Менск гатовы выслаць міратворцаў у Данбас, а ці гатовыя беларусы? - Польскае Радыё\nМенск гатовы выслаць міратворцаў у Данбас, а ці гатовыя беларусы?\nAlaksandar Papko 14.02.2018 18:21\nМенск гатовы выслаць міратворцаў у Данбас, а ці гатовыя беларусы.mp3\nВерагоднасьць таго, што беларускіх міратворцаў адправяць на Ўсход Украіны значна павялічылася – падкрэсьлівае экспэрт.\nСтраты беларускіх нафтаперапрацоўчых заводаў, прапанова выслаць беларускіх міратворцаў у Данбас і карупцыйны скандал міжкантынэнтальнага маштабу з удзелам экстравагантнай ураджэнкі Бабруйска – у мінулыя 7 дзён у беларускай інфармацыйнай прасторы не бракавала палітычных ды эканамічных тэмаў для абмеркаваньня. Чаму флягманы беларускай эканомікі ўжо ня ў стане зарабіць грошы? Колькі беларусаў будзе працаваць на Захадзе ў бліжэйшыя гады? Нарэшце, ці зьменіць глябальную палітыку скандал з удзелам «паляўнічай на алігархаў» Насьці Рыбкі? На гэтыя пытаньні ў «Палітычным люстэрку» адказвае Максім Руст.\nПадатковы манэўр Крамля пазбаўляе Менск магчымасьці зарабіць\nУ студзені абодва беларускія нафтаперапрацоўчыя заводы атрымалі страты. Пра гэта паведаміў віцэ-прэм'ер Уладзімер Сямашка 8 лютага на нарадзе па выніках працы канцэрна «Белнафтахім». Страты «Нафтану» склалі каля 25 мільёнаў даляраў. Страты Мазырскага НПЗ – каля 13 мільёнаў. Чаму прадпрыемствы, якія прыносілі Беларусі валютную выручку доўгія гады, цяпер ня ў стане зарабіць грошы? Якую новую крыніцу даходу ўлады знойдуць ім на замену?\nМаксім Руст: Гэта прадказальная сытуацыя – яшчэ ў мінулым годзе праз падатковыя манэўры расійскага боку ў нафтаперапрацоўчай галіне былі прагнозы, што ў 2018 годзе Беларусь патэнцыйна можа страціць 1.6 млд даляраў. Але экспартнае мыта за вываз нафтапрадуктаў з расійскай сыравіны будзе заставацца ў беларускім бюджэце, гэта зможа часткова выратаваць сытуацыю.\nГалоўная жа праблема застаецца нязьменнай – абсалютная залежнасьць беларускай гаспадаркі ад расійскіх энэрганосьбітаў. І пагроза ня толькі ў палітычнай залежнасьці, але і ў вялікай уразьлівасьці беларускай эканомікі на зьмены цэнаў на энэрганосьбіты, а таксама ў тым, што расейскі бок можа маніпуляваць альгарытмамі разьлікаў за нафту. Беларусь павінна ня толькі шукаць новыя крыніцы даходаў, а перадусім адыходзіць ад гаспадаркі залежнай выключна ад нафтадаляраў.\nУсё больш беларусаў будуць выяжджаць у Польшчу\nУ 2017 годзе, у параўнаньні да папярэдняга, колькасьць беларускіх працаўнікоў вырасла ўдвая, а ў параўнаньні з 2015-м – ажно ў 10 разоў. Такую статыстыку апублікавала ў сераду польскае выданьне Dziennik Gazeta Prawna. У мінулым годзе ў Польшчы грамадзянам Беларусі было выдадзена 58 тысячаў дазволаў на працу. Якіх маштабаў беларуская працоўная міграцыя можа дасягнуць праз год-два, і як гэта адабʼецца на эканоміцы Беларусі?\nМаксім Руст: Працоўная міграцыя з Беларусі ў Польшчу й далей на Захад будзе ня рэзка, але стабільна расьці. Сытуацыя з працаўладкаваньнем унутры краіны не паляпшаецца, а Польшча спрашчае бюракратыю, зьвязаную з прыёмам беларусаў на працу – таму і колькасьць беларускіх працаўнікоў будзе павялічвацца. Тэарэтычна гэта можа спачатку нават узмоцніць беларускую гаспадарку – калі грошы, заробленыя ў Польшчы, будуць траціцца ў Беларусі, і калі такія працаўнікі будуць вяртацца. Але вялікая праблема ўзьнікне тады, калі яны будуць заставацца ў Польшчы ці Эўразьвязе й пачнуць заахвочваць сваіх родных да пераезду.\nДа таго, што выяжджаюць высовыкваліфікаваныя кадры і адбываецца «ўцечка мазгоў», мы прызвычаіліся. Аднак на гарызонце ўзьнікла яшчэ адна значная праблема – небясьпека таго, што шараговыя рабочыя пачнуць шукаць працу дзе заўгодна, толькі не ў Беларусі.\nБеларуская Рыбка не падыме хвалю міжнароднага скандалу\nБеларуская дзяўчына з эскорт-агенцтва выпадкова дапамагла раскрыць карупцыйныя сувязі праміж расейскімі чыноўнікамі й сябрамі каманды прэзыдэнта ЗША. Ураджэнка Бабруйску Насьця Вашукевіч (Насьця Рыбка), падрабязна распавяла ў сацсетках пра свой адпачынак з Алегам Дзерыпаскам на яго прыватнай яхце. На відэа Рыбкі патрапіў і іншы ўдзельнік падарожжа – віцэпрэмʼер Расеі Сяргей Прыходзька, адказны за зьнешнюю палітыку Крамля. Вядома, што падчас выбараў у ЗША шэф штабу Дональда Трампа Пол Манафорт рэгулярна інфармаваў Дзерыпаску пра ход кампаніі. Ёсьць падставы меркаваць, што Дзерыпаска быў толькі пасярэднікам паміж Трампам і чалавекам Пуціна Прыходзькам. Як скандал з удзелам эскортніцы з Бабруйска паўплывае на сусьветную палітыку і ці нейкім чынам адабʼецца на Беларусі?\nМаксім Руст: У дадзены момант цяжка нешта прагназаваць. Бакі абменьваюцца судовымі позвамі, змяняюць свае ранейшыя заявы і гд. Я думаю, гэта сытуацыя ніяк не адабʼецца на Беларусі, акрамя мэдыйнага ажыятажу. І сам скандал наўрад ці паўплывае на сусьветную палітыку. У нашых рэаліях такія справы звычайна тым ці іншым спосабам ‘’замінаюцца’’, і сам скандал застанецца не ў рубрыцы «сусьветная палітыка», а толькі ў плётках з жыцьця зорак. Але сытуацыя можа карысна адбіцца на самой спадарыні Рыбцы – наклад яе кніжак напэўна вырасьце.\nЦі гатовыя беларусы паслаць сваіх вайскоўцаў у Данбас?\nБеларусі разам з Бразыліяй і Швэцыяй запрапануюць накіраваць міратворчы кантынгент у Данбас. Такія крокі прадугледжвае даклад, падрыхтаваны былым генэральным сакратаром NATO Андэрсам Фогам Расмусэнам, які цяпер зьяўляецца дарадцам прэзыдэнта Украіны Пятра Парашэнкі. Прапановы мірнага ўрэгуляваньня расейска-ўкранскага канфлікту будуць разгледжаныя на мірнай канфэрэнцыі з удзелам прадстаўнікоў Нямеччыны, Расеі, Украіны й Францыі, якая пройдзе ў Жэнэве. Ці пагодзяцца ўлады Расеі, Украіны ды самой Беларусі на адпраўку міратворцаў у Данбас? Ці будзе беларуская армія нейтральнай? Ці гатовыя беларуская армія й грамадзтва да такой місіі?\nМаксім Руст: Я думаю, расійскі бок пагодзіцца – кандыдатура беларускіх міратворцаў абгрунтоўвалася між іншым тым, што Беларусь гэта краіна, якой давярае Расія. Украіна таксама, хутчэй за ўсё, пагодзіцца. Могуць быць праблемы з тым, што мы афіцыйна саюзьнікі Расіі, але ў расійска-ўкраінскім канфлікце Беларусь нават больш чым нейтральная, і дадаткова беларускае кіраўніцтва вельмі часта падтрымлівае Кіеў ад 2014 году.\nСамае складанае пытаньне будзе для нашага грамадзтва – мне падаецца, мэнтальна яно не гатовае, каб пасылаць сваіх вайскоўцаў у зону канфлікту, тым больш – да адной з найбольш блізкіх нам суседак. Афіцыйны Менск даўно заяўляў, што гатовы выслаць міратворчы кантынгент у Данбас. Улады будуць спрабаваць тлумачыць грамадзтву такое рашэньне, і – калі не будзе вонкавых праблемаў – беларускі кантынгент паедзе. Трэба памятаць, што менавіта вобраз нэйтральнага міратворца быў адной з падставаў нармалізацыі адносінаў з Захадам, і ад такой магчымасьці далей зьбіраць палітычныя і эканамічныя профіты на міжнароднай арэне Менск не адмовіцца.\ntags: Беларусь-Расея, міграцыя, міратворцы, нафтаперапрацоўка, Палітычнае люстэрка, скандал


Для кантролю якасці вырабленых авіяцыйных кампанентаў і дэталяў авіятэхнікі на прадпрыемстве выкарыстоўваюцца наступныя віды неразбуральнага кантролю: магнітапарашковы; рэнтгенаўскі; люмінесцэнтны; ультрагукавы; токавіхравы; акустычны імпедансны; капілярны кантроль (метадам фарбаў) і інш.\nДля правядзення ўваходнага кантролю матэрыялаў і выпрабаванняў гатовых вырабаў на прадпрыемстве функцыянуе цэнтральная заводская лабараторыя, акрэдытаваная ў нацыянальнай сістэме акрэдытацыі РБ на адпаведнасць патрабаванням СТБ ІСО/М ЭК17025.\nНаяўнае ў лабараторыі абсталяванне дазваляе праводзіць шырокі спектр выпрабаванняў матэрыялаў і гатовых вырабаў, у тым ліку і кліматычныя выпрабаванні, c дыяпазонам тэмпературы ад - 60 °С да + 60 °С на ўстаноўцы «NEMA».


(Пасля перасылкі з Востраў Ла-Тартуга)\nВостраў Ла-Тартуга (ісп.: Isla de la Tortuga, літаральна "Чарапахавы востраў") — востраў на паўднёвым усходзе Карыбскага мора. З'яўляецца федэральным уладаннем Венесуэлы. Плошча - 156,6 км². Сталага насельніцтва няма.\nВостраў Ла-Тартуга знаходзіцца ў 83 км на поўнач ад узбярэжжа Венесуэлы, у 168 на паўночны ўсход ад Каракаса, у 86,6 км на усход ад вострава Маргарыта. Формай нагадвае чарапаху, за што і атрымаў сваю назву. Даўжыня - 24,4 км. Найбольшая шырыня - 10,4 км.\nЛа-Тартуга мае вулканічнае паходжанне, аднак паверхня складзена пераважна друзлымі вапняковымі пародамі асадкавага характару. Яны выдатна ўсмоктваюць вільгаць, таму рэк і азёр на востраве няма, назіраецца недахоп прэснай вады. Найвышэйшы пункт - 40 м. На поўначы, захадзе і крайнім усходзе бераг пясчаны. Астатняе ўзбярэжжа скалістае. Ёсць радовішчы паваранай солі. Вакол вострава шмат каралавых рыфаў (каля 156,60 км²).\nУзята з "https://be.wikipedia.org/w/index.php?title=Ла-Тартуга&oldid=3424125"\nАпошняе змяненне старонкі адбылося 22:02, 18 жніўня 2019.


Сустракаюць па адзежцы. Прамова пайдзе не аб людзях, а аб пярэднім пакоі. У зручнай кватэры не можа быць малазначных, малапрыкметных памяшканняў. Гэта можна праілюстраваць на прыкладзе пярэдняга пакоя: яе яшчэ завуць перадпакоя, калідорам, а то і замежным словам - хол. Зняць верхнюю адзежу, павесіць яе, пакласці на паліцу шапку, пераабуцца, причесаться - гэтыя маніпуляцыі займаюць хвіліны. Тым не менш, нягледзячы на малыя памеры, нядоўгі час знаходжання ў пярэднім пакоі, роля яе вельмі значная. І памыляюцца тыя, хто разглядае пярэдні пакой як месца, дзе павінны быць гаплікі для адзежы, люстэрка, ды і толькі.\nУражанне аб кватэры пачынае складацца з першых крокаў. І калі справядліва сцвярджэнне, што сустракаюць па адзежцы, то аб жыллі судзяць па абліччы пярэдняга пакоя. Пярэдні пакой павінна адрознівацца ветлівасцю і ахайнасцю, усім сваім абліччам адразу жа даваць зразумець, ці дружная сям'я пражывае ў кватэры, чым захапляюцца яе насельнікі.\nПярэдні пакой - гэта візітная картка кватэры, якая сведчыць аб культуры, гусце, захапленнях гаспадароў хаты. Аднак з вышэйсказанага зусім не варта выснова, што галоўнае яе прызначэнне пярэдняга пакоя - уразіць госцяў. Няма і яшчэ раз няма. Пярэдні пакой павінна быць зручная, першым чынам, якія жывуць у кватэры. Яна, як правіла, знаходзіцца на скрыжаванні ўсіх кватэрных камунікацый. Калі мы пераходзім з аднаго пакоя ў іншую, наш шлях практычна заўсёды пралягае праз пярэдні пакой. У пярэднім пакоі павінна быць невялікі зэдлічак, крэсла, а калі дазваляюць прасторавыя магчымасці, то і крэсла, у якое прыемна апусціцца адразу пасля прыходу і адпачыць некалькі хвілін.\nУ любы, нават малюсенькай, пярэдняга пакоя ўсё ткі павінна знайсціся месца для люстэрка, пажадана такога памеру, каб у ім можна было ўбачыць сябе ва ўвесь рост. Яго верхні бок павінен быць на ўзроўні 180-200 гл, а ніжні - 20-40. Няма магчымасці для ўсталёўкі вялікага люстэрка, абмяжуйцеся сярэднім або маленькім у мудрагелістай раме. Яе можна вырабіць сапраўды гэтак жа, як для карціны.Побач з люстэркам нядрэнна ўмацаваць палічку для дробных прадметаў - грабянцоў, маленькіх сумачак, пальчатак, ключоў. Не абыйсціся ў пярэднім пакоі без паліц або вешалак для парасонаў, шалікаў, хустак. Паліцы ў пярэднім пакоі лепш пакідаць адчыненымі - гэта дазволіць захаваць глыбіню памяшкання, а таксама надасць яму лёгкасць і раскрепощенность. Калі ў пярэднім пакоі наторкаешся поглядам толькі на створкі ўбудаваных шаф, узнікае ўражанне казенности, замкнёнасці. Пярэдні пакой з-за сваёй блізкасці да астатніх памяшканняў кватэры - зручнае месца для прылады тэлефоннага вузла. Гэта тэлефон на палічцы, дзе размяшчаюцца таксама тэлефонны даведнік, нататнік для запісаў, ручка.\nНекалькі слоў аб тэлефонных апаратах. У апошні час яны сталі разнастайней па форме, колеру, канструкцыі, спосабу ўсталёўкі, Варта заўважыць, што апараты ў стылі "рэтра" падыходзяць хутчэй для агульнага пакоя. Кнопкавыя зручныя. Ёсць апараты насценныя. Падумайце. Можа, для невялікага пярэдняга пакоя ён апынецца суцэль падыходным. Ёсць нумары тэлефонаў, якія прыходзіцца набіраць даволі часта - кінатэатры, крамы, прадпрыемствы службы побыту. Можна, напрыклад, склеіць з кардона кубік, на баках якога напісаць неабходныя нумары тэлефонаў. Кубік, абклеены каляровай паперай, можа стаць і прывабным прадметам становішча.\nАдмысловую завершанасць надаюць калідору борта з дошак - свайго роду панэлі на вышыні 70-75 сантыметраў ад падлогі, з водступам ад сцяны на 2,5-3 сантыметра. Дрэвам можна аформіць і ліштва ўваходных дзвярэй. Прадстаўце, як будзе выглядаць бра ў люстэрка. У вузкім калідоры яны павінны быць па магчымасці больш плоскімі, магчыма, са адмысловымі шчыткамі-адбівальнікамі.\nЗараз аб вешалцы пры ўваходзе. Для вузкага калідора, несумнеўна, варта распрацаваць яе самастойна. Выкарыстайце такія жа дошкі, брускі або рэйкі, якія пайшлі для паліц і бартавых панэляў, бо важны цэласны гарнітур. Гаплікі розных формаў, колеры і матэрыялаў ёсць у продажы. Але нагадваем: тут усё павінна быць увязана з агульным рашэннем. Тады ў вас узнікае невялікі ансамбль эстэтычна асэнсаваных утылітарных прадметаў.\nКалі невялікая перадпакой амаль квадратная ў плане, ёсць сэнс абмежавацца паліцай па перыметры сцен. Такія антрэсолі не павінны мець шырыню больш 25-30 сантыметраў. Усяго-то? Але прыкіньце іх сумарныя пляцы і аб'ём - апыняецца, на такіх антрэсолях размяшчаецца маса рэчаў. Ёсць у іх і свая перавага - выгода карыстання: усе рэчы навідавоку, і дастаць любую з іх не складае ніякіх клопатаў. Але не ці становіцца перадпакой з такімі антрэсолямі глядзельна цеснай? Так, збольшага ўсё жа тут ёсць вызначаная рацыя, інакш вось гэтыя тры валізкі будуць збіраць пыл на шафе ў пакоі, несезонная абутак у поліэтыленавым мяшку ўляжацца дзесьці пад канапай. А слоікі з фарбамі і іншыя гаспадарчыя рэчы? Іх куды дзець? Прыйдзецца рассоўваць па розных кутах і скрынямі. Пры добраўпарадкаванні невялікай кватэры заўсёды прыходзіцца чымсьці паступацца, каб выйграць больш істотнае. Вось і ў дадзеным выпадку: антрэсолі дазваляюць трымаць пакоі ў парадку, а пярэдні пакой пры ўмелым яе абгульванні апыняецца нават арыгінальнай. Па цэнтры столі ўтворыцца даволі глыбокі "кесон", плоскасць якога можна афарбаваць у яркі колер або выклеіць шпалерамі з буйным арнаментам, імітуючы размаляваны столь. Самым характэрным у такой перадпакоі можа стаць яе асвятленне. Антрэсолі будуць здавацца глядзельна лягчэйшымі, калі задаволіць подсвет з дапамогай одноламповых люмінесцэнтных свяцілень.\nУ перадпакоі варта размяшчаць толькі абсалютна неабходную з функцыянальнага пункта гледжання мэбля (вешалку, скрыня для абутку, люстэрка, прынада для парасонаў). Пажадана, каб усе магчымыя элементы абсталявання былі прымацаваныя да сцяны: гэта палягчае сыход за падлогай, не зацененым мэбляй. Па тым жа меркаванням не варта класці на падлогу, звычайна пакрыты лінолеўмам, ніякіх кілімкоў.\nНішы, не вельмі глыбокія (да 30 гл) і глыбокія (да 50 гл), якія па канструктыўных чынніках часам маюцца ў перадпакоі, вельмі зручныя для вешалак. У меней глыбокіх нішах вешалкі ўладкоўваюць гэтак жа, як на роўнай сцяне. Перавага іх складаецца ў тым, што абліцоўваецца толькі задняя частка нішы, а віслую ў ёй адзежу не падзенуць праходзілыя па перадпакоі. У глыбокіх нішах пры такім жа абліцоўванні адзежа вісіць на плечиках, якія, у сваю чаргу, падвешваюцца да штангі, размешчанай раўналежна або перпендыкулярна сцяне, і, такім чынам, не камячыцца. Для большай захаванасці адзежы нішу можна зачыніць занавесью. Глыбокая ніша можа быць аформленая, як убудаваная шафа са слізгальнымі дзверцамі, дзе акрамя той адзежы, якую носяць у дадзены час, захоўваюцца таксама і сезонныя рэчы. У абодвух выглядах можна змясціць, не асцерагаючыся перашкодзіць руху, куфэрак або адчыненая прынада для абутку, прынада для парасонаў, палічку, на якую можна пакласці кайстру або штосьці іншае, апранаючы або здымаючы верхнюю адзежу. Некаторыя выносяць у перадпакой кніжныя паліцы або стэлажы. Рабіць гэта варта толькі ў крайнім выпадку. Кнігі больш падыходны прадмет становішча для жылога пакоя, чым для пярэдняга пакоя. Хоць калі падабаюцца карэньчыкі кніг у ўваходнай дзвярэй - пярэчанняў няма.\nЭлектрычны лічыльнік не назавеш хупавым. Можа быць, з-за гэтага ён назойліва лезе ў вочы. Лепш накрыць яго адмысловай шафкай без задняй сценкі. У гэтай шафцы можна захоўваць рахункі для аплаты за кватэру, электраэнергію, газ, тэлефон. Карціна, ваза з колерамі, без сумневу, упрыгожаць пярэдні пакой. Насценны каляндар не дазволіць забыцца аб хуткабягучым часе.\nА вось нечаканы прыём афармлення пярэдняга пакоя. На сцяне разважаныя ў акуратных рамачках фатаграфіі сяброў хаты. Можна чакаць, што ім будзе прыемна прыходзіць у хату, дзе гэтак паважліва дэманструюць сваю зычлівасць і ўвага. Жадалася бы пры гэтым спаслацца на меркаванне Гётэ: "Чалавек, намаляваны майстэрскім мастаком на малой прасторы, не запатрабуе для сябе занадта вялікага месца. Так можна сабраць вакол сябе ўсіх сваіх сяброў..."


Учора кіраўнік дзяржавы з афіцыйным візітам наведаў Турцыю | zviazda.by\nХатняя старонка » Палітыка » Прэзідэнт » Учора кіраўнік дзяржавы з афіцыйным візітам наведаў Турцыю\nПерагаворы прэзідэнтаў дзвюх краін прайшлі ў Белым палацы ў Анкары — афіцыйнай рэзідэнцыі Рэджэпа Таіпа Эрдагана. Беларускага лідара прынялі з нацыянальным каларытам: на пад'ездзе картэж Аляксандра Лукашэнкі сустрэла кавалерыя з 40 коннікаў, якія суправадзілі яго да галоўнай палацавай брамы.\nСпачатку сустрэча прайшла ў вузкім фармаце, затым да кіраўнікоў дзяржаў далучыліся члены прадстаўнічых дэлегацый.\nПа выніках перагавораў Прэзідэнт Беларусі Аляксандр Лукашэнка заявіў журналістам, што беларуска-турэцкія адносіны выходзяць на новы ўзровень. «Наша сустрэча паклала пачатак новага ўзроўню ўзаемаадносін ва ўсіх сферах. Галоўнае цяпер профільным міністрам, ураду выканаць нашы дамоўленасці. Мяркую, што цяперашні ўзровень развіцця нашага партнёрства дазваляе нам ставіць яшчэ больш амбіцыйныя мэты», — сказаў Аляксандр Лукашэнка.\nПрэзідэнт Беларусі падкрэсліў, што Турцыя — адзін з ключавых партнёраў Беларусі ў рэгіёне, узаемадзеянню з гэтай краінай надаецца вялікае значэнне. Ён адзначыў, што першы афіцыйны візіт Прэзідэнта Турцыі ў Мінск у лістападзе 2016 года адкрыў новую старонку ў гісторыі беларуска-турэцкіх адносін. «Тады быў дадзены прыкметны імпульс палітычнаму, эканамічнаму, культурнаму, гуманітарнаму супрацоўніцтву. Гэта быў выбухны крок, які надаў сур'ёзную дынаміку нашым адносінам», — заявіў кіраўнік беларускай дзяржавы.\nАляксандр Лукашэнка расказаў, што падчас перагавораў бакі «адкрыта і канструктыўна абмеркавалі ўвесь спектр важных тэм двухбаковага парадку дня». Быў адзначаны пазітыўны і плённы дыялог паміж краінамі. «У палітычнай сферы ў нас няма абсалютна ніякіх рознагалоссяў, у тым ліку па найважнейшых міжнародных пытаннях. Нашы пункты гледжання абсалютна супадаюць», — заўважыў Прэзідэнт.\nКіраўнік дзяржавы адзначыў, што асновай беларуска-турэцкага супрацоўніцтва з'яўляецца эканоміка. Бакі падчас перагавораў вызначылі прыярытэтныя напрамкі ў галіне гандлю і інвестыцый, абмеркавалі перспектывы рэалізацыі сумесных праектаў у машынабудаванні, сельскай гаспадарцы, будаўніцтве, фінансах, хімічнай і лёгкай прамысловасці.\n«Добра, што ад простага гандлю мы паступова пераходзім да больш прасунутай формы эканамічнага ўзаемадзеяння — прамысловай кааперацыі. Зборка трактароў МТЗ у Турцыі сведчыць пра нашы сур'ёзныя намеры на гэтым кірунку. Разам будзем працаваць над аналагічнымі праектамі па іншых відах беларускай тэхнікі», — сказаў кіраўнік дзяржавы.\nУ індустрыяльнай зоне «Кырыккале» ў 80 км ад Анкары ў красавіку быў сабраны першы беларускі трактар. Перад перагаворамі яго прадэманстравалі Аляксандру Лукашэнку. Зборачную вытворчасць трактара BELARUS у Турцыі плануецца запусціць у ліпені. Падтрымку аказвае азербайджанскі бок. «Мы гэта зрабілі з апярэджаннем разам з нашымі турэцкімі сябрамі і прадстаўнікамі Азербайджана. Вельмі цікавая форма. Думаю, што няшмат такіх прыкладаў у свеце, калі па беларускіх тэхналогіях мы пачалі вытворчасць у адной з краін, а потым разам прыйшлі ў дружалюбную Беларусі і Азербайджану Турцыю», — заўважыў кіраўнік беларускай дзяржавы.\nАсобная ўвага на перагаворах была аддадзена пытанням стымулявання гандлёва-эканамічнага супрацоўніцтва. У іх ліку — аптымізацыя лагістычных маршрутаў пры арганізацыі дастаўкі грузаў, працяг работы па стварэнні ў Беларусі банка з турэцкім капіталам, лакалізацыя сумесных вытворчасцяў на тэрыторыі дзвюх краін. «Мы чакаем ваш банк у Беларусі. Гатовыя да таго, каб вы маглі набыць беларускі банк або ўвайсці ў капітал нейкага беларускага банка», — адзначыў Аляксандр Лукашэнка.\nПрэзідэнт Турцыі нагадаў, што ў 2016 годзе бакі паставілі задачу дасягнуць узроўню тавараабароту ў 1 мільярд долараў. Летась краіны крыху не дацягнулі да гэтай адзнакі, ён склаў 984 мільёны долараў. «Мы вырашылі яшчэ больш папрацаваць над гэтым пытаннем і павялічыць тавараабарот да 1,5 мільярда долараў. Турцыя і Беларусь маюць такі патэнцыял», — упэўнены Рэджэп Таіп Эрдаган.\nАляксандр Лукашэнка пагадзіўся, што цяперашні ўзровень тавараабароту не адпавядае патэнцыялу беларуска-турэцкіх адносін. «Калі мы прымалі рашэнне аб мільярдзе тавараабароту, мы акуратна прамаўлялі гэтую лічбу. Я не думаў, што мы так хутка дасягнём гэтай мяжы. І сёння мы ўжо гаворым пра паўтара мільярда. Я паабяцаў Прэзідэнту Турцыі, што ў нас ніколі не будзе ніякіх закрытых тэм у нашых адносінах — ці то пастаўкі харчавання, ці то супрацоўніцтва па лініі ваенна-прамысловага комплексу. Мы ў гэтых адносінах поўныя рашучасці рабіць сур'ёзныя і радыкальныя крокі», — падкрэсліў кіраўнік дзяржавы.\nЗа два гады пасля візіту Прэзідэнта Турцыі ў Беларусь узаемны тавараабарот вырас на 20 %. «Гэта вельмі добры прырост, але лічбы не адпавядаюць патэнцыялу дзвюх дзяржаў. Мы можам, павінны і зробім значна больш, чым зрабілі нават за гэтыя два гады», — заявіў Аляксандр Лукашэнка.\nПа выніках перагавораў прэзідэнтаў Беларусі і Турцыі падпісаны пакет дакументаў. Былі заключаны міжурадавае пагадненне аб супрацоўніцтве ў сферы адукацыі, мемарандум аб супрацоўніцтве паміж міністэрствамі юстыцыі, мемарандум аб узаемаразуменні паміж Дзяржаўным ваенна-прамысловым камітэтам Беларусі і Прэзідыумам абароннай прамысловасці Адміністрацыі Прэзідэнта Турцыі.\nАкрамя таго, Нацыянальная акадэмія навук Беларусі і Міністэрства прамысловасці і развіцця Турцыі падпісалі мемарандум аб навукова-тэхнічным супрацоўніцтве ў Антарктыцы. Былі падпісаны дарожная карта развіцця супрацоўніцтва паміж НАН Беларусі і Навукова-даследчым саветам Турцыі на 2019—2021 гады і пратакол дзясятага пасяджэння беларуска-турэцкай сумеснай міжурадавай эканамічнай камісіі.\nГэтыя дакументы, сказаў Аляксандр Лукашэнка, ствараюць дадатковыя ўмовы для пашырэння ўзаемавыгадных беларуска-турэцкіх сувязяў у палітычным, гандлёва-эканамічным, навукова-тэхнічным і гуманітарным кірунках.\nДарэчы, на двухбаковым бізнес-форуме, які прайшоў у Анкары ў дзень візіту Прэзідэнта Беларусі, нашы прадпрыемствы заключылі кантракты на 325 мільёнаў долараў. Пра гэта паведаміў старшыня Беларускай гандлёва-прамысловай палаты Уладзімір Улаховіч.\nБуйны кантракт на 200 мільёнаў еўра заключыў «Нафтан». Прадпрыемства на працягу шасці гадоў будзе пастаўляць у Турцыю нітрылакрылавую кіслату, якая выкарыстоўваецца для вытворчасці штучных валокнаў. ААТ «Гродна Азот» падпісала з турэцкай кампаніяй кантракт на пастаўку поліаміднай ніткі на суму больш за 14,7 мільёна долараў. ААТ «Амкадор» па ўмовах заключанага кантракта паставіць у Турцыю 30 адзінак снегаўборачнай тэхнікі на суму каля 1 мільёна 350 тысяч долараў.\n«Магілёўхімвалакно» заключыла з дзвюма турэцкімі кампаніямі мемарандумы аб намерах. Беларускае прадпрыемства плануе ажыццявіць пастаўкі поліэфірнага валакна на рынак Турцыі ў аб'ёме да 20 тысяч тон да канца 2021 года на суму каля 64,5 мільёна долараў. ААТ «Полацк-Шкловалакно» закупіць у турэцкага ТАА «Эціпродактс» тэхнічную борную кіслату на 7,9 мільёна долараў.\nГенеральны дырэктар ААТ «БМЗ — кіруючая кампанія холдынгу «БМК» Анатоль Савянок на бізнес-форуме ў Анкары падпісаў з турэцкімі кампаніямі рамачныя пагадненні аб пастаўках металапрадукцыі на суму звыш 14 мільёнаў долараў. Турцыя з'яўляецца традыцыйным рынкам у структуры збыту БМЗ. У гэтую краіну прадпрыемства рэалізуе металакорд, стальны дрот, бясшвовыя трубы, літую нарыхтоўку. У 2018 годзе аб'ём экспарту перавысіў 38 мільёнаў долараў.\n«Для нас Турцыя з'яўляецца абсалютным прыярытэтам. Мы высока цэнім нашу дружбу і нацэлены на далейшае плённае ўсебаковае ўзаемадзеянне. Дарагі Рэджэп, у нас было шмат тэм (мы іх не агучваем), якія правяралі нашу дружбу, надзейнасць, перш за ўсё беларусаў. Я не думаю, што сёння ты можаш нас у чымсьці папракнуць. Мы заўсёды былі нацэлены на добрыя адносіны, выконвалі нашы дамоўленасці і, калі абяцалі, чаго б нам ні каштавала, заўсёды рабілі. Так будзе і надалей», — запэўніў Прэзідэнт Беларусі.\nЗагаловак у газеце: Выхад на новы ўзровень\n1248 (Не)канферэнцыя для школьных настаўнікаў «EdCamp Belarus—2020» пройдзе 10–11 кастрычніка


На скрыжаванні ў Кіеве адбылося ДТЗ\nУ Львове на скрыжаванні вуліц Антонавіча і Жалязняку ўчора, 17 сакавіка, каля 08.50 гадзін адбылося автопроисшествие. Па папярэдніх дадзеных, кіраўнік іншамаркі « Hyundai Tucson », 68-гадовы львоў ’ львовянин, здзейсніў сутыкненне з аўтамабілем « Volkswagen Passat ». Кіроўца гэтага аўто – 48-гадоўёй жыхар Львова. Пасля гэтага « Volkswagen » ўляцеў у прыпаркаваную машыну « Renault Kangoo ». Абставіны і прычыны гэтага дарожна-транспартнага здарэння праваахоўнікі зараз усталёўваюць. У выніку сутыкнення пацярпеў кіроўца легкавушкі « Volkswagen ». У мужчыны – множныя раны асобы і галовы. Після агляду ўрачоў і аказання неабходнай медыцынскай дапамогі, пацярпелага адпусцілі дадому. Пра гэта паведамілі ў прэс-службе ўпраўлення ДАІ ў Львоўскай вобласці\n← У Львове творчы праект Васіля... Чарнігаў: Грамадскія слуханні... →


11-ая гадавіна завяршэньня Курапацкага Чыну - Беларусь - наша зямля Беларусь – наша зямля\nАбнаглелы ад уседазволенасьці рэжым тады, увосень 2001 г., пачаў будаваць на Курапатах кальцавую дарогу – па месцу масавых пахаваньняў людзей, закатаваных расейскімі камуністамі. Пачаўся пратэст грамадства. Хутка стала зразумела, што сярод тысячаў незадаволеных да арганізаванай працяглай барацьбы здатныя зусім нямногія… Касьцяком Курапацкага Чыну сталася моладзь АК БПС ды Маладога Фронту. Але большасьць у часе гэтай акцыі ў намётавым лагеры заўжды складалі актывісты АК БПС. Рэжым увесь час ужываў правакацыі, шантаж, пагрозы, падсылалі прарасейскіх фашыкаў, якія нападалі на абаронцаў, у час, калі тыя былі ў адзіночку. АМОН пастаянна прэсаваў патрятычную моладзь, а заўжды пасьля ад’езду амонаўцаў мы ведалі, што будзе чарговы напад якіх-небудзь баявікоў. Але яны заўжды атрымоўвалі адпор, колькі б чалавек на той час не было ў лагеры!\nНа Курапатах, як у правобразе наступнага вызваленьня, быў узьняты бела-чырвона-белы сьцяг! Ён разьвіваўся да самага завяршэньня варты.\nАкром вонкавага ціску вельмі хутка стала відавочна слабасьць і крывадушнасьць афіцыйнай апазіцыі. Нашыя звароты пра патрэбу салідарнасьці афіцыйныя партыі, за выключэньнем БНФ (які аказваў некаторую аргпадтрымку), ігнараваліся. Праўда цяпер тыя ж людзі, якіх тады было не дазвацца, піярацца на Курапатах… Нават радыё “Свабода” першыя тыдні не называла партыйную прыналежнасьць удзельнікаў акцыі ад нашай арганізацыі. Па “правільнай ліберальнай” пастанове мусіла выходзіць, каб асноўны склад быў зь людзей зь ліберальных колаў. На практыцы ж большасьць заўжды складалі сябры АК БПС… Але тут пачаўся пратэст нацыянальнай эліты, пісьменьнікаў, беларускай прафесуры. І праўда перамагла…\nГэтае месца раней адкрыў Зянон Пазьняк. Але галоўны бой быў менавіта тады, у 2001-02 гг., калі адбывалася 280-сутачная акцыя. Потым ставіліся крыжы, праводзілася рэгулярная талака, але ўсё гэта ўжо накручвалася на ранейшы чын моладзі.\nУ выніку рэжым адступіў! Траса была скарочаная на некалькі дзесяткаў метраў, будаўнічыя працы непасрэдна каля магіл былі спыненыя! Улады зрабілі досыць прыстойны зьнешні фасад трасы ў гэтым месцы! Фактычна яны часткова вызналі гэтае месца! З розных куткоў краіны ў Курапаты пачалі прыязжаць тысячы беларусаў, згубіўшых родных у часе сталінскіх рэпрэсій. Рэжым фізічна ня мог ужо спляжыць гэтае месца!\nБарацьба ішла жорсткая. Не абыйшлося бяз ахвяраў… Пасьля падпалу палаткі ў рэанімацыі зь цяжкай ступеньню абпальваньня апынуўся Алесь Поклад (на той час сябра АК БПС), абгарэў Васіль Парфянкоў (сябра АК БПС), Ірына Вяткіна (на той час сябра Маладога Фронту). Падасланыя правакатары (больш за 30 чалавек) напалі на абаронцаў у горадзе. Быў пакалечаны Сяргей Дранковіч (АК БПС). Былі жорстка зьбітыя, хоць і адбіваліся як ільвы, Генадзь Дранковіч (АК БПС), Алесь Запартыка (на той час сябра АК БПС), Пятрусь Цямашка (на той час сябра АК БПС), Алена Жук (на той час сябра АК БПС), Дзяніс Більдзюк (на той час сябра АК БПС), Антось Шкурынскі (на той час сябра АК БПС)…\nБыла і трагічная сьмерць Андрэя Зайцава, затраўленага КДБ.\nУ тых экстрэмальных абставінах бою з таталітарным рэжымам (прычым, без фінансаваньня, бяз мажлівасьці неяк дапамагаць людзям) усе высілкі ішлі на барацьбу. Многія людзі не вытрымоўвалі, сыходзілі, а некаторыя гублялі працу, вучобу. АК БПС згубіла дзесяткі людзей. Але няма аніякага сораму для арганізацыі згубіць чалавека ў баі, літаральна сьцякаючы крывёй. Сорам – гэта калі структура, маючы грошы і магчымасьці, дэградуе ад трусасьці ды недзеяздатнасьці лідэраў, ціха памірае ў бязьдзейнасьці…\nВіншую ўсіх абаронцаў Курапатаў з нагоды перамогі ў Курапацкім чыне! Яна і сёньня застаецца ледзь не адзінай перамогай над рэжымам.\nВіньшую ўсіх, хто як мог дапамагаў удзельнікам курапацкай акцыі! Гэта наша агульная нацыянальная перамога.\nГэты запіс апублікаваны: Панядзелак, Чэрвень 3, 2013 у 21:12\nКатэгорыі: 1.3. Беларусь сёньня, 1.4. Гісторыя Беларусі й вакол, 2.3. Такая "апазіцыя", 2.9. Цыклічная падзея, 3.5. Героі сярод нас, 4.1.1. Нац.каштоўнасьці ў дэмакр., 4.1.4. Змаганьне за дэмакратыю. Вы можаце сачыць за каментарамі пры дапамозе RSS 2.0 стужкі.\nЧэрвень 4, 2013 у 07:03\nТрэба было б таксама ўспомніць і прааналізаваць падзеі падчас ”Бітвы на Пуліхава”. Таксама цікавы момант з жыцця нашага народа, які шырока паказваўся па тэлебачанню, але зараз напэўна малавядомы новаму пакаленню.\nЧэрвень 4, 2013 у 09:14\nКалі сам жыдзенькі- можна толькі ернічаць над моцным…\nЧэрвень 4, 2013 у 10:43\nУлады баяцца толькі нацыяналістаў. Доказ гэтаму пасадкі іх за краты (Статкевіча, Дашкевіча) і пакіданне на волі усялякіх дэмакратаў, якіе займаюцца безсплённай гульнёй з уладамі (Выбары, Байкоты і г.д.) Такой стан рэчаў павінен адлюстрвацца ў тэрміналогіі. Ў Дыктатурах нацыяналістаў за краты не кідаюць І таму у нас ніякая не дыктатура, мы калонія Расеі, мы акупанаваны народ. Варта перагледзіць ужывання тэрміна “демакратычны”. Демакратыя магчыма толькі пасля заваёвы Незалежнасці ад Расеі. Як маскіруецца наш каланіяльны стан, да так удала, што нават вумны Захад як попка паўтарае “дыктатура”,”дыктатура”?. Я з самага пачатку знакомства з сайтам, прапанаваў зрабіць гэта. Мне тлумачылі, што іх тады адразу запішуць ў фашысты. Канешне “фашыст” гэта забойны ярлык якім карыстаюцца усе ліберасты. Праўда, іх таксама можна называць фашыстамі. Але гэта патрабуе вялікага розума і смеласці. Калі мае вызначэння Нацыяналізма Рэдакцыі не падходзяць, іх можна не публікаваць. Я скардзіцца не буду, таму што вызначыўся са сваім напрамкам – літвінізм.\nЧэрвень 4, 2013 у 12:33\nВось пра бітву пад Пуліхава паспрабую разузнаць.А пра жорсткі тэрор з боку РНЕ,прарасейскіх скінхедаў ды інш.імперскіх фармаваньняў да многіх прадстаўнікоў нацыянальнай эліты,дэмакратычных арганізацый ведаюць усе…\nДы як беларускім патрыётам аднаасобна прыходзілася даваць адпор фашыкам…У асноўным РНЕ пахавала арганізацыя Самаабарона (САБ),у якой састаяла значная частка сябраў АКБПС.На жаль,і мне пару разоў прыйшлося прыняць удзел,калі пытаньне стаяла пра самаабарону…Шкада,бо я дэмакрат і хрысьціянін,чалавек кансерватыўных перакананьняў,даю перавагу палітычным сродкам перад гвалтам.Аднак калі ўлада практыкуе садызм да звычайных грамадзянаў,спрыяе росту расейскіх-фашыстоўскіх структур-як бараніцца?..У часе Курапацкага Чыну адным разам на 8(з якіх адна была дзеўчына) сябраў АКБПС-абаронцаў Курапатаў, напала больш за 30 мярзотнікаў з РНЕ ды іншая поскудзь(!)Нашыя змагары многім нападнікам патлумачылі,што такое літвінскя годнасьць,але і самім дасталося…Гэтыя недавумкі нанятыя яшчэ выставілі ў інтэнэт свой “подзьвіг”,згубіўшы павагу нават сярод сваіх прыхільнікаў….АДНАК ГАЛОЎНАЕ ІНШАЕ-ШТО НЕХТА АКУПАНТАМ ДЫ ІХНЫМ ВЫКАНАЎЦАМ-ДАЎ АДПОР НА БЕЛАРУСКАЙ ЗЯМЛІ!..\nЧэрвень 4, 2013 у 13:16\nСп. Высоцкі, або я дурной,або ты напісаў з памылкамі фразу “У асноўным РНЕ пахавала арганізацыя Самаабарона (САБ), у якой састаяла значная частка сябоў АКБПС”.Растлумач, калі ласка. З апісаных табой падзеях прайшло ужо шмат часу. Калі БПС канчаткова знікла, так пачынай удзельнічаць ў маладзёвых, нацыяналістычных суполках. Ты жа бачыш, старая апазіцыя памерла.\nЧэрвень 4, 2013 у 18:01\nСп.Літварус, Вы сапраўды не зразумелі інфармацыю… Мелася на ўвазе, што асноўную ролю ў паразе РНЕ ў Беларусі адыграла патрыятычная арганізацыя – Самаабарона. Самаабарона (САБ) была заснаваная з падтрымкай АК БПС… Але ў адрозьненьне ад АК БПС, палітычнай арганізацыі, САБ – баявая арганізацыя самаабароны беларусаў. Калі прарасейскія баявікі ўзмацнілі свой тэрор – АКБПС заклікала ствараць на глебе нацыянальнай ідэі дружыны адпору, якія і трансфармаваліся ў САБ. Гэта апынулася эфектыўным. Па ўсёй Беларусі моладзь пад нашымі сьцягамі пачала ганяць расейскіх фашыкаў. Звычайна гэта былі асьветніцкія акцыі. Завязваліся гарачыя ідэалагічныя спрэчкі з маскалямі – дзе яны заўжды прайгравалі. І тады ў іх быў адзіны аргумент – бойка, але і тут яны атрымоўвалі па руках.\nНеўзабаве адбыўся кардынальны пералом, яны пачалі занепадаць. Не дапамагаў нават іхны дах – КДБ.\nТрэбна аддаць належнае П.Севярынцу, Ст.Шушкевічу, Н.Гілевічу, А.Вярцінскаму, А.Астроўскаму, якія паўдзячылі патрыётаў за гэтую ахвярную барацьбу. Севярынец нават вызнаў гэта ў сваёй кнізе “Пакаленьне Маладога Фронту”!.. З таго часу мы з Пашам – сябры. А вось у БНФ аніводная халера нават слова падзякі не выказала. Наадварот, была нейкая зайздрасьць…\nЯ тады зьвяртаўся да незалежных СМІ, запытваўся, “чаму яны ігнаруюць такія падзеі?”.. У адказ, напрыклад ад вядомай журналісткі з Радыё Свабода пачуў: “Так – мы ведаем, што Вы ганяеце расейскіх фашыкаў, але ў нас тут адпрацаваны падыход, што гэта варта рабіць, але публічна пра гэта казаць не патрэбна”. Апазіцыйныя СМІ лічылі, што такім чынам “культывуецца гвалт”, “беларускі рух выглядае як нейкія баявікі” ды гэтак далей. А на практыцы выходзіла, што траўмамі, пераломамі прадстаўнікоў лепшай беларускай моладзі краіна ачышчалася ад агрэсіўнага маскальства. Пры гэтым мы не атрымоўвалі ня толькі матэрыяльна-арганізацыйнай дапамогі, але нават інфармацыйнай…\nЯ па памяці магу ўзгадаць каля 40 такіх вялікіх акцый.\nНекаторыя апазіцыйныя недавумкі потым запелі, што маўляў РНЕ развальваецца сама сабой… Гэта вядома поўнае гаўно. САМО ПА САБЕ АНІЧОГА Ў ГЭТЫМ СЬВЕЦЕ НЕ ЗДАРАЕЦЦА. Гэта адбылося дзякуючы волі ды мужнасьці беларускіх патрыётаў!\nАК БПС ня мае аніякага дачыненьня да афіцыйнай апазіцыі, якая, як Вы правільна адзначылі, памірае… Мы не бралі гранты, не былі на ўтрыманьні ні ў якіх маніпулятараў. СЛУЖЫЛІ І СЛУЖЫМ ТОЛЬКІ ІНТАРЭСАМ БЕЛАРУСКАГА НАРОДУ! І ПА-ПРАЎДЗЕ,Я НЕ БАЧУ ІНШАЙ СІЛЫ, ЯКАЯ МОЖА ЗДАБЫЦЬ БЕЛАРУСАМ ВОЛЮ! ХОЦЬ У БАРАЦЬБЕ МЫ ЗГУБІЛІ ЧАСТКУ ЛЮДЗЕЙ, АЛЕ НАШ БОЙ ЯШЧЭ НА ПЕРАДЗЕ!\nУвосень 2012г. мне прыслалі позву з Менскага Гарадскога Ўпраўленьня МУС, дзе мяне ізноў выклікалі на прадмет майго мажлівага дачыненьня да арганізацыі забойства былога лідэра РНЕ Глеба Самойлава. Мне ізноў давялося “залегчы на дно”. Потым яшчэ шукалі.. Натуральна, што нашая арганізацыя ня мае аніякага дачыненьня да гэтага забойства. Але праз падобнае затрыманьне цяперашняя ўлада робіць перспектыўным ды незалежным беларускім палітыкам імідж “бандытаў”… Потым даказвай, што ты “не вярблюд”. Як было пасьля выбуху на лукашэнскі “Дзень Незалежнасьці”. Канешне, тады цягалі многіх, але сярод палітыкаў… мяне аднаго.\nДы Бог зь ім – ведаю за што ваюю! Ганебна іншае, аніводная з “незалежных” беларускіх СМІ не дала мне нават слова сказаць пра гэтую сітуацыю…\nКалі гэта не падлючасьць і не падвоеныя стандарты, дык што гэта?!\nАК БПС сёньня працягвае сваю дзейнасьць з улікам цяперашняй сітуацыі. Сёньня мы намагаемся кансалідаваць нацыянальна-патрыятычныя сілы ды рыхтуем наш Зьезд, на які многіх нашых прыхільнікаў мы таксама запросім… Так што ўдзельнічаў, удзельнічаю ды буду ўдзельнічаць не ў прыдуманых – А Ў САПРАЎДНАЙ АРГАНІЗАЦЫІ – АК БПС. АЛЬБО ЯК НАС НАЎПРОСТ КЛІЧА НАРОД – БПС!\nЧэрвень 9, 2013 у 22:12\nДзякуй велькі, спадар Высоцкі, за гістарычную Праўду і Самаахвярнасць ! А сродкі масавай “дэзінфармацыі” былі і ёсць па абодва бакі барыкад – і самае подлая “дэза” – замоўчванне “нашымі” нашых Перамог!\nRobert Whitley кажа:\nЧэрвень 24, 2013 у 04:41\nЗь Менску ў Курапаты можна патрапіць ад ДС «Зялёны Луг» (прыпынак аўтобусаў 13, 13д, 24, 87, 109а; тралейбусаў 1, 46, 53), перайшоўшы празь пераход пад МКАД, разьмешчаны за 500 м на паўночны захад ад дыспэтчарскай станцыі; ад выстаўнога цэнтру «Экспабел», які знаходзіцца за 700 м на паўднёвы ўсход ад урочышча; альбо на аўтобусах 109, 109а, 109в (прыпынак «Курапаты») з ДС «Карбышава».


Курсовая: "Гісторыя развіцця абрада "Радзіны""\nГлавная - Разное - Культура и искусствоГісторыя развіцця абрада "Радзіны"\nУзнать цену →Добавить в закладкиДетальная информация о работеВыдержкаПохожие работыОригинальная работаВыдержка из работыУводзіныЕсць такое паняцце ў навуковым і агульнакультурным ужытку -- «духоўная традыцыя народа». Яно даволе шырокае. У самым вузкім і пераносным сваім значэнні гэта народныя абрады і звычаі, звязаны з імі слоўны і музьчшы фальклор.У абрадах, пгго адлюстроўваюць узаемаадносіны людзей унутры сям'і, іх погляды на жыццё, адзначаны тры этапныя моманты ў жыцці кожнага чалавека. нараджзнне, уступленне ў шлюб і смерць. 3 усіх жанраў сямейна-абрадавага цыкла найбольш падрабязна вывучаны вясельныя абрады і песні, ёсць асобныя даследаванні пахавальных плачаў і глашзнняў. А вось радзнны абрад, важная складаная частка сямейна-абрадавага цыкла, быў незаслужанна «адсунуты ўцень».Калі гаварыць аб абрадзе ў цэлым, то ён больш ці менш поўна захавауся на тзрыторыі сучаснай Беларусі, а таксама ў тых раёнах, дзе пражываюць этнічныя беларусы. I мае шэраг атрыбутных элементаў, якія супраджаваліся гульнямі, танцамі, сцэнічнымі дзействамі, варажбой, якія мелі рытуальны або пацяшальны сэнс, супольным спажываннем ежы. Ва ўсіх выпадках яны перш за ўсё звязаны з лёсам чалавека, загадай на будучыню, павінны служыць забяспячэнню гэтай будучыні.У пабудове Сусвету існуе безліч самьіх розных таямнш. Але найбольш загадкавай, я лічу застаецца таямнша нарадзсэння чалавека. Так як нараджэнне дзіцяці лічыцца самым важньім этапам у жыцці кожнага чалавека.Гісторыя развіцця абрада «Хрэсьбіны»Першыя фрагментныя дакладныя звесткі пра радзінныя звычаі і абрады ў старажытнай Русі адносяцца да XII ст. У свой час Б.А. Рыбакоў выказау меркаванне, што Род з’яуляўся старажытна-рускім боствам жыцця і ўрадлівасці, ён быў звязаны з нябеснымі, зямнымі і падземнымі стыхіямі прыроды і панаваў над іншымі багамі, персанажамі дэманалогіі.Вядома таксама, што ў дахрысціянскі перыяд імя, якое давалі дзшяці пры нараджэнні павінна было не толькі вылучаць асобу з ліку іншых, але і абараняць яе ад злых сіл. Старажытны чалавек верыў, што жывелы, дрэвы, розныя з’явы прыродьі, назвы якіх узяты ў якасці імён, становяцца апекунамі, абаронцамі іх носьбітаў. Практычна ў той перыяд коэжнае паўзначнае слова магло быць выкарыстана як уласнае асабовае імя. Шырока ўжываліся імёны -- характарыстыкі:Заяц, Воўк, Дуб, Косы, Рабы, Кульгавы, Дабрыня, Бяляй, — якія насілі прадстаўнікі простага люду. А князі, баяры, знатныя воіны ў Кіеўскай Русі мелі свае асобныя імёны. Яраслаў, Уладзмір, Яраполк, Святаслаў, Усяслаў і інш. Пасля прыняцця хрысціянства на землях старажытнай Русі афіцыйная царква забараняла выкарыстоўваць для наймення наванароджаных традыцыйныя язычніцкія імёны дрыгавічоу, крывічоў, радзімічаў, дулебаў іншых плямёнаў. У адпаведнасці з царкоўнымі законамі адзін з важнейшых хрысціянскіх абрадаў -- хрышчэння — улючаў у сябе абавязковае наданне новаму хрысціяніну імені аднаго з праваслаўных святых, свята ў гонар якога адзначалася ў васьмідзённы тэрмін з дня нараджэння дзіцяці. У першыя два -- трьі стагоддзі пасля прыняцця хрысціянства на землях старажытнай Русі, як сведчаць летапісы, шырока бало распаўсюджана двухіменне -- спалучэнне хрысціянскага і язычншкага імен для абазначэння адной асобы: «Князь Міхайло, зовомый Святополком» (XII ст); «…діак… імя крестное Яков, а мірськы Творімір» (1113 г). 3 конца XIV ст., калі на землях Беларусі пачало распаўсюджвацца каталіцтва, атрымала пашырэнне і рымска-каталіцкая сістэма ўласных шён. Святцы асобнай кнігай з’явіліся на Русі не раней XV ст. 3 гэтага часу ўсе болыпае месца сталі займаць календарныя імёны, якія распаўсюджваліся царквою.Паводле Сведчынняў даследчыкаў, ва ўсходніх славян (Наўгародчына) у XV -- XVI стст. Каляндарныя імены мелі 89% насельніцтва, а язычніцкія -- 11%.На жаль, няма такіх дакладных звестак пра паходжанне іншых радзінных звычаяў і абрадаў беларусаў, як пра абрад імянарачэнне. У старажытнасці ўсе славяне віталі зўяленне нованароджанага, асабліва хлопчыка, вяселым пірам.Каша, мед, малако -- асабліва распаўсюджаныя стравы пры радзінах і хрысцінах. Старажытныя летапісы і некаторыя царкоўныя творы адлюстроўваюць шырокае бытаванне абрадавых трапез, так званых «вторых» трапез у гонар Рода і рожаніц, якім «крають хльбы, и сиры, и медь». У некаторых летапісах гэтыя трапезы называліся «кутейнымі» ад назвы абрадавай стравы -- «кутьи», якую гатавалі з пшанічных ці ячменных круп з дабаўленнем мёду у царкоўных творах паведамленне пра язычніцкі абрад «варить кашу на собрание роженицам» сустракалася аж да XVIII ст. Вядома таксама, што «рожаничные трапезы» адбьшаліся два разы ў год -- 9 верасня, на другі дзень Раства Багародзіцы, і 26 снежня, на другі дзень Раства Хрыстова. Б.А. Рыбакоў адзначаў, што хрысціянскія персанажы лёгка зліваліся з архаічнымі язычншкімі рожаніцамі, што давала магчымасць усходнш славянам светкаваць спрадвечныя абрады пад прыкрыццем царкоўных абрадаў. 26 снежня «згадвалі Рода, гэты дзень зваўся саборам або „пологом“ Багародзіцы і бабы неслі да царквы хлеб і пірагі». Род, на думку Л. Нідэрле, таксама як і рожаніцы, палягчаў роды. Есць сведчанні пра пастрыжэнне дзяцей і ахвяраванне дзіцячых валасоў у гонар рожанш. «С ребят первые волосы стригут и бабы каши варят на собрание рожаніц».Есць яшчэ дакладныя звесткі пра звычай усходніх славян кідаць навароджанаму хлопчыку меч, гаворачы пры гэтым «Тваё толькі тое, што дабудзеш мечом сваім». У гэту эпоху да вырабаў з металу, наогул, адносіліся як да сакральных прадметаў, якія, паводле язычніцкіх уяўленняу, пвінны былі ахоўваць чалавека і ў паусядзённым жыцці, і нават на «тым свеце». Як сведчаць археалагічныя дадзеныя, з жалеза рабілі амулеты -- абярэгі: минияцюрныя сякеры, мячы, ключы, нажы — некаторыя з якіх знойдзены ў дзіцячых пахаваннях на тэрыторыі старажытнага Кіева.На думку асобных даследчыкау, з глыбокай старажытнасці бярэ пачатак і інстытут кумаўства, калі роля бацькі яшчэ не была акрэслена і родны брат маці (мацярынскі дзядзька) браў на сябе функцыі па гадаванню і выхаванню дзіцяці сваей сястры. На думку М. Косвена, гэты архаічны мацярынскі дзядзька быў правобразам гістарычна больш позняга персанажу— кума ці ў царкоўна — хрысціянскай традыцыі - хроснага бацькі. А ў больш ранніх формах аванкулату выступалі некалькі мацярынскіх дзядзькаў, і паступова адбываўся пераход ад калектыўнай формы да індывіуальнай -- ад некалькіх дзядзькаў да аднаго. Аналагічная калектыўная форма адказнаці перайшла пазней да інстытута кумауства, у перыяд позняга сярэднявякоўя на Русі быў вядомы падзел на хросных і падхросных кумоу.У XVIII ст., па сведчанню А. Мальдзіса, «парадзіху адасаблялі ад навакольнага свету: не дазвалялі ёй бачыцца з чужымі людзьмі, хадзшь у касцёл. Адразу ж пасля нараджэння адбывалася „далучэнне“ да зямлі, сям'і, грамадства: дзіцё клалі на падлогу, падносілі да печкі ці парога, узнімалі на руках, сімвалічна білі розгай. У адведкі прыходзілі суседкі, якія прыносілі ежу, падарункі. Хрэсбшы праводзілз пышнасцю. Селянін стараўся забіць парсюка, купіць бочку піва. Шляхта запрашала ўсё наваколле. Магнаты ўстройвалі пышныя балі, у час якіх грымелі гарматныя салюты».Імёны дзецям давалі пераважна «з каляндара». Радзей называлі імем бацькі або дзеда. У канцы XVIII ст, калі ўзрос усплыу сентыменталізму, з’явіліся першыя Эдуарды і Юліі, Філоны і Юстыны. Сталі папулярнымі таксама старажытнаславянскія імёны.Поўнае ўяуленне пра структуру радзільнага рытуалу беларусаў, вераванні, магічныя прыемы, фальклорныя творы, што суправаджалі яго, даюць толькі матэрыялы XIX ст. У гэты перяд, як сведчаць літаратурныя крьніцы, комплекс традыцыйных радзінных звычаяу і абрадаў складаўся з трох шчыльна звязаных цыклаў: дародавага, родавага і пасляродавага. У першыя два ўваходзілі звычаі, уяуленні, павер'і, абрадавыя дзеянні, накіраваныя на захаванне цяжарнасці і паспяховае завяршэння родаў. Пасляродавы цыкл, накіраваны на прыняцце навароджанага у сямейнаграмадскі калектыў, уключаў у сябе звычаі і абрады імянарачэння дзіцяці, наведвання парадзіхі і новаанароджанага, выбару кумоў, абраду далучэння дзіцяці да хатняга ачага, які папярэднічаў царкоўнаму хрышчэнню, а таксама свягкавання хрэсьбін («хрысцін», «ксцін», «радзін»), ачышчэння дзіцяці, першага яго пастрыжэння, крока, слова, з’яулення першага зуба. Ва ўсіх трох цыклах старажытныя, язычніцкія элементы былі моцна пераплецены з хрысціянскмі.Перыяд цяжарнасці жанчыныДзіця ў традыцыйнай культуры беларусаў разглядалася як неад’емная частка прыроды; яго зачацце, нараджэнне, развіццё і выхаванне падпарадкоўваліся агульным касмічным законам. Веданне нашымі продкаілі гэтых законаў абумовіла і з’яўленне шматлікіх перасцярог і правіл паводзін для жанчын у перыяд цяжарнасці. Большасць няпісаных законаў непасрэдна вынікае са шматвяковага вопыту і практычнага сэнсу.Так, цяжарная імкнулася не падымаць і не насіць вялікіх грузаў, не зацягваць моцна спадніцу, а ў час цяжкай працьі ў полі падвязвала жывот рушніком ці хусткай, яна асцерагалася і ўдараў у жывот. Цяжарнай раілася як мага болып рухацца і менш спаць, бываць на свежым паветры.Шматлікія забароны засцерагалі цяжарную ад спалоху, ад магчымых фізічных і псіхічных траўмаў. На ўсей тэрыторыі Беларусі цяжарным забаранялася глядзець на пажар, а калі ў жанчыны ўжо не было іншага выйсця, то нельга было, спалохаўшыся, дакранацца рукамі да свайго цела, бо лічылася, што ў дзіцяці ў адпаведным месцы застанецца вогненная радзімая пламя.Паўсюль існавала ўяўленне, згодна з якім у прысутнасці цяжарнай нельга было на ганку секчы дровы, а ёй самой — пераступаць праз сякеру, бо магло нарадзіцца дзіця з рассечанай губой («заечай губой»). Цяжарная, выграбаючы печ, прьгатаваную для выпечкі хлеба, не павнна была тушыць галавешку нагамі, каб у навароджанага не балеў страўнік. Нельга было прысутнічаць на пахаваннях, глядзець на нябожчыка, бо дзіця магло атрымаць цяжкую хваробу на ўсе жыцце ці жоўты хваравіты колер твару. У тым выпадку, калі жыццёвыя абставны вьмушалі цяжарную жасанчыну ісці на пахаванне, яна, каб пазбегнуць дрэннага ўздзення на сваё будучае дзіця, завязвала на галаву намітку з вялікай колькасцю узораў чырвонага колеру (пазней -- чырвонуто хустку). У дадзеным выпадку яскрава бачна, як пры дапамозе ручніка, што выступае ў якасці прадмета — сімвала, «перакрываеаецца», блакіруецца канал сувязі паміж «сваім» светам і «чужым».Менавіта ў гэтай функцыі, на думку А. Байбурына, выступаюць усе абярэгі, з дапамогай якіх усталеўваецца сімвалічнаем (і пагэтаму найбольш эфектыўная) мяжа паміж людзьмі і сіламі знешнжа свету. Шырока было распаўсюджана і ўяуленне, што цяжарная не павінна нічога браць з агню голымі рукамі ці перадаваць што-небудзь праз агонь іншаму чалавеку, бо дзіця магло вырасці злодзеем («будзе ўсе красці, бы з агню хапаць»). Амаль у кожнай вёсцы вядома наступнае павер’е: цяжарная не павінна садзіцца на край калодзежа ці несці агонь ад суседзяў у сваю хату, бо дзіця, як падрасце, можа ўтапіцца ці згарэць.У яшчэ адной групе забаронаў і вераванняў знайшлі адлюстраванне народныя этычныя, эстэтычныя і некаторыя рэлігійныя, прававыя нормы і погляды. Так, цяжарным нельга было глядзець на пачварных людзей, смяяцца з іх фізічных ці псіхічных недахопаў, бо дзіця магло пераняць тыя недахопы. Строга выконваліся цяжарнымі і наступныя забароны: нельга было маніць, красці, зайздросціць, лаяцца, каб не нарадзіць манюку, злодзея грубіяна, зайздросніка.Цяжарная жанчына не павінна ляжаць так, каб на яе трапляла месячнае святло, інакш дзіця народзіцца лунацікам яна не павінна станавіцца на вяроўку, таму што дзшя можа нарадзіцца задушаным пупавшаю, якая абвівае шыйку дзшяці ў той момант, калі маці пераступае вяроўку. Вельмі строга забараняецца цяжарнай жанчыне падыходзшь да трупаў жывел ці пляваць на іх, бо ў маці і дзіцяці пасля гэтага магла пачацца цынга. Нельга было наступаць нагой на след ад мокрага вядра, каб будучае дзіця не пакрылася ляшаем.У асяроддзі беларускіх гараджанак жанчына, якая рыхтавалася стаць маці, не наведвала гарадскія гулянкі, не ездзіла ў тэатр і з візітамі, а праводзіла ўвесь час з сям’ей і блізкай раднёй.Ва ўсіх рэгіёнах Беларусі строга сачылі, каб цяжарныя не працавалі ў рэлігійныя святы, не калечылі жаб, не разбуралі ластаўчыных гнёздаў, не рабілі штосці тайком ад мужа ці іншых членаў сям'і, не выкідвала хлеб. Забаранялася зашываць на сабе адзенне, каб не здарыліся цяжкія роды, спяшацца пры размове, каб дзіця не заікалася, падстрыгаць валасы, каб не укараціць малому розум.Гэты звод правілаў з’яуляўся складовай часткай сацыяльна -- псіхілагічнага механізму, які непасрэдна ўздзейнічаў на цяжарную жанчыну. У час калектыўных работ; у паўсядзенных зносінах адбывалася назіранне за яе паводзінамі, асуджэнне адхіленняў ад агульнапрынятых у дадзенай мясцовасці норм і ўяўленняў. Старанна прытрымліваючыся ўсіх мясцовых звычаяў, жанчына набывала ўпэўненасць у паспяховым зыходзе родаў, псіхалагічна была да іх падрыхтавана. Падабенства ўмоў вясковага ладу жыцця, агульнасць сацыяльна -- эканамічных працэсаў садзейнічалі захаванню ў дародавым цыкле адзінай асновы на ўсёй тэрыторыі Беларусі. Адрозненні выяўляліся не столькі па этнаграфічных рэгіенах, колькі ўнутры раёнаў, у выглядзе некалькіх варыянтаў таго ці іншага звычаю, веравання, той ці іншай забароны.Момант нараджэння дзіціцінараджэння дзіцяця хрышчэння абрадНараджэнне дзіцяці - гэга адзін з дзіўных цудау прыроды. Вельмі важны быў сам момант з’яулення на свет, гэта значыць «смерці» ранейшай невядомай істоты, што існавала ў бязмежным сусвеце, факт якой пацвярджала выкарыстанне белага колеру як сімвалу жалобы (павітуха заўсёды прымала дзіця, пакрыўшы рукі белым палатном) і нараджэнне новай істоты, піто пацвярджала выкарыстанне апазіцыянальных атрыбутау чырвонага колеру як сімвалу жыцця (павітуха перавязвала пупавіну пасмачкай лену з дабаўленнем чырвонай ніткі).Згодна з народнымі уяуленнямі, аб наступіўшых родах павінны былі ведаць як мага менш людзей, тады роды пройдуць лёгка. Асабліва вялікія пакуты парадзісе, па народнаму меркаванню, магла прынесці дзяўчына. Калі яна заходзла ў час родаў у хату, то павінна была расплесці касу, набраць вады ў рот і даць парадзісе, бо інакш роды будуць вельмі цяжкімі.Калі накіроўваліся да павітухі, адразалі кавалак хлеба, пасыпалі яго соллю. Прыйшоушы, гаварылі ціхенька: «Хадзі, бабулічка, к нам, нешта нашай маладусе ня дужа ладна дзелаецца». Звыічайна баба-павітлха тут жа адклікалася на такую просьбу.У XIX -- пачатку ХХст. у беларускай вёсцы бабай-павітухай была звычайна жанчына сталага веку, часцей за ўсё ўдава, якая сама перастала раджаць. У тагачасных ўмовах баба-павітуха з’яулялася і акушэркай, і дзіцячым доктарам, і дарадчыцай парадзіхі, і памочніцай ей па гаспадарцы ў першыя дні пасля родаў. Адсюль тая павага да бабкі, асабліваа калі яе майстэрства знаходзіла пастаяннае пацвярджэнне ў паспяховым зыходзе родаў. Акрамя таго, у гэты перыяд у асяроддзі беларускіх сялян шырока была распаўсюджана вера ў магічную сувязь паміж павітухай і павітымі («перабабленымі») ею дзецьмі, у тое, што характар і паводзіны бабкі могуць станоўча ці адмоўна паўплываць на характар, здароу’е і паводзіны дзіцяці. Па гэтай прычыне сельская грамада прад’яуляла высокія патрабаванні да павітух: яны павінны былі быць веруючымі, добразычлівымі, акуратнымі, чэснымі, на працягу жыцця ні разу не парушаць вернасць мужу, абавязкова ўжо без месячных. Бабкаю «павінна быць абавязкова жанчьша сталага веку, незамужняя або якая не жыве зараз з мужам, і добрых паводзін; у адваротным выпадку яе лічаць нячыстай і яна не заслугоўвае права быць бабкай». Амаральныя паводзшы бабкі-павітухі, на думку сялян, прыводзілі да таго, што «перабабленыя» ею дзеці хварэлі, станавліся калекамі або зусім паміралі.Амаль паўсюль на Беларусі вопытныя бабы-павітухі мелі спецыяльны ручнік-радзільнік. Прыйшоўшы ў хату да парадзіхі, павітуха вешала гэты ручнік на цвік або крук, убіты ў сцяне, дзе ён і вісеў да заканчэння родаў. Вельмі часта такі ручнік меў у сваім арнаменце сімвалічныя выявьі вобразаў Маці -- Рацзіцельніцы, Берагніі або парадзіхі (падсвечнік з запаленымі свечкамі), ці дзіціці. На Палессі ў дадзеным выпадку павітуха карысталася святочньм ручніком, у якім на Вялікдзень насіла падарункі сваім унукам. У час цяжкіх родаў, калі наступалі патуті, жанчьша хапалася за ручнік рукамі і тужалася. Лічылася, што гэты ручнік вельмі дапамагае ў час родаў і аблягчае пакуты парадзіхі. Глыбінная семантыка ручніка вызначаецца тым, што ён выконвае ў радзільным рытуале медыатыўную функцыю. А важнейшая задача медыатыўнай функцыі, як слушна заўважыў А. Тапаркоў, — «пераўтварэнне прыродных стыхій у сілу якая ўмацоўвае сацыяльныя сувязі і далучае паўсядзённыя будні да найбольш высокіх экзістэнцыяльных каштоўнасцей, — такіх, як жыццё, смерць, зачацце, нараджэнне дзіцяці, шчасце, далучанасць да космаса і свету продкаў». Гэтым жа нават не асэнсаваным на бытавым узроўні, глыбінным успрыманнем ручніка як медыятара, здольнага злўчыць два светы: «свой» і «чужы», — тлумачыцца і яго выкарыстанне, калі ў ручнік загортвалі хлеб і ішлі зваць да парадзіхі бабку-павітуху, або калі ў час зацягнуўшыхся родаў ішла да святара прасшь адчыніць Царскія вароты («райскія дзверы») у царкве. Сюды ж можна дадаць і прыклады, калі баба-павітуха для аблягчэння пакут парадзіхі вадзіла яе вакол стала або праз ганак тры разы і абедзьве трымаліся у час выканання гэтага абрадава-магічнага дзеяння за ручнік. Павітуха дапамагала парадзісе як магла. Акрамя чыста ўтылітарных акушэрскіх прыёмаў, меушых рацыянальную аснову, яна выконвала шэраг магічных дзеянняу, заснаваных на веры ў вышнатуральныя сілы. На парадзісе расшпілялілі гузікі, развязвалі вузлы, паясы, распляталі косы, адкрывалі ўсе замкі, куфры, дзверы ў хаце. Бабка пастуквала венікам у стол, як бы звяртаючыся па дапамогу да дамавіка, вадзіла парадзіху тры разы вакол стала і праз ганак, якія лічыліся ў хаце свяшчэннымі месцамі. Паўсюль на Беларусі, каб адагнаць злыя сілы ад парадзіхі, павітуха клала ей у ложак металічны прадмет або абвязвала яе чырвонай ніткай. Дзейсным сродкам аблягчэння пакут парадзіхі лічыўся наступны: зняць у дзяжы абрус і надзець яго тры разы на парадзіху зверху ўніз. Павітуха шаптала замовы, у якіх звярталася за дапамогай да прасвятой Багародзіцы, святой Ганны, святых Кузьмы і Дзям’яна, а таксама карысталася шншай адпаведнай хрысціянскай атрыбутыкай: святой вадой, грамнічнай свечкай, ладанам. На Беларускім Палессі ў час рода муж ляжаў на лаўцы і цяжка стагнаў, чым, па народнаму перакананню, аблягчаў пакуты сваёй жонкі. Здаралася, што жанчыны раджалі ў палі, у лесе, без усялякай пабочнай дапамогі. У шэрагу паветаў Магілёўскай і Мінскай губерняў такіх дзяцей, якія нарадзіліся ў час жніва на жытнім полі, без дапамогі павітухі, называлі «жытнічкамі».Павітуха нколі не прымала дзіця голымі рукамі, а накрывала іх якім-небудзь старым адзеннем, каб у будучым дзіця жыло ў багацці. Бабка перавязвала пупавіну паўсюль на Беларусі аднолькава: пучком чыстага лёну або суровай ніткай, да лену дабаўлялі адну чырвоную нітку. Пераразалі пупавшу на адлегласці трох пальцаў ад перавязкі: хлопчыку -- на нажы, сякеры, дубовай кары, сухой лустачцы хлеба, на кніжцы, малатку. Часта ў паўночных раёнах Беларусі пупавіну хлопчыка перабівалі камянямі, каб быў моцны. Дзяўчынцы пераразалі пупавшу на грабяні, верацяне, нітках, кручках, нажніцах. Сэнс, закладзены ў гэтых абрадавых дзеяннях, указваў на іх сувязь з земляробчым бытам народа, з існаваўшым у далекім мінулым падзелам працы па полу.Часам жартам, а часам усур’ёз вопытная павітуха загортвала хлопчыка ў жаночую сарочку, каб яго, як падрасце, кахалі дзяўчаты, а дзяўчынку з той жа мэтай -- у мужчынскую.У асяроддзі беларусаў існавала павер’е аб тым, што лес дзіцяці ў многім залежыць ад дня нараджэння. Так, народжаныя ў панядзелак былі няўмелымі, няўдалымі; у, а ўторак нараджаліся тыя, хто мог надзейна выканаць самую адказную работу; у сераду на свет з’яуляліся людзі, у якіх шчасце межавала з няшчасцем, багацце з беднасцю. У чацверг нараджіаліся дзеці, здатныя да навукі, спрытныя, працаздольныя, але нядоўгага веку. Народжаныя ў пятніцу часцей за ўсе станавіліся зладзеямі або п’яніцамі. Суботнія дзеці былі шчаслівыіуіі і удачлівымі. Але самыя шчаслівыя дзеці нараджаліся ў нядзелю: ім заўсёды шэньціла, а грамадскі поспех рабіў іх уладарамі свету.Важнай вяхой пасляродавага перыяду было першае купанне дзіцяці. Пры першым купанні дзіця трымалі тварам на захад. Пры першым купанні асаблівую значнасць набывалі прадметна-атрыбутны і лекатыўны абрадавыя коды.Новароджанага купалі ў розных лекавых духмяных травах, а каб быў багаты і шчаслшы, у ваду клалі сярэбраную манету і некалькі зярнят. У купель для дзяўчынкі дабаўлялі яшчэ крышачку малака, каб была белая тварам і прыгожая. А вось у гатаванай (кіпячонай) вадзе на Беларусі дзяцей не купалі, бо верылі, што яны ад гэтага будупь вельмі злымі, крыклівымі, няуважлівымі. Пра такіх людзей у народзе гаварылі: «ён у гарачай вадзе купаны». Пры першым купанні павітуха магла раўняць ножкі дзіця, гладзіць яго па галоўцы, каб яна была круглая, злегку сціскаць носік, каб ён быў прыгожы і г. д.Аналагічныя дзеянні пры родах, пры першым купанні нованароджанага здейсняла баба-павітуха і ў асяроддзі гарадскіх мяшчанак. Тут на трэці дзень маладуюмаці разам з нованароджаным мылі ў лазні. Пасля гэтага запрашалі святара прачытаць ачышчальную малітву. У шляхецкіх і чыноўніцкіх сем’ях да парадзіхі запрашалі акушэрку і праз тры дні пасля родаў пасылалі радні і знаёмым пісьмовыя паведамленні аб нараджэнні дзіцяці.Ваду пасля першага купання вылівалі ў ціхім месцы, дзе не хадзілі людзі і жывёла, часцей пад пладовае дрэва ці пад вугал хаты. На Палессі, калі купалі дзяучынку, ваду вылівалі на ганак, каб яна, стаўшы дарослай, хутчэй выйшла замуж. Шырокае распаўсюджанне на ўсей тэрыторыі Беларусі ў мінулым стагоддзі мела павер е, што калі дзіця пасля першага купання пакласцці на правы бок, яно ў далейшым усё будзе рабіць правай рукой («будзе праўшаком»), а калі на левы -- то, наадварот, «будзе леўшаком». Пасля купання павітуха загортвала дзіця ў што-небудзь старое, звычайна ў мужчынскую сарочку, бо ў беларусаў было не прынята загадзя рыхтаваць адзенне для дзіцяці -- інакш, лічылаея, яно хутка памрэ, і спавівала спецыяльным чырвоным поясам.Пэуныя абрадавыя дзеянні здзяйсняліся і пры першым укладанні дзіцяці ў калыску, каб, па народнаму меркаванню, забяспечьць здароў'е і спакойны сон немаўляці. Так, паўсюль на Беларусі, каб адагнаць ад дзіцяці злыя сілы, у калыску клалі вугольчык, хлеб-соль, жалеза, ката. Шырокае бытаванне ў нашым краі мела вераванне, згодна з якім нельга бьшо калыхаць пустую калыску, бо лічылася, што дзіця памрэ, або ў калыску залазе чорт.Управіўшыся з дзіцём, павітуха працягвала завіхацца каля парадзіхі. Паслед («дзшячае месца») бабка абмывала і загортвала ў чыстую анучу, укінуўшы туды яшчэ некалькі зярнят ці кавалачак хлеба. Далейшыя дзеянні павітухі вьнікалі з цвёрдага пераканання, што, аказаўшы ўздзеянне на паслед, можна станоўча ці адмоўна паўплываць на само дзіця. Таму паслед акуратна закопвалі: калі нарадзжаўся хлопчык, то каля хаты, пад ганкам або ў хаце на куце, каб, як лічылі, перадаць яму любоў да роднага дома; калі дзяўчынка -- то пад яблыняй, вішняй, каб была такая ж прыгожая, або пад прыпечкам, каб была добрая гаспадыня. Часта дзіцячае месца закопвалі ў хляве, каб павялічыць пладавітасць жывелы. Пазней сталі хаваць за абразы, каб «дзіцяці быў гонар», або закопвалі ў варыйні пад жорны, каб «дзіця было вёрткае і хітрае». Паводле народнага ўяўлення, у тую хвіліну, як нараджаўся чалавек, на небе з’яулялася новая зорка.У мінулым на Беларусі шырокае распаўсюджакне мелі разнастайныя спосабы і прыемы варажбы аб будучым лесе дзіцяці ў першыя дні пасля яго нараджзння. Самым надзейным знакам шчасця і дабрабыту была, па народнаму меркаванню, так званая «дзіцячая сарочка» -- рэшткі плоднага пузыра, які ў выглядзе тонкай плеўкі часам заставаўся ў нованароджаната на галоўцы. Яе акуратна здымалі і захоўвалі як талісман. Гаварылі, што шчасце і дабрабыт не пакінуць такога чалавека ўсё яго жыцце. Гэтыя ўдача і шанцаванне распаўсюджваліся і на яго сям’ю. Пра людзей, якім вельмі шанцуе ў жыцці, нездарма казалі і дагэтуль кажуць: «нарадзіўся ў сарочцы»ДаведкіСялянская грамада ў беларускай вёсцы мінулага стагоддзя ніколі не пакідала без ўвагі такую падзею, як нараджэнне дзіцяці, бо яна, таксама як і бацькі, была зацікаўлена ў з’яўленні на свет фізічна і псіхічна здаровага чалавека, будучага работнжа. Найбольшую ўвагу парадзісе аказвала бабка як прадстаўнік сялянскай грамады.Звычайна парадзіха, калі роды прайшлі паспяхова, знаходзілася ў ложку ад трох да сямі дзён. У весь гэты час, асабліва калі парадзіха была адзінай дарослай жанчынай у малой сям'і, бабка прыходзіла еёна дапамогу, гатавала ежу, купала нованароджанага, даглядала старэйшых дзяцей. Па традыцыі ежу яна несла з дому, абавязкова ў гаршках, і, убачыўшы яе, аднавяскоўцы казалі: «Во, баба ідзе з гаршкамі», што азначала: «Баба ідзе наведваць парадзіху». У абрадавых дзеяннях бабкі ўвесь час прысутнічала магічная лічба «3»: яна павінна была тры дні пасля родаў насіць тры разы на дзень па тры стравы.У хуткім часе пасля родаў да парадзіхі прыходзілі ў адведкі замужнія жанчыны: сваячкі і сяброўкі. Каб не стамляць парадзіху, у адведкі жанчьны хадзілі па дзве-тры, прыносілі самыя каларыйныя стравы. Парадзісе, якая толькі што перажыла мукі родаў, хацелася пра ўсе гзта расказаць, выслухаць словы спачування, параду, а хто гэта мог лепей зрабіць, чым замужняя жанчына? Пагэтаму наведваць парадзіху ніколі не хадзілі незамужнія дзяўчаты і мужчыны. Ісці наведваць парадзіху ні у якім разе нельга было з пустымі рукамі.Звычай хадзіць у адведкі быў таксама над’ёмнай часткай сацыяльнага жыцця мяшчанак Бабруйска. У адведкі неслі з сабой абаранкі, пірог, булку ці што-небудзь іншае з прадуктаў. У шляхецкіх і чьноўніцкіх сем’ях сваякі і сябры да парадзіхі прыходзілі («рабілі візіт») праз тыдзень пасля таго, як атрымлівалі паведамленне аб нараджэнні дзіцяці. Па існуючай традьцыі наведвальнікі не павінны былі доўга затрымлівацца і стамляць размовамі слабую пасля родаў жанчыну. А калі маладая маці яшчэ не прымала візіцёрау, то пакідалі ў пярэднім пакоі свае візітныя карткі.Паводле народнага меркавання, у лімінальная зоне дзіця знаходзілася сем тыдняў або сорак дзен пагэтаму з ім трэба бьшо абыходзіцца вельмі асцярожна і берагчы ад сурокау і ўздзеяння злых сіл, для чаго выкарыстоўваліся агульнавядомыя абярэгі: жалеза, соль, вугаль, чырвоны колер. На працягу азначанага тэрміну дзіця купалі кожны дзень (рытуальная функцыя вады -- пацвердзіць змену статусу), а пасля яго -- праз дзень і радзей. Лічьшася, што дзіця падтрымлівае сувязь з Сусветам, адкуль яно прыйшло, праз раднічок, які знаходзіўся на цемячку і з якім вельмі асцярожна трэба было абыходзіцца.ІмянарчаннеУ беларусаў здаўна адносіліся з вяліікай адказнасцю да выбару імя для нованароджанага, бо ў народнай свядомасці з імем звязваліся далейшы лёс чалавека, яго шчасце, сіла ці, наадварот, няшчасне, хваробы. Як сведчаць этнаграфічныя матэрыялы, на Беларусі было шырока распаўсюджана ўяўленне, што, калі даць дзіцяці імя п’яніц, злодзеяу, гультаёў, якія жывуць паблізу, то дзіця перайме гэтыя рысы.У асобных сем’ях імя для хлопчыка перадавалася з пакалення ў пакаленне. Нованароджаным у беларусаў не давалі, як правіла, імён памершых дзяцей, баючыся, што іх можа напаткаць той жа лес. Паступова ўзніклі спецыяльныя звычаі і абрады імянарачэнне з мэтай увесці ў зман злыя сілы, каб яны не маглі пашкодзіць дзіцяці. Адказы бацькоў на пытанні дзяцей, адкуль у іх з явіўся брат (сястра), — «бусел прынес», «у капуеце знайшлі», — магчыма, былі выкліканы жаданнем паказаць, што гэта дзшя не іхняе, знойдзенае. 3 гзтай жа мэтай дзіця да хрышчэння называлі беларусаў «лялечкай», «багданькай». Былі выпадкі, калі давалі імя першага сустрэчнага чалавека, якога бацька нованароджанага чакаў, стоячы на скрыжаванні дарог. Але асноўную ролю ў XIX -- пачатку XX ст. пры імянарачэнні дзіцяці адыгрывала царква (касцёл). На тэрыторыі Беларусі к гэтаму часу былі пашыраны і ўзаемадзейнічалі дзве сістэмы ўласных імёнаў: візантыйска-грэчаская і рымска-каталіцкая, — якія дапаўняла зусім невялікая колькасць уласна славянскіх іменаў. У той зка час працягваў існаваць абрад імянарачэння дзіцяці бабкай-павітухай пад назвай «ахрысціць дзіця з вады». Калі яна купала першы раз нованароджанага, то па просьбе бацькоў ці па ўласнай ініцыятыве, прачытаўшы малітву, давала яму пэўнае імя. Кумы павінны былі ў гэтым выпадку ў царкве назваць дадзенае імя, і святак, як правіла, згаджаўся і заканчваў абрад хрышчэння гэтага дзіцяці без акунання яго ў ваду.У мяшчан Магілёўскай губерні імянарачэння дзіцяці адбывалася наступным чынам: бабка-павітуха купляла белы хлеб і ішла да святара «па імя». Прыйшоўшы да яго ў хату, яна клала на стол белы хлеб і гаварыла: «Такому-та Бог даў сына (дачку), прыйшла па імя». Святар чытау малітву і даваў імя.Бабка вярталаея ў хату бацькоў і, павіншаваушы іх аб’яуляла імя нованароджанага. Калі ў сям'і ўжо былі дзеці, то бабка гаварьіла ім: «Я вам прынесла братца Іваньку, глядзіце, жалейце і любіце яго».У горадзе лічылі, што святы, імя якога далі нованароджанаму, станавіўся яго ахоўнікам. 3 гэтага часу чалавек святкаваў не дзень свайго нараджэння, а імяніны святога, якія адзначаліся як «дзень анёла».Незаконнанароджаным дзецям часцей за ўсе давалі шены Адам і Ева. 3 першых жа дзўяулення дзідяці асаблівае значэнне набываў вербальны код, як праз калыханкі-замовы таксама засцерагаў яго ад уздзеяння злых сіл і садзейнічаў яго росту, развіццю і выхаванню. Вербальны код спрацоўваў у сям'і праз яе жаночую палову; мужчыны ажьіццяўлялі абрадавыя дзеянні, накіраваныя на далучэнне дзіцяці да жыццевай прасторы роднай хаты: вешалі люльку да бэлькі, што з’яўлялася мяжой паміж двумя родамі, клалі немаўля на ганак, які сімвалізаваў падзел паміж «гэтым» і «тым» светам, бо ў нашых продкаў у VI --XIV стст. паралельна існаваў абрад трупаспальвання і ўрну з прахам хавалі пад ганкам.ХрэсьбіныАкрамя членаў сям'і, пры нараджэнні дзідяці значную ролю адыгрывалі хросныя бапькі (персанажы код). За хросных бадькоў бралі звычайна людзей маладзейшых, чым родныя бацькі, якія мелі ў наваколлі рэпутацыю сумленных, працавітых, разумных і выконвалі перш-наперш патранажныя функцыі ў адносінах да дзіцяці. Але не толькі гэтыя абставіны вызначалі такое сур’ёзнае стаўленне да кумаўства беларускіх сялян. Яно было абумоўлена жыццёвым укладам беларускай дарэвалюцыйнай вёскі. Побач з суседскімі, сваяцкімі, сяброўскмі ўзаемаадносінамі, якія існавалі паміж жыхарамі пэўнага пасялення, значная роля адводзілася кумаўству. Так, рэзкае асуджэнне з боку аднавяскоўцаў выклікала сварка паміж кумамі. Яны павінны былі дапамагаць адзін аднаму пры выкананні сельскагаспадарчых работ, разам адзначаць святы і важнейшыя падзеі жыцця адзін аднаго. Часцей запрашаў у кумы бацька нованароджанага, але маглі гэта зрабіць таксама свякруха ці маці парадзіхі. Яны абавязкова неслі з сабой хлеб. Запрашэнне ў кумы суправаджалася рознымі магічнымі дзеяннямі. Так, той, хто запрашаў, не павшен быў садзіцца ў гэтым доме, інакш, лічылася, дзіця не будзе доўга хадзіць. Ніколі не бралі за кумоу бяздетных людзей.У асяроддзі беларускіх гараджан да выбару кумоў ставіліся таксама з вялікай адказнасцю, бо тыя абяцалі ўсе жыццё дапамагаць хросніку і неслі пэўныя расходы ў час правядзення абраду. Хросны бацька плаціў святару і дараваў дзіцяці крыжак, а хросная маці купляла хрэсніку сарочку і чэпчык. У мяшчанскім асяроддзі было прынята, каб хросная дарыла маці нованароджанага тканіну на сукенку, а калі дзіцяці спаўняўся год, парадзіха такім жа падарункам аддорвала куму. Звычайна ў кумы запрашалі дзядзькаў і цётак або каго-небудзь іншага са сваякоў. Дзяўчаты стараліся мець першым хрэснікам хпопчыка, бо, лічылася, першая хрэсніца-дзяўчынка магла адняць шчасце ў хроснай маці.Згодна з народнымі звычаямі, адмаўляцца ад кумаўства нельга было, хоць такія вьіпадкі зрэдку і здараліся. Асабліва ахвотна ішлі хрысціць незаконнанароджаных дзяцей («байструкоў»), бо верылі, што кумам з гэтага моманту будзе ва ўсім удача. 3 гэтай мэтай кум запіхваў сабе за пояс аброць, каб у яго вяліся коні, клаў за пазуху каласы жыта, аўса, каб быў багаты ўраджай. Кума брала з сабою лён, каб ён добра рос, за пазуху клала «цадзілку», каб у каровы было шмат малака і г. д. У кумы да «байструкоў» імкнуліся ісці дзеўкі, якіх доўга не бралі замуж бо існавала павер’е, што яна выйдзе замуж, як толькі яе хроснік пачне хадзіць. Згодна з народньімі вераваннямі, тая дзяўчына будзе мець шмат кавалераў у якой першы хроснік быў хлопчык, і той хлопец будзе мець поспех у дзяучат, у якога першая хросніца была дзяўчынка. У кумы запрашалі сваіх і чужых аднолькава. Гэту пару кумоў імкнуліся захаваць для усіх наступных дзяцей. Паўсюдна у Беларусі у XIX ст. пашыраным быў звычай замяняць кумоў, калі папярзднія дзеці паміралі. У гэтым выпадку бралі за кумоў выпадковых людзей («стрэчных ,"збожных», «спатканых»).У XIX — пачатку ХХст. паралельна з царкоўным існаваў народны абрад далучзння дзіцяці да сям'і, хатняга ачага, абшчыны, які, па сцвярджзнню Л. Нідэрле, быў вядомы ўсім старажытным славянам. Ен выконваўся часцей за ўсё да хрышчэння, але зрэдку і пасля яго. На бсльшай частцы тзрыторыі Беларусі даследуемы перыяд сустракалася наступная форма згаданага абраду: павітуха купала дзіця, затым, трымаючы яго на ружах, разам з кумамі абыходзіла тры разы стол, на якім ляжаў хлеб. Хлеб тры разы цалавалі, а пасля кумы з нованароджаным адпраўляліся царкву. Маючы аднолькавую функцыянальную накіраванасць, абрад адрозніваўся ва Усходнім Палессі і Падняпроў'і некаторымі структурнымі элементамі. Напрыклад, павітуха пасля купання дзіцяці клада яго на кажух, разасланы на падлозе каля ганка ці каля печы, пераступала праз дзіця некалькі разоў, прыгаворваючы: «Каб вялікае расло, каб добра спала» ці «Як шуба касмата, будзь так багаты». Затым павітуха са словамі: «Даём Вам нараджонае, а нам прынясіце хрышчонае» аддавала --дзіця куме, якая разам з кумам адпраўлялася да святара. Пры адпраўленні ў царкву кумы падносілі дзіця да ўсіх прысутных са словамі: «Бацькі, дзядзькі, цёткі, суседзі, блаславіце яго да Хрысту». Тыя адказвалі: «Няхай яго Бог гадуе, шчасце і долю гатуе, бацьку і маці на паслугу і пацеху» (вербальны код)>.Калі па дарозе ў царкву ішоў снег або дождж, гэта лічылася добрай прыкметай, якая прадказвала для дзіцяці багацце і шчаеце.Хрэсьбіны сімвалізавалі тое, што нованароджаны пакінуу ужо лімінальную зону і яго патрэбна далучыць да роду і вясковай абшчьны, дзе яму належыла жыць.Шматлікія абрадавьія элементы, якія ўтрымліваліся у святкаванні хрэсьбін, выяўляюць генетычную сувязь са старадаўнімі звычаямі і абрадамі, аднак у цэлым хрэсьбіны былі шчыльна звязаны з сацыяльным і гаспадарчым жыццём дарэвалюцыйнай беларускай вёскі, а таксама адчулі ўплыў хрысціянскай ідэалогіі. Хрэсьбіны, як правіла, імкнуліся адсвяткаваідь у дзень хрышчэння дзіцяці царкве. На гэту ўрачыстасць па запрашэнню прыходзілі жанатыя мужчыны і замужнія жанчыны, моладзь (за выключэннем кумоў) не ўдзельнічала там.Кумоў, якія вярталіся з царквы, у дзвярах, на ганку сустракала павітуха ў вывернутым поўсцю наверх кажусе. Як вядома, у беларускай (шырэй -- славянскай) фальклорнай і абрадавай традыцыі кажух мае некалькі семантычных значэнняў: з аднаго боку, гэта сімвал багацця, пладавітасці, з другога -- сімвал абароны ад усялякага зла. У дадзеным выпадку кажух выкарыстоўваецца ў другім сваім сімвалічным значэнні, што бачна з тлумачэнняў інфарматараў: «каб дзіця застерагчы ад сурокаў», «каб дзіця нічога не пужалася».Усе прысутныя ўставалі, калі кумы з дзіцём вярталіся з царквы (касцёла), каб, як лічылася, дзіця хутка пачало хадзіць. Кумы павінны былі, як толькі пераступяць ганак хаты, хутка назваць імя дзіцяці, якое яму далі пры хрышчэнні, інакш, калі яны заікнуцца, дзіця таксама будзе заікацца. Разгледжаныя у дадзеным выпадку абрадавыя дзеянні заснаваны на ўніверсальным магічным ўяўленні: падобнае выклікае падобнае.Спецыяльнага абраду, які б адкрьваў хрэсьбіны, на большай частцы тэрыторыі Беларусі, за выключэннем Палесея і некаторых раёнаў Паазер’я не было. Па традыцыі самыя ганаровыя месцы за сталом належалі кумам і павітусе. Кумы ў час урачыстасці павшньі былі прытрымлівацца пэўных правілаў паводзін, якія зноў жа сыходзілі з сусветнай магічнай універсаліі. Так, кумы імкнуліся сядзець як мага бліжэй адзін да аднаго, каб у дзіцяці ў далейшым былі густыя зубы і каб яно усё жыцце жыло ў згодзе з іншымі людзьмі. Таксама кумам раілі паболей гаварыць, жартаваць, смяяцца, каб іх хроснік (хросніца) былі прыветлівымі, вясёлымі, абаяльнымі. 3 мэтай жа засцерагчы дзіця ў будучым дарослым жыцці ад п’янства, кумы не павінны былі напівацца, а выпіць толькі дзве чаркі, каб іх хроснік жаніўся («жыў у пары»)Спецыяльнай абрадавай стравай на беларускіх хрэсьбінах была «бабіна каша». «Бабіна каша» -- гэта рытуальная страва, якая варылася як ахвяравальная ежа Багам.На Беларусі гэту рытуальную страву з незапамятных часоў рабілі з прасяных круп, да якіх абавязкова дабаўлялі мед (цяпер часцей цукар), масла, малако і іншыя прадукты. Каша павінна была быць жоўценькай, як «сонейка», і абавязкова смачнай, «каб усім спадабалася». Бо калі каша смачная і спадабаецца гасцям, то адпаведна яна павінна спадабацца і Багам, прысутнасць якіх дапускалася на падобным застоллі. Верылі, калі вышэйшыя Духі ўпадабаюць прынесеную ім рытуальную ежу, то і дзіцятка надзеляць добрым і шчаслівым лёсам.Перад тым як падаць бабіну кашу, на кутнім стале засцілалі ручнік, запальвалі свечкі перад абразамі. Бабуля прыносіла кашу тройчы, прычым першыя дзьве кашы былі падстаўныя і толькі за трэцім разам падавалі на стол тую, якую выпякала бабуля. Такім чынам імкнуліся ўвесці ў зман «нячысцікаў», каб яны не зрабілі якой шкоды або мясцовыя ведзмакі не змаглі сваімі злымі чарамі паўздзейнічаць на лёс нованароджанага.Падзел «бабінай кашы» сімвалізаваў павязку роду і абшчыны, бо яе не толькі з’ядалі ўсе прысутныя, але і абавязкова неслі дзецям па кавалачку. Пасля падзелу «бабшай кашы» хросны бадька бег і хапауся на дварэ за сякеру, саху, барану каб яго хросны быу добрым работнікам; хросная маці адпаведна хапалася за вядро, кросны, прасніцу, серп, граблі. Усе прысутныя імкнуліся як мага хутчэй з’есці абрадавую страву, бо лічылася, што такім чынам можна садзейнічаць хутчэйшаму авалоданню дзіцём мовай. Адной з важнейшых мэт, якая аб’ядноўвала ўсю сістэму традыцыйнай абраднасці, была мэта захавання роду, як нейкага канкрэтнага, так і ў агульным плане захавання роду чалавечага. 3 гэтага пункту гледжання вельмі важным уяуляецца наступнае абрадавае дзеянне: пасля разбівання гаршка з кашай чарапкі ад яго клалі на галаву бездзетным жанчьінам з пажаданнем, каб і ў іх «праз год была каша» -- гэта значьіць нарадзілася дзіця.Стэржнем большасці абрадава-магічных дзеянняў і вербальных тэкстаў, што здзяйсняліся на хрэсьбінах, быў клопат пра здароў'е, дабрабыт, шчасце нованароджанага і самае галоўнае -- клопат пра ўпісванне яго ў існуючую сістэму жыццядзейнасці канкрэтнага чалавека, сям'і, роду, вясковай абшчыны. Вялікую цікавасць уяўляюць імправізаваныя сцэны, якія суправаджалі абрад падзелу «кашы». У іх праглядваюцца карнавальныя рысы народна-смехавой культуры (пераапрананне). У Мінскай вобласці (Цэнтральная Беларусь) есць звычай прыходзіць на хрэсьбіны «буслу» (чалавек у вывернутым кажусе, зверху звязаныя рукавы нагадвалі дзюбу птушкі), які віншаваў бацькоў з нараджэннем дзіцяці і абяцаў насіць ім дзяцей штогод, мае глыбокі сэнс. Улічваючы, што ў беларусаў маленькім дзецям тлумачылі, нібыта нованароджаных прыносіць бусел, можна меркаваць аб існаванні ў старажытнасці ў беларусаў уяўлення аб татэме, якім, верагодна, лічыўся бусел.Падзел «бабінай кашы» суправаджаўся разнастайнымі пажаданнямі дзіцяці, у якіх знайшлі адлюстраванне маральныя нормы і прынцыпы беларускага сялянства, яго каштоўнасныя арыентацыі: працавітасць -- «каб мой унучок здаровенькі падрастаў і бацьку з маткай шанаваў», здароў'е, дабрабыт — «каб ты быў крэпак, як вада, багаг, як зямля, вясел, як пчала, а красен, як вясна» і т.д.На хрэсьбшах да вярбальнага кода далучаўся і музычны, каб выпрасіць -- вымаліць у Бога шчаслівую долю дзіцяці:Арэшанька -- чарнушанька Што ж ты рана расцвіла?Маладая ты, Зіначка,Што ж ты рана радзіла?А радземшы сына,Ты добрую долю дала,Эх, штоб быў здароў, вялік росI нам шчасце прынес.Вялікае значэнне на хрэсьбінах меў абмен падарункамі паміж парадзіхай, з аднаго боку, і кумамі і бабкай-павітухай -- з друтога. Звычайна ў якасці падарункау для бабкі і кумоў выкарыстоўваліся наміткі (прычым пад гэтым тэрмінам выступалі не толькі ўласна наміткі, але і іншае палатно, кавалкі якога адмяраліся з такім разлікам, каб кум мог пашыць з яго штаны, а кума і бабка-сарочкі ці спаднцы). Часта парадзіха дарыла ручнікі, абрус, хустку. У больш заможных сем’ях наміткі рыхтаваліся з купленай матэрыі. У намітку парадзіха загортвала хлеб, у некаторых месцах спецыяльна выпечаны для гэтай урачыстасці. У шматлікіх раёнах Беларусі баба-павітуха, атрымаўшы падарунак ад парадзіхі, перакручвалася на месцы тры разы, столькі ж разоў падскоквала уверх, па магчымасці вышэй, стукала у далоні і прыгаворвала разнастайныя пажаданні шчасця і здароў'я свайму унуку (унучцы). Верагодна, падскокі ўверх, па закону імітатыўнай магіі, закліканы былі садзейнічаць хуткаму росту нованароджанага. Трохразовыя перакручванні на месцы ў час танца і хлопанне ў далоні сімвалізавалі адгнанне злых варожых сіл ад дзіцяці, з’яўляліся элементамі ахоўнай магіі.Трзба адзначыць, што дзеці прымалі актыўны ўдзел у правядзенні хрэсьбін і выконвалі пэўныя абрадавыя дзеянні, прынятыя ў дадзенай мясцовасці. Часцей за ўсе дзеці, дачакаўшыся, калі баба-павітуха паставіць на стол кашу, хапалі яе і хутка беглі на двор. Згодна з народнымі ўяўленнямі, тады дзіця, калі вырасце, будзе хутка бегаць.У дзень хрэсьбін, перад прыходам дарослых часцей, гаспадары збіралі дзяцей з усёй вескі (ад тых, хто пачаў ужо хадзшь, да б-7-гадовых) і частавалі іх кашай ці печывам («хрушчыкамі»), каб, як казалі, «яны наша дзіця ў крапіву не садзілі». Па-першаму, ва ўказанных абрадавых дзяннях яскрава праглядаецца ідэя садзейнічаць фізічнаму развіццю нованароджанага. Па-другое, у наяунасці элементы абрадаў прыёму малога ў пэўны полаўзроставы калектыў. Па- трэцяя, частаванне дзяцей абрадавай кашай, згодна з народнымі ўяўленнямі, павінна было садзейнічаць іх росту і развіццю.У большасці раёнаў Паднняпроўя, Цэнтральнай Беларусі, у некаторых раёнах Панемання і Усходняга Палесся ў даследуемы перыяд завяршапьным абрадавым дзеяннем на хрэсьбінах было «цяанне бабы на баране». Выглядала гэта наступным чынам. Бабу-павітуху выводзілі на вуліцу, усаджвалі на 6арану пакрытую кажухом, і цягалі вакол хаты па зямлі, як бы барануючы яе. Пры гэтым «гераіню» дня часта ўпрыгожвалі пер’ямі, вянком з хмелю, павязвалі на галаву шмат хустак, шчокі размалёувалі ярка-чырвонай фарбай. У руках баба-павітуха трымала чырвоную стужку, зрэдку надзявала кажух, падганяла часцей венікам ці галінкай. Госці, у асноўным жанчыны, у час шэсця па вуліцы гучна спявалі, крычалі, ляскалі ў далоні, білі палкамі ў пустыя ведры, гралі на піле, танчылі. Яны часта пераапраналіся: мужчыны -- у жаночае адзенне і наадварот, былі сярод іх «доктар», «салдат», «дзед», «баба», на галаву надзявалі рэшата. Пераапрананні, гратэскавыя персанажы-маскі, бутіства і свабода ад паўсядзённых клопатаў, адступленне ад агульнапрынятых паводзін выкарыстоуваліся на хрэсьбінах, каб выклікаць рытуальны смех, які садзейнічаў ачышчэнню ўсіх удзельнікаў пераходу індывіду з аднаго сацыяльнага статусу у друті.Хрэсьбіны былі мяжой, за якой індывід пакідаў лімінальную зону. Усе наступныя абрадавыя дзеянні адзначалі тыя ці іншыя змяненні ў фізічным і разумовым развіцці дзіцяці і усе болей далучалі яго да сістэмы духоўнай і матэрыяльнай культурыі сацыяльнай групы.Сучасны абрад хрышчэнняТакім чынам, звычаі і абрады, што суправаджалі нараджэнне дзіцяціў беларусаў у канцы XIX- пачатку ХХст., уяўлялі сабой цэласную сістэму, што развівалася як самарэгулюючая структура, для якой характэрна было адзінства светапогляду, абрадавага дзеяння і мастацкага выяулення. Па прычыне сваёй цэласнасці згаданая сістэма мела беспамылковы механізм адбору і захавання найбольш каштоўнага з усяго таго, што стыхійна стваралі народная філасофія, мастацтва, этыка, медыцына. Традыцыйная радзінная абраднасць існавала ў мінулым у беларускіх сялян у межах больш складанай сістэмы традыцыйнага ўкладу жыцця, і змяненні ці разбурэнні ў адной з іх выклікалі адпаведныя працэсы ў другой.Кардынальныя змены адбыліся пасля Вялікай Кастрычншкай рэвалюцыі 1917 г. 3 адменай рэлігійнага заканадаўства і аддзяленнем царквы ад дзяржавы прававыя юрыдычныя функцыі па рэгістрацыі дзіцяці перайшла да органаў ЗАГС і сельскіх (пасялковых) Саветаў.У 1920−30-я гг. на тэрыторыі Беларусі назіраўся цэлы «анамастычны бум», што выявшася ў масавым утварэнні новых модных імён, у якіх адлюстроваліся рэвалюцыйныя падзеі, адпаведная ідэалогія і атрыбутыка. Рэвалюцыя, Інтэрна, Ідэал, Слава, Змена, Дэкрэта, Шянер, Акцябрына. Многія бацькі давалі імёны сваім дзецям у гонар павадыроў: Владлен, Вшен, Марлена, Энгельсша. Такое захапленне названымі неалагізмамі у 1920−30-я гт. прывяло да негатыуных з’яў' ва ўтварэнні і ўжыванні імен, аб чым сведчыць такія з іх, як Казбек, Гімалай, Турбша, Дызель, Гіпатэнуза, Трактар.Хрэсьбшы святкавалі нават у гады вайны. Пры іх правядзенні падаваліся, па магчымасці, багатыя пачастункі, спяваліся песні і абавязкова выкуплялася традыцыйная «бабша каша». Кашу гэту выносіла да стала ў гліняным гаршку бабка. Яе ролю выконвала якая-небудзь блізкая да сям'і паважаная старая жанчына і ў тьіх выпадках, калі роды прымаў партызакскі доктар. На хрэсьбінах таргаваліся за «бабкіну кашу» і атрымліваў права разбіць гаршочак той, хто плаціў большую суму. Пасля выкупу кашы ёю частавалі ўсіх прысутных. Па сцвярджэнню А.І. Залескага, ніхто з сялян у той час не хрысціў сваіх дзяцей, хоць у некаторых вёсках і дзейнічалі тады цэрквы. Метрыку аб нараджэнні дзіцяці ў час вайны ў партызанскім краі выпісвалі камандзір, камісар атрада і партызанскі доктар, а пасля вайны па такой метрыцы ў органах ЗАГС выдавалі афіцыйнае пасведчанне аб нараджэнні.У сучасны перыяд, як паказваюць матэрыялы эгнаграфічных экспедыцый, праведзеныя ў розныя рэгіёны нашай краіны ў 1994−1998 гг., комплекс радзінных звычаяў і абрадаў складаецца з двух цыклаў: дародавага і пасляродавага. У параўнанні з XIX ст. і нават з даваенным перыядам XX ст., поўнасцю знік родавы цыкл, пасколькі ўсе роды адбываюцца ў спецыялізаваных радзільных дамах.У дародавым цыкле колькасць вераванняў і прыкмет, звязаных з цяжарнасцю жанчыны, значна скарацілася. Найбольш устойлівымі ў часе аказаліся павер’я і забароны, заснаваныя на шматгадовых народных назіраннях і накіраваныя на засцярогу цяжарнай ад сполаху, разнастайных фізічных і псіхічных траўм: не глядзець на пажар, на пачварных людзей і г. д.Захоўваецца традыцыя не называць сваіх дзяцей імёнамі, якія носяць людзі, што маюць у весцы ці наваколлі дрэнную рэпутацыю п’яніц, гультаёў, разумова непаўнавартых, злодзеяў.У адведкі («адведзіны») прыходзяць па традыцыі без запрашэння і абавязкова з падарункамі, бо інакш можна наклікаць у будучым беднасць на дзіця.Зараз жа ладзяць застолле для тых, хто прыйшоў у адведкі, і ўсе клопаты па прыгатаванню святочнага стала кладуцца на плечы яшчз слабой пасля родаў жанчыны.Выбар кумоў таксама значна трансфармаваўся ў бок скарачэння магічна-абрадавых дзеянняў і суправаджаючых іх вераванняу і прыкмет. Зараз кума запрашае бацька нованароджанага, а куму — маці, пры гэтым яны не ідуць спецыяльна да іх у хату, не пякуць хлеб, а могуць зрабіць гэта, сустрэўшы выпадкова на вуліцы ці пазваніўшы па тэлефоне. Быць кумамі зараз лічыцца не так прэстыжна, як у мінулым, паводле народнага меркавання, сёння гэта звязана з вялікімі матэрыльнымі затратамі, а ўзамен не дае амаль ніякіх маральных ці матэрыяльных выгад. Таму ў параўнанні з мінулым даволі часта людзі адмаўляюцца ад кумаўства, што раней вельмі асуджалася грамадскай думкай. Зараз усё часцей сустракаюцца выпадкі як бы абмена кумамі паміж сем’ямі, напрыклад, жанчына з адной сям'і з’яуляецца кумой у другой сям'і, а брат ці сястра гаспадароў той сям'і хрысціць дзяцей у першай. Таксама вельмі распаўсюджаны сення выбар кумоў сярод блізкіх сваякоў, якія як бы не маюць маральнага права адмовшда ад кумаўетва.Найбольшую колькасць традыцый элементаў утрымліваюць у сваім змесце хрэсьбіны («ксціны», «хрысціны», «радзіны»), Яны праводзяцца зараз часцей за ўсе ў нядзелю. Ганаровыя месцы за сталом займаюць кумы і хросная бабка, якія ж пазней уручаюць парадзісе найболып каштоўныя падарункі. У вёсках, дзе да гэтага часу існуе традыцыйная культура ў сваіх аўтэнтычных формах, шырока бытуе падзел «бабінай кашы» якая гатуецца ці традыцыйным спосабам, ці яе абрадавую функцыю выконвае любая выпечка.Пры падзеле абрадавай стравы адбываюцца разнастайныя жартаўліЕыя дыялогі паміж бабкай і кумам, здзейсняецца працяглы «торг». Вельмі часта сустракаецца ва ўснс абследаваных аўтарам вёсках абрад замены сапраўднай «Бабінай кашы».Вельмі распаўсюджана сення ў час хрэсьбін абрадавае пераапрананне. «Задзеланыя» (так завуць пераапранутых у час святкавання хрэсьбін) павінны сваімі дзеяннямі выклікаць рытуальны смех. Часцей за ўсё пераапранутыя з’яўляюцца на хрэсьбінах у час падзелу абрадавай стравы -- «бабінай кашы». У большасці раёнау Магшёўшчыны, Міншчыны, дзе бытаваў абрад разбівання гаршка з «бабінай кашай», яе ўносяць «задзеланыя»: жанчыны, пераапранутыя ў мужчынскае адзенне, мужчыны -- у жаночае, «міліцыянер», «доктар», «цыгане». Яны спачатку кладуць у гаршчок ката, гарбуз, бульбіну, качан канупсты, пеўня і настойлва прапаноўваюць куму купіць такую «кашу»: «Наша каша з-за граніцы, выкупляй, кум, не скупісь». Абрадавае дзеянне працягваецца некаторы час: пераапранутыя чапляюцца да кума, абзываюць яго скупярдзяем, просяць больш грошай і толькі за трэцім разам уносяць сапраўдную «бабіну кашу».На вялікі жаль, на хрэсьбінах вельмі мала спяваюць спецыяльных абрадавых хрэсьбінных песень, хоць яны добра захоўваюцца ў памяці інфарматараў. Больш шырока бытуюць прыпеўкі пра куму і кума. Амаль паўсюдна на Беларусі ў сельскай мясцовасці, за выключэннем вёсак Брэсцкай вобласці, на хрэсьбінах выконыаецца абрад «цягання бабы на баране», структура якога мала чым адрозніваецца ад той, што зафіксавана ў канцы ХІХ-пачатку ХХст., хоць ен і поўнасцю страціў былы магічны сэнс, яно ўстрымаецца як увесяляльнае дзеянне. Сёння для гэтай мэты выкарыстоўваецца ўжо не барана, а санкі, каляскі. Пашыраецца таксама арэал распаўсюджання гэтага абраду: ен з’яўляцца ў тых сельскіх раёнах, дзе раней не сустракаўся, і зрэдку -- у вялікіх гарадах. Але ў гарадах яго правядзенне носшь адзінакавы характар і выклікае часта негатыўную рэакцыю ў навакольных, што сведчыць аб няведанні беларусамі сваіх нацыянальных абрадаў. Такім чынам, сёння пры святкаванні хрэсьбін развіваюцца перш за ўсё ўвесяляльныя, жартоўныя моманты, здольныя выклікаць да ўдзельнікаў урачыстасці добры, эмацыянальна-прыўзняты настрой.Показать\nПохожие работыНазваниеТипВплив молодіжних субкультур на формування особистісного "Я" в період ранньої юностіКурсоваяИкона в контексте древнерусской литературы и фольклораКурсоваяПроект росписи декоративного изделия на тему: "Петербургский трамвай"КурсоваяЕтнічний стиль меблів. Стародавні та сучасні індійські мебліКурсоваяИскусство Древнего Рима, Византии, ИталииКурсоваяМеценатство и его роль в СКДКурсовая"Звезды" немого кино и русская мода 1910-х годовКурсоваяГуманистические принципы искусства ВозрожденияКурсоваяАнтичные истоки архитектуры классицизма во Франции в эпоху абсолютизмаКурсовая"Молот Ведьм" - причины написанияКурсовая


Галоўная ➠ Расія ➠ Рускія паспеюць для мадэрнізацыі толькі да 2025 года\nАдказваць на пытанне: «Што перашкаджае мадэрнізацыі Расеі?» Эксперт пачаў з тэзісаў, агучаных прэзідэнтам на форуме ў Яраслаўлі: «На версе з нагоды мадэрнізацыі ўсё ўжо дамовіліся. У працэс трэба ўключаць народныя масы. Народ трэба «запальваць». У рускіх павінна ўзнікнуць пачуццё мадэрнізацыі, як непазбежнасць ».\n«Паводле дадзеных апытанняў сацыёлагаў, якім я давяраю, рэальных сацыёлагаў, а не паркетных, рускія лічаць, што мы - краіна з багатымі прыроднымі рэсурсамі, і гэта ўжо дае нам пазіцыю на міжнароднай арэне, тытул энергетычнай звышдзяржавы. І да пабачэння. Мы багатыя, вялікія і больш нам нічога не трэба. Размовы пра навукаёмістай вытворчасці, тэхналогіях і гэтак далей у шырокіх народных масах не сустракаюць разумення. Таму «запаліць» народ цяжка », - кажа Юргенс.\nДругая небяспека і перашкода развіццю - патэрналізм.\n«На захадзе людзі перасяліліся з вёскі ў горад ужо даўно, таму ў іх у свядомасці замацавалася індывідуальнасць: трэба прабівацца, спадзявацца на сябе, развівацца, расці. Рускія яшчэ вельмі архаічныя. У расійскім менталітэце агульнасць вышэйшы за асобу. Таму «дзяржава ўсё, а мае намаганні - нічога». Няхай хто-небудзь што-то робіць, змагаецца, а ў мяне сваіх праблем хапае, якая мадэрнізацыя », - робіць псіхалагічныя замалёўкі эксперт.\nВыпарваць з расійскага народа супольна-калектывісцкіх архаікі, па прагнозе Юргенса, трэба будзе яшчэ гадоў пятнаццаць.\n«Толькі да 2025 годзе рускі народ стане сумяшчальны са сярэднееўрапейскім», - прадказвае палітолаг.\nВелізарную небяспеку для працэсу мадэрнізацыі, на думку кіраўніка ІНСОР, уяўляе стан чалавечага капіталу.\n«Большая частка знаходзіцца ў частковай деквалификации, - тлумачыць ён. - Вучылі не таму, не тым прафесіях, састарэлым ведаў. Іншая частка - агульная дэградацыя. Гэта трывожная тэндэнцыя. Адбываецца люмпенизация працоўных ».\nДля мадэрнізацыі патрэбныя кваліфікаваныя рабочыя і спецыялісты, патрэбныя грамадзяне, якія гатовы ўдзельнічаць у жыцці краіны.\n«Ёсць воля прэзідэнта, аб'ём інвестыцый. Але ўсё гэта не зменіць сітуацыі. Таму што чалавечы капітал не паспеў », - упэўнены Ігар Юргенс.\nЗрэшты, нягледзячы на дэградацыю і люмпенизацию нізоў, надзея ёсць. Мадэрнізацыя хоць паволі, але ўжо ідзе.\n«Сфарміраваўся сярэдні клас. Ён пакуль маленькі, але гэта дастатковы рэсурс, каб пачаць тыя працэсы, пра якія кажа прэзідэнт. У прадпрымальнікаў ўсе планы мадэрнізацыйныя, таму што ў іх канкурэнцыя і без мадэрнізацыі не выжыць. Сярэдні клас, прадпрымальнікі, перадавая частка інтэлігенцыі, моладзь, для якой мяжа ўжо не ў Шарамеццева, а ў лэптопе. Нават калі не чапаць рукамі, не займацца ў ручным рэжыме, мадэрнізацыя ідзе », - сцвярджае Юргенс.\nПа словах палітолага, Мядзведзеў ужо дамогся многага. Гэта толькі здаецца, што ў краіне нічога не змянілася за час яго прэзідэнцтва.\n«Хутчэй не атрымліваецца. Нават калі б на месцы Уладзіміра Уладзіміравіча... Агаворка па Фрэйду. Нават калі на месцы Мядзведзева быў геній, хто заўгодна - па іншаму не атрымліваецца. Палітычная рэформа, судовая рэформа, рэформа адносін з бізнесам. Зроблена вельмі шмат. Піяр слабы, раз вы задаеце гэтае пытанне - значыць ёсць адчуванне, што зроблена мала. Але гэта не так », - сцвярджае Юргенс.\n«Гэта рэальная палітыка, - рэзюмуе палітолаг. - Што можна, - Мядзведзеў зрабіў з высокімі тэмпамі. Наколькі гэта магчыма з гэтым народам, з вайной кланаў ў эліце і гэтак далей. За два гады зроблена шмат, засталося яшчэ паўтара. Нам усім трэба дапамагчы яму падысці да выбарчай кампаніі з поспехам ».\n«Новы Рэгіён - Масква»


How an EU/UNPD project helped turn a regular school into a flowering garden in Talačyn\nЯк у Талачыне праект ЕС-ПРААН дапамог зрабіць са звычайнай школы квітнеючы сад\n«У нас раней на школьнай тэрыторыі ніводнай птушачкі не было, а цяпер вось якая прыгажосць», — паказвае дырэктар школы № 2 Талачына Тамара Сушкова на зялёны школьны двор, які пачаў змяняцца ў 2016 годзе. Тут разбілі сад, пасадзілі шмат кветак, паставілі цяпліцы і стварылі агарод, у якім цяпер вырошчваюць розную гародніну.\nПачатак усяму паклала мясцовая ініцыятыва, падтрыманая праектам ЭЗ/ПРААН «Спрыянне развіццю на мясцовым узроўні ў Рэспубліцы Беларусь».\nГанна Збуржынская ў наступным годзе заканчвае школу, і ўсе змены адбыліся ў яе на вачах: «Тут была тэрыторыя, якая ўспрымалася як нарыхтоўка пад хакейную пляцоўку — ніякіх дрэў».\nЦяпер усё змянілася ў лепшы бок, кажа дзяўчына. Сама яна займацца агародам любіць, але плануе з’ехаць у Мінск паступаць ва ўніверсітэт, магчыма, у Лінгвістычны. Дзяўчына паглыблена вывучае матэматыку і ангельскую мову: «Другі профіль у 11-м класе — аграрны. Там паглыблена вывучаюць хімію і біялогію, наведваюць дадатковыя заняткі хіміяй і біялогіяй, сумешчаныя з сельскай працай».\nГанна ўдзельнічае ў многіх школьных пачынаннях — у 2018 годзе актыўна займалася праектам «Клумба з вітамінамі. Салатны агарод», які атрымаў дыплом першай ступені на рэспубліканскім узроўні.\n«Салата высаджвалася ў выглядзе лапікавай коўдры. Гэта быў вітамінавы арт-аб’ект. Мы ўсё рабілі разам з аднакласнікамі, а потым падарылі ўраджай Цэнтру сацабслугоўвання. Дома лапікавую коўдру з салаты, вядома, не высаджваем, але ў нас свой дом, так што агарод і сад ёсць», — распавяла дзяўчына.\nЯк адзначыла Тамара Сушкова, спачатку з’явілася мясцовая ініцыятыва па стварэнні вучэбнай аграэкасядзібы, дзе можна было б знаёміць цяперашніх школьнікаў з прафесіямі сельскагаспадарчага профілю. Ініцыятыва атрымала грант у памеры 17 045 даляраў у рамках праекта ЕС/ПРААН «Спрыянне развіццю на мясцовым узроўні ў Рэспубліцы Беларусь».\nПершы раз яблыні пладаносілі пазалетась, прычым вельмі багата. Ураджай зараз выкарыстоўваецца як падарунак — 1 верасня першакласнікам дораць кошык яблыкаў. Пасля атрымання сертыфіката ад санслужбы яблыкі ідуць і для харчавання дзяцей у школьнай сталовай, зрэшты, як і ўся вырашчаная гародніна.\n«Гэта дазваляе зрабіць таннейшым школьнае харчаванне, — кажа дырэктар. — Наш праект, акрамя таго, што мы хацелі прышчапіць любоў да зямлі, вядзення сельскай гаспадаркі, першапачаткова быў разлічаны і на тое, каб падтрымаць харчаванне дзяцей. Абед для дзяцей у школе каштуе ў сярэднім 1 рубель 40 капеек. Дзякуючы праекту ў нас з’явіліся чатыры дзесяціметровыя цяпліцы, лішкі прадукцыі мы прадаем. Мы здымаем два ўраджаі — увесну высаджваем радыску, затым грошы ад яе продажу ўкладваем у насенны матэрыял. Увосень прадаем перцы».\nВыпрабаванне рамонтам і каранавірусам\nШкольны сад падвергся выпрабаванням — калі мянялі гарадскую цеплатрасу, давялося перанесці на іншае месца цяпліцы і зону адпачынку.\nАляксандра Шчаўрук, якая перайшла ў 10 клас з выдатнымі адзнакамі, распавядае, што ўдзельнічала ў стварэнні плана зоны адпачынку, а менавіта саду «Чатыры сезоны», але яго цяпер няма з-за ўсё таго ж рамонту цеплатрасы.\nЯшчэ дзяўчына з задавальненнем успамінае праект «Беларускі Версаль», у якім актыўна ўдзельнічала: «Мы высаджвалі кветкі, даглядалі іх».\nЦяпер праз каранавірус вучні ў працах на ўчастку задзейнічаны мінімальна. У асноўным за агародам даглядаюць настаўнікі, нават дырэктар поле градкі.\n«Часам у мяне пытаюцца, — распавядае Тамара Сушкова, — маўляў, што, больш палоць няма каму? Я не бачу ў гэтым нічога ганебнага, мне гэта падабаецца. Сёлета ў нас агарод сціплы, вось летась можна было ахнуць. Мы ж праводзілі конкурс на найлепшую градку, а гэта стымул, гэта ўзнагароджанне на лінейцы. Цяпер мы проста падтрымліваем насаджэнні і чакаем, калі зможам разгарнуцца пасля каранавіруса».\nТамара Сушкова кажа, што ў яе школе няма ніводнага мерапрыемства, у якім бы яна не ўдзельнічала. Яна сама тут вучылася, а вярнулася настаўнікам малодшых класаў у 19 гадоў пасля заканчэння педвучылішча ў Оршы. Затым вучылася ў Віцебскім дзяржуніверсітэце імя Машэрава.\nКажа, што сярод цяперашніх настаўнікаў шмат выпускнікоў школы — 28 з 60 чалавек. А агародны праект Тамара Сушкова пачынала на пасадзе завуча:\n«Я заўсёды кажу: калі ты добры настаўнік, хоць адзін чалавек у класе захоча пайсці па тваіх слядах. І ў тым, што, адвучыўшыся, спецыялісты вяртаюцца ў школу, я бачу тое, што настаўнікі паказалі ім нешта такое, што ім захацелася паўтарыць. У нашых дзяцей высокія навучальныя дасягненні, вельмі добры калектыў настаўнікаў, якія трымаюць высокі ўзровень падрыхтоўкі. Мне хочацца яшчэ больш павысіць канкурэнтаздольнасць нашай школы, якая лепшая ў горадзе. У гэтай сувязі зрабіць школу эстэтычна прывабным месцам вельмі важна».\n«Праект аб’яднаў школьнікаў, настаўнікаў, бацькоў вакол школы»\nКалі праект толькі пачынаўся, таксама працавалі ўсе разам: «Прыбіралі камяні, стары пабіты асфальт, завезлі сюды 150 вялікагрузных машын грунту, пашырылі зону агарода і саду да 25 сотак, па сутнасці, ператварылі ў пустку. Працавалі ўсе — хлопчыкі са старэйшых класаў, бацькі, настаўнікі».\nІ справа не толькі ва ўраджаі, але і ў тым, што праект аб’яднаў школьнікаў, настаўнікаў, бацькоў вакол школы, даў творчы імпульс і дзецям, адзначыла дырэктар. У школе кожны год з’яўляецца нейкі праект, звязаны з агародам — сёлета павінен быў быць «Аптэкарскі агарод», але прыйшлося адкласці ў сувязі з эпідэміяй каранавіруса.\n«У нас раней на школьнай тэрыторыі ніводнай птушачкі не было, а цяпер вось якая прыгажосць, — кажа Тамара Сушкова. — Мы ж не толькі яблыні, а шмат іншых дрэў пасадзілі, так што гэта экалагічна спрыяльнае месца ў горадзе. Мы заўсёды вясной думаем, заселяцца ці не птушкі ў шпакоўні і сінічнікі. Селяцца. Зімой робім птушыную сталовую, і дзякуючы гэтаму птушкі да нас таксама прылятаюць. Увечары на школьным двары шпацыруюць і пенсіянеры, і бацькі з дзецьмі. У нас жа нават гульнявая пляцоўка для іх ёсць. Так што праект працуе для ўсіх гараджан».\nПершакрыніца: Naviny.by. Артыкул падрыхтаваны сумесна з EU Neighbours East.