НАША СЛОВА № 26 (1437), 26 чэрвеня 2019 г.\nЧацвер, Ліпень 4, 2019 0 Word\n30 гадоў назад прайшоў Устаноўчы з’езд ТБМ імя Ф. Скарыны\nАрганізацыя сыграла важную ролю ў нацыянальным Адраджэнні\nПра запачаткаванне ТБМ гаворыць акадэмік Радзім Гаўрылавіч Гарэцкі:\n— У 1989 годзе адбыўся I устаноўчы з’езд ТБМ. У той час мы з бацькам толькі нядаўна вярнуліся на Радзіму, з якой былі разлучаныя на 40 гадоў. У маім жыцці так адбылося, што я ніколі не вучыўся бела-рускай мове, 40 гадоў пражыў у Расіі і толькі пад уплывам свайго бацькі пачаў пісаць і размаўляць па-беларуску. Вярнуўшыся ў Беларусь, я з вялікім задавальненнем пачаў карыстацца роднай мовай. Таму я быў рады працэсам нацыянальнага адраджэння і бе-ларусізацыі. Ніл Гілевіч запрасіў мяне ўвайсці ў склад Рады ТБМ.\nГанаруся тым, што з самага пачатку стварэння арганізацыі я стаў сябрам Рады. Па просьбе Ніла Гілевіча я напісаў артыкул, які быў надрукаваны ў першым нумары «Нашага слова». Ад самага пачатку ўсе ставіліся да ўдзелу вельмі прыхільна, упарта і мэтанакіравана працавалі. Справа была распачата цудоўная і высокая! Была па-стаўлена задача па адраджэнні беларускай мовы ў дзяржаўным, грамадскім і духоў-ным жыцці народа, каб садзейнічаць збе-ражэнню і развіццю нацыянальнай куль-туры і народных традыцый, гістарычнай па-мяці і фарміраванню нацыянальнай са-масвядомасці.\nАрганізацыя сыграла важную ролю ў нацыянальным Адраджэнні.\nЖадаю далейшых поспехаў ТБМ як найважнейшай арганізацыі ў шанаванні і папулярызацыі беларускай мовы!\nСёлета мне ідзе ўжо 91 год, але ў мяне ёсць вялікая цікавасць да жыцця і імк-ненне праца-ваць!\nАпостал праўды глядзіць на нас з неба\nТакія пранізлівыя вершаваныя радкі прагучалі 22 чэрвеня на традыцыйным літа-ратурным свяце ў Бычках, арганізаваным Рухам » За свабоду» на чале з Юрасём Гу-барэвічам, Віцебскай філіяй ТБМ і культу-рна-асветніцкім Цэнтрам імя Язэпа Драз-довіча пад кіраўніцтвам Ады Райчонак. У мерапрыемстве ўзялі ўдзел больш за сотню гасцей.\nСёлета прэмія «За свабоду думкі» не ўручалася, вырашана змяніць яе фармат, але традыцыя праводзіць мерапрыемства будзе працягвацца.\nЗ прамовамі выступілі старшыня Руху » За Свабоду» Юрась Губарэвіч, Кірыл Стаселька, Хрыстафор Жаляпаў.\n— Сёлета ўшаноўваюцца 95-тыя угодкі з дня на-родзінаў Васіля Быкава, — адзначыў Юрась Губарэвіч, — але дзяржава не паставіла яму ніводнага помніка. Сло-вы Васіля Быкава датычыліся важных гра-мадскіх праблемаў, і яны сёння з’яўляюцца кіраўніцтвам для нас.\nУрыўкі з апавяданняў Васіля Быкава прагучалі з вуснаў Крысціны Бандурынай, маладой паэткі з Мазыра, аўтаркі некалькіх зборнікаў вершаў, а таксама ў выкананні Ніны Філіпавай. Таццяна Севярынец прачы-тала верш Кастуся Севярынца «Бычкі».\nАда Элеўна Райчонак узгадала пра незабыўныя сустрэчы на Вушацкай зямлі з паэтамі, пісьменнікамі і грамадскімі дзея-чамі, распавяла пра 26 мастацкіх пленэраў, прысвечаных выбітным сынам Беларусі — Яну Баршчэўскаму, Пётру Сергіевічу, Язэ-пу Драздовічу, Рыгору Барадуліну, якія тут праходзілі.\nАндрусь Такінданг пад акампане-мент домры выканаў для грамады сучас-ныя папулярныя песні ўласнага аўтарства. Для ўдзельнікаў свята выступіла са спевамі сям’я Бартосікаў. Бард Зміцер Бартосік, яго жонка Таццяна, музыкант, і дзеці Юстына і Геральд, якія навучаюцца ў 23 менскай бе-ларускамоўнай гімназіі, пранікнёна выка-налі песню на вершы Міхася Кавыля «Ой, ты край мой за-латы».\nМастакі разгарнулі не-вялічкую экспазіцыю з па-ртрэтаў і габеленаў з выявамі Васіля Быкава, Рыгора Бара-дуліна, Пятруся Броўкі. Свят-лана Баранкоўская з Віцебска распавяла пра свае працы. Госці з Дрысы павіншавалі Хрыстафора Жаляпава з 70-годдзем.\n— Мы з паплечнікамі імкнемся, каб Беларусь стала сапраўды незалежнай і дэма-кратычнай і еўрапейскай! Васіль Быкаў заўсёды мяне натхняў, я быў знаёмы з ім з 1975 года. Ужо 16 гадоў мы праводзім тут Быкаўскія фэсты, — адзначыў Хрыстафор Жаляпаў.\nСвята было шчырым і душэўным, з пачастункам, кветкамі і сяброўскімі абды-мкамі. Сонейка свяціла пяшчотна, белыя пухнатыя аблокі няспешна плылі над зям-лёй. Буслы з задавальненнем пазіралі на людзей са свайго гнязда. Бульба, прыгата-ваная на вогнішчы, атрымалася развары-стай і смачнай, густая трава пад нагамі здава-лася надзвычай шаўкавістай і духмянай.\nНа зваротным шляху група падаро-жнікаў з Руху «За свабоду» наведала Ву-шацкія могілкі, каб пакланіцца з удзячнасцю народнаму паэту Беларусі Рыгору Іванавічу Барадуліну і яго маці Акуліне Андрэеўне Барадулінай.\nАда Райчонак і мясцовая дзяўчынка;\nСпявае Андрусь Танкін-данг;\nВыступае сям’я Барто-сікаў;\nВыступае Х. Жаляпаў.\nБагаты плён дзейнасці ТБМ\nВыданне га-зет і часопісаў, прэзентацыі кніг і мастацкія выставы на сядзібе, удзел у Парламенцкай дзей-насці, стварэнне «Белсата» і запачат-каванне Нацыяна-льнага Універсітэта, досвед доўгажыха-рства, — такі плён 30-гадовай дзейнасці ТБМ імя Ф. Скарыны, якое хутка адзначыць свой юбілей.\n27 чэрвеня 1989 года ў Доме літаратара ў Менску адбыўся ўста-ноўчы з’езд ТБМ, які прыняў з не-вялікі папраўкамі і дапаўненнямі Статут. На з’ездзе прысутнічала каля 300 чалавека самых розных прафесійных статусаў.\nПра поспехі ТБМ распавёў Ганаровы старшыня арганізацыі, кандыдат гістарычных навук Алег Анатольевіч Трусаў.\n— ТБМ працягвае існаваць і дзейнічаць, мы здолелі захаваць свае шэрагі і свой офіс, а шмат якіх арганізацый, якія ствараліся разам з намі, спынілі сваё існаванне. За 30 гадоў у нас былі поспехі і па-дзенні, быў росквіт і заняпад, але мы ўпэнена крочым наперад ра-зам з беларускай мовай, якая жы-ве і развіваецца, нягледзячы на не-спрыяльныя ўмовы пасля рэфе-рэндуму 1995 года. Наша мова квітнее ў інтэрнеце, выходзіць шмат вершаў, песень, кніг.\nЯ кіраваў ТБМ з 1999 па 2017 год. Ад пачатку я быў адным з заснавальнікаў арганізацыі, сем гадоў кіраваў раённай структурай ТБМ Савецкага раёна. Потым быў першым намеснікам старшыні, калі старшынём быў Генадзь Бураўкін, змяніў яго на пасадзе. К канцу 1989 года суполкі ТБМ былі створаны ў большасці раёнаў на-шай краіны, але не паўсюль. У гэ-ты перыяд ішла перабудова, мяня-лася заканадаўства, і зарэгістра-ваныя арганізацыі, такія, як Саюз беларускіх пісьменнікаў, Беларускі саюз мастакоў і ТБМ атрымалі права вылучаць дэпутатаў ва ўсе ўзроўні Саветаў — у раённыя і аб-ласныя Саветы народных дэпута-таў. У Вярхоўны Савет БССР ад ТБМ прайшло 13 дэпутатаў — у тым ліку і Зянон Пазняк. Праз ТБМ стаў дэпутатам народны паэт Ніл Гілевіч. Такім чынам, у ТБМ ёсць грунтоўны досвед працы ў Парламенце.\nНе вельмі проста было Алене Мікалаеўне Анісім патра-піць у сёняшні Парламент і пра-водзіць там актыўную беларуска-моўную палітыку. Яна, бадай, адзіны чалавек, які прынцыпова гаворыць у Палаце Прадстаўнікоў па-беларуску.\nТБМ выдае 2 газеты, 2 ча-сопісы. На днях выйшаў 20-ты нумар «Верасня», які рэдагуе вя-домы паэт і бард Эдуард Акулін. 1 ліпеня пройдзе прэзентацыя гэтага выдання на сядзібе ТБМ. А колькі мы выдалі брашураў, канвертаў, календароў! Нават выйшла паш-товая марка Рэспублікі Беларусь з сімволікай ТБМ.\nАсноўная маса сяброў ТБМ — простыя грамадзяне, людзі рознага узросту: ад настаўнікаў да прафесароў універсітэтаў з роз-ных гарадоў, абласных і раённых цэнтраў. У часы росквіту ў арга-нізацыі было ад 30 да 40 тысяч ча-лавек. Зараз мы маем 6,5 тысяч чалавек — столькі, колькі ва ўсіх па-літычных арганізацыях разам узятых. Ёсць сябры ТБМ — грама-дзяне іншых краін — грамадзяне Расіі, Злучаных Штатаў Амерыкі, Канады, Аўстраліі, Ізраіля. Усту-паюць у ТБМ не толькі беларусы, але і людзі розных нацыяналь-насцяў, якія любяць беларускую мову.\nМы выдалі «Летапіс ТБМ» за 25 гадоў, а зараз да юбілею будзем прэзентаваць дзейнасць ТБМ за апошнія 5 гадоў. Спадар Суднік рыхтуе чарговую кнігу, дзе па днях будзе апісана наша дзей-насць за апошнія 5 гадоў на Бела-русі і за яе межамі.\nМы запачаткавалі першы беларускамоўны замежны канал «Белсат». Ідэя заснавання Нацыя-нальнага Універсітэта развіваецца з 1998 года. Ініцыятарам яго ства-рэння быў прафесар Юрась Хады-ка. Праекту Універсітэта ўжо 20 га-доў, і толькі год таму мы яго зарэ-гістравалі, сабраўшы 55 тысяч подпісаў грамадзянаў. Зараз мы займаемся работай па атрыманні ліцэнзіі.\nДоўгі час самым галоўным доўгажыхаром, сябрам ТБМ быў Барыс Кіт — 107 гадоў, а зараз — Фе-лікс Шкірманкоў, Радзім Гарэцкі і Леанід Лыч. У Барыса Кіта сім-воліка ТБМ вісела ў пакоі. Уступіць у ТБМ можна з 14 гадоў, але час-цей моладзь уступае з 16-ці.\nСпадар Алег па сціпласці назваў далёка не ўсе формы дзей-насці ТБМ за мінулыя гады. А та-кімі былі захапляльныя гістарыч-ныя школы з яго ўдзелам, лекцыі і семінары па тапаніміцы, края-знаўчыя вандроўкі, сустрэчы з паэтамі і пісьменнікамі.\nАсобна ад грамадскай пра-цы ў Таварыстве, Алег Анатоль-евіч Трусаў за гэтыя гады выдаў кнігі: «Нарысы гісторыі беларус-кай архітэктуры»(2015), «Гісторыя Сярэднявечнай Еўропы» (2016),» Гісторыя Расіі ад Сярэднявечча да Сучаснасці», якія інтэлектуальна і духоўна ўзбагацілі сяброў ТБМ.\nГрамадскае аб’яднанне «Та-варыства беларускай мовы імя Францішка Скарыны» займаецца тэмай беларускамоўнай адукацыі ў Гомелі больш за 6 гадоў. У выніку агульных высілкаў разам з уста-новай «Цэнтр рэгіянальнага раз-віцця ГДФ» быў уведзены асобны ўлік для жадаючых навучацца па-беларуску.\n— Два гады існавання чаргі паказалі, што аднаго толькі ўліку не дастаткова, чарга не рэкламу-ецца, звесткі чаргі грамадскасці не прадастаўляюцца, таму Гомель-скае ТБМ вырашыла арганізаваць свой ўлік і заклікае запоўніць анкету.\nВынікі разнастайных апы-танняў праведзенных і араганіза-цыяй, і ў навучальных установах з падачы ТБМ паказваюць, што існуе попыт на беларускамоўную адукацыю, але не заўсёды права навучацца па-беларуску рэалізу-ецца.\nБацькам кажуць пра мініма-льную колькасць дзяцей, якая па-вінна быць у такіх групах ці класах, але гэта нельга пацвердзіць даку-ментамі, таму што ў іх напісана толькі пра максімальную коль-касць дзяцей. Для школы гэта 25 чалавек, а для гімназіі 20.\nПрактыка паказвае, што больш эфектыўнымі з’яўляюцца скаардынаваныя дзеянні групы людзей, чым высілкі адзінак. Мы запрашаем далучыцца да нас хаця бы дэклараваннем таго, што вы ёсць. Запоўніце анкету, па выніках анкетавання мы прааналізуем размеркаванне анкет па раёнах горада, збярэмся разам і распра-цуем далейшыя крокі. Проста ўя-віце, што французы ў Францыі патрабуюць навучанне па-фран-цузку! Неверагодна, але для бела-русаў гэта рэальнасць, — кажа ста-ршыня Гомельскага ТБМ Алеся Аўласевіч.\nУ 2018/2019 навучальным годзе ў Гомелі беларускамоўнае навучанне было арганізавана ў трох дзяржаўных установах: яслі-сад № 160 і № 161 і ў гімназіі № 36 імя Мележа. Агулам колькасць дзяцей, якія навучаюцца па-бела-руску 105 чалавек. Запаўняйце анкету і далучайцеся.\nГасцям Еўрагульняў раздаюць 30 тысяч ангельска-беларускіх размоўнікаў\nКаманда сайта Say.by паве-даміла ў прэс-рэлізе пра планы раздаць 30 тысяч папяровых бук-летаў з ангельска-беларускім раз-моўнікам гасцям Еўрапейскіх гульняў у Менску. 10 тысяч хочуць раздаць у гатэлях і кавярнях, 20 ты-сяч — у аэрапорце, на вакзале і ў спартовай вёсцы.\nПерш за ўсё размоўнік ву-чыць вітацца: на вокладцы заклікае «Say Hi in BY». Але ў ім ёсць не то-лькі вітанні або словы падзякі, а і просьбы дапамагчы і падказаць. Фразы падаюцца на ангельскай мове, пераклад на беларускую — кірыліцай і транслітарацыяй (па-водле савецкіх правілаў, якімі ка-рыстаюцца, напрыклад, пры пера-дачы імёнаў у пашпартах).\nРазмоўнікі можна таксама бясплатна ўсталяваць на смарт-фоны — ёсць версіі для Android і iOS. У праграме 500 выразаў, агу-чаных мужчынскім і жаночым га-ласамі. Say.by дазваляе праз сайт або мабільную праграму (And-roid, iOS) знайсці крамы, кавярні і запраўкі, якія прапануюць абслу-гоўванне па-беларуску.\nНад размоўнікам праца-вала студыя Gavarun.by, якая звы-чайна агучвае фільмы і серыялы (спраўджваў пераклад супрацоў-нік дзяржаўнага Інстытута мова-знаўства) — цяпер яны збіраюць грошы на агучванне па-беларуску дзіцячага мультсерыялу, які хо-чуць бясплатна апублікаваць на Youtube.\n«Я перад вамі з памяццю сваёй…»\nУ Віцебскай абласной бібліятэцы 19 чэрвеня адбыла-ся літаратурна-мастацкая ім-прэза, прысвечаная 95-годдзю з дня нараджэння народнага пісьменніка Беларусі Васіля Быкава. Свята арганізавалі Віцебская абласная арганіза-цыя ГА «Таварыства беларус-кай мовы імя Францішка Ска-рыны» сумесна з абласной біб-ліятэкай.\nСпачатку вядоўцы — старшыня абласной арганіза-цыі ТБМ Юры Бабіч і загад-чык аддзела краязнаўчай літа-ратуры і бібліяграфіі абласной бібліятэкі Ларыса Рагачова — расказалі пра значнасць твор-часці народнага пісьменніка для беларускай і сусветнай лі-таратуры. Пасля дэкан філала-гічнага факультэта Віцебскага дзяржаўнага ўніверсітэта імя П.М. Машэрава, дэпутат абла-снога Савета дэпутатаў Сяргей Нікалаенка падзяліўся сваім досведам знаёмства з творча-сцю пісьменніка, падкрэсліў-шы неацэнны ўнёсак Васіля Быкава ў нацыянальную літа-ратуру.\nСтаршыня Віцебскага абласнога аддзяленя Белару-скага саюза мастакоў Святлана Баранкоўская распавяла пра мастацкія пленэры, што ла-дзяцца ў Бычках, на малой радзіме класіка, пра сваю пра-цу з габеленам з выявай Васіля Быкава і прачытала верш Кас-туся Севярынца «Васілёк. Бы-чкі. Дарога».\nВядомы віцебскі края-знавец Аркадзь Падліпскі ў сваім выступленні нагадаў, пра вялікую ролю Васіля Быкава ў стварэнні музея Марка Ша-гала ў Віцебску, распавёў пра час навучання Васіля Уладзі-міравіча ў мастацкім і ў будаў-нічым вучылішчах.\nЛітаратурны рэдактар тэатра імя Якуба Коласа Юры Іваноўскі асвятліў тэму тэатра-льных пастановак паводле твораў пісьменніка, якія ладзі-ліся на сцэне Нацыянальнага драматычнага тэатра Якуба Коласа. Былы загадчык музея Святлана Казлова нагадала пра экспазіцыі, якія былі прысве-чаны Васілю Быкаву і наладж-валіся ў свой час у літарату-рным музеі.\nПра сваё асабістае зна-ёмства з пісьменнікам расказаў Ганаровы старшыня Віцебскай абласной арганізацыі ГА «Та-варыства беларускай мовы імя Францішка Скарыны» Іосіф Навумчык. Ён адзначыў гра-мадзянскую пазіцыю і клопат Васіля Быкава за незалежную Беларусь. Іосіф Адамавіч за-ўважыў, што Васіль Уладзімі-равіч быў вельмі сціплым чала-векам.\nМастак Фелікс Гумен прачытаў верш-прысвячэння Васілю Быкаву «Прарок» Ула-дзіміра Папковіча. Міхась Мі-рановіч, які распавёў пра род-ныя мясціны Васіля Быкава, парадаваў прысутных сваімі знакамітымі фрашкамі, напіса-нымі на Ушаччыне. Уласны верш-прысвячэнне Васілю Быкаву «Урок сумлення» пра-дэкламаваў віцебскі паэт Ма-р’ян Даргель.\nАктыўны ўдзел у імп-рэзе прынялі студэнты філала-гічнага факультэта Віцебскага дзяржаўнага ўніверсітэта імя Машэрава — сябры ТБМ. На-талля Ермакова і Анастасія Марозава прачыталі ўрыўкі з кнігі Васіля Быкава «Доўгая дарога дадому». Дзесяць ціка-вых фактаў пра жыццё і твор-часць пісьменніка і віктарыну для ўдзельнікаў імпрэзы пад-рыхтавалі Марына Сазонава і Кацярына Міхаль. Таксама Ка-цярына прачыла верш Георгія Ліхтаровіча «Памяці Быкава».\nПесня» Забытая магіла» прагучала ў выкананні Арцёма Лонскага — студэнта першага курса. На працягу імпрэзы гу-чалі песні ў шыкоўным выка-нанні паэта і барда Георгія Станкевіча.\nБыкаўскае свята атры-малася надзвычай цёплым, сардэчным, нефармальным. Зала не шкадавала далоняў, дзякуючы выступоўцам з мас-тацкімі нумарамі. І дзве гадзіны праляцелі, як імг-ненне!\nПасля зака-нчэння асноўнай часткі імпрэзы доў-га яшчэ не разыхо-дзіліся прысутныя, абменьваючыся ду-мкамі, складаючы планы на будучае. І, безумоўна, зноў і зноў згадваючы імя нашага славутага земляка, якім кож-ны ганарыцца!\nБрат, трэба Быкава пазнаць —\nПраўдзівей за яго няма,\nПраўда, мужнасць вее\nз яго кніжак.\nУ нябыт сыдуць\n«Быкаў ёсць святы!», —\n«Васільком у жыце Беларусі назаўсёды застанецца Быкаў»\n23 чэрвеня дом Валян-ціна Таўлая Лідскага гістарыч-на-мастацкага музея, што па вуліцы Замкавая, 7 зноў запра-сіў прыхільнікаў прыгожага пісьменства на чарговы літа-ратурны куфэрак «Любі, бра-ток, родны куток! «, які прахо-дзіць у рамках культурна-ту-рыстычнага праекта «Замкавы гасцiнец». На гэты раз мера-прыемства змяніла сваю фор-му. Дзеля гэтага была важкая нагода. Для прыхільнікаў бела-рускай літаратуры, а менавіта творчай спадчыны народнага пісьменніка Беларусі Васіля Быкава разгарнулася выстава аднаго дня «Васільком у жыце Беларусі назаўсёды застанецца Быкаў», якая прымеркавана да 95-годдзя з дня нараджэння класіка і 75-годдзя з дня вы-звалення Беларусі ад нямецка-фашысцкіх захопнікаў. Трэба зазначыць, што ўсё мерапры-емства было арганізавана на пляцоўцы ля дома-музея В. Таўлая.\nТак, пад адкрытым бла-кітным небам лідскія прыхіль-нікі творчай спадчыны класіка маглі пабачыць асабістыя рэчы Васіля Уладзіміравіча Быкава, якія захоўваліся ў хатнім архіве Быкава, а менавіта сына пісь-менніка таксама Васіля (Васіль-евіча). Яны былі перададзены падчас сустрэчы на яго кватэ-ры яшчэ студэнту, але ўжо су-працоўніку лідскага музея Алесю Хітруну, які вучыўся ў Гарадзенскім дзяржунівер-сітэце імя Янкі Купалы. У той дзень было ўзята інтэрв’ю ў сы-на знакамітага пісьменніка, якое было змешчана ў матэрыялах «Быкава трэба чытаць» (газета «Наша слова», № 25 (1124) за 19 чэрвеня 2013 г.) і «Дар ба-цькі нікому не перадаўся» (га-зета «Звязда», № 208 (27573) за 2 лістапада 2013 г.). І вось надышоў момант пазнаёміцца з арыгіналамі, тымі рэчамі, якімі ў свой час карыстаўся народны пісьменнік Беларусі. А гэта за-пісныя кніжкі В. Быкава з чар-навымі рукапіснымі накідамі да твораў, якія нідзе не друкава-ліся (да рамана «Лесвіца» і інш.), рэдакцыйныя лісты-ад-казы Васілю Быкаву, ручка, якой карыстаўся пісьменнік, яго пасведчанне — дэпутата Га-родзенскага абласнога Савета дэпутатаў працоўных БССР ад выбарчай акругі № 225, запра-шальны білет на вечар, прысве-чаны 50-годдзю з дня нара-джэння пісьменніка.\nТаксама можна было ўбачыць шэраг фотаздымкаў, на якіх засведчаны сустрэчы В. Быкава разам з дэлегацыяй у 1975 годзе, сярод якіх Р. Ба-радулін і кіраўніцтва саўгаса Тарнова Лідскага раёна; у Лі-дзе на сустрэчы з вучнямі СШ № 8 ў лютым 1976 года, у тым ліку і ў Лідскім краязнаўчым музеі ў 1973 годзе. Ёсць і фота-здымак, на якім адлюстравана сустрэча з пісьменнікамі ў Гу-дзевічах (Мастоўскі раён) у траўні 1967 года, арганізаваная Алесем Белакозам і рэдакцыяй раённай газеты «Зара над Нё-манам», дзе прысутнічаюць Ва-лянціна Жалкоўская, Вольга Іпатава, Аляксей Пяткевіч, Данута Бічэль, Вера Белакоз, Аляксандр Жалкоўскі, Васіль Быкаў, Ларыса Геніюш, Алесь Белакоз.\nДля ўвагі былі прада-стаўлены стосы матэрыялаў і кніг, якія былі падпісаны кура-тару выстаўкі Алесю Хітруну, напрыклад, былым дырэкта-рам музея В. Быкава ў Гародні Мікалаем Мельнікавым, лід-скім журналістам Аляксанд-рам Жалкоўскім (які меў шчы-рыя адносіны з Быкавым), сы-нам пісьменніка, і серыя кніг, укладальнікам якіх з’яўляецца Сяргей Шапран. Іх можна было пагартаць, не выходзячы з імп-равізаванай пляцоўкі.\nТак, сярод прыхільні-каў мерапрыемства былі і тыя, хто меў магчымасць сустракац-ца з класікам. Яшчэ ў студэнц-кія гады кансультаваўся ў яго лідскі пісьменнік Уладзімір Ва-сько. Ён і распавёў перад пры-сутнымі пра тыя шчаслівыя моманты. Дарэчы, лідскі твор-ца неаднаразова дзяліўся гэты-мі ўспамінамі ў мясцовай прэсе і ў сваіх кнігах. Захавалася ў яго і перапіска з В. Быкавым, а ме-навіта пісьмы, якія датуюцца 20.01.1966 г. і 18.09.1973 г. Іх, між іншым, У. Васько і перадаў у фонды музея. Так, доказ та-го, што ў свой час адбываліся паміж імі сустрэчы, прысут-ныя пачулі ў аўдыё-кнізе ўспа-мінаў «Доўгая дарога да-ому» ў выкананні самога Васіля Бы-кава.\nВядома, што В. Быкаў — майстар празаічных твораў, ён вершаў не пісаў. Але ж даслед-чыкам Сяргеем Шапранам быў знойдзены яго віншавальны ліст на Каляды, які адрасоўва-ўся Рыгору Барадуліну, Ула-дзіміру Караткевічу і Нілу Гілевічу. Агучыць гэты твор і іншыя, прысвечаныя народна-му пісьменніку, пад акампане-мант гітары атрымалася ў лід-скага барда Сяргея Чарняка.\nПоглядам на грамад-скія справы, якімі займаўся ў свой час знакаміты пісьменнік, і пра тое, як сёння з пашанай увекавечваецца дзяржавай яго імя падзяліўся лідскі краязна-вец, галоўны рэдактар газеты «Наша слова» Станіслаў Суд-нік.\nПа просьбе прыхільні-каў творчасці Васіля Быкава, дзейнасць выставы «Васільком у жыце Беларусі назаўсёды за-станецца Быкаў» будзе працяг-нута да 8 ліпеня, менавіта да дня вызваленя Лідчыны ад ня-мецка-фашысцкіх захопнікаў.\nГайда, у дом Таўлая. Васілёк Беларушчыны вас ча-кае!\nУ Верхнядзвінскім раёне прайшла Другая міжнародная канферэнцыя «Праблемы гісторыі і культуры памежжа»\nУ ёй у навукоўцы і края-знаўцы абмяркоўвалі праблемы гісторыі і культуры памежжа.\nКанферэнцыю адкрыў Ула-дзімір Ганскі, кандыдат эканаміч-ных навук, дацэнт кафедры кіра-вання, дырэктар навукова-практы-чнага цэнтра даследаванняў ту-рызму Інстытута прадпрымаль-ніцкай дзейнасці, які сказаў, што «…сёлетняя канферэнцыя пры-меркавана да 200-гадова юбілею Свята-Мікалаеўскай царквы. А першая канферэнцыя такога кшталту была прысвечана паэ-ту, этнографу, фалькларысту, грамадскаму дзеячу Ігнату Хра-павіцкаму, які нарадзіўся ў в. Ка-ханавічы Верхнядзінскага раёна».\nАсоба гэтага чалавека да гэтага часу ўражвае тым, якім ко-лам праблемаў займаўся Ігнат Храпавіцкі. Яго магілу адшукалі і апякуюць сябры клуба «Белыя вароны» якія «гняздуюцца» ў Ка-ханавічах, на чале з Пятром Квя-цінскім.\n«І.Храпавіцкі ў 1850 г. …распрацаваў праект скасаван-ня паншчыны і правёў яго на схо-дзе дваран Віцебскай губерні, але адміністрацыя знайшла зачэпку, каб праект не набыў сілу закону. Пасля доўгі час не прымаў удзел у грамадскім жыцці. Служыў наглядчыкам ссыпных магазінаў Дрысенскага павета, быў абра-ны ў 1859 г. дрысенскім павя-товым маршалкам. Правадзейны член Віцебскага губернскага апя-кунства дзіцячых прытулкаў, член статыстычнага камітэта. Калі ў 1861 г. выйшаў указ аб ска-саванні прыгону і пачалася вялі-кая сялянская рэформа, Ігнат Храпавіцкі ўзяўся за яе правя-дзенне, за што ён быў узнагаро-джаны срэбным медалём на Аляк-сееўскай стужцы і бронзавым медалём «За труды по освобож-дению крестьян».\nЧарговая канферэнцыя са-брала навукоўцаў з розных вы-шэйшых установаў Беларусі — По-лацкага і Віцебскага ўніверсітэтаў, навуковых супрацоўнікаў мясцо-вага музея, быў запрошаны для ўдзелу ў канферэнцыі вядомы краязнавец з Мёраў Вітольд Ан-тонавіч Ермалёнак, які распавёў аб магічных лекавых сродках, што прадстаўлены ў музеі Мёрскай СШ № 3.\nНа пачатку канферэнцыі слова меў протаіярэй Валянцін Вабішчэвіч, дабрачынны раёна, які сказаў, што «сёняшняя сустрэ-ча — гэта пошук праўды і калі гэ-ты пошук атрымаў Божае даб-раславенне, ён будзе мець по-спех».\nНатхняльнік гэтай канфе-рэнцыі У.А. Ганскі перадаў у па-дарунак раённаму краязнаўчаму музею кнігу, узрост якой 200 год!, а раённай бібліятэцы — зборнік артыкулаў па тэме канферэнцыі.\nДырэктарка раённага края-значага музея Л. Харашэўская распавяла пра тое, якая праца вя-дзецца ў раёне па захаванні куль-турна-гістарычнай спадыны\n— У дзяржаўным спісе пом-нікаў гісторыі і культуры раёна -43 аб’екты, якія ахоўваюцца дзяр-жавай. З іх: 19 — помнікаў археалогіі, 8 — архітэктуры і 16 — помнікаў гіс-торыі. Найбольш вядомыя — гэта чыгуначны вакзал ў Бігосава, Са-р’янскі храм, былы манастырскі шпіталь ў Асвеі і сядзібна-паркавы комплекс ў в. Вопытная, і ён адзін з найбольш пацярпелых помнікаў архітэктуры раёна. За кожным по-мнікам замацаваны шэфы, рэгу-лярна вядзеццца маніторынг стану помнікаў гісторыі і культуры, якія, пры ўсім пры гэтым, патрабуюць вялікіх укладанняў для ўтрымання іх у належным стане.\nУ свой час мне амаль тры гады давялося займацца справай захавання культурна -гістарычнай спадчыны раёна, і тады ж быў створаны Кардынацыйны савет, які якраз і меў сваёй галоўнай справай займацца праблемамі за-хавання нашай спадчыны. Праўда, як сябра савета, за апошнія тры гады я ніводнага разу не была запрошана на яго пасяджэнні.\nСтаршы навуковы супра-цоўнік музея Антон Бубала ў сва-ім выступе спыніўся на стасунках паміж жыхарамі памежжа ў па-сляваенны час і зазначыў, што -гэты перыяд характарызаваўся, уласцівай народам-суседзям уза-емадапамогай. Ён, характарызу-ючы сёняшнія стасункі паміж су-седзямі, выказаў думку аб ства-рэнні курсаў вывучэння латыш-скай мовы. Праўда, улічваючы ад-сутнасць на канферэнцыі прад-стаўнікоў улады, пытанне павісла ў паветры, і я мусіла паразважаць на тэму: «Што рабіць, калі мы і сваёй мовы добра не ведаем?» Але пытанне слушнае, і той жа Антон Бубала, які некалі закан-чваў Даўгаўпілскі інстытут і добра ведае мову сеседняга народа, мог бы даць штуршок для стварэння пры раённым музеі адпаведных курсаў. Але, падаецца, прапанова выказана заўчасна.\nПра «Пасляваенную рэча-існасць Верхнядзвіншчыны (1944-пачатак 1950 гг.) па матэрыялах ву-снай гісторыі» гаварыла на кан-ферэнцыі Алена Вячаславаўна Смуко, кандыдат гістарычных на-вук, дацэнт кафедры гісторыі і ту-рызму Полацкага дзяржаўнага ўніверсітэта.\nЯе калега, доктар гістарыч-ных навук, прафесар кафедры гісторыі і турызму гэтай жа наву-чальнай установы Уладзімір Аляк-сандравіч Лобач адразу заўважыў, што яго карані — з Верхнядзвінш-чыны, і спыніўся на тэме «Аб’екты сакральнай геаграфіі Верхнядзвін-шчыны: сімвалічны статус і ры-туальныя функцыі» і нагадаў пра тое, што нашы продкі надавалі культавы статус крыніцам і выка-рыстоўвалі іх у абрадавых прак-тыках. Заўважу, што апошнімі га-дамі ў нашым раёне распачалі добрую справу па добраўпарад-каванні крынічак, да чаго спрычы-ніліся мясцовыя святары, насель-ніцтва, сельскія выканкамы, дэпу-таты. Так адрадзілі крынічкі ў Шай-церава, Каханавічах, Сар’і, Бароў-цы. Праўда, варта, дзеля аб’ектыў-насці сказаць пра тое, што «..мода на адкрыццё і асвячэнне новых крыніц не заўсёды азначае, што вада ў такіх крыніцах адпавядае належным пітным якасцям», і большасць крынічак знаходзіцца ў заняпадзе, а месцазнахожанне некаторых нават вызначыць цяж-ка. А раней крынічку мела амаль кожная вёска і яны вельмі шана-валіся жыхарамі. Прыкладам ён распавёў пра крынічку Пяценка ў Расіцы, па сведчаннях старажылаў на месцы якой быццам з’явіўся аб-раз Божай Маці. А калі святыню занеслі ў Расіцкі храм, яна зноў вярнулася на сваё месца, і тады на гэтым месца выкапалі калодзеж і пабудавалі невялікую царкву, а вада лічылася святой, якая мае га-ючыя ўласцівасці.\nЦікавы выступ чакаў удзе-льнікаў канферэнцыі ад Мішынай Веры Іванаўны, старэйшай выкла-дчыцы кафедры сацыяльна-гума-нітарных дысцыплін Полацкага дзяржаўнага ўніверсітэта — «Вайна ў лёсе сялянскай сям’і (паводле ўспамінаў жыхароў Віцебшчыны і Пскоўшчыны)».\nЯшчэ і сёння сярод жыха-роў раёна можна знайсці шмат сведкаў тых шматпакутных часоў, калі вайны пляжыла мясцовыя вё-скі. А Верхнядзвіншчына страціла больш за палову сваіх насельні-каў, былы Асвейскі раён увогуле знік з твару зямлі. А карная апера-цыя ворагаў «Зімовае хараство» ў 1942 годзе ў Расіцы стала сімвалам няскоранасці і мужнасці людзей, і таму кожны год расіцкая зямля сустракае шматлікія пілігрымкі, якія ідуць, каб ушанаваць подзвіг простых святароў і іх паствы.\n«Міфалагема «гаспадар ваўкоў» у фальклоры і магіі роз-ных народаў» — тэма выступу заха-вальніка фондаў музея навукі і асветы Полацкага дзяржаўнага ўніверсітэта Паўла Іванавіча Мі-шына, якая дала для прысутных шмат цікавых і некалькі нават не-чаканых фактаў.\nМалодшы навуковы супра-цоўнік раённага музея А.Л. Ваш-кель расказаў прысутным аб ролі раёна ў культурным абмене паміж дзяржавамі-суседзямі. Можна да гэтага дадаць, што, дзякуючы дэ-путацкаму корпусу раёна, жы-хары Верхнядзвіншчыны маюць магчымасць акунуцца ў культур-нае жыццё Дагдскага раёна, з якім падпісаны дамова аб супрацоў-ніцтве, а ў раённай бібліятэцы імя Т. Хадкевіча знаёміццца з твор-часцю мастакоў, народных май-строў з суседняй краіны.\nГосцем канферэнцыі быў Віктар Калныньш, які цікава гава-рыў пра гісторыю Краславы, пра сёняшняе жыццё раёна, з якім у мяне асабіста звязаны цікавыя і цёплыя ўспаміны пра агульныя святы на Кургане Дружбы і святы ў Краславе, а таксама пра туры-стычную прывабнасць, пра пом-нікі гісторыі і культуры рэгіёна.\nУ гэты ж дзень праца кан-ферэнцыі працягнулася ў раён-ным краязнаўчым музеі.\nПагоня, Вітаўт, Шагал, Быкаў — усё гэта было на адкрыцці Еўрапейскіх гульняў\nНа стадыёне «Дынама» ў Менску прайшло афіцыйнае ад-крыццё ІІ Еўрапейскіх гульняў.\nМаштабнае шоу было па-кліканае адлюстраваць беларускія традыцыі, каштоўнасці і гісто-рыю.\nТаму на сцэну выходзілі танцоры, стылізаваныя пад перса-нажаў батлейкі. Ажылі касцюмы Бакста і карціны Шагала — усе гэ-тыя мілыя закаханыя і казлы. Была свая цэльнасць у гэтай эклектыцы: усё пачалося з песні Пахмутавай «Молодость моя, Белоруссія», а пасля былі і беларускія этна-спевы, і Ганна Нятрэбка з Ігарам Крутым.\nУ тэлевізійнай версіі Паго-ня засталася амаль незаўважнай.\nБылі Усяслаў Полацкі і пра-слаўленыя нядаўняй знаходкай шлемы, Леў Сапега са Статутам ВКЛ і інжынер Казімір Семяновіч, Ефрасіння Полацкая і авіякан-структар Сухі. Усё гэта суправа-джалася дэкламацыяй складаных вершаў — у тым ліку «Спадчыны» Купалы, «Усе мы разам ляцім да зор» Багдановіча, а таксама Адама Міцкевіча.\nАдным з рэжысёраў цыры-моніі адкрыцця стаў беларус Аля-ксандр Вавілаў. Ён падрыхтаваў аснову, з якой пазней працавалі расіяне з кампаніі кампазітара Іга-ра Крутога, якая выйграла тэндар. Цырымонія складалася з сямі эпі-зодаў, кожны з якіх быў прысве-чаны сюжэту з гісторыі і культуры Беларусі: Купаллю, Сярэднявеччу, сучаснасці і гэтак далей.\nСпявалі беларускія музыч-ныя зоркі — ад «Тройцы» да опер-ных зорак Сільчукова і Ляўчук.\nВарта адзначыць, што ўво-гуле адкрыццё атрымалася вельмі беларусацэнтрычным, разліча-ным на ўзмацненне гонару за Бе-ларусь.\nНібы фінальнай кропкай стала ўвасобленае на ручніку вы-казванне Васіля Быкава з «Сотніка-ва»: «Адзіная рэальная каштоў-насць у чалавека на свеце — яго жыццё».\nЗ гэтым гуманістычным матывам перагукаліся словы Аля-ксандра Лукашэнкі ў ягоным вы-ступе перад тым як запалілі Агонь гульняў. Ён заклікаў, каб дзяржавы вызначылі самую магутную вы-ключна на спартовых арэнах.\nПрэзідэнт Еўрапейскіх алі-мпійскіх камітэтаў Янез Качыян-чыч выступіў па-беларуску, чым сарваў авацыю трыбун. А вынеслі алімпійскі сцяг і запалілі агонь — у выглядзе Папараць-кветкі — вялікія беларускія спартоўцы мінулых гадоў.\nSpiegel Online выявіў, што Пентагон фінансуе праекты нямецкіх ВНУ\nМіністэрства абароны ЗША фінансуе розныя праекты нямецкіх універсітэтаў — з 2008 года Пентагон выдзеліў 21,7 мільёна даляраў ВНУ і даследчым цэнтрам у Германіі, піша Spiegel Online ў суботу, 22 чэрвеня, са спасылкай на базу дадзеных ЗША пра выдат-коўванне бюджэтных сродкаў з 2008 па 2019 год.\nГаворка ў агульнай суме ідзе пра 260 грантаў. Некаторыя ВНУ за гэты перыяд атрымалі то-лькі адзін грант, у іншых выпадках прасочваецца рэгулярная выдача грантаў Пентагонам. Найбуйным атрымальнікам грошай амеры-канскага Мінабароны ў нямецкім навуковым асяроддзі стаў Універ-сітэт Людвіга Максіміліяна ў Мюн-хене, які прыняў ад ваеннага ве-дамства ЗША 23 гранты на суму ў амаль 3,7 мільёна даляраў, па-казвае далей выданне. Пры гэтым 1,72 мільёна было выдзелена на праект па даследаванні хімікатаў, якія б маглі замяніць выкарыстоў-ванае амерыканскімі вайскоўцамі выбуховае рэчыва гексаген.\nЯк адзначае далей Spiegel Online, асабліва праблематычна пры гэтым прыняцце грантаў ад ваеннага ведамства ВНУ Паўноч-нага Рэйна — Вестфаліі. У гэтай фе-дэральнай зямлі з 2014 года ў зако-не пра вышэйшую адукацыю дзей-нічае так званы «цывільны арты-кул», у якім гаворыцца пра аба-вязак ВНУ адпавядааць мірным мэтам і які можна тлумачыць як забарону на фінансаванне дасле-даванняў для вайсковых уста-новаў.\nУ адказ на запыт Spiegel Online кіраўніцтва ўніверсітэтаў у Бохуме і Падэрборне адмовілася ад каментароў пра гранты Пента-гона. Прэс-служба Рэйнска-Вест-фальскай вышэйшай тэхнічнай школы ў Ахене паведаміла, што ВНУ не вядзе даследаванняў у вайсковай сферы і не распрацоў-вае вайсковыя тэхналогіі.\nXXVII Гарэцкія чытанні\n14 чэрвеня ў Дзяржаўным музеі гісторыі беларускай літаратуры адбыліся XXVII Гарэцкія чытанні. Міжнародная навукова-практычная канферэнцыя пры-свечана 100-годдзю выхаду ў свет аповесці «Дзве душы» і 90-годдзю афіцыйнага надання Гаўрыілу Гарэцкаму звання ака-дэміка Беларускай Акадэміі навук.\nУ чытаннях прынялі ўдзел даследчыкі з ЗША, Ізраіля, Расіі, а таксама з беларускіх гарадоў: Полацка, Гомеля, Баранавіч і Віцебска.\nРаспаліліся чытанні з уступнага слова дырэктара Дзяржаўнага музея гісто-рыі беларускай літаратуры Міхаіла Ры-бакова. Потым канферэнцыю прывітаў пісьменнік, старшыня Грамадскай назіра-льнай камісіі пры Міністэрстве культуры Рэспублікі Беларусь па ахове гістарычна-культурнай спадчыны Анатоль Бутэвіч.\nШмат добрых слоў пра чытанні казала загадчык літаратурнай часткі ўста-новы «Нацыянальны акадэмічны тэатр імя Янкі Купалы» спадарыня Вольга Бабкова.\nПотым адбылося мастацкае чытанне ўрыўка з аповесці Максіма Гарэцкага «Дзве душы» рэжысёрам, артыстам Беларускага радыё сп. Алегам Вінярскім.\nНа пленарным пасяджэнні з цікавым дакладам «Тыпалогія ваеннай прозы» М. Гарэцкага» выступала кандыдат філала-гічных навук Зоя Траццяк (Полацк)\nДалеёй 30 дакладчыкаў падзяліліся на секцыі. Першай секцыяй, на якой прысут-нічаў я, кіравалі кандыдаты філалагічных навук Вольга Губская і Алена Гурская.\nАсабіста мне вельмі спадабаўся даклад сп. Ганны Запартыкі, які меў назву “Віленская газета «Незалежная думка» ў бібліяграфіі Максіма Гарэцкага”.\nЦікавымі былі таксама даклады Антона Дзянісава, Юліі Масарэнкі, Тац-цяны Ганчаровай-Цынкевіч, Святланы Сычовай, Алены Ярмоленкі, Алены Белай, Вольгі Губскай, Алены Гурскай.\nНа заключным пленарным пасе-джанні дзейнасць секцыйнай працы аба-гульніла доктар філалагічных навук Тамара Тарасава. Пасля закрыцця канферэнцыі ўсе ўдзельнікі ўсклалі кветкі да помніка Максіму Гарэцкаму. Матэрыялы чытанняў выйдуць асобнай кнігай, якую можна будзе набыць ў музеі.\nГісторыя беларуска-латыскіх, крывіцка-балцкіх узаемаадносін сягае ў дагістарычныя часы. Яна пакінула шматлікія археалагічныя памяткі ў выглядзе курганоў ды гарадзішчаў, уразліва праявілася ў тапонімах і гідронімах, увекавечана запазыча-нымі ў суседзяў элементамі ў мове, этнаграфіі і культуры.\nГісторыя Полацкай зямлі, ВКЛ і Рэчы Паспалітай не заплямлена варожымі дзеямі супраць суседзяў балцкай крыві на ўсіх этапах нара-джэння, умацавання і росквіту іх дзяржаўнасці, яна, наадварот, поў-ніцца прыкладамі ўзаемадапамогі ў цяжкія перыяды сумеснага змагання з агульнымі ворагамі, што дазваляе прызнаць і ўхваліць напрамак наву-ковых даследаванняў гэтых адносін пад брэндам дзейснага праекту «Ла-тышы і беларусы: разам праз ста-годдзі».\nМне, як нараджэнцу і жыхару названага памежжа, агульная карціна і асобныя праявы суседскіх стасункаў двух народаў бачныя «знутры» на працягу пасляваеннага часу.\nУ сваім вясковым дзяцінстве мы не чулі такіх мудрагелістых слоў, як пралетарскі інтэрнацыяналізм; ведаю, што на гэтым паняцці не за-цыкліваліся мужыкі ды кабеты як у нашай Пятроўшчыне, так і ў латыш-скім Ворзаве, што ані не замінала ла-дзіць іх жыхарам узаемапаважлівыя і ўзаемавыгадныя стасункі.\nУсе памежныя вёскі Асвейш-чыны пасля вайны паўставалі на па-пялішчах. І амаль усе іх ацалелыя жы-хары прыйшлі адбудоўваць жыццё з Латвіі, дзе яны год-два пасля вызва-лення жылі на хутарах і фермах, за-рабляючы «стартавы капітал» у вы-глядзе цяслярскага і сталярнага ін-струменту, калаўротаў, збожжа на першую сяўбу; той-сёй прыводзіў адтуль цялушку, авечку, шмат хто — курыцу, пеўня, ката ды сабаку. Во-праткай ды абуткам як работнікаў, так і іх дзяцей латышскія гаспадары на-дзялялі «ад добрай душы».\nБудзённае і святочнае жыццё нашай вёскі было цясней звязана шматлікімі повязямі з латышскімі Ворзавам, Сункавам, Міснікавам, чым з беларускімі залеснымі паселіш-чамі. Нашы мацяркі і дзяўчаты хадзілі да латышак снаваць кросны, беручы ў тых цікавыя ўзоры ткацтва, абме-ньваліся з імі сваімі матывамі. Узае-маабмен выяўляўся ў шматлікіх дро-бязях побыту: у фасонах вопраткі і прычосак, у рэцэптах броварства, у кветкавым аздабленні палісаднікаў і інш. Фрэнчы і галіфэ, кажухі і паў-кажушкі, боты і туфлі шыліся ў латы-шскіх Тукішах; сукенкі, кашулі ды кофты шыла запрошаная з нашага Зашчырына Франя; ісподкі, панчохі, швэдары вязалі самастойна на свой густ.\nКалі ў нас узяліся за аднаўлен-не цэнтральных паселішчаў і калгасаў, з Латвіі (мо, па прынцыпу «пралетар-скага інтэрнацыяналізму») пачалі завозіць цэглу, шкло і цэмент, плугі і бароны, прыгналі статкі кароў. Тра-фейныя пярэстыя нямецкія рагулі неяк не прыжыліся, пастушкі іх аб-зывалі «гітлерамі» і нядобра да іх ставіліся. З часам у раёне склаліся статкі бурай латвійскай пароды. На адну Буроньку меліся дзве Лаймы, Аўсмы, Гіта, Бруна і іншыя носьбіткі латышскіх мянушак, звыклымі сталі і Эрта, Гаўя, Зэнта між коней. Пра «латышскасць» авечак сведчылі зне-шнія прыкметы: вялікія і даўга-хвостыя бялянкі называліся зэлькамі, былі ў статку і латышскія цёмнагало-выя.\nЗ першымі калгаснымі ўра-джаямі паўстала і праблема іх уборкі. У нашай памежнай вёсачцы яна зноў-такі вырашалася па-суседску. Хутка грукат цапоў замяніўся гулам ды вух-каннем коннай малатарні, якую пры-цягвалі з Латвіі. Працаваць даводзі-лася ўначы, бо ўдзень суседзі малацілі сваё па хутарах.\nНедзе ў 1947-м з-за мяжы па-чуліся галашэнні — і да суседзяў пры-йшлі калгасы. Рызыкуючы, нашы вяскоўцы бралі ў свае хлявы на час абагульнення латгальскіх гаспадарак хто парася, хто цяля з латышскага боку, стараючыся не пакідаць слядоў-капыткоў праз памежную Акціцу, аб-мінаючы брады ды масткі. Гэткі пры-ём па ўтойванні «лішняй» жывёлы выкарыстоўваўся і падчас перапісу ды «кантрактацыі» цялят на нашым баку, толькі слядкі-капыткі вялі ў іншы бок.\nЗалечваліся раны вайны, у падвешаных да маціц люльках загу-калі немаўляты, моладзь пачала нала-джваць вячоркі. На першую нашы дзяўчаты ў суправаджэнні хлапчукоў-падшыванцаў пайшлі ў былы кардон у Ворзава. З той першай вячоркі мы рэгулярна пераймалі ў латышскіх хлопцаў не толькі ўзоры «шляхетных» паводзін, але і самі танцы. «Суд-маліняс» яшчэ добрыя чвэрць стагод-дзя мы ахвотна танцавалі і ў сваіх хатах, калі падраслі нашыя музыкан-ты-самавукі; потым гэты танец ішоў за свайго і ў новых клубах у Мотужах, Савейках, Сенькаве. Латышскія ж ка-валеры, якія напачатку сумесных скокаў не маглі спаборнічаць з нашымі ў польцы, з часам набылі неабходную для яе жарснасць. Не перанялі нашы хлопцы ў латышоў толькі прычоскі: латышскія пуйшы зачэсвалі напама-джаныя валасы назад пад жаночы гра-бянец, а нам зачэсваць не было чаго, хавалі пад кепкі фрызуры «пад ба-рана».\nЯк бы цяжка ні працавалася, люд цягнуўся да прыемных узаемін. Раз-пораз вячоркі замянялі вяселлі, хрэсьбіны, а потым і «балы». Яны гуляліся з танцамі, спевамі ды сталамі — сумеснымі, як у беларусаў, так і ў латышоў. Нам было цікава назіраць за імі, бо на гэтых «балах» можна было ўбачыць здаўнелыя танцы: мазурку, суботу, нешта латышскае, а таксама пачуць розныя спевы. Да нашых гульняў з латышскімі моўнымі фраг-ментамі дадаліся цэлыя куплеты пе-сень, напрыклад «Tik pіе Gaujas» — сво-еасаблівы гімн латышоў.\nАсабліва шырока гулялася Купалле — Ліго. Янісы ды Яны былі пажаданымі гасцямі ў любой хаце як за Акціцай, так і на нашым баку. Эпі-цэнтр святкавання быў у той хаце, дзе Ян і Яніс вырашалі пагуляць разам. Іх усаджвалі побач за стол, надзявалі на галовы дубовыя вянкі і пачыналі застолле. У моладзі і дзяцей было шмат сваіх клопатаў каля рэчкі, каля вогнішча ды ў росных лугах аж да таго часу, пакуль заграе сонца, таму, на-жаль, з усяго спеўнага ліго-купаль-скага збору ў памяці толькі і ўсплывае «Лейго-о — Лейго-о!» (латг.). Зараз я мог бы тое-сёе дадаць з латышскіх дайнаў, але не буду займацца плагія-там, ды і запомнілася, зноў жа, не надта літаратурнае, чым дужа багаты латы-шскі фальклёр.\nРазглядаючы тэму паўсядзён-насці беларуска-латышскага памежжа, нельга абысці ўвагай рэлігійны аспект. Ва ўмовах фактычна ўзаконенага бяз-божжа беларусы былі прымусам ад-лучаныя ад магчымасці спавядаць свае душы перад Богам. Да смерці не забуду тое змешанае пачуццё крыўды, пры-ніжэння і жалю да матулі і іншых вяс-ковых жанок, калі на святочныя Трае-цкія спевы ў светлай хаце на краі вёскі ўварваўся з пугаю ў руцэ старшыня сельсавета і з мацюкамі пагнаў усіх растрасаць гной на калгасным полі.\nРатавала нашыя душы магчы-масць хадзіць у бліжнія (кожны за 17 км) латышскія касцёлы — у Асуна, Пу-стыню, Берасні або Палішчына (Шкя-ўнэ). Нашы змучаныя працай матулі , раней звычайнага справіўшыся ў хлявах ды ля печы, ураз маладзелі і, перахрысціўшыся, вялі нашу баса-ногую, з чаравікамі цераз плячо, гурму ў адзін з гэтых храмаў, дзе мы далучаліся да высокага і вечнага і, пабыўшы ў споведзі, адбыўшы Імшу і нават Нешпар, вярталіся дадому акрыленыя, чыстыя і шчаслівыя. Мы больш любілі хадзіць у Пустыню колі-шняга Дрысенскага павета, бо там маліліся па-польску, ды і дарога то ішла, перасякаючы рэчкі, лесам, то мякка вілася каля азярын ды ўзгоркаў. Па-латгальску і па-латышску мы так-сама ведалі асноўныя малітвы ды спевы.\nЗараз з вышыні гадоў магу сцвярджаць, што магчымасць выхоў-ваць дзяцей у лучнасці з Богам ста-кроць павышае шанец вырасціць іх годнымі людзьмі. З дзевяці двароў нашай вёсачкі выйшлі ў людзі каля трох дзясяткаў дзяцей — і ніводзін не спіўся, не трапіў у турму, не стаў зла-чынцам. Вёска З., дзе касцёлы былі бліжэй, але бліжэй было і начальства, што паспяхова кіравала масавай свя-домасцю, адлучаючы моладзь ад Бо-га, мае на сваім рахунку тузін забой-стваў і самазабойстваў, турэмных зняволенняў і нераскрытых злачын-стваў.\nЖыццё ва ўмовах памежжа, узаемапавага і давер, узаемная ціка-васць паміж суседзямі выручала ў розных абставінах. Калі ў Пятроў-шчыне, а пасля і ў Зашчырыне заста-лося мала дзяцей школьнага ўзросту, яны пайшлі ў бліжнія латышскія сямі-годкі — у Апалі і ў Парэчча. Латышс-кую мову нашы дзеці вывучалі са смакам, нібы гуляючы, і зараз ужо ссівелымі дзецюкамі могуць выдаць вывучаны шасцю дзесяцігоддзямі таму вершык:\nEs pa prieksu, suns pa prieksu,\nZakis pa prieksu, krumos ieksa —\nНе было праблем і ў шматдзет-най сям’і Лаўрыновічаў з латышскага Ворзава, якія пераехалі ў Сар’ю і чые дзеці працягвалі навучанне ў нашай школе.\nСветапоглядная, ментальная і пэўная моўная падрыхтаванасць па-спрыялі ў выбары месца набыцця вышэйшай адукацыі. Маёй першай вышэйшай вучэльняй стаў фізмат Даўгаўпілскага педінстытута. «Едзь, дзетка, у Дзвінск, — параіла маці. — Усё там уладкавана, і аўтобус блізка да нас пад’язджае.» Выявілася, што ак-рамя агульнай уладкаванасці ў Дзві-нску чакала яшчэ адна прыеміна: там набывалі адукацыю шматлікія бела-русы. Яны прыязджалі сюды з Друі і Мёраў, Пастаў і Германавічаў, Шар-каўшчыны, Казянаў і Лужкоў, Асвеі і Дрысы, асабліва шмат з Браслава — ва ўсе гэтыя мясціны курсіравалі аўто-бусы-«пазікі» Даўгаўпілскага аўта-парка.\nУ ДПІ мы пяць год вывучалі латышскую мову, здавалі экзамены. У выніку я, напрыклад, мог чытаць раман па-латышску, спрабаваў скла-даць вершы. Нават тыя з нашых, у каго адсутнічаў талент да чужых моў, ставіліся да справы адказна. У хуткім часе мы ўжо ведалі латышскую лепш, чым тамтэйшыя рускія. Нас непры-емна ўразілі расказы такіх аднакур-снікаў пра тое, як яны канфліктавалі з латышскімі аднагодкамі ў сумесных школах. Адчувалася пагардлівае стаўленне карэнных рускіх да тыту-льнага этнасу Латвіі. У нас такіх пра-блем не было. Як у інстытуце, так і пасля, падчас службы разам з латы-шамі ў арміі, між намі панавалі добрыя таварыскія, а то і сяброўскія адно-сіны.\nГэтыя адносіны, падтрыманыя і па афіцыйных каналах, выліліся ў 1970-х гг. у змястоўныя сумесныя мо-ладзевыя мерапрыемствы. На Верх-нядзвіншчыне мо з дзясятак гадоў запар праводзіліся «інтэрзлёты», у якіх удзельнічалі па дзесяць адборных каманд з нашага, латышскага і расій-скага боку. Моладзевы прыклад быў падхоплены нават на больш высокім узроўні — на Кургане Дружбы пачалі ладзіцца «інтэрзлёты» суседніх рай-камаў партыі.\nЦудоўныя рэкрэацыйныя магчымасці памежжа выкарыстоў-валіся ў актыўным засваенні воднага маршруту 2-й катэгорыі складанасці з латвійскай турбазы «Эзэрніекі» да Браслава. З часам ён дапоўніўся сама-дзейнымі варыянтамі сумесных вод-ных паходаў па Асуніцы і Сар’янцы з Дагды і Рунданаў да Верхнядзвінска, па латышскіх Дубне і Гаўі; ужо на пераломе часу быў асвоены маршрут на плытах па Дзвіне ад нашых Балінаў да старога Дынабурга. Штуршок да засваення байдарак нам далі менавіта латышскія сябры.\nНе пасіўнічалі і турысты-пешаходнікі, раварысты, лыжнікі. Школьнікі ладзілі цікавае падарожжа «За тры дні па трох рэспубліках» ва-кол Кургана Дружбы. У моцныя маразы быў здзейснены экстрэмальны лыжны зорны паход з фінішам на Кургане, дзе тады існавала гасцініца.\nПасля ўсталявання сучасных дзяржаўных межаў неафіцыйныя зносіны паміж суседзямі відавочна скараціліся, а разам з адтокам насе-льніцтва з абодвух бакоў сцішыўся і ўзаемаўплыў этнасаў у побытавай і этнакультурнай сферах. Пагранічча абязлюдзела, там-сям яшчэ жывуць тыя, хто ведае хаця б асобныя латыш-скія моўныя фрагменты, пакажа пера-нятыя ўзоры ткацтва ці ўспомніць, як танцуюць судмаліняс. Тыя афіцыйныя кантакты і сумесныя акцыі, пра якія паведамляе прэса, не могуць замяніць былой паўсядзённай лучнасці этнасаў з іх глыбінным узаемаабагачэннем. Праекты тыпу «Белла-Двіна» і інш. больш прыкметна праяўляюцца ў сустрэчах функцыянераў, выпусках альбомаў ды бюлетэняў, радзей — у турысцкіх злётах, за выключэннем хіба моладзевага лагера «Бе — La — Русь». Пры ўсёй прадстаўнічасці афі-цыйных сустрэч іх плён у практычным ажыццяўленні цікавых ідэй не назавеш багатым. Мне, як турысту са стажам, недаспадобы абыякавасць бакоў да пытання аб рэанімацыі колішняга ўнікальнага байдарачнага маршруту «Эзэрніекі — Браслаўскія азёры». Ён скукожыўся да адрэзка ад Зашчырына да Лявонпаля працягласцю ў нейкіх 45 кіламетраў, страціўшы для нас вельмі цікавую латышскую частку. Ужо сёлета дзеля кароткай «прабеж-кі» па Сар’янцы і трохі па Дзвіне да-біраліся да нас двойчы турысты з Менска, прыязджалі глыбачане і віцябчане. Няўжо вырашыць пытанне аб трансгранічным водным маршруце так складана? Ці нельга вывучыць, як вырашалася пытанне з вяртаннем у турысцкую сферу Аўгустоўскага канала?\nІ зусім незразумела, чаму ў ніводнай беларускай школе не выву-чаецца латышская мова. Вывучаем нямецкую, ангельскую, іспанскую, кітайскую. А мне падаецца, у Біго-саўскай СШ было б разумна аргані-заваць вывучэнне латышскай. Тут жа рукой падаць да пагранічнага пера-хода, за якім — суседка Латвія.\nЦешыць аднак, што белару-ска-латышскія стасункі выйшлі на больш высокі палітычны і інтэлекту-альны ўзровень. У нашым памежжы гэта праяўляецца ў сяброўстве і ак-тыўным супрацоўніцтве мясцовых краязнаўцаў з аўтарытэтнымі наву-коўцамі Латвійскай акадэміі культу-ры — акадэмікамі Янінай Курсітэ і Юрысам Уртанам, краслаўскім края-знаўцам Віктарам Калнішам. Як знак удзячнасці і дапаможнік у вывучэнні мясцовай археалогіі і этнаграфіі мы атрымалі ад паважаных навукоўцаў кнігі «Нарысы пра латышскія гара-дзішчы» Ю. Уртана на латышскай мове і «Вяселлі ў Латгаліі» Я. Курсітэ — на латгальскай. У музейным карыстанні ёсць латышска-рускі і руска-латыш-скі слоўнікі, розныя альбомы, букле-ты, картаграфічны матэрыял, якія дапамагаюць бліжэй пазнаць сучас-ную Латвію. Электронная пошта час ад часу прыносіць паэтычныя творы нашых суседзяў, якія спакушаюць да перакладу на беларускую. Перакла-ды з латышскай у маім аўтарстве дру-каваліся на старонках нашай раённай газеты, а песня «Ой, сівы конь бя-жыць» разышлася немалым тыражом у зборніку «Бяроза над затокай» на некалькіх мовах, у тым ліку, вядома ж, і на латышскай.\nСтаронкі сумеснай гісторыі беларусаў і латышоў памежжа ўва-йшлі ў навукова-папулярнае выданне «Пуцявінамі роднага краю. Прырода і гісторыя Верхнядзвіншчыны», яны ўключаны і ў экспазіцыі музеяў у Верхнядзвінску і Краславе. Руплівец літаратурнай нівы і даследчык гіс-торыі Падзвіння і Асвейшчыны, ганаровы грамадзянін Асвеі, бела-рускі пісьменнік Сяргей Панізьнік за ўнёскі ў справу даследавання бела-руска-латышскіх стасункаў і іх ума-цавання ў бягучым часе ўзнагаро-джаны вышэйшай узнагародай Латвіі — ордэнам Трох Зорак.\nЛатышы і беларусы разам праз вякі.\nст. навуковы супрацоўнік\nраённага гістарычна-краязнаўчага музея,\nСлавутасці Гарадзеншчыны чакаюць вас! альбо\nВандроўка па маршруце «Ад Ліды да Гярвятаў»\nЧарговыя летнія канікулы вучні СШ № 11 г. Ліды пачалі па традыцыі з вандроўкі. На гэты раз наш турыстычны маршрут прай-шоў па Гарадзенскай вобласці. І гэта не выпадкова. Нас натхняла жаданне пазнаёміцца з гістарыч-на-культурнай спадчынай нашага краю менавіта ў год святкавання 75-годдзя заснавання Гарадзен-скай вобласці. Маршрут вандроўкі пралёг па тэрыторыі Лідскага, Іў-еўскага, Ашмянскага, Смаргон-скага і Астравецкага раёнаў. У спіс маршруту мы ўключылі аб’екты самыя розныя па значнасці і харак-тары: помнікі выдатным людзям і цікавыя скульптуры, таямнічыя руіны замкаў і велічныя храмы, старажытнае гарадзішча і мема-рыял Першай Сусветнай вайны…\nПершы прыпынак мы зра-білі ў горадзе Іўе, дзе здзейснілі пешаходную прагулку па цэнт-ральнай плошчы горада. Вялікую цікавасці ў вучняў выклікаў пом-нік Сяброўства чатырох канфесій. Як вядома, гэта адзіны помнік у Беларусі. Менавіта ў гэтым гора-дзе на працягу пяці соцень гадоў мірна ўжываюцца католікі, мусу-льмане, праваслаўныя і іўдзеі. У гонар гэтага тут быў усталяваны велічны манумент, які прысвеча-ны сяброўству і адзінству чатырох канфесій. Людзі і сёння гэтае ўтульнае мястэчка завуць «бела-рускім Ерусалімам». А ўяўляе сабой помнік наступнае: чатыры высокія стэлы з аркамі, кожная прысвечана асобнай рэлігіі. Уста-ноўлены помнік на пастаменце з прыступкамі. Кожная стэла паказ-вае напрамак да храма адпаведнай рэлігіі. Турыст, як мы перакана-ліся, без цяжкасцяў зможа знайсці дарогу да каталіцкага касцёла, праваслаўнай царквы, мусуль-манскай мячэці і яўрэйскай сіна-гогі. Самым велічным помнікам Іўя з’яўляецца касцёл Пятра і Паўла, пабудаваны ў стылі барока ў 1787 годзе. Нашу ўвагу пры-цягнула на гэты раз статуя Хрыста, якая нагадвае падобную, толькі буйнейшую і ўсталяваную ў Рыа-дэ-Жанейра. Дзякуючы гэтаму падабенству, Іўе, як мы даведаліся, яшчэ называюць «беларускім Рыа».\nТаямніцы Гальшанскай зямлі\nДругім прыпынкам марш-руту стаў аграгарадок Гальшаны Ашмянскага раёна. На працягу свайго існавання гэты населены пункт быў акутаны таямніцамі і легендамі. Сёння турысты, і мы ў тым ліку, у першую чаргу навед-ваюць руіны Гальшанскага замка, які быў перабудаваны ў апошні раз магнатамі з роду Сапегаў у па-чатку ХVІI стагоддзя. А першы ўспамін аб Гальшанах адносіцца да 1280 года. На жаль, велічны і магутны замак не захаваўся да нашага часу. Падчас знаёмства з гэтым аб’ектам гісторыка-куль-турная спадчыны мы ўбачылі цэглу-пальчатку, з якой пабудваны замак. Не змаглі не звярнуць увагу мы і на цудам захаваныя цагляныя аркі. Сёння замак знаходзіцца на рэстаўрацыі: адбудоўваецца вежа і часткова аднаўляюцца сцены правага крыла.\nЗнаёмячыся з гісторыяй Гальшан, нам пашанцавала ўдвая. Акрамя таго, што мы ўбачылі руі-ны замка і дакрануліся да яго ста-ражытных сценаў, яшчэ ўласны-мі вачыма мы змаглі падзівіцца на вадзяны млын на рацэ Гальшанка, на касцёл святога Іаана Хрысці-целя, пабудаваны ў 1618 годзе, на праваслаўную царкву Святога Ге-оргія Пераможца, дзе сёння за-хоўваюцца мясцовыя святыні: абразы святой праведнай Юльяніі, князёўны Альшанскай і прапа-добнай Ефрасінні, ігуменні По-лацкай з часціцамі мошчаў. Шану-юць і ганарацца мясцовыя жыха-ры славутай зямлячкай Соф’яй Гальшанскай, каралевай Польш-чы, заснавальніцай вядомай дына-стыі Ягелонаў. Менавіта ёй у 2006 годзе ў цэнтры аграгарадка быў устаноўлены помнік.\nНаведваючы Гальшаны, мы заглянулі ў школьны гістарыч-на-краязнаўчы музей імя Эдуарда Корзуна (заснавальнік музея). Му-зей сёння мае статус народнага. І сапраўды, у гэтым мы перакана-ліся падчас экскурсіі, якую нам правяла кіраўнік музея Яніна Іва-наўна Корзун, жонка заснаваль-ніка музея. Мы ўбачылі незвычай-ныя і рэдкія экспанаты, багатыя экспазіцыі, разнастайныя знаходкі, пачулі цікавыя паданні пра гара-дзішча і князя Гольшу, Чорнага манаха і Белую Даму.\nПры выездзе з Гальшан мы спыніліся, каб наведаць гарадзі-шча. Такія аб’екты сёння не вельмі прыкметныя, але дзецям трэба ведаць і разумець іх значнасць для нашай гісторыі.\nНаступным, трэцім пры-пынкам стала вёска Баруны, якая знаходзіцца за 13 кіламетраў ад Гальшан. Пры ўездзе ў вёску мы спыніліся каля помніка падбітаму пад Барунамі ў гады Першай су-светнай вайны самалёту “Ілля Му-рамец”. Помнік устаноўлены ў 2009 годзе, а падзеі, якім ён пры-свечаны, адбыліся больш за 100 гадоў назад, у 1916 годзе. Візітнай карткай не толькі вёскі Баруны, але і ўсяго Ашмянскага раёна з’яўля-ецца касцёл Святых Апосталаў Пятра і Паўла, пабудаваны ў сярэ-дзіне XVIII стагоддзя ў стылі вілен-скага барока. З 1780 года ў храме захоўваецца мясцовашанаваны абраз Маці Божай Барунскай.\nКрэва ў гісторыі краіны\nЧацвёртым населеным пу-нктам маршрута стаў аграгародок Крэва Смаргонскага раёна. Зна-ёмства з ім мы пачалі з наведвання школьнага народнага гісторыка-краязнаўчага музея. Экскурсаво-ды, вучаніцы 10 класа, цікава рас-казалі нам аб гісторыі населенага пункта, яго святынях і, канешне, пра таямнічы і добра вядомы ў гісторыі Крэўскі замаку які быў калісьці вельмі падобны да нашага Лідскага замка ў плане забудовы, а яшчэ ў часе заснавання князем Гедымінам. Пасля захапляльнай экскурсіі ў музеі мы наведалі руі-ны замка. Нажаль, становішча яго сёння не вельмі прывабнае, але ж, як мы пераканаліся, рэканструк-цыя пачалася. І заходняя сцяна ўжо часткова адноўлена.\nНаселены пункт Крэва ўва-йшоў і ў гісторыю Першай сусвет-най вайны. Менавіта тут у 1915 годзе расійская армія змагла спы-ніць наступленне немцаў і замаца-вацца. Тры гады праз мястэчка праходзіла лінія фронту. Само ж Крэва было падзелена на дзве ча-сткі рэчкай Крыўлянкай. Крэўскі замак аказаўся на нямецкім баку. Яго старажытныя сцены былі ўбу-даваны ў першую лінію герман-скай абароны.\n«Смаргонская мядзведжая акадэмія» і не толькі\nРаённы цэнтр Смаргонь, які мы наведалі пятым, таксама ўвайшоў у гісторыю часоў Пер-шай сусветнай вайны. З верасня 1915 па люты 1918 года праз Смар-гонь праходзіла лінія руска-гер-манскага фронту. У выніку баёў 16-тысячны горад ператварыўся ў руіны. Пасля 810-дзённай абароны ён практычна перастаў існаваць. Газеты таго часу называлі яго «мёртвым горадам». На смаргон-скай зямлі засталося нямала на-памінкаў аб тым страшным часе (доты, бліндажы, могілкі). У су-часнай Смаргоні ў 2014 годзе адкрыты мемарыяльны комплекс памяці ахвяр Першай сусветнай вайны. Мы наведалі мемарыяль-ны комплес, і адчулі сапраўдны жах падзей таго часу.\nАле нас цікавілі і іншыя фа-кты і славутасці горада. Па-пер-шае, мы пачулі гісторыю заснаван-ня ў XVII стагоддзі знакамітай «Смаргонскай мядзведжай ака-дэміі» і ўбачылі скульптурную кампазіцыю «Мядзвежая акадэ-мія», якая размешчана на цэнт-ральнай алеі парку. Аўтар праекту — заслужаны дзеяч мастацтваў, ма-йстар Уладзімір Церабун, чые ра-боты добра вядомы сёння ва ўсёй Беларусі, менавіта ён з’яўляецца аўтарам праекту мемарыяльнага комплекса памяці ахвяр Першай сусветнай вайны. Пасля знаём-ства з гісторыяй «мядзвежай ака-дэміі» ўсім нам адразу стала зразу-мела, чаму на гербе горада нама-ляваны чорны мядзведзь з радзіві-лаўскім гербам «Трубы», які ста-іць на задніх лапах.\nПа-другое, мы пазнаёміся ўласна з візітнымі карткамі горада: касцёлам Святога Міхаіла Арханё-ла, які быў пабудаваны ў XVI ста-годдзі як кальвінскі збор, з царквой Праабражэння Гасподняга, асве-чанай 6 верасня 2009 года на рэс-публіканскае свята Дзень пісьмен-ства. У гэты ж дзень у Смаргоні быў адкрыты помнік Францішку Багушэвічу, знакамітаму беларус-каму пісьменніку. Сёння гэты пом-нік таксама стаў візітнай карткай горада.\nПа-трэцяе, як не дзіўна, але Смаргонь лічыцца радзімай аба-ранкаў. Мяркуюць, што першапа-чаткова абаранкі прызначаліся для навучэнцаў- мядзведзяў, але з ча-сам яны распаўсюдзіліся па ўсёй Беларусі і за яе межамі.\nСамы незвычайны касцёл Беларусі\nАпошнім і адначасова доў-гачаканым стала для ўсіх вучняў знаёмства з касцёлам Святой Тро-іцы ў вёсцы Гярвяты Астравец-кага раёна. Велічны, прыгожы храм, размешчаны ў цэнтры сада-дэндрарыя, здаецца сапраўдным караблём, які трымае шлях у веч-насць. Упрыгожваюць сад фігу-ры апосталаў. Таму тэрыторую перад касцёлам людзі называюць «Плошча дванаццаці апосталаў». Дэндрарый абгароджана ажур-ным кованым плотам. Вакол га-зонная траўка, незвычайныя дэка-ратыўныя кусты і кветкі… Касцёл Святой Троіцы па шчаслівым збе-гу абставінаў ні разу не быў раз-бураны. Таму нам, як і ўсім, хто прыязжае ў Гярвяты, пашчасціла ўбачыць сапраўдную архітэктур-ную прыгажосць, а не рэканструя-ваную. Нездарма сёння гэтае ўту-льнае места завуць «Беларускай Швейцарыяй»!\nАпошнім нашым аб’ектам, які мы змаглі ўбачыць хаця б зда-лёк, стала будоўля Беларускай АЭС на тэрыторыі Астравецкага раёна. Не спыніцца, каб не зрабіць яшчэ адзін здымак у наш фота-архіў, мы не змаглі. Нячаста лю-дзям даводзіцца бачыць уласна будоўлі рэспубліканскага маш-табу.\nВяртаючыся дадому пасля доўгага падарожжа па суседніх раёнах, вучні доўга абмяркоўвалі, каму што спадабалася, што най-больш ўразіла. Адказы былі самыя разнастайныя: ад экскурсій у шко-льныя музеі да агляду аб’ектаў. І галоўнае, нішто не засталося без увагі дзяцей. Упэўнена, падарож-жа па Гарадзеншчыне надоўга запомніцца кожнаму вучню. А тых, хто яшчэ не вандраваў па маршруце «Ад Ліды да Гярвят», запрашаем здзейсніць падарож-жа. Славутасці і тямніцы Гара-дзенскага краю чакаюць вас!\nнастаўніца СШ № 11\nКупалле зайграла над Дзітвой\nУ суботу 22 чэрвеня агра-сядзіба «Гасьціна» прымала ах-вочых адсвяткаваць Купалле пад жывую музыку. З розных куткоў Беларусі адгукнуліся аматары ста-ражытных абрадаў. Батлейка, абра-давыя спевы, народныя танцы, спевы вядомай Таццяны Матафо-навай і маладых выканаўцаў пад гітару, вогненнае шоў, скокі цераз вогнішча, сустрэчы сяброў і новыя знаёмствы — усё гэта было ў Купальскую ноч на аграсядзібе «Гасьціна» в. Пескі Лідскага раёна.\nДзяржаўныя ўстановы на Лідчыне пакуль вагаюцца, а пры-ватныя паціху пераходзяць да ад-значэння Купалля ў час летняга сонцастаяння, як яно і павінна быць. Няхай там недзе ў Аляксан-дрыі адзначаюць сабе Купалле ў ліпені, а мы тут усё-такі бліжэй да Еўропы і ў календары трохі раз-біраемся.


Срэбнае вяселле абодвух народаў\nЦі выпадае святкаваць «срэбнае вяселле» дыпламатычных стасункаў Беларусі ды Польшчы? Пра крызіснае сяброўства Лукашэнкі і Маргвэлашвілі, як вучаць жаўнераў-дзецей? Глядзіце новы выпуск «ПраСвету» з Алінай Кошык.\nНа гэтым тыдні адзначаем «срэбнае вяселле» абодвух народаў – 25-цігоддзе дыпламатычных дачыненняў Беларусі і Польшчы. Жвавыя на пачатку 90-ых – у Менск прыязджалі і Валэнса, і Квасьнеўскі, а беларусы ездзілі ў Польшчу без візы ажно да 2003-га, – яны забуксавалі, калі Менск раскалоў Саюз палякаў Беларусі. Летась стасункі сталі папраўляцца: паміж Варшаваю і Менскам пачалі курсаваць афіцыйныя дэлегацыі ды пра нешта дамаўляцца за зачыненымі дзвярыма. Паралельна адбываюцца размовы паміж польскімі і беларускімі гісторыкамі. Пра што – мы пагутарылі з даследнікам Ігарам Мельнікавым.\n«Цяжка галавой разбіваць мур»\nПра галоўныя дасягненні і праблемы 25 год дыпламатычных стасункаў Менску з Варшавай у інтэрв’ю з Лешэкам Шэрэпкам, амбасадарам Польшчы ў Беларусі ў 2011–2015 гг.\nМенск – Кіеў: бізнэс на вайне, або грошы не пахнуць\nНапружаныя стасункі з Расеяй ствараюць Беларусі не толькі палітычныя, але і эканамічныя праблемы. Гандлёвае сальда з галоўным хаўруснікам падае, і Менск актыўна шукае новыя магчымасці – між іншага, з паўднёвымі суседзямі. Пра новыя перспектывы беларускага гандлю і чаму тое не да спадобы Маскве – Усевалад Шлыкаў.\nВораг майго сябра – мой сябра?\n«Браты», як кажа Аляксандр Лукашэнка, але за кантакты з якімі кіраўнік Беларусі ўвесь час мусіць апраўдвацца. І гэта не дыктатары нейкіх афрыканскіх краінаў, а прэзідэнт дэмакратычнае… Грузіі. Што лучыць такія розныя Менск і Тбілісі? І каму гэтае сяброўства не вельмі даспадобы? Разбіраўся Ігар Кулей.\n«Сто год назад уладу ў нашай краіне захапілі тэрарысты»\nПасля пагрозаў забраць дзяцей, два гады таму, Расею пакінула лідарка арганізацыі «Экаабарона» Яўгенія Чырыкава. Цяпер яна з сям’ёй жыве ў Эстоніі. У размове з «ПраСветам» актывістыка разважае пра будучыню расейскага грамадзянскага руху.\nУ вайны не дзіцячы твар: як уратаваць дзіця-забойцу?\nДзякуючы прагрэсу і глабалізацыі ўзброеныя канфлікты ў 21-ым стагоддзі робяцца ўсё больш складаныя і блізкія да нас. А новыя ўзбраенні і спосабы вядзення вайны пакуль не могуць цалкам перадухіліць ваенных злачынстваў. У тым ліку выкарыстанне на вайне дзяцей у якасці баевікоў. Гэта практыкуе і «Ісламская дзяржава», і расейскія гібрыдныя сілы на Данбасе. Навошта яны гэта робяць і як ратаваць дзяцей, пацярпелых ад вайны? Рэпартаж Яраслава Сцешыка.\nТэгі: Беларусь-Польшча ПраСвет


Абама хоча яшчэ скараціць ядзерныя ўзбраеньні ЗША і Расеі\n26 сакавік 2012, 18:45\nПрэзыдэнт ЗША Барак Абама паабяцаў далейшыя скарачэньні ядзерных узбраеньняў ЗША і Расеі, і папярэдзіў Іран і Паўночную Карэю, што міжнародная супольнасьць ня будзе мірыцца з распаўсюджваньнем ядзернай зброі.\nАбама заявіў гэта ў панядзелак у Сэўле, сталіцы Паўднёвай Карэі, дзе лідэры больш 50 краінаў сьвету бяруць удзел у двухдзённым саміце па ядзернай бясьпецы.\nАбама перакананы, што Злучаныя Штаты і Расея, якая заключылі дамову аб кантролі над узбраеньнямі ў 2010 годзе, могуць яшчэ больш скараціць свае ядзерныя арсэналы. Ён сказаў, што будзе настойваць на далейшым скарачэньні падчас сустрэчы з Уладзімерам Пуціным у траўні.\nБарак Абама таксама заклікаў Паўночную Карэю спыніць сваю ядзерную праграму або сутекнецца з далейшай ізаляцыяй. І ён папярэдзіў Іран, што было мала часу часу для дыпляматычнага вырашэньня міжнароднага супрацьстаяньня з нагоды іранскай ядзернай праграмы.


Жыхары пільнуюць палітычную добранадзейнасьць зборшчыкаў подпісаў\n06 студзень 2006, 07:48\nРадыё “Свабода” Агляд некаторых выданьняў недзяржаўнага друку\n“Чым адгукнецца суседзкі газавы канфлікт для Беларусі?” – задае сёньня пытаньне “Камсамолка”. Паводле газэты, ва Украіне ўжо задумаліся, як падрыхтавацца да мажлівых павышэньняў кошту на газ у будучыні. Пытаньне, якім будзе ўрок для Беларусі? Назву аналітычнага матэрыялу суправаджае падзагаловак: “Нават акцыяў “Белтрангазу” можа апынуцца недастаткова для захаваньня нізкіх коштаў на газ у наступным годзе”.\nСёньня ўпершыню ў новым годзе выйшаў тыднёвік “Витебский курьер”. У сьвежым нумары некаторыя падрабязнасьці да прызначэньня віцэ-прэм”ерам Аляксандра Касінца. Апошнія дзевяць гадоў ён быў рэктарам Віцебскага дзяржаўнага мэдычнага ўнівэрсытэту. Дасьведчаныя людзі сьцьвярджаюць, што на выбарах у 1994 годзе цёзка Лукашэнкі зьяўляўся яго даверанай асобай. І, як піша газэта, амаль празь 12 гадоў дачакаўся вылучэньня на высокую дзяржаўную пасаду.\nТаксама “Витебский курьер” паведамляе, што цяпер падрыхтоўка да прэзыдэнцкіх выбараў суправаджаецца скандаламі. Паводле артыкулу “Грамадзяне “стукаюць”, супрацоўнікі Першамайскага раённага аддзелу міліцыі затрымалі на тры гадзіны Юлію Гусакову. Дзяўчына зьбірала подпісы ў адным зь дамоў па Маскоўскаму праспэкту, гутарыла зь насельнікамі. Міліцыянтам патэлефанаваў адзін зь іх, паскардзіўся на быццам бы палітычную нядобранадзейнасьць зборшчыцы подпісаў”.\nГазэта “Нясвіжскі час”, якая раней была спэцыялізаваным дадаткам баранавіцкага штотыднёвіка “Intex-press”, цяпер самастойна вядзе падпіску і продаж. Слова рэдактару незалежнага выданьня Вользе Варэнік.\n(Варэнік: ) “Мы вырасьлі. Гэта ня тое, каб складана, а значна цяжэй. Дзякуй Богу, начальнік раённага вузла паштовай сувязі выканаў абавязацельствы, якія прыняў напачатку году. Уключыў нас у сьпіс падпісных выданьняў, якія яму аддае “Белпошта”. А ў горадзе ў нас 25 гандлёвых кропак. Гэта пры тым, што ў Нясьвіжы толькі 14,5 тысячы насельніцтва”.\nПаведаміла рэдактар газэты “Нясвіжскі час” Вольга Варэнік. У якасьці ілюстрацыі да актуальных тэмаў тыднёвіка наступныя радкі: “За мінулы год у Нясьвіжы павялічылася колькасьць алькаголікаў. На ўліку ў наркалягічнай службе цяпер 1278 чалавек, у тым ліку 105 жанчынаў”. Газэту цікавіць, чаму сьпіваецца насельніцтва ў гарадку спрадвечнай беларускай гісторыі і шляхетнай культуры?


Доўгі час мяне вельмі цікавіла тэма розных надзвычайных Божых дароў. Напрыклад, дар аздараўлення хворых, дар малітвы заступніцтва (асабліва малітвы вызвалення), дар моваў і тлумачэння моваў, дар прароцтва, дар пазнання, дар слова і г.д. Быў час, калі Бог паказваў мне, што тое, што адбылося падчас Пяцідзесятніцы і пасля яе з Апосталамі, нікуды не знікла, але ўсё і надалей актуальна. Я сустракаў людзей, якія мелі такія дары, час ад часу мог на сабе адчуць надзвычайнае дзеянне Духа Святога. Яно праяўлялася альбо ў тым, што я сам атрымліваў некаторыя дары ад Духа Святога, альбо я трапляў у эпіцэнтр дзеяння Духа ў жыцці іншых людзей. Мне вельмі хацелася, каб нешта такое было не толькі ў Польшчы, Францыі ці Бразіліі, але таксама і ў Беларусі. Я спадзяваўся ўбачыць праяўленне Божай славы ў тым выглядзе, у якім я яе бачыў недзе там за мяжой. Аднак праходзілі гады, мы прасілі Духа Святога, каб Ён таксама і сярод нас рабіў тое, што Ён зрабіў недзе там, а бачных вынікаў не было... Калі настаў дзень Пяцідзясятніцы, усе былі разам на адным месцы. І раптам узняўся шум з неба, нібы павеў моцнага ветру, і напоўніў увесь дом, дзе сядзелі яны. І з’явіліся ім языкі падзеленыя, быццам ад агня, і затрымаліся на кожным з іх. І напоўніліся ўсе Духам Святым і пачалі гаварыць на іншых мовах, як Дух даваў ім прамаўляць.\nБылі ў Ерузалеме юдэі, людзі пабожныя з усякага народу пад небам. Калі ўзняўся шум гэты, сабралася мноства людзей, і захвалявалася, бо кожны чуў іх, што яны гавораць на ягонай мове. І бянтэжыліся і дзівавалі, кажучы: Ці ж усе тыя, хто гаворыць, не галілейцы? Як жа мы чуем кожны сваю мову, у якой нарадзіліся. Парфяне і мідзяне, і эламіты, і жыхары Месапатаміі, Юдэі і Кападокіі, Понта і Азіі, Фрыгіі і Памфіліі, Егіпта і частак Лівіі, сумежных з Кірынеяй, ды прыезджыя рымляне, юдэі і празеліты, крыцяне і арабы, – мы чуем, што яны гавораць нашымі мовамі пра вялікія справы Божыя?\n(Дз 2, 1–11)\nНіхто не можа сказаць «Езус — Пан», калі не будзе ў Духу Святым.\nРозныя ёсць дары, але той самы Дух;\nрозныя служэнні, але Пан адзін і той самы;\nрозныя дзеянні, але той самы Бог, які робіць ўсё ва ўсіх.\nАле кожнаму даецца праяўленне Духа на карысць.\nЯк цела адно, але мае многа членаў, якія, хоць іх шмат, складаюць адно цела, так і Хрыстус.\nБо ўсе мы адным Духам ахрышчаныя ў адно цела, юдэі ці грэкі, нявольнікі ці свабодныя, і ўсе напоены адным Духам.\n(1 Кар 12, 3b–7. 12–13)\n(Ян 20, 19–23)\nДух вядзе тых, хто дазваляе сябе вeсці\nДоўгі час мяне вельмі цікавіла тэма розных надзвычайных Божых дароў. Напрыклад, дар аздараўлення хворых, дар малітвы заступніцтва (асабліва малітвы вызвалення), дар моваў і тлумачэння моваў, дар прароцтва, дар пазнання, дар слова і г.д. Быў час, калі Бог паказваў мне, што тое, што адбылося падчас Пяцідзесятніцы і пасля яе з Апосталамі, нікуды не знікла, але ўсё і надалей актуальна. Я сустракаў людзей, якія мелі такія дары, час ад часу мог на сабе адчуць надзвычайнае дзеянне Духа Святога. Яно праяўлялася альбо ў тым, што я сам атрымліваў некаторыя дары ад Духа Святога, альбо я трапляў у эпіцэнтр дзеяння Духа ў жыцці іншых людзей. Мне вельмі хацелася, каб нешта такое было не толькі ў Польшчы, Францыі ці Бразіліі, але таксама і ў Беларусі. Я спадзяваўся ўбачыць праяўленне Божай славы ў тым выглядзе, у якім я яе бачыў недзе там за мяжой. Аднак праходзілі гады, мы прасілі Духа Святога, каб Ён таксама і сярод нас рабіў тое, што Ён зрабіў недзе там, а бачных вынікаў не было. Дакладней, не магу сказаць, што не было зусім. У Беларусі Бог мне паказаў цудоўныя рэчы, якіх я нават не сустрэў за шэсць гадоў вучобы ў Польшчы, аднак, гэтыя цудоўныя рэчы Божага дзеяння праяўляліся вельмі нечакана, у жыцці, здавалася б, выпадковых людзей, якіх я не ведаў, якія з’яўляліся невядома адкуль і невядома чаму. А там, дзе я асабліва прагнуў і дзе асабліва спадзяваўся ды чакаў, там, як правіла, нічога не дзеілася. Мне хацелася сабраць людзей, хацелася, каб праявіліся духоўныя дары і каб імі мы маглі служыць Богу… Ну менавіта, СЛУЖЫЦЬ…\nКалі салдат атрымлівае рыдлёўку, то не для таго, каб проста з ёй хадзіць, захапляцца, хваліцца або капаць там, дзе яму ўздумаецца. Разам з рыдлёўкай ён атрымлівае канкрэтнае заданне. Служба ў войску вымагае абавязковай паслухмянасці, суровай дысцыпліны і падпарадкаванасці. Калі гэтага няма, то такому салдату ніхто не дасць рыдлёўкі, а тым больш не даверыць аўтамат ці яшчэ якое больш важнае заданне. Перш, чым атрымаць духоўныя дары ад Духа Святога, трэба выхаваць у сабе безагаворачную паслухмянасць Богу. Напрыклад, калі нехта атрымаў дар аздараўлення хворых, то трэба быць гатовым маліцца за тых хворых, якія няўдзячныя, нямытыя, гніюць і г.д.\nЯ зразумеў, што сапраўдная паслухмянасць Богу нашмат важнейшая за духоўныя дары. Дары даюцца для службы Богу, а служба вымагае паслухмянасці: Свидетели Ему в сем мы и Дух Святый, Которого Бог дал повинующимся Ему (Дз 5,32). Шчыра кажучы, я вельмі мала сустракаў вернікаў, якія ў пакоры былі здольныя прызнаць грэх непаслухмянасці. У большасці ўсе мы думаем, што мы верныя, якія Яго ніколі не пакінулі. І толькі тым, хто сапраўды шчыра шукае Бога і хоча Яму пакарыцца, хоча быць падданым, Бог час ад часу паказвае непаслухмянасць і дае магчымасць пакаяцца і працаваць над сабой. Гэта падрыхтоўчы працэс, і ён пачынаецца перад служэннем надзвычайнымі дарамі Духа Святога.\nАнтыбіётык для жыхароў Вавілона\nМногія даследчыкі Бібліі ў Спасланні Духа Святога бачаць сувязь з гісторыяй пра вавілонскую вежу (Быцця 11,1-9). Тады людзі хацелі быць незалежнымі ад Бога, самастойнымі, кіраваць сваёй гісторыяй без Яго дапамогі. У выніку гэтых дзеянняў яны перасталі разумець адзін аднаго, з’явіліся розныя мовы. Карацей, розныя мовы ў біблійным сэнсе — гэта не багацце, а вынік непаслухмянасці Богу. Гэтая непаслухмянасць вядзе да непаразумення паміж людзьмі.\nПадчас Спаслання Духа Святога людзі, нягледзячы на розныя мовы, разумеюць адзін аднаго. Такім чынам Бог аздараўляе так званы вавілонскі грэх і паказвае, што не мова, не дзяржава, не горад, не навука яднае людзей, а Дух Святы збірае ў адно тых, хто Яму паслухмяны. Збірае ў адно Цела і кожнаму дае заданні (другое чытанне). Ён, нібы той генерал, ведае каго куды паставіць і на які час. Ён стратэг. Ён раздзяляе адпаведную зброю (дары, служэнні), бо ведае нашыя здольнасці. Некалі пачуў, што няма людзей памазанных Духам на ўсё. Няма такіх, якія б усё ведалі і ўсім маглі б аднолькава добра займацца. Дух памазвае і ставіць на канкрэтнае месца. Для таго, каб такі варыянт пачаў існаваць, трэба найперш навучыцца быць Яму паслухмяным.\nПрыйшоў да сваіх\nУявіце групу салдатаў, якія паслухмяныя свайму камандзіру не ад страху ці жадання атрымаць узнагароду, а з уласнай волі, проста так, бо высока цэняць свайго камандзіра і гатовыя для Яго на многае. Такія салдаты з радасцю сустракаюцца са сваім шэфам, слухаюць яго, збіраюцца вакол Яго з радасцю, бо камандзір свой і прыходзіць да сваіх. Нешта такое адбываецца ў евангельскай гісторыі. Езус прыйшоў да сваіх, стаў у цэнтры, прынёс упэўненасць і забраў страх (мір вам), а яны ўзрадаваліся…\nЦі паслухмяны ты Богу?\nСпрабуй уявіць сябе ў супольнасці вучняў, якія сустракаюцца з Уваскрослым. Ці можаш назваць Яго сваім і ці можаш сказаць, што Ён прыйшоў да свайго (да цябе)? Ці адчуваеш ты тыя ж пачуцці, што Апосталы?\nМенавіта сваім Езус дае Духа Святога…


Беларусы змогуць свабодна паляцець у несвабодную КНДР\nСамая закрытая краіна свету адкрываецца для турыстаў з Беларусі. Упершыню мы маем магчымасць набыць наўпроставы квіток на самалёт з Менску ў Пхеньян. Забава нятанная. Але штогод наведаць Паўночную Карэю выпадае шанец толькі 10-ці тысячам чалавек з усяго свету.\nАдчуць эпоху, атмасферу 50-х і паглядзець, як жылі бабулі ды дзядулі. Менскі турыстычны аператар, кампанія «МэрлінТур» запрашае налета далучыцца да візіту ў КНДР, кошт тыднёвае праграмы – каля трох тысяч еўраў.\n«Тур у закрытую краіну не можа каштаваць танна, мы арандуем самалёт у Белавіі, на якім будуць ляцець толькі ўдзельнікі туру. Плануецца 135 чалавек, 50 месцаў мы аддаем беларусам, рэшта месцаў, амаль усе зарэзерваваныя», – зазначае Ірына Баранава, турыстычная кампанія «Merlintour».\nКаб прыцягнуць яшчэ больш ахвотных, арганізатары візіту распачалі тыдзень КНДР у Менску. Яшчэ ёсць магчымасць заўтра трапіць на адмысловы кінапрагляд пра Паўночную Карэю.\n«Паўночная Карэя для нас даволі экзатычная краіна і нам цікава на яе прыкладзе заглянуць у нашае мінулае», – зазначае наведвальнік тыдня КНДР.\n«Сталінізм працягваецца, даволі паспяхова ў КНДР, гэта закансерваваны сталінізм і цікавы тым што напэўна так жылі нашыя дзяды і перажывалі», – дадае іншы наведвальнік тыдня КНДР.\nПа-за турыстычнымі вандроўкамі Менск і Пхеньян звязаныя нешматлікімі будаўнічымі праектамі, якія былі заключаныя яшчэ да крызісу, у час, калі беларускія будаўнікі масава з’яджалі ў Расею, у тым ліку на будоўлю сочынскай алімпійскай інфраструктуры.\nПаводле інфармацыі «Белсату», цяпер ад некалькіх тысячаў паўночнакарэйскіх адмыслоўцаў у Менску засталіся некалі соцень чалавек, якія чакаць закрыцця кантрактаў. Сваёй прысутнасці ў Менску не афішуюць, а заробкі ад працы паўночнакарэйскіх работнікаў атрымлівае наўпрост амбасада КНДР.\n«Ёсць пастанова ў Пхеньяну давесці колькасць турыстаў да 2020 году да 2 млн на год. Мы былі, калі яшчэ зусім мала еўрапейцаў было. Зараз пачынаецца мяняцца, колькасць турыстаў там расце вельмі хутка», – распавядае грамадскі актывіст Алег Новікаў.\nТыя, хто ўжо наведвалі Паўночную Карэю, не раяць туды ехаць, больш як на тыдзень. А таксама папярэджваюць: трэба быць падрыхтаванымі да абсурдных правілаў. Напрыклад, газету з партрэтам Кім Чэн Ына трэба складаць 3 разы, а не 2, каб лінія згібу не праходзіла праз фотаздымак.\nАрганізатары Тыдня Паўночнай Карэі ў Менску падкрэсліваюць: пералёт з Менску ў Пхеньян – акцыя разавая, і трэба лавіць момант. Пакуль квіткі на Ту-154 у КНДР зарэзервавалі прыблізна дзясятак беларусаў. Візы абяцаныя ўсім, але ўжо вядома, што афіцыйна журналістаў у туры ў КНДР не будзе.\nТэгі: КНДР, Паўночная карэя, турызм


У нашай парафіі да руху «Марыгарытка» далучыліся новыя асобы - Санктуарый Маці Божай Валадаркі Азёраў | Санктуарый Маці Божай Валадаркі Азёраў\n5 студзеня напрыканцы святой Імшы ў 11 гадзін гэтыя вернікі прысягнулі перад алтаром ахопліваць штодзённай малітоўнай апекай святароў.\nСутнасцю апостальскага руху «Маргарытка» з’яўляецца штодзённая малітва за канкрэтнага святара альбо законную сястру. Маргарытка — белая кветка, якая сімвалізуе прастату, чысціню і прагу ахвяравання, — выбрана як сімвал духоўнай дапамогі святарам і асобам законным. Сем пялёсткаў кветкі сімвалізуюць сем дзён тыдня. Сем асобаў, злучаных у адну «Маргарытку», ахвяруюць па адным дні ў тыдзень за святара альбо законную сястру, выбіраюць форму малітвы, якая ім больш адпавядае, і моляцца ўсё жыццё. Адзін чалавек можа належаць да некалькіх «Маргарытак», напрыклад, маліцца за сем святароў кожны дзень тыдня. Аднаго святара можна адарыць некалькімі «Маргарыткамі». Пасля складання абяцання вечнай малітвы «Маргарытка» не абавязана збірацца на супольную малітву, кожны моліцца ў тым месцы, дзе знаходзіцца.\nДа гэтага дня ў нашай парафіі існавалі яшчэ дзве «Маргарыткі»: вернікі моляцца за ксяндза Станіслава Мжыглуда SDS і за біскупа Алега Буткевіча.


Трупы свіней знайшлі побач з расейскаю мяжою (Увага: жахлівыя здымкі!)\nЖывёлінаў, якіх забралі ў вяскоўцаў у сувязі з успышкаю афрыканскай чумы свіней, забілі, але не спалілі ды кінулі ў лесе. Ад трупа можна гэтак жа заразіцца вірусам, як і ад жывой свінні.\nНа трупы жывёлінаў, якіх канфіскавалі ў вяскоўцаў, на Віцебшчыне натрапілі збіральнікі ягадаў. У лесе, прыкладна за 5 км ад вёскі Ярэміна Віцебскай вобласці, яны пабачылі не закапаную яму з трупамі свіней. Іх прысыпалі тонкім слоем грунту, які змылі нядаўнія дажджы. У катлаване сабралася вада, парэшткі жывёлінаў гніюць і распаўсюджваюць смурод.\nГэтае месца за 10 км ад прасёлкавай дарогі і прыкладна за 25 км ад мяжы Беларусі з Расеяй.\nПаводле захадаў бяспекі, хворых свіней знішчаюць бяскроўным метадам, трупы спальваюць, а попел закапваюць. Пра гэта гаварыў першы намеснік дырэктара дэпартаменту ветэрынарнага і харчовага нагляду Міністэрства сельскай гаспадаркі і харчавання Беларусі Юры Піваварчык.\nЗамоўчванне праўдзівай сітуацыі з распаўсюдам эпідэміі ў Беларусі ставіць пад пагрозу вытворчасць мяса ў суседніх краінах. Польшча і Літва ўжо выказалі жаданне збудаваць шматкіламетровыя платы на мяжы з Беларуссю, бо хваробу паміж краінамі пераносяць дзікі.\nАліна Кашкевіч, belsat.eu, з выкарыстаннем інфармацыі belapan.com


Сёньня рэдакцыя газэты "Навіны" накіравала ў Менскі гарадзкі суд касацыйную скаргу на рашэньне Маскоўскага суду ад 24 верасьня, які задаволіў зыск сакратара Рады Бясьпекі Віктара Шэймана да журналіста Сяргея Аніські аб абароне гонару й годнасьці і кампэнсацыі маральнага ўрону. Рэдакцыя лічыць, што рашэньне суду неабгрунтаванае і павінна быць адмененае.\nНагадаем, што Маскоўскі суд пастанавіў, што ўсе зьвесткі, якія былі апублікаваныя ў артыкуле Сяргея Аніські "Кто ў церамочках жыве?", не адпавядаюць рэчаіснасьці.\nРэдакцыя лічыць, што высновы суду не падцьверджаныя дастатковымі й сапраўднымі доказамі. Пад час вынясеньні рашэньня, як мяркуюць журналісты "Навінаў", суд зыходзіў не з аб'ектыўных доказаў па справе, а з суб'ектыўнай ацэнкі зыскоўцам апублікаванага матэрыялу.\nТаксама суд не прыняў неабходных мераў па зьбіраньню сапраўдных доказаў па справе: ён адхіліў усе хадайніцтвы адказчыкаў. Так, судзьдзя не пажадаў разглядаць тэхнічны пашпарт і пасьведчаньне аб рэгістрацыі домаўладаньня на ймя Шэймана ў Падліпках, а таксама хадайніцтва аб прыцягненьні даведкі зь міністэрства абароны Рэспублікі Беларусь, дзе быў бы ўказаны паслужны сьпіс Шэймана – у прыватнасці, дата прысваеньня яму чына падпалкоўніка. Бо ў судовым паседжаньні адказчыкі неаднаразова тлумачылі, што "шлях ад маёра да гэнэрал-маёра" трэба лічыць ад апошняй даты знаходжаньня яго ў гэтым чыне.\nУ скарзе рэдакцыя ўказвае: зьвесткі, апублікаваныя ў артыкуле, беспадстаўна прызнаныя судом як ганебныя для Шэймана, бо сьцьвярджэнне, што Шэйман "прайшоў шлях ад маёра да гэнэрал-маёра за пяць гадоў" у любым выпадку ня можа ганьбіць ягоны гонар і годнасьць: хуткі рух афіцэра па службе сьведчыць толькі аб ягоных заслугах.\nРэдакцыя "Навінаў" лічыць, што суд беспадстаўна спагнаў з газэты на карысьць зыскоўцы кампэнсацыю за маральны ўрон. Бо, нават у адпаведнасьці з пастановаю Пленуму Вярхоўнага суду зыскоўца мусіць указаць, якія ён адчуваў маральныя і фізычныя пакуты. А пры вызначэньні памеру кампэнсацыі трэба сыходзіць з наступстваў, якія пацягнулі траўмы.\nУ матэрыялах справы ёсьць даведка пра тое, што балянсавы прыбытак "Навінаў" складае 8 000 000 рублёў. Абсталяваньне газэта арандавала, таму спагнаньне 10 мільярдаў рублёў прывяло да спыненьня ейнае дзейнасьці. А зыскоўца ў такім разе ня зможа атрымаць гэтыя грошы.\nНя змогуць у блізкай будучыні выходзіць "Навіны" і пад новай назваю. Як мы паведамлялі, пасьля рэгістрацыі газэты "Наша Свабода" 30 кастрычніка Дзяржкамдрук выдаў загад, якім рэгістрацыйнае пасьведчаньне ануляванае. Прычынаю названа тое, што выдавец не ўзгадніў з адпаведнымі мяйсцовымі ворганамі мейсца разьмяшчэньня рэдакцыі.


Лепшыя Зыход Альбомы\nby Dan драг\nBay Area , трэш рух у пачатку 1980 - х гадоў па- ранейшаму выступае ў якасці аднаго з самых творчых і інавацыйных эпох ва ўсіх з металу. Акрамя запуску Джаггернаут, якое Metallica таксама нарадзіла Запавету, Death Angel і ўплывовага зыходу. Самыя раннія увасаблення Зыход ўзыходзіць да 1980 годзе і з'яўляюцца зыходнымі пачаткамі трэша.\nІх дэбютны Bonded By Blood з'яўляецца адным з самых уплывовых металічных запісаў калі - небудзь выпушчаныя і група таксама прыкметы будучага гітарыста Metallica Кірха Hammett ў якасці арыгінальнага элемента. Зыход можа правесці адрозненне вызваліўшы лепшыя трэш альбомаў у двух розных стагоддзях.\nАрыгінальны вакаліст Пол Балофф і замена Steve (Zetro) Souza сталі знакавымі сьпевакамі ў жанры, як іх стыль адрозніваецца і ідэальным сплавам мелодыі і агрэсіі. Група кіруецца гітарыст Гэры Холт і геніяльных рыфаў і сола Ён пісаў з моманту іх дэбюту. З неверагодным каталогам яны распрацавалі на працягу многіх гадоў, мы прадстаўляем лепшыя альбомы зыходу.\nЗыход - Bonded By Blood.\nВельмі нешматлікія альбомы , як уплывовыя , як дэбют Зыходу, прыклейванне крыві. Нароўні з Show No Mercy і Kill «Em All, усе яны стварылі рэвалюцыю ў метро. Акрамя дэбюту групы Metallica, Exodus можа вельмі добра напісалі лепшы дэбют трэш калі-небудзь бачыў. Фронт да спіны яна развязвае пякельную лютасьць з яго переглаголом прасякнутага вакалу, раздзіраючы рыф і высокаактанавых тэмпаў ён узяў металічны свет у цісках і адмовіўся адпусціць.\nТрэк-ліст чытае як лепшыя і, калі вы ўдзельнічаеце ў Зых шоў з любой эпохі большасць сетлист складаецца з іх дэбюту. Такія трэкі, як «Зыход», «І тады Там не было ніводнага», загалоўны трэк і выдатныя "Урок ў сям'і» з'яўляюцца аднымі з лепшых песень, жанр бачыў. Bonded By Blood меў такі ўплыў , што калі Зыход не выпусцілі яшчэ адзін рэкорд у свеце ўсё яшчэ будзе казаць пра яго жанры , вызначальным бляскам. Ясна, што гэта адна з самых важных металічных запісаў, калі-небудзь будзе выпушчаны.\nРэкамендуемая Дарожка: "Bonded By Blood"\nЗадавальнення плоці (1987)\nЗыход - Задавальненні плоці.\nНягледзячы на ўплыў Bonded By Blood неадкладна была Зыход расталася з вакалістам Полам Baloff адразу пасля тура быў завершаны. Заменена былы Спадчына (Testament) фронтмэн Стыў «Zetro» Souza для іх выпуску Другакурсьніка задавальненняў плоці, ён быў гэтак жа унікальны , як і яго папярэднік, але мае больш шырокі вакальны дыяпазон. Альбом заняў два гады, каб напісаць і запісаць, але добра варта пачакаць. Амаль на адным узроўні з іх папярэдняй версіяй, Гэры Холт апранае клініку з яго больш, чым жыццё рыфамі.\nSouza робіць яго прысутнасць адразу ж адчуў, як «Deranged» адкрывае запіс з інтэнсіўнасцю і ўсплёск хуткасці, што яго хуткі тэмп вакальнай дастаўкі саступаюць рыскай Том Арай з Slayer. Група штурхае іх меладычны пачуцці з драбільна «" пакуль смерць не разлучыць нас ", паколькі гэта паказвае адзін з hookiest рыфаў Холта і меладычны вакальнай лініі, што Зыход не змог паехаць з Baloff. «Абяры сваю зброю» закрывае запіс і з'яўляецца трэш-метал класіка, знаходзіцца на адным узроўні з любым з іх Вялікі 4 зарэгістраваных. Задавальнення Плоці з'яўляецца адным з самых недаацэнены трэш запісу жанр калі - небудзь бачыў.\nРэкамендуемы Трэк: «Выберыце сваю зброю»\nТэмп праклятых (2004)\nЗыход - Tempo праклёнаў.\nПасля працяглага перапынку пасля выпуску невдохновленной Сілы Habit, Exodus ўсплылі праз дванаццаць гадоў з масіўным Tempo праклятага, пякучага справы , якое было настолькі інтэнсіўным , што было раўнасільна быць шкарлупінай ў шоку. Тым Паляванне знаходзіць сябе назад за барабанныя пасля выхаду ў 1990 годзе і яго прадукцыйнасць сківіцу зніжаецца і проста лепшая ў яго кар'еры. Дух трэш захопліваецца ў кожным трэку, так як Souza ніколі не гучаў так злы і валодаў.\nПершыя тры дарожак жорсткага ўдару трэша класікаў, якія цвёрда ўсталяваць, што Зыход вярнуўся. Нароўні з Запаветам, Exodus з'яўляюцца адзінай групай з пачатковага трэш руху, якое стварала матэрыял так моцны, як іх раннія рэчы. Холт ў агні і рыф ў «Scar Spangled Banner» і «Вайна пастыр мой» лепшы у яго кар'еры, які цягне оф змешваецца з пругкім буркатанне, як трэш прызначаны для прайгравання. Тэмп праклятых знаходзіць гурт стрэльбы на ўсіх цыліндрах і з'яўляецца лепшым трэш - рэліз новага тысячагоддзя.\nРэкамендуемы Трэк: "Scar Spangled Banner"\nЗыход - Fabulous Disaster.\nГрунтуючыся на поспеху сваіх першых двух выпускаў, Зыход хутка рушылі ўслед з Fabulous Disaster 1989 годзе. Падобны ў стылі іх папярэдняе прапанову, песні рухае Холт больш, чым жыццё рыф. Вядучыя гульні на гітару з Холт і Рыка Ханолта дзівіць сваю апантаную дакладнасць і фармальнасцю. Зыход пашырыць іх песень на сваім трэцім опусе, дадаўшы некаторыя цяжкія павольныя каналы і ўключаць дадатковыя меладычныя руху. Яны ўводзяць вечка ў першы раз з вайны «Low Rider» і AC / DC «Перадазіроўкі» і яны таксама велізарны поспех.\nІх самы вялікі хіт ўваходзіць магутны downpicked «Toxic Waltz,» віхор разбурэння, рукі на гімнавай хорам. Загалоўны трэк выклікае прывыканне і, магчыма, уключае ў свой лепшы хор. інфекцыйная мелодыя Souza будзе надрукаваная ў ваш мозг доўга пасля таго, як песня скончылася. Недаацэненая класіка эпас «Like Father Like Son» з яго кавадлам цяжкімі рыфамі і выключным хорам, які Souza амаль ўвасабляюць Schmier Destruction ст. «Апошні акт Defiance», «Сезон палявання» і «Славесныя Брытвы» усё рух як таварны цягнік і захапіць праўдзівы дух трэш зыходу.\nРэкамендуемы Трэк: "Fabulous Disaster"\nУ крыві, кроў (2014)\nЗыход - кроў у кроў. Nuclear Blast Records\nВяртаючыся да групы ў трэці раз, Souza вярнуўся за мікрафон Зыходу 2014 опуса. Пасля заўчаснай смерці знішчальніца Ханнемана, Холт быў падзяліўшы свой час паміж Slayer і Зыходам і дваістай роляй відавочна пад уплывам яго песень. Гэта было б ідэальным прытрымлівацца да 2004S T Empo праклятага , калі б застаўся Souza, ён з'яўляецца ідэальным сплавам іх мінулага змешваюцца з сучаснымі тэндэнцыямі. Вытворчасць Эндзі Сніпам з'яўляецца выразным, рэзкім і мае паласу якая гучыць больш, чым жыццё.\nАдкрыццё з бязлітасным «Black 13», яны хутка перамяшчацца па шыі парушэнні гімнаў, як загалоўны трэк і «Collateral Damage» ўсе першыя класікі хуткасці Зых. Кірк Хэмет перагледзіць свой час у кнізе Зыход, як ён рэзаў на забойцу «Солт Рана», які паказвае няўмольнае Souza разбуральнае мікрафон. Souza супрацьстоячы Зыход проста адчувае сябе добра. Яго вакал выдатна спалучаюцца з бліскучымі рыфамі Холта, як напісанне песень відавочны вяртанне да формы.\nРэкамендуемы Трэк: «Соль Рана»\nДадатак B: The Human Умова (2010)\nЗыход - Дадатак B: The Human Condition. Nuclear Blast Records\nЯшчэ раз Зыход і Стыў Соуза пасварыліся, што прывяло да яго выцясненні з групы. Зыход прынёс вакаліст Роб герцагаў ў 2005 годзе, Whot запісаў тры цвёрдых альбома і дасягнуў максімуму на сваім апошнім выпуску, Дадатак B: The Human Condition. Dukes прыносіць больш агрэсіўную тэхніку свайго вакалу, як ён можа крычаць з лепшымі з іх. Паводле яго папярэднім версіям яго меладычны падыход не быў так развіты , але на Дадатак B , ён з'яўляецца цалкам жахлівым і робіць выдатную працу вар'іруючы да яго дастаўкі.\nГітарыст Lee Altus далучыўся ў 2005 годзе, каб замяніць Hunolt і яго прысутнасць адчуваецца ва ўсім альбоме. Рыфы і інтэнсіўнасць дрэнны ад прыроды, як бліжэй «Good Riddance» як брутальны, як і ўсё ў іх каталогу. «Downfall» лепшая песня з эпохі Dukes з памятнымі меладычным лініямі і бесперапыннымі рыфамі. На амаль 75 хвілін і дванаццаць трэкаў, гэта Зыход найбольш глыбокага і амбіцыйнага намаганняў а восьмай гадзіне песень у больш чым шэсць хвілін.\nРэкамендуемы Трэк: «Downfall»\nКласічны Антываенныя песні пратэсту\nЛепшая Музыка Відэа дырэктараў Працоўны Сёння\nЛепшыя Slayer Альбомы\nТоп 10 Прыклады песень Шчаслівы Pop\nЛепшыя песні Sad R & B\nРазмінка песні Top 20 Rock\nТоп 10 класічных індзі-рок запісаў\nТоп 10 поп-песня - лета 2011\nГэты час ЗША Gov't Спрабаваў (і не ўдалося), каб запусціць бардэль\nЯк быць кандыдатам на Family Feud\nСтэнфардскі універсітэт GPA, SAT і ACT дадзеных\nТоп 5 мексіканскіх баксёраў\nНапаўняльнік Словы і Вакальныя Паўзы\nПадарожжа па Сонечнай сістэме: Наша Сонца\nВызначэнне бязбожнікаў, бязбожнасці\nАлімпійскія правілы Высокі скачок\nДвайняты і Шалі Каханне Сумяшчальнасць\nНавука пра тое, як Слізь работ\nЦяля Рост - Рост знакі\nГарадскія легенды, Вы ўпэўненыя, што «г-н Горскі» містыфікацыя?\nЯк зрабіць рымскую свечку\n10 лепшых Майкл Джэксан Узоры ў Rap\nШто я павінен насіць у школе права?\nВялікдзень Спіс слоў\nПрыналежныя Назоўнікі і прыметнікі Прыналежныя\nІтальянскі займеннікавыя Дзеясловы\nІнтэрнэт Мікраэканомікі Вучэбны дапаможнік\nЦі патрэбна мне Скейт абутак скейтборд?\nБацька-сын пераможцаў на PGA Tour


Падсумаванне вынікаў 2017 года ў жывым эфіры Радыё Рацыя | БЕЛАРУСКАЕ РАДЫЁ РАЦЫЯ\nЮрась Губарэвіч: На жаль, узровень жыцця не вызначаецца макраэканамічнымі паказчыкамі. Рубель можа быць стабільным, але і заробкі стабільна нізкімі. Канешне, у гэтым годзе адбыліся пэўныя спробы лібералізацыі, пошук новых унутраных рынкаў. Гэта і стаўка на інфармацыйныя тэхналогіі. Невядома, можа гэта і спрацуе, аднак тут ёсць і пэўная зона рызыкі. Мы памятаем тую кампанейшчыну, якую ўлада рэгурна рэалізоўвае ў дачыненні да пэўных сфераў беларускай эканомікі. Або гэта падтрымка прамысловых прадпрыемстваў, якія дыхаюць на ладан. Або гэта ўкладанне вялікіх інвестыцый у сельскую гаспадарку, якія таксама проста закопваюцца ў зямлю. У сферы прадпрымальніцтва і ІТ-бізнеса, канешне, ёсць пэўныя перспектывы, но ёсць і рызыкі, калі ўлада будзе надта кантраляваць гэтую сферу. Ёсць пэўная рызыка і адмывання грошай, сыходу ў цень. Гэта сфера дастаткова новая для Беларусі, тут трэба быць вельмі асцярожным.


Залеская Талака, 9 (27) 2013 - Беларуская Інтэрнэт-Бібліятэка Kamunikat.org\nМесца выхаду: Залессе\nРэдактар: Ліс Дар'я\nВыдавец: ГА "Сяльчанка"\nCopyright © 2013 by Залеская талака\nФестываль-кірмаш "Залессе запрашае сяброў!" хацеў падпсаваць дождж... Не атрымалася! 21 верасня прастаяў-пратрымаўся цёплы дзень залатой восені - цудоўны шанец сустрэцца з сябрамі, пабачыць землякоў, паслухаць музыку ды згадаць пра дзень нараджэння Міхала Клеафаса Агінскага! У самым пачатку свята адбылося тэатралізаванае прадстаўленне “Марыя дэ Нэры і Амелія”, пасля якога прысутных парадавала танцавальная група народнага ансамбля песні і танца імя М. К. Агінскага, выканаўшы ўрачысты “Паланэз”.\nПэрыёдыка: Залеская Талака


Дзень моладзі на "Славянскім базары" быў насычаны крэатыўнымі праектамі\nФестывальны Віцебск працягвае радаваць і здзіўляць жыхароў і гасцей. Сёння на "Славянскім базары" Дзень моладзі. Ён быў насычаны крэатыўнымі праектамі: з раніцы самыя актыўныя і спартыўныя выйшлі на марафон, далей яго прадоўжыў фестываль здаровага ладу. Упершыню ў праграме "Славянскага базару" прайшоў моладзевы інтэлектуальны open-air "Кветкі Вялікай Перамогі" да 75-годдзя вызвалення Беларусі. А менш чым праз гадзіну на галоўнай канцэртнай пляцоўцы першы дзень музычнага конкурсу выканаўцаў эстраднай песні: у Летнім амфітэатры прагучаць славянскія хіты. Прамая трансляцыя пачнецца ў 22:00 на "Беларусь 1" і "Беларусь 24" адразу пасля "Панарамы".\nА зараз з падрабязнасцямі з фестывальнага Віцебска - наш уласны карэспандэнт Марына Раманоўская. Гэта не рэпетыцыя фестывальнага канцэрта. Так да старту рыхтуюцца ўдзельнікі моладзевага забегу. Да ранішняй прабежкі па цэнтры Віцебска далучыліся больш як сто чалавек. Медаль - кожнаму ўдзельніку, у тым ліку і за ранні ўздым у выхадны. Дзяніс Воляк прыехаў з Гродна. Менавіта ён здаваўся хутчэй за ўсіх. Дыстанцыя - два кіламетры дзвесце метраў пакарылася лёгка.\nПлошча Перамогі сёння ўвесь дзень у поўным распараджэнні маладых і крэатыўных. Свята з акцэнтам на спорт і музыку. Самай гучнай стала пляцоўка фестывалю аўтагуку. І моладзь, і людзей старэйшага пакалення аб'яднала на галоўнай плошчы Віцебска акцыя "Беларусь памятае. Памятаем кожнага". Да мемарыяльнага комплексу ў гонар воінаў-вызваліцеляў усклалі кветкі. Упершыню на "Славянскім базары" прайшоў інтэлектуальны open-air "Кветкі Вялікай Перамогі".\nУ афішы - больш як 200 праектаў на дваццаці трох пляцоўках. Сёлета ўпершыню шоу праходзяць на лёдзе. Сэрцы фестывальнага гледача сагравае "Лебядзінае возера" і "Папялушка". Уваходным білетам на фэст вулічнага мастацтва "На сямі вятрах" ужо шмат гадоў з'яўляецца пазітыўны настрой і жаданне стаць часткай свята. Тут ажываюць статуі, вулічныя музыканты запрашаюць на палымяныя танцы, а мастакі ствараюць тут імправізаваныя майстэрні.\nВіцебск - горад мастакоў не толькі ў дні "Славянскага базару". Арт-цэнтр Марка Шагала ніколі не пустуе. Але ў дні фестывалю тут асаблівы графік. Каб убачыць працы вялікага майстра паспелі ўсе. Любімая кветка Шагала і сімвал "Славянскага базару" - валошка - упрыгожвае працы народных умельцаў. Горад майстроў расцягнуўся на некалькі кіламетраў. І тут таксама льецца музыка.\nАтрымаць асалоду ад фестывальнага Віцебска прапаноўваюць не толькі ад мастацтва, але і ад смачных страў. Побач з беларускай кухняй традыцыйныя пачастункі розных краін свету. Аб зорнай кар'еры мараць і маладыя вакалісты. Менш за гадзіну застаецца да выхаду на сцэну ва ўдзельнікаў конкурсу выканаўцаў эстраднай песні. Прагучаць славянскія хіты. Наш Іван Зданюк выйдзе на сцэну першым.\nСуд Заводскага раёна Мінска сёння прысудзіў да 11 гадоў узмоцненага рэжыму студэнта Рустама Рагімава\nСёння ратавальнікі адзначаюць свае прафесійнае свята