Р’С–РЅС†СЌСЃСЊ РњСѓРґСЂРѕСћ - РџРѕРјРЅС–Рє Р»С–С‚Р°СЂС‹ В«РЋВ». С‡РёС‚Р°С‚СЊ РѕРЅР»Р°Р№РЅ РёР»Рё СЃРєР°С‡Р°С‚СЊ\nРџРѕРјРЅС–Рє Р»С–С‚Р°СЂС‹ В«РЋВ»\nРђРІС‚РѕСЂ: Р’С–РЅС†СЌСЃСЊ РњСѓРґСЂРѕСћ Р–Р°РЅСЂ: РЎРѕРІСЂРµРјРµРЅРЅР°СЏ Р·Р°СЂСѓР±РµР¶РЅР°СЏ Р»РёС‚РµСЂР°С‚СѓСЂР° РўРёРї: РљРЅРёРіР° Р�Р·РґР°С‚РµР»СЊСЃС‚РІРѕ: Рђ. Рњ. РЇРЅСѓС€РєРµРІС–С‡ Р“РѕРґ РёР·РґР°РЅРёСЏ: 2018 Р¦РµРЅР°: 176.00 СЂСѓР±. РџСЂРѕСЃРјРѕС‚СЂС‹: 17 РЎРєР°С‡Р°С‚СЊ РѕР·РЅР°РєРѕРјРёС‚РµР»СЊРЅС‹Р№ С„СЂР°РіРјРµРЅС‚ FB2 EPUB RTF TXT РљРЈРџР�РўР¬ Р� РЎРљРђР§РђРўР¬ Р—Рђ: 176.00 СЂСѓР±. Р§РўРћ РљРђР§РђРўР¬ Рё РљРђРљ Р§Р�РўРђРўР¬\nПомнiк лiтары «Ў» Вiнцэсь Мудроy У новую кнiгу сучаснага беларускага празаiка Вiнцэся Мудрова yвайшлi навелы i апавяданнi, напiсаныя цягам апошнiх дзесяцi гадоy. Сярод iх выдзяляецца навела «Албанскае танга», якая распавядае пра абставiны разрыву савецка-албанскiх адносiн паyстагоддзя назад. У творы выразна прасочваюцца дзве сюжэтныя лiнii – непасрэдны канфлiкт памiж Мiкiтам Хрушчовым i Энверам Ходжа, а таксама гiсторыя кахання беларускай дзяyчыны i албанскага студэнта. Вiнцэсь Мудроy Помнiк лiтары «Ў» © Мудроy В. Л., 2018 © Выдавец А. М. Янушкевiч, 2018 Жарсцi на аграсядзiбе, альбо цi лёгка засекчы пеyня I У аyторак, ад самай ранiцы, Сцяпану Гайцюкову патэлефанавалi i папрасiлi неадкладна зайсцi да старшынi райвыканкаму. І хаця y Сцяпана, гаспадара турыстычнай аграсядзiбы, усё наyкол было «схоплена», а начальнiк раённай мiлiцыi быy ягоным асабiстым сябрам, усё адно дзесьцi пад сэрцам нарадзiлася трывога. Ды яно i зразумела: на мiнулым тыднi яму завезлi на сядзiбу сорак бетонных слупоy, якiя y паперах значылiся як спiсаныя, а насамрэч былi скрадзены з нейкай будоyлi. І вось, блiзу абеду, Сцяпан увайшоy у прымальню старшынi, сакратарка адразу ж разнасцежыла масiyныя, з пазалочанымi ручкамi, дзверы, i гэта yжо дарэшты yстрывожыла душу. Старшыня, Спартак Іванавiч Марусiч, працаваy на сваёй пасадзе другi год. Прыслалi яго аднекуль з Магiлёyшчыны, i напачатку ён сядзеy у сваiм кабiнеце невылазна, нiбыта y крэсла yмураваны, але апошнiм часам стаy гойсаць па раёне i наводзiць парадак. І першае, што зрабiy, – перавёy y простыя iнжынеры загадчыка аддзела капiтальнага будаyнiцтва выканкама. А цяпер, па чутках, збiраyся yшчыльную заняцца yладальнiкамi аграсядзiбаy. Кiраyнiк раённай «вертыкалi» сядзеy за сталом i размашыста падпiсваy нейкiя паперы. Нарэшце yзняy вочы, акiнуy наведнiка дапытлiвым позiркам, нiбыта спрабуючы даyмецца – чаго ён тут таyчэцца, i толькi тады кiyком галавы паказаy на крэсла. – Ты беларускую мову ведаеш? – знянацку запытаyся Марусiч i пытаннем такiм канчаткова збянтэжыy наведнiка. – Вучыy калiсьцi… у школе, – прамармытаy Сцяпан i яшчэ больш насцярожыyся: ад беларускай мовы нiчога добрага чакаць не даводзiлася. – Усе мы калiсьцi штосьцi вучылi, – гаспадар кабiнета закiнуy на патылiцу пасму рудых валасоy. – Карацей, сiтуацыя такая, – у голасе старшынёyскiм загучалi ноткi заклапочанасцi i нават лёгкай трывогi, – да нас едзе мiсi-iс… – Марусiч адгарнуy старонку настольнага календара, падслепавата прымружыyся, – …мiсiс Калiста Маер-Бянькофф. Не простая, скажу табе, госця: з дзвюма «ф» пры канцы прозвiшча i з некалькiмi мiльёнамi на банкаyскiм рахунку. Зразумеyшы, пра што гаворка, Сцяпан перавёy дых, адкiнуyся на прыслон дыхтоyнага крэсла. – Спартак Іванавiч, дык у мяне ж звычайная, гонтай крытая хата. Куды y такую халупу заморскую мiльянерку сялiць. Вунь, у iншых… двухпавярховыя сядзiбы, аyстрыйскi фаянс.. – Ты не зусiм разумееш сiтуацыю, – перарваy Спартак Іванавiч i зноyку, цяпер ужо лiхаманкавым рухам, перагарнуy настольны каляндар. – Мiльянерка родам з нашых мясцiн i прагне панурыцца y часiны дзяцiнства. Так што нiякiх еyрарамонтаy, нiякiх сiлiкатаy-ламiнатаy. Я тут з дырэктарам музея дамовiyся. Прывязуць табе кросны, маслабойку, лапату, яшчэ якога антыкварнага начыння… – Якую лапату? – з панiчнай iнтанацыяй перапытаy наведнiк. – Якой бабы каравай у печ садзяць. Трэба будзе, да yсяго, i хлеб спячы. Пачуyшы такое, Сцяпан заклапочана кашлянуy. – Цi не зашмат турботы будзе з той госцяй. Дый караваi y нас ужо сто гадоy нiхто не пёк… – Нiчога, знойдзеш якую бабулю… Пагатоy, прыезд гэтай… як яе… з дзвюма «ф»… знаходзiцца на кантролi аблвыканкама. Уцямiy? Сцяпан iзноyку кашлянуy, цяпер ужо з пакутай. – Ну не yздыхай ужо так, – гаспадар кабiнета чарговым разам скасiy вока на каляндар. – Ты, дарэчы, колькi маеш з чалавека? – Дзесьцi дванаццаць даляраy у суткi, – з неахвотаю адказаy Сцяпан, напусцiyшы на твар устурбавана-заклапочаную гiмору. – А тут атрымаеш у дзесяць разоy больш. І прыедзе яна не адна, а з унучкай. Так што падлiчы сутачныя прыбыткi i рыхтуй аграсядзiбу для сустрэчы дарагiх гасцей. Падрахаваyшы y галаве прыбыткi, наведнiк прыкметна пажвавеy, памкнуyся yзняцца з крэсла, але Марусiч паyтарыy пытанне, на якое дагэтуль не пачуy адказу: – Дык як у цябе… з беларускай мовай? Спартак Іванавiч зiрнуy на Сцяпана з прытоенай усмешкай, ледзь прыкметна варушачы верхняй, кепска паголенай губой. Хвiлiну Сцяпан няyцямна лыпаy вачыма, дзiвячыся – на якую халеру здалася старшынi тая мова, – i Марусiч з вохканнем падняyся на ногi. – Амерыканка ж, кажу, з нашых мясцiнаy. А яны там усе, хто за акiян падаyся, нацыяналiсты. Толькi па-беларуску i шпрэхаюць. Так што прыйшла yказiyка з вобласцi – арганiзаваць прыём на матчынай мове, каб на яе лiха… Трэба будзе нейкую культурную праграму задзейнiчаць, па раёне правесцi, паказаць тое-сёе… Карацей, ёсць у цябе знаёмыя, якiя добра мовай валодаюць? Сцяпан утрапёна паглядзеy на столь, разявiy у задуменнi рот, перабiраючы y памяцi сяброy i знаёмых, але нiкога вартага так i не згадаy. Неyзабаве i кiраyнiк «вертыкалi» утаропiyся y столь, заварушыy вуснамi i нечакана ляпнуy далонню па стале – ды так рашуча, што наведнiк сцепануyся. – Хамiцкi! Паэт наш мясцовы! І як яго адразу не згадаy? – гракнуy Спартак Іванавiч i пры гэтым натхнёна пацёр далонi. – Гэта той, што y газеце працуе? – па голасе Сцяпанавым было зразумела, што ён не падзяляy старшынёyскага натхнення. – Працаваy… выгналi за п’янку. – Куды ж яго… такога… экскурсаводам браць? Надоечы бачыy ля пiyной – стаiць, трасецца yвесь. – Ну дык што нам, з вобласцi чалавека выпiсваць? – буркнуy Марусiч, – ды i y вобласцi yжо нiкога не знойдзеш. Карацей, едзь у пiyную, шукай Хамiцкага. Пасля кабiнетнай задухi Сцяпану добра дыхалася. Ён стаяy на бетонных прыступках i глядзеy на неба. Калi гадзiну таму заходзiy у выканкам, свяцiла сонца i неба было празрыстым да прадоння. Цяпер жа па небе плыло ашмоцце навальнiчных хмар, i гэта прадракала навальнiцу. Але пахмурны прасцяг зусiм не псаваy настрою. Наадварот, душа Сцяпанава поyнiлася нейкiм дзiyным захапленнем. Два гады прамiнула, як ён перабудаваy бацькоyскую хату y турыстычную аграсядзiбу i з той хвiлiны пазбыyся спакою. Вось i цяпер Сцяпан стаяy ля райвыканкама, а душа ягоная была там, на родным падворку, якi мiнулай ночы аж па край абванiтавалi пастаяльцы – пяцёра пiцерскiх дзецюкоy. Дзiва што: за два днi пiцерцы агоралi цэлую скрыню гарэлкi! «Заyтра ж выганю yсю гэтую п’яноту», – раз’юшана i y адначас весела сказаy сам сабе Сцяпан. Адчуванне таго, што хутка y яго з’явяцца iншыя пастаяльцы – выхаваныя, непiтушчыя i, галоyнае, з туга набiтымi гаманцамi, – сцiскала душу спазмам замiлавання гэтым светам, гэтымi нiзкiмi разбэрсанымi хмарамi, гэтымi далёкiмi грымотамi, што абудзiлiся за даляглядам, i Сцяпан, не адчуваючы пад сабою ног, кiнуyся да машыны. Хацеy яшчэ да дажджу пад’ехаць да пiyной летамкi на Савецкай вулiцы. ІІ Даyно не пачуваy сябе так шчасна Вася Хамiцкi, як тут, на аграсядзiбе. Хаця за апошнiя днi i yходаyся дарэшты, бо давялося i дровы секчы, i траву касiць, i ваду цягаць у лазню, i нават з маслабойкай завiхацца. Ды што там фiзiчная праца. Мусiy нават дэкаратыyным мастацтвам заняцца: выразаy лобзiкам з фанерыны сiлуэт бусла, а потым яго размаляваy. Гаспадар прыбiy бусла да вiльчака хаты, i потым яны доyга не маглi зразумець – што y iм не так. Аказалася, што лапы зрабiлi каленямi наперад, а y буслоy жа яны назад глядзяць. Адрыгнуyшы сытным баршчом, Васiль дастаy з кiшэнi портак пакамечаны аркушык, разгладзiy на грудзiне. На iм iмклiвай рукой быy намаляваны yзгоднены райвыканкамам маршрут заyтрашняй выправы па гiстарычных мясцiнах, паyзверх якога бег размашысты надпiс: «Пачаць экскурсiю словамi: „Непазнавальна змянiyся за апошнiя дваццаць гадоy наш раён“». Васiль бязгучна вылаяyся, пхнуy паперку назад у кiшэнь. Што якое, а yжо словам ён валодае, тут падказак не трэба. І раён ведае як нiхто iншы. За час працы y газеце сто разоy яго аб’ехаy – i yдоyжкi, i yпоперак. Божухна, i пра што толькi не даводзiлася пiсаць… i пра мiфiчныя yдоi, i пра «лiнейкi гатоyнасцi», i пра звышпланавы вываз арганiкi на палеткi. А цяпер вось i сельгасаддзел у газеце скарацiлi, i яго, паэта, ветэрана раённай журналiстыкi, з працы выгналi. Звёyшы да пераносся кусцiстыя бровы, Васiль уголас вылаяyся на адрас рэдактара «раёнкi» i, закiнуyшы рукi за патылiцу, стаy глядзець на светлыя шчылiны, што працiналi дах адрыны. Мiнулага аyторка Васiль, як заyсёды, сядзеy у пiyной летамцы на Савецкай, i раптам перад вачыма паyстаy Сцёпка Гайцюкоy – стары прыяцель, з якiм колiсь вучылiся y сельгасакадэмii i якi пару гадоy таму з’ехаy з горада i жыy недзе на аграсядзiбе. Сцёпка, азiрнуyшыся, паказаy на мiгах, што трэба пагаманiць, i яны нетаропкай хадою прайшлiся yздоyж вулiцы. Гайцюкоy стоеным голасам паведамiy, што y яго на сядзiбе мае атабарыцца амерыканка, якая зусiм не ведае расейскай мовы – толькi беларускую ды ангельскую, – i прапанаваy Васiлю папрацаваць тыдзень у якасцi перакладчыка. Прапанова была зманлiвай, але i насцярожвала. Амерыканцаy ён зроду не бачыy, а халера iх ведае – што яны могуць учынiць. А раптам паспрабуюць завербаваць? Цi ж мала было выпадкаy? Магчыма, Васiль i адмовiyся б ад такой прапановы, ды тут секануy шпаркi дождж, яны yбiлiся y Сцяпанаy легкавiк i давялося, на знак згоды, ляпнуць далонню па хцiва падстаyленай пяцярнi. Ну i не схiбiy, бо тут, на аграсядзiбе, былы журналiст пачуваy сябе як у бога за печчу. Сыты, памыты – у лазнi дзве гадзiны парыyся, – i y новай вышыванай кашулi. Сцяпан адмыслова ездзiy па яе y горад – пазычыy у нейкага фальклорнага калектыву. Трэба было заморскiх гасцей у нацыянальных строях сустрэць. Амерыканка, мiсiс Маер, Васiлю адразу спадабалася. Кабеце было даyно за семдзесят, а яна мела танклявую дзявочую паставу i не па yзросце пышную фрызуру з уплеценым у скронь белым гарлачыкам. І звалi яе адмыслова: Калiста. Васiль, набраyшыся смеласцi, пацiкавiyся – адкуль такое дзiyнае iмя? Аказалася, што бацька кабеты y маладосцi захапляyся навуковай фантастыкай, таму й назваy дачок у гонар спадарожнiкаy Юпiтэра: Калiста i Амальтэя. Адно кепска – мучыла амерыканку задышка. Крыху пройдзе, спынiцца, на што-небудзь абапрэцца i зморана дыхае. І дыханне y яе прыемнае – мятна-шакаладнае. Іншая рэч – унучка. Тая не па гадах тлустая. Як бяжыць, дык трыбух трасецца. Няйначай, ад кока-колы ды хот-догаy так расперла. І па-беларуску зусiм нiчога не цямiць. А вось бабуля, хаця i з нейкiм дзiyным акцэнтам, а размаyляе на добрай лiтаратурнай мове. І асаблiва любiць паэзiю. Васiль тых вершаy ведае да халеры i раз-пораз iх чытае. І, што дзiyна, калi свой верш прачытае, мiсiс Маер толькi лагодна пасмiхнецца. А прачытае якога класiка – адразу ганарар атрымлiвае: дзесяць даляраy адной паперкай. Сёння ранiцай, яшчэ да сняданку, прачытаy знакамiты верш «Трэба дома бываць часцей», дык госця расчулена носам шморгнула i паyсоценнай баксiнай абдарыла. Ну i, вядома, вось ужо чацвёрты дзень на губе i росачкi не было. Нават «дзембельскi каляндар» завёy: тры драпiны iржавым цвiком правёy па шуле. Першыя два днi надта цягнула yзяць чарку, цяпер крыху адлягло. Увечары, як будзе спаць класцiся, чацвёртую драпiну накрэмзае. Спаць, праyда, даводзiцца y адрыне, але яно i лепш: свежае паветра, здаровы сон i сена пахне так, што галава кружыцца. Сцяпан надоечы наогул прапанаваy застацца y яго да Новага года. Збiраецца, казаy, мансарду будаваць, агароджу на бетонных слупах вакол сядзiбы ставiць… «Эхх!» – каротка выдыхнуy Васiль, кульнуyся на бок, збiраючыся крыху падрамаць, ды тут знадворку даляцеy заклапочаны голас гаспадара: – Ты дзе?! Васiль з’ехаy з тарпы, на хаду размiнаючы рукi, як гэта робяць пiянiсты перад канцэртам. – Таyстуха курынага булёну просiць, – Сцяпан незадаволена кiyнуy на дзверы хаты, – так што трэба пеyнiка секануць. Вунь таго, цыбатага. А то ён на людзей кiдаецца. Калодка з сякерай за адрынай стаiць. Гаспадар пайшоy да хаты i yжо з ганку крыкнуy: – Круп сыпанi y хляве ды дзверы зачынi. Проста так не зловiш. Васiль у адказ махнуy рукой. Ён сам нарадзiyся y вёсцы i такiя парады гучалi недарэчы. Злавiць цыбатага задзiраку, што праyда, было не так i лёгка. На параду гаспадара Васiль сыпануy панцаку, паклiкаy курэй, тыя гамузам збеглiся, але задзiрака y хлеy не пайшоy. Стаяy ля шчарбатага ганка i незадаволена квахтаy, узняyшы пёры на шыi. – Пеця, Пеця, – паклiкаy Васiль, сыпануy круп на ганак, i певень з насцярогаю yвайшоy у хлеy. Нарэшце дзверы былi зачыненыя i звыклыя да зыркага сонца вочы апанавала шарая памрока. Уваччу паплылi вясёлкавыя кулi, а памiж iмi размытымi белымi плямамi замiтусiлiся куры. Васiль, аднак, не выпускаy з поля зроку пяюна-задзiраку i, калi той падышоy блiжэй, кiнуyся яго лавiць. У хляве yсчаyся гармiдар. Куры лёталi, б’ючы крыламi па твары, голасна кудахталi, а дзесьцi над галавой, заляцеyшы на вышкi, галасiла, прадракаючы бяду, сiпатая курач. Да таго ж за дзвярыма адчайдушна забрахала гаспадарава сучка i спалохана задзяyкаy шчанюк. І калi, пабiyшы галаву аб загарадку, Васiль схапiy гарластага злодзея за хваста i са словамi «Адлётаyся, паскуда!» прыцiснуy да грудзей, аказалася, што злапаy не пеyня, а рабую курыцу. Толькi хвiлiн праз пятнаццаць – з пабiтай галавой, з пер’ем у валасах i з размазаным на носе курыным памётам – Васiль баднуy галавой дзверы хлява i сутыкнуyся з амерыканкай. Заморская госця была не на жарты yсхваляваная. Перапужалася, вiдаць, пачуyшы сабачы брэх i курыны лямант. Але нечакана пасмiхнулася, паспрабавала палашчыць пеyня, якога Васiль сцiскаy дзвюма рукамi. – Уот э вандэфул кок! – уражана прашаптала мiсiс Майер, забыyшыся на iмгненне родную мову, але тут жа страсянула кудзеркамi: – «Кок» па-ангельску «певень». – Ды я ведаю, – буркнуy Васiль, згадаyшы малюнкi свойскай птушкi з падручнiка ангельскай мовы i подпiсы пад iмi: соck, goose, duck. Спачатку Васiль хацеy адпусцiць пеyня – ну не секчы ж яго на вачах гэтай Канiстры, цi як яе там… Але ж тут i зло yзяло. Столькi часу лавiy гэтага нягоднiка, лоб пабiy, кашулю завэдзгаy… i што цяпер – адпусцiць? Ну yжо не… другiм разам будзеш лавiць – iнфаркт атрымаеш. Ды i што тут страшнага? Цюкнуy сякерай, абскуб, абсмалiy i y чыгунок укiнуy. Не ведаючы, як адчапiцца ад Канiстры, Васiль з нецярплiвасцю пераступiy з нагi на нагу, заклапочана азiрнуyся на бокi, i тут яму пашанцавала: з сабачай будкi вылез таyсматы шчанюк, i кабета, ляпнуyшы далонямi, кiнулася яго лашчыць. Сцярожка, на дыбачках, завярнуy Васiль за адрыну, падышоy да калодкi, выдзер з яе сякеру i yжо замахнуyся, каб адсекчы пеyню галаву, ды тут за спiнай нема, з гартаннымi нотамi, залямантавала амерыканка. – Што вы робiце?! Рука здрыганулася, i з-пад сякеры адляцеy толькi грэбень. Певень вырваyся з рук, узляцеy у паветра, скокнуy на голаy Канiстры, цыркнуyшы на твар гарачай юшкi. Амерыканка цiха вохнула, закацiла вочы, з млявай павольнасцю асунулася на зямлю. У тую ж хвiлiну, паклiканая немым бабчыным воклiкам, з-за адрыны вытыркнулася yнучка i, пабачыyшы скрываyленую бабцю i поруч з ёю мужчыну з сякерай, таксама вохнула, ушчаперылася y збуцвелую сцяну i, здзiраючы з пальцаy манiкюр, таксама абрынула вобзем. Неyзабаве з-за рога адрыны вылецеy гаспадар аграсядзiбы. З разгону ён зачапiyся нагой за таyстуху i нават збялеy з перапуду. Але тут жа yцямiy, у чым справа, прыпаy вухам да грудзiны непрытомнай пастаялкi. – Цi жывая? – сiпата запытаyся Васiль, звяртаючыся да выстаyленага Сцяпанавага азадка. Сцяпан у адказ мацюкнуyся. – Ідзi лепш зiрнi – што з унучкай! Васiль крадком падышоy да таyстухi i перавёy дых: малады арганiзм справiyся са стрэсам i дзяyчына yжо спрабавала падняцца. Але, угледзеyшы Васiля, прыцiснулася плячамi да сцяны i са слязьмi на вачах перахрысцiлася. – Сякеру кiнь, халера! – грымнуy за спiнай адчайны Сцяпанаy голас. Толькi цяпер заyважыy Васiль, што трымае y руках сякеру. Выпусцiyшы з рук тапарышча, ён разважлiва, прачышчаючы глытку, кашлянуy у далонь. – Кок… май кок! – паспрабаваy штосьцi патлумачыць па-ангельску, але таyстуха, пачуyшы слова «кок», шалёнымi вачыма yтаропiлася на крэсла Васiлёвых штаноy i яшчэ ямчэй прыцiснулася да адрыны. – Дзе ты, йоп?! – гаспадар ускочыy на ногi, падхапiy пастаялку пад пахi. – Бярыся, пацягнем да калодзежа! Мiсiс Майер была на дзiва лёгкай. Паклаyшы змарнелую небараку ля калодзежа, Васiль налёг на корбу калаyрота, з аглушальным плёскатам выцягнуy паyнюткае вядро i хацеy быy шухнуць вады на самлелую госцю, ды Сцяпан перахапiy вядро. – Ты што, бляха, зусiм ашалеy?! Сёрбнуyшы на поyную губу халадзёнкi, гаспадар аграсядзiбы пырснуy вады на твар непрытомнай пастаялкi. – Ну што стаiш, як усёршыся. Ляцi y хату, цягнi скрыню з лекамi. Адразу ля yваходу, на сцяне вiсiць. Васiль ужо бег да хаты, а Сцяпан усё крычаy яму наyздагон: – Мабiлу прыхапi, трэба «хуткую» выклiкаць! На ганку былы журналiст спынiyся, i нечаканая думка працяла свядомасць: «А што я, сапраyды, бегаю тут, як усёршыся?» – Васiль збiy з чупрыны пух, выцер рукавом курыны памёт з носа. «Знайшлi парабка. Запрашалi выправу правесцi, а тут ужо на двух руках мазалi. Працую як мурын на плантацыi. І ноччу сну няма праз камароy. Самi y хаце на ложках дрыхнуць, а мяне y адрыну yперлi», – i, дзiyная рэч, пад уражаннем тых гарачкавых думак ногi панеслi яго y шырокае поле. Спачатку ён iшоy нясмела, сюд-туд азiраючыся на Сцяпанаву аграсядзiбу, потым прыпусцiy нiбыта яму жару кiнулi y порткi ды тут жа iзноy запаволiy хаду i са сполахам уваччу зiрнуy праз плячук. «А як возьме ды здырдзiцца? На каго тады пальцам торкнуць? На мяне, вядома», – ад такiх думак былому журналiсту стала не па сабе i ногi зрабiлiся ватнымi. «Але што я такога зрабiy? Пеyню грэбень адсек?» Васiль згадаy раптам, як у далёкiм дзяцiнстве мацi адсекла качцы галаву, тая стала бегаць, безгаловая, па двары, а ён, дзiцянё, крычаy лiхiм голасам: «Мама, мама! Яна яшчэ жывая!» Згадаyшы мацi, Васiль пракаyтнуy халодны камяк, што знянацку падступiy да горла, рашуча пашыбаваy па полi – туды, дзе стаяy шыхт высокiх бярэзiн, на якiх трывожна гарлалi гракi, i дзе бегла вясковая праселiца. Машыны па той праселiцы ездзiлi зрэдку, але Васiлю пашанцавала. Не паспеy узысцi на yзбочыну, як з-за павароткi выехала, уздымаючы страшэнную пылюку, «лятучка» тэхдапамогi. Ён са стогнам залез у навылёт прапыленую кабiнку, кiyнуy на знак падзякi маладому кiроyцу. Настрою не было. Панурыyшы голаy, Васiль невiдушча глядзеy на дарогу i слухаy выццё рухавiка – то жаласлiвае на пад’ёме, то абуранае, калi машына кацiла з гары. Нечакана рука намацала цупкiя даляры y кiшэнi, i добры настрой вомiгам апанаваy душу. «Ох i нап’юся я сёння», – бязгучна прашаптаy пасажыр i yжо вясёлымi вачыма зiрнуy на кiроyцу. Той у адказ падмiргнуy, запытальна тузануy падбароддзем, паказваючы на вышыванку. – Што гэта y вас за прыкiд? – Канцэрт даем для працаyнiкоy вёскi, ды баян дома забыy, – прамовiy Васiль i далей, аж да самага горада, яны ехалi моyчкi. Помнiк лiтары «Ў» Ранiцай мяне, як заyсёды, абуджае ляскатанне лыжкi аб мiсу. Гэта бацька есць крупнiк. Я пацягваюся i мiжволi наструньваю слых. На кухнi гучна тахкаюць ходзiкi, а мацi, па старой завядзёнцы, распавядае бацьку – што цiкавага надарылася y наваколлi. – У Насты карова на цвiк наступiла. Прабiла нагу i y поле не пайшла. Стаiць во ля хаты, да плоту прывязаная. А Музалёy учора так напiyся, што заснуy на лаyцы. Мужыкi y хату на руках заносiлi. Мацi бразгае талеркамi i пасля паyзы пытаецца: – Куды сёння? – На станцыю паедзем. Загадалi лiтары зрэзаць. – Якiя лiтары? – Жалезныя, з назвай станцыi. Гэтыя зрэжам, а новую шыльду павесiм. Матчын цень, якi сюд-туд прабiваецца праз дзвярную пройму y пакой, застывае y нерухомасцi. – А што ж гэта… так прыгожа зрабiлi, i на табе – прыбiраюць. – Загадалi па yсёй Вiцебскай вобласцi старыя надпiсы прыбраць i стандартныя павесiць, – выгукнуy бацька yжо дарэшты незадаволеным голасам. – Дай ты паесцi, далiбог. – Ды еш ужо, – таксама незадаволена азываецца мацi i, уздыхнуyшы, падаецца на двор. Год таму чыгуначную станцыю, што стаiць на yскрайку вёскi, цалкам перабудавалi. Раней будынак быy прысадзiсты, непрыгожы. А цяпер глядзiцца як на малюнку. І назву зрабiлi з цёмнай бляхi: кожная лiтара на двух жалезных шпянях трымаецца. Называецца станцыя як i вёска – Доyжа, – i там за лiтарай «Ў» ластаyкi гняздо зрабiлi. І што ж цяпер? Бляшаныя лiтары адрэжуць i гняздо знiшчаць? Бацька апошнiм разам шкрабае лыжкай, выпiвае конаyку заyсёднага малака, поyнячы кухню зычнымi глыкамi, i таксама падаецца з хаты. Праз колькi хвiлiн ягоны «Беларус», чхнуyшы дзеля парадку, лагодна завуркатаy, потым абурана загуy i неyзабаве ацiх на другiм канцы вулiцы. Лiпеньскае сонца вiсiць амаль над галавою i ладна прыпякае. Усё наyкол занямела: нават конiкi змарылiся стракатаць i да часу стаiлiся y траве. Ды што там конiкi! Нават пеyняy не чуваць: пашылiся пад кусты i купаюцца y сухiм пыле. І ластаyкi, што лётаюць над станцыяй, таксама не пiшчаць. Як я заyважыy, яны yжо не залятаюць, як раней, у сваё котлiшча, якое зляпiлi за лiтарай «Ў». Вiдаць, птушаняты кагадзе вывелiся, i гэта лагодзiць душу. Паветра працятае густым пахам чыгункi; пах гэты захрас у носе i ад яго злёгку кружыцца галава i цягне на сон. І толькi пры ветрыку, якi раз-пораз павявае ад боку станцыi i лашчыць тонкiмi струменямi спiну, свядомасць праясняецца i я прыслухоyваюся, намагаючыся пачуць грукат бацькавага трактара. Але наyкол цiха, i толькi нейкi малады пеyнiк каротка i здушана кукарэкнуy непадалёку. Я ляжу на штабелi прагнiлых шпал, якраз насупраць станцыi, падставiyшы спiну гарачым сонечным промням. Ветрык казыча лапаткi, i здаецца, што разам з ветрыкам ляцiць i час – некуды y бок жытнёвага поля, што жоyтай плямай раскiнулася за чыгункай. Нечакана густое паветра працiнае зумклiвы званок, якi перабiвае заклапочаны воклiч: «Алё!» Вакно дзяжурнай па станцыi разнасцежана, i мне чутна кожнае яе слова. – Не, яшчэ не прыязджалi! – гукае дзяжурная – дзябёлая цётка y чырвонай фуражцы. Колькi часу яна маyчыць – слухае, вiдаць, суразмоyнiка, потым вытыркаецца з ваконнай проймы i голасна прамаyляе: – Едуць! Цяпер i я чую, як удалечынi стрымана тарахцiць бацькаy «Беларус». Вынырнуyшы з-за рогу станцыйнага будынка, трактар з пачэпленым да яго вазком хвацка выязджае на перон i спыняецца. У вазку сядзяць два рамонтнiкi y памаранчавых робах. Бацька не адразу глушыць рухавiк – штосьцi там поркаецца y кабiнцы, i рамонтнiкi па чарзе спускаюць на зямлю жалезныя драбiны, «балгарку», электрадрыль i вялiзны скрутак кабелю. Бацька нарэшце глушыць матор, вылазiць з кабiнкi i, прыпальваючы цыгарэту, задзiрае голаy. – Так прыгожа глядзiцца… людзi старалiся, чаканiлi лiтары… а тут: зрэзаць i выкiнуць. – Таму што па-беларуску напiсана, – адгукаецца адзiн з рамонтнiкаy, – Лукашэнка мовы не любiць – вось i загадалi зрэзаць. У нашай вёсцы, дарэчы, адны Лукашэнку страшэнна любяць, другiя лаяць. Надоечы два пенсiянера – наш сусед Музалёy i кульгавы Мiканор, што жыве на выселках – нават пабiлiся, высвятляючы – добры y нас прэзiдэнт цi благi. Пiлi самагонку y Музалёвай хаце i завялiся. Музалёy ляснуy Мiканора бутэлькай па галаве, i давялося нават «хуткую» выклiкаць. А потым яшчэ i yчастковы прыязджаy, нейкiя паперы пiсаy. – Што там гэтыя бляшанкi, – уключыyся y размову другi рамонтнiк – высокi дзядзька з чырвоным носам: пыхкаючы цыгаркай, дзядзька раскручваy кабель. – На Вiцебскiм вакзале вiтражы былi з «Пагоняй». Сонца свецiць i на падлозе каляровыя адбiткi. Прыгожа, як у касцёле. Усё разбiлi, а y вокны шклопакеты yпiхнулi. – А што за «Пагоня» такая? – пытаецца бацька. – Ну ты што, не ведаеш? Рыцар на канi. Пры Шушкевiчу на грошах малявалi. – Усё панiшчылi, – лаецца даyгяла з сiнiм носам, i дзяжурная па станцыi, што выйшла на перон, незадаволена мармыча: – Ну хопiць ужо… – у руцэ кабета трымае сiнюю шыльду. Дзяжурная прыхiнула яе да сцяны, прычым дагары нагамi, i я, завярнуyшы галаву, па складах чытаю: «Стан-ци-я Дол-жо». Хуценька насоyваю кашулю, збiраючыся паглядзець – як будуць зразаць лiтары, – але дзяжурная просiць не пачынаць працу, пакуль не пройдзе «дызель», i я зноy прымошчваюся на збуцвелых, цёплых ад сквару шпалах. «Дызель» заскуголiy гамульцамi, з шумам аддзьмуyся. Некалькi пасажыраy выйшлi – мне былi бачны толькi iхныя ногi, – цягнiк злёгку тузануyся, колы yсё з большай рашучасцю пакацiлiся па рэйках, i не паспеy ад перона ад’ехаць апошнi вагон, як наваколле скалануy шалёны вiскат. Даyгалыгi дзядзька, залезшы на драбiны, пiлаваy «балгаркай» металёвы шпень, шпурляючы долу зiхоткiя iскры. Іншым разам пасажыры, што выйшлi з «дызеля», спынiлiся б, каб паглядзець – што тут робяць рамонтнiкi, – але цяпер iх усiх як вецер знёс, i y наваколлi залiвiста забрахалi сабакi. Я таксама быy насунуy кашулю, ды, пачуyшы такое, перабраyся на другi бок штабеля, дзе было больш зацiшна, i, прытулiyшыся спiнай да шпал, стаy утрапёна глядзець на жытнёвае поле i на зубчасты край лесу, што пазначаy далёкi небакрай. Зрэзаныя лiтары ляжалi пасярод перону. Усё спрэс пакарабачаныя, i толькi «у нескладовае» выглядала некранальна раyнюткiм. – Была Доyжа, стала ДолжО! – прамовiy, гучна i грэблiва, даyгалыгi дзядзька. – У нас так зроду вёску не называлi. Дзядзька толькi што прасвiдраваy апошнюю свiдравiну – на тым месцы, дзе павiнна была вiсець новая шыльда, – i спусцiyся па драбiнах. Ад старой назвы засталiся абрэзаныя шпянi ды шэрая колка ад спляжанага ластаyчынага гнязда. – Шлiфаваць давядзецца. А потым па-новай тынкаваць, – прамовiy бацька, пазiраючы на знявечаную сцяну. – Вось куды iдуць народныя грошы, – азваyся даyгалыгi, падмiргнуy мне вясёлым вокам, i я падхапiy з-пад ягоных ног бляшаную лiтару «Ў». – А можна yзяць? – Навошта яна табе? І так увесь двор завалiy хломаздам, – выдыхнуy бацька, ды тут даyгяла падаy голас: – Хай бярэ. Помнiк зробiць. Лiтары «Ў». Я тут нядаyна да брата ездзiy, у Полацк. Дык там, у самым цэнтры горада, помнiк гэтай лiтары паставiлi. Толькi нейкi злодзей злёгку пашкодзiy. Помнiк лiтары «Ў»… Я застываю y нерухомасцi, цiснучы да грудзiны шурпатую навобмацак бляху. Але yжо праз iмгненне бягу, аберуч трымаючы над галавой запаветную лiтару. Я yжо ведаю – дзе пастаyлю той помнiк. Непадалёку ад нашай хаты падпiрала неба старая лiпа. Летась у дрэва yдарыла маланка, i цяпер у памяць аб ёй застаyся двухметровы стаyбур з натапыранымi y неба дзiдамi аблому. Вось да таго абламанага стаyбура i прымацую «у нескладовае». Толькi трэба верх адпiлаваць, каб прыгажэй было. Я колькi разоy забягаy дахаты – спачатку yзяy аднаручную бацькаву пiлу i yслон – стаyбур высокi, каб адпiлаваць верх, росту не хопiць. Потым малаток з двума цвiкамi. Нарэшце, рыдлёyку. Пiлуючы лiпу, добра yходаyся, але атрымалася нiштавата: наверсе yтварылася гладкая паверхня, на якую можна кветкi класцi – помнiк жа. Потым пасек крапiву вакол, прыбiy да стаyбура бляшаную лiтару i зрабiy да лiпы роyную сцяжынку, зняyшы рыдлёyкай дзiрван. Нарэшце, сеy адпачыць, прытулiyшы да помнiка патылiцу, i задаволена заплюшчыy вочы. – Што гэта ты там павесiy? – пачуyся па-старэчаму непракерханы голас, i я размежыy павекi. Стары Музалёy iшоy з крамы. З кiшэнi пацёхканага пiнжака тырчала бутэлька. – Помнiк лiтары «У кароткае»! – паведамiy я звонкiм голасам. – Э-э, браток, такiя рэчы трэба з уладамi yзгадняць, – цi то жартам, цi то yсур’ёз пракрахтаy Музалёy, памацаyшы рукой бутэльку. – А то мiлiцыя прыедзе… будзе табе, як мне надоечы, – стары яшчэ штосьцi прамармытаy, вылаяyся i паклыпаy да сваёй хаты. Следам за Музалёвым па вулцы з’явiлася наша суседка – цётка Наста. І не адна – цягнула за сабой на вяроyцы карову. Вiдаць, хадзiлi да ветэрынара, бо цётчына Субоха прыкметна прыпадала на пярэднюю нагу. – Каго гэта ты прыбiy? – пытаецца цётка Наста, параyняyшыся з помнiкам. – Лiтару «У кароткае». – Дык яна ж, здаецца, на станцыi вiсела. – Вiсела, ды рамонтнiкi адрэзалi. А я падабраy. – Во дурняцца людзi. Вешаюць, тады аддзiраюць… Ну пайшлi yжо, пайшлi, – гукае цётка карове, тузае за вяроyку, i Субоха, незадаволена крутнуyшы рагамi, сунецца па гаспадыняй. Невядома – колькi б я яшчэ сядзеy ля свайго помнiка, ды тут мацi – як заyсёды незадаволена i голасна – паклiкала на абед. – Што гэта ты з рыдлёyкай лётаеш? – мацi паставiла на стол талерку з таyканiцай. – Помнiк рабiy, – мармычу я, размазваючы па бульбе азярцо растопленага масла. – Ты б лепш храпу парсюку сабраy ды лехi прапалоy, – кажа мацi, але я не слухаю тыя нараканнi. Спехам праглынаю бульбу, ем гарачую яечню, i yжо на хаду п’ю з гладыша кампот з белых парэчак. Мне не да абеду, бо карцiць паглядзець – цi стаiць хто каля помнiка. Яшчэ ад веснiц заyважаю мальцаy з нашай вулiцы. Яны таyкуцца вакол лiпы. Я махаю iм рукой, бягу, спатыкаючыся на разбiтай «Беларусам» дарозе, i тут жа спыняюся, пабачыyшы знявечаную лiтару. Яна вiсiць дагары нагамi, трымаючыся на адным цвiку, i глуха бразгае пасля кожнага пушчанага каменя. Твары сябрукоy пазначаныя вясёлым азартам. Спаборнiчаюць – пасля чыйго каменя бляшанка звалiцца на зямлю. Мне, як у маленстве, становiцца шкада сябе самога, i я, пракаyтнуyшы халодны камяк крыyды, думаю пра тое, што лiтары «Ў» няма месца на гэтай зямлi. Вецер вандраванняy Прыземiсты, фарбаваны светла-брунатнай фарбай дом цёткi Аyгiннi стаiць непадалёку ад станцыi. Такiя дамкi калiсьцi будавалi для чыгуначнiкаy, а паколькi муж цётчын усё жыццё адпрацаваy машынiстам паравоза, дык i атрымаy тое жытло яшчэ за хрушчоyскiм часам. Займае цётка Аyгiння, што праyда, не yвесь дом, а толькi яго палову. У другой палове жыве дачка з зяцем – саракапяцiгадовым непiтушчым здаравiлам, якi працуе дзяжурным па станцыi. Муж цётчын даyно памёр, а цётухна yсё яшчэ займае свет i памiраць не збiраецца. Нават мае нейкую гаспадарку: гадуе ката ды двух iндыкоy паyночнакаyказскай пароды. Былi яшчэ i iндычкi, але тых зяць на калодку паклаy: суп з iх дужа смачны. Хацеy на майскiя святы i iндыкоy прыкончыць, але цётка не дала. Звыклася yжо са сваiмi гадунцамi. Усё ж весялей, калi хтосьцi ходзiць па двары ды кулдыкае. Індыкi y цётухны ганарлiвыя: грудзiны як тыя шары, галовы на спiнах, хвасты веерам; ходзяць паважна, чырвонымi вiсюлiнамi трасучы, якiя y iх на дзюбах вiсяць. Гаспадыня тыя вiсюлiны «смаркачынамi» называе. Але ж праз iндыкоy i са двара немагчыма выйсцi: бягуць, пракуды, следам. Цётка yжо, як у краму збiраецца, i сумкай махае, i веснiцы прычынiць. Але yсё адно: узляцяць на паркан, адтуль, пёры губляючы, на зямлю i валакуцца за гаспадыняй да самай крамы. Прасiла неяк зяця сетку на паркан нацягнуць, каб iндыкi са двара не пераляталi, але ж таго цi дапросiшся. Вось i сёння… пабачылi, недарэкi, што гаспадыня на ганак з пустой сумкай выйшла, – i адразу ж да веснiц кiнулiся. Выбеглi на падворак, закулдыкалi i шыi цягнуць, гаспадыню выглядаючы. – А каб ужо на вас… – незласлiва прамовiла гаспадыня, сыходзячы з ганку, – цягаецеся следам, ужо людзi смяюцца! Цётка Аyгiння дакорлiва крэкнула, слязлiвымi вачыма зiрнула на сонца, збiраючыся чхнуць, але не чхнула i валюхастай хадою рушыла y краму. Да крамы iсцi недалёка. Прайсцi yздоyж чыгуначнай лiнii, а потым павярнуць направа. Індыкi, як заyсёды, iдуць першымi. На каляiне, уздоyж якой шкандыбаюць, стаiць таварняк з нiзкiмi платформамi, а ля вагонных колаy гарласта завiхаюцца каyкi ды вароны. На дварэ сярэдзiна жнiyня, па чыгунцы возяць збожжа, яно сям-там высыпаецца, таму на станцыi ад самага ранку збiраюцца птушыныя грамады. Пабачыyшы шумлiвых варон, iндыкi на момант забываюцца на гаспадыню, збочваюць са сцяжыны. Ім таксама карцiць паласавацца крамянымi зярнятамi. Дома ж кормяць адно варанай бульбай ды сечанай крапiвой з кiслым малаком, а тут такая смакоша! Цётка Аyгiння з такой праявы нават перахрысцiлася: падзякавала Богу, што сёння адна y краму пойдзе, без гэтых недарэкаy, i, азiрнуyшыся, прыспешыла крок. Зерня было няшмат, дый дзяyбцi яго было нязручна, бо яно yбiлася y шчылiны мiж друзу i дзындры. А тут яшчэ вароны, сеyшы на дах суседняга вагона, незадаволена гарлалi, i iндыкi, кулдыкнуyшы y адказ, узляцелi на платформу. Думалi, можа там, на платформе, дзеyбануць зярнят, але так i застылi y ачмурэннi, бо мiма, па суседняй каляiне, з аглушальным шумам заляскатаy цягнiк. Ратуючыся ад грукату i ляскату, яны прыцiснулi галовы за спiнамi, уражана залыпалi павекамi, i нават калi грукат зацiх у далечынi i yзняты цягнiком пыл паволi асеy, iндыкi доyга не маглi ачомацца, маракуючы: што гэта было? І ачулiся толькi тады, калi платформа тарганулася i прыдарожныя кусты – спачатку паволi, а потым усё хутчэй i хутчэй – паплылi перад вачыма. Ля самых дзвярэй крамы цётку нагнаy надрыyны хлапечы лямант: – Бабуля, вашы iндыкi паехалi! Два падшыванцы беглi ад станцыi, адчайна махаючы рукамi. – Куды паехалi? На чым паехалi? – улякнута-плаксiвым голасам азвалася цётка, не цямячы – пра што гаворка. – У бок Азярышча! На цягнiку! – разам крыкнулi падшыванцы. Цётка Аyгiння страсянула галавой, адганяючы страшную вестку, i голасна, на yсю ваколiцу залямантавала: – А чаго ж вы iх адтуль не сагналi-i?! – Ды мы здалёк ужо yбачылi, калi цягнiк хуткасць набраy, – пакрыyджана азвалiся падшыванцы. Усе, хто быy у краме, выкулiлiся на вулiцу. Адна з жанчын, яшчэ не ведаючы, што здарылася, таксама yголас залямантавала, а дзядзька y ссунутай набакiр чыгуначнай фуражцы, пачуyшы пра iндыкоy, пiхнуy у кiшэню пляшку «чарнiла» i глыбакадумна заyважыy: – Кепска, вiдаць, кармiлi, вось i паехалi шукаць лепшай долi. Зяць, як заyсёды, сядзеy на лаве i пыхкаy папяросай. Лава стаяла каля расчыненага акна дзяжуркi, i, калi за спiнай азываyся тэлефон, дзяжурны па станцыi лез у ваконны атвор i даваy загады машынiстам, стоячы вокраччу на падаконнi i выставiyшы y вакно свой па-жаночы абвiслы азадак. – Чаго ты сядзiш! – яшчэ здалёк выгукнула цешча, заграбаючы нагамi шэрую пылюку. Ад таго ляманту y дзяжурнага галава yехала y плечы i з роту выпала папяроса. – Спыняй свой цягнiк! Хай бягуць – шукаюць маiх саколiкаy! – голас цешчын набыy тым часам ужо зусiм iстэрычныя ноткi. – Якi цягнiк?! Каго шукаць?! – у зяця yстаyбурылiся валасы на галаве i дробна задрыжэла нiжняя вусна. Хвiлiн пяць цётка Аyгiння, дарэшты блытана, апавядала пра сваю бяду, а калi зяць, уцямiyшы, нарэшце, што да чаго, падабраy з-пад ног папяросу, цешча абурана ляпнула яго па руцэ. – Ты што… аглушэy, цi што з табой? Спыняй, табе кажуць, цягнiк! – Мы што, з-за двух iндыкоy будзем ламаць графiк руху? – буркнуy зяць, залазячы y атвор вакна, i ледзь чутна дадаy: – Галосiць, што тая Гамзацiха. Гамзацiха была iх суседкай – хата яе стаяла на другiм баку чыгуначнай лiнii. Летась нейкiя п’яныя хлопцы пераехалi на матацыкле ейнага гусака, дык суседка цэлы месяц па iм галасiла. Цётка Аyгiння плюхнулася на лаву, перавяла дых, ссунула з левага вуха хустку, каб лепей чуць зяця, якi yжо некаму тэлефанаваy. – Мiкола?! Цябе зараз у Азярышчы спыняць – прабяжыся yздоyж саставу. Там дзесьцi на платформах павiнны два iндыкi сядзець… Ну якiя… звычайныя… паyночнакаyказскай пароды. А? Йоп.. ну звычайныя, кажу, хатнiя.. Ты што, iндыкоy нiколi не бачыy? Што? Чые? Ды цешчы маёй… А?.. ды нiхто iх туды не садзiy, самi селi, – дзяжурны па станцыi, праyдападобна, пачынаy губляць душэyную раyнавагу. – Ну не селi… заляцелi… Што? Ды лётаюць… гэта твае, можа, не лётаюць, а цешчыны праз плот сiгаюць… маладыя былi, дык на хату yзбiвалiся… А? Ды без цешчы еду-уць, адны-ы… – з робленым стогнам выдыхнуy дзяжурны па станцыi i выцер халодны пот з лабешнiка. Зяць хвiлiну маyчаy, а потым, мацюкнуyшыся, паведамiy: – У мех якi запiхнi… Ну ты што yжо – iндыка не зловiш? – І хай папярэдне лапы звяжуць, – падхапiлася з лавы цешча, i зяць бязгучна мацюкнуyся y адказ. … Званок прагучаy рэзка, звiнюча, спалохана, i цётка Аyгiння iзноy прыхапiлася на ногi. І па тым, як спахмурнеy зяцеy твар, зразумела, што больш ужо не yбачыць сваiх гадунцоy. – А ты yсё агледзеy? – запытаyся дзеля прылiку зяць i, павесiyшы слухаyку, асуджана развёy рукамi. – Засеклi б на майскiя святы, дык цяпер i бяды б не мелi. – Каб цябе самога, паскуду, засеклi, – выдыхнула y сваю чаргу цешча i з такiм iмпэтам прычынiла вакно, што трэснула шыба i з даху сыпанула парахня. Цётчыным iндыкам дагэтуль не даводзiлася ездзiць на цягнiку, ды яшчэ на адкрытай платформе, i таму яны з захапленнем пазiралi на прыдарожныя кусты, высокiя дрэвы i кiламетровыя слупы, што праплывалi мiма, i вецер вандраванняy, насычаны густым цеплавозным смуродам, прыемна казытаy голыя шыi i чырвоныя «смаркачыны», што матлялiся y такт хiстанню платформы. Праехаyшы так колькi кiламетраy, iндыкi саскочылi на вагонны насцiл i пачалi, хiстаючыся y бокi, шукаць якiх крыхотак. Аднак нiчога спажыyнага не знайшлi. Нечакана цягнiк загамаваy, дык так рэзка, што кулдыкаy прыцiснула да пярэдняга борта. Калi рух зусiм запаволiyся, крылатыя вандроyнiкi yзляцелi на той самы борт i агледзелiся. Поруч, на суседняй каляiне, стаяy такi ж цягнiк з такiмi ж платформамi; iндыкi, не згаворваючыся, узнялiся y паветра, а праз iмгненне yжо стукалi дзюбамi па металёвай падлозе: у адным з кутоy платформы, на якую яны пераляцелi, ляжала, высыпаyшыся з меха, ладная кучка камбiкорму. Потым цягнiк крануyся з месца, падлога пачала зыбацца, дробна дрыжэць, але iндыкi нiчога не заyважалi, бо yпершыню y жыццi дзяyблi грануляваны камбiкорм. Але вось птушыны далiкатэс быy даедзены, падлога падмеценая вiслымi iндычымi бародамi; вандроyнiкi згадалi раптам родны хлеy, гаспадыню, ускочылi на край платформы i, на сваю радасць, убачылi знаёмую вадавежу, станцыю, гаспадынiнага зяця, якi гэтым разам не сядзеy на лаве, а нервовым крокам хадзiy сюды-туды па ходнiку i дымiy папяросай; убачылi фарбаваны y светла-брунатны колер дамок пад шэрым дахам, на якi яны, калi былi маладымi, любiлi залятаць, i хаця цягнiк толькi крыху скiнуy хуткасць i, падобна, не збiраyся спыняцца, залапаталi крыламi i былi падхопленыя народжанай цягнiком вiхурай. Тым часам цётка Аyгiння сядзела на ганку на пару з суседкай Гамзацiхай – той самай, у якой летась прыдушылi гусака, – i апалым голасам дзялiлася сваiм горам. За iхнымi спiнамi паныла вуркатаy кот Базыль. Кату таксама было шкада iндыкоy, з якiмi ён хоць i не надта сябраваy, але якiх штодня бачыy на падворку. – Во як яно… гадавала, гадавала… i выгадавала… падлюкам азярышчанскiм на патэльню. Схапiлi, вiдаць, маiх саколiкаy – i вокам не мiргнулi, – пасля такiх слоy цётка плаксiва смаркнулася y брудную насоyку. – Азярышчанцы ж дужа не глядзяць – чужое гэта, цi сваё… – А можа, гэта паравознiк iндыкоy пахапаy? Злавiy, у мех запiхнуy, а сказаy, што нiкога не бачыy, – шапялява азвалася Гамзацiха ды так i застыла з разяyленым ротам. У разнасцежаныя веснiцы, ляпаючы крыламi i наyзахапкi кулдыкаючы пра сваю вандроyку, заляцелi два iндыкi, i кот Базыль, пабачыyшы вандроyнiкаy, узняy хваста i задаволена пацёрся ад цётчыну спiну. Песнi пiянерскага лета Дзiyна, але нiяк не магу заснуць, калi знадворку гуляе вецер. Вось i цяпер – ляжу з расплюшчанымi вачыма i слухаю, як ён шумiць у шатах старых лiп, зласлiва шамацiць па даху, гойдае лiхтар на слупе, што стаiць пад вокнамi. Кволае святло лiхтара блукае па супрацьлеглай сцяне i варушыць вусны Хрушчова – яго партрэт вiсiць пад столлю. Здаецца, Хрушчоy нешта кажа. Я нават наструньваy слых, але чую толькi шум знадворку ды лёгкi звон шыбаy, у якiя б’ецца няyрымслiвы вецер. Лямпачку y лiхтар укруцiy учора наш баянiст. Дзеyкi – яны спяць за сценкай – наслухалiся адна ад адной розных страшных аповедаy: пра «чорную руку», пра крывавую пляму на шыфаньеры, пра вужа, што выпаyзае ноччу з падвала, – i баяцца выйсцi сярод ночы y прыбiральню. Вось Іван Іванавiч, дырэктар летнiка, i загадаy баянiсту на слуп узлезцi ды лямпачку y лiхтар укруцiць – каб цёмнай парой на двары святлей было. Дзядзька Коля, так завуць баянiста, спачатку палез на слуп, у зубах лямпачку зацiснуyшы, але толькi да сярэдзiны i дапяy – долу паехаy ды стрэмак у далонi набiy. Слуп жа стары, збуцвелы. Нават шкада стала баянiста. Але знайшлi каго шкадаваць. Дзядзька Коля, на парэпаныя далонi папляваyшы, выцягнуy са штаноy рэмень, абвязаy вакол слупа i зноyку палез. Падцягне нагой зашмаргу, схопiцца рукамi за слуп, потым зноy рэмень падцягне. І так на самы вяршак залез ды лямпачку yкруцiy. Мы нават у ладкi yдарылi. Законны дзядзька. Што хочаш можа сыграць. Калi дзерык у горад па харчы едзе, мы яго заyжды просiм песню пра Уругвай збацаць. Дзядзька Коля спачатку адмаyляецца, маyляy, пачуе хто з выхавальнiкаy – будзе яму на арэхi. Але, паслухаyшы, як мы yмольна канькаем: «Ну дзя-адзька Коля-а», – расцягвае мяхi i стоена, зыркаючы на бокi, спявае: «Раз мы шли по Уругваю…», – мы гамузам туруем: «Ваю!», «Ночь – хоть выколи глаза», – i мы, ужо зусiм шалёна, выдыхаем: «За!»… Летнiк месцiцца y вясковай школе-васьмiгодцы. Наш пакой маленькi, у яго yлезла толькi чатыры ложкi. Гэта кабiнет дырэктара школы. Дарэчы, сам дырэктар працуе y летнiку старшым выхавальнiкам. Завуць яго Іванам Гаyрылавiчам, але мiжсобку мы яго называем Гарынычам. Поруч са мной спiць Мiшка Касач. Ён з першага атрада, на год за мяне старэйшы, ды пасялiлi з намi, бо y класе, дзе месцяцца ягоныя аднагодкi, няма дзе паставiць ложак. Наша важатая (мянушка Кiрпа) спачатку yзрадавалася, думала, Мiшка будзе нас выхоyваць, а цяпер скардзiцца дзерыку. Маyляy, Касач другi атрад разбэшчвае i дысцыплiну парушае. З важатай нам наогул не пашанцавала: кiрпатая, непрыгожая, i тхне ад яе нейкай агiдай. А вось у першым атрадзе… тут я нясмела yздыхаю… важатая сапраyдная прыгажуня. Русявыя валасы y тоyстую касу сабраныя, вейкi падфарбаваныя, i спаднiца зусiм кароткая. І ймя y яе на дзiва рэдкае: Дана; i прозвiшча на дзiва прыгожае: Харуцкая. У сталовай насценгазета вiсела – «Юныя гвардзейцы». Яшчэ з першай змены засталася. І там Данiн фотаздымак быy. Важатая на iм глядзела некуды yгору i шчаслiва пасмiхалася. Дык я аднойчы, па абедзе, лязом той здымак выразаy. Увечары дзерык, калi сцяг спускалi, загадаy выйсцi з шыхта таму, хто сапсаваy газету. Я, вядома, увесь схаладнеy, але з шыхта не выйшаy. Доyга потым думаy – куды схаваць фотку. Пхнi y валiзу, дык знойдуць – ёсць у нас аматары y чужых рэчах поркацца. Можна было, вядома, дзе-небудзь у лесе y дупле схаваць, але хацелася, каб Данiн партрэт заyсёды пад рукой быy. Вось я i прыдумаy: адсунуy ложак, надарваy каля самай лiштвы шпалеру i туды, за шпалерыну, запiхнуy фотаздымак. Цяпер, сярод ночы, не yстаючы з ложка, магу яго выцягнуць, зiрнуць i змежыць вочы, згадваючы Данiну yсмешку. Апрача мяне i Мiшкi y пакоi яшчэ Лёшка Лубчонак. Мы з iм вучымся y адным класе, i нават летась сядзелi за адной партай. Але потым мяне падсадзiлi да Нiнкi Беглiк. Нiнка таксама тут, у летнiку. Гэта страшэнная выскачка i даносчыца. Мiшка Касач хацеy яе нават пабiць – пасля таго, як яна сказала Кiрпе, што мы з дзядзькам Колем у кустах «Уругвай» спявалi. Ля супрацьлеглай сценкi, пад партрэтам Хрушчова, спiць стрыжаны вясковы хлопец з дзiyным iмем Здзiслаy, якое я yчора, пад рогат сяброy, перарабiy на Бздзiслава. Здзiслаy нi з кiм не сябруе, i нiхто нават не ведае ягонага прозвiшча. …Я скаланаю галавой, адганяючы начныя думкi, i заyважаю, што вецер, падобна, пачаy ацiхаць. Вунь i Хрушчоy ужо не варушыць вуснамi i прыхаваyся y змроку. Бацька мой, дарэчы, яго не надта любiць. Вершыкi, падпiyшы, чытае – пра Хрушчова ды Гагарына: «Паляцiш ты на арбiту, прыхапi з сабой Мiкiту». Мацi потым лаецца i кажа, што бацьку за такiя вершы хутка пасадзяць, а наш Джэк, iрландскi тэр’ер, уголас падтрымлiвае мацi ды залiвiста дзяyкае. Я згадваю Джэка – як ён ляжыць, скруцiyшыся абаранкам, на сваiм каберцы, – i yздыхаю. Вецер яшчэ раз, але цiхенька, на астачу, дзынкнуy у шыбах i зацiх. Пашчэнкi крывiць салодкi позех, я хачу перад сном зiрнуць, у кволым святле лiхтара, на Дану, пхаю руку пад ложак, ды раптам чую, як дзесьцi непадалёку, гэтак жа цiхенька шморгаюць носам i плаксiва енчаць. Патылiца мая мiжволi адрываецца ад падушкi. Думаy, што ва yсiм свеце не сплю толькi я адзiн, а тут пад бокам, дакладней, пад партрэтам Хрушчова, хтосьцi здушана плача. Прыслухоyваюся, вызначаючы – хто гэта румзае пасярод ночы, – i бачу, як Здзiслаy выцiрае ражком прасцiны вочы ды куляецца на левы бок. Учора yвесь дзень было пахмурнае надвор’е, вецер шумеy у лiпах, а сёння цяплынь i сонца слепiць вочы. Адразу пасля зарадкi y летнiку пад’ём сцяга. Стаiм, мружачы вочы ад сонца, i паныла глядзiм, як па трубе – яе злёгку перакасiла ад ветру – паyзе-дрыгаецца чырвоны сцяжок. Мiшка Касач кожнага разу пытаецца y Кiрпы: навошта яго кожнай ранiцы yздымаць? Ну, прыехалi y летнiк, узнялi той сцяг, i хай вiсiць да канца змены. А y апошнi дзень урачыста спусцiлi долу. На што важатая пагрозлiва выдыхае: «Касач, я буду ставiць пытанне аб тваiм выключэннi з пiянерскай арганiзацыi». Кажа так, нiбыта Мiшка нейкiя там пiянерскiя законы парушыy. І яшчэ yвесь час Ваську Чыжыка згадвае, якога з летнiка выгналi. Быy такi на першай змене. Любiy вужоy лавiць на беразе возера: зловiць, у бутэльку запусцiць i пужае yсiх. А аднойчы даyмеyся прынесцi вужа y клас, дзе дзеyкi жылi. Можна yявiць, якi там пачаyся вэрхал! За Чыжыкам на наступны дзень мацi прыехала, забрала дахаты. Але на гэтым вужачыя жарсцi не скончылiся. Мiшка Касач жартам паведамiy Нiнцы Беглiк, што вужа таго не злавiлi, што ён цяпер жыве y падвале i ноччу выпаyзае праз дзiрку y падлозе ды поyзае па школе. Нiнка, вядома ж, распавяла пра тое сяброyкам, i аднойчы сярод ночы за сценкай раздаyся страшэнны вiскат. Мы yсе, у адных трусах, кiнулiся y суседнi клас. Туды ж i дзерык прыбег. Аказалася, у куце кавалак вяроyкi ляжаy, а нейкай дурнiцы прымроiлася, што гэта вуж поyзае. Мяне злёгку нудзiць. Вiдаць, ад недасыпу. Ды i есцi ахвота. А тут яшчэ трэба песню спяваць: «Взвейтесь кострами, синие ночи». Я, праyда, не спяваю. Так, адкрываю рот дзеля прылiку. А вось Нiнка Беглiк, што стаiць перада мною, тая надрываецца. Ды яшчэ i y ладкi б’е. І не проста так, а ляпаючы далонямi над галавою. Дзядзька Коля таксама, як бачна, не выспаyся. Грае на баяне з заплюшчанымi вачыма i галаву на мех кладзе. Вось i зараз паклаy, ды, вiдаць, зашчамiy вуха, бо страсянуy галавой i, развейваючы сон, таксама заспяваy: «Кл-лич пионера „Всегда будь готов!“» Мы yжо збiраемся бегчы y сталоyку, ды тут Гарыныч падымае руку. – Сёння yпершыню прагучыць пiянерская радыёгазета! Вы пачуеце навiны нашага летнiка, пачуеце галасы сяброy i шмат чаго цiкавага i пазнавальнага. Так што а чацвёртай гадзiне yсiм быць ля другога корпуса – там будзе працаваць пiянерскi радыёвузел. Другi корпус – гэта пахiлая будынiна, дзе месцяцца школьныя майстэрнi, а цяпер жыве малеча з трэцяга атрада. Шыбуючы на сняданак, зыркаю y бок другога корпуса i дзiвуюся: нiхто дагэтуль не раскручваy нiякага дроту, не yсталёyваy рэпрадуктара, а вось жа а пятай гадзiне павiнна загучаць пiянерскае радыё. Цiкава, што думае аб гэтым Мiшка Касач? Мiшка iдзе наперадзе, прытоеным голасам размаyляе са сваiм сябруком – Пецькам Іздрыкам з першага атрада. Хоць i напружваю слых, але чую толькi асобныя фразы: «Калi yсе паснуць… вылезем у вакно… завешана, ды не yсё… шчылiна засталася». Я прагну даведацца – навошта лезцi y вакно, – кранаюся вухам Пецькавага плечука, i Іздрык балюча пстрыкае мяне па носе. Пасля сняданка iдзем з Мiшкам у свой пакой, мне карцiць спытаць – куды гэта яны збiраюцца з Іздрыкам лезцi сярод ночы, – але побач сунецца Лёшка Лубчонак, а пры iм пытацца не выпадае. І таму я пытаюся зусiм пра iншае. – А чаму гэта Бздзiслаy па начах плача? – У яго yвесну мацi памерла, – кажа Мiшка, зганяючы з майго твару блазнаватую yсмешку. – Як памерла? – пытаюся я, на момант аслупянеyшы. – Ты што – не ведаеш, як людзi памiраюць? – азываецца Мiшка, не паварочваючы галавы. Душа злёгку абмiрае, i y ёй нараджаецца i набiрае моцы пачуццё вiнаватасцi. Здзiслаy ужо сядзiць на ложку i тупа пазiрае на падлогу. Мне карцiць сказаць яму штосьцi прачулае, але патрэбныя словы не йдуць у галаву i я проста сядаю поруч i з вiнаватай гiморай на твары тыцкаю Здзiслава y бок. Маyляy, выбачай за мянушку; я ж не ведаy, што y цябе такое гора. Здзiслаy кiвае y адказ, але yрачыстасць моманту псуе дружны смех пад вакном i залiвiстая хуткагаворка Нiнкi Беглiк: – Ой, дзяyчынкi, давайце вось гэтую: «Детство наше золотое…» – i дзяyчынкi гамузам падхоплiваюць: «…всё счастливей с каждым днём, под счастливою звездою мы живём в краю родно-ом…» Пад вакном стаiць даyжэзная лава, якую yпадабалi дзеyкi нашага атрада. Надумалiся зладзiць канцэрт для вяскоyцаy, i цяпер дзень да дня збiраюцца ды спяваюць розную лухту. Мiшка прачышчае горла, адчыняе вакно i, перабiваючы дзявочыя галасы, галёкае песню пра Уругвай: – Чтоб вы, черти, подавились, хоть одним моим ребром… только дикий смех гориллы нарушает джунглей сон! Мы падбягаем да вакна. Нiнка Беглiк круцiць пальцам ля скронi, i Мiшка, зарагатаyшы як гарыла, крычыць ёй наyздагон: – У каго, у цябе? Дзеyкi iдуць у бок сталоyкi, Мiшка задаволена пацiрае рукi, а Здзiслаy, пачухаyшы стрыжаную макаyку, пытаецца: – А што такое Уругвай? – Горад такi, – рашуча выдыхае Лёшка Лубчонак. – Якi яшчэ горад? Гэта краiна… у Паyднёвай Амерыцы, – тлумачыць Мiшка Касач, плюхнуyшыся на ложак. – У iх футбольная дружына моцная. Летась, на чэмпiянаце свету, з нашымi гулялi. Мiшка вялiкi аматар футбола i хварэе за менскае «Дынама». У дзядзькi Колi ёсць кiшэнны радыёпрымач, дык Мiшка, калi гуляюць менчукi, увесь час каля баянiста абцiраецца – каб футбольны рэпартаж паслухаць. Слухаюць на пару, гарлаюць, калi дынамаyцы гол забiваюць, ды yсё нейкага Эдзiка нахвальваюць. У расчыненыя вокны yрываецца зычны воклiк дзядзькi Колi: – Дзяyчынкi, хадзем на рэпетыцыю! Мiшка Касач падхоплiваецца на ногi. – Трэба iх апярэдзiць! Мы гамузам вылятаем у калiдор. Сёння серада, дзерык паехаy у горад, а таму ёсць шанец пачуць улюбёную песню пра Уругвай. Дзядзька Коля выходзiць на ганак з баянам пад пахай, i яго адразу ж атачаюць пяюхi. Дзеyкi апошнiм часам надумалiся рэпецiраваць у лесе – каб iх нiхто не чуy i не бачыy. Бо калi рэпецiравалi y сталоyцы, мы прылiпалi да вокнаy, рагаталi i строiлi гiморы. – Спазнiлiся, – уздыхае Мiшка Касач i, стукнуyшы кулаком па далонi, мармыча: – Трэба будзе дзядзьку Колю y лесе перахапiць, калi рэпетыцыя скончыцца. Мы yчатырох – Мiшка, Лёшка, Здзiслаy i я – перабежкамi, сюд-туд хаваючыся за кустамi, бяжым за пяюхамi. Хочам пасля рэпетыцыi перахапiць баянiста, каб збацаy нашу yлюбёную песню, бо y летнiку ён граць не будзе. Увязаyся яшчэ недаростак з трэцяга атрада – увесь час каля нас круцiцца, – але Мiшка даy яму y карак ды загадаy iсцi на заняткi гуртка «Умелыя рукi». Пяюхi дарма часу не марнуюць: на хаду рэпецiруюць «Песеньку паштальёна». «Есть много профессий, хороших и важных, но я ни на что не сменяю свою. Со всеми я в дружбе, и ждёт меня каждый, и всюду я песенку эту пою», – залiваецца Нiнка Беглiк, i дзеyкi хорам падпяваюць: «Отворите скоре-эй, почтальон у двере-эй»… У гэтым месцы дзядзька Коля з шумам зводзiць мяхi. – Дзяyчынкi, пасля «отворите скорей» гучыць рэфрэн у больш высокай танальнасцi – ну… – дзядзька Коля трасе галавой, рашуча расцягвае баян, дзеyкi голасна выдыхаюць: «Отворите скорей…», i Мiшка Касач, вытыркнуyшыся з-за куста, спеyна гарлае: «Я вам дам пи…лей!» Я ляжу пад кустом i зацкавана гляджу на Мiшку. За такiя словы могуць i з летнiка выгнаць. Цэлую гадзiну блукаем па лесе ды збiраем у рот чарнiцы, прыслухоyваючыся да баянных перабораy. Усё ж такi вырашылi дачакацца канца гэтай чортавай рэпетыцыi. – Слухай, а табе хто-небудзь з дзевак падабаецца? – далятае да маiх вушэй стоены Мiшкаy голас. Пытанне гэтае Мiшка, на шчасце, адрасуе не мне, а Лёшку Лубчонку. Лёшка маyчыць, бо рот набiты чарнiцамi. – А табе? – кiвае Мiшка y мой бок i я спалохана выдыхаю: – Не-а. – А мне падабаецца, – Мiшка выцiрае далонню счарнелыя вусны, разважаючы, вiдаць, цi варта дзялiцца сваёй тайнай, i рашуча выдае: – Дана Харуцкая. – У-уу… дык гэта не дзеyка, – няyцямна азываецца Лёшка Лубчонак. – А хто? – з абурэннем у голасе перапытвае Мiшка. – Як хто… важатая. А да таго ж, яна тут усiм падабаецца, – Лёшка яшчэ штосьцi кажа, але я не чую, бо слых поyнiцца густым звонам i кроy прылiвае да твару. Заyсёды, калi чую iмя важатай, мяне працiнае дрыготка i потым доyга гараць вушы. …Я адразу заyважыy Дану – яшчэ тады, у першы дзень, як ехалi y летнiк. Больш за yсё yразiла тугая русая каса, перакiнутая праз плячо, i позiрк яе шэрых вачэй. Цэлы дзень потым хадзiy ачмурэлы, шукаючы вачыма важатую першага атрада, а yвечары мне надарылася шчасце патрымаць Дану адразу за абедзве рукi. А yсё дзякуючы вальсу дружбы. Прыйшлi y той першы дзень на вячэру, а яна яшчэ не гатовая. І Гарыныч, каб нас чымсьцi заняць, пляснуy у далонi i загарлаy: «А зараз усе танцуем вальс дружбы!» Я дагэтуль нiколi не танцаваy i хацеy было цiхенька куды-небудзь прыхавацца, але тут сам Гарыныч схапiy за каршэнь i паставiy у кола. Колаy было два – у адным стаялi дзеyкi, а y другiм, якi яго атачаy, мальцы. Уласна кажучы, гэта быy нiякi не вальс. Проста дзеyка з мальцам бралiся за рукi, матлялi iмi yбокi, затым паварочвалiся на 180 градусаy, ляпалi адно другога далонню y далонь i мальцы пераходзiлi да суседняй дзеyкi. Напачатку y мяне кепска атрымлiвалася. Ногi запляталiся, круцiyся не y той бок, змакрэy увесь, а потым пайшло, мне нават спадабалася матляць рукамi, але тут заyважыy, што хутка перада мной паyстане важатая з русявай касой. І вось гэты страшны момант наспеy. Важатая yзяла мае потныя, мляyкiя ад хвалявання пальцы, павяла y адзiн бок, потым у другi. «Раз, два, тры – на дыбачкi; раз, два, тры – на дыбачкi; пляснулi i разышлiся…» – спявала важатая, а я стаяy ёлупнем, неадрыyна пазiраючы на два грудкi, што пукацiлiся пад напятай кашуляй. Мяне пхнулi, я таксама некага пхнуy, i малады дзядзька – тады яшчэ не ведаy ягонага iмя, – якi граy на баяне, жартаyлiва крыкнуy: «Дана Юр’еyна, кiньце зачароyваць моладзь!» Той хвiляй мне здалося, што yвесь летнiк глядзiць у мой бок. Я гатовы быy кiнуцца, шукаючы ратунку, у кусты, ды тут, на шчасце, на ганку сталоyкi кухарка заляскатала лыжкай па рандолi, i yсе кiнулiся на вячэру. Ад той пары, калi чую пра Дану, вушы мае гараць пякельным агнём – ад сораму, якi зазнаy тады, першым днём летнiка. Мiшка прыслухоyваецца, падымае yгору палец. У лесе yжо не чуваць баяна, адно шчабечуць птушкi. Мы бяжым напярэхваткi, i Мiшка Касач яшчэ здалёк запабежлiва гамзае: – Дзядзька Коля, вы ж абяцалi… Баянiст махае рукой. – Ідзiце, дзяyчаты… мне тут пагаманiць трэба… з адным таварышам. Дзеyкi з неахвотаю, азiраючыся, iдуць па сцяжыне, а дзядзька Коля, крыкнуyшы iм услед: «А сёмай гадзiне генеральны прагон!» – хапае Мiшку за чупрыну i хвацка тузае. – Гэта табе аванс. Тузанулi Мiшку балюча, бо небарака войкнуy, потым шморгнуy носам, i дзядзька Коля, зразумеyшы, што тузануy задужа моцна, ускiнуy на плечы баянныя рамянi. – Ну, што там табе сыграць? – «Раз… (усхлiп) мы шли… (усхлiп) по Уругваю», – пакрыyджана выдыхае Мiшка. – Не, «Уругвай» больш граць не буду, а то мяне з-за тых песень таксама з летнiка папруць. Як таго Ваську Чыжыка. Дзядзька Коля керхае i, адкiнуyшыся крыху назад, спявае: «Давным-давно на дальнем севере человек сидел на дереве, а под ним толпа голодная мослами била в барабан. Посиневшие от холода, зубами ляская от голода, под барабанный бой и дикий свист, они танцуют твист…» Дзядзька Коля яшчэ нiколi так шырока не расцягваy мяхi, у яго нiколi так не блiскалi вочы, i нiколi дагэтуль не спяваy ён з такiм натхненнем. Я на момант забыyся пра yсё на свеце, i y апошнiм куплеце далучыy свой голас да iмпэтнай песнi: «Ну укуси меня за талию, ну укуси меня за грудь!» І падалося, што я кусаю за талiю Дану, i сэрца маё гатова было вырвацца з грудзiны i ляцець за небакрай. Мяне абудзiлi непрыемныя, натужлiва-адрывiстыя зыкi. Ну вядома, гэта салагi з трэцяга атрада апанавалi лаву пад вакном i вучацца трубiць на горне. Я задаволена пацягваюся у ложку. За yвесь час, што знаходжуся y летнiку, упершыню заснуy па абедзе. Час гэты называецца «цiхай гадзiнай», i мы мусiм калi yжо не спаць, дык прынамсi ляжаць у ложках. «Цiхая гадзiна», падобна, даyно скончылася, бо Лёшкi i Здзiслава няма y пакоi i iх ложкi шчыгульна запраyленыя. Поруч варушыцца Мiшка Касач. Мiшку таксама абудзiлi гарнiсты. Ён здушана крэкае, падымаецца на ногi, iдзе да адчыненага вакна. – Харэ пярдзець! – крычыць Мiшка, i надрыyныя зыкi ацiхаюць. Сябар плюхаецца на ложак, мы разам пазяхаем, i y гэты момант у пакой залятае Нiнка Беглiк. – Чаго ляжым? Ужо yсе на месцы, вас чакаем… – «Отвалите скоре-ей, почтальон у двере-ей…» – жартам спявае сябар, i Нiнка з грукатам зачыняе дзверы. Пасля «цiхай гадзiны» мы звычайна рыхтуемся да агляду строю i страявой песнi. Ідзем на пустку за школай, ходзiм шыхтом па коле, i y адказ на Нiнчын воклiч: «Наш дэвiз!» – бязладным хорам адказваем: «Сам памiрай, а таварышу дапамагай!» Потым яшчэ, ужо зусiм бязладна, спяваем «нашу» песню, ад якой я запомнiy толькi першы радок: «Мы – пионеры советской страны, нас – миллионы!» Вось калi б дзядзька Коля збацаy пра чалавека, якi сядзiць на дрэве i вакол якога стаiць галодны натоyп, – тут бы мы заспявалi на yсе застаyкi. Дзвярныя завесы гучна рыпаюць, i y пройме паyстае yскудлачаная Кiрпа. – Вам што, iндывiдуальнае запрашэнне трэба? Зараз жа прыбiрайце ложкi i выходзьце на шыхтаванне! – А мы y ложках будзем рэпецiраваць, – азываецца Мiшка i, махаючы y паветры нагамi – нiбыта ён iдзе, – галёкае: «Мы идё-ом за дружиной дружина, мы идём за отрядом отряд!» Я гляджу на Мiшкавы жылаватыя лыткi, таксама дрыгаю нагамi y паветры i чую дакорлiвы голас Даны, ад якога y мяне халаднее сэрца i перахоплiвае дыханне. – Хлопчыкi, ну што гэта такое? Другi атрад ужо маршыруе, а вы ляжыце… І важатую да слёз давялi… Мы скочваемся з ложкаy, роспачна, не патрапляючы y калашынне, нацягваем порткi – Мiшка пры гэтым лiхаманкава плюе на пальцы, прылашчвае чупрыну, – i выбягаем у калiдор, дзе яшчэ не ацiх стук Данчыных туфлiкаy. Цэлую гадзiну ходзiм па лузе i спяваем пра пiянераy савецкай краiны. Нарэшце Кiрпа б’е y ладкi, сарваным ад спеваy голасам абвяшчае: – А зараз iдзём слухаць пiянерскую радыёгазету! Касач таксама б’е y ладкi, але глуха, складзенымi карцом далонямi. Усе смяюцца, я таксама, але пры гэтым не цямлю – што тут смешнага, – i запытальна гляджу на Лёшку Лубчонка. – Карова ляпехi кладзе, – тлумачыць Лёшка, што тут незразумелага, i таксама глуха ляпае далонямi. …З форткi вакна другога корпуса паволi вытыркаецца пакарабачаны рупар. Той самы, у якi гарлае Гарыныч на беразе возера, калi хто далёка заплывае. Вакно спрэс завешана пажоyклымi газетамi, i толькi на самым доле маецца шчылiна, праз якую бачныя нечыя ногi. Рупар кашляе i азываецца голасам галоyнага выхавальнiка. – У эфiры пiянерскi летнiк «Гвардзеец»! Пачынаем нашу перадачу… Мне смешна тое чуць. Ну якое гэта радыё, калi проста прамаyляюць у бляшаны рупар. На вялiкiм пальцы правай нагi y выхавальнiка – ён стаiць на падваконнi – вялiзны жоyты пазногаць. Мне робiцца сумна, бо згадваю свой дом, Джэка, мацi i матчын аповед пра тое, як яна, яшчэ зусiм малая, хадзiла глядзець на павешаных здраднiкаy. «Адзiн быy бургамiстрам пры немцах, нават у нашу хату заходзiy, – казала яна аднойчы суседцы, цётцы Серафiме. – І вось бачу, боyтаецца на вяроyчыне, а на пальцах, на нагах, вялiзныя жоyтыя пазногцi». «Кажуць, яны y мёртвых растуць», – адказала тады суседка, i мне, памятаецца, ад тых словаy нават сцягнула скуру на лбе. На кароткае iмгненне здаецца, што i небарака-выхавальнiк боyтаецца на вяроyчыне, але тут жа пераводжу дых, бо выхавальнiк ажывае i пераступае з нагi на нагу. – Пiянерскiя дружыны yключылiся y барацьбу за атрыманне годнасцi «Спадарожнiкi сямiгодкi». Імi сабраныя сотнi тон металалому, дзясяткi тон макулатуры, пасаджаны паркi i скверы y гарадах i пасёлках… – прамаyляе бляшаны рупар i пракурана кашляе. Я паглядаю на сталоyку. Ахвота есцi, а да вячэры яшчэ дзве з паловай гадзiны. – А зараз Нiна Беглiк з другога атрада пачытае нам вершы, – крахтае рупар, i пальцы з жоyтымi пазногцямi знiкаюць з вiдавоку. Рупар варушыцца y фортцы – падаецца наперад, потым назад, – i няyцямна мармыча: «Ты толькi не хвалюйся». – Нас называют пионеры… – дрогкiм голасам азываецца Нiнка, рупар iзноy падаецца наперад i падае на галаву недаростку з трэцяга атрада – таму самаму, якi за намi yвесь час бегае. Усе выбухаюць смехам, пазiраючы на стрыжанага небараку. Недаростак стаiць з нацубленым на голаy рупарам i спалохана лыпае вачыма. З форткi цягнецца валасатая рука выхавальнiка. – Нiкога не стукнула? – пытаецца Гарыныч, падхапiyшы рупар. Неyзабаве пiянерскае радыё ледзь чутна шапоча: «Ты кажы, я сам буду трымаць», – i Нiнка Беглiк, ужо без дрыготкi y голасе, дэкламуе: – Нас называют пионеры, мы для других – всегда примером, и нашей дружбы крепче нет! Ребята, что шагают в ряд и гордо носят… Што там яны носяць, засталося тайнай, бо Мiшка Касач кiнуy у рупар каменьчык, Нiнка папярхнулася, i мы, утулiyшы галовы y плечы, чарговым разам падумалi: «Цяпер ужо Мiшку дакладна выганяць з летнiка». Адвячоркам мы сядзiм на партах ля сталоyкi i чакаем, калi скончыцца генеральны прагон – апошняя рэпетыцыя перад канцэртам. Парты свойчас вынеслi з класаy, i цяпер яны стаяць даyгiм шыхтом пад адкрытым небам. «Сла-авен Павлик Моро-озов, жив он в наших сердцах, презирая угрозы, он за правду стоял до конца…» – вырываецца з прачыненых сталоyскiх вокнаy, i шматгалосую песню перарывае ляпанне далоняy. – Дзяyчынкi, ну што вы, далiбог, як сонныя мухi… больш агню! Гэта крычыць дырэктар летнiка. Дзерык не дае спяваць – увесь час пляскае y ладкi i чагосьцi там патрабуе. Мы дарэшты згаладалi, а таму i размовы нашы выключна пра ежу. – Хто з вас еy бананы? – пытаецца Мiшка Касач, прыхоyваючы пяцярнёй зяхлiвы рот. – Я! – азываецца Лёшка, i Мiшка свiдруе сябра iранiчным позiркам. – Еy, кажаш? А якога яны колеру? Лёшка панурвае вочы, шморгае носам i няyпэyнена прамаyляе: – Зялёныя… – Зялё-оныя… – перадражнiвае Мiшка Касач, заyважаючы, што yсе наyкол ацiхлi, бо вiдавочна нiхто тут бананаy у вочы не бачыy. – Яны жоyтыя… толькi па краях крыху зеленаватыя. – Ты i сам iх, вiдаць, толькi на карцiнцы бачыy, – падае голас Здзiслаy. – Я?! – Мiшка ад абурэння нават падскочыy на ногi. – Ды мне бацька з Масквы iх кожнага разу прывозiць… – Мiшка хоча яшчэ нешта сказаць, але y сталоyцы адчайна рыкае баян i дзеyкi надзiва суладнымi галасамi спяваюць: «Гори, костёр, подольше, гори, не догорай. А завтра лагерю скажем – прощай, прощай, прощай!» – Апошняя, – выдыхаем усе разам i саскокваем з партаy. Дзеyкi рэпецiруюць не першы дзень, таму мы даyно вывучылi iх рэпертуар. – Цiкава, а цi будуць бананы пры камунiзме? – пытаецца, нi да каго не звяртаючыся, стрыжаны недаростак – гэта яму надоечы на голаy нацубiлi рупар. Недаростак ад самага ранку круцiцца калi нас ды слухае нашы размовы. Пазаyчора ладзiлi пiянерскi збор ля вогнiшча, i дырэктар летнiка распавядаy – як добра будзе жыць пры камунiзме. Казаy, што y кожнага будзе па пяць касцюмаy, па дзесяць, а то i болей, кашуляy, што y крамах будзе поyна рознай смакошы, а вось пра бананы нiчога не сказаy. – А ты вазьмi ды спытай у дзерыка, – кажа, вядома ж, жартам, Лёшка Лубчонак, i y гэты момант сам дырэктар летнiка выходзiць на сталоyскi ганак. Дзерык, былы ваенны лётчык, выцягвае з кiшэнi пачак «Казбеку», дастае папяросiну, стукае ёю па пачку, збiраючыся прыпалiць, i пад ягонай рукой узнiкае стрыжаная галава недаростка. – Іван Іванавiч… – Што, гвардзеец? – дзерык сцiскае зубамi папяросу. – А пры камунiзме будуць бананы? Дзерык выцягае папяросiну з рота, уважлiва глядзiць на гвардзейца. – Ну, жоyтыя такiя… iх з Масквы прывозяць. Што адказаy Іван Іванавiч, мы не пачулi, бо yгледзелi, што пяюхi yжо даyно сядзяць за сталамi, i, пхаючы адно другога, кiнулiся y сталоyку. На вячэру далi амлет з макаронай, ды яшчэ цётухна-кухарка хадзiла мiж сталоy ды падлiвала малака y шклянкi. Амлет я глытаю адным махам, а вось макарона збiлася камяком, не лезе y глотку. – Хутчэй бы yжо, – кажа стрыжаны недаростак, якi сядзiць насупраць. – Што, малака налiлi? – пытаюся я, перастаyшы жаваць. – Ды не… хутчэй бы камунiзм прыйшоy. Тады, казаy Іван Іванавiч, на вячэру будуць бананы даваць. – Ты што, думаеш, ён яшчэ да канца нашай змены прыйдзе? – мармычу, падстаyляючы шклянку пад струмень малака, i yпотай паглядаю y той бок, дзе сядзiць Дана Харуцкая. Уночы зноy не сплю. Выспаyся yдзень, ды i цiкую – калi Мiшка Касач палезе y вакно. Мiшка таксама не спiць, круцiцца y ложку, раз-пораз уздыхае. Нечакана дзверы пакоя прачыняюцца i y пройме дрогкага святла – у канцы калiдора yсю ноч гарыць лямпачка – паyстае yстрывожаны твар Пецькi Іздрыка. Пецька yзiраецца y цемру, тузае падбароддзем, i y адказ яму трывожна рыпае ложак. Мiшка падхоплiваецца, махае сябру рукой i сцярожка, на цырлах, iдзе да вакна. Просвы гучна ляскаюць, Мiшка yтульвае голаy у плечы, азiраецца, выглядаючы – цi не прачнуyся хто з нас. Ну вядома – сябрукi хочуць неyпрыкмет патрапiць на двор. Праз дзверы не выйсцi – там сядзiць дзерык. На мiнулым тыднi да дзевак, што спяць за сценкай, лезлi мясцовыя мальцы, вось Іван Іванавiч i сядзiць да дванаццатай ночы на ганку ды смалiць папяросы. А то яшчэ замест сябе дзядзьку Колю пасадзiць цi каго з выхавальнiкаy. Таму Мiшку з Пецькам i даводзiцца лезцi y вакно. Я вылажу з-пад коyдры, бягу, пацепваючыся ад начнога халадку, да разнасцежанага вакна. Мiшка з Пецькам стаяць, прыцiснуyшыся спiнамi да сцяны, а yбачыyшы мяне, крывяць твары i махаюць рукамi. Маyляy, без цябе абыдземся. Але я лезу y ваконную пройму, ступаю босымi нагамi на расянай траве. – Толькi цiха! – пагрозлiва шапоча Пецька Іздрык, прыклаyшы палец да вуснаy. Прыгнуyшыся, мальцы бягуць да сталоyкi. Там, у крайнiм акне, гарыць затуманенае прасцiнай святло. «Цi не надумалi прасiць дзядзьку Колю што-небудзь сыграць? – думаю я, паспяваючы за Пецькам, – але як той будзе расцягваць мяхi сярод ночы?» У сталоyцы, у невялiчкiм катуху, што месцiцца ля yвахода, жыве наш баянiст. Вакно спрэс завешана прасцiнай; на самым версе прасцiна правiсла i з адтулiны лiецца зыркае святло. Мiшка з Пецькам падхоплiваюць блiжэйшую парту, цягнуць да вакна. Першым на парту лезе Мiшка. Выцягнуyшы шыю i раскрыyшы рот, Мiшка зазiрае y адтулiну i, адхiнуyшыся, раскрывае рот яшчэ шырэй. Я хапаюся за голыя Мiшкавы лыткi, лезу на парту, станаyлюся на дыбкi i бачу Дану. Важатая сядзiць на каленях у дзядзькi Колi i, абхапiyшы рукамi ягоную галаву, цалуе y вусны. У вушах маiх пачынаюць бiць званы, кроy прылiвае да твару, па целе прабягае дрыготка, пальцы ног з’язджаюць па спусцiстай паверхнi, i я валюся на Пецьку, якi таксама пнецца залезцi на парту. Вечка парты гучна ляскае, i мы yтрох кiдаемся yпрочкi. Я першым залажу y вакно, драпаю чэрава, б’юся каленам аб падаконнiк i, ужо непрытомны, валюся на ложак ды з галавой накрываюся коyдрай. Мне млосна. Цi то ад таго, што пабачыy, цi то ад болю y калене. Ложак круцiцца пада мною, я вытыркаюся з-пад коyдры, са стогнам удыхаю паветра. На шчасце, сэрца, якое yжо збiралася вырвацца з грудзiны, паволi сунiмаецца i званы yжо не б’юць у скронях. Па калiдоры хтосьцi прабег, за сценкай пстрыкнуy выключальнiк, бразнулi yваходныя дзверы. Усё ж такi мы нарабiлi шуму. Нечакана вочы мае поyняць гарачыя слёзы. «Як яна можа… вось так… сесцi абы-каму на каленi i абы з кiм цалавацца?» – вiруе y галаве неадчэпная думка. Слёзы казычуць шчокi, збягаюць па скронях, цёплым струмком лiюцца y вушы. Мiшка Касач круцiцца на ложку, цяжка дыхае пасля беганiны, штосьцi мне шапоча, але я яго не слухаю: сцiскаю зубамi коyдру, каб не выдаць сябе. Бо калi Мiшка пачуе, што я плачу, мне тут, у летнiку, месца не будзе. Мiшка пстрыкае мне пальцам у пятку, i я прыслухоyваюся да перарывiстага шэпту: «А што ты думаy, яна нам, смаркачам, будзе на каленi сядаць?» Убiваю галаву y падушку, доyга ляжу нерухома, потым, пашнарыyшы рукой пад ложкам, выцягваю са схову Данчын фотаздымак i, прыхаваyшы пад коyдрай, пачынаю дзерцi на дробныя кавалкi. «Праз тыдзень закончыцца змена, мы з’едзем з летнiка i я больш нiколi не yбачу Даны», – думаю я i yжо шкадую, што падзёр фотаздымак. І нават усхлiпваю з тае нагоды, i бачу раптам, што Здзiслаy, падняyшы галаву, неадрыyна глядзiць у мой бок. Гэты хлопец ведае: калi хтосьцi плача yночы, значыць яму вельмi цяжка. Мне робiцца сорамна. Цяпер ужо перад Здзiславам. Бо мая мацi жывая i чакае майго прыезду. І вiславухi Джэк – таксама чакае, прыслухоyваючыся да крокаy на лесвiчнай пляцоyцы. Я пераводжу дых, закiдваю далонi за патылiцу, i Хрушчоy на партрэце падмiргвае мне вокам, пазiраючы, як я, ужо y сне, танцую з Данай вальс дружбы. Лох І Сярод сну пачуy – нехта крануyся рукi, – i абудзiyся. Мурзатае цыганё (цi то хлопец, цi то дзяyчынка) стаяла поруч, грызла кукурузны кiях, дапытлiва глядзела немiргаючымi вачанятамi. Ён абцягнуy швэдар, паспрабаваy пасмiхнуцца. – Поyны вакзал качэyнiкаy, – прамовiлi за спiнай; мацi мурзы штосьцi крыкнула па-свойму, i цыганё – вiдаць, усё ж такi дзяyчынка – пабегла мiж людскiх ног, махаючы кукурузным абглодкам. Вакзальнае святло цвялiла павекi, нудзiла сэрца. Вушы нiбыта заклала ватаю, i галасы навакольныя гучалi няyцямна, усё адно як са студнi. – Ну дык слухай, што скажу… Паткнуyся ён да мяне, а ад яго… i табачышчам… i вiнiшчам… i гаyнiшчам… Дзве кабеты сядзелi на суседняй лаyцы i, зладзеявата пазiраючы на бокi, распавядалi адна адной пра свае любошчы. – Ну а ты што? – пыталася таyстуха y фальбонiстай сукенцы. – А што я… адпiхнула ды за дзверы вылецела. Нават сумачку не паспела yзяць, – адказала сяброyка i тужлiва yздыхнула. На сяброyцы была сукенка такога ж крою: белая, у зялёны гарошак. Спаy ён нядоyга, можа, нейкiх дзесяць хвiлiн, але галава стала тлумнаю, i навакольныя галасы балючымi колькамi адбiвалiся y скронях. Пульсуючы боль выпетраy з галавы yсялякiя думкi. Лёгкi халадок крануyся гiпофiза, казытнуy гiпаталамус, зварухнуy наструненыя нейроны. Стваралася yражанне, што пазбаyленая думак галава завiсла y паветры i yжо гатовая, як той балонiк, узняцца yгору. Ён нават зiрнуy на столь, спрабуючы yгледзець яе ля цьмяных свяцiльняy, а потым, схамянуyшыся, стаy сiлком поyнiць голаy дакучлiвымi, сто разоy абсмактанымi думкамi. «Куды я еду? – пытаyся ён сам у сябе. І тут жа адказваy: – У горад Дзедаyск Маскоyскай вобласцi». «А чаго я туды пруся? – пытанне i адказ размежавала ладная паyза: – Каб забраць дваццаць тысяч даляраy». Згадаyшы y думках даляры, скасiy вока на таyстуху i заклапочана пачухаy падбароддзе. Пазаyчора ён iзноy насмактаyся брыды. Паyгода не палiy, а тут, як з’явiлiся грошы, збегаy на «штуршок» – мясцовы базар, ды прыхапiy у знаёмага айзера пяток «беламорын». Замест тытуню y папяросiны была напханая каляная трава. Брыда была моцнай: з кожнай зацяжкай галава рабiлася yсё больш лёгкай, а пасля дзясятай зацяжкi yзнялася y паветра i з гiдлiвай усмешкай на вуснах завiсла над таршэрам. Два днi мiнула, а народжаная з шызага дыму вiдма i дагэтуль даймала свядомасць, i ён раз-пораз пацепваyся ды паглядаy на столь: а раптам i тут, пасярод вакзальнай пачакальнi, залунае ягоны yскудлачаны кумпал? – Марымонiха, сучка гэтая, спрабавала Толiку y штаны залезцi, – прамовiла таyстуха, няyлоyным рухам прыгладзiyшы фальбоны: – Мiнулай суботы y горад ездзiла, дык, казалi, завiyку зрабiла i ласiны купiла. Цяпер ужо будзе… тоyстым задам трэсцi. – Аго-ой… На такую бамбiзу – ласiны, – праспявала сяброyка, i, змораны задушным паветрам i жаночымi размовамi, ён ускiнуy на плячо пацёхканую кайстру i падняyся на ногi. Знадворку церусiла iмжа. На платформе брынiлi y плыткiх лужах адбiткi лiхтароy, крыху зводдаль, на тле высозных дрэваy, iльснiлiся y нежывым святле перапэцканыя нафтай цыстэрны, а з нутра прыстанцыйнага павiльёна, дзе неспакойна варушылiся людскiя постацi, вырывалася на прасцяг скалечаная гаманой i бразгатам кухляy песня. Льёт ли тёплый дождь, Падает ли снег… Песня-iнвалiд то знiкала, то зноy узнiкала. У такт ёй, з настальгiчнай яснотай, уваччу мiльгацелi вакзальныя агнi, ды раптам патухлi, калi дачуyся, што песню спяваy не Валеры Абадзiнскi, а нейкi безгалосы маладзён. Калiсьцi ён i сам, брынкаючы на гiтары, спяваy пра той самы цёплы дождж, i y дзяyчын, што сядзелi y зале – вось як цяпер у яго, – блiшчэлi вочы. Дзяyчыны праглi кахання: адна дурнiца нават рэзала сабе вены, калi ён адмовiyся з ёю сустракацца. Мясцовыя «каралi» – тыя самыя, што насiлi y кiшэнях нажы i кастэты, – плiшчылiся да яго y сябры, а карэспандэнт рэспублiканскай газеты, якi адмыслова прыехаy са сталiцы, глыбакадумна пытаyся: «Вы памятаеце, калi yпершыню выйшлi на сцэну?» Якi ж гэта быy год? Здаецца, шэсцьдзясят сёмы… А можа, шэсцьдзясят восьмы? Ужо i не згадаеш… Усё змяшалася y баламутнай галаве… Але той, iхны першы выхад, запомнiyся. Запомнiлася круглая, скрозь парэпаная печ-галанка наyзбоч сцэны, паркалёвы заднiк з нехлямяжым надпiсам: «Агiтбрыгада „Праметэй”», запыленыя, цёмныя спадыспаду ад дохлых мух, плафоны на столi местачковага клуба. Агiтбрыгада «Праметэй» змагалася з заганамi заходняй культуры, i iхны гурт мусiy тыя заганы yвасабляць. Яны павiнны былi выйсцi на сцэну, глынуць з аграмаднай бутэлькi «Кока-колы» – налепку для бутэлькi намалявалi чырвонай гуашшу – i загарлаць Can’t buy me love. Пасля другога куплета, паводле сцэнару, iх павiнны былi выкiнуць са сцэны хлопцы y рабочых спяцоyках, а бубнача Мiшку Яцыну яшчэ й агрэць дзеля жарту развадным ключом. Мiшку, аднак, ключом не агрэлi. Пасля другога куплета, калi адключылi мiкрафоны i з’явiлiся хлопцы y спяцоyках, у зале yсчаyся вэрхал. Местачкоyцы нiчога не зразумелi: падумалi, што гэта загадчык клуба вырубiy гук… Пару мясцовых зухаy падалiся на сцэну, далi выспятка «рабацягу», якi трымаy Мiшку за каршэнь, а ад заднiх радоy стаy прабiвацца да сцэны yчастковы мiлiцыянт. Калi жарсцi сунялiся, яны чатыры разы запар выдалi Can’t buy me love, потым – столькi ж разоy – iхны бас-гiтарыст Юрка Мамантаy праспяваy Yesterday, а yвечары, сёрбнуyшы тутэйшай самагонкi, яны перапiсалi расейскiмi лiтарамi словы песнi «Кент бай мi лав» i паказалi мясцовым зухам колькi гiтарных акордаy… – Будзьце асцярожныя! Па першай каляiне пройдзе грузавы цягнiк! Ён страсянуy плечукамi – рашуча, рэзка, нiбыта спрабуючы стрэсцi з сябе мiнулае жыццё, – i агледзеyся. Са згуслай, пазначанай сiнiмi вогнiкамi стрэлак цемры на яго глядзелi два цеплавозныя пражэктары. Спорная iмжака рабiла iх святло размыта-рухавым, i здавалася, што адтуль, з цемры, паyзе, мерна ляскаючы жалезнымi кiпцюрамi, жаyтавокi цмок. Цеплавоз скалануy паветра сiплым гудком, дыхнуy у твар гарачай алiвай, платформа дробна зыбанулася i машынiст, што вытыркаyся з бакавога акенца, махнуy яму рукой. Травень далiчваy апошнiя днi, але пагоды не было: штовечар iшоy дождж, альбо, як цяпер, сыпала густая iмжа. І ён, праводзiyшы вачыма жалезнага цмока, згадаy, што акурат такiм часам у горадзе адчынялася летняя танцпляцоyка, i y паветры таксама вiсела iмгла. Такiмi вечарамi яму добра спявалася; гiтарныя струны звiнелi ад самага лёгкага дотыку, дзявочыя тварыкi вiльготна блiшчэлi, а паветра пахла прэлай iглiцай. Травень пацiху мiнаy, праз год зноyку прыходзiy; звiнеy камарамi, халаднiy лоб iмжакай, трывожыy душу цьмянымi надзеямi, i кожны раз, апанаваныя тымi надзеямi, яны з Юркам Мамантавым вешалi на франтоне дашчанай веранды чорныя скрынi акустычных калонак. Аднойчы, увагнаyшы y дошку ржавы цвiк, Юрка скочыy з драбiн, падхапiy калонку i, як бы мiж iншым, прамовiy: «Усё, граю апошнi раз». Праз пару дзён сябар з’ехаy у Пiцер, а яшчэ праз тыдзень прыслаy лiста, у якiм паведамiy, што y музвучэльню яго не прынялi, а таму давялося завербавацца на гандлёвы флот. Юрка Мамантаy стаy баразнiць Атлантыку памiж Ленiнградам i канадскiм Галiфаксам, Мiшка Яцына паступiy у верталётную вучэльню, а ён, колiшнi yлюбёнец навакольных дзяyчын, па-ранейшаму шкрабаy медыятарам струны, спяваy «Люстэрка» i «Зорачку». І з кожным акордам сэрца ягонае поyнiла туга мiнулых гадоy, i зыркiя лямпачкi, што апяразвалi дашчаную веранду, цьмяна адбiвалiся на ягоным круглявым, прыкрытым рэдкiмi валасамi плеху. Танцпляцоyка, як заyсёды, гула, вiшчала, шаргацела i тупала. Ён узненавiдзеy гэтыя зыкi, узненавiдзеy потных дзевак i прышчавых дзецюкоy, якiя таyклiся перад вачыма, узненавiдзеy уласную жонку, родны горад i Юрку Мамантава, якi да таго часу yжо атабарыyся y далёкай Амерыцы. Неyзабаве ён стаy смалiць дурнап’ян. Рабiy зацяжку, раскрываy рот i глядзеy, як лютая, перамяшаная з салодкiм дымам нянавiсць паволi падымалася yгору. Дым пасмамi iмкнуyся да форткi, i яму здавалася: вось зараз прыйдзе нехта i забярэ яго, таленавiтага музыку, аyтара дзесяцi папулярных песень, у вялiкi горад, i ймя ягонае вогненнымi лiтарамi загарыцца на сцэнах амфiтэатраy. Дагараy чарговы касяк, брудным попелам асыпаyся на швэдар, але нiхто не йшоy, i дзесяць перапiсаных на ноты песень ляжалi y тэчцы з белымi аборкамi ды чакалi свайго часу. – Хуткi цягнiк семдзесят восьмы Горадня-Масква прыбывае на другую каляiну другой платформы… – гугнявы голас перарваyся, i наструненую цiшыню скаланулi рып вакзальных дзвярэй, прыдушаныя цяжкiмi валiзамi галасы, жаласлiвае крахтанне i незласлiвыя мацюгi. Ён памацаy швэдар – той зусiм змакрэy ад iмжакi – i yплiшчыyся y людскую плынь. ІІ Пазаyчора, аж да самага абеду, давялося цягаць з машыны y падсобку скрынi з алеем, i якраз у той момант, калi ён падхапiy апошнюю скрыню, да крамы пад’ехаy гаспадар – Лёха Кайданоyскi. Колiсь гэты самы Лёха шамацеy у ягоным ансамблi маракасамi, цяпер жа займеy тры крамы, бензакалонку i займаyся нейкiмi цёмнымi справамi. Пад’ехаy гаспадар не адзiн: поруч сядзеy чарнявы тыпус, якi, адчынiyшы дзверцы легкавiка, махнуy яму рукой. Ён сеy у машыну, i чуйны нос засвярбеy ад знаёмага паху марыхуаны. – Ну што, камандзiр, праца не абрыдла? – запытаyся, не павярнуyшы галавы, чарнявы тыпус i паханiста адкiнуyся на спiнку сядзення. Хацелася мацюкнуцца, але прыкусiy язык. Кайдан уладкаваy яго y краму па знаёмстве, i выпендрывацца не выпадала. – Можаце прапанаваць штосьцi лепшае? – Трэба y Маскву злётаць… Атрымаеш пяцьдзясят «зялёных»… плюс праязныя, – i, не чакаючы адказу, чарнявы працягнуy яму праз плячо шурпатую далонь. Калi даваць веры Лёху Кайданоyскаму, дык паездка y Маскву выглядала забаваю. З Беларускага вакзала трэба было перабрацца на Рыжскi, сесцi y электрычку i вылезцi y Дзедаyску («Кiламетраy сорак ад Масквы, не болей»). У Дзедаyску, на вулiцы Маршала Епiшава («Гэта непадалёку ад керамiчнага завода»), ён мусiy знайсцi нейкага Руслана, узяць у яго пачак з дваццаццю тысячамi даляраy i гнаць дахаты. «Бакi трымай пры сабе», – паведамiy Лёха на развiтанне, а яшчэ параiy не пiць у дарозе гарэлкi i нi з кiм не знаёмiцца. Ён слухаy Лёху з усмешкай на вуснах, маyляy, каго вучыш, – ды y словах Лёхавых гучала трывога, якая панурым ценем падступiла да сэрца. Дый дзiва што! Дагэтуль i тысячы бакаy не трымаy у руках, а тут адразу такiя грошы… А як перахопяць па дарозе, цi мянты абшукаюць? Тлумач тады – дзе yзяy ды куды вязеш… Ён цэлы дзень блукаy, ачмурэлы, мадэлюючы y свядомасцi розныя жахi, якiя могуць напаткаць у дарозе, але напярэдаднi ад’езду дзiyным чынам супакоiyся i памяць ягоная yлягла y шчымлiвыя yспамiны. Ён нават забыyся – куды едзе i навошта, ды вось убiyся y прыцемны вагон, убачыy нечыя жоyтыя пяткi, што вытыркалiся з-пад коyдры, i халодны кокан трывогi iзноy спавiy трапяткое сэрца. А можа i ён будзе вось так ляжаць, свецячы y паyзмроку голымi пяткамi, i лiпучая, нябачная для суседзяy кроy будзе сцякаць з перарэзанага горла?! Ён знайшоy сваё месца, плюхнуyся на лаyку, працяжна yздыхнуy. Суседзямi па купэ былi тыя самыя кабеты, што сядзелi з iм у пачакальнi. – Да Масквы? – спыталiся кабеты, ён моyчкi кiyнуy, гэтак жа моyчкi сцягнуy долу скручаныя y трубку матрацы, i потым, лежачы на верхняй палiцы, да самага Смаленску слухаy бязладную балбатню: пра Марымонiху, што набыла сабе новыя ласiны й спрабавала абкруцiць чужога мужа; пра тое, што y Хадорыхi выдалiлi кiсту i yзялi тры тысячы за аперацыю; пра тое, што даyганосiк летась з’еy зiмовы часнык, што Люда Халiмонава б’е свайго п’янтоса кухоннай качалкай, а медсёстры з палiклiнiкi здаюць слоiкi з-пад мачы y прыёмны пункт i маюць з таго кучу грошай. Пасля Смаленска суседкi сунялiся, разам захраплi – адна цягутка, натужлiва, другая залiвiста, з прысвiстам; потым храпенне ацiхла i yжо нiчога y свеце не перашкаджала вагонным колам мерна грукаць, парывiста ляскатаць на стрэлках i нараджаць у галаве думкi-летуценнi. «Першае, што зраблю, перашлю Юрку ноты. Мамант добры аранжыроyшчык. Зляпае музон – толькi трымайся. Занясе y Галiвуд, цi яшчэ куды… Можа, i мне перападзе капейка…» – цягнiк тузанула, наперадзе, басавiта й журботна, загуy цеплавоз, i вочы мiжволi заплюшчылiся. Цеплавоз загуy яшчэ раз, i з шэрага бяздоння, як з туману, выплыла дашчаная веранда i самотная постаць Юркi Мамантава. Сябрук стаяy пасярод веранды, перабiраy пальцамi клавiшы iонiкi. «Юра, ты вярнуyся? А як жа Амерыка?» – крыкнуy ён сябру i не пачуy уласнага голасу. Мамант нават не yзняy галавы, толькi пасмiхнуyся аднымi вуснамi, паволi растаяy у смузе, i адтуль, з туманнай бяздоннiцы, даляцелi чужыя галасы, мерны грук i здушаныя крыкi. На кароткае iмгненне ён прачнуyся i не зразумеy, дзе знаходзiцца. – Каму трэба – iдзiце y прыбiральню! – крыкнулi y другiм канцы вагона: – Зачыняем… санiтарная зона! – Якая зона? Вязьму толькi праехалi! – азвалiся непадалёку. Ізноy навалiyся сон, i яму прыснiлася тая самая санiтарная зона – бязмежныя, парослыя пустазеллем расейскiя палi, над якiмi луналi, не знаходзячы спакою, сiпатыя цеплавозныя гудкi. Абудзiла яго грымотная песня: дзесьцi над галавою залiвiста, як падбiты цюцька, скавытаy Валеры Лявонцьеy. Суседкi на доле елi крутыя яйкi, нягучна, з набiтым ротам, перамаyлялiся, а калi Лявонцьеy, набраyшы паветра, натужна крыкнуy: – Августи-и-н! – узнялi вочы i голасна iкнулi. Ад начных страхаy не засталося i следу. На душы было лёгка i чыста. Ён спружна, да хрусту y суставах, пацягнуyся, хацеy быy кульнуцца на бок, ды праваднiца, праходзячы па вагону, тузанула за нагу: – Здавайце пасцелi! ІІІ П’янкое паветра кiнулася y вочы, зварухнула чупрыну на лобе. У электрычцы было душна, таму ён прагавiта перавёy дых, перакiнуy з пляча на плячук абрыдлую кайстру i рушыy па платформе, прыладжваючы крок да напорыстай хады натоyпу. – Дзе тут у вас вулiца Маршала Епiшава? – запытаy выпадковага мiнака – няголенага дзядзьку у пакамечаным, пазначаным зоркамi рыбнай лускi, капелюшы. – А х… яго знае, – машынальна буркнуy мiнак, потым, нiбыта згадаyшы штосьцi, перапытаy: – Якая? – i, пачуyшы маршальскае прозвiшча, махнуy рукой уздоyж шырокай вулiцы: – Туды вунь… два прыпынкi на аyтобусе. У аyтобус не палез. Пашыбаваy па дарозе, уголас мармычучы пад нос: – Не спяшайся… табе нельга спяшацца, – але yсё адно ляцеy, як ветрам гнаны, i на хаду азiраyся – цi бяжыць хто-небудзь ззаду? Ля пашарпаных дзвярэй, на якiх вiсела шыльда «Выраб i падгонка ключоy», спынiyся, каб аддыхацца. Майстэрня месцiлася y падвале. Туды вялi пакручастыя сходы, i, ступаючы па iх, даводзiлася прыгiнацца, каб абмiнуць касмылi iржавай ваты, што звiсалi з трубаy. За нiзкiм, перапэцканым чорнай каланiцай столiкам сядзеy кучаравы каyказец i калупаyся y амбарным замку. – А мне Руслана. – Я Руслан, – каyказец кашлянуy, зiрнуy з-пад пукатага лба i, паказаyшы на почапку замка, прамармытаy: – Падэржы тут. Давялося yзяцца за почапку двума пальцамi i назiраць, як майстар, з расейскiмi мацюгамi на вуснах, спрабаваy крутнуць у замку масянжовы, крануты зялёнай пацiнай ключ. Ключ гэты рабiy каyказца падобным да Бурацiна. – Вам прывiтанне ад бабулi. Замок шчоyкнуy, каyказскi Бурацiна блiснуy вачыма, выцер прыполам халата брудныя рукi. – Паспарт ест? Каyказец параyнаy, мружачы левае вока, пашпартны здымак з арыгiналам, узяy з палiцы мабiльнiк, набраy нумар, тыцнуy мабiлу яму y рукi. Слухаyка азвалася сiплым голасам Лёхi Кайданоyскага. – Лёша, я yжо тут, у Дзедаyску! І y той жа мiг на брудны стол упалi два цупкiя, перацягнутыя чырвонай стужкай пачкi. – Пiнжак надо было одэт. Палажыл бы в карманы, – заyважыy Бурацiна. Ён нiчога не адказаy. Моyчкi yкруцiy грошы y швэдар, пiхнуy швэдар у кайстру i выйшаy з майстэрнi. Праз дваццаць хвiлiн прыгарадная электрычка yжо несла яго да Масквы, праз гадзiну ён ужо ехаy у метро, а яшчэ праз паyгадзiны, падымаючыся па эскалатары станцыi «Беларуская-кальцавая», злавiy жаночую yсмешку i на кароткi мiг iзноy адчуy сябе маладым i шчаслiвым. І вось ужо пад нагой вагонная прыступка, ён кiдае камплiмент праваднiцы («Думаy, так i не пабачу y Маскве прыгожых жанчын»), з лёгкiм уздыхам («Як абрыдлi гэтыя цягнiкi!») вешае кайстру на алюмiнiевы гачак i плюхаецца на лаву. Заплюшчвае вочы, а скронь – надзейна i трывала – прыцiскае да цёплай ад травеньскага сонца i мяккай ад убiтага y яе швэдра кайстры. «І сапраyды – надзеy бы пiнжак, дык i гора не ведаy. Грошыкi б былi вось тут, ля сэрца», – апанаваны такiмi думкамi, ён мацае грудзiну, нiбыта там i сапраyды ляжаць грошы, i адчувае пах дарагой парфумы. Насупраць сядае чарнабровая жанчына ягоных гадоy – не па yзросце зграбная, з цёмным пушком на верхняй губе. Суседка адсоyвае фiранку на сваiм баку акна, папраyляе валасы на патылiцы. Ён пазяхае yпотай i прыгадвае раптам «Цёмныя прысады», свой улюбёны аповед. Акурат такую цыганаватую саракоyку абмаляваy у сваiм апавяданнi нобелеyскi эратаман. – Вы чыталi Бунiна? – зрываецца з вуснаy недарэчная фраза, i суседка, не адрываючы вачэй ад перона, кiвае. – І якi ваш улюбёны бунiнскi твор? – «Руся», – незадаволена выдыхае саракоyка. Перон за вакном кранаецца з месца, паволi плыве. Разам з перонам плывуць людскiя галовы, слупы, квадратныя дугi электрычак, i бялюткi, ружаваты спадысподу, кужаль аблокаy. Суседка, вiдаць, з iнтэлiгентак. Абы з кiм гаманiць не будзе. Ну ды Бог з ёю. Ён iзноy, цяпер ужо на поyную губу, пазяхае, крыжуе рукi на грудзiне. Уваччу лунаюць вясёлкавыя кулi. Кулi падымаюцца, ападаюць долу, i ён ляцiць разам з iмi y шэрае прадонне неадольнага сну. Ачуyся, уражаны цiшынёй i спакоем навокал. Цягнiк стаяy на нейкай станцыi. – Дзе мы? – У Мажайску, – адказала кабета, гартаючы жаночы часопiс. Цягнiк паволi, як бы з неахвотай, стаy набiраць хуткасць, i на дне душы боyтнулася шчымлiвая крыyда. «Нават вачэй не падыме. Руся загуменная. У маладосцi я такiх…» – ён пачухаy коyцiк, згадваючы – што ён рабiy з такiмi y маладосцi, ды нечакана за тонкай перабойкай мацюкнулiся i зайгралi на разладжанай гiтары. Льёт ли тёплый дождь, Падает ли снег… Спяваy нейкi маладзён, прычым дарэшты фальшыва. Гамзаты голас цвялiy нервы i на дне душы паболела чорнай вадкасцi: там пачала боyталася не толькi крыyда, але й свярблiвая злосць. Пару хвiлiн сядзеy, прыкусiyшы вусну, потым павалiyся бокам на сядзенне, зазiрнуy у суседняе купэ. – Хлопцы, а што за песня? – гукнуy двум стрыжаным бэйбусам. – Гурт «Прэм’ер-мiнiстр», – адказаy гiтарыст, падхапiyшы са столiка пiyную пляшку. Ён хацеy нагадаць бэйбусам пра Валерыя Абадзiнскага, ды зразумеy, што гэтае iмя нiчога iм не скажа, i, калi гiтарыст адарваyся ад бутэлечнага рыльца, з рэзкасцю y голасе прамовiy: – Дайце я вам гiтару настрою. Ён доyга круцiy рыплiвыя калкi, кранаy звiнючыя струны, спытаy суседку – якiя песнi тая любiла y маладосцi? – i, не дачакаyшыся адказу, выдыхнуy: Песни у люде-ей разные, А моя одна на века-а. Звёздочка моя ясная — Как ты от меня далека… Праваднiца, што бегла па вагоне, знянацку супынiлася, прысела на бакавой лаyцы, хлопцы з суседняга купэ вытыркнулi стрыжаныя галовы з-за перабойкi, а суседка адкiнула часопiс i нейкiмi дзiyнымi вачыма паглядзела паyзверх ягонай галавы. І здалося на мiг, што там, над галавой, гараць зыркiя лямпачкi, i блiскi мiгатлiвага святла кранаюцца напятых струнаy, i паветра наyкол працятае пахам прэлай iглiцы. Ён спяваy з адчуваннем, што наперадзе яшчэ адно жыццё, i yсё y тым жыццi паyторыцца: i травеньскi дождж, i шум танцпляцоyкi, i блiскi святла на вiльготных дзявочых тварыках, i лёгкi трэск у акустычных калонках. Правёyшы пальцамi па струнах, ён страсянуy грыф. Апошнi зык залунаy у паветры, паволi злiyся з тахканнем вагонных колаy. У вачах жанчыны, што сядзела насупраць, блiшчэлi слёзы. Падумалася – яшчэ iмгненне, i яны пральюцца, як гарачы парафiн з васкоyкi. Жанчына выхапiла камячок насоyкi, хуценька выцерла шчокi. Ён перадаy гiтару хлопцам, з самнамбулiчнай няyважнасцю стаy глядзець у акно. Спадарожнiца таксама зiрнула y акно i неyзабаве цiхiм голасам спытала: – Вы музыкант? – Ды так… граy калiсьцi… Жанчына yздыхнула. – У маладосцi ведала аднаго хлопца. Таксама на гiтары граy. А я яму, памятаю, увесь час гэтую песню замаyляла. – Ну i дзе цяпер той хлопец? – запытаyся ён звонкiм голасам: суседка нарэшце разгаварылася. – Згарэy у бензавозе. Дваццаць гадоy таму. На перавале Саланг. Конец ознакомительного фрагмента. Текст предоставлен ООО «ЛитРес». Прочитайте эту книгу целиком, купив полную легальную версию (https://www.litres.ru/pages/biblio_book/?art=43717237&lfrom=334617187) на ЛитРес. Безопасно оплатить книгу можно банковской картой Visa, MasterCard, Maestro, со счета мобильного телефона, с платежного терминала, в салоне МТС или Связной, через PayPal, WebMoney, Яндекс.Деньги, QIWI Кошелек, бонусными картами или другим удобным Вам способом.\nРљРЈРџР�РўР¬ Р� РЎРљРђР§РђРўР¬ Р—Рђ: 176.00 СЂСѓР±.


Стылі і віды абразання крайняй плоці у мужчын: фота выніку і прывабныя камбінацыі спосабаў | Мужчынская Берлога\nСтылі і віды абразання крайняй плоці у мужчын: фота выніку і прывабныя камбінацыі спосабаў\nАбразаньне ўсё часцей становіцца не толькі сімвалам прыналежнасці да пэўнай нацыянальнасці або рэлігіі альбо сродкам лячэння і прафілактыкі некаторых захворванняў палавой сістэмы, але і спосабам падкрэсліць сваю індывідуальнасць.\nДля гэтага сячэнне крайняй плоці выконваюць у пэўным стылі ў адпаведнасці з пажаданнямі кліента.\nТакім чынам, давайце разбярэмся, што абразаюць пры абразанні і як гэта ў выніку выглядае?\nБудова палавога члена ў кожнага прадстаўніка моцнага полу па-свойму ўнікальна. Па гэтай прычыне выканаць абразанне аднолькава да дробязяў у двух розных мужчын практычна немагчыма.\nБольшасць жадаючых зрабіць сячэнне крайняй плоці пасля кансультацыі з андролаг і пластычных хірургам выбіраюць той спосаб, які найбольш падыходзіць для пеніса дадзенай велічыні і формы.\nтаксама важную ролю адыгрывае памер самай крайняй плоці, Які ад нараджэння індывідуальны. Вялікае значэнне мае і эстэтычная прывабнасць палавога члена пасля працэдуры, што таксама спрыяе распрацоўцы новых методык.\nважна! Знешні выгляд пеніса пасля абразання вызначаецца выключна колькасьцю выдаленай крайняй плоці.\nАпісанне і фота відаў абразання крайняй плоці у мужчын\nУ залежнасці ад жадання пацыента хірург можа вырабіць адзін з гэтых метадаў абразаньня:\nМінімальны абразанне. Яно падыходзіць ўсім, паколькі палавой член пасля працэдуры выглядае практычна гэтак жа, як і да яе.\nПадчас аперацыі выдаляецца толькі невялікі кавалачак крайняй плоці, так што гэты спосаб прымальны для тых, хто хоча прытрымлівацца традыцый свайго народа, але пры гэтым не ўносіць значных змяненняў у фізіялагічнае будынак пеніса.\nПры мінімальным абразаньнем крайняя плоць трохі кароціцца, аднак яе функцыянальнасць цалкам захоўваецца. Яго прызначаюць пры адукацыі рубцовай кольцы, аднак з часам яно можа з'явіцца зноў.\nНяпоўнае абразанне на фота:\nчастковае абразанне (Часам яго называюць поўным частковым абразаньнем). Сячэнне крайняй плоці ў гэтай методыцы аказваецца трохі вялікім, чым пры мінімальным абразаньнем. Гэта можа прывесці да больш працяглага гаенню раны, аднак не заўважыць частковае выдаленне скурнай зморшчыны ў раёне галоўкі пеніса будзе немагчыма.\nАднак галоўка па-ранейшаму будзе фрагментарна абаронена пакінутай крайняй целам: убачыць няўзброеным вокам можна толькі вонкавае адтуліна ўрэтры.Па жаданні частковае абразанне праводзяць лазерам або пры дапамозе скальпеля і іншых хірургічных інструментаў.\nДаведка! Паводле канонаў юдаізму частковае і мінімальны сячэнне крайняй плоці ня лічыцца сапраўдным.\nУмеранае (сярэдняе) абразанне. Галоўка пеніса пастаянна аголена, нават пры купанні ў ледзяной вадзе.\nМаленькая складочка крайняй плоці ў раёне венечной разоры часам маецца, аднак дыяметр вяршыні галоўкі пеніса заўсёды аказваецца больш яе.\nГэта найбольш стандартная методыка абразаньня класічнага тыпу, перавагай якой у параўнанні з тугім абразаньнем зьяўляецца не такі прыкметны візуальна памяншэнне палавога чальца.\nпоўнае абразанне. Сячэнне крайняй плоці рэкамендуецца пры такіх захворваннях, як баланопостіт, фімоз або парафимоз, удар або пашкоджанне крайняй плоці.\nПадчас яго кароцяць ўнутраны пласт крайняй плоці, пакідаючы галоўку пастаянна адкрытай.\nШматлікім мужчынам гэта дапамагае вырашыць праблемы з заўчаснай эякуляцыяй, а адсутнасць смегмы, якая перастае запасіцца пад складкамі скуры каля галоўкі, апынецца выдатнай прафілактыкай анкалагічных захворванняў палавога чальца.\nсвабоднае абразанне. Падчас яго адбываецца поўнае агаленне галоўкі пеніса, але часам у неўзбуджэнні стане яна ўсё ж часткова прыкрываецца крайняй целам.\nЧаста гэта здараецца пры працяглым знаходжанні ў прахалоднай вадзе і абумоўлена адукацыяй невялікі зморшчыны з рэшткаў скуры крайняй плоці, які навісае над вяршыняй галоўкі пеніса або нават прыкрывае яе. У неэрегированном стане венечной разора застаецца незаўважнай.\nДаведка! Гэта добрая методыка для лячэння фімоз і парафимоза, таму гэты выгляд сячэння крайняй плоці часта прызначаюць пры розных медыцынскіх дыягназах.\nтугое абразанне. Падобнае выдаленне крайняй плоці з'яўляецца радыкальным рашэннем. Сустракаецца яно вельмі рэдка нават у прадстаўнікоў народаў, здаўна якія праводзяць дадзены абрад.\nПадчас яго цалкам выдаляецца ўся крайняя плоць, што аўтаматычна адкрывае галоўку палавога чальца. Для многіх партнёрак пеніс набывае больш прывабны выгляд, але варта памятаць, што галоўка застаецца цалкам неабароненай і можа траўміравацца.\nТаксама скура на эрэгіраваннага члене моцна нацягваецца і становіцца танчэй, часта выклікаючы ў прадстаўнікоў моцнага полу непрыемныя адчуванні. Тугое абразанне робяць выключна пры пэўных сур'ёзных дыягназах або па асабістай просьбе чалавека.\nПапулярныя стылі выдалення крайняй плоці\nУ залежнасці ад размяшчэння цыркулярнай шва, які ўтвараецца пры сячэнні крайняй плоці, вылучаюць стылі абразання у мужчын: высокае і нізкае.\nвысокі стыль гарантуе бездакорнае захаванне ўнутранага пласта крайняй плоці, што прыводзіць да размяшчэння цыркулярнай шва на адлегласці ад падставы пеніса 2 гл і больш.\nўмераны стыль мяркуе размяшчэнне шва на адлегласці 1-1,5 гл ад галоўкі пеніса.\nПры нізкім стылі цыркулярны шво атрымліваецца размешчаным непасрэдна побач з венечной баразной, а ўнутраны пласт крайняй плоці пры аперацыі прыбіраюць амаль цалкам. Дастаткова экстрэмальным спосабам змены вонкавага аблічча палавога члена з'яўляецца нізкае тугое абразанне.\nТаксама распрацаваны метад і ультранизкого абразання, калі цыркулярны шво ўшчыльную суседнічае з венечной баразною.\nНаступнае відэа знаёміць нас са стылямі абразання і іх функцыяналам:\nНайбольш цікавыя спалучэння\nПластычная хірургія не стаіць на месцы, у тым ліку і ў плане надання большай прывабнасці і абцяжку мужчынскаму сябру. Да арыгінальным камбінацыям спосабаў абразання адносяцца:\nНізкае тугое абразанне. Методыка мяркуе сячэнне крайняй плоці сумесна з ліквідацыяй яе вонкавых скурных складак. Застаецца толькі маленькі адрэзак препуции, а тыя, што засталіся скурныя пакровы моцна нацягнутыя. У выніку ў паслабленым стане пеніс выглядае проста мініяцюрным.\nВысокае тугое абразанне. У гэтым выпадку цыркулярны шво размяшчаецца практычна дакладна пасярэдзіне ствала пеніса.\nДаведка! Высокае тугое абразанне вельмі папулярна ў народнасцяў з цёмнай пігментацыі скурных пакроваў. Напрыклад, згодна з японскай методыцы крайняя плоць не выдаляецца, а падымаецца наверх замест скурных складак, зрэзаных са ствала.\nЦыркулярны шво пры гэтым размяшаць ў падставы пеніса. Гэта дазваляе атрымаць раўнамерную афарбоўку скуры па ўсёй даўжыні палавога члена, паколькі вонкавы і ўнутраны лісток адрозніваюцца па колеры.\nАбразанне па тыпу "ружанькі"\nАбразаньне ў выглядзе ружанькі дазваляе не толькі пазбавіцца ад крайняй плоці, але і істотна павялічвае дыяметр пеніса, Патоўшчаны яго. Падчас Парэзаны крайняй плоці з яе тканін фармуюць валік ў раёне падставы галоўкі пеніса.\nПасля гэтага падчас коітус палавой член пачынае працаваць па прынцыпе поршня, дастаўляючы партнёрцы масу задавальнення за кошт інтэнсіўнай стымуляцыі рэцэптараў. Такую методыку рэкамендуюць мужчынам з недастатковай таўшчынёй палавога члена.\nПравільны выбар, якое абразанне лепш у вашым выпадку, дазваляе не толькі вырашыць праблемы са здароўем ці аддаць даніну традыцыі, але і адчуць сябе сапраўдным мачо, здзівіўшы каханую жанчыну незвычайным вонкавым абліччам пеніса.\nУ наступным відэа лекар распавядае аб працэдуры циркумцизии і апісвае віды абразання ў залежнасці ад аб'ёму і вышыні выдалення крайняй плоці:\nГлядзіце відэа: Slacker, Dazed and Confused, Before Sunrise: Richard Linklater Interview, Filmmaking Education\n← Што гэта такое апноэ сну? Апісанне сімптомаў і прычын небяспечнага сіндрому\nЯк самастойна вырабіць масажор для прастаты: прыстасаванне і супрацьпаказанні →\nЯк выкарыстоўваць Shevelux для бароды? Склад спрэю Шевелюкс, яго эфектыўнасць і супрацьпаказанні\nПоследсвия выдалення прадсталёвай залозы для мужчынскага арганізма: прафілактыка пасля працэдуры\nЯкім водарам валодаюць мужчынскія духі ў блакітным флаконе?\nСур'ёзнае захворванне ў самых маленькіх: асноўныя сімптомы баланита ў дзіцяці і спосабы лячэння\nЧаму адно яечка большы за другі: ці нармалёва гэта?\nПрычыны з'яўлення і развіцця вонкавай формы далікатнага захворванні і што нельга рабіць пры гемароі (вонкавым)?\nПраявы, дыягностыка і лячэнне рак прадсталёвай залозы 4 стадыі\nЛепшыя летнія спартыўныя касцюмы мужчынскія: якія яны?\nЯк выглядае барада Ван Дайк: фатаграфіі і як зрабіць такую ж?


Фолк-фэст «Камяніца» запрашае творчых людзей — Generation.by\n– За гэтыя гады мы адбудавалі якасную музычную праграму фэсту, забавы і рамёствы. Наша наступная мэта – пашырыць культурны напрамак «Камяніцы». Таму мы запрашаем да ўдзелу фатографаў, дызайнераў і мастакоў, якія працуюць у рэчышчы нацыянальнай культуры. Запрашаем адукацыйныя праекты і проста творчых людзей, якія жадаюць паказаць сваю працу шырокай аўдыторыі, – распавядае каардынатар фестывалю Сяргей Чэгрынец. – Свае прапановы дасылайце да 25 жніўня на мэйл kamianica2003@gmail.com з апісаннем, прыкладамі і кантактамі.\nСклад музыкаў арганізатары плануюць абвесціць у хуткім часе. У фэсце бяруць удзел лепшыя прадстаўнікі беларускай фолк-сцэны і замежныя госці. У мінулыя гады на «Камяніцу» прыязджалі «Даха Браха» (Украіна), Orkiestra Sw.Mikolaja (Польшча), «Іван Купала» (Расія), «Фолькнери» (Украіна) і шэраг іншых выканаўцаў.\nФестываль «Камяніца» адбываецца з 2009 года і мае дабрачынны характар. Усе сродкі ад квіткоў ідуць на рахункі Музея народнай архітэктуры і побыту у вёсцы Азярцо пад Мінскам (4 км за аўтарынак «Малінаўка»), дапамагаючы захоўваць самую вялікую ў Беларусі калекцыю аўтэнтычнай драўлянай архітэктуры XVIII-XX стагоддзяў.\n12:00, 12/08/2014 | Навіны |