кампазіцыі й г.д.; яшчэ памятае, што кніжка найперш мусіць быць камусьці цікавая? Таму калі і ёсьць падстава аднекуль чакаць добрага сучаснага беларускага рамана, то ад іх. У тым рэдкім выпадку, калі аўтарскія амбіцыі, пэўны пісьменьніцкі азарт прымушае не хаваць сваіх імёнаў за брэндавымі псеўданімамі і моцна рызыкаваць, пераходзячы на пакуль што “некамерцыйную” беларускую мову.\nЦі варта было рызыкаваць у дадзеным выпадку? Пачнем з таго, што аўтары, як маглі, пастараліся гэтую рызыку мінімалізаваць, улічыўшы досьвед папярэдніх пасьпяховых беларускіх культурных праектаў. Найперш “Народнага альбому”. “Супольны літаратурны праект” Ахроменкі/Клімковіча апрацоўвае той жа кавалак беларускай рэчаіснасьці, што й некалі Вольскі/Анемпадыстаў. Перад намі яшчэ адзін варыянт “даверасьнёўскай лірыкі”, зноў міфалагізацыя Заходняй Беларусі (яна ж польскія Усходнія Крэсы) да пакту Молатава-Рыбентропа і Другой сусьветнай вайны. Пісьменьніцкі метад аўтараў нагадвае мне матэматычны доказ ад супраціўнага. Літаратары бяруць асабліва ненавісныя ім фрагменты сучаснай беларускай постсавецкай (трэба яшчэ вызначыць межы гэтага “пост-”) рэальнасьці – і канструююць наўпрост супрацьлеглыя. І выходзіць Беларусь талерантна-шматнацыянальная і шматкультурная, буржуазная і рамантычная. З каталікамі й праваслаўнымі, габрэямі й татарамі. Якія ўсе апынаюцца беларусамі, не канфліктуюць міжсобку, а наадварот, аб’ядноўваюцца перад абліччам агульных ворагаў – шматнацыянальных “хаблоў” і “мудзілаў”. “Хаблы, зрэшты, яшчэ так-сяк перавыхоўваюцца… А вось мудзілаў трэба толькі на горкі яблык зьбіваць. Бяз жалю і бяз літасьці” (с. 95).\nМетафара “горкага яблыка” вядзе аўтараў ня толькі да боек (з часоў Караткевіча ніхто ў нас з такім дзіцячым захапленьнем не паказваў мардабояў!), але й да іншай буржуазнай рамантыкі, і тут прыдалася адна эфектная паралель. Якая краіна ў нас выклікае найбольш буржуазных і рамантычных асацыяцыяў? Слушна, Амерыка: ад слыннай Мерыкі Багушэвіча да пэўнага сучаснага радыё, якое часам падтрымлівае пэўных беларускіх буржуазных літаратараў. Таму й назва рамана “Янкі” прачытваецца падвойна: з аднаго боку гэта чатыры сябры, што прадстаўляюць чатыры “беларускія” нацыянальнасьці: Янка Лабановіч, Іван Брыль, Янкель Фінберг і Аянька Кільмандовіч; з другога боку, герояў увесь час блытаюць з сапраўднымі “янкамі”-амерыканцамі. І Амерыка выяўлена ў дзьвюх іпастасях: як далёкая, але цалкам дасяжная для заходніх беларусаў краіна неабмежаваных магчымасьцяў; але таксама як зусім блізкая вёска Амерыка. А ёсьць яшчэ беларуская амерыканская дыяспара! Напрыклад, такі персанаж, як Хросны – “лідэр беларускай мафіёзнай групоўкі “Тутэйшыя” ў Чыкага, беларускі буржуазны нацыяналіст (sic!) і дасьведчаны гангстэр”. Далей усё проста. Сухі закон, бутлегерства, экспарт “вялікай амерыканскай мары” ў Беларусь – і вытворчасьць нацыянальнага алкагольна-наркатычнага брэнду “Горкі яблык”. Так бы мовіць, купляй беларускае! Вось яно, простае чалавечае шчасьце, якое было б такім магчымым, каб не “мудзілы” самых розных нацыянальнасьцяў: тут і расейскія постімперскія манархісты, і сталінскія чэкісты, і польскія жандары, і летувіскія шавіністы (гэтых аўтары, ігнаруючы ўсякую паліткарэктнасьць, называюць “жмудзіласамі”), і два падазроныя персанажы “геносэ Юзік” і “таварыш Адзік”, што вырашаюць лёс міжваеннай Еўропы – якраз на нашай тэрыторыі.\nКарацей, усе плюсы “махлярскага” й прыгодніцкага раманаў. І ўсе мінусы, зразумела. Аматарам псіхалагізму ў літаратуры просьба не турбавацца, гэта не ўваходзіла ў намеры аўтараў. Увогуле вялікая практыка пісаньня “камерцыйных” кніжак відаць ва ўсім. Ніякіх нюансаў і паўтаноў: калі мастацкі прыём ужываецца – то ўжо рубіцца з пляча. Метафары і параўнаньні аж падкрэсьлена эфектныя. Каб самы непадрыхтаваны чытач не забываўся, што для яго тут стараліся, а значыць і грошы за кніжку ён плаціў не дарэмна. Так, адзін з персанажаў выяўляецца пафасным, “як малады Ізя Харык на вечарыне ўласнай паэзіі” (с. 151). Галодныя кракадзілы ў заапарку “падобныя да разьдзьмутых маласольных гуркоў” (с. 168) і г.д. Стыль кнігі афарыстычны. Я, напрыклад, лавіў сябе на думцы выпісаць сёе-тое. Напрыклад, такое: “Адраджэнства – гэта яшчэ не прафесія!” (с. 121) Здавалася б, банальнасьць, але ў нашай сітуацыі бываюць ісьціны, якія варта паўтараць часьцей.\nРазам з тым той ці іншы прыём, эпізод, персанаж (так здараецца ў масавай літаратуры) часьцяком ужываецца толькі дзеля хвіліннага эфекту тут і цяпер, бяз думкі, як гэта адгукнецца праз 20-30 старонак. Часам сюжэтныя хады вядуць у нікуды. “Дупа ў яе была вабная, – чытаем у першым жа сказе. – Янка Лабановіч зірнуў на яе і зразумеў: гэта лёс” (с. 5). Калі заінтрыгаваны чытач чакае разьвіцьця падзеяў у гэтым кірунку, то мушу яго расчараваць. Прыўкрасная Ісабэль Карвальес будзе круціць чароўнай дупай падчас цыркавых выступаў, глытаць швайкі і прынагодна нават зьдзейсьніць забойства, але ніводным мала-мальскім love story аўтары нас не ашчасьлівяць.\nЗдорава, што аўтары парадыйна цытуюць хрэстаматыйна вядомыя тэксты, выклікаючы ў чытачоў часам лёгкую ўсьмешку, а часам і выбухі рогату! Вось толькі моцна раздражняюць элементарныя памылкі ў цытаваньні – польскай, расейскай, нават беларускай паэзіі. “Королева играла на башне Шопена,” – спрабуюць аўтары працытаваць Ігара Севяраніна (с. 117). Так напраўду: “…в башне замка Шопена”. Але аўтары гоняць сюжэт – дзе ім зьвярацца з першакрыніцамі! Ня без забаўнасьці абгульваецца цытата з Уладзіслава Бэлзы “Катэхізіс малога паляка”: “– Chto ty jesteњ? /…/ – Orzeі Biaіy! – самавызначыўся маскальскі папуга” (с. 201). Але ў арыгінале, як і наогул у польскай мове: “– Kto ty jesteњ?” Нават усеагульна вядомаму купалаўскаму “Хлопчыку і лётчыку” з цытаваньнем не пашанцавала:\nБо, ведай, вялікі я хлопчык\nІ лётаць умею ў сьне! –\nтак у Ахроменкі/Клімковіча (с. 157). А так у Купалы:\nІ ўмею ўжо лётаць у сьне.\nЯк той казаў, знайдзіце дзесяць адрозьненьняў. У часы майго дзяцінства гэты вершык вучылі ў дзіцячым садку. Хоць, магчыма, мы з будучымі аўтарамі рамана гадаваліся ў розных садках.\nАле ўсе прыведзеныя прэтэнзіі – так напраўду драбяза, і вынікаюць адно з майго педантызму. Што напраўду турбуе, дык гэта неадпаведнасьць характару й прызначэньня кнігі таму, як яна выдадзена. Усё ў тэксьце раману – рэсьпектабельна-таварна. Усё ў папяровай версіі кніжкі – танна і ўбога. Калі ты на вокладцы пішаш пра сябе “беларускі буржуазны літаратар”, то прынамсі дбаеш пра элементарную якасьць паперы пад гэтай вокладкай. (Хіба што нашы “буржуазныя літаратары” спадзяюцца, што цікавая кніжка разваліцца ў чытача ў руках – і ён набудзе яшчэ асобнічак.) І сур’ёзьней: калі ты дбаеш (і, па-мойму, пасьпяхова!), каб твой раман заінтрыгаваў шырокае кола чытачоў, каб нават чалавек, які ніколі не чытае беларускай літаратуры, тут зацікавіўся і атрымаў чытацкую прыемнасьць, – ты прынамсі дбаеш пра тое, каб гэты патэнцыйны чытач мог недзе тваю кніжку знайсьці. Які наклад гэтай “масавай літаратуры”? 500 асобнікаў. (Хочацца верыць, што выдаўцы махлююць і напраўду кніжак болей, але ж наўрад ці.) Хто бачыў гэты “буржуазны прадукт” хоць у адной кнігарні? Дзе ён наогул прадаецца? На былой вуліцы Варвашэні? Яшчэ ў пары прыватных распаўсюднікаў. Даруйце, але часам нават паэтычныя кніжкі ў нас выдаюцца большым накладам і распаўсюджваюцца значна лепей. Цікава, ці размаўлялі аўтары на гэтыя тэмы з выдаўцом? Ці ён не разумее, што гэтая кніжка магла б – і дагэтуль можа! – прынесьці рэальны прыбытак? Бо рабіць кніжны бізнэс так, як гэта зроблена з вельмі неблагой кніжкай “Янкі, альбо Астатні наезд на Літве” (дазвольце вярнуцца да цытаты на пачатку) – “усё адно, што танчыць мазурку ў прывакзальнай прыбіральні”.\nБеларускай літаратуры бракуе якаснай белетрыстыкі. Па пальцах аднае рукі можна назваць ТВОРЫ. Не кажу пра літаратараў. Белетрыстыка 60-70-х гадоў арыентавалася на выхадцаў з вёскі: яны акурат тады асвойвалі горад. І яны чыталі Шамякіна й Брыля. Аднак іхнім дзецям ужо не было чаго чытаць па-беларуску. Бо яны былі гарадскімі. А гарадской белетрыстыкі ў нас яшчэ не было…\n“Янкі” — чарговая спроба прышчапіць на дрэва беларускай літаратуры замежную гарадскую кветку, pulp-fiction. Спроба неблагая. І можна зразумець чаму аўтарам не бракуе досьведу працы ў абраным жанры (хоць найбольш шчыравалі яны па-расейску).\nАднак пры ўсім пры тым бачу і вялізную хібу ў “Янках”. Як і вялікая частка сёньняшняга літаратурнага “мэйнстрыму” (які для мяне асацыюецца найперш з Андрэем Хадановічам), “Янкі” — твор бясконца “паразітарны”. Ён наскрозь парадыйны, увесь збудаваны на “сьмешачках” і “хіханьках”. Быў бы толькі “за”, калі б такі твор зьявіўся пасьля навалы авантурных, дэтэктыўных, шпіёнскіх раманаў па-беларуску. А так толькі застаецца цяжка ўздыхнуць… і падзякаваць аўтарам – хаця б і за гэта.\nАлесь Аркуш, літаратар,\nгалоўны рэдактар альманаху “Калосьсе”:\nГэтую кнігу няма з чым параўноваць у беларускай літаратуры. Яна, практычна, адна, як першы магіканін.\nНекалі “тутэйшаўцы” ў сваім “Маніхвэсьце” заклікалі, перадусім сваіх сяброў, пачаць распрацоўваць дзірван маскульту. Маўляў, аўтарытэт беларускай мовы можа быць узьняты толькі тады, калі па-беларуску загавораць уласныя Шэрлакі Холмсы, Д’Артаньяны і Анжалікі. Інакш кажучы, беларускія пісьменьнікі павінны задаволіць усе літаратурныя запатрабаваньні паспалітага беларуса – усе, без выключэньня.\nНеўзабаве пачалася актыўная праца – дзясяткі, а можа і сотня, беларускіх пісьменьнікаў уселіся за свае працоўныя сталы, выдаючы на гара раманы за 2-3 месяцы. Праўда, праца гэтая кіпела на культурным полі суседняй краіны – Расеі. Неяк Уладзімір Сьцяпан у полацкай кнігарні падвёў мяне да паліцы, разьвёў максімальна рукі ў бакі, ахапіўшы цэлую бібліятэчку кніг, і сказаў: вось гэта напісаў я.\nУсё тут зразумела, як белы дзень. Расейскія выдавецтвы плацілі больш, а беларускія пісьменьнікі ў той час амаль галадалі. Але толькі сёньня стала відавочна, на колькі падманлівымі былі словы пра тое, што мы, маўляў, такім чынам закідаем расейцаў літаратурным “сьмецьцем” і “гноем”. З гэтага “сьмецьця” праклюнулася новая расейская літаратура, гэты “гной” стаў гумусам для найноўшага расейскага кінематографу. Беларускіх пісьменьнікаў выкарысталі па поўнай праграме.\nСярод тых, хто гарбаціўся на Расею, былі і Маскім Клімковіч з Уладзіславам Ахроменкам – ці ня самыя таленавітыя гастарбайтэры расейскага маскульту з цэтлікам Made in Belarus.\nІ вось, калі пыл ад расейскай шабашкі асеў, майстры прыгодніцкага пяра паказалі і свайму чытачу, на што яны здольныя. І трэба сказаць, паказалі феерычна, буфанадна і бурлескна. Гэта як адзін герой-марыман з апавяданьня Вінцэся Мудрова прыехаў у свой беларускі гарадок на пабыўку: на двух таксоўках – у адной ён сам, а ў другой яго валіза, аблепленая “голымі дзеўкамі”. Ня цяжка здагадацца, якія гісторыі ён вёз сваім сябрам-аднагодкам і субутэльнікам.\nСюжэт “Янкаў” настолькі крута закручаны, што вучню сярэдніх класаў адарвацца ад яго немагчыма. Тут і пагоні, і бойкі ў рэстарацыях, і агенты ГПУ і Дэфензівы, і нават амерыканскія ганстэры. Карацей, цяжка прыдумаць штосьці з класічнага сюжэтнага набору падобнага жанру, чаго няма ў “Янках”, ну хіба толькі сексу, хаця сексуальныя вычварэнцы ў рамане ёсьць.\nЯскрава прасочваецца і двайное дно твору: беларусы, дакладней “тутэйшыя”, – карэнныя насельнікі Беларусі, бо сярод Янкаў ёсьць татарын і габрэй, насамрэч крутыя “перцы”, якія, калі захочуць, могуць рабіць вялікія справы. Што беларускія нацыяналісты, гэта круцей чым Коза Ностра. Што беларускія нацыяналісты, гэта культурныя, маральныя, адданыя справе людзі, якія на дух не пераносяць здраду, падман і хаблоў. Гэта праходзіць праз увесь твор. І гэта мне падабаецца.\nПраўда, з-за празьмернай феерычнасьці, твор часам успрымаецца як зборнік анекдотаў, аб’яднаных умелай рукой укладальніка ў канву аднаго сюжэту.\nСа станоўчых якасьцяў раману – яго мова. Звычайна мова падобных твораў адыходзіць на другі план, галоўнае – інтрыга сюжэту. Але ў Клімковіча і Ахроменкі мова твору бездакорная, прычым пісьменьнікі зрабілі шмат сапраўдных вынаходніцтваў у галіне беларускага слэнгу крутых “перцаў”. А гэта, я вам скажу, ня лёгкая задача. Асобныя цытаты з гэтай кнігі маглі б стаць крылатымі выразамі.\nНа жаль, кніга гэтая выдадзена невялікім накладам і не прадаецца ў кнігарнях і супермаркетах па ўсёй краіне і з тае прычыны робіцца хутчэй элітарнай, чым маскультнай. Мне здаецца, калі б мы мелі такіх кніг хаця б сотню, з іх абвязкова штосьці вырасла б. Можа, нацыяналісты, якія ня любяць здраду і хаблоў. Можа, новая беларуская літаратура, якую чытаюць у электрычках і на аўтобусных прыпынках. А можа і тое, і другое.\n“Страх і нянавісьць у Гародні”, “Беларускі буржуазны pulp-fiction”, “Янкі пры двары караля Стаха” – слоганы, што так і просяцца ў назвы рэцэнзіі на новую кніжку Уладзіслава Ахроменкі і Максіма Клімковіча. Але раптоўна разумееш, што ніякай рэцэнзіі не атрымаецца: асабіста для мяне прачытаньне “Янак...” сталася канцом аналітыкі і пачаткам бурных і малазьмястоўных захапленьняў. Захапленьняў тым, як удала пісьменьніцкі тандэм запусьціў сімулякра маскульту туляцца па беларускай культурнай прасторы.\nЧаму сімулякра? Бо ровар-тандэм гэтага твору ніколі не абапіраўся на дрэва жыцьця, ён надзейна “прышчоўкнуты” замком да слупа культуры. Можна ні разу ў жыцьці не пабыць у Беларусі, але калі (сіндром Багдановіча) ты добра знаеш корпус ейных тэкстаў, то будзеш рагатаць, як шалёны, ад мяшанкі стыляў, тэмаў, цытатаў. Адмысловы дзякуй за афрыканку ў галоўнай ролі, апісаньне азадка якой, па законах літаратурнага марчандайзінгу, пачынае аповед і – за монтыпайтанаўскі гумар суаўтараў, аздоблены тутэйшым акцэнтам:\n“Тамтэйшыя клу-клукс-кланаўцы – моцныя белыя людзі, якія вядуць рэй на ўсёй Луізіяншчыне. Гэта заможныя і нахабныя мудзілы. З раніцы яны п’юць шампан і паляць кубінскія цыгары, а ўвечары жлукцяць ром і палююць на цемнаскурых людзей”;\n“– Матка Боска Чэнстахоўска! – жахнулася [мнішка], гледзячы на крывавыя пісягі. – Цо то ест?\n– Яны сцягнулі з яе майткі! – імгненна сігналізаваў з шафы Пярдолэк, – збіраліся гуляць у паноў гінеколагаў!”;\n“Беларускі мафіёзі перажагнаўся гранатай па-каталіцку, пацалаваў зброю і кінуў у доўгі паліцэйскі “Плімут”, на якім прыбыла новая порцыя копаў. Легкавік падскочыў і кульнуўся набок.\n– Ave Maria! – узрадаваўся сіцыліец.\n– Матка Боска Вострабрамска! – па сітуацыі азваўся Хросны. – Ды каталік я, каталік, з-пад Гародні.\n– Sicilia, Palermo, – назваў сваю радзіму сеньёр Спагеці.\n–\tКарацей, ты з Заходу, я з Усходу, – падвёў лагічную рысу кулямётчык”.\n“– Бог з намі! – згодна адгукнуўся Лабановіч і шалёна бліснуў п’янымі вачыма.\n– І поц з імі! – Янкель Фінберг зняў акуляры і ўрэзаў на скрыпцы папуры з “Лявоніхі” і “Хавы Нагілы”. Гэта сталася сігналам да агульнай бойкі. (...) Фінберг, адклаўшы скрыпку, з надзвычайным спрытам трапна кідаўся ў асадніцкія пысы варшаўскімі пірожнымі”, –\nа-а-а-а, спыніце мяне хто-небудзь!..\nДаведзены на кіпеньня, астуджаны і серваваны на бабульчынай парцаляне з ружачкамі рамантызм Нацыянальнага Адраджэньня 1990-х, старанны мультыкультуралізм, персаніфікаваная настальгія па міжваеннай Заходняй Беларусі, жангляваньне элементамі масавай культуры (у дадзеным выпадку – пастыж галівудскіх кінажанраў), – што называецца, знайдзі дзесяць адрозьненьняў ад “Народнага альбому”. Зрэшты, адно адрозьненьне ёсьць, і яно вельмі істотнае. “Народны альбом” выйшаў на касетах/кампактах, “Янкі...” ня выйшлі на DVD, і невядома, ці ўвогуле калі выйдуць.\nНадоечы блытана спрабавала пераказаць польскім сябрам нашую версію гісторыі Барбары Радзівіл: “... і з тых часоў па Нясьвіжскім замку ходзіць Чорная Дама”.\n– Чорная? – ажывіліся палякі? Мурынка?\n– Ды не, кажу, у чорным строі.\n– Шкада. А што, файны постмадэрнізм – фільм пра Чорную панну Нясьвіжу, у галоўнай ролі – чарнаскурая акторка.\n– Ужо было, – пасьміхаюся я, згадаўшы, што ў “Янках...” апісваецца, як галоўная гераіня-мулатка Ісабэль Карвальес, “артыстка бадзяжнай цыркавой трупы, паглынальніца шваек”, здымаецца па запрашэньні Галівуду ў блакбастэры пра Барбару з Радзівілаў.\nАхроменка і Клімковіч прэзентуюць новы жанр беларускай літаратуры – кінасцэнар. Кінасцэнар бяз права на экранізацыю ў сучаснай Беларусі. Напісаны паводле падзеяў, якія ніколі не маглі адбыцца ў мінулым, на бюджэт галівудскага маштабу, які ніколі не акупіцца ў будучыні. Але, відаць, на меншае сцэнарысты ня згодныя.\nАлесь Яўдаха, кнігараспаўсюднік:\nВельмі добрая ідэя – беларусацэнтрычны погляд на ўсё. Нам гэтага ўвесь час бракуе. Звычайна нехта абірае пэўны цэнтр сілы для сябе – на Усход ці на Захад – і з гэтага пункту гледжаньня палівае супрацьлеглы бок. А тут менавіта беларускі погляд на ўсё. Крыху бянтэжыць, што гэта ці не ўпершыню гучна заявіла пра сябе ў такой кічавай стылістыцы.\nУразіла, што ўплёўся бэнээраўскі міф пра беларускі народ, што складаецца з розных нацыянальна-культурных фрагментаў: галоўны герой увасоблены ў абагульненым вобразе праваслаўнага, каталіка, габрэя і татарына, у кожнага з якіх свая функцыя і задача, каб дасягнуць агульнае перамогі. Тое, што ён быў агучаны – ужо добра. Тое, што да паспалітага чытача дойдзе – сумнеўна. Усё ж моцна адарвана ад жыцьця. Хаця, калі дасягне крытычнае масы, – гэты міф можа ўвасобіцца і ў жыцьцё. Наогул жа твор чытаецца досыць лёгка. І гэта, пэўна, галоўны паказчык.\nСпадабалася, што ёсьць варункі, у якіх “нашыя” перамагаюць, то бок няма дэпрэсьняку, да якога мы прызвычаіліся, які дзяўбе нас штодня і штохвіліны, і ад якога рукі апускаюцца. Агульнае ўражаньне крыху псуе канцоўка. Тут лагічным глядзеўся б хоць які happy end. Пры нашай ментальнасьці мы дамалёўваем у галаве “капец”. Атрымліваецца, што, нават калі мы нешта пазітыўнае выкопваем з мінуўшчыны ці прадукуем тут і цяпер, то канец у нас заўсёды кепскі. Атрымліваецца, што ўсё лепшае было ў мінулым. Мне ж падаецца, што ўсё ў нас наперадзе. Хацелася б больш пазітыўнага шматкроп’я. Сама кніга досыць пазітыўная, а шматкроп’е ўсё вяртае на досыць невясёлыя кругі свае. Каб я шукаў працяг гэтай кніжкі, трэба крыху болей пазітыву. Бо нам гэтага нестае ў рэальным жыцьці.\nЛюдзі, якія выдавалі кнігу, маглі б зрабіць так, каб яна трапіла ў кнігарні. Вокладка магла б быць больш папсовай, кічавай, бо з цяперашняй магла б выйсьці і навуковая кніга. Само выданьне мусіла б быць ілюстраваным. Бо намаляваныя аўтарамі героі маюць усе шанцы пераўтварыцца ў персанажаў нацыянальнага фальклору.\n…Чарговы наезд на Літве скончыўся ў цягніку “Вільня-Менск”. Дадому мяне вяла невядомая сіла. Давёўшы выраз твару да стану скамянелага дробнага грызуна, я лісьліва зазірнуў у вочы мытніка-ўдава. Гэта выратавала добрую батарэю бутэлек з летувіскімі напоямі ад безумоўнай канфіскацыі. Цяпер – спаць! Але як заснуць, калі няма нічога на сьвеце прыгажэй за дзяўчыну, якая сьпіць.Урэшце задрамаў, змарыўшыся сузіраць суседку па купэ.\nСон у перапоўненым вагоне дрогкі, калі больш няма чаго піць. Цягнічок парыпвае, у купэ – задуха, за вакном жа краявід наскі, не чужы… Праз нейкі час залязгацелі, тармозячы, колы, а за вакном у жнівеньскім надвячорку прыязна ўсьміхнулася шыльда “Маладэчна”. Імгненна прыйшло рашэньне: “Навошта Менск? Тут жа можна перасесьці на электрычку, якая спыняецца на станцыі “Зялёнай”, а там і да Лысае Гары даплюнуць, дзе на лецішчы бавіць час жонка з дачкой”. Каля вакенца білетнае касы ўраз сталася млосна: у кішэні – аніводнага рубля, а банкі, дзе можна было абмяняць валюту – пазачыняліся. На шчасьце, лёс паслаў тутэйшага маладзілу, які дакладна зразумеў маю роспач, і падараваў запаветны квіток на электрычку. Але прыгоды толькі пачыналіся. Праз паўтары гадзіны, на пероне “Зялёнай”, мяне цяжкай коўдрай ахутала ноч. І пад сховай цемнаты я зразумеў галоўную памылку Афанасія. 5 кіламетраў лесам у абсалютнай цемры з цяжкай торбай за сьпінай – выпрабаваньне жахлівае. Адным словам: “Партызаны, партызаны, беларускія сыны…” Вузкая і зьвілістая сьцяжына да Лысай Гары здавалася бясконцай. Я намацваў нагамі жвір, я чапляўся за гэтае жыцьцё, выпрастаўшы перад сабой рукі, каб не пацалавацца з дрэвам, і крок за крокам рухаўся ў сьветлыя далі, пакуль не адолеў дарогу. А жыцьцё ў цемры пад скураю тонкай пульсавала, як кроў. Часам навальваўся адчай, хацелася прасьпяваць “а я лягу-прылягу”, ды ўпасьці да раніцы ў вільготную траву. Толькі можа гадзіны праз дзьве скрозь цемру прабілася сьціплае сьвятло, на якое я, зьнясілены цяжкай дарогай, завітаў. Пад электралямпачкай за сталом, пасярод рамантычнага дворыку, сядзелі Максім Клімковіч і Уладзя Ахроменка. Далёка ў разлогах начнога лесу драбіўся рэхам хрыплы рык Сяргея Верацілы, які распавядаў свае гісторыі стоячы крыху наводдаль. Хлопцы сьвяткавалі народзіны “Янак…” Разам з кілішкам моцнага айчыннага напою я атрымаў у падарунак асобнік кнігі з памятнымі надпісамі аўтараў пра начную сустрэчу на Лысай Гары. Такая вось прэлюдыя з жыцьця.\n“Mens sana in corpore sano” — сьцьвярджае лаціна. Здаровы дух y здаровым целе. Як казаць увогуле пра сёньняшнюю літаратуру – дык ейны дух, на мой погляд, здаровы і моцны. Нават занадта – у цела сваё часам ня ўлазіць, замінае вузкае моўнае асяроддзе. І ня могуць яму, як мне падаецца, перашкодзіць нейкія там “Янкі...” са сваёй нясьціплай лексікай ды экзатычным вінегрэтам дзейных асобаў. Хіба крыху паморшчыць нос пані Высокая літаратура. Але на гэты конт аўтары абачліва самавызначыліся: “кінараман-фарс”. Маўляў, на вялікае не замахваемся, а так, пажартавалася ў вольны час, памацюкалася. Здаровы такі расейскі цынізм, прышчэплены да цела беларускай літаратуры? А можа, і не расейскі, а проста інтэрнацыянальны?