Пётра Мурзёнак: “КАБ ЖЫЛА БЕЛАРУСКАЯ НАЦЫЯ” (эсэ) – КУЛЬТУРА, НАЦЫЯ\nГалоўная старонка › Нацыя Беларусы › Пётра Мурзёнак: “КАБ ЖЫЛА БЕЛАРУСКАЯ НАЦЫЯ” (эсэ)\nПётра Мурзёнак: “КАБ ЖЫЛА БЕЛАРУСКАЯ НАЦЫЯ” (эсэ)\n“Культура, Нацыя”, №14, чэрвень 2016, с.5-21.\nКалі запытацца ў беларуса, што для яго азначаюць словы вынесеныя ў загаловак, то адказы будуць неадназначныя. Чалавек сьведамы ў пытаньнях беларускай культуры і гісторыі пачне з сумненьнем задаваць дадатковыя пытаньні: А ці маем мы цяпер сапраўды паўнавартасную беларускую нацыю? Што трэба зрабіць каб яна жыла і разьвівалася? і г.д. Чалавек менш сьведамы ў тэарэтычных праблемах станаўленьня нацый адкажа, – “Аб чым гаворка?! Беларуская нацыя была, ёсьць і будзе”. Безумоўна, што кожная асоба мае рацыю – нават прымаючы да ўвагі магчымыя ўплывы сучаснай глабалізацыі, беларуская нацыя не зьгіне і будзе існаваць праз вякі, як яна рабіла гэта тысячагоддзямі ранейю. Розьніца паміж пазіцыямі гэтых людзей заключаецца ў тым, а ў якой якасьці будзе развівацца беларуская нацыя? Ці здолеюцье беларусы пераадолець тэндэнцыю будаваньня цывільнай рускамоўнай дзяржавы, якая можа ў выніку згубіцца ў сутарэньнях “рускага сьвету” ці глабальнага сусьвету? Ці атрымаецца стварыць каларытную нейтральную беларускую дзяржаву, якая здолее заняць пачэснае месца сярод іншых зямных нацый?\nАд ваганьня між Усходам і Захадам да больш ўстойлівага стану. Усходнеславянская беларуска-украінская цывілізацыя. Беларусь не на мяжы паміж Усходам і Захадам, а на асобным шляху развіцьця.\nБеларускі этнас быў, ёсьць і будзе ў геапалітычных суадносінах паміж Усходам і Захадам. Шлях беларускага народа вызначаецца як яго гістарычным мінулым, так і унікальнасьцю яго развіцьця, прадыктаванага ўплывамі азіяцкага (праваслаўнага) ўсходу і еўрапейскага (каталіцкага, пратэстанцкага, уніяцкага) захаду. 95 гадоў мінула з таго часу, як малады беларус Ігнат Абдзіраловіч напісаў сваё знакамітае эсэ “Адвечным шляхам”, у якім ён вызначаў Беларусь як мяжу між Усходам і Захадам, як краіну, якой для нацыянальнага развіцьця “трэба шукаць на другіх шляхох”. І. Абдзіраловіч пісаў, што пасьля 10-вяковых ваганьняў беларусы “…не зрабіліся народам Усходу, але не прынялі й культуры Заходняй Еўропы”. І гэта можна прасачыць праз вякі як у маштабах краіны, так і праз асабістую ідэнтыфікацыю на прыкладзе Скарыны “ … я ня быў ні Юрым, ні Францішкам, а быў вольным, незалежным духам, якога вы шукаеце, духам агульначалавечым толькі ў беларускай скуры. Шукайце ж!” Супрацьстаяньне Ўсходу і Захаду, якое працягвалася так доўга на беларускіх землях, адбываецца і ў наш час, хіба што ў іншых формах, а для Беларусі гэта адлюстроўваецца ў пошуках набыцьця становішча больш стабільнага і зразумелага. Што ж змянілася за гэтыя вякі?\nЗараз многімі прадстаўнікамі беларускай эліты і значнай часткай насельніцтва як аксіёма прымаюцца гістарычныя факты з даўняга мінулага, якія сьведчаць аб тым, што беларускі этнас развіваўся пасьлядоўна ў рамках такіх дзяржаўных утварэньняў як Полацкае княства (IX-XIIIст.), Вялікае княства Літоўскае (XIII-XVI ст.), Рэч Паспалітая (XVI-XVIII ст.), і БССР (XX ст.). XIX-е стагоддзе выпала з гісторыі беларускай дзяржаўнасьці, бо беларусы знаходзіліся ў гэты век пад Расійскай імперыяй. Не ўсё было гладка для беларусаў: Полацкі перыяд і перыяд ВКЛ большасцю прымаюцца ў асноўным як станоўчыя для развіцьця беларускага народа, часы ж знаходжаньня беларусаў, як у складзе Рэчы Паспалітай, так і ў складзе Расійскай імперыі успрымаюцца як перыяды паланізацыі і русіфікацыі, адпаведна. Перыяд русіфікацыі працягваўся для беларусаў у СССР і працягваецца цяпер у незалежнай Беларусі, за выключэньнем кароткіх перыядаў беларускага адраджэньня 20-30-х і 90-х гадоў мінулага стагоддзя.\nНягледзячы на перыяды уплыву чужых культур, якія ў большасьці прыносілі шкоду развіцьцю беларускай нацыі, беларусы змаглі ўсталяваць у апошнія 100 год незалежнасьць і самастойнасьць. І ў гэтым значная гістарычная заслуга належыць ВКЛ, як аб’яднальніку ўсходнеславянскіх зямель, як дзяржавы здолеўшай зберагчы ўсходнеславянскую беларуска-украінскую цывілізацыю ад паглынаньня еўразійскай цывілізацыяй. І гэта было абумоўлена не ў апошнюю чаргу істотнай этнічнай, ментальнай і гістарычнай розніцай паміж Усходам і самастойнымі народамі Беларусі і Украіны.\nПеражыўшы шмат складаных перыядаў, беларусы знаходзяцца цяпер у стане далейшага ўсталяваньня сябе як нацыі і ў вызначэньні шляху, які можа прывесьці іх да новай формы існаваньня ў эпоху сусьветнай глабалізацыі. Калі казаць пра зьнешняе ўспрыняцьце, то суверэнная беларуская дзяржава адбылася і значна ўмацавалася за апошнія чвэрць стагоддзя – яна мае тэрыторыю, свае грошы, войска – амаль усе атрыбуты суверэнітэту. Адказ для тых, хто магчыма запытаецца, чаму яна да гэтага часу яшчэ існуе, нягледзячы на істотныя спробы спаланізаваць і зрусіфікаваць беларускі народ, вельмі просты – таму што беларускі этнас мае глыбокія тысячагадовыя карані свайго развіцьця. Гэта вельмі аптымістычны факт, які не дазваляе сумнявацца ў тым, што сфармаваўшаяся беларуская нацыя будзе і надалей развівацца.\nНядаўна, 9 чэрвеня, на старонках “Нашай Нівы” прачытаў меркаваньне аб тым, што “Расейцы — гэта нашыя суседзі, руская мова — гэта таксама наша мова, як бы хто ні рабіў выгляд, што яна нам ёсьць чужой. … Расейцы — культурна не чужыя людзі сучаснаму беларусу. ” Сказана добра ў тым сэнсе, што расейцы і іх мова не чужыя – але ж і не родныя. Расія – блізкая геаграфічна (суседзі), але не блізкая па сваёй ментальнасьці. Мы – не “рускія са знакам якасьці” (А. Лукашэнка), а проста мы розныя, і шляхі ў нас мусяць быць рознымі, а сябраваць трэба з усімі суседзямі. Гэта рознасьць дае падставы народам Беларусі на асобнае існаваньне, без каланіяльнай залежнасьці і прымусу з боку еўразійскай цывілізацыі. Частка ўсходнеславянскай цывілізацыі, Украіна, спрабуе сёньня праз вайну вырвацца з палітычнага, эканамічнага і духоўнага уплыву з боку Расіі. Беларусь, маючы з Украінай вельмі падобны лёс, будзе імкнуцца ці імкнецца абараніцца ад паглынаньня “рускім мірам” і не мае іншага выйсьця як шукаць свой шлях.\nЗдаецца, як ва ўладных структурах, так і сярод беларускага насельніцтва, з’яўляецца ўсё больш прыхільнікаў развіцьця Беларусі па свайму асобнаму шляху. Аб гэтым сьведчыць і палітыка ўлады, спрабуючай размеркаваць палітычныя і эканамічныя высілкі паміж Расіяй і астатнім сьветам, так і шматлікія апытаньні сярод беларускіх грамадзян аб магчымых перавагах далучэньня да Расіі ці да Еўрапейскага Саюза. Падаецца, што ў гэтым сэнсе беларускае грамадства падзелена пароўну. Хаця лічбы вагаюцца ў залежнасьці ад знешніх ці ўнутраных фактараў, аднак, можна казаць, што каля 30-40% людзей глядзяць на Ўсход, столькі ж на Захад, і, як заўжды, ёсьць частка людзей нейтральных.\nКалі казаць пра агульную тэндэнцыю за апошнія чвэрць стагоддзя, то думаецца, што колькасьць прыхільнікаў асобнага шляху і інтэграцыі з Еўропай расьце. А лепей сказаць, гэта тэндэнцыя праглядаецца ў справе далучэньня беларускага грамадства да глабальных працэсаў развіцьця чалавечай супольнасьці, якое адбываецца праз інфармацыйныя патокі і новыя тэхналогіі, да якіх беларусы мусяць паспець далучыцца. Спазненьне можа быць катастрафічным і прамарудзіць – гэта значыць адпіхнуць краіну ў другую ці трэцюю паўсотню краін сусьвету, хаця Беларусь магла б па свайму патэнцыялу займаць месца сярод першых дзесяткаў краін. Але ж, у цэлым беларускае грамадства не крытычна адхілілася ад агульнасусвутнага кірунку развіцьця.\nСправа не ў тым быць нам ці не быць у Еўрасаюзе ці у Еўразійскім Саюзе. Хочам мы гэтага ці не, а сусьвет пачынае развівацца па новых, глабалізацыйных правілах. Супрацоўніцтва паміж краінамі ў свеце зараз у значнай ступені падпарадкоўваецца, часам на шкоду дэмакратычным каштоўнасьцям, прынцыпам рэальнай палітыкі – галоўнае каб яно прыносіла эканамічную карысьць грамадству. Калі зменяцца гэтыя “практычныя” прынцыпы невядома, аднак, іх трэба ўлічваць.\nЭканамічная і палітычная сітуацыя ў Беларусі зараз вельмі складаная і гэтая складанасць толькі часткова абумоўлена сусьветным крызісам. Адносная задаволенасьць насельніцтва існуючымі парадкамі можа тлумачыцца толькі цярплівасьцю беларусаў. Яны могуць пражыць на пенсію ў 3 млн ці на зарплату ў 6 млн рублёў (сярэдняя па краіне ў маі 2016 г. складала каля 300 даляраў), пры тым, што 1 кг свініны каштуе каля 100.000 рублей, 1 л малака каля 12.000 рублей, камунальныя паслугі для 2-х комнатнай кватэры каля 800.000 руб на месяц. Гэта лепш у параўнаньні з беднымі краінамі сьвету, але значна горш чым у суседніх еўрапейскіх краінах. Пэўна прызвычаіліся да гэтага з часоў СССР, калі былі моманты і хлеб, і водка былі па талонах.\nТыя спадзеўкі, што ўскладваліся на ЕАЭС, пакуль не спраўджваюцца. Расія не дапускае Беларусь да радовішчаў газу і нафты на сібірскіх прасторах, не працуюць законы свабоднай эканамічнай зоны. На паседжаньні кіраўніцтва ЕАЭС 30 мая 2016 года ў Астане быццам бы і былі прынятыя важныя дакументы аб агульнай прасторы для гандлю нафты і газа без дадатковых мытных пабораў. Аднак, паводле адкрытай інфармацыі, такія правілы пачнуць дзейнічаць толькі з 2025 года. Гэта адназначна сведчыць аб тым, што Расія адцягвае прыняцьце такіх механізмаў эканамічнага суіснаваньня з адной мэтай – да 2025 года вырашыць пытаньні “інтэграцыі” іншымі шляхамі. Такім чынам, кіруючая ўлада ў Беларусі вымушана шукаць шляхі выратаваньня сёньня на заходніх рынках і рынках краін трэцяга свету. Што яна і робіць з пераменным посьпехам.\nАднак, думаецца што многія з беларусаў хацелі б увайсьці ў новыя умовы існаваньня чалавецтва паўнавартаснай нацыянальнай дзяржавай. Задача суперскладаная. Не хочацца верыць, што нацыі зямлян будуць развівацца ў фармаце халодная вайна – гарачая вайна. Чалавецтва вымушана шукаць новыя прынцыпы існаваньня нацый і народаў паміж несумяшчальнымі з нейкага пункту гледжаньня рэчамі – паміж дэмакратыяй і дыктатурай, здаровым нацыяналізмам і праявамі фашызма, парадкам і анархіяй, ідэямі гуманізма і рознымі неталерантнымі рэлігійнымі ідэямі.\nДаўнішняя гісторыя Беларусі цесна звязана з Польшчай, Украінай, Літвой і Латвіяй, з якімі ў нас сёньня няма сур’ёзных супярэчнасьцяў. Бліжэйшая ж пагроза для Беларусі, як думаецца, ідзе з Расіі, і не як краіны з вялізным ваенным, эканамічным і палітычным патэнцыялам, а як краіны якая нясе ідэалогію еўразізма, ідэалогію верхавенства дзяржавы над асобай, калектывісцкага менталітэту над індывідуальным, павагі да моцных аўтарытарных лідэраў. Гэта моцна адрознівае Расію ад Беларусі, якая падчас доўгай гісторыі набыла шмат прыкмет заходняй цывілізацыі. Яшчэ адзін бадай самы небяспечны фактар для беларускай нацыі заключаецца ў тым, што Расія, валодаючы шматграннай культурнай спадчынай і сучаснай культурай і карыстаючы рускую мову як інструмент, можа паглынаць культуры малых краін, уключна з краінамі пост-савецкай прасторы. Усё гэта разам падштурхоўвае Беларусь шукаць, абгрунтоўваць і абараняць свой спецыфічны шлях для зберажэньня і развіцьця нацыянальнай дзяржавы.\nМаральныя і этнанацыянальныя праблемы ў Беларусі. Знешнія і ўнутраныя адмоўныя фактары уплыву на нацыянальную сьвядомасьць\nУ наш час пагроза для беларускай нацыі наўрад ці ляжыць у сферы ваеннай, эканамічнай ці палітычнай. Малаверагодна чакаць нападу ад краін-суседзяў, нават, калі адкінуць магчымасьць паўтарэньня гібрыднага тыпу расійскай агрэсіі (“зялёныя чалавечкі”), якую мы назіраем зараз на Украіне. Так думаецца таму, што вядучыя заходнія краіны здолелі ўсё ж з дапамогай санкцый стрымаць агрэсара. Такім чынам, відавочна, лёс беларускай нацыі будзе ў першую чаргу залежыць ад фактараў, якія па свайму характару з’яўляюцца ідэалагічнымі, культурнымі. Гэтыя фактары можна падзяліць на знешнія і ўнутраныя.\nНа жаль, знешняя пагроза нацыянальным інтарэсам Беларусі ёсьць і ідзе яна не з Захаду, а як і раней з Усходу. Стратэгічная задача для беларускай нацыі гэта выскачыць з пад-уплыву і абдымкаў еўразійскай Расіі і як мінімум дабіцца нейтральнага існаваньня беларускай дзяржавы ў асяроддзі еўрапейскіх краін. Калі ў Расіі не адбудзецца адкат ад імперскага мышленьня і ідэі ўзнаўленьня былой гегемоніі ў сьвеце, то яна, як пераемніца духоўнай спадчыны Расійскай імперыі і СССР, пацягне Беларусь на дно як “Цітанік”.\nІмкненьне беларускага народа да свабоды і незалежнасьці знаходзяцца пад атакай ідэй аб адзінстве трох усходнеславянскіх народаў; на дапамогу прыходзіць несастарэлая, прыхаваная савецка-камуністычная ідэалогія, а таксама гераічнае змаганьне народаў СССР супраць фашысцкай агрэсіі падчас ІІ-й сусьветнай вайны. Ёсьць шмат фактаў, якія сьведчаць аб тым, што ідэалагічная вайна супраць беларускага нацыяналізму з боку Расіі вядзецца даўно, і на жаль, міжволі ці нават пры магчымай падтрымцы з боку беларускай улады. Прыгадаем толькі нядаўнія факты:\n– журналісты “Нашай Нівы” паказалі, што беларускія дзеці з Віцебскага рэгіёна накіроўваюцца ў ваеньна-патрыятычныя лагеры Расіі, дзе яны “выхоўваюцца” пад кіраўніцтвам людзей з нацыстскімі паглядамі;\n– сп. Гіркін, чалавек, які ўзначальваў захоп г. Славянска падчас вайны ў Данбасе, заяўляе аб стварэньні арганізацыі, якая мірным шляхам будзе імкнуцца да аб’яднаньня Беларусі і Украіны з Расіяй;\n– расійская прапаганда праз тэлебачаньне і радыё безальтэрнатыўна замбіруе насельніцтва Беларусі адносна сваіх дзеяньняў (“Крым – наш”, фашысты-нацыяналісты-бандэраўцы кіруюць у Кіеве, і г.д.);\n– толькі за апошнія тры тыдні (май-чэрвень 2016 г.) Беларусь наведалі высокія госьці з Расіі – С. Нарышкін, спікер Дзярждумы Расіі (10.06.2016; 50-я сэсія Парламенцкага сходу Беларусі і Расіі: “Наше взаимодействие представляет бесценный опыт, является живым примером как для евразийской экономической интеграции, так и для других новых международных площадок”), У. Пуцін (8.06.2016; абмеркаваньне ўзгодненай палітыкі ў Саюзнай дзяржаве), В. Матвіенка (8.06.2016; з ідэяй адзінай візы для Саюзнай дзяржавы), С. Лаўроў (16.05.2016; аб сумесным супрацьстаяньні пашырэньню НАТО на ўсход);\n– расійскія цэнтры навукі і культуры адкрыты ў Мінску і ў Брэсьце, хутка будзе адкрыты ў Гомелі, а затым у астатніх абласных цэнтрах;\n– ваенны ўціск – жаданьне адкрыць ваенную базу ў Баранавічах, размяшчэньне ў чэрвені расійскай брыгады у Клінцах, блізу граніц з Беларуссю і Украінай;\n– эканамічны ўціск – на форум рэгіёнаў у пачатку чэрвеня ў Мінск прыехалі прадстаўнікі больш чым 40 расійскіх суб’ектаў (абласьцей), на якім вырашаліся ў асноўным сацыяльна-эканамічныя пытаньні (стварэньне агульнага з Расіяй інфармацыйнага цэнтра аб працоўных месцах, прызнаньне пост-дыпломнай адукацыі, абмен студэнтамі на вучобу). Тут трэба заўважыць, што ў ельцынскія часы, калі Лукашэнка разыгрываў расійскую карту, ён шмат ездзіў па Расіі – зараз жа сітуацыя зьмянілася на процілеглую.\nНяцяжка ўявіць, які ўплыў могуць аказваць прыведзеныя прыклады на размываньне беларускай сьвядомасьці. Дадайце сюды сьвежыя хатнія прыклады. Сёняшняе кіраўніцтва выкарыстоўвае набыткі савецкай прапаганды для рэалізацыі праваленых камуністычных прынцыпаў і маралі: у школы прыходзяць даведзеныя планы аб колькасьці акцябрат у класе, каля 10 на 25 вучняў (І. Халіп, “Хартыя 97”), піянеры ў чырвона-зялёных формах прыбіраюць лісты каля помніка Марата Казею, галоўны ідэолаг краіны залівае бетон на Ленінскім суботніку, ордэн Дружбы народаў уручаны лідэру камуністаў Расіі сп. Зюганаву, ордэн Ф. Скарыны расійскаму кампазітару В. Дробышу. Улада эксплуатуе нават дату нападу Германіі на СССР у 1941 годзе – 22 чэрвеня 2016 года пачаў працу Ўсебеларускі народны сход. Беларуская вёска зьнішчана, беларуская эліта загнаная ў гета, не развіваецца нацыянальная адукацыя (няма ні аднаго нацыянальнага універсітэта, колькасьць беларускіх школ і садкоў – мізэрная), прыцясьняецца нацыянальна-сьведамая інтэлігенцыя (звальненьне з працы, прымус працаваць на псеўданацыянальную ідэалогію), нераўнапраўна ўжываецца дзяржаўная беларуская мова. І самае галоўнае – беларускаму народу фактычна адмоўлена ў праве будаваць нацыянальную дзяржаву, замест яе ўзмацняецца рускамоўная цывільная дзяржава. Побач з Мінскам пабудавана “лінія Сталіна”. Ад каго абараняемся?!\nХтосьці можа сказаць, а што было кепскага ў савецкіх часах і ў камуністычнай маралі? Тады, пры “апошніх саветах”, была стабільнасьць, сацыяльная абароненасьць, чаго не назіраецца зараз у многіх пост-савецкіх краінах. Ды і шмат ёсьць прыкладаў стабільных доўгажывучых аўтарытарных рэжымаў, заснаваных на падобных прынцыпах (В’етнам, Кітай, Куба, Паўночная Карэя), дзе да гэтага часу аднадушна-аднагалосна ўслаўляюць наследных камуністычных лідэраў. Калі браць пад увагу штодзёньныя клопаты (праблему “жывата”), то якраз тут улада, як і ў савецкія часы, у большай ці ў меншай ступені (але ж усё меней ды меней) як бы задавальняе патрэбы насельніцтва (беларусы ж жылі і ў шмат горшых умовах?!).\nАле ў пытаньнях развіцьця нацыі аўтарытарны рэжым проста здраджвае свайму народу. Беларусь не мае ў поўнай меры уласьцівых для другіх нацыянальных краін прыкметаў, якія б сьведчылі аб наяўнасьці беларускай нацыі. Для многіх краін пытаньні аб развіцьці роднай мовы, культуры і традыцый не стаяць і не могуць стаяць на парадку дня – такія пытаньні натуральныя і адказ на іх не патрабуе асаблівых высілкаў. У роднай жа Беларусі нацыянальныя пытаньні – дзякуючы антынацыянальнаму ураду – да гэтага часу не вырашаныя. Зусім па-дурному, улада не хоча займацца ўласным народам, для якой ён уяўляецца насельніцтвам з яго настальгіяй па савецкіх часах і варожым стаўленьнем да нацыянальных пытаньняў\_нацыяналістаў, і да такіх заходніх каштоўнасьцяў як дэмакратыя і правы чалавека.\nБольш за 60 год прайшло ад напісаньня Чэславам Мілашам эсэ “Зьняволены розум” (1953). Эсэ, зьвернутае да аналізу маральнага існаваньня нацыянальнай эліты ва ўмовах дыктатуры і сёньня не губляе сваёй актуальнасьці. На шчасьце, многія пытаньні нацыянальнай сьвядомасьці і свабоды асобы у яго роднай краіне, а таксама ў краінах былога сацыялістычнага лагера, на даным этапе вырашаны. Чаго нельга сказаць пра амаль усе рэспублікі Савецкага Саюза, якія так і не здолелі выбрацца, з аднаго боку, з рабства камуністычнай ідэалогіі, а з другога, з рабства савецка-расійскай імперыі. Калі б Чэслаў Мілаш зараз пабачыў Беларусь, то магчыма не здзівіўся б існуючымі парадкамі, бо сам пражыў амаль у 40-гадовым чаканьні вясны, аб якой марыў і якую прысьпешваў.\nКрытыцы камунізма і антынацыянальнай палітыкі ў пост-савецкіх краінах прысьвечаны шматлікія публікацыі, уключна з Беларусьсю (А. Астапенка, З. Пазьняк, С. Шарэцкі, С. Шушкевіч). Паводле розных тэарэтычных даследаваньняў відавочна, што камунізм і нацыяналізм – дзве несумяшчальныя ідэалогіі. Абяцаючы на пачатку Кастрычніцкай рэвалюцыі светлыя ідэі роўнасьці, свабоды і брацтва, дыктатуры пралетарыята, самавызначэньня нацый, кіраўніцтва кампартыі СССР збочыла на курс партыйнай дыктатуры, інтэрнацыяналізму і перасьледу нацыянальна-дэмакратычных памкненьняў шматлікіх народаў, якія ўваходзілі ў склад вялікай краіны. На жаль, астравок былога СССР з яго ідэалогіяй застаўся ў Беларусі за выняткам невялікіх выключэньняў.\nНацыя, з’яўляючыся найвышэйшай катэгорыяй у будаўніцтве дзяржавы, набыла ў выкананьні сучаснага кіраўніцтва незразумелыя формы. З аднаго боку, яно, кіраўніцтва, карыстаецца перавагамі атрыманага ў спадчыну даволі высокага якаснага стану беларускага грамадства для забеспячэньня сацыяльнай роўнасьці і справядлівасьці ў рэспубліцы, што безумоўна не можа не падтрымлівацца насельніцтвам (у параўнаньні з іншымі рэспублікамі былога СССР гэта было абумоўлена ў цэлым высокай адукацыяй насельніцтва, адносна лепшым развіцьцём тэхналогій, не страчаным ад савецкіх часоў “вертыкальным” кіраўніцтвам). Аднак, з другога боку, уся грамадская ідэалагічная надстройка застаецца ў многім савецкай, якая даказала сваю нядзейнасьць і прывяла да краху не толькі СССР, а да “глабальнага” краху сацыялістычнага лагера.\nУ цэлым можна адзначыць, што шэраг як знешніх, так і ўнутраных маральных і ідэалагічных фактараў пакуль што з’яўляюцца неспрыяльнымі для будаўніцтва нацыянальнай дзяржавы, а самой краіне без вырашэньня нацыянальных пытаньняў можа нават пагражаць страта суверэнітэту.\nЭтнанацыянальная дзяржава супраць цывільнай дзяржавы. Неабходнасьць стварэньня нацыянальнай элітай агульных канкрэтных праграм\nЗмена курсу краіны з сёнешняга будаўніцтва рускамоўнай цывільнай дзяржавы на будаўніцтва нацыянальнай дзяржавы можа адбыцца праз зьмену цяперашняй улады ці яе поглядаў на пытаньні развіцьця нацыі. Але у любым выпадку павінна прысутнічаць асьвета насельніцтва і фарміраваньне нацыянальнай сьвядомасьці.\nМожна меркаваць, што сярод сучаснага кіраўніцтва ёсьць думаючыя людзі, якія разумеюць, што існуючая дзяржаўная мадэль не будзе жыцьцяздольнай, аднак, малаверагодна, што такія людзі змогуць істотна ўплываць на погляды кансерватыўнага і антынацыянальнага па сутнасьці лідэра краіны. У той жа час у Беларусі зараз няма ўмоў для зьмены ўлады дэмакратычным шляхам. Тэхнічна саму працэдуру выбараў нават заходнія назіральнікі не могуць аб’явіць недэмакратычнай, бо ацэньваючы яе па мерках сваіх краін, не могуць уявіць як працуе прыручаная выбарчая сістэма на самой справе. Таму, падаецца, што вырашэньне нацыянальных пытаньняў мусіць адбывацца разам са змаганьнем за стварэньне умоў для правядзеньня справядлівых, празрыстых і дэмакратычных выбараў у дзяржаўныя інстытуты усіх узроўняў.\nВідавочна, што ўмовы, створаныя ўрадам, не задавальняюць жаданьняў нацыянальнай эліты, якая якраз і мусіць прапагандаваць і прапанаваць свайму народу асобны шлях ў глабальным сусьвеце – без нацыянальнага твару беларуская дзяржава наўрад ці здолее ўтрымацца ў шэрагах іншых нацый, якія існуюць на зямлі. Дык ці прапануе беларуская эліта вырашэньне нацыянальных пытаньняў дэмакратычным шляхам, праз правядзеньне сваіх кандыдатаў у парламент падчас выбараў? Бо падаецца, што удзельнічаць трэба, нават пры адсутнасьці умоў для нармальных выбараў, і толькі для таго каб данесьці да насельніцтва альтэрнатыўныя праграмы, уключна з праграмамі нацыянальнага будаўніцтва.\nАднак тут, яшчэ не дайшоўшы да самога працэса выбараў, трапляем у заганнае кола – умоў для правядзеньня змен праз дэмакратычныя выбары няма – сіл у беларускай апазіцыйнай эліты для дэмакратычных зьмен недастаткова – не ўсе сябры магчымай кааліцыі маюць нацыянальныя праграмы. Як вынік, час для будаўніцтва нацыянальнай дзяржавы неспрыяльны і Беларусь працягвае заставацца цывільнай рускамоўнай дзяржавай.\nСапраўды, умоў для дэмакратычных выбараў да гэтага часу няма – на працягу апошніх 4 выбараў у парламент у выбарчых камісіях амаль адсутнічалі прадстаўнікі апазіцыйных сіл, падлік галасоў быў непразрыстым (не ў сэнсе адсутнасьці шкляных урн). Ды і інтэнсіўнага і агульнага змаганьня за зьмены ў выбарчае права праз Канстытуцыйны суд Беларусі, ААН, АБСЕ, камісіі па правах чалавека, і г.д. амаль не было заўважна. Было б лагічным дамагацца ў першую чаргу стварэньня нармальных дэмакратычных умоў існаваньня партый і грамадскіх арганізацый па канкрэтнай агульнай праграме. І тут якраз многія беларускія лідэры, заклікаючы да аб’яднаньня, маюць рацыю. Галоўным тут было б дасягненьне ўмоў для свабодных выбараў. Падаецца, што зараз не час для міжпартыйнай барацьбы беларускіх партый, а сама такая барацьба дае незразумелыя для звычайнага выбаршчыка вынікі.\nУ гэтым годзе беларуская палітычная эліта зноў спрабавала фармальна аб’яднацца перад чарговымі парламенцкімі выбарамі. Прычым гэтыя высілкі ў асноўным былі скіраваны на арганізацыйныя пытаньні, з кім, калі, і як, хаця заклікі аб’ядноўвацца раней не спрацоўвалі, ці не давалі жаданых вынікаў; не аднойчы падпісываліся мемарандумы (Вільня, 2012), амаль перад кожнымі выбарамі зьбіраліся кангрэсы дэмакратычных сіл (і перад кожнымі выбарамі гэта рабілася нанова). Але такое яднаньнне не павіньна было б быць дзеля самаго яднаньня і вылучэньня адзіных кандыдатаў пад не зусім выразнымі лозунгамі. Не спрацавалі яны і на гэты раз. Некаторыя фармальныя пагадненьні можна ўспрыймаць толькі як заявы пра палітычныя намеры, а не як канкрэтныя планы дзеяньня. І зноў апазіцыйныя сілы ідуць рознымі калонамі: правыя (Рух “За свабоду”, БХД, АГП), кампанія “Гавары праўду”, камуністы і яшчэ адны камуністы, ЛДПБ, Усебеларускі кангрэс за незалежнасьць. Такі падыход, які быў бы апраўданы ў дэмакратычных краінах, відавочна, абумоўлены як амбіцыямі лідэраў, так і магчымай розьніцай у праграмных устаноўках партый і грамадскіх рухаў – аднак, гэта ў значнай ступені распыляе нешматлікія нацыянальныя сілы. Шанец патрапіць у парламент хаця б некалькім дэпутатам ад апазіцыі абсалютна нізкі.\nДа таго ж, нацыянальныя пытаньні стаяць у праграмах толькі некалькіх партый, БНФ, КХП-БНФ, … і на гэтым амаль усё. Такіх пытаньняў няма ў праграмах ліберальных партый – Аб’яднанай грамадзянскай партыі і Ліберальна-дэмакратычнай партыі. Відавочна, што такіх праграм няма сярод дыванных партый кшталту Беларускай спартыўнай партыі. Можна думаць і ў будучай прэзідэнцкай партыі “Белая Русь” (Грамадзкая арганізацыя “Белая Русь” яшчэ не ўступала на арэну як палітычная сіла, але яна магчыма выйдзе як толькі апазіцыйныя партыі хоць нейкім чынам здолеюць набраць моцы і будуць уяўляць адну сапраўдную, а не разрозненную сілу).\nРоль партый у беларускім грамадстве нязначная, што абумоўлена рознымі прычынамі: іх запраграмаванай фракцыйнасьцю (што было б нармальна у дэмакратычнай краіне), абсалютна недастковым інфармаваньнем насельніцтва аб іх працы, да якіх дадаецца аўтарытарны характар дзяржаўнага кіраваньня і дзяржаўная прапаганда, якія абмяжоўваюць дзейнасьць партый (адзіная пост-савецкая ідэалогія, падпаракаваныя дзяржаве СМІ, зарэгуляваныя ўмовы існаваньня незалежных СМІ). Аднак, што падаецца найбольш важным, беларуская эліта не мае канкрэтных агульных праграм развіцьця краіны, уключаючы нацыянальныя пытаньні, якія былі б альтэрнатыўнымі праграмам дзейнага ураду і маглі бы стаць прывабнымі для насельніцтва Беларусі. Гэтыя разрозьненыя партыйныя праграмы\_планы, як бы само сабой разумеюцца – новы выбарчы закон, дэмакратыя, правы чалавека, мільён працоўных месцаў. Аднак, гэтыя “уяўныя праграмы” плятуцца ззаду за галавой калон (а не адной калоны), якія накіроўваюцца на “барыкады”. Здавалася б, павіньна быць наадварот – выпрацоўка больш менш агульнай праграмы на сёняшнім этапе (напрыклад, змаганьне за стварэньне ўмоў для свабодных, дэмакратычных выбараў) – спрыяла б маналітнасьці калоны і дазволіла б ёй дайсьці да сваёй мэты не рассыпаўшыся на фрагменты па дарозе. Лагічна было б думаць, што такая праца павінна распачынацца не перад, а пасьля выбараў і працягвацца на пастаяннай аснове.\nА што ж самі беларусы? – А яны як і раней церпяць, і так атрымоўваецца, што зусім не час ды й няма каму думаць пра нацыянальную ідэнтыфікацыю ці пра развіцьцё нацыі ў цэлым. Гэта калі казаць пра асноўную масу людзей, якая і ў лепшыя часы аб гэтым моцна не задумваецца, за выключэньням аднясеньня сябе да нацыі беларусаў. Пакуль што на пытаньне аб нацыянальнасьці “беларус” станоўча адклікаецца 83.7% грамадзян Беларусі нягледзячы на сваю ў большасьці рускамоўнасьць, што паводле Ч. Мілаша можна было б называць нацыянальным кетманам, калі б гэта было праўдай. Пытаньні развіцьця нацыі застаюцца выключна пытаньнямі для нацыянальнай эліты.\nНацыянальная эліта мае шмат яскравых і таленавітых людзей. Пры адсутнасьці неабходнай еднасьці трэба было б хаця б падтрымліваціь і спрабаваць зразумець тых людзей, хто нешта і канкрэтна робіць у краіне. Аднак, прыкладаў яднаньня нацыянальнай эліты ў выкананьні агульных праектаў няшмат (ТБМ, “Летучий университет”, “Мова нанова”). Пры адсутнасьці беларускага нацыянальнага універсітэта спробы аб’яднаць сілы ў яго стварэньні канчаліся пакуль што нічым. Адны жадаюць і не могуць, а другія могуць, але не жадаюць быць з тымі, што не могуць. І гэта не толькі на полі ўтварэньня нацыянальнага універсітэта. Тое ж назіраецца і ў палітычных, калі так можна казаць, баталіях, дзе робяцца спробы дзяліць тое чаго няма пры адсутнасьці жаданьня нават тактычнага яднаньня.\nНезалежныя СМІ з’яўляюцца амаль адзіным дзейным інструментам у руках нацыянальнай эліты, каб правесьці неабходныя ў краіне зьмены. Усё ж, артыкулаў, прысьвечаных агульным праблемам нацыянальнага развіцьця і іх абмеркаваньню, сустрэнеш не так і шмат. Такія выданьні як “Хартыя 97” ці “Радыё Свабода”, заняўшы сваю нішу, адлюстроўваюць філасофію ці ідэалогію ў асноўным толькі вузкай катэгорыі людзей, якія стаяць за іх спіной.\nПытаньне трэба ставіць востра – ці здольная нацыянальная эліта праводзіць хаця б адносна блізкую ідэалогію\_палітыку ў нацыянальных пытаньнях ці ў ажыцьцяўленні сумесных канкрэтных праграм (напрыклад, стварэнне нацыянальнага універсітэта)? Без вырашэньня нацыянальных пытаньняў змаганьне толькі за дэмакратычныя ці іншыя ліберальныя каштоўнасьці на нашу думку недастаткова для зьмены свядомасьці беларускіх людзей. Якія б шырокія плыні ні адлюстроўвалі незалежныя СМІ, ліберальныя, сацыяльна-дэмакратычныя, ці нават спартыўныя (і яны, вядома ж, павінны існаваць паасобку і мець свой напрамак), аднак, без разуменьня еднасьці ў падыходах да нацыянальнай асьветы насельніцтва чакаць добрых вынікаў у збудаваньні незалежнай беларускай дзяржавы не даводзіцца.\nТакім чынам, нацыянальная эліта знаходзіцца ў складаных умовах, якія характарызуюцца неабходнасьцю адначаснага вырашэньня нацыянальных і дэмакратычных праблем. Выйсьці з заганнага кола будзе магчыма пры ўмацаваньні нацыянальных сіл і іх еднасьці ў выкананьні агульнай стратэгіі па выхаваньню нацыянальнай свядомасьці сярод насельніцтва Беларусі.\nБеларусь: нейтральнасьць – па форме і зместу, еўрапейскасьць і беларускасьць – па духу. Нейтральнасьць і глабалізацыя\nЯкім шляхам будзе развівацца Беларусь у глабальным сусьвеце прадказваць вельмі складана. Аднаго б не хацелася: каб Беларусь, спрабуючы вырвацца з пад еўразійскага ўплыву, праходзіла такі ж шлях, які робіць Украіна. Украіна, наша адзіная радня па ўсходнеславянскай цывілізацыі, за сваё імкненьне жыць у свабоднай Еўропе падверглася прамой ваеннай агрэсіі з боку Расіі і “пакарана” адняцьцем Крыму і акупацыяй Данбасу. Мала ў каго павернецца язык сказаць, каб Беларусь брала ў рукі зброю каб абараніць свой нацыянальны гонар. Тое што адбываецца паміж Украінай і Расіяй гэта анахранізм, абсалютны выхад Расіі за цывілізацыйныя рамкі. Захад, здаецца, праснуўся і магчыма, што санкцыі прынятыя супраць агрэсара, абароняць не толькі Украіну, але і Беларусь і іншыя краіны-суседзі, патэнцыйныя ахвяры ўзнаўляемай расійскай імперскай палітыкі. Таму пагроза адносна нацыянальнай бяспекі па-ранейшаму застаецца з усходу, а не з захаду.\nЗначная частка нацыянальнай эліты змагаецца пад лозунгамі “Беларусь у Еўропу!”. Заклікі да ўступленьня ў Еўрасаюз – гэта добра. Магчыма, калі Еўрасаюз вырашыць праблемы паміж Украінай і Расіяй, то ён можа зьвярнуць увагу і на беларускія праблемы. Аднак, калі гэтыя праблемы не будуць вырашаць самі беларусы, то ніякі Еўрасаюз ці другія дарадцы нам не дапамогуць. Усё вызначаецца ўнутраным жыцьцём нацыі, яе духам. Няхай краіна невялікая па колькасьці насельніцтва – але з гонарам, няхай няма каштоўных выкапняў – але ёсьць цудоўныя працавітыя людзі, прыгожыя прасторныя лясы і шырокія багатыя палі. І тут найбольш важным павінна стаць паступовае ўсведамленьне беларусаў, што яны жывуць у незалежнай і суверэннай еўрапейскай краіне.\nЦі гатова Беларусь да ўступленьня ў Еўрасаюз і ці рада гэтаму будзе Еўропа? Тэарэтычна так. Пытаньне толькі – калі? Паводле Т. Снайдэра, гэта можа адбыцца не раней як у 2040-2050 гг. З такім прагнозам можна пагадзіцца, калі ўлічваць як настроі ў беларускім грамадстве, так і тыя зьмены, якія зараз назіраюцца ў еўрапейскіх краінах. Мы ўжо нагадвалі аб тым, што беларусы не аддаюць яўнай перавагі усходняму, заходняму ці нейтральнаму (асобны шлях) вектарам у развіцьці краіны – на працягу апошніх гадоў лічбы раўнамерна вагаюцца паміж трыма напрамкамі ў залежнасьці ад многіх часовых фактараў. Аднак, можна заўважыць паступовую тэндэнцыю пашырэньня прыхільнікаў асобнага шляху. У апытаньні праведзеным Беларускім інстытутам стратэгічных даследаваньняў (BISS, 2015) прыхільнікаў незалежнай Беларусі па-за ўсякімі саюзамі было ў 2010 г. – 20.4%, у 2011г. – 29.3%, у 2013 г. – 30.9%, у 2015 г. – 31.1%. Хацелася б, каб назіраемая тэндэнцыя не была памылкай апытаньняў.\nМагчыма, што частка беларусаў прытрымліваецца ідэі свайго асобнага шляху для краіны менавіта памятаючы адмоўныя ўплывы паланізацыі і русіфікацыі на станаўленьне беларускай нацыі. Беларусы памятаюць перыяд паланізацыі, асабліва ў ХVІІ-ХVІІІ стст. Аднак, да канца ХVІІІ-га стагоддзя мы жылі ў Еўропе пакуль нас не паглынула еўразійская цывілізацыя. Таму еўрапейская культура нам генетычна больш зразумелая і блізкая у параўнаньні з расійскай культурай, якая паступова выціскае з беларусаў нацыянальную свядомасьць у наш час праз рускамоўную сістэму дзяржаўнай адукацыі. Іншымі матывамі для асобнага шляху могуць быць пагрозы паглынаньня Беларусі Расіяй (ваенныя, эканамічныя, культуральныя), а таксама няўстойлівы стан як у Расіі, выкліканы эканамічным сусветным крызісам, так і ў ЕС, у сувязі з міграцыйнымі працэсамі і тэрарызмам.\nТрэба таксама ўлічваць неагрэсіўную ментальнасьць беларусаў – наўрад ці хто можа ўявіць, каб беларусы кінуліся біць англійскіх фанатаў з крыкамі “Беларусы, вперёд!”, калі б адбываўся матч паміж футбольнымі камандамі Беларусі і Англіі.\nУ нейкім сэнсе “нейтральныя” настроі падтрымліваюцца і цяперашняй уладай – ва ўсялякім выпадку, нядаўна кіраўніком дзяржавы было заяўлена аб дасягненьні ў 2020 г. рознанапраўленасьці гандлю і развіцьця эканомікі ў прыблізна роўных прапорцыях з Расіяй, развітымі краінамі і краінамі трэцяга сьвету.\nНе адмаўляючы сваёй гістарычнай, культурнай, ментальнай прыналежнасьці да Еўропы, мы прапагандуем нейтральнае развіцьцё беларускай нацыі. Гэта не адмаўляе еўрапейскасьці беларускай нацыі і з цягам часу можа адпавядаць думкам і настроям большай часткі грамадства і адказваць на выклікі глабальнага свету. Нейтральнасьць дазволіць Беларусі выйсьці з пад блокавага мысленьня, пад якім яна зараз знаходзіцца ў звязку з Расіяй (Саюзны дагавор з шэрагам вайсковых абавязкаў, Арганізацыя дзяржаў калектыўнай бясьпекі), а з другога – не будзе вымагаць далучэньня да іншых ваенных блокаў (НАТО). Думаецца, што гэта будзе адпавядаць і будучым выклікам, якія стаяць перад чалавецтвам – барацьба з тэрарызмам ці з незаконнай міграцыяй, дзе Беларусь змагла б ўдзельнічаць не як сябра лакальных мілітарных утварэньняў, а як сябра міжнароднай супольнасьці ў цэлым.\nЗ другога боку, шлях у ЕС – вельмі складаны. Еўрасаюз пачаў стварацца ў 1950 г., аднак працэсы кансалідацыі гэтага супердзяржаўнага, наднацыянальнага ўтварэньня яшчэ не скончыліся. ЕС зараз мае шэраг сваіх унутраных праблем, якія патрабуюць свайго вырашэньня, напрыклад, праблемы, зьвязаныя з выхадам Брытаніі з ЕС, ці ўступленьня Турцыі ў ЕС, массавая незаконная міграцыя ў Еўропу з Афрыкі і Азіі, пытаньні з шэнгенскімі візамі, тэрарызм. Беларусь, маючы адчыненую мяжу з Расію, ня можа нават марыць аб непасрэдным еўрапейскім шляху. Вельмі блізкія праблемы мае і Украіна. Хоць яна і ўступіла на шлях далучэньня да заходніх інстытутаў (ЕС, НАТО), аднак, відвочна, што ён не будзе кароткім нават пры актыўнай пазіцыі палітычнай эліты Украіны. Што ж казаць пра Беларусь, якая ўсё больш вязьне ў эканамічных і мілітарных абдымках Расіі?\nТакім чынам, падаецца, што нейтральнасьць-еўрапейскасьць мусіць быць у цэнтры беларускага асобнага шляху. Нейтральнасьць Беларусі адмаўляе прыналежнасьць да лакальных ваенных ці іншых саюзаў і ў той жа час адчыняе дзверы для кааперацыі і добрых адносінаў з цывілізаванымі краінамі. Некаторыя спробы абгрунтоўваць існаваньне Беларусі ў рамках наддзяржаўных аб’яднаньняў ва ўмовах сучаснай глабалізацыі (інтэграцыя інтэграцый, Беларусь у цэнтры славянскага саюза, канцэпт Севера і Северной Евразии) маюць кан’юнктурны, часовы і, зноў жа, рэгіянальны характар і не адлюстроўваюць у поўнай меры настроі і патрэбы беларускай нацыі.\nНе выглядае, што развіцьцё нацый ў бліжэйшыя дзесяцігоддзі ва ўмовах сучаснай глабалізацыі будзе спынена, запаволена, ці прыме нейкія новые формы. Чалавек, як істота біялагічная, заўжды будзе імкнуцца быць на радзіме ці па крайне меры аб ёй марыць, а як істота сацыяльная шукаць іншых людзей, якія падзяляюць з ім каштоўнасьці культурныя, гістарычныя і нацыянальныя. Падаецца, што нават у ЕС, які ўяўляе сабой найбольш развітую наддзяржаўную структуру, роль нацый не будзе памяншацца. Тыя наступствы, якія вынікаюць з незаконнай міграцыі, сьведкамі якой мы зараз з’ўляемся, наўрад ці зьменяць істотна этнанацыянальны склад еўрапейкіх краін.\nДумаецца, што міграцыйныя патокі не закрануць значна і Беларусь. Па разліках Pew Research Center у Беларусі ў 2050 годзе 2.4% насельніцтва будзе вызнаваць іслам (у 2010 г. – 0.2%), пры тым што доля рэлігійных і нерэлігійных хрысьціян будзе складаць 97.4% (у 2010 г. – 99.6%). Відавочна, што невялікая доля мусульман не зможа істотна зьмяніць нацыянальную свядомасьць беларусаў. Шмат большы адмоўны уплыў на развіцьцё беларускай нацыі будзе аказваць невысокая нараджальнасьць дзяцей. Па прагнозах таго ж агенцтва колькасьць насельніцтва Беларусі за перыяд з 2010 па 2050 гг. зьменшыцца на 11.4% (з 9.6 млн да 8.5 млн чалавек) нават пры тым, што беларусы ў параўнаньні з жыхарамі суседніх краін маюць найменшыя памкненьні да эміграцыі (“Культура, Нацыя”, 2014, №6).\nХацелася б спадзявацца, што развіцьцё беларускай нацыі ў глабальным сусьвеце будзе адбывацца ў стане нейтральнасьці пры зьберажэньні і ўзбагачэньні беларускай культуры і традыцый.\nPiotra Murzionak: To Live Belarusian Nation\n(Abstract, magazine “CULTURE, NATION”, June 2016, issue 14, pp. 5–21)\nThe sovereign Belarusian state held and significantly strengthened over the past quarter of a century. However, the Belarusian statehood is threatened by Russia as not as a country with a huge military, economic and political potential, but as the country carrying Eurasism ideology, the ideology of the state preference and collectivist mentality over the individual, respect for strong authoritarian leaders. Another dangerous Russian factor for the Belarusian nation is that Russia, having a multi-faceted cultural heritage and contemporary culture and using the Russian language as a tool, can absorb the culture of small countries, including the post – Soviet space countries. There are plenty of recent evidence that the ideological, imperial war against the Belarusian nationalism on the part of Russia carried out for a long time, and unfortunately, neglected or even with possible support by the Belarusian authorities. Unfortunately, an island of the former USSR with its ideology remained in Belarus where national issues are still not resolved. All this encourages Belarusians to look, justify and defend its own specific way for the preservation and development of the nation-state. This way is based on the differences between Russia and Belarus – Belarus in the course of the long history has gained a lot of signs of Western civilization. In addition, there is a significant ethnic, mental and historical difference between the East and the people of not a borderland between East and West, but independent peoples of Belarus and Ukraine, which together constitute the East Slavic Belarusian-Ukrainian civilization. Ukraine is now trying to escape through the war from political, economic and spiritual influence on the part of Russia. Belarus, having with Ukraine a very similar fate, will seek to protect itself from absorption by “Russian world” and has no choice but to look his own way. However, if these problems will not be solved themselves by Belarusians, no European Union or the United States will help. Everything is determined by the inner life of the nation, its spirit. Without denying its historic, cultural, and mental belonging to Europe, we advocate a neutral development of the Belarus, therefore, it appears neutrality-Europeanness must be at the center of the Belarusian specific way. Neutrality allows Belarus to get out of a “block” thinking by which she is now forced to be together with Russia (Union Treaty with a number of military duties, the Organization of States of Collective Security), and on the other hand it will not require a connection to other military alliances (NATO). Neutrality does not deny Europeanness of Belarusian nation and over time may correspond to the thoughts and sentiments of the majority of society and to meet the challenges of the global world. National elite is in a complex environment characterized by the need to address national and democratic issues simultaneously. Get out of the vicious circle will be possible with the strengthening of national forces and their unity in the performance of the overall strategy for the education of national consciousness among the population of Belarus. It is hoped that the development of the Belarusian nation in the global universe will be able in neutral environment while preserving and enriching the Belarusian culture and traditions.\n‹ Дапоўнены праект «СТРАТЭГІІ РАЗВІЦЦЯ БЕЛАРУСКАЙ НАЦЫІ» (па стану на 25 чэрвеня 2016 года). “Культура, Нацыя”, №14, чэрвень 2016, с. 22-33.\nП. Мурзёнак Прадмова да 14-га нумара часопіса “Культура, Нацыя”, чэрвень 2016 ›


Як спадабацца свекрыві, каб не было хатняй “вайны”? - Гродзенская дыяцэзія\nНапэўна, самыя складаныя адносіны ў сям’і – гэта адносіны нявесткі і свекрыві. Як да гэтага даходзіць? Часцей за ўсё, не маючы дрэнных думак, нявестка скардзіцца маме на мужа альбо мужу – на маму. Канфлікты могуць тычыцца ўсяго: пачынаючы ад неналежнага вядзення хатніх спраў, няправільнага выхавання дзіцяці, няздольнасці кантраляваць свае эмоцыі, ажно да простай барацьбы за сына/мужа.\nБезумоўна, кожнаму хлопцу неабходна маці, але не кожны памятае, што надыходзіць час пакінуць родны дом і заснаваць новы.\nВажна своечасова скарыстаць момант, калі “маленькі сынок” становіцца дарослым мужчынам і гатовы цалкам прысвяціць сябе сваёй, новай сям’і. Хоць і бываюць выпадкі, калі нявестка і свякроў застаюцца ў цеснай блізкасці, але часцей здараецца так, што на нейкі час канфлікт усё ж узнікае.\nШто варта зрабіць альбо пра што падумаць, каб нявестка і свякроў не пачалі чарговую хатнюю “вайну”?\n1. Канфлікт заўсёды застаецца канфліктам, таму немагчыма пастаянна пазбягаць выяснення яго прычын. Словы накшталт “нічога не здарылася” альбо “жанчыны з часам самі разбяруцца” не прывядуць да кампрамісу. Варта сесці і пагаварыць.\n2. Члены падобнага сямейнага трохвугольніка мусяць нанова навучыцца правільным зносінам. Напрыклад, свякроў не павінна выказваць сваё меркаванне як загад, а паспрабаваць падаць яго ў прыязнай форме, як параду альбо просьбу.\n3. Калі ў сям’і ёсць праблема, яна абмяркоўваецца ў прысутнасці ўсіх членаў сям’і. Сын/муж не можа ўвесь час “уцякаць” з дому на працу альбо ў гараж, не жадаючы ўдзельнічаць у размове паміж жанчынамі.\n4. Маладыя людзі мусяць заўсёды памятаць пра павагу да старэйшых, бо ў будучыні ім абавязкова захочацца, каб іх дзеці паважалі іх. Усе павінны пачаць слухаць адзін аднаго.\n5. Кожны член сям’і мусіць прыгадаць сваю ролю ў сям’і і абавязкі, звязаныя з гэтай роляй.\n6. Маладая сям’я павінна самастойна прымаць рашэнні і несці за іх адказнасць, але ў моманты сумненняў заўсёды памятаць, што можна папрасіць парады ў старэйшых, усведамляючы, што ніхто не хоча насільна паказваць сваё меркаванне.\nТакім чынам, кароткае падсумаванне. Маці згаджаецца, што яе сын ужо мужчына/муж, сын трымаецца сваёй жонкі і сваёй маладой сям’і, жонка вучыцца паважаць свякроў. І тады сямейнае жыццё будзе працаваць у добрай атмасферы.\nНа завяршэнне мне хацелася б прывесці фрагмент са Святога Пісання з Кнігі Быцця, і гэта, напэўна, будзе лепшым рашэннем, каб не прыйсці да канфлікту: “Таму пакіне мужчына бацьку свайго і маці сваю і прылепіцца да жонкі сваёй, і стануць яны адным целам” (Быц 2, 24).


Читать "Дзярлiвая птушка" - Акула Кастусь (BE) - Страница 3 - ЛитМир\nЛитМир - Электронная Библиотека > Акула Кастусь (BE) > Дзярлiвая птушка > Стр.3\nЛазоўскi сулiў на гэты год восем пудоў жыта й новыя боты. Тут-то й была найлепшая разьвязка. Была яшчэ адна нявыгада: як быць з тымi пачаткамi й канчаткамi? Гэта-ж вясною ды ўвосень, каб пасьвiць статак, трэба школьны год абразаць. Можа, як-небудзь дасца надрабiць, — мяркаваў Янук. Зь ягонымi добрымi ацэнкамi гэта-ж быць ня можа, каб яму не паспагадалi.\nВыбраўся аднойчы хлапец у гацкую школу, каб самаму разпытаць-разьведаць. Напрыканцы школьнага году тое было. Ад вясковае настаўнiцы нёс лiст да дырэктара. Добра прыгадвае цяпер Янук, зь якiм вялiкiм хваляваньнем пастукаў у дзьверы дырэктаравага бюра мураванае двухпавярховае школы, якiмi млявымi й непаслухмянымi былi ягоныя ногi, як разгубiўся, убачыўшы за сталом буйную чупрыну й рудыя вусiкi, што належалi дырэктару Марыноўскаму. Вядома-ж, Янук не ў сьляпую прыйшоў. Пра тога «дзiрэктара», — якi ён i што ён, — яшчэ раней каго мог распытаў. Адзiн спытаны Лёнька, што некалi цэлы год у местачковую школу хадзiў, трымаючы задзiрлiва-важнецкую мiну, скупымi словамi даў малому Бахмачу зразумець, што ў гацкую школу ня так латва трапiць (самога за нявуцтва прагналi), што «дзiрэктар» — чалавек нiякаваты, нават i зусiм благi; наагул даклаў шмат выдуманага, што ў Янука ледзь першы палымяны энтузiязм да навукi не замарыла. Адылi перадумаўшы, папытаўшыся яшчэ зычлiвую вясковую настаўнiцу, атрымаўшы ейны лiст да «дзiрэктара», якi, паводля ейных словаў, напэўна-ж паможа, Янук канчаткова адважыўся й наважыўся.\nДаўшы «дзень добры», хлапец лыпаў вачыма, нясьмела паглядаючы на гладкага, як кормны парсюк, рудаватага пана, што выгадна сядзеў за сталом i з даўгое пiпкi цадзiў радзенькi водарны дымок з-пад роўна падстрыжаных вусiкаў.\n— Цi не язык мне тады авечкi адкусiлi?! — сьмяяўся пасьля пастух, прыгадваючы той момант, — нi знаў што сказаць, як заняло…\nПан Марыноўскi ўважна агледзеў апранутага ў саматканае, з палатанымi старымi ботамi, падлетка й сказаў — нi то строга, нi то лагодна:\nЯнук iз натугай паклiкаў на помач непаслухмяны язык:\n— Пане дырэктар, я хачу ў пятую клясу…\nI тут зацяўся.\n— Што, што? Ня чую.\nЯнук загаманiў галасьней i аддаў Марыноўскаму настаўнiчын лiст. Калi дырэктар чытаў, хлапец пасьмялеў. Павярнуў галаву направа, пасьля налева й абглядаў канцылярыю. Па куткох стаялi шафы, школьныя дапаможнiкi, на сьценах вiселi нейкiя табэлi, а на франтавой сьцяне над вакном — крыж iзь фiгурай Збавiцеля; пад нiзом — белы арол, а пад iм — сам маршалак Рыдз. Паколькi ўсё гэта для Янука было няновае, ён iзноў утаропiўся ў твар iз рудымi вусiкамi.\n— Гм, — сказаў гладкi дырэктар, устаўшы з-за столу й пазiраючы ў вакно з такой мiнай i помпай, быццам разважаў над плянамi бою зь небясьпечным супрацiўнiкам, што вось-вось мае адбыцца. — Добра, вельмi добра.\nЯнук намагаўся разгадаць, што было «вельмi добра», — цi тое, што ён сюды зьявiўся, цi гэнае, што напiсала ў лiсьце настаўнiца. Пасьля ўсё пайшло гладка. Дырэктар накiраваў яго ў вагульную настаўнiцкую, дзе запiсалi ў пятую клясу.\nСяньня з усьмешкаю на твары прыгадваў хлапец той момант, хочучы, мусiць, у думках падкрэсьлiць, што цяпер ён не абы-што, што ўжо гэную пятую клясу за сабою меў.\nЛатва з навукай даў рады ды пасьля й у перадавiкi выскачыў, хоць боты за зiму цалкам дабiў. Гэта-ж ня жарты — па чатыры кiлямэтры туды й назад дзень-у-дзень у пагоду й непагадзь. За зiму падрос, пасьмялеў, спаважнеў. Як-нi-як, яму ўжо ня ўсе вясковыя аднагодкi раўнёй былi, насамперш тыя, што па чатыры клясы пачатковае скончылi ды ля дому бiбiкi зьбiвалi.\nСкончыў Янук пятую клясу з добрымi ацэнкамi, дый iзноў у праблему ботаў упёрся. Яшчэ каб адно ботаў! Восем пудоў жыта гэта таксама «нi хаханькi» ў сям'i, дзе вечна даводзiлая куртатыя канцы з канцамi зьвязваць. Цi раз так кароткiмi яны былi, што нават той самы Аляксандра, якi так умела патрапiў Гардыёнаў вузёл разьвязаць, усю мудрасьць сваю на помач паклiкаўшы, рады iм ня даў-бы.\nДык не пра самыя боты ўжо йшло. Бацьку вунь якiх пераконлiвых словаў шукаць давялося, каб iзноў хлопца на лета да Лазоўскага паслаць. Януку-ж гэная местачковая навука цi не якiя йнакшыя норавы ў галаве нарадзiла. Сарамнавата-ж перад вясковымi хлапцамi, у такую навуку дарогу знайшоўшы, iзноў на лета да Лазоўскага «каровам загаркi закручваць» вяртацца. Раз Янук так зрэзаўся з бацькам, што той ажно ў каршэнь таўхялёў мусiў надаваць, каб адумаўся сын.\nУсё гэта прыгадваючы, рыхтаваўся цяпер Янук кароваў дадому гнаць. Жаль з прычыны таго сьвiнства, што зрабiў пан Лазоўскi, душыў грудзi. Як на тое лiха, спасьцярог хлапец дзьве фiгуры хлапчукоў, што выйшлi зь лесу й, перасёкшы гасьцiнец, кiравалiся проста на яго. Быў гэта ня хто iншы, як доктаравы Ўладзiк са Стасем. Нацянькi празь лес з Гацяў беглi — наўмысьля, мусiць, каб перад iм пахвалiцца, як гулялi на фэсьце.\nХлопцы былi тупымi ў навуцы. Стась у вясковай чацьвёртай клясе ўжо другi год сядзеў. Як нi намагаўся бацька, ня мог няздольнага сына разам iзь Януком у гацкую школу паслаць.\nI навошта-ж iх сюды якое лiха гонiць? Што цяпер скажа iм Янук, як гэта ў вочы зiрне, калi кпiць, падтруньваць зь яго пачнуць? Набягалi сьлёзы. Стрымаўшы iх у пару, завэдзганым сiнiм кужэльным рукавом выцер нос i сачыў хлапцоў, што ўжо былi зусiм блiзка.\n— Ну, што ты дома робiш, Янук? — яшчэ здалёк нахаду адазваўся Стась. Затрымалiся. У Стася, як заўсёды, пад носам вiсела маленькая бурбалка. Невядома, цi мыў ён сяньня абсыпаны рабацiньнем твар. Шэрыя й няхiтрыя вочы глядзелi Януку проста ў твар. Апрануты быў у новыя крамныя чорныя нагавiцы й новую кашулю-матроску. Пасьпеў абнавiць ужо й брызэнтавыя чаравiкi. Янук прысягнуў-бы, што пад сiнiмi шкарпэткамi на нагах «пiялi пiтухi». Цэлае-ж лета, як i ўся вясковая дзятва, бегаў басанож, а каравыя ногi рэдка сябравалi з мылам цi вадою. Уладзiк быў апрануты ў зялёныя галiфэ-порткi, боты зь блiскучымi хромавымi халяўкамi, шэры пiнжак i белую кашулю iз гальштукам.\nСтась быў Януковым аднагодкам, а Ўладзiк на два гады старэйшым. Жылi пасуседзку. Кароваў у чужых ня мелi патрэбы пасьвiць. Бацька — мясцовы фэльчар-самавук (казалi, што ў войску таго рамёства наламаўся) меў ладны кавалак сваёй зямлi, ды й ад людзей, што нiколi ў хаце ня зводзiлiся, добра падзарабляў. На полi хапала наймiтаў, у хаце быў дастатак. Дзецi лекаравы ня ведалi, як шмуляе-колiць цела кастраватая зрэбная бялiзна. Крамнага ўволю было. Каму-ж, калi ня iм, па фэстах валачыцца, ды зь бяднейшых пакеплiваць? Любiлi бацькавы грошы ў ход пускаць.\n— Нi глядзi ты на доктаравых, — цi раз раiў Януку бацька, — яны нi твайго носа-палоса. У iх вуньдзiка высахнiць цi вымакнiць, дык i бяды вялiкай: людзi дабра панавозяць.\n— Што табе! Можа, я хачу дома быць! — задзёрыста адказаў Стасю Янук, сiлком змагаючы крыўду, што напiрала ў грудзёх.\n— Каб ты гэдак жыў, як праўду кажаш! — не ўступаў Стась.\nАсаблiва ня мог цярпець Янук Стасевай брыдкай грымасы, што паказвала кпiны.\nУладзiк трымаўся збоку. Ён, як казалi, ужо пад дзяцюкi падбiраўся. Доказам такога падбiраньня былi хаця-б тыя самыя зiхатлiвыя хромавыя боцiкi, што нядаўна справiў бацька. Уладзiк прабаваў танцаваць, пiць гарэлку, а часам нават ласаваўся, хаця ўпотайку ад някурачага бацькi, крамнымi папяросамi. Цi раз бачылi iншыя, як каторую старэйшую дзеўку ўжо за грудзi сьмела ўшчыпнуў мусiць, гэтым даводзячы сваю сьпеласьць. Ростам вялiкi быў не па сваiх гадох. Тое, што некалi ў школе ў кожнай клясе па два гады сядзеў i што бацька часта, як казалi, салам «падмазваў», каб сын як-небудзь элемэнтарнай пiсьменнасьцi навучыўся, — зусiм не перашкаджала Ўладзiкаваму росту ў дзяцюкi. Ганарыстым стаў i задзёрыстым. На гэтых двох сынох i сухой, як нядошлы бабовы струк, жонцы Марылi, канчалася лекарава сям'я.\n— Як фэст быў? — буркнуў Янук.\n— Каб ты толькi вiдзiў! Ядры т-тваю палку, народу дык народу! — забубнiў у нос Стась, рад пахвалiцца. — Такога кiрмашу я ў сваiм жыцьцi ня вiдзiў!\n— Дзiва вялiкае, такоя-ж жыцьцё во, сто гадоў пражыў! — кпiў пастух.


Культура - Дом для творцаў\nНа ўрачыстай цырымоніі адкрыцця чырвоную стужку перарэзалі Міністр культуры Рэспублікі Беларусь Юрый Бондар, дырэктар “СПАМАШ” Анжаліна Мікульская і першы намеснік старшыні Мінгарвыканкама Ігар Юркевіч.\n— Будынак стане цэнтрам прыцягнення ўсіх маладых талентаў, якія вырашылі прысвяціць сваё жыццё культуры і мастацтву, — адзначыў міністр культуры Рэспублікі Беларусь Юрый Бондар. — Гэта падзея і звычайная, і, у той жа час, не зусім, бо сведчыць аб той сацыяльнай адказнасці бізнесу, якой нам не хапае ў штодзённасці. Безумоўна, тут змогуць запаліцца дзясяткі імёнаў.\nУ новых памяшканнях Прадзюсарскага цэнтра “СПАМАШ” створаны ўсе ўмовы для выхавання юных талентаў: прасторная харэаграфічная зала, класы для заняткаў музыкай і вакалам, сучасная гуказапісваючая студыя, распрацоўкай якой займалася буйная англійская кампанія Miloco Studios.\nПерад уваходам у Цэнтр мінакоў сустракае помнік “Прысвячэнне паэту” (архітэктар і яго, і будынка — Рыгор Гулякевіч). Прататыпам скульптуры аўтарства Уладзіміра Слабодчыкава стаў малады Уладзімір Караткевіч. Гараджанам помнік прэзентавалі сам аўтар, а таксама фіналістка вакальнага конкурсу “Я пою”, вучаніца студыі мастацтваў пры Прадзюсарскім цэнтры Malinovka by Spamash Ксенія Галіцкая.\nПа словах арганізатараў і ўдзельнікаў цырымоніі, “Прысвячэнне паэту” — гэта сімвал юнага творцы, які робіць першы крок на сваім шляху.\n— Менавіта ў гэтым месцы ў паэтаў, кампазітараў, аранжыроўшчыкаў з’явілася магчымасць рэалізавацца, — падкрэсліла Анжаліна Мікульская. — Нам важны вынік — хочам, каб у цэнтры стваралі творы, якія застануцца ў нашай гісторыі і будуць радаваць беларускі народ.\nПрадзюсарскі цэнтр “СПАМАШ” на працягу 14 гадоў рыхтуе маладых артыстаў і займаецца іх прасоўваннем. Так, яго ганаровымі выпускнікамі з’яўляюцца заслужаная артыстка Рэспублікі Беларусь Алёна Ланская, пераможца “Славянскага базару ў Віцебску — 2017” Аляксей Грос, артысты Ганна Шаркунова, Іван Вабішчэвіч (Дзядзя Ваня) і шмат іншых вядомых беларускай публіцы імёнаў.\nСярод найбліжэйшых планаў “СПАМАШ” — падрыхтоўка да Цырымоніі адкрыцця II Еўрапейскіх гульняў, што адбудуцца ў чэрвені 2019 года, а таксама святкавання тысячагоддзя Брэста на вяслярным канале.


Летам на тэлебачанні - своеасаблівыя канікулы. Пакуль каналы-канкурэнты рыхтуюць да новага сезона інфармацыйныя і забаўляльныя "бомбы", гледачоў чакаюць паўторы папулярных перадач, а таксама - меладраматычныя, камедыйныя, дэтэктыўныя, фантастычныя і абавязкова шматсерыйныя фільмы, або наўпрост серыялы.\nДзеля цікавасці зазірніце ў праграму: практычна кожны тэлеканал, акрамя вузкаспецыфічных (спартыўныя, навуковыя, мультыплікацыйныя і г. д.) штодня прапануе аўдыторыі як мінімум адзін серыял - ад сціпла-сціслых фільмаў з 4-8 серый да, здаецца, бясконцых жыццёвых калізій, якія дэманструюцца гадамі.\nПры чым тут мыла?\nМногія лічаць, што серыялы прыйшлі на тэлебачанне з кіно. Насамрэч, першы ў свеце серыял, зняты на відэастужку, "Адзінокі рэйнджар" (The Lone Ranger), нарадзіўся з амерыканскіх радыёшоу ў 30-я гады мінулага стагоддзя. Паводле задумкі стваральнікаў, фільм пра чалавека ў масцы - барацьбіта са злом і несправядлівасцю, і яго вернага сябра індзейца Тонта быў разлічаны на школьнікаў, але прывабіў да экранаў і мільёны дарослых. Ён дэманстраваўся ў ЗША ўсяго раз на тыдзень, затое ажно з 1949 да 1957 года (выйшла больш як 300 серый), а пазней атрымаў працяг у мультыплікацыйным выглядзе.\nАмерыканскія гісторыкі тэлебачання, праўда, згадваюць яшчэ "Фэйрвэй Хіл" - шматсерыйны фільм, што здымаўся ў прамым эфіры на камерцыйнай тэлесетцы ў 1946 годзе. Ён расказваў пра лёс удавы з Нью-Ёрка, якая пераехала да сваякоў у прыдуманы правінцыйны гарадок і сустрэла мужчыну сваёй мары, зрэшты несвабоднага. Аднак ніводнага кадра і падрабязнасцяў пра гэту "мыльную оперу" не захавалася, бо запіс на стужку з'явіўся толькі ў 1947 годзе.\nДарэчы, цікавае само паходжанне тэрміна "мыльная опера", якім і сёння характарызуюцца многія драматычныя серыялы з паслядоўным развіццём сюжэта. Гэта азначэнне з'явілася яшчэ ў 1938 годзе, калі серыялы ішлі ў фармаце радыёспектакляў для хатніх гаспадынь і займалі да 90% дзённага эфіру. Спонсарамі іх былі буйныя кампаніі па вытворчасці мыла - у прыватнасці, добра знаёмы многім Procter & Gamble. Адзін з амерыканскіх журналістаў-крытыкаў з'едліва заўважыў: "Гэтыя гісторыі я называю "мыльнай операй", бо без дапамогі мыла я не змог бы праліць ніводнай слязы над пакутамі іх герояў". З лёгкай рукі газетчыкаў назва прыляпілася і да пазнейшых шматсерыйных тэлефільмаў.\nПершай паўнавартаснай "мыльнай операй", якую паглядзелі на сваіх блакітных экранах жыхары СССР, стала бразільская тэленавела "Рабыня Ізаўра" (1976 год выпуску), адаптаваныя серыі якой былі паказаны ў кастрычніку 1988 года. Следам па пратаптанай сцежцы трыумфальна прайшлі мексіканскія серыялы "Багатыя таксама плачуць" і "Дзікая Ружа", галоўная гераіня якіх Вероніка Кастра вокамгненна стала любіміцай савецкіх гледачоў, "Проста Марыя", пад уражаннем ад якога беларускія селекцыянеры вывелі аднайменны сорт груш, і, нарэшце, класічная "мыльная опера", амерыканская "Санта-Барбара", канцоўкі якой, дарэчы, гледачы на постсавецкай прасторы так і не дачакаліся.\n* Сёння, паводле падлікаў медыяэкспертаў, за апошнія 10 гадоў кожны год вытворчасць серыялаў у свеце павялічваецца ў некалькі разоў. Зацяжныя камедыйныя меладрамы і сіткамы саступілі месца дэтэктывам, фэнтэзі, эпасу і драмам. Наогул у серыяльную індустрыю прыйшлі найлепшыя сілы Галівуда: рэжысёры Дэвід Лінч, Стывен Содэрберг, браты Коэны і Дэвід Фінчэр, акцёр і прадзюсар Морган Фрымэн, акцёры Джон Траволта, Энтані Хопкінс, Роберт Дэ Ніра, Джуліяна Мур і многія іншыя.\nАд Шцірліца да "Кухні"\nА што наконт серыялаў уласна савецкай вытворчасці - як вы мяркуеце, які фільм адкрывае іх адлік?.. Хтосьці ўспомніць пра "Сямнаццаць імгненняў вясны". І памыліцца. Насамрэч першым шматсерыйным тэлевізійным мастацкім фільмам (па сучасных мерках - міні-серыялам усяго з 4 серый) у СССР стала чорна-белая карціна 1965 года "Выклікаем агонь на сябе", якая расказвала пра подзвіг падпольшчыкаў у гады Вялікай Айчыннай вайны. На хвалі вялізнага поспеху карціны было заснавана спецыяльнае аб'яднанне "Тэлефільм", якое надалей выпускала большасць мастацкіх фільмаў для тэлебачання.\nА ўжо крыху пазней быў зняты цэлы камплект дэтэктыўна-шпіёнскіх серыялаў паводле Юліяна Сямёнава - "Маёр Віхр" (1967), уласна "Сямнаццаць імгненняў вясны" (1973), "ТАСС упаўнаважаны заявіць..." (1984) і "Супрацьстаянне" (1985). Ну, і, канешне, легендарны 22-серыйны дэтэктыўны цыкл "Следства вядуць ЗнаТоКі", які з 1971 да 1989 года збіраў каля экранаў цэлыя сем'і.\nТаксама ў 1971-1972 гадах дэманстравалася і першая савецкая тэленавела, знятая паводле ўсіх законаў класічнага серыяльнага жанру, - называлася яна "Дзень за днём", складалася з двух сезонаў і расказвала пра жыхароў камунальнай кватэры - настолькі дружных, што нават пасля рассялення па асобных кватэрах яны працягваюць дапамагаць адно аднаму.\nНарэшце, на беларускае тэлебачанне першы серыял уласнай вытворчасці прыйшоў толькі ў 1998 годзе. 33-серыйную меладраму "Пракляты ўтульны дом" рэжысёр Уладзімір Арлоў зняў на нацыянальнай кінастудыі паводле рамана - "сямейнага падання" Стэфана Жаромскага "Верная рака". Падчас трагічных падзей паўстання 1863 года ў старую сядзібу, што стаіць на скрыжаванні дарог дзесьці на Гродзеншчыне, бесцырымонна ўрываюцца то царскія жандары, то марадзёры, то акрываўленыя паўстанцы. Аднаго з іх шляхцянка панна Саламея спрабуе выратаваць, рызыкуючы ўласным жыццём... Канцоўка, у лепшых серыяльных традыцыях, прымушала гледачоў дадумаць свой варыянт альбо чакаць працягу - якога, зрэшты, так і не атрымалася.\nПасля распаду СССР, перажыўшы "бум" нізкаякаснай прадукцыі на тэлебачанні, краіны-суседкі абралі кожная свой шлях развіцця галіны. Расія і Украіна спярша адаптавалі замежныя фарматы, а потым пачалі штампаваць уласныя шматсерыйныя меладрамы, дэтэктывы і сітуацыйныя камедыі. А вось Беларусь не настолькі актыўна здымае серыялы сама, часцей прадастаўляе свае пляцоўкі (цалкам у нашых пенатах здымаліся серыялы "Каменская", "Курсанты", "Вольф Месінг", "Апостал", "Зала чакання", "Снайпер", "Васьмідзясятыя" і шэраг іншых) і творчыя сілы (так, былыя КВЗшнікі з Белдзяржуніверсітэта сталі сцэнарыстамі і прадзюсарамі гумарыстычных серыялаў "Салдаты", "Паскораная дапамога", "6 кадраў", "Татавы дочкі", "Галыгін.Ру", "Кухня", "Гатэль "Элеон" і г. д.).\nПа неафіцыйных звестках, у сярэднім расійскія серыялы каштуюць даражэй, чым замежныя (натуральна, калі не браць у разлік сусветныя хіты накшталт "Гульні прастолаў", вытворчасць кожнай серыі якога летась абыходзілася ў 10 мільёнаў долараў, ды і пракат каштуе шалёных грошай).\nНе рэйтынгам адзіным\n- Серыялы для паказу мы набываем планава на міжнародным медыярынку. Прычым часта закупка адбываецца задоўга да выхаду ў пракат, яшчэ на стадыі распрацоўкі сцэнарыя, - дзеліцца сакрэтамі тэлевізійнай кухні генеральны прадзюсар Белтэлерадыёкампаніі Глеб ШУЛЬМАН. - З улікам жанравай палітыкі, мэтавай аўдыторыі кожнага з тэлеканалаў холдынга, а таксама патэнцыйнай аўдыторыі, на якую разлічаны канкрэтны серыял, мы і размяркоўваем кантэнт. Напрыклад, "Беларусь 2" пазіцыянуецца сёння як канал для маладой сям'і - падбіраем адпаведны прадукт; "Беларусь 3" мы прадстаўляем як канал сапраўдных каштоўнасцяў, культуралагічны - значыць, у праграме мусяць быць класіка сусветнага кіно, экранізацыі класічнай мастацкай літаратуры, нацыянальны кінематограф і лепшыя ўзоры нацыянальнага кіно розных краін (такім чынам, дарэчы, беларусы паглядзелі японскі серыял "Гваздзік", перакладзены на беларускую мову, а японскі тэлеканал атрымаў фільмы пра Беларусь. - Аўт.).\n- Атрымліваецца, у выбары вы арыентуецеся не на рэйтынг серыяла, а на яго змест?\n- Па-першае, значная частка серыялаў праходзіць у нас прэм'ерны паказ, і загадзя вызначыць іх рэйтынг немагчыма, а па-другое, арыентавацца на рэйтынгі іншых тэлеканалаў дастаткова складана, бо і яны, і ацэнкі крытыкаў з іншых краін далёка не заўжды супадаюць з глядацкімі перавагамі беларусаў.\n- Дарэчы, пра перавагі беларусаў: памятаю, што беларускія гледачы ўпадабалі серыял "Не нарадзіся прыгожай", таму яго паказвалі некалькі разоў. Якія яшчэ шматсерыйнікі выклікаюць у нашай публікі падобны інтарэс?\n- З вялікім адрывам лідзіруе камедыйны серыял "Сваты". Гэты серыял, які паказваюць каналы не толькі нашага холдынга, але таксама расійскія і ўкраінскія, паўсюдна мае найвялікшы поспех. Колькі б разоў яго ні ставілі ў праграмную сетку (мы паказваем яго па выхадных, можа, чацвёрты раз), раніцай або вечарам, у паўторах - заўжды яго глядзяць з захапленнем, заўжды стабільна высокі рэйтынг. Аднак у цэлым ажыятажу, які быў вакол серыялаў у 90-я, калі ўся краіна садзілася глядзець "Санта-Барбару" або "Проста Марыю", - цяпер няма.\n- Я тут праштудзіравала тэлепраграму: з 11 серыялаў, якія паказваюць па буднях тэлеканалы "Беларусь 1", "Беларусь 2", "Беларусь 3" і "Беларусь 24", цэлых 8 - расійскай і ўкраінскай вытворчасці. Гэта таму, што яны бліжэй да нас па менталітэце, або проста больш даступныя?\n- І тое, і другое. Не заўжды замежныя фільмы ў нас добра глядзяць, здаралася нават, што ў дзень правядзення цырымоніі "Оскар" мы паказвалі "аскараносны" фільм - а ён правальваўся з трэскам! І яшчэ трэці фактар: расійскія і ўкраінскія серыялы зроблены на рускай мове, таму не патрабуюць асобнага перакладу. Мы працуем над пытаннем перакладу замежных фільмаў на беларускую і рускую мовы, але гэта досыць сур'ёзныя фінансавыя выдаткі. Хоць на сёння вядуцца актыўныя пошукі ў розных кірунках - і магчыма, калі ўдасца вырашыць пытанне з адаптацыяй, на каналах холдынга з'явіцца сербскае, славацкае, чэшскае, нават карэйскае кіно.\n- Глеб Міхайлавіч, наколькі я ведаю, вольны час вы з большай ахвотай бавіце на рыбалцы, а не перад тэлевізарам. Тым не менш, якія серыялы глядзіце ўласна вы - не для работы, а для душы?\n- На рыбалцы я не быў ужо чатыры гады, - уздыхае генеральны прадзюсар, - затое за гэты час паглядзеў "Сватоў" разоў дваццаць. Мне насамрэч падабаецца гэты серыял, таксама як "Інтэрны", некаторыя ваенныя серыялы. З задавальненнем паглядзеў "Зваротны бок Месяца - 2" - гэты расійскі серыял здымаўся ў Мінску, і некаторыя натурныя пляцоўкі былі бачныя з акна майго дома. Таксама люблю біяграфічныя гісторыі, але мае ўласныя густы тут не супадаюць з перавагамі аўдыторыі: серыял "Фурцава", скажам, у нас паказаў вельмі сярэдні вынік. А больш за ўсё мне даспадобы кіно савецкага перыяду - тое, што выпускалі "Масфільм" і "Ленфільм", магу пераглядаць па паўсотні разоў.


Парафія cв. Яна Евангеліста і св. Максімільяна M. Кольбэ - XХІХ Нядзеля звычайная 2017 - Парафія cв. Яна Евангеліста і св. Максімільяна M. Кольбэ\nУ гэты дзень абыходзіць свае імяніны наш арцыпастыр арцыбіскуп Тадэвуш Кандрусевіч. Памятаем аб ім ў нашай малітве.\n4. У кастрычніку ў нашай капліцы ладзяцца ружанцовыя набажэнствы. У звычайныя дні ў 18.30 і ў нядзелю ў 11.30.\n5. У нядзелю 12 лістапада, для дзяцей і моладзі нашай парафіі, адбудзецца “БАЛЬ УСІХ СВЯТЫХ” пачатак 15.00. Мейсца правядзення: Канцэртны зал вул. Матусевіча 20.\n6. Сённяшняй надзеляй распачынаем тыдзень місійны, заахвочваем усіх да малітвы ў гэтай інтэнцыі.


19 сьнежань 2014, 15:48\nКіраўнік Беларусі параіў рыхтавацца да Калядаў і Новага году.\n«Вы не перажывайце: што б ні здарылася ў нашай краіне, нават калі найгоршы сцэнар будзе — мы ўсё адно роўна за паўгоду стабілізуемся, дзякуючы жорсткай сыстэме вэртыкалі ўлады, жорсткім патрабаваньням...\nІ калі, крый божа, сытуацыя недзе скалыхнецца, мы імгненна ўключым усе рычагі і стабілізуемся. Мы ўсё адно зь любой сытуацыі выкараскаемся, таму што мы ўжо ня тыя, што былі дзясятак, а, можа, і два дзясяткі гадоў таму...\nНя трэба ахаць, охаць, трэба рыхтавацца да Новага году і Раства», — прыводзіць словы Аляксандра Лукашэнкі БЕЛТА.\n18 сьнежня Аляксандар Лукашэнка заявіў, што Беларусь не зьбіраецца праводзіць дэвальвацыю.\n19 сьнежня Нацбанк увёў 30%-ны збор пры пакупцы валюты. Фактычны курс даляра цяпер роўны 14 150 рублям, эўра — 17 400 рублёў. Столькі давядзецца заплаціць, калі валюту купляеш у банку. Здаць даляр можна па ранейшым курсе — 11 900.\nСума збору ідзе ў бюджэт.


У ПОЛЬШЧЫ СКОНЧЫЛАСЯ СУМЕСНАЯ АКЦЫЯ “GAZETY WYBORCZEJ” І ТЭЛЕКАНАЛУ “POL’SAT” У ПАДТРЫМКУ СВАБОДЫ СЛОВА Ў БЕЛАРУСІ\nУ пачатку кастрычніка папулярны польскі тэлеканал ““Pol’sat” паказаў адмысловы фільм, прысьвечаны судам над журналістамі “Пагоні” і “Рабочага” ды палітычнай сыстэме, што пануе ў сучаснай Беларусі. Адначасова найбольш масавы польскі штодзёньнік “Gazetа Wyborczа” на сваіх старонках заклікаў чытачоў запатрабаваць спыненьня парушэньняў свабоды слова ў Беларусі ды крымінальнага перасьледу журналістаў. Былі прапанаваныя тры варыянты – пісаць электронныя лісты на адрас кіраўніка Беларусі, а звычайныя лісты ў беларускую амбасаду ў Польшчы, а таксама лісты падтрымкі ўласна ў Беларусь, спадарам Мажэйку і Маркевічу.\nПра вынікі акцыі гаворыць супрацоўнік міжнароднага аддзелу “Gazety Wyborczej” Марцін Вайцэхоўскі:\n(Вайцэхоўскі: ) “Перадусім мы хацелі зьвярнуць увагу грамадзкасьці на тое, што права на свабоду слова сыстэматычна парушаецца ў Беларусі, што журналісты і выдаўцы незалежнай прэсы маюць у гэтай краіне вялізныя праблемы. Таму мы заклікалі палякаў, у прыватнасьці, празь лісты да асуджаных журналістаў выказаць ім салідарнасьць. Каб яны ведалі, што ёсьць людзі і за мяжой, якія іх падтрымліваюць і хочуць, каб у Беларусі існавала свабода выказваньняў.\nНам удалося сабраць больш за паўтары тысячы лістоў нашых чытачоў у падтрымку журналістаў, якія мы ўчора перадалі ў беларускую амбасаду. Акрамя гэтага, шмат палякаў пішуць непасрэдна ў калёніі, дзе знаходзяцца спадары Маркевіч і Мажэйка. Мы ведаем, што на іх адрас штодзённа прыходзіць да 70 лістоў з Польшчы.\nМы ўпэўненыя, што гэта можа дапамагчы палепшыць варункі, у якіх яны адбываюць пакараньне. Бо людзі, якія іх пільнуюць, будуць ведаць, што лёс гэтых двух вязьняў неабыякавы сьвету”.\n(Карэспандэнт: ) “Дык значыць, на вашую думку, акцыя ў абарону свабоды слова ў Беларусі дасягнула сваёй мэты?”\n(Вайцэхоўскі: ) “Напэўна, што тычыцца Польшчы, дык так. Дагэтуль гэтай праблемы ў сьвядомасьці большасьці палякаў не было. Нам удалося прыцягнуць увагу грамадзкасьці да парушэньняў правоў чалавека ў суседняй краіне. Успомніце, які розгалас быў увесну, калі мы распачалі кампанію ў абарону “Пагоні”. Канечне, мы не змаглі зрабіць так, каб судовага выраку ў справе журналістаў не было, аднак несумненна посьпехам ёсьць тое, што вырак гэты ня быў зроблены ў цішыні і пры абыякавасьці сусьветнай супольнасьці. Я быў у Горадні ў часе аднаго з судовых паседжаньняў, і беларускія журналісты казалі, што нашая акцыя мае для іх значэньне, бо яны ведаюць, што нехта будзе пратэставаць, калі пачнецца чарговы перасьлед. Гэта вельмі важна”.\nВарта адзначыць, што сёлета ўвесну пасьля публікацыяў у “Gazeсіе Wyborczej” у падтрымку “Пагоні” выказаліся прэзыдэнт, прэм’ер-міністар, міністэрства замежных справаў Польшчы, а таксама шэраг вядомых грамадзкіх і культурных дзеячоў, у тым ліку ляўрэат Нобэлеўскай прэміі Чэслаў Мілаш.


Culture | Meetup BY\nУдзел у тренiнгу дазволiць вам:\n-даведацца пра асаблiвасцi тэхналогii “тэатр прыгнечаных”;\n-навучыцца асновам фасiлiтацыi на прыкладзе работы джокера;\n-даведацца пра этапы падрыхтоўкi форум-пастаноўкi;\n-зладзіць форум-пастаноўку на абраную тэму;\n-атрымаць магчымасць выступiць i паказаць п’есу на сцэне Цэнтра сучасных мастацтваў перад вялiкай аўдыторыяй (у сакавiку);\nАрганізатары забяспечваюць удзельнікаў харчаваннем, кампенсуюць кошты квiткоў, а таксама прадастаўляюць пражыванне, калі гэта неабходна.\nПавал Махiнаў – джокер, каардынатар адукацыйнай майстэрнi “Студэнцкi форум-тэатр”;\nПалiна Мiхайлоўская – джокер, валанцёрка New Faces, суаўтар метадычных выданняў па форум-тэатры ў Беларусi, куратар сайта www.forumtheatre.by.\nДля ўдзелу ў трэнiнгу запоўнiце анкету па спасылцы. Дэдлайн – 1 сакавіка, 23:00.\nБольш падрабязнасцей можна даведацца тут.\nУ Жывой бібліятэцы людзі са сваімі гісторыямі становяцца “кнігамі” для таго, каб адказаць на вашыя пытанні. “Кніга” – гэта чалавек, які належыць да нейкай стыгматызаванай сацыяльнай групы, мае асаблівы светапогляд, унікальную прафесію, належыць да спецыфічнай субкультуры ці мае веравызванне, нязвыклае для большасці з нас. Агулам вельмі падобна на сапраўдную бібліятэку: вы прыходзіце, атрымліваеце картку чытача, запісваеце ў бібліятэкара кніжку, якую хочаце пачытаць, і пачынаеце “чытанне”, калі надыходзіць час сесіі.\nГэтым разам бібліятэка адбудзецца ў суботу 30га студзеня ва ўтульнай кнігарні «Галіяфы» (ст.м. Няміга, Траецкае прадмесце, вул. Старавіленская, 6) з 13:00 да 17:00.\nЖывую бібліятэку арганізуе МПГ “Студэнцкая Рада” сумесна з гарамадскім аб’яднаннем “Маладыя сацыял-дэмакраты – Маладая Грамада”. Імпрэза адбываецца ў фармаце міжнароднай метадалогіі Human Library.\nАрганізатары заўсёды радыя новым людзям у камандзе! Калі вы жадаеце стаць валанцёрам на Жывой бібліятэцы, дапамагчы з пошукам кніг ці вы самі кніга, пішыце ў асабістыя паведамленні ў сацыяльных сетках або на адрас mshtrahova@gmail.com.\nЗа анонсамі можна сачыць у сацсетках ВК і FB– хутка з’явіцца спіс кніг.\nСуббота, Январь 30, 2016 - 13:00 до 17:00\nМінск, вул. Старавіленская, 6\nОпубликовано: 27.11, 2015 -- pasha\nМерапрыемствы будуць праходзіць у фармаце міжнароднай метадалогіі Human Library. Удзельнікам можа стаць кожны, уваход вольны для ўсіх ахвотных.\nЖывая бібліятэка – гэта метад разбурэння стэрэатыпаў і крыніца сумленных адказаў на хвалюючыя пытанні. Гэта менавіта тое месца, дзе ва ўтульнай абстаноўцы за кубкам гарбаты можна паразмаўляць з цікавымі людзьмі, адкрыць для сябе новае і часам нават атрымаць слушную параду.\nКантактная асоба: Вольга, +375291870686, shyfliadka@gmail.com;\nг. Гомель, пл. Перамогі 2а, 13:00-17:00\nУсе апошнія навіны можна знайсці ў агульнай суполцы Жывой бібліятэкі ў ВК і FB.\nСацыяльная інклюзія праз творчасць: семінар шведскага эксперта\nОпубликовано: 11.9, 2015 -- pasha\n6 верасня ў галерэі TUT.BY адбудзецца семінар “Сцэнічнае мастацтва як прылада дасягнення сацыяльнай інтэграцыі”.\nКіраўнік Share Music Sweden Сафія Александэрссон распавядзе пра…\nдзейнасць культурнай арганізацыі;\nлепшыя практыкі па інклюзіі людзей з асаблівымі патрэбамі праз творчую самарэалізацыю.\nМэта семінару – абмяняцца ведамі і досведам аб прафесійных метадах творчай працы з інтэграванымі групамі.\nЧас, калі адбудзецца мерапрыемства, – 9.00-12.00. Месца – галерэя TUT.BY, праспект Дзяржынскага, 57, 9 паверх.\nПраграма па арт-тэрапіі\nІнстытут культуры Беларусі абвяшчае набор на павышэнне кваліфікацыі па праграме «Сучасная арт-тэрапія: падыходы і тэхнікі».\nПраграма разлічана на…\n-спецыялістаў і работнікаў сферы культуры і мастацтва;\n-а таксама ўсіх, хто цікавіцца ўплывам мастацтва і творчасці на чалавека і развіццём крэатыўных здольнасцей асобы.\nТэрміны правядзення заняткаў: 28 верасня – 2 кастрычніка 2015 года.\nКошт навучання – 1.485.000 руб.\nКаб стаць удзельнікам праграмы, неабходна патэлефанаваць па адным з наступных нумароў:\n8 (017) 266 27 20; 8 (017) 267 16 51;\n+375 (029) 709 27 14; +375 (029) 165 50 02; +375 (029) 710 81 65.\nКантактны e-mail inbelkult-kafedra@yandex.ru.\nПадрабязнасці ў далучаным файле.\nКаб стаць удзельнікам, трэба даслаць апісанне дакладу (да 200 слоў) і кароткую біяграфію на адрас uncanny.conf@gmail.com.\nДэдлайн – 15 верасня 2015 г.\nЛепшыя даклады будуць апублікаваны ў зборніку канферэнцыі.\nПадрабязнасці – па спасылцы.\nВікіфікацыя ў Дзень ведаў\nОпубликовано: 24.8, 2015 -- karen_eliot\nУ Дзень ведаў мы адмыслова збіраемся, каб абмеркаваць новыя магчымасці развіцця ведаў у сучасным грамадстве. І робім акцэнт на веды на беларускай мове.\nА калі больш дакладна: Фаланстэр ладзіць сустрэчу і майстар-клас па Вікіпедыі 1 верасня, а 18.00, у Музеі гісторыі беларускага кіно.\nПытанні сустрэчы датычацца прынцыпаў працы Вікіпедыі, яе супольнасці, далейшага развіцця адкрытых праектаў. А таксама брашуры, якая будзе дапамагаць пачаткоўцам далучыцца да вікі-актыўнасці.\nВторник, Сентябрь 1, 2015 - 18:00 до 20:00\nМузей гісторыі беларускага кіно, вул. Свярдлова 4\nсвабодныя адкрытыя веды\nПервый летний реалити-конкурс городских проектов #РазамМінск\nОпубликовано: 23.7, 2015 -- pasha\nПлатформа Talaka.by совместно с velcom и Onliner.by запустили первый летний реалити-конкурс городских проектов #РазамМінск.\nУчаствовать в нем могут проекты, направленные на улучшение социальной и культурной среды столицы. Победителей ждет призовой фонд в 2 000 долларов.\nЧетверг, Июль 23, 2015 - 18:30\n-роля і месца культуры ў агульных працэсах трансфармацыі грамадства і грамадзянскай супольнасці;\n-выкарыстанне Канвенцыі ЮНЕСКА «Аб ахове і падтрымцы разнастайнасці форм культурнага самавыражэння» i iншых мiжнародных механiзмаў як сродка грамадскага кантролю і ўплыву на палітыку ў сферы культуры;\n-актуальныя інавацыйныя сродкі дзейнасці культурніцкіх ініцыятыў, якія могуць быць запатрабаваныя і эфектыўныя ў беларускай сацыяльна-культурна-палітычнай прасторы;\n-магчымасці распаўсюду інфармацыі і выхаду на шырокія мэтавыя групы;\n-праектнае планаванне і праектны мэнэджмент для суб’ектаў сферы культуры.\nПадчас семінара-майстэрні будуць арганізаваныя майстар-класы, экспертныя сустрэчы і дыскусіі з выбітнымі прадстаўнікамі грамадскага сектару і культурніцкай сферы ў Беларусі.\n-прадставяць свае ідэі і бачанне рэформ і дзеянняў сродкамі культуры на карысць беларускага грамадства;\n-распрацуюць папярэднія ідэі праектаў і абмяркуюць іх з адпаведнымі экспертамі;\n-больш глыбока азнаёмяцца і засвояць магчымасці канвенцыі ЮНЕСКА і яе рэгулярнага маніторынгу;\n-пабудуюць сваю сетку прафесійных кантактаў з арганізацыямі і экспертамі, што працуюць у разнастайных полісі зонах беларускай культурніцкай прасторы.\nАрганізатары забяспечваюць асноўныя выдаткі на пражыванне, харчаванне, праезд.\nАхвотныя да ўдзелу ў семінары-майстэрні мусяць даслаць да 3 жніўня 2015 г. запоўненую анкету-заяўку на адрас eurobelkultura@gmail.com.\nПадрабязнасці на сайце eurobelarus.info.


Розныя віды гельмінтозаў могуць інфікаваць нават хатняга гадаванца, які жыве выключна ў доме і не выходзіць на вуліцу. Паразітарная інвазія глистными чарвякамі, якія адносяцца да роду Dilofilaria, інакш вядомая як дырафілярыёз, не проста ўяўляе пагрозу здароўю жывёлы. Гэта захворванне вельмі складана дыягнаставаць, што не можа не адбіцца на своечасовасці і выніку лячэння. Якім чынам можа з'явіцца дырафілярыёз у котак (фота гл. ніжэй у артыкуле)? Наколькі небяспечна падобнае захворванне для чалавека або для іншых хатніх жывёл? Як выяўляецца і якія выклікае дырафілярыёз у котак сімптомы? Лячэнне ў хатніх умовах як правільна праводзіць і якімі прэпаратамі можна дапамагчы котцы справіцца з хваробай?\nДырафілярыёз – што гэта?\nПаразіт Dirofilarifsis атрымаў сваю назву ад двух лацінскіх слоў: diro - злы або дрэнны, і filum - нітка. Тонкія круглыя чарвякі заслужылі сваю назву з-за даўжыні да 30 см і цяжкага шкоды, які можа быць нанесены арганізму носьбіта. Шэраг захворванняў, выкліканых у выніку інвазіі кацінага арганізма паразітамі дадзенага роду, носіць агульная назва дырафілярыёз у котак. Што гэта за хваробы? У першую чаргу гаворка ідзе аб атручэнні выдзяляюцца таксінамі, як і ў выпадку інфікавання іншымі відамі паразітаў. Акрамя таго, большая частка дарослых чарвякоў даволі хутка гіне, а фрагменты паразіта, тыя, што засталіся ў арганізме, здольныя вырабіць закаркаванне крывяноснай пасудзіны. Вынікам гэтага часцей за ўсё становіцца гібель гадаванца ад эмбаліі.\nНе менш небяспечна ўплыў филярий і лічынак паразітаў, якія выклікаюць рэгулярныя невялікія кровастраты і перашкаджаюць нармальнаму забеспячэнні органаў пажыўнымі рэчывамі і кіслародам, вытанчаецца і пашкоджваюць тканіны арганізма. Толькі своечасовая дыягностыка і правільнае медыцынскае ўмяшанне здольныя перамагчы дырафілярыёз у котак. Сімптомы, лячэнне, а галоўнае, прафілактыка гэтага захворвання – неабходныя веды для кожнага ўладальніка хатняй жывёлы.\nЯк адбываецца інфікаванне?\nЛічынкі паразіта пераносяцца крывасмактальнымі казуркамі, камарамі і нашмат радзей блыхамі або абцугамі. Трапляючы разам з крывёю ў страўнік пераносчыка, лічынкі ўкідваюцца пад скуру здаровай асобіны, укушаныя інфікаваным казурак. У наступныя некалькі месяцаў у падскурнай абалоніне адбываецца развіццё лічынак дифилярии да стану, калі яны будуць здольныя міграваць праз крывяносныя пасудзіны. За перыяд каля 4 месяцаў большая частка лічынак загіне, але некаторыя з іх, у колькасці ад двух да шасці асобін, дасягаюць праз крывацёк дыхальнай сістэмы і асядаюць у лёгкіх. Акрамя таго, асобіны могуць паразітаваць у нервовай сістэме, брушнай паражніны, у раёне вачэй. Такім чынам, дырафілярыёз у котак праходзіць у першай латэнтнай, то есць схаванай форме. Актыўна растуць і пазней якія размножваюцца чарвякі на гэтым этапе выдзеляць немалая колькасць таксічных рэчываў, якія згубна ўплываюць на арганізм носьбіта.\nЗа латэнтнай стадыяй дырафілярыёз у котак перацякае ў самую небяспечную, вострую форму. На гэтым этапе дарослыя асобіны чарвякоў пачынаюць гінуць, выклікаючы закаркаванне крывяносных сасудаў. Вынікам гэтага рана ці позна становіцца гібель жывёлы.\nХто можа быць носьбітам?\nНайбольш часта дыягнастуюць дырафілярыёз у сабак і катоў, але захворванню схільныя не толькі яны. Носьбітам можа быць чалавек або пажадлівыя жывёлы. Інвазія ў гэтым выпадку адбываецца аналагічным спосабам, праз укус інфікаванага казуркі.\nІснуюць меры, здольныя знізіць верагоднасць інвазіі або зусім прадухіліць дырафілярыёз у котак? Прафілактыка захворвання складаецца ў рэгулярнай апрацоўцы гадаванца адмысловымі інсектыцыдамі для жывёл у летне-восеньскі перыяд. Асабліва гэта неабходна перад шпацырамі недалёка ад вадаёмаў: парках, дачным пасёлку і гэтак далей.\nСімптомы: якія прыкметы ў дырафілярыёзу?\nПа якіх прыкметах можна западозрыць дырафілярыёз у котак? Сімптомы інвазіі могуць нязначна адрознівацца, у залежнасці ад таго, у якіх органах лакалізаваны асобіны паразіта. На першай стадыі, пры трапленні ў пласт падскурнай клятчаткі, можна назіраць наступныя прыкметы захворвання:\nПачырваненне паверхні скуры.\nЗ'яўленне гнойнічковых утварэнняў.\nУ далейшым, пры развіцці і паспяванні лічынак, у большасці выпадкаў з'яўляюцца такія сімптомы, як ссіненне або відавочнае пачырваненне слізістых абалонак, цьмяная і выпадае жмуткамі поўсць, агульная слабасць і апатыя гадаванца, зніжэнне апетыту.\nАднак усе гэтыя прыкметы з'яўляюцца часцей за ўсё калі інвазія ўжо ў актыўнай стадыі. Галоўнай небяспекай захворвання лічыцца адсутнасць бачных сімптомаў на пачатковай стадыі. Па гэтай прычыне ветэрынары рэкамендуюць праводзіць абследаванне на наяўнасць інвазіі не радзей аднаго разу ў год.\nПаразітаваць ў сэрца жывёльнага, у яго правай палове, чарвякі-дифилярии могуць гадамі. Пры дирофиляриозе ў крывяноснай і дыхальнай сістэме могуць узнікнуць такія сімптомы, як:\nАстматычныя прыкметы: дыхавіца, кашаль. Пагэтай прычыне захворванне могуць памылкова прыняць за астму, абвергнуць гэты дыягназ магчыма пры далейшым абследаванні.\nСкаваныя руху, марудлівасць.\nПамяншэнне масы цела, беспадстаўная ваніты.\nДырафілярыёз ў вачах\nОрганы гледжання – камфортная асяроддзе для чарвякоў дифилярии: паразіты аднолькава ахвотна лакалізуюцца і ў слізістай абалонцы, і ў стагоддзі, і ў глазном яблыку. Галоўная небяспека гэтага тыпу інвазіі – зрок значна пагаршаецца, прычым нават пасля лячэння глядзельныя функцыі могуць не аднаўляцца. Інфікаванне вочы лёгка можна распазнаць самастойна па знешніх прыкметах:\nСлязлівыя вочы, якія суправаджаюцца пачырваненнем слізістай абалонкі.\nБачнае набраканне вочнага стагоддзя.\nПрыкметнае выпінанне інфікаванага ўчастка ў галіне вочы. Утвараецца невялікі грудок, які пры націсканні выклікае ў жывелы балючыя адчуванні.\nАбследаванне і аналізы для дыягностыкі дырафілярыёзу\nПацвердзіць дырафілярыёз у котак можна пры дапамозе такіх спосабаў дыягностыкі, як:\nРэнтгеналагічнае абследаванне. Часцей за ўсё прызначаецца з мэтай кантролю стану гадаванца, а таксама выяўлення рэгрэсу функцый арганізма, ацэнкі развіцця захворвання. Метад не валодае стопрацэнтнай дакладнасцю, аднак дазваляе прыняць рашэнне аб дапушчальнасці медыкаментознага або аперацыйнага ўмяшання.\nДыягностыка сералагічныя. Тэст на наяўнасць у арганізме носьбіта антыгенаў дарослай асобіны дифилярии. Адмоўны вынік, атрыманы пасля аднаго-двух даследаванняў, таксама не гарантуе адсутнасць інвазіі. Максімальная дакладнасць вынікаў залежыць ад наяўнасці половозрелых чарвякоў.\nЭхокардиография. Дадзены выгляд дыягностыкі - на сённяшні дзень самы эфектыўны метад выявіць дырафілярыёз у котак і іншых носьбітаў захворвання. Даследаванне сэрца пры дапамозе ультрагуку дазваляе вызначыць наяўныя паталогіі і выявіць наяўнасць круглых чарвякоў ў сардэчна-сасудзістай сістэме.\nЯк правіла, дадаткова да абследаванню ветэрынарам прызначаецца агульны і поўны аналіз крыві, мачы, што дазваляе даць дакладную ацэнку зменам арганізма носьбіта, якія адбыліся за час паразітавання дифилярий.\nЛячэнне ва ўмовах клінікі\nДля барацьбы з инвазией Dirofilarifsis ёсць два метаду, прызначаных у залежнасці ад ступені развіцця захворвання. Часта лячэнне складае курс ін'екцый. На сённяшні дзень прымяняюцца прэпараты "Тиацетарсамид" або "Меларсомин". Абодва рэчывы – злучэнні мыш'яку, таму ўжываць іх самастойна для хатняга лячэння не варта.\n"Тиацетарсамид" змяшчае больш высокую канцэнтрацыю яду, акрамя таго, заўсёды дае ўскладненні на печань і ныркі пухнатага пацыента. Па гэтай прычыне прэпарат прызначаюць толькі пры поўнай упэўненасці ў наяўнасці захворвання. "Меларсомин" не менш эфектыўны, аднак ён ставіцца да новага пакалення лекавых сродкаў. Канцэнтрацыя мыш'яку тут не так вялікая, як у яго папярэдніку "Тиацетарсамиде", таму цяжкіх наступстваў прэпарат не дае. Але і ў яго маецца шэраг пабочных эфектаў, у сувязі з чым лекі на аснове мыш'яку прызначаюцца ў тым выпадку, калі карысць ад іх будзе большай, чым негатыўныя наступствы.\nПры досыць сур'езных паразах дыхальных органаў можа быць прызначаны преднизолон або іншыя кортікостероіды. Увесь курс, ад пачатку прыёму да паступовай адмены, таксама прызначаецца і кантралюецца ветэрынарным лекарам.\nУ якасці іншага метаду лячэння дырафілярыёзу можа быць прызначаная хірургічная аперацыя па выдаленні дарослых асобін паразіта. Такі спосаб прымяняецца ў выпадках, калі рэнтгеналагічным абследаваннем выяўлена наяўнасць дарослых дифилярий, - знішчэнне такіх паразітаў лекавымі сродкамі можа прывесці да закаркаванні крывацёку. Акрамя таго, менавіта хірургічнае выдаленне гельмінта – адзіны спосаб пазбавіцца ад паразіта, насялялае ў галіне вочы.\nПасля аперацыйнага ўмяшання котка праходзіць перыяд аднаўлення з захаваннем рэжыму адпачынку і перыядычную апрацоўку адультицидами, ликвидирующими якія засталіся паразітаў.\nАкрамя вышэйзгаданых метадаў лячэння, дадаткова можа быць распрацаваны шэраг працэдур падтрымлівае тэрапіі, якія дазваляюць жывёле максімальна аднавіць здароўе. Да такіх уздзеянняў адносяць курс лекавых раствораў для пашырэння бронх, кіслародныя працэдуры і іншае.\nВыдатнымі прафілактычнымі і противогельминтными сродкамі валодае прэпарат "Стронгхолд" на аснове селамектина. Рэгулярнае вонкавае нанясенне рэчывы ў цёплыя месяцы, калі магчыма атрымаць камарыны ўкус, зніжае колькасць лічынак у крыві жывёлы. Всасываясь праз скурныя пакровы, актыўныя рэчывы прэпарата выклікаюць параліч і, як следства, гібель дифилярий.\nАналагічнымі ўласцівасцямі валодаюць добра зарэкамендавалі сябе прэпараты "Адвакат" (актыўнае рэчыва - моксидектин) і "Мильбемакс" (мильбемицина оксим).\nВарта адзначыць, што эфект ад вышэйназваных сродкаў магчымы толькі на пачатковай стадыі інвазіі. Супраць половозрелых паразітаў лекі бескарысна.\nДля таго каб хатняе лячэннедырафілярыёзу не нанесла яшчэ большую шкоду хатняму гадаванцу, пры аказанні самастойнай дапамогі неабходна выконваць наступныя правілы:\nНе трэба спрабаваць паставіць дыягназ або прызначыць курс лячэння самастойна. Гэта павінен зрабіць ветэрынарны лекар.\nПры правядзенні курсу лячэння хатняму гадаванцу спатрэбіцца забяспечыць захаванне рэжыму, рэкамендаванага ветэрынарам.\nУ працэсе лячэння патрабуецца рэгулярны кантроль спецыялістаў ветэрынарнай клінікі за станам лёгкі і бронх, сардэчна-сасудзістай сістэмы жывёлы.


Галоўная ➠ Навіны ➠ Архангельская вобласць трапіла у сферу стратэгічных інтарэсау Руса\nЁн нагадаў, што кампанія «Рускі алюміній» уваходзіць у тройку сусветных лідэраў па вытворчасці алюмінія, і прадстаўлена на пяці кантынентах. І планы, і амбіцыі кампаніі сур'ёзныя.\nУ той жа час, выпрабоўваецца недахоп гліназёму - патрэба ў ім задавальняецца на 60%. У апошнія некалькі гадоў кампанія выйграла шэраг конкурсаў і аўкцыёнаў ў шэрагу краін - што з'яўляецца, перш за ўсё, рашэннем задачы забеспячэння сыравіннай незалежнасці. У Расеі крыніцы баксітаў абмежаваныя. Адно з баксітавыя радовішчаў знаходзіцца ў Плесецк раёне Архангельскай вобласці. У сярэдзіне снежня 2004 года "Русал» стаў пераможцам аўкцыёну на распрацоўку Плесецк, Дениславского і Иксинского (акрамя Белавежскай паклады) радовішчаў баксітаў.\nКампанія заключыла ліцэнзійнае пагадненне на распрацоўку Иксинского радовішча. А ліцэнзіі на правядзенне работ па двух іншых радовішчаў праходзяць рэгістрацыю ў федэральнай агенцтве па недропользованию. Па словах Ісаева, атрыманне права на распрацоўку радовішчаў было часткай стратэгічных планаў «Рускага алюмінію". Иксинское радовішча плануецца распрацоўваць адкрытым спосабам. На рудніку мяркуецца задзейнічаць каля 400 рабочых, у асноўным жыхароў Плесецк раёна і вобласці.\nТэхнічны праект распрацоўкі радовішча павінен быць падрыхтаваны, па пагадненні, не пазней верасня 2007 года. А ў снежні таго ж года плануецца пачаць будаўніцтва аб'ектаў інфраструктуры горназдабыўнога прадпрыемства. Не пазней студзеня 2010 года неабходна прыступіць да прамысловай здабычы баксітаў і на працягу двух гадоў выйсці на праектную магутнасць у 1,5 млн. Тон прадукцыі ў год. Увесну бягучага года плануецца правесці тэндэр сярод архангельскі геалагічных арганізацый на выкананне тэхнічнага праекта па геолразведке Дениславского і Плесецк радовішчаў.\nІсаеў падкрэсліў, што ў планах кампаніі - будаўніцтва на базе Паўночна-Анежскі радовішчаў баксітаў гліназёмным завода. Гэта капіталаёмістых праект, аб'ём інвестыцый у які ацэньваецца ў $ 1,5-2 млрд. Наогул, рост інвестыцыйнай праграмы «Руса» назіраецца пастаянна: у 2003 годзе яе аб'ём склаў $ 284 млн., У 2004 - 534, у гэтым годзе плануецца давесці яе да $ 1,5 млрд. «Гэта каласальны, але цалкам які рэалізуецца аб'ём інвестыцый», - адзначыў Ісаеў. Магутнасць завода мяркуецца ў 1,4 млн. Тон гліназёму у год. У перспектыве разглядаецца яе пашырэнне да 2 млн. Тон, што дазволіць выпрацоўваць больш за 600 тысяч тон алюмінія ў год.\nТэхніка-эканамічнае абгрунтаванне завода павінна быць распрацавана, па пагадненні, да лютага 2007 года. Выкарыстоўвацца для будаўніцтва будзе айчынная тэхналогія, не якая саступае заходнім. У прынцыпе, у кампаніі ёсць вялікі вопыт мадэрнізацыі і пашырэння такіх заводаў - напрыклад, у Мікалаеве (Украіна), ва Фрие (Гвінея). «Тое, што мы прыйшлі сюды, з'яўляецца крокам на шляху супрацоўніцтва з вобласцю, - заўважыў Ісаеў. - Нам знаёмыя праблемы з транспартнай даступнасць, энергіяй, і мы бачым іх рашэнне ». Прадстаўнік кампаніі звярнуў увагу на тое, што рэалізацыя планаў кампаніі будзе садзейнічаць развіццю эканомікі не толькі раёна, але і вобласці і з пункту гледжання падатковых паступленняў, і стварэння новых працоўных месцаў.\nАкрамя таго, паколькі завод не можа існаваць без энергакрыніц, кампанія збіраецца падлучацца да праекту будаўніцтва газаправода. Губернатар Кісялёў заявіў, што ў цэлым пазіцыя адміністрацыі вобласці заснавана на тым, каб рэсурсы актыўна і эфектыўна распрацоўваліся і выкарыстоўваліся.\nДаведка ІА «Рускі Поўнач»: Кампанія «Рускі алюміній» была створана ў 2000 годзе ў выніку зліцця шэрагу найбуйнейшых алюмініевых і пракатных заводаў СНД. Адзіная прыватная алюмініевая кампанія, якая ўваходзіць у тройку сусветных лідэраў. На яе долю прыпадае 75% расійскага першаснага алюмінія і 10% сусветнага. На прадпрыемствах кампаніі ў 7 рэгіёнах Расіі і 11 краінах свету працуе больш за 60 тысяч супрацоўнікаў. На прадпрыемствах кампаніі ажыццяўляецца поўны цыкл работ, ад здабычы і перапрацоўкі сыравіны да вытворчасці першаснага алюмінія, паўфабрыкатаў і прадукцыі высокай перадзелу.\nНа працягу дзесяці гадоў «Русал» плануе павялічыць вытворчасць алюмінія да 5 млн. Тон, гліназёму - да 8 млн. Тон за кошт мадэрнізацыі існуючых заводаў і будаўніцтва новых вытворчых аб'ектаў.\nНа фота Ганны Смірновай - кіраўнік адміністрацыі Архангельскай вобласці і намеснік генеральнага дырэктара кампаніі «Рускі алюміній» Юры ІСАЕЎ


Найлепшы сябар дзяўчыны — кулямёт\n01.11.2010 / 19:28\nНайлепшы сябар дзяўчыны — кулямёт 2\n«РЭД» з Брусам Уілісам.\nЗША, 2010, каляровы, 111 хв.\nРэжысёр: Робэрт Швэнтке\nРолі выконваюць: Брус Уіліс, Мэры-Луіз Паркер, Морган Фрымэн, Джон Малкавіч, Карл Урбан, Хелен Мірэн, Рычард Дрэйфус, Браян Кокс\nЖанр: Іранічны баявік паводле коміксаў Уорэна Эліса і Калі Хамнэра\nФрэнк Мозэс — агент у адстаўцы, які круціць раман з супрацоўніцай пенсійнага фонду. Сам агент сумуе па мінулым, а жанчына фанацее ад шпегаўскіх рамантычных кніжак. Раптам Мозэса спрабуюць забіць, пагражаюць і ягонай каханцы. Былы агент збірае старуе каманду і з новаю каляжанкай адпраўляецца на прыгоды.\nКарціна Робэрт Швэнтке — радасны й бадзёры баявік. Нязменны «моцны арэшак» Брус Уіліс уляпаўся ў рамантычную гісторыю са стралянінай і выбухамі. Закаханая няўмека (Паркер), для якой свіст куляў — найлепшая музыка. Элегантная Хелен Мірэн з кулямётам у руках. ЦРУшны псіхапат Джон Малкавіч з аптымістычнаю паранояй. І нязменна-мудры Морган Фрымэн.\nРобэрт Швэнтке з асалодай грае ў шпегаўскі жанр, каб давесці публіку да параксізмаў рогату. Немагчыма забыць двубой дуры й «дзядулі» на гранатамётах і жаночыя плёткі за снайперскаю вінтоўкай. Ну, а візіт у расейскую амбасаду — гэта адмысловая фішка з дасціпным намёкам на стужку Коэнаў.\nКарціна — выдатнае спалучэнне прыгодаў і іроніі, жаночых мараў і крутога баевіка.\nне ўразіла. чарговая тупая амерыканская стралялка, крыху прыпраўленая каханнем.\n02.11.2010 / 07:51\nчаго, вясёлае кіно! як па мне, то лепшае за шмат якія простастралялкі


Выбраць прафесію дапаможа “ПсіхаЭргаТэст”\n16.10.2014\tКомментарии к записи Выбраць прафесію дапаможа “ПсіхаЭргаТэст” отключены\nДапамагчы знайсці адказ на самае складанае пытанне ў старшакласнікаў могуць не толькі бацькі і сябры. Ужо не першы год Рэспубліканскі цэнтр праблем чалавека БДУ прапаноўвае для абітурыентаў уласна распрацаваны “ПсіхаЭргаТэст”, прайшоўшы які, кожны можа атрымаць заключэнне-рэкамендацыі па прафесійным выбары з прыкладамі. Што ўяўляе сабой гэты тэст, наколькі ён эфектыўны і чаму яго можна праходзіць толькі з 16 гадоў, мы даведаліся ...\tПадрабязней »\n16.10.2014\tКомментарии к записи Алімпіяда, ЦТ ці проста гурток па інтарэсах? отключены\nХадзіць на заняткі ва ўніверсітэт могуць не толькі студэнты. Вучыцца ў будучай альма-матар маюць магчымасць і школьнікі, дзе з імі будуць працаваць універсітэцкія выкладчыкі. “Школы юных” працуюць амаль на кожным факультэце БДУ. Некаторыя ўжо правялі свае першыя заняткі, у некаторых першыя сустрэчы школьнікаў з выкладчыкамі адбудуцца толькі ў канцы кастрычніка. Мы пагутарылі з людзьмі, адказнымі за арганізацыю і правядзенне такіх ...\tПадрабязней »


Огонь не знает пощады »\n» Здарэнні » Огонь не знает пощады\n26-09-2015, 15:14 [ Здарэнні ] • Огонь не знает пощады |\nНазва: Агонь не ведае літасці\nУ верасні на тэрыторыі вобласці\nздарыліся пажары, ахвярамі якіх сталі людзі.\nСямігадовае дзіця загінула 13 верасня\nў Віцебску. Напярэдадні трагедыі ў кватэры\nзнаходзіліся бацькі дзяўчынкі і іх знаёмы. Гарэнне\nпачалося ў дзіцячым пакоі раніцай. Дарослыя\nпрачнуліся ад крыкаў дзіцяці. Аднак памяшканне ўжо\nбыло ахоплена агнём і бацькі не змаглі выратаваць\nдачушку. Прычына пажару ўстанаўліваецца.\nУ верасні на тэрыторыі вобласці здарыліся пажары, ахвярамі якіх сталі людзі.Сямігадовае дзіця загінула 13 верасня ў Віцебску. Напярэдадні трагедыі ў кватэры знаходзіліся бацькі дзяўчынкі і іх знаёмы. Гарэнне пачалося ў дзіцячым пакоі раніцай. Дарослыя прачнуліся ад крыкаў дзіцяці. Аднак памяшканне ўжо было ахоплена агнём і бацькі не змаглі выратаваць дачушку. Прычына пажару ўстанаўліваецца.\nУ Верхнядзвінскім раёне 20 верасня ў агні загінуў мужчына 1955 года нараджэння. Па словах суседзяў, напярэдадні пажару ён знаходзіўся ў нецвярозым стане. У той жа дзень трагедыя здарылася ў Браслаўскім раёне. Са згарэлага дома ратавальнікі вынеслі цела 57-гадовага мужчыны, які пражываў адзін. Загінуўшы часта ўжываў спіртное, а перад трагедыяй якраз атрымаў пенсію. Міёрскі РАНС нагадвае пра неабходасць выконваць правілы пажарнай бяспекі, каб не ўпусціць у свой дом бязлітасны агонь.\nўзаемадзеяння з грамадскасцю РАНС.


34mag абнавіў раздзел, прысвечаны актывізму ў Беларусі\nУжо некалькі гадоў мы расказваем пра беларускіх актывістаў – людзей, якія робяць краіну лепшай. Адукацыя, экалогія, культура, бізнэс – у абсалютна розных сферах яны займаюцца аднолькава важнай справай. У абноўленым раздзеле мы сабралі залатую калекцыю з прафайлаў даўно вядомых і новых герояў і гераінь, якія змяняюць свет па меры сваіх магчымасцяў.\nРаздзел працуе як база дадзеных: у ім можна лёгка адшукаць героя або гераіню са свайго рэгіёна і сферы, блізкай асабіста табе. Клікай на кнопку «Актывiсты» ў правым верхнім куце дэсктоп-версіі 34 ці ў меню мабільнай версіі, заходзь на старонку, задавай крытэрыі пошуку і знаходзь аднадумцаў.\nУ «Актывістах» размешчаныя як ужо вытрыманыя артыкулы – напрыклад, гісторыі арганізацыі «Талака» і праекта MAKEOUT, так і публікацыі пра маладыя ініцыятывы, што толькі набіраюць моц і маюць патрэбу ў тваёй падтрымцы. З нядаўніх матэрыялаў раім звярнуць увагу на маналогі лідара кампаніі супраць гамафобіі «Справа Пі_» Андрэя Завалея і каардынатара кампаніі па архітэктурнай даступнасці «Павестка 50» Міхаіла Мацкевіча.\nЛюдзі, якія робяць Беларусь лепшай, – цяпер на адной старонцы.\nГлядзець раздзел «Актывісты»


Ці будзе ў беларусаў попыт на каштоўныя мэталі й камяні?\n27 кастрычнік 2004, 11:04\nЮлія Шарова, Менск Нацбанк плянуе прадаваць насельніцтву ня толькі золата, але й іншыя каштоўныя мэталі. Такую заяву зрабіў старшыня Нацбанку Пётр Пракаповіч. Неўзабаве беларусы змогуць набываць срэбныя й плятынавыя зьліткі, а таксама каштоўныя камяні.\nКалі насельніцтву пачнуць прадаваць тыя каштоўнасьці – дакладна невядома. Магчыма, нейкая пэўнасьць у гэтым пытаньні будзе бліжэй да новага году, калі Пётр Пракаповіч абяцаў трымаць больш падрабязную справаздачу наконт напрацоўкі банку каштоўных мэталяў.\n(Пракаповіч: ) “Так, мы сёньня рыхтуем пытаньне пра тое, каб пашырыць сфэру продажу каштоўных мэталяў. Разам з золатам мы будзем прадаваць і срэбра, і плятыну, то бок – любыя каштоўныя мэталі, якія карыстаюцца найбольшым попытам у сьвеце, у тым ліку й нашаму насельніцтву. Тут пытаньні знаходзяцца на стадыі сфармаваньня неабходнай нарматыўнай базы і падрыхтоўкі фізычных аб’ёмаў, то бок зьліткаў, якія можна было б прадаць насельніцтву”.\nШто да попыту насельніцтва на каштоўнасьці, то ён можа быць даволі высокі – тут вельмі паказальны прыклад з золатам. За гэты год Нацбанк прадаў ужо больш за 300 кіляграмаў залатых зьліткаў насельніцтву й камэрцыйным банкам. Найбольшай папулярнасьцю карысталіся дзесяціграмовыя мерныя зьліткі. Мяркуючы па ўсім, срэбра, плятыну й каштоўныя камяні будуць таксама набываць зь вялікай ахвотай.\nЦі ёсьць набыцьцё каштоўнасьцяў выгадным укладаньнем грошай на сёньняшні дзень? Сёньня, калі даляр перастаў быць стабільным, а нацыянальная валюта таксама хістаецца, стала сапраўды выгадна набываць каштоўныя мэталі: яны не баяцца інфляцыі ды заўсёды ў цане, пры любой эканамічнай ды палітычнай абстаноўцы.\nДа таго ж у беларусаў нядаўна зьявілася магчымасьць класьці золата пад працэнты ў банк. “Інфабанк” нядаўна ўвёў новую паслугу – мэталічныя ўкладныя рахункі ў золаце. Замест грошай у банк можна зьмясьціць мерны зьлітак і атрымліваць зь яго працэнты. Пакуль такая паслуга ёсьць толькі ў адным банку, але іншыя ўстановы таксама зацікаўленыя ў тым, каб яе ўвесьці. Ня выключана, што на іншых каштоўнасьцях таксама можна будзе зарабляць грошы.