Pawet: Заерка Андрэй. Турмы Беларусі, 1929-1935 гг.\nЗаерка Андрэй. Турмы Беларусі, 1929-1935 гг.\nАўтар: Заерка Андрэй,\nКрыніца: Заерка Андрэй. Турмы Беларусі, 1929-1935 гг. // Спадчына 1997. №5. С. 167-181.; №6-1997. С. 141-149.\nТурэмная сістэма складае неад'емную частку кожнай дзяржавы i шчыльна злучаецца з яе палітычнай дзейнасцю. Антынародная сутнасць дзяржавы вызначае характар усёй структуры карнай сістэмы і, у прыватнасці, месцаў пазбаўлення волі, ix рэжыму i складу вязняў.\nНапрыканцы 1923 г. было ўтворанае прадстаўніцтва Галоўнай Палітычнай Управы на Беларусі (на той час у Заходнім краі). Гэты год можна ўважаць за пачатковы для разбудовы структуры савецкай турмы.\nКарныя органы рабілі ўсе магчымыя захады дзеля захавання ў таямніцы інфармацыі пра сваю дзейнасць, таму літаратура пра турмы Беларуci сярэдзіны 20-х гг. небагатая i мае выключна апісальны характар. Апрача ўспамінаў некаторых былых вязняў, існуе таксама невялічкі друкаваны матэрыял, які змяшчае сведчанні сучаснікаў i дакументы.\nПерш чым закрануць агульны стан турмаў Беларусі з боку ix змяшчальнасці ды рэжыму ўтрымання над канец 1929 г., варта ўзгадаць пра ўнутраную арганізацыю ГПУ, якая ўсёй сваёй будовай інспіравала рэпрэсіўныя захады ў рэспубліцьі. Маючы ў сабе шэраг аддзелаў: контрвыведны, сакрэтны, сакрэтна-аператыўны, эканамічны, інфармацыйны, транспартны, памежны, замежны, спецыяльны - ГПУ паўсюдна актывізавала працу.\nBa ўсіх акруговых гарадах (Бабруйску, Віцебску, Гомлі, Менску, Мазыры, Полацку, Воршы) да карыстання прадстаўніцтваў ГПУ былі адмысловыя камеры. У Менску, прыкладам, у сутарэннях рэспубліканскай i акруговай ГПУ мелася колькі дзесяткаў такіх камераў, падобных агулам да невялікай турмы.\nГрунтоўны i разам з тым дэманстрацыйны выгляд набыло будаўніцтва адзінай свайго кшталту ўнутранай турмы ГПУ, названай пазней людзьмі "амерыканкаю".\nПаўнамоцнае прадстаўніцтва ГПУ на Беларусі мела скрайнюю патрэбу ў пабудове такой турмы як з-за нястачы месцаў у турме па вул. Валадарскага, гэтак i з-за нязручнасцяў у дастаўцы затрыманых на допыт падчас следства. Уласныя ж скляпенні ГПУ былі не вельмі прасторныя.\n"Амерыканка" ўяўляла сабою трох'ярусны будынак у выглядзе круглага тэатру. На яе паверхах змяшчаліся камеры для вязняў: на адным з ix - паасобныя, на іншых - агульныя. Дзверы камераў был i звернутыя ўнутр, на галерэю кожнага з ярусаў. Наглядчык, стоячы ў крузе на пляцоўцы, мог сачыць за ўсім, што адбываецца ў камерах. Новая турма з яе нязвыклым выглядам i адмысловымі памяшканнямі мела дарэшты ўдасканалены характар. Гэтак было ў сталіцы. Што да абласных гарадоў, то ГПУ не грэбавала аніякімі будынкамі, хоць-колькі прыдатнымі для пераабсталявання пад следчыя камітэты i вязніцы. Таму пры падліках трэба ўлічваць, што абласныя i рэспубліканская ГПУ мелі свае следчыя турмы. Колькасць ix была роўная дзевяці.\nАле варта заўважыць, што ГПУ намагалася абыходзіцца турэмнымі плошчамі, атрыманымі ў спадчыну ад царскай карнай сістэмы, нягледзячы на сталы рост попыту на ix ад пачатку 20-х гг. Каб удакладніць карціну беларускіх турмаў лічбамі, давядзецца высветліць агульную колькасць колішніх царскіх губернскіх i павятовых турмаў ды ix змяшчальнасць.\nНа балансе рэпрэсіўных установаў захоўваліся ўсе ацалелыя на той час тры губернскія турмы ў Менску, Віцебску, Магілёве i дваццаць павятовых турмаў у Верхнядзвінску (Дрысе), Полацку, Гарадку, Леплі, Сянно, Воршы, Горках, Мсціслаўі, Барысаве, Чавусах, Чэрыкаве, Клімавічах, Быхаве, Чэрвені (Ігумене), Слуцку, Бабруйску, Рагачове, Рэчыцы, Мазыры i Гомлі, агульнай змяшчальнасцю за царскімі часамі каля трох тысячаў вязняў.\nАд першай траціны XIX ст. царскія турмы на тэрыторыі Беларусі месціліся ў больш-менш прыстойных будынках, як на ўсёй еўрапейскай частцы імперыі. Узорнымі лічыліся замак у Віцебску, астрогі ў Рагачове, Старым Быхаве i Магілёве. Турмы займалі прастакутныя ці квадратныя ўчасткі рознай плошчы, як правіла, абгароджаныя. За мала ці не стогадовую эксплуатацыю яны моцна заняпалі. Вокны амаль не прапускалі сонечнага святла, i будынкі з-за пастаяннае вільгаці буцвелі. Падгнівалі драўляныя канструкцыі. Не было аніякае вентыляцыі. Клопаты адміністрацыі пра захаванне астрогаў кіраваліся галоўным чынам на прадухіленне магчымых уцёкаў.\nПры савецкай уладзе ўсе турмы былі перахрышчаныя ў "дамы заключэння". У ix трымалі асобаў трох катэгорыяў: а) быўшых пад следствам; б) асуджаных да пазбаўлення волі перад уступленнем вьроку ў законную моц; в) пазбаўленых волі на тзрмін да шасці месяцаў, а пасля i да года.\nУ кожным горадзе i раённым цэнтры размяшчалісіі аддзелы міліцыі i ГПУ. Ад сярэдзіны 1930 г. рэспубліка налічвала два гарвыканкамы, два гаррайвыканкамы i сто сельскіх райвыканкамаў з сваёй міліцыяй i супрацоўнікамі ГПУ, у якіх былі адмысловыя памяшканні для кароткатэрміновага ўтрымання арыштаваных - камеры папярэдняга зняволення (ЬСПЗ).\nКамеры для разнастайных аддзелаў міліцыі i ГПУ перарабляліся з памяшканняў дамоў, рэквізаваных у заможных жыхароў, або ранейшых царскіх дзяржаўных установаў. Выбіраліся, пры нагодзе, цагляныя будынкі з прасторнымі сутарэннямі i асобным уваходам да ix. Дзе-нідзе рабіліся камеры вялікіх памераў, з двума акенцамі i металічнымі кратамі. Праз такія камеры праходзілі амаль усе затрыманыя, абвінавачваныя ў палітычных злачынствах. Нягледзячы на вялізныя тлумы людзей, што перабывалі ў гэтых месцах, інфармацыі аб ix мы маем дужа мала.\nШто да пытанняў стану месцаў пазбаўлення волі, на Беларусі найбольш не прыстасаванымі для ўтрымання арыштаваных сталіся КПЗ пры міліцэйскіх участках i аддзелах. Яны вызначаліся занядбанасцю, вільготнасцю, недахопам святла i паветра, дрэнным станам прыбіральняў.\nАсаблівую ролю ГПУ надавала чыгуначным i водным шляхам зносінаў. Праз Беларусь праходзілі асноўныя чыгуначныя магістралі, што злучалі Захад з СССР. Новая дзяржаўная мяжа павялічыла значнасць кірункаў Маскоўска-Беларуска-Балтыйскай чыгункі (Польшча-Менск- Ворша i далей на Маскву), Заходняй чыгункі (Гомель- Менск), Жлобін-Ворша-Віцебск i кірунку на Ленінград. Рэшта шляхоў мела другараднае значэнне.\nПараходныя зносіны захоўваліся на Заходняй Дзвіне»ад Су ража да Полацка, на Бярэзіне ўніз ад Барысава, на Прьіпяці - ніжэй Турава i на Дняпры па ўсім цячэнні ў межах БССР.\nКантроль за функцыянаваннем гэтых вялізных транспартных артэрыяў ускладауся на аддзелы транспартнай міліцыі i ГПУ, якія размяшчаліся на кожным буйным транспартным вузле або рачной прыстані. Агулам ix было каля 15.\nДа 1924 г. завяршылася фармаванне памежных войскау. Уводзілася новая сістэма пабудовы: акруга, атрад, камендатура, застава. Камандавы склад карыстаўся з ільготау i перавагаў, вызначаных для органау ГПУ. На чале памежных атрадаў i камендатураў стаялі чэкісты, управы гэтых вайсковых адзінак мелі сакрэтныя аператыўныя аддзелы, укамплектаваныя работнікамі былых асобых аддзяленняў i пастоў. У ix карыстанні былі свае турмы i КПЗ.\nЗаходняя памежная акруга складалася з сямі атрадау: 12-ты Бігосаўскі, 15-ты Полацкі, 14-ты Плешчаніцкі, 15-ты Заслаўскі, 16-ты Койданаўскі, 17-ты Цікавіцкі i 18-ты Жыткавіцкі, кожны з якіх меў да паслугаў сваю міні-турму: паасобны будынак з камерамі лікам ад некалькіх да дзесяці i больш i ўсёй турэмнай атрыбутыкай. У сваю чаргу, кожны памежны атрад складала ад 4 да 6 камендатур, дзе былі КПЗ для утрымання парушальнікаў мяжы.\nУ Чырвонай арміі існавалі асобыя аддзелы, якія праз камісараў i вайсковых "асабістаў" займаліся палітычным кантролем за настроямі ў войску. Беларуская палітычная акруга ў 1929 г. складалася з трох корпусаў (дзесяць дывізіяў i чатыры брыгады). Асобыя аддзелы функцыянавалі ў межах злучэнняў ад брыгады i вышэй.\nБольшасць раёнаў дыслакацыі кадравых дывізіяў i камплектавання тэрытарыяльных частак акругі знаходзілася на Беларусі. Асобы аддзел пятага стралковага корпуса размяшчаўся ў Бабруйску, чацвертага стралковага корпуса - у Віцебску. У Менску стаялі асобыя аддзелы другой стралковай, сёмай кавалерыйскай дывізіі, першай, другой i трэцяй кавалерыйскіх брыгад. У Бабруйску - чацвертай i восьмай стралковых дывізіяў, у Полацку - пятай стралковай дывізіі, у Гомлі - шостай кавалерыйскай дывізіі, у Магілёве - чацвертай кавалерыйскай брыгады. Такім чынам, усяго два корпусы (шэсць дывізіяў i чатыры брыгады).\nУсе асобыя аддзелы мелі памяшканні для арыштаваных. Пры вайсковых частках існавала 12 спецыяльных КПЗ. У сваю чаргу, у падраздзяленнях ад палка i вышэй ствараліся гаўптвахты для парушальнікаў вайсковай дысцыпліны. На тэрыторыі Беларусі ix налічвалася больш за сорак.\nСпецыяльных турмау для вайскоўцаў Чырвонай арміі на Беларусі не існавала. Не існавала таксама i спецыяльна прызначаных для гэтага перасыльных турмау i папраўчых установаў для непаўналетніх.\nЗводная табліца турмаў Беларусі i ix змяшчальнасць на пачатак 30-х гг.\nРэспубліканскае прадстаўніцтва ГПУ на Беларусі\nАкруговыя прадстаўніцтвы ГПУ на Беларусі\nТурмы міністэрства юстыцыі былога царскага ўраду: губернскія павятовыя\nАддзелы міліцыі i ГПУ у гарадах i раёнах рэспублікі\nАддзелы транспартнай міліцыі i ГПУ\nЧырвоная армія: адмысловыя аддзелы гауптвахты\n12 больш за 40\nда 600 да 1600\nбольш за 200\nКалі ўлічыць, што насельніцтва Беларусі пад канец 1 929 г. складала больш за 5 300 тысячаў чалавек, атрымліваецца разлік: адно камера-месца на 200 жыхароў рэспублікі.\nМесцы пазбаўлення волг падпарадкоўваліся наркам'юсту i органам ГПУ, хаця i знаходзіліся на балансе ў мясцовых саветаў. Такім чынам, турмы мелі даволі гаспадароў для захавання ў іх чысціні i парадку. У кіраванні карнай сістэмай бралі ўдзел таксама i розныя вайсковыя ўстановы Чырвонай арміі, якія сачылі за знаходжаннем у вязніцах сваіх камандзіраў i чырвонаармейцаў. Правам наведвання месцаў увязнення валодалі таксама i пракуроры, якія кантралявалі ўтрыманне арыштаваных. Фактычнымі ж гаспадарамі турэмных камераў былі начальнік турмы i наглядчыкі. Гэткая блытаніна цягнула за сабою бязмежныя мажлівасці злоўжыванняў у дачыненні да вязняў.\nНаследуючы царскім законам, савецкая сістэма пакінула за сабою права выкарыстання працы вязняў. На працягу стагоддзяў гэтую эксплуатацыю ажыццяўлялі падрадчыкі, што прадстаўлялі дзяржаўныя прадпрыемствы i непасрэдна турэмная адміністрацыя.\nУ першыя гады савецкай улады турэмная праца яшчэ рэгламентавалася праз выкарыстанне вязняў унутры памяшканняў, для прымітыўных відаў дзейнасці без найменшай механізацыі: сталярка, размаітае пляценне, выраб шчотак i да г. п. Гэтыя віды працы давалі нязначны заробак. Спакваля, з сярэдзіны 30-х гг., вязняу сталі далучаць да больш складанай працы, дзе ўжываліся машыны. Пры гэтым, напрыклад, адміністрацыя магілёўскай гарадской турмы палітычных вязняў выкарыстоўвала толькі на сваёй тэрыторыі, у той час, як бальшыня крымінальнікаў увесь 1929 г. мела магчымасць працаваць па-за мурамі турмы. Для ix у горадзе знаходзіліся самыя розныя заняткі, чым крымінальнікі i карысталіся, ладзячы ўцёкі.\nНапрыканцы кастрычніка 1929 г. у часе першага свайго выхаду на разгрузку вагонаў уцёк, атрымаўшы кашулю ад святара Г.Туманава, нехта Чыж.\nНеўзабаве яго затрымалі зноў. Цывільнае кашулі яму аказалася замала, i таму ён залез у кватэру па чужое паліто. Чыжа выправілі ў аршанскую турму, гэта стала яго трэцяй "ходкай". Хваля гэткіх дзёрзкіх уцёкаў закранула ўсе турмы рэспублікі. Крымінальнікі, прыкладам, карысталіся тым, што жанчыны-вязні маглі свабодна хадзіць па турэмным двары. Так, у верасні 1930 г. кіраўнік адной злачыннай групоўкі, нейкі Шаўцоў, здолеў перадаць у жаночую камеру гомельскай гарадской турмы, размешчаную пад ягонай уласнай, 22-й, запіску з просьбаю здабыць пачак махоркі i кавалачак нажоўкі з турэмнай слясаркі.\nНіводная з жанчын не выдала Шаўцова i ягоных памагатых, хаця i рызыкуючы трапіць у карцэр за крадзеж i вынас забароненых прадметаў. Жанчыны-вязні зусім не ведалі, хто такі Шаўцоў i за што сядзіць, але просьбу ягоную выканалі ўжо праз тры дні. Гэта сталася магчымым, бо ніводная з майстэрняў на турэмным двары, i слясарка таксама, не была закрытая для доступу жанчын. Якраз з дапамогаю пачка махоркі ды кавалка нажоўкі злачынец Шаўцоў i здолеў уцячы.\nУсё гэта вымушала адміністрацыі турмаў да канца 30-х гг. зрабіць больш жорсткім рэжым працы для крымінальнікаў i жанчын, адначасова паляпшаючы яе арганізацыю. З часам у некаторых турмах разам з павелічэннем пайка паступова пачалі аплочваць працу вязняў. Грошы был i невялікія, але з цягам часу выплаты рабіліся большыя.\nРазвіццё турэмнай працы адбывалася i у шэрагу абласных турмау. Пры гэтым асабліва вылучалася аршанская гарадская турма, што стала узорам у справе арганізацыі працы вязняу у тыя гады.\nМачульскі Канстанцін Ігнатавіч, 1908 г. н., Талачынскі (Коханаўскі) раён, Аляновіцкі с/с, фальварак Ржоўка. (Аршанская гарадская турма, верасень 1930 г.):\n"Тады была не турма, а вісела шыльда "Іспраўдом". Ідзе вуліца, пасля заход у двор, з паўгектара велічынёй. Тут размешчаныя усе майстэрні: сталярная, шавецкая i кузня. Пасля ізноў плот, дзверы i ужо пачынаецца турэмны двор. Мы сядзелі на доле. На ніжнім паверсе турмы. Камеры адчыненыя, выходзь на двор, ён жа абгароджаны, а у майстэрні ужо не патрапіш. На другім паверсе, у следчым, былі дзяжурныя, там усе сядзелі пад замкамі.\nУ Воршы шмат сядзела. Крымінальныя былі, дробязь адна, за хуліганства, за крадзяжы. Рэжым не жорсткі, абыходзіліся нават добра. Людзі працавалі. Заказы ішлі з волі, трохі плацілі. Нават i спецыяльнасць набывалі. Адзін такі, Лепяшынскі, стаў знакамітым сталяром. Ён родам з Коханава. Разам сядзелі. Ён адбывау за хуліганства, пабіўся з кімсьці. На яго справу завялі. Дык ён залез да следчага у кабінет, да таго, хто вёу, выкраў справу i знішчыў. За гэта яму далi тры гады. Адмысловым сталяром стаў. Яго нават паставілі майстрам у турме. Вызваліўся i стаў вольнанаёмным. Працаваў з вязнямі. Потым ужо я даведаўся. Ён, бядак, на пілу падаваў дошку, тая паляцела назад ды забіла. А жанчын трымалі асобна. Мы ад ix былі ізаляваныя.\nЯ быў хлопец малады, здаровы, мажны, жылаваты. Там пекар быў пры турме. Кажа: "Давай, ідзі да мяне". "Ну, давай". I ён быў з вязняў. Тыдні два там пабыў, як яго на этап адправілі. А я застаўся. Працаваў у пякарні месяцаў з восем: цеста мясіў, пёк хлеб".\nАднак варта заўважыць, што праца вязняў паўсюдна выкарыстоўвалася ў самых простых, нескладаных аперацыях. Прадуктыўнасць яе была нізкаю, а віды - скрайне абмежаваныя. Пераважалі гэткія працы, як пілаванне дроваў, прыбіранне смецця на вуліцах, вываз адкідаў. Гэта дазваляла ахапіць працаю вялікую колькасць асуджаных. Тым не менш, каля паловы насельнікаў турмы не была занятая працаю. Арганізаваць яе у астрогах было досыць цяжка. Турэмным памяшканням бракавала месідаў, прыстасаваных для пэўнае дзейнасці. Неставала вопыту "сацыялістычнага" выкарыстання вязняў, інструменты i сыравіна калі i былі, то нягодныя, адсутнічаў попыт на гэткую працу. Таму напачатку праца вязняў складалася з такіх вытворчых захадаў, дзеля якіх не патрэбныя былі спецыяльныя памяшканні, складаныя машыны i папярэдняя вывучка. Як ужо згадвалася, вязні найчасцей прыбірдлі вуліцы, вывозілі смецце, вялі нескладаную будоўлю на rapa дскіх вуліцах.\nКачаноўская Ганна Францаўна, 1921 г. н.:\n"Бацьку забралі ў трыццатым. З Лепля прыехалі, з НКВД, i павезлі ў Полацк. Мы, як даведаліся, папрасілі суседку. Тая запрэгла каня, i мы павезлі перадачу ў Полацк. Бацьку якраз пагналі разбураць царкву. У самым горадзе ламалі. Бачыла яго, быў пад вартаю. Яны далека стаял i. Дык мы ўсё аддалі, узялі адную торбу, з сухарамі, i ўсё".\nКузьмін Цімох Васільевіч, 1896 г. н., Гарадоцкі раён, вёска Васькіна (лістапад 1932 - верасень 1937 гг.):\n"Пасля павезлі ў Віцебск, у турму. Таьл мы пасядзелі, трохі парабілі. Нейкі дом будавалі, дык я цэглу падносіў. Брат цэглу падаваў угару. Угару яго рулеткаю цягнулі. А я насіў. Там рабілі два тыдні. Пастановаю тройкі ПП ГПУ па БССР ад 8 снежня 1932 г. за антысавецкую агітацыю нам прысудзілі пяць гадоу. Пасля гэтага мяне адправілі у Менск, а брата у Калугу.\nМы рабілі каналізацыю для казармау, дзе зараз Белполк знаходзіцца. Далі памяшканне, пасцель, пасля работы спалі. На працу хадзілі, дык у зямлю зарываліся глыбока, як каналізацыю будавалі, на некалькі метраў. Вязняў было чалавек 25-30. Працавалі брыгадай. Я быў невялікага росту, а мне дал i вялікія боты. Я дык патануў у ix. У нас былі мужыкі у брыгадзе. Аддалі мне свае боты. На пачатку 1937 года сталі рабіць на будоўлі стадыёна "Дынама". Капалі катлаван. Горка там была, яе i зрывалі, i рэчка. Стадыён той пачалі будаваць да вайны. Мы сядзелі блізка ля Дома ўраду, каля рэчкі, ля плошчы Восьмага Сакавіка. Вадзілі на працу праз Дом ураду. Як стала восень 1937-га, нешта у ix змянілася, i яны нас распусцілі. У нашай брыгадзе усе былі палітычныя i усе з нашае Рэспублікі".\nВысяленне заможных сялянаў з зямлі стварала патрэбу у выкарыстанні на сельгасработах вязняў. Тых, хто з нязначнымі тэрмінамі, рэкамендавалася вывозіць у спецыяльныя саўгасы. Пры гэтым уводзілася сістэма ўзаемнай парукі за ўцёкі з працы. Такіх саўгасаў было заснавана больш за дзесятак. Работа ў ix для ўсіх была звыклаю, падобнаю.да працы ў кожным калгасе, дзе аплата вызначалася міскаю баланды i акрайцам хлеба.\nРэжым турмаў ператвараў вязняў у паслухмяных i нізкааплатных работнікаў. Прадпрыемствы ахвотна выкарыстоўвалі працу вязняў, бо ў такім разе цалкам гарантавана вызваляліся ад неабходнасці павышэння заробку, паляпшэння ўмоваў, аплаты бальнічных i сацкультбыту.\nЯзерская Ганна Сцяпанаўна, 1913 г. н., Капыльскі раён, Капыльскі с/с, веска Калінава (Кабыльшчына). (Менская гарадская турма, лістапад-снежань 1933 г.):\n"Што людзей там было - не прабіцца. Месціліся дзе хто, страшна ўспомніць. Нам-такі было лепей, бо мы ўжо за рабочых лічыліся. Там такая майстэрня была, на машыне шылі. Абутак рабілі i шылі на першым паверсе. Нам трошкі лепш есці давалі. Быў асобны рабочы пакой, то ўжо не разам з усімі, але "рабочыя" называліся. На другі наверх узялі нас траіх маладых такіх жанчын. Там я ўжо вывучылася шыць на ножнай машыне. Адзін тое шые, другі тое, вось так. Не магу i ўспомніць, якія рэчы шылі. Нешта простае, што ж мы там шылі?\nНіхто нікуды не хадзіў, адно ў майстэрню, дзе мы рабілі. I ўсё. Там радыё гаварыла. I гэткія, знаеце, рупары былі, дык усе ігралі там. Кожны меў ложак жалезны. Я вершы пісала, як ляжала".\nТурэмная адміністрацыя ў асобе наглядчыкаў пільна сачыла за якасцю працы. Пры тых умовах ніхто з ix не меў цікавасц,і, каб палегчыць працу вязняў. Тэхнічныя навацыі траплялі ў турэмную вытворчасць з паважным спазненнем. Усялякае абсталяванне i машыны часцяком былі папросту спісаныя з дзяржпрадпрыемстваў i не вытрымлівалі аніякае крытыкі.\nНаладжвалася праца вязняў паводле змяшанай сістэмы: непасрэдна гаспадарчым спосабам, гэта значыць, самой адміністрацыяй, i шляхам падрадаў i дамоваў. У першым выпадку адміністрацыя выступала арганізатарам працы i карысталася яе вынікамі паводле сваіх патрэбаў.\nГарбенка Марыя Уладзіміраўна, 1906 г.н., Капыльскі раён, вёска Камсамольская (Пукава). (Сл/цкая турма, верасень-лістапад 1933 г.):\n"Можа, тры месяцы прасядзела. Сядзела ў камеры. Працаваць даюць, не сядзіш - робіш. У пральні мыла для турэмшчыкаў, для вязняў. Адна мые бялізну для дактароў, адна - прасуе, а рэшта - чорнае, для ўсіх. Вялікі пакой тая пральня. Кожны дзень пралі. Божа мой, бялізны паўнютка, мы на гарышча як панясём вывешваць, дык страх бярэ - колькі шмат".\nПаводле сістэмы падрадаў i дамоваў арганізатарам працы выступалі непасрэдна прадпрыемствы ці ўстановы-наймальнікі. Яны ж прымалі прадукцыю i сачылі за яе якасцю.\nДубовік Міхаіл Фёдаравіч, 1913 г. н., Капыльскі раён, Камянецкі с/с, вёска Паледзі. (Менская гарадская турма, пачатак 1931 г.):\n"Рабочым быў, у шавецкай, вялікая майстэрня. Рабіў гам. Мяне ластавілі "лістоны" набіваць - машына, крутануў рукой i ўсё. Хто спецыяльна "языкі" да чаравікаў выразаў, хто тое, хто іншае. Там быў старшы, пільнуе, як робіш, ці добра, мала робіш. Там гэтага браку не было, бо назіраюць за табою. I караў, як робіш брак,- то выходзь, не можна цябе дапускаць. Калі ласка, хочаш не рабіць - сядзі там у камеры. Добраахвотна ішлі на працу.\nЧаравікі майстравалі. Не для вязняў, але адсылалі, для людзей. Для вязняў нічога не рабілі. Ніякіх там грошай не было. Дадавалі хлеба за працу".\nВыбар той ці іншай працы, аднак, не быў абавязковы для ўсіх катэгорыяў вязняў. Нягледзячы на гэта, большасць з ix ірвалася да працы. Для некаторых існавала негалосмая забарона.\nТарасюк Юрый Аляксандравіч, 1914 г. н., Дзятлаўскі раён, пасёлак Казлоўшчына. (Менская гарадская турма, лістапад 1933 - сакавік 1934 гг.):\n"На працу выклікалі па жаданні. Заходзіў дзяжурны i прапаноўваў, хто хоча, на выбар. Паслоў польскага сейму: Мятлу, Рак-Міхайлоўскага, Дварчаніна, Гаўрылюка, Валошына - не пускалі на працу. Паслы сябе прапаноўвалі, але ix не бралі. Працаваў у сталярнай майстэрні: гэблікі, дошкі. Вялікі пакой, там шмат працавала. I крымінальнікі былі. Унізе, у самой гарадской турме, у падвале, пры канцы". Цяга да працы тлумачылася яшчэ i тым, што бальшыню вязняў складалі сяляне, якія не ўяўлялі свайго жыцця без яе. Таксама i плата за працу, хоць i мізэрная, выклікала ў вязняў жывы попыт на любы від дзейнасці. Нават дробная ўзнагарода ў некалькі рублёў давала магчымасць набываць прадукты ў спецыяльнай лаўцы.\nДзесюкевіч Язэп Сямёнавіч, 1913 г. н., Уздзенскі раён, вёска Магільнае. (Менская гарадская турма, чэрвень - снежань 1935 г.):\n"Мы ўжо пайшлі рабіць у шавецкі цэх. Як працавалі, то ўжо весялей, ужо стараешся. Мяне прызналі, што добра рабіў. Спярша мы рабілі "пістоны", ставілі ў халявы, каб шнурок зацягваць. Гэта быў у лагер абутак. Я кажу: "Мне гэтая работа ўжо надаела. Мне трэба цікавейшая работа". Застаўся на машыне шыць, на ножнай. Там швейны цэх, дык мяне перавялі на электрычную машыну. На ножнай я ўжо добра рабіў, пайшоў на электрычную, гэтакая шпаркая яна. Было, як іголка зломіцца, дык, здаецца, як з нагана стрэльне, ажно падскочыш. Дык гэтак ужо добра шыў, што мяне на этап не адпраўлялі, не хацелі.\nЗагарванне зрабілася ў майстэрні. Невядома, з чаго яно загарэлася. Там басоты шмат было: цыгаркі паляць, вата там была. Можа, вата i загарэлася, а можа, дзе i шпіёны былі, наўмысна спаліць хацелі. Пры мне не загаралася, але ў другім цэху было чуваць загарванне, запалілася, кажуць.\nТам быў швейны цэх, дрэваапрацоўчы таксама, у двары. Я ўжо туды не хадзіў. Швейны i шавецкі ў самым будынку. Шавецкі чаравікі рабіў для лагераў, гумовыя, розныя. А швейны - таксама спецадзенне гэткае шыў. Выкройвалі з таго самага матэрыялу. Была таксама норма. Мы зараблялі там на месяц, от, сем рублёў. Кніжку давалі нам, каб на сем рублёу мы ўзялі у лаўцы чаго, селядцоў там. Хлеба не было, тады карткавая сістэма была, нам пяцьсот грамаў хлеба давалі. Але ужо як мы робім, то днём дадуць яшчэ дзвесце грамаў хлеба i першае, супчыку пад'есці. Гэта ужо падмацунак, а то зусім заслабнеш. Дык гэтая басота да абеду паробіць, папалуднуе ды паўцякае. Ужо з камеры з сабою хоць селядца возьмеш у цэх, бо пакрадзе гэтая басота.\nБасота гэткія галаварэзы былі".\nРазгледзеўшы становішча турэмнай працы, варта звярнуць увагу на скрайнюю бязладнасць гэтай турэмнай гаспадаркі. Завышаныя нормы выпрацоўкі, у адрозненне ад расцзнак, нязначныя грашовыя узнагароды за вытворчую працу, брак непасрэднай матэрыяльнай зацікаўленасці адміністрацыі ў працы вязняў, немагчымасць яе добрай арганізацыі. У сё гэта цягнула за сабою бяздзейнасць асуджаных, павялічваючы, у сваю чаргу, лік унутраных злачынстваў.\nВязні ў савецкіх турмах падзяляліся на пэўныя катэгорыі: паддопытныя, у чаканні суду, з нязначнымі тэрмінамі вырокаў, перасыльныя. Аднак да самай страшнай катэгорыі належалі тыя, каго на ту рамным жаргоне называлі словам "смертнікі".\nАдмысловыя "смяротныя" камеры размяшчаліся.ў аддзяленні для "смертнікаў" у менскай гарадской турме, у "амерыканцы" i шэрагу абласных турмаў, яны складалі асабліва ізаляваную частку, куды вяло колькі дадаткова замыканых дзвярэй. Дзверы кожнай такой камеры мелі па дзве засаўкі i тры замкі. Ключ ад аднага з замкоў перахоўваў толькі карпу сны, астатнія знаходзіліся ў дзяжурнага. Часам дзверы такіх камераў злучаліся ланцугом з вушакрм рамы i з-за гэтага адчыняліся якраз, каб уціснуцца толькі аднаму чалавеку, ды i тое сагнуўшыся,бо ланцуг мацаваўся на вышыні каля метра ад падлогі. У некаторых акруговых турмах, з прычыны непадрыхтаванасці камераў, "смертнікі" сядзелі разам з рэштай вязняў.\nДзесюкевіч Язэп Сямёнавіч, 1913 г. н., Уздзенскі раён, вёска Магільнае:\n"Прывезлі да Койданава 28 мая 35-га года. Там, у Дзяржынску, мяне вельмі доўга не трымалі, прывезлі сюды Ў НКВД, у Мінску. Я сядзеў у "амерыканцы" доўга. Там камера была гэткая: у галавах шырэйшая, а ў нагах - вузенька, "смяротная". Дык там ужо як шэсць гадзін - мусіш ужо падняцца, койка прысцебнецца да сцяны, жалезная, аўтаматычная. I ты ўжо нідзе ня маеш права, нават i на зямлі, ляжаць. Адно жалезнае крэселка i жалезны столік у куце. Вось на гэтым століку пасядзіш i падрэмлеш сабе, ды i ўсё. Я меў пінжак цёплы, дык ратаваўся. Падлога цэментавая, дык не даюць i на цэменце ляжаць. I не даюць ані спаць, ані крычаць, анічога - увесь час у "вочка" пазіраюць, што ты робіш".\nСмяротныя вырокі ажыццяўляліся ва ўсіх акруговых турмах. Гэты раздзел падае спробу як мага паўней апісаць побыт людзей, што чакалі смяротнага выроку.\nМенская акруговая турма. Архітэктура, звычайная для расійскіх астрогаў. Па кутах галоўнага корпусу чатыры вежы. Патрапіць у кожную з вежаў можна з турэмных калідора. У канцы калідора добра замкнёныя дзверы, ключ ад якіх перахоўваўся у дзяжурных наглядчыкау. Адзін з ix увесь час пільнаваў уваход у вежу. Далей - невялікі турэмны калідор, які вёў да яшчэ адных дзвярэй. За імі паўкруглыя або круглыя вежавыя камеры. Камера выглядала як цыліндр двух-трох метраў дыяметрам альбо ягоная палова. Угары маленькае вакенца, забранае кратамі. Святло у камеру амаль не трапляла. Узімку тут рабілася асабліва цёмна. Вечарам запальвалася электрычная лямпачка, прымацаваная высока да столі. Нават стоячы пад ёй, чытаць удавалася адно з вялікаю напругаю. У камеры меліся нары i невялікі столік. Сцены ўгары бледна-шэрыя, на доле, на паўтара метра ад падлогі, пафарбаваныя якімнебудзь цёмным колерам.\nКамеры верхняга наверху кожнай вежы ўважаліся за лепшыя. Яны зазвычай былі больш сухія i светлыя. З вокнаў можна было аглядаць горад: гэбрайскі тэатр, вуліцу Нямігу, Савецкую, але галоўнае - мінакоў на ix. Вокны ніжэйшых камераў змяшчаліся на ўзроўні турэмнай araроджы, таму асуджаныя гэтага наверху туліліся у цемных, халодных i вільготных памяшканнях. З вокнаў відаць было адно сваіх жа арыштаваных на шпацыры. Насупраць кожнае вежы стаяу вартавы, гатовы кожную хвіліну ужыць сваю зброю.\nФіліповіч Пётр Язэпавіч, 1914 г. н., Слуцкі раён. Пакашаўскі (Палікараўскі) с/с, вёска Рудня:\n"Якраз неслі "смертнікам" есці (месца дзеяння - турма на вуліцы Валадарскага, час - з лютага па сакавік 1934 г. - Аўтар.). "Смертнікі" былі у асобнай камеры, яны у сёмай, а мы у шостай, побач. Нам якраз есці прынеслі, стаяць з ежаю. А нас абшукваюць. Перад самымі дзвярыма стаялі, дык ім туды панеслі на талерачцы. Койкі іхныя нешта нібыта там адключаюць. А якія ж койкі? З дошчачак, i гэтак нібы палатном акрытыя. I як нешта уключаць недзе, дык яны раз - да сценкі прытуляюцца, не ўсядзешся. Ані крэселка там, анічога. Ну, здзекваліся так".\n"Смертнікаў" увесь час выводзілі на расстрэл. Былі сярод ix i даволі маладыя людзі, пераважна сяляне.\nТурэмная адміністрацыя намагалася ізаляваць гэтую катэгорыю вязняу ад рэшты. На шпацыр, калі ён адбывауся, ix вадзілі у асобнае месца. Таксама асобна вадзілі i у лазню. Але поуная ізаляцыя была немагчымая. На допыты, у суд, на шпацыр ці спатканне "смертнікаў" канваявалі агульным калідорам, што стварала умовы для імгненных кантактаў. Гэтымі ж калідорамі ix вялі або валаклі на расстрэл. I тады усе камеры ўздоўж калідора трывожна ўсхопліваліся, прыслухоўваючыся да таге, што адбывалася за металічнымі дзвярыма. I так дагэтуль, пакуль шум не сціхаў.\nГомельскую гарадскую турму з пачатку 1930 г. апоўначы апаноўвала магільная цішыня. У "смяротных" камерах суткі адлічваліся не па днях,а па начах. Крымінальнікаў выводзілі на расстрэл пасля суду, апеляцыі, заявы аб памілаванні. Палітычным, асуджаным завочна, вырок абвяшчаўся ў гомельскай турэмнай канцылярыі. Адразу ж па гэтым ix вялі на расстрэл. Усе ўвязненыя з "смяротных" камераў i нават з адзіночак чуйна сачылі за кожным грукам i шоргатам. Асабліва палохаў ix гук, з якім расчынялася турэмная брама, калі ў яе заязджаў аўтамабіль з брызентавым верхам для перавозкі "смертнікаў". Дрымота разыходзілася па камерах толькі каля чатырох гадзін раніцы. I так адбывалася цягам кожнае ночы.\nУ адзіночных камерах не было нараў i пасцеляў. Вязні сядзелі i спалі на голай падлозе. Шырыня камеры два метры, даўжыня каля шасці. У кутах з боку калідора параша i цабэрак 3 пітною вадою. Вокны выглядвалі на двор, на вышку 3 ахоўнікамі-канваірамі. У камерах цэлыя суткі свяціла электрычная лямпачка. Але i яна не разганяла таго паўзмроку, у якім заўжды знаходзіліся вязні. Патрапіўшы ў адзіночку, людзі ўжо ведалі, што ix можа чакаць вышэйшая мера пакарання. Таму гэтыя камеры ізаляваліся не толькі ад астатняга свету, але i ад іншых частак турмы.\nП.Палягошка, які сядзеў у камеры № 76 на трэцім паверсе менскай гарадской турмы вясной 1932 г., успамінаў, як аднае ночы пачуў, калі з суседняй камеры забіралі двух на расстрэл. lx выклікалі, а яны адмовіліся выходзіць. Усчалася валтузня, крыкі бедакоў абудзілі ўсю турму.\n"Смертнікі" бараніліся i крычалі, але ўжо на калідоры крыкі сціхалі - ім заціскалі раты. Чутны былі адно цяжкія крокі наглядчыкаў, якія валаклі сваіх ахвяр. Такімі начамі ніхто не спаў, i ў турме рабілася так ціха, нібыта ўсе выміралі.\nУ бабруйскай ГПУ "смертнікам" рукі скручвалі за спінаю дротам. Тым, хто крычаў, накідвалі на га лаву мех. Тых, хто супраціўляўся, білі, пакуль яны не валіліся на зямлю. Пасля ix скручвалі i цягнулі да машыны.\nСтрата на смерць жахліва адбівалася на нявінных. Смяротны вырок адразу ж закранаў духоўны свет чалавека. Але рэакцыі на яго маглі набываць розныя кшталты. Хтосьці намагаўся адшукаць сваю віну ў тым, што сталася, раскайваўся Ў даўніх, уяўных памылках, маліўся. Такі чалавек выяўляў слабасць i бездапаможнасць перад караю. Хто іншы у астатнюю хвіліну адчуваў жывёльную прагу жыцця, боязь страціць яго. Гэта вяло да канфліктаў, дарэмных сутычак 3 катамі-наглядчыкамі.\nЗрэдзьчасу, калі чалавек ішоў на злачынства з пераканання, з-за служэння ідэі, неабходнасць ахвяраваць сабою ўздымала яго ва ўласных вачах. У такім выпадку ён імкнуўся выказаць усю сваю пагарду да грамадства за смяротны вырок.\nАле, трэба прызнаць, што ў бальшыні асуджаныя чакалі смерці ca скрухаю, пакорліва, як чагосьці непазбежнага. Смерць панавала ў думках i ва ўсёй свядомасці без астатку. Чалавек кожнага дня рабіўся ўсё слабейшым i рахманейшым.\nШутаў Уладзімір Іванавіч, 1914 г. н., Горацкі раён, веска Рудкоўская:\n"Усе тры месяцы (час дзеяння - снежань 1932 - люты 1933 гг. - Аўтар.) сядзеў у аршанскай турме. Поўная камера людзей. Былі Кавалеўскія, Пракоп i Арцём, браты. Дык у ix па дзве дзесяціны зямлі было. Яны пабралі жонак, раздзяліліся. Зямлі няшмат. Яны ўвайшлі ў нашую дзесятку. Дык аднаго з братоў расстралялі. Якія з ix кулакі былі? У калгас не ўступалі, адно перад самым арыштам гэта зрабілі.\nТам Шакура сядзеў. Вёска іхняя перад самай Воршай. Бацька i сын. Па нашых артыкулах сядзелі. Артыкулы былі тыя самыя. Пабралі самых моцных людзей з вёсак. На этапе я ішоў разам з Шакурам-малодшым. Перад расстрэлам я бачыў бацьку. У камеры сядзелі i бацька, i сын. I я разам з імі. У камеры, з мой пакойчык, чалавек шэсцьдзесят. У тры паверхі ды яшчэ над нарамі людзі. Раптам вечарам, гадзін у дзесяць, заходзіць наглядчык: "Шакура наглядчык з іхняй вёскі. Бацька той быў пажылы, гадоў пяцьдзесят. Дык, як наглядчык служыў пры турме, то ўжо знаў, куды выклікаюць i па што i не назваў па імені. Проста "Шакура". Сын маладзейшы - гадоў дваццаць-дваццаць пяць. Паднімаецца: "На выхад". I пайшоў. Куды пайшоў - гэта аказалася, на расстрэл. Наглядчык то ведаць-ведаў, але ж, мусіць, меў прыязнасць суседскую i не назваў па імені. Думаў, што, пакуль разбірацца будуць,- дзень пажыве яшчэ. Але як таго прывялі ў дзяжурны пакой, там ужо сталі па асабістых справах правяраць. Выклікалі яго: "Шакура". Ён назваў імя i па бацьку. "Не, гэта не цябе, прывядзіце бацьку". Сын прыйшоў у камеру. Перадаць цяжка, як яны расставался. Ён ведаў, што бацьку вядуць на смерць. Развіталіся. Мы з сынам ягоным па этапе на Беламорканал паехалі, пас ля ў Магадан, на Калыму. У турме знал i, што пяць чалавек расстралялі. Наглядчык, калі тэрміны аб'яўляў, зачытваў увесь спіс. Тыя, каго да вышэйшай меры, асобна ў спісе стаялі. Артыкулы 72, 76 Беларускага Кодэксу - паасобная i групавая агітацыя супраць калгаснага ладу. Але асноўная матывіроўка за падпалы, шкодніцтва. Там спісы чалавек у сто, i вось ён стаіць i чытае: "Такі ёсць?"-"Ёсць",-"Столькі гадоў. Усім астатнім далі па дзесяць гадоў".\nЗабіралі на расстрэлы i з гомельскай акруговай турмы. Згодна з успамінамі Л.Калубовіча, улетку 1930 г. у камеру-адзіночку № 22, дзе ён змяшчаўся, прывялі Корзунаў, бацьку i сына, з-пад Васілевічаў. Было ўжо даўно апоўначы, за акном ліў дождж. Яны вымаклі дарэшты. Невысокія, худыя, бацьку каля сарака, сыну - шаснаццаць. lx узялі, як заможных сялянаў, для застрашвання вёскі, якая не жадала ісці ў калгас. Пасля аднаго з допытаў ix скіравалі ў 22-ю камеру.\n- На наступны дзень, псіхічна прыгнечаныя, яны нічога не елі. Ноччу, калі ў турме зрабілася ціха, на калідоры пачуўся тупат. Дзверы адчыніліся. У камеру ўвайшоў дзяжурны па турме Паўлаў i афіцэр ГПУ. У дзвярах стаяла чатырох наглядчыкаў. Паўлаў трымаў у руках спіс расстрэльнікаў. Высветліў прозвішчы i выклікаў Корзунаў на калідор. Стары запытаўся: "За што ж гзта? Скажыце, людзі, за што?.." Падышоў да сына, абняў яго. "Можа... я адзін пайду?"- "Не разважаць! Давай выходзь!" Разгубіўшыся, ён яшчэ пачаў шукаць па камеры сваю шапку, што была на галаве. "Давай выходзь! Хутка!" - штурхнуў Корзуна-старэйшага да дзвярэй. Стары рашуча павярнуўся i сказаў: "Ну, то вядзіцеі Пайшлі, сынокі" На калідоры "смертнікам" скруцілі рукі i павялі на расстрэл.\nТым, хто ведаў, на што асуджаны, i чакаў расстрэлу, было шматкроць цяжэй...\nКанановіч Антон Іванавіч, 1910 г. н., Плешчаніцкі раён, Крайскі с/с, мястэчка Пасадзец:\n"У сярэдзіне снежня 1935 г. выклікалі ў суд. Аб'яўляюць: найвышэйшая мера пакарання. Вывелі i ўкінулі ў камеру "смертнікаў" у "амерыканцы". Там быў намеснік наркама камунальнай гаспадаркі БССР i яшчэ двое. Усе чацвёра "смертнікі". Адзін з ix быў з крымінальных. Не ведаю, хто ён, за што ён. Намесніка наркама выклікалі, вялі два месяцы допыты: "Прызнавайся, ты перадаў Польшчы звесткі. Вёў антысавецкую прапаганду!" Вось i вынік.\nНе перастукваліся. Нікога не ведаў, апрача, з кім сядзеў. Камера: усё металічнае i бетоннае. Сцены пафарбаваныя ў цёмна-сіні колер. З аднаго боку жалезны ложак, з другога - такі самы. Яны адкідваюцца. Аніякіх матрасаў, аніякіх падушак. Кладуся i сплю на гэтым ложку. На падлозе яшчэ ямчэй, чым на гэтым ложку. Таму што ў ім дрот скручаны з металу. Запаўзаеш пад ложак, скруцішся, шапку над галаву. У "смертнікаў", як i ў паддопытных, ніякіх шпацыраў. Выводзілі адно ў туалет.\nШэсцьдзесят дзён праседзеў у "смяротнай" камеры. Пасля выклікалі: "Пайшлі". I ўсё. Калі выводзілі, суседзі думалі, што на расстрэл. У мяне была поўная абыякавасць. Завялі да вялікага пакоя. Усё як у тумане. Там шмат афіцэраў i салдат. Аб'явілі, што найвышэйшая мера замяняецца дзесяццю гадамі. Гэта было 16 лютага 1936 года".\n"Смертнікаў" імкнуліся не караць увязненнем у карцэры. Умовы ў "смяротных" камерах i без гэтага маглі давесці асуджаных да глыбокае дэпрэсіі з непажаданымі вынікамі, нават i да самагубства. Часцей усё гэта выяўлялася ў абвостранам агрэсіўнасці.\nДзесюкевіч Язэп Сямёнавіч:\n"А ў "амерыканцы" (час дзеяння - май - лістапад 1935 года. - Аўтар.) расстрэльвалі. Я сам чуў: "Браткі, родныя, ратуйце, расстрэльваць нас прыйшліі" Ды гэтак ужо б'юцца, гэтак не здаюцца ім, што тыя кажуць: "Вам памілаванне прыйшло, мы вас памілавалі". Усё адно: хоць расстрэльваць - але распішыся, што памілаванне. Ён-такі не верыць, што памілаванне, мала калі такое было, часцей да расстрэлу. Тады яму падобна, як аркан гумовы на галаву накінуць, i ўжо крыку не чуваць. У начы гадзіны ў тры "варанкі" так i завіруюць каля "амерыканкі". Кожную ноч вывозілі на тыя Курапаты, туды, дзе расстрэльвалі".\nНарэшце хацелася б закрануць тэму "чорнага" турэмнага гумару. Досыць спецыфічная, але паўсядзённая для таго часу з'ява.\nВольскі Казімір Аляксандравіч, 1905 г. н., г. Менск:\n"Праз пэўны час (месца - "амерыканка", час дзеяння - красавік-чэрвень 1929 г.- Аўтар.) падсялілі да мяне другога. Запытаўся: "Адкуль?"- "Я з Гомля". - "А што здарылася?" - "Ды вось мяне, мусіць, расстраляюць. Такі ўжо небяспечны я, мусіць, што мяне проста з Гомля сюды ў Менск. Пэўна, мяне расстраляюць, такі я небяспечны". У мяне пацікавіўся: "А цябе за што?"- "Я сам не ведаю". Дні праз два яго забралі.\nПрасядзеў у адзіночцы два месяцы. Пас ля прыходзяць: "Збірайцеся, пойдзеце у агульную камеру". Прывялі. Там ужо стала весялей. Даўмеўся, што калі з адзіночкі забралі, то будзе не вышэйшая мера.\nУ першую ноч, гадзін у дванаццаць, стала чуваць праз сон, нібы хтось за дзвярыма крычыць: "Вольскіі" Ускокваю недаспаны. А тут побач ляжыць адвакат. Чую: "Імя, імя па бацьку?" Адказваю: "Казімір Аляксандравіч".- "Збірайцеся з рэчамі". Падумаў: "Канец". I тут мне перад вачыма ўсталі такія доўгія прысады, паўсюль дрэвы, сонца, кветкі. Падумаў: "Вось яны, апошнія хвілі жыцця". Адвакат толькі буркнуў: "Але i жарцікі ўчынілі". Аказалася, адзін з вязняў, што ляжаў каля дзвярэй, зняў бот i стаў крычаць у халяву, дык здавалася, нібыта гэта хтосьці каля дзвярэй камандуе. Пасмяяліся з мяне ў першую ноч. Пас л я ўжо ведаў, што да чаго".\nДля прыгнечання свядомасці вязняў у турме няма нічога горшага, як боязь трапіць у "смяротную" камеру. Чалавек адчуваў жах, ужо толькі ўяўляючы самую мажлівасць там апынуцца. Гэты дзесятак квадратных метраў злучаў у цэлае не толькі асуджаных, але i выканаўцаў выракаў. Адны з ix з спакойным сумленнем падпісвалі прысуды, а каты, майстры, тэхнічна абазнаныя ў спецыфіцы пазбаўлення людзей жыцця, прыводзілі ix у дзеянне. Уся гэтая незаўважная для грамадства карная машына разбэшчвала сацыялістычную дзяржаву. Палітыка крыві спараджала толькі ўзмацненне маўклівага супраціву i дэвальвацыю чалавечага жыцця.


Дзяржаўная ўстанова культуры "Бераставіцкая раённая бібліятэка імя В.М.Кавалеўскага": 20.01.2017г. Урок інфармацыйнай культуры "У свеце перыёдыкі"\n20.01.2017г. Урок інфармацыйнай культуры "У свеце перыёдыкі"\nУ філіяле «Конюхоўская інтэграваная сельская бібліятэка» для вучняў пачатковай школы прайшоў урок інфармацыйнай культуры «У свеце перыёдыкі». Бібліятэкар пазнаёміла прысутных з дзіцячымі часопісамі і газетамі, выпісваемымі бібліятэкай. Дзеці з ахвотай паўдзельнічалі ў віктарыне, праявілі эрудыраванасць у разгадванні загадак і рэбусаў.


Каго баіцца Лукашэнка – сваіх ці чужых? Чаму ў інтэграцыі з Расеяй ніхто сілком не трымае, але выйсці немагчыма? Якою бачыць Беларусь Віктар Юшчанка? Як галандцы могуць уратаваць Еўразвяз? «ПраСвет» з Сяргеем Пелясою.\nЧаго ці каго насамрэч трэба баяцца ўладам Беларусі?\nЦі сапраўды Лукашэнка лічыць народны гнеў замежнаю правакацыяй? Што такое «трэцяя рука» Масквы? Яраслаў Сцешык.\n«Расейскі ўплыў у Беларусі – гэта не толькі прарасейскія сілы»\nХто найбольш каламуціць ваду ў нашым беларускім балоце? Інтэрв’ю з Юрыем Царыкам, кіраўніком праграмы расейскіх даследаванняў у Цэнтры стратэгічных і замежнапалітычных даследаванняў. Раней Юрый працаваў у Інфармацыйна-аналітычным цэнтры Адміністрацыі прэзідэнта Беларусі.\nКалі не падабаецца, то ніхто і не трымае. Такая рыторыка цяпер пануе на міжурадавых сустрэчах Еўразійскага эканамічнага саюзу. Колькі каштуе інтэграцыя, і ці па кішэні Маскве Лукашэнка? Падрабязней – Усевалад Шлыкаў.\nВіктар Юшчанка: «Ёсць багата сілаў, якія бачаць Беларусь залежнаю і без нацыянальнае памяці»\nШто зычыць беларусам былы кіраўнік Украіны? Як ён ацэньвае рэакцыю Беларусі на выклікі з боку Расеі? Чаго баіцца Пуцін? Інтэрв’ю Аліны Коўшык з Віктарам Юшчанкам.\nЯк Нідэрланды могуць уратаваць Еўразвяз?\nПраз некалькі дзён, 15 сакавіка, галандцы выберуць новую ўладу. Якія настроі ў Краіне цюльпанаў, а таксама – у каго найбольшыя шанцы перад выбарамі ў Францыі ды Нямеччыне, што таксама адбудуцца сёлета? З сацыёлагам Дыкам Пэлсам паразмаўляла Аліна Коўшык.\nСвята з кветкамі ці шанец заявіць пра свае правы?\nЧаго бракуе жанчынам сто гадоў пасля заснавання свята 8 сакавіка? Каментуюць актывісткі руху «Femen». Дзяніс Дзюба.\nБольш міжнароднай аналітыкі – на нашым профілі ў «Фэйсбуку»: «ПраСвет на Белсаце. Наша хата не з краю».\nТэгі: 8 сакавіка дэкрэт №3 аб дармаедах Сяргей Пеляса Уладзімір Пуцін


Bachelor Adelaide - Bachelor праграм у Adelaide Bachelor, Adelaide 2017\nРэгістрацыя бясплатна Bachelor Adelaide - Bachelor праграм Bachelor Adelaide, Adelaide\nBachelor Adelaide - Bachelor праграм Bachelor Adelaide, Adelaide\nСтупень бакалаўра з акрэдытаваных каледжаў і універсітэтаў могуць быць важнымі прыступкамі да паспяховай кар'еры.Найбольш распаўсюджаны тып праграмы бакалаўрыяту з'яўляецца ступень бакалаўра 'ы, як правіла, прысуджаецца пасля чатырох гадоў паспяховай вучобы Бакалаўр з'яўляецца ступень бакалаўра перасьледуе многіх студэнтаў. Гэтая чатырохгадовая ступень дае навыкі і веды выпускнікоў павінны ўвайсці ў кар'еру ў сваёй галіне даследавання, якое можа ахопліваць шырокі круг пытанняў.Аўстралія з'яўляецца краінай выспы і кантынента ў Паўднёвым паўшар'і, на паўднёвым-захадзе Ціхага акіяна, дзяржавы-члена Садружнасці.У Аўстраліі, Адэлаіда была пазіцыянавацца як "адукацыйным цэнтрам Аўстраліі". У апошнія гады колькасць студэнтаў сцякаюцца вышэйшых навучальных цэнтрах, такіх як Універсітэт Адэлаіды дзіўна.Bachelor Adelaide - Вазьміце Bachelor у Adelaide. Атрымаць усе праграмы Bachelor і школьных інфармацыі. Эканомце час і звярнуцца школу прама тут!\nбакалаўр бізнесу (харчовая прадпрымальніцтва)\nНаш трохгадовы інавацыйны Бакалаўр бізнес (Food прадпрымальніцтва) дазволіць Вам пабудаваць неабходныя веды якасці харчовых прадуктаў, вытворчасць смачнасці і сэнсарных навыкаў, а таксама дзелавую хватку, каб стаць паспяховым прадпрымальнікам ежы.\n. Бакалаўр бізнесу (Food Прадпрымальніцтва)\nХарчовая прадпрымальніцтва з'яўляецца тое, што адбываецца, калі бліскучыя ідэі ежы прыводзяць да гастранамічнай вынаходкі. Наш трохгадовы інавацыйны Бакалаўр бізнесу (Food Прадпрымальніцтва) дазволіць Вам пабудаваць неабходныя веды якасці харчовых прадуктаў, вытворчасць смачнасці і сэнсарных навыкаў, а таксама дзелавую хватку, каб стаць паспяховым прадпрымальнікам ежы.\nУ рамках гэтай праграмы, шырокая кухня і дэгустацыі лабараторных заняткаў, а таксама практычныя заняткі, праводзяцца ўзнагародамі кулінарных майстроў у мастацтве мастацтва сыру і кіслага цеста хлебапячэння, дробнасерыйнай піваварстве, кандытарскіх вырабаў, вытворчасці шакаладу і вытворчасці smallgoods.\nПрапанаваныя ў: Адэлаіда\nдызайн прадуктаў харчавання і інавацый, распрацоўкі прадуктаў, кансультацыі прадукты харчавання, рознічнага гандлю прадуктамі харчавання / аптовая / маркетынг / брэндынг, кіраванне малым бізнесам.\nЭТАП 1: ON-CAMPUS (6 месяцаў)\nАсновы Гастранамічны практыкі\nХарчаванне і кіраванне напоі\n1-й этап галіновай семінар\nЭТАП 2: Прафесійны вопыт 1 (6 месяцаў)\nПрафесійны вопыт 1 (тэорыя)\nПрафесійны вопыт 1\nЭТАП 3: ON CAMPUS (6 месяцаў)\nЎвядзенне ў маркетынг\nПрафесійная практыка Гастранамічны\nКіраванне якасцю харчовых прадуктаў\nВытворчасць харчовых прадуктаў - Распрацоўка прадуктаў\nЭТАП 4: Прафесійны вопыт 2 (6 месяцаў)\nПрафесійны вопыт 2 (тэорыя)\nПрафесійны вопыт 2\nЭТАП 5: ON CAMPUS (12 месяцаў)\nЛідэрства і менеджмент у дзеянні\nГасціннасць гаспадарчае права\nПрадпрымальніцтва і кіраванне бізнесам\nЭтычнае ежа і віно Бізнес\nКіраванне службы якасці\nЕжа і Віно Філасофія\nВы будзеце ўжываць навыкі і навыкі, атрыманыя на кампусе ў рэальным гасцінічным бізнэсе. Пры садзейнічанні каманды Кар'ера Паслугі Le Cordon Bleu гэтыя работы на аснове вопыту навучання стане асновай для захапляльнай кар'еры ў індустрыі гасціннасці.\nПрацягласць: Тры гады поўны працоўны дзень.\nКошт навучання: AUD $ 82551\nАнглійская Валоданне: 6.0 Academic IELTS, якія не маюць паласы бал ніжэй 5,5. Патрабаванні да абітурыентаў: Здавальняючы завяршэнне Australian Year 12 або эквівалент міждзяржаўных / за мяжой сярэдняй адукацыі не патрабуецца. Кандыдаты павінны быць ва ўзросце 18 гадоў, калі курс пачынаецца.\nУсе прамой ўвод Этап 3 студэнты павінны правесці Le Cordon Bleu Bridging Course, тыднёвую праграму прапанаваных непасрэдна перад кожнага семестра.\nбакалаўр бізнесу (міжнародны менеджмент рэстарана)\nСардэчна запрашаем у свет гасціннасці ў бізнэсе. Стаць творчым лідэрам у хутка які змяняецца свеце кіравання рэстаранам. З Le Cordon Bleu вы навучыцеся прынесці лепшыя людзей навыкаў, ведаў і канцэптуальнага разумення да рэалій стварэння і вядзення паспяховага рэстарана.\nБакалаўр бізнесу (Міжнародны менеджмент рэстарана) навучыць вас крытычны аналіз стыляў кіравання, а таксама стратэгічнае мысленне, неабходнае для дасягнення поспеху ў гэтай галіне. Прагматычны бізнес-сімуляцыі і дзве прафесійныя магчымасці для працы на аснове дапаможа вам сфармаваць сваю кар'еру. Вы атрымаеце прафесійны вопыт, веды і навыкі ў рэальных умовах працы.\nПрапанаваныя ў: Адэлаіда і Сіднэй\nМенеджэр рэстарана, Банкетная менеджэр, Прадукты і напоі менеджэр, Фінансавы кантралёр, рэстараннай службы, уладальнік бара / кафэ.\nКіраванне Кухня аперацыі\nХарчовыя прадукты і напоі Паслугі\nРэстаран Канцэпцыі і кіравання\nПрыняцце рашэнняў для менеджэраў\nПрафесійны вопыт (2 х 6 месяцаў) Вы будзеце ўжываць навыкі і навыкі, атрыманыя на кампусе ў рэальным гасцінічным бізнэсе. Пры садзейнічанні каманды Кар'ера Паслугі Le Cordon Bleu гэтыя работы на аснове вопыту навучання стане асновай для захапляльнай кар'еры ў індустрыі гасціннасці.\nПрацягласць: Тры гады поўны працоўны дзень, з чатырма этапамі шасцімесячных семестраў і фінальнай стадыі прынята на працягу 12 месяцаў (2 семестра). Кожны семестр, як правіла, ад 20 да 22 тыдняў рэгулярных заняткаў. Кошт навучання: AUD $ 82072\nАнглійская Валоданне: 6.0 Academic IELTS, якія не маюць паласы бал ніжэй 5,5.\nПатрабаванні да абітурыентаў: Здавальняючы завяршэнне Australian Year 12 або эквівалент міждзяржаўных / за мяжой сярэдняй адукацыі. Кандыдаты павінны быць ва ўзросце 18 гадоў, калі курс пачынаецца. Усе прамой ўвод Этап 3 студэнты павінны правесці Le Cordon Bleu Bridging Course, тыднёвую праграму прапанаваных непасрэдна перад кожнага семестра.\nБакалаўр бізнесу (International Hotel Management)\nПраз Бакалаўр бізнесу (International Hotel Management) вы навучыцеся прынесці лепшыя людзей навыкаў, ведаў і канцэптуальнае разуменне да рэалій гасцінічнага і курортнай галіны.\n. Бакалаўр бізнесу (International Hotel Management)\nСардэчна запрашаем у свет гасціннасці ў бізнэсе. Стаць творчым лідэрам у хвалюючы і дынамічна развіваецца галіны, якая з'яўляецца кіраванне гасцініцай. Праз Бакалаўр бізнесу (International Hotel Management) вы навучыцеся прынесці лепшыя людзей навыкаў, ведаў і канцэптуальнае разуменне да рэалій гасцінічнага і курортнай галіны.\nВы даведаецеся, крытычны аналіз стыляў кіравання, а таксама стратэгічнае мысленне, неабходнае для дасягнення поспеху ў гэтай галіне. Прагматычны бізнес-сімуляцыі і дзве прафесійныя магчымасці для працы на аснове дапаможа вам сфармаваць сваю кар'еру. Вы атрымаеце прафесійны вопыт, веды і навыкі ў рэальных умовах працы.\nБакалаўр бізнесу (International Hotel Management) пастаўляецца праз спалучэнне лекцый і вучэбных дапаможнікаў, праведзенага ў SA Regency Міжнародны цэнтр TAFE для турызму, гасціннасці і харчовых даследаванняў у Паўднёвай Аўстраліі і TAFE NSW, Паўночны Sydney Institute, Райд Каледж ў Новым Паўднёвым уэльс. Прапанаваныя ў: Адэлаіда або Сіднэй Кар'ера шляху\nRostering кіраўнік, каардынатар па персаналу, кадрах, падборы персаналу, менеджэр па навучанні, Менеджэр па персаналу Чалавек, дырэктар па персаналу, Упраўленне Резорт, генеральны дырэктар.\nПрафесійны вопыт 1 (Практычная)\nМіжнародныя гатэлі і падзеі\nНумары Аддзел кіравання\nІнфармацыйныя сістэмы кіравання\nПрафесійны вопыт 2 (Практычная)\nСтратэгіі У глабалізаваным Гасціннасці\nПрацягласць: Тры гады поўны працоўны дзень, з чатырма этапамі шасцімесячных семестраў і фінальнай стадыі прынята на працягу 12 месяцаў (2 семестра). Кожны семестр, як правіла, ад 20 да 22 тыдняў рэгулярных заняткаў. Кошт навучання: AUD $ 80351\nАнглійская Валоданне: 6.0 Academic IELTS, якія не маюць паласы бал ніжэй 5,5. Патрабаванні да абітурыентаў: Здавальняючы завяршэнне Australian Year 12 або эквівалент міждзяржаўных / за мяжой сярэдняй адукацыі. Кандыдаты павінны быць ва ўзросце 18 гадоў, калі курс пачынаецца. Усе прамой ўвод Этап 3 студэнты павінны правесці Le Cordon Bleu Bridging Course, тыднёвую праграму прапанаваных непасрэдна перад кожнага семестра.\nБакалаўр інфармацыйных тэхналогій\nАддзел інфармацыйных тэхналогій, інжынерыі і навакольнага асяроддзя з'яўляецца сусветным лідэрам у галіне інфармацыйных тэхналогій навучання і навуковых даследаванняў, размешчаны ў тэхналагічным парку, месцазнаходжанне сусветнага класа, размешчаны сярод 80 кампаній, якія ствараюць ідэальную сераду для супрацоўніцтва і інавацый ...\nАддзел інфармацыйных тэхналогій, інжынерыі і навакольнага асяроддзя з'яўляецца сусветным лідэрам у галіне інфармацыйных тэхналогій навучання і навуковых даследаванняў, размешчаны ў тэхналагічным парку, месцы сусветнага класа размешчаны сярод 80 кампаній, якія ствараюць ідэальную сераду для супрацоўніцтва і інавацый.\nУ 2015 годзе, 97 адсоткаў даследаванняў нашага універсітэта была ацэненая на ўзроўні, сусветнага класа або вышэй, з дапамогай перадавога вопыту ў галіне даследаванняў для ацэнкі Аўстраліі, якія ўключаюць поля штучнага інтэлекту і апрацоўкі малюнкаў, парушанага вылічальнай тэхнікі і інфармацыйных сістэм.\nГэтая праграма абапіраецца на флагманскіх праграм UniSA ў якасці «ўсебаковага» ступені, што дазваляе выпускнікам, каб перайсці ў даходную кар'еру як ІТ-адмыслоўцаў. Бакалаўр інфармацыйных тэхналогій дае вам з пашпартам у кар'еры ў галіне інфарматыкі, распрацоўкі праграмнага забеспячэння і прамысловасці інфармацыйных паслуг.\nВы будзеце схільныя рэальных прыкладанняў і апошніх навуковых распрацовак і тэхналогій праз галіновыя размяшчэння, стажыроўкі і навукова-даследчых праектаў з прамысловымі партнёрамі, падаючы вам больш перспектыў працаўладкавання пасля заканчэння навучальнай установы. У гэтай праграме вы атрымліваеце выбар, каб выбраць альбо два непаўналетніх у ІТ-школе або адзін ІТ непаўналетняга, а таксама іншага непаўналетняга ў іншай дысцыпліне ва універсітэце. Гэта дазваляе дыверсіфікаваць свае ўменні і навыкі і павысіць вашу працаўладкавання ў такіх галінах, як бізнес, ахову здароўя ці адукацыя.\nВы таксама будзеце мець доступ да UniSA ІТ інавацыйнага студыі і ІТ-развіцця студыі. Гэтыя сродкі будуць рыхтаваць вас да кар'еры ў ІТ шляхам аб'яднання рэальнага жыццёвага вопыту ведамі, каб дамагчыся поспеху.\nГэтая праграма таксама даступная ў Інтэрнэце з дапамогай вонкавага даследаванні.\nбакалаўр архітэктурных даследаванняў\nТрохгадовы бакалаўр Архітэктурна з'яўляецца прыцягненне і ўзнагароджанне праграма для студэнтаў, зацікаўленых у дызайне і архітэктурнай асяроддзі. У 2015 QS Тэма Рэйтынгі Юніс займае ў сусветнай топ-100 для архітэктуры. Нашы праграмы высока цэняцца ў галіны і прадаставіць студэнтам практычныя і акадэмічнай падрыхтоўкі. Яны навучаюць супрацоўнікаў, якія абодва навукоўцаў і ...\n. Трохгадовы бакалаўр Архітэктурна з'яўляецца прыцягненне і ўзнагароджанне праграма для студэнтаў, зацікаўленых у дызайне і архітэктурнай асяроддзі. У 2015 QS Тэма Рэйтынгі Юніс займае ў сусветнай топ-100 для архітэктуры. Нашы праграмы высока цэняцца ў галіны і прадаставіць студэнтам практычныя і акадэмічнай падрыхтоўкі. Яны навучаюць супрацоўнікаў, якія як навукоўцаў, так і практыкуючых архітэктараў, з моцнымі адносінамі з архітэктурай прафесіі на мясцовым, нацыянальным і міжнародным узроўнях.\nУ рамках гэтай ступені студэнты будуць мець магчымасць прыняць удзел у ўзнагародамі дызайн і пабудаваць праграму, дзе студэнты дызайн, а затым пабудаваць грамадскія будынкі ў аддаленых раёнах Аўстраліі і за мяжой. Студэнты атрымаюць практычныя навыкі ў спецыяльна распрацаваных семінараў з дзяржавай у самых сучасных выгод, уключаючы лазерныя разакі, маршрутызатар з ЧПУ і 3D і прынтэраў вялікага фармату. У спалучэнні з толькі архітэктурай музея Аўстраліі на тэрыторыі кампуса, наша праграма дае студэнтам навыкі, неабходныя для дасягнення поспеху ў прафесійнай асяроддзі.\nUniSA працягвае заставацца адзіным універсітэтам у Паўднёвай Аўстраліі, каб прапанаваць авіяцыі як троесны кваліфікацыі. Гэта адзін з усяго толькі двух аўстралійскіх універсітэтаў\nUniSA працягвае заставацца адзіным універсітэтам у Паўднёвай Аўстраліі, каб прапанаваць авіяцыі як троесны кваліфікацыі. Гэта адзін з двух аўстралійскіх універсітэтаў працуюць ўласную авіяцыйную школу.\nБакалаўр праграмы авіяцыі дае вам веды для кар'еры ў авіяцыі, якія могуць быць дапоўнены з палётам вопыту праз Дыплом у авіяцыі (LGAV) (для айчынных студэнтаў) або праз прыватныя ўрокі палётаў, прапанаваных Авіяцыйнай Акадэміі UniSA (для замежных студэнтаў ). Вы можаце выбраць, каб зрабіць лётную падрыхтоўку адначасова з бакалаўрыяту для завяршэння лётаюць патрабаванняў па ліцэнзаванню з аўстралійскім грамадзянскай бяспекі адміністрацыі грамадзянскай авіяцыі (CASA). Як лятучай студэнт, вы можаце трэніраваць з дапамогай нашага сучаснага флоту 10 самалётаў, у тым ліку тры нядаўна набытых C172SPs і атрымаць практычны досвед працы ў рэальных жыццёвых сітуацыях, такіх як акулы патрулёў.\nЯк выпускнік праграмы бакалаўрыяту, вы будзеце набываць навыкі і веды для прафесійнай кар'еры ў ключавых галінах, уключаючы аэрадынамікі, сілавых авіярамонтных заводаў і сістэм, метэаралогіі, навігацыі, планавання палётаў, сістэм кіравання палётам, з кампутарным кіраваннем, па лётнай эксплуатацыі тэхнікі, стомленасць і кіраванне рэсурсамі экіпажа, паветраныя аперацыі адпраўкі, кантроль трафіку і кіраўніцтва аэрапорта. Гэтая праграма прапануе вялікую гнуткасць у апошні год з магчымасцямі спецыялізавацца ў галінах, якія ўяўляюць цікавасць праз авіяцыйных праектаў і навукова-даследчых праграм.\nМіжнародныя студэнцкія пераезд Гранты Замежныя студэнты, якія жадаюць пераехаць з міждзяржаўных Адэлаіда, Паўднёвая Аўстралія вучыцца гэтай праграмы могуць разлічваць на $ 1500 грант для аказання дапамогі ў іх выдаткі на пераезд (пры ўмове прымальнасці). [-]\nБакалаўр псіхалагічных навук\nПсіхалогія гэта навука аб паводзінах і зваротаў людзей і жывёл для людзей, якія хочуць больш даведацца аб прыродзе такога паводзінаў і сацыяльных узаемадзеянняў. Бакалаўр псіхалагічных навук дае студэнтам з разуменнем\n. Псіхалогія гэта навука аб паводзінах і зваротаў людзей і жывёл для людзей, якія хочуць больш даведацца аб прыродзе такога паводзінаў і сацыяльных узаемадзеянняў. Бакалаўр псіхалагічных навук дае студэнтам з разуменнем тэарэтычных асноў псіхалогіі, крытычных і аналітычных навыкаў мыслення, навыкаў кіравання дадзенымі, быць крытычныя спажыўцоў і вытворцаў даследаванняў. Апошнія змены ў праграме палепшылі ПРАЦЫ гатоўнасць выпускнікоў і былі прызнаныя на нацыянальным узроўні ў форме арбітражнага рашэння ад аўстралійскай федэральнай Апарату Урада выкладання і навучання.\nБакалаўр Псіхалагічная навука ступені кваліфікуецца асоб, якія звяртаюцца шырокі і паслядоўны веды псіхалагічнай навукі ў розных галінах, уключаючы псіхалогіі, псіхічнага здароўя, сацыяльных паслуг і чалавечых рэсурсаў і, як шляху для далейшага навучання. Магчымасці для далейшага навучання для бакалаўра псіхалагічнай навукі выпускнікоў ступені ўключаюць у сябе адзнакай псіхалогіі і аспірантуру ў кансультацыі, пасярэдніцтва, сацыяльнай працы і псіхічнае здароўе.\nБакалаўр бізнес (маркетынг)\nГэта спецыялізаваная ступень маркетынг. Вы даведаецеся аб псіхалогіі спажыўца, навуковых законаў росту брэнда, а таксама распрацаваць практычныя навыкі, якія вам трэба будзе стаць мэнэджэрам па маркетынгу. Школа маркетынгу з'яўляецца унікальнай, паколькі яна з'яўляецца [+]\nГэта спецыялізаваная ступень маркетынг. Вы даведаецеся аб псіхалогіі спажыўца, навуковых законаў росту брэнда, а таксама распрацаваць практычныя навыкі, якія вам трэба будзе стаць мэнэджэрам па маркетынгу. Школа маркетынгу з'яўляецца унікальнай, паколькі яна звязана з сусветнага класа акадэмічных навукова-даследчых інстытута. Эренберг-Bass інстытута маркетынгу Science атрымала міжнароднае прызнанне за яе ўклад у маркетынгавай навукі і кансультант для некаторых сусветны найбуйнейшых брэндаў. Калі вы выбіраеце маркетынгу ў Універсітэце Паўднёвай Аўстраліі вы будзеце вучыць самую апошнюю маркетынгавую веды, тым жа маркетынгавых навукоўцаў, якія кансультуюць Coca-Cola, Colgate-Palmolive і Unilever. Школа таксама з'яўляецца домам для Інстытута для выбару, якія забяспечваюць беспрэцэдэнтную разуменне чалавечага паводзінаў выбару і як яна ўплывае на прадукты, якія мы абралі, наша жыццё і свет, які мы форма. Вы можаце атрымаць практычны вопыт праз галіновыя размяшчэння, навукова-даследчых праграм адпачынку і прасунутых майстар-класах, і магчымасць вучыцца за мяжой. У вас таксама ёсць магчымасць вывучаць маркетынг з зносінамі ў бакалаўра маркетынгу і камунікацыйнай праграмы (DBMN).\nСтажыроўка Магчымасць У трэці год вы можаце падаць заяўку на маркетынгавы праект, магчымасць атрымаць вопыт і захаванне галіновых кантакты падчас працы на рэальным бізнэсе. У рамках гэтага курса, вы будзеце праводзіць паўнавартасны рынак навукова-даследчы праект і прадставіць свой канчатковы даклад вышэйшага кіраўніцтва.\nУ другой або трэці год вы можаце правесці размяшчэнне прамысловасці ў рамках нашай маркетынгавай размяшчэння курса. Размяшчэнне забяспечвае важны досвед працы, перш чым вы выпускнік, і ў рэальным свеце разуменне рэалій маркетынгавай практыкі.\nПрызнаючы ў вучобе за дасягненні ў галіне інфармацыйных тэхналогій, ІТ-праграмы школы былі размешчаны ў сусветнай Топ-100, шосты ў Аўстраліі і адзіны універсітэт у Паўднёвай Аўстраліі [+]\n. Прызнаючы ў вучобе за дасягненні ў галіне інфармацыйных тэхналогій, ІТ-праграмы школы былі размешчаны ў найбуйнейшых сусветных 100, шосты ў Аўстраліі і адзіны універсітэт у Паўднёвай Аўстраліі ў 2013-14 Times Higher Education World University Rankings для тэхнікі і тэхналогіі. Праграмы Інфармацыйныя тэхналогіі ў універсітэце былі прызнаныя ў якасці флагманскага вобласці ў вопыту ў галіне даследаванняў Аўстраліі 2012 вынікі з больш чым 86 адсоткаў ад ацэначнага даследаванняў універсітэта як сусветны стандарт або вышэй, у тым ліку вобласці інфармацыйных вылічальных сістэм. Гэтая праграма абапіраецца на флагманскіх праграм UniSA ў якасці «ўсебаковага» ступені, што дазваляе выпускнікам, каб перайсці ў даходную кар'еру як ІТ-адмыслоўцаў. Бакалаўр інфармацыйных тэхналогій дае вам з пашпартам у кар'еры ў галіне інфарматыкі, распрацоўкі праграмнага забеспячэння і прамысловасці інфармацыйных паслуг.\nВы будзеце схільныя рэальных прыкладанняў і апошніх навуковых распрацовак і тэхналогій праз галіновыя размяшчэння, стажыроўкі і навукова-даследчых праектаў з прамысловымі партнёрамі, падаючы вам больш перспектыў працаўладкавання пасля заканчэння навучальнай установы. У гэтай праграме вы атрымліваеце выбар, каб выбраць альбо два непаўналетніх у рамках ІТ-школы або школы ІТ непаўналетняга, а таксама іншым непаўналетняга ў іншай дысцыпліне ва універсітэце. Гэта дазваляе дыверсіфікаваць свае ўменні і навыкі і павысіць вашу працаўладкавання ў такіх галінах, як бізнес, ахову здароўя ці адукацыя.\nМіжнародныя студэнцкія пераезд Гранты Замежныя студэнты, якія жадаюць пераехаць з міждзяржаўных Адэлаіда, Паўднёвая Аўстралія вучыцца гэтай праграмы могуць разлічваць на $ 1500 грант для аказання дапамогі ў іх выдаткі на пераезд (пры ўмове прымальнасці).\nбакалаўр гульняў і віртуальных светаў\nБакалаўр гульняў і віртуальных светаў (праграмаванне) з'яўляецца трохгадовай ступень пастаўляцца ў партнёрстве з Канберре тэхналагічнага інстытута (CIT). Ступень прызначана для падрыхтоўкі выпускнікоў для мадэлявання, віртуальныя міры і гульні галіны і забяспечыць прафесійных праграмістаў гульні з навыкамі і ведамі ступені інфарматыкі кантэкстуальную ад гульнявых прыкладанняў, плюс асноўныя навыкі ў галіне праграмавання і дызайну. [+]\nБакалаўр гульняў і віртуальных светаў (праграмаванне) гэта тры гады Ступень пастаўляецца ў партнёрстве з Канберре тэхналагічнага інстытута (CIT). Ступень прызначана для падрыхтоўкі выпускнікоў для мадэлявання, віртуальныя міры і гульні галіны і забяспечыць прафесійных праграмістаў гульні з навыкамі і ведамі ступені інфарматыкі кантэкстуальную ад гульнявых прыкладанняў, плюс асноўныя навыкі ў галіне праграмавання і дызайну. Гэтая ступень прадаставіць вам навыкі спецыяліста ў галіне лічбавых гульняў / дызайн мадэлявання і праграмавання. Вы будзеце ствараць 2D і 3D інтэрактыўных прыкладанняў для забаў і сур'ёзнага, візуалізацыі сцэнарыяў ў рэальным жыцці (віртуальныя міры). Вы таксама даведаецеся, як даследаванні рынку, распрацоўка бізнес-канцэпцый і кіравання лічбавымі праектамі распрацоўкі гульняў / мадэлявання. Вы маглі б у канчатковым выніку працуе як 3D гульні праграміст ці інжынер-праграміст мадэляванне - пабудова інтэрактыўных віртуальных светаў для рэальнага свету навучання і даследаванняў! Ступень сумесна пастаўляецца анлайн па КПН і тварам да асобе ў АЕИ кампусов.\nВы павінны: мець базавыя навыкі вылічэнняў, уключаючы магчымасць працаваць з персанальным кампутарам, іншае абсталяванне (напрыклад, прынтэры, гульнявыя прыстаўкі, КПК і г.д.), ствараць і кіраваць асноўнымі файламі, выконваць простыя задачы аперацыйнай сістэмы і працаваць з больш чым аднаго стандартнага пакета праграмнага забеспячэння такіх як апрацоўка тэкстаў, электронных табліц, баз дадзеных або вэб-браўзэр. (Калі ў вас няма гэтых навыкаў, вы можаце зарэгістравацца ў сертыфікаце II у галіне інфармацыйных тэхналогій.) І: паказалі 12 год ці эквівалентную кваліфікацыю на англійскай мове і матэматыцы (якая ўключае ў сябе падлік) з мінімальным балам праходу або паспяхова завяршылі зацверджаны мастоў ацэнкі праграм і / або навыкі ў галіне матэматыкі і англійскай мовы; АБО паспяхова завяршыла Пашыраны Дыплом прафесійных развіваюць гульняў (Software Development) або дыплом інфармацыйных тэхналогій (распрацоўка праграмнага забеспячэння) і зацверджанай мостиковых праграмы; АБО быць сталага ўзросту (паварот па меншай меры, 20 гадоў у першы год навучання ў праграме) і прадэманстраваць узровень агульнай адукацыі па матэматыцы і ангельскай мове, які дае Вам разумны шанец паспяховага завяршэння праграмы (гэта можа ўключаць у сябе паспяховае завяршэнне зацверджанага мостиковых ацэнкі праграм і / або навыкаў у матэматыцы і англійскай мове) і быць у стане прадэманстраваць цікавасць да распрацоўкі камп'ютэрных гульняў і мадэлявання.\nКрытэры выбару: Перавага будзе аддавацца, калі ў вас ёсць:\nпаспяхова завяршыла Пашыраны Дыплом прафесійных развіваюць гульняў (Software Development) або дыплом інфармацыйных тэхналогій (распрацоўка праграмнага забеспячэння) і зацверджанай мостиковых праграмы; і / або - перавысіў мінімальнае патрабаванне ўводу класа праходзяць у матэматыцы і / або паспяхова завяршылі прасунуты матэматычны прадмет; і / або - перавышаюць мінімальны прахадны патрабаванне ўводу класа на англійскай мове; і / або\nзавяршыў выкананне дадатковых адпаведных даследаванняў у галіне фізікі ў эквіваленце 12 года з мінімальным балам праходу; і / або\nпрадэманстравалі непадробную цікавасць да распрацоўкі камп'ютэрных гульняў і мадэлявання.\nВыбар будзе ў першую чаргу грунтавацца на ацэнцы папярэдняй запісу адукацыі, працы і іншымі адпаведнымі вопытам і цікавасць у галіне даследавання, як паказана ў форме заяўкі і суправаджальнага асабістай заявы. Там, дзе неабходна сабраць дадатковыя доказы ў дачыненні да крытэраў адбору, вам можа быць прапанавана прыняць удзел у інтэрв'ю, якое можа ўключаць у сябе навыкі тэст пісьмовага або вуснага ацэнкі.\nПЛАТА ЗА ДАПАМОГА Плата Расклад\nГэты курс адобраны для FEE HELP, схемы крэдыту аўстралійскага ўрада, створанага для таго, каб гэта права студэнтаў адкласці частку або ўсе свае платы за навучанне, пакуль яны не працуюць і могуць дазволіць сабе плаціць іх назад. Для атрымання дадатковай інфармацыі аб FEE HELP і знайсці бягучае расклад Fee, наведаць cit.edu.au/fees/fee_help~~dobj\nбакалаўр медиадизайна ў дызайне руху\nСтварэнне тэксту, малюнкаў і малюнкаў рухацца ў кліпах, тэлевізійных рэкламных ролікаў і фільмаў з'яўляецца фірмовым руху графічным дызайнера.\n. Стварэнне тэксту, малюнкаў і малюнкаў рухацца ў кліпах, тэлевізійных рэкламных ролікаў і фільмаў з'яўляецца фірмовым Рух Графічны дызайнер. Спецыялізуецца ў руху Design і мы навучым вас асноўныя тэхнічныя навыкі, такія як 2D і 3D-анімацыі, візуальных эфектаў, склад, апрацоўкі малюнкаў і тэксту харэаграфіі, так што ў вас ёсць вопыт і доказы працы з рознымі кліенцкімі баязліўцаў. Кар'ера і прамысловасць\nДызайн ажывае, як вы развіваеце аніміраванай графікі для рэкламных ролікаў, назва паслядоўнасці, музычных кліпаў і тэлевізійных. Курс ўключае ў сябе 2D і 3D анімацыя, візуальныя эфекты, склад, маніпуляцыі з выявамі і тэкст харэаграфію. Выпускнікі увайсці ў галіну з партфелем, які дэманструе сваю здольнасць адказаць кліенцкія трусы, супрацоўнічаць па некалькіх дысцыплінах і вопытам работы ў вытворчасці.\nРух Праекціроўшчыкі могуць перайсці на працу ў:\nкампаніі карпаратыўнае мерапрыемства;\nабо ў якасці фрылансера\nЎвядзенне ў тэорыю, практыку работы і агульных прынцыпаў, якія дазваляюць эфектыўна рэагаваць на трусы. Вы таксама апускаецца ў студыі для распрацоўкі практычных і ідэй навыкаў. Асноўныя ўводзяцца ў тэорыі і на студыі кампанентаў.\nПабудаваць на ведах, атрыманых у першы год з акцэнтам на вытворчасці інавацыйных відэа і анімацыйнай графікі кампаній для тэлевізійных рэкламных ролікаў, музычных кліпаў і анімацыі лагатыпа. Набыццё асноўных навыкаў у галіне камунікацыі, гайданкі і супрацоўніцтва з'яўляюцца важнай часткай года. Студэнты таксама узброены стратэгій і метадаў для развіцця іх ўласную лінію запыту.\nАпошні год ахоплівае асноўныя бізнес-метады, метады даследавання і кіраванне праектамі, перш чым міждысцыплінарны праект група ставіць перад вамі, каб сінтэзаваць свае веды і навыкі ў рамках творчага калектыву. Вы таксама ўстаць на паўгоддзе, заснаванай на практыцы даследаванні анімацыйнай графікі.\nНавучанне ў Адэлаідзе\nMedia Design School супрацоўнічае з Торренс універсітэта Аўстраліі, каб прапанаваць выбар нашых ўзнагародамі праграм у Аўстраліі. Торренс універсітэт Аўстраліі, першым усёабдымнай аўстралійскі універсітэт будзе адкрыты ў больш чым 20 гадоў, будзе прапаноўваць курсы Media Design школы ў двух захапляльных месцах: Сіднэй, Новы Паўднёвы Уэльс і Адэлаіда, Паўднёвая Аўстралія. Гэтыя ступені будзе прадстаўляць асаблівую цікавасць для студэнтаў, якія жадаюць атрымаць кваліфікацыю на працягу больш кароткага перыяду часу, як Торренс універсітэт Аўстралія прапануе студэнтам магчымасць завяршыць сваю адукацыю ў паскораным тэмпе на працягу двух гадоў, а не тры.\nДаследаванне ў Сан-Дыега\nMedia Design School супрацоўнічае з калегамі прэміі універсітэта дызайну, NewSchool архітэктуры і дызайну ў Сан-Дыега, ЗША, каб прапанаваць нашым ўзнагародамі курс Media Design ў горадзе, вядомым якая ахоплівае лічбавыя і творчыя тэхналогіі. Размешчаны ў тым жа горадзе, у знакавых San Diego Comic-Con International, бакалаўр навук у Media Design дасць студэнтам творчых і тэхнічных навыкаў, неабходных, каб увайсці ў гульнявой індустрыі. [-]\nбакалаўр дызайну СМІ ў галіне графічнага дызайну\nБакалаўр Media Design, якая спецыялізуецца ў галіне графічнага дызайну навучыць вас, як мець зносіны з дапамогай тэксту, малюнкаў, і форму, каб зрабіць візуальныя сувязі і рамесныя ідэі ў значных узаемадзеянняў.\nБакалаўр Media Design, якая спецыялізуецца ў галіне графічнага дызайну навучыць вас, як мець зносіны з дапамогай тэксту, малюнкаў, і форму, каб зрабіць візуальныя сувязі і рамесныя ідэі ў значных узаемадзеянняў. Да канца трэці год, у вас будзе сканструяваны, выраблены і дакументальна аб'ём працы ў партфелі, які ўяўляе вашу пункт гледжання, як ўздымаецца прафесійнага дызайнера. Кар'ера і прамысловасць\nГрафічны дызайн вучыць, як мець зносіны з дапамогай тэкставых, графічных і форму, каб зрабіць візуальныя сувязі і вырабу насенне ідэй і інфармацыі ў значныя ўзаемадзеяння.\nНа працягу першага года, вы пазнаёміцеся з графічнага дызайну дысцыплін, гістарычных уплываў і тэорый, прынцыпаў і працэсаў графічнага дызайну. Некаторыя з тым, закранутых ўключаць даследаванне рынку, друкарні і брэнда. Да канца трэці год, у вас будзе сканструяваны, выраблены і дакументальна аб'ём працы, які ўяўляе вашу пункт гледжання, як ўздымаецца прафесійнага дызайнера. Гэтая праца будзе адлюстроўвацца як частка студэнт трэцяга курсу выставе.\nКурс пад кіраўніцтвам дасведчанага групай міжнародных спецыялістаў графічнага дызайну, цесна звязаных з прамысловасцю.\nКар'ера шляху ўключаюць у сябе:\nКрэатыўны дырэктар або Studio Manager\nГрафічны дызайнер і ілюстратар\nВэб і мабільныя дызайнер інтэрфейсу\nЎвядзенне графічнага дызайну дысцыплін, гістарычных уплываў і тэорый, прынцыпаў і працэсаў графічнага дызайну. Пашыраны ідэй і творчых стратэгіі вырашэння праблем, таксама ахопліваюцца. Вы затым апускаюць у сераду на аснове праектаў, каб выкарыстоўваць гэтыя веды на практыцы і распрацаваць тэхнічныя рашэнні для праектавання трусы.\nДзякуючы спалучэнню лекцый, групавой працы і дыскусій вы пазнаёміліся з графічнага дызайну з гістарычнага пункту гледжання. Вы будзеце развіваць слоўнікавы запас і разуменне праблем графічнага дызайну, каб лепш аналізаваць працу і рэагаваць на творчых трусы. Гэта веданне на практыцы ў рамках студыйнай кампанента.\nПраз працы па канчатковым партфелю, адлюстроўваюць на сваіх уласных спецыфічных моцных і слабых бакоў, самарэкламы навыкаў і развіваць разуменне таго, як вы маглі б упісацца ў прамысловасці як прафесіянал. Гэта дапамагае падрыхтаваць вас да дыплёмным праекце: Практыка на аснове расследаванне і будучую працу.\nШкола Дызайну Мультымедыя супрацоўнічае з Торренс універсітэта Аўстраліі, каб прапанаваць выбар нашых ўзнагародамі праграм у Аўстраліі. Торренс універсітэт Аўстраліі, першым усёабдымнай аўстралійскі універсітэт будзе адкрыты ў больш чым 20 гадоў, будзе прапаноўваць курсы Media Design школы ў двух захапляльных месцах: Сіднэй, Новы Паўднёвы Уэльс і Адэлаіда, Паўднёвая Аўстралія. Гэтыя ступені будзе прадстаўляць асаблівую цікавасць для студэнтаў, якія жадаюць атрымаць кваліфікацыю на працягу больш кароткага перыяду часу, як Торренс універсітэт Аўстралія прапануе студэнтам магчымасць завяршыць сваю адукацыю ў паскораным тэмпе на працягу двух гадоў, а не тры.\nДаследаванне ў Сан-Дыега Media Design School супрацоўнічае з калегамі прэміі універсітэта дызайну, NewSchool архітэктуры і дызайну ў Сан-Дыега, ЗША, каб прапанаваць нашым ўзнагародамі курс Media Design ў горадзе, вядомым якая ахоплівае лічбавыя і творчыя тэхналогіі. Размешчаны ў тым жа горадзе, у знакавых San Diego Comic-Con International, бакалаўр навук у Media Design дасць студэнтам творчых і тэхнічных навыкаў, неабходных, каб увайсці ў гульнявой індустрыі.\nбакалаўр дызайну СМІ ў інтэрактыўным дызайне\nБакалаўр Media Design, якая спецыялізуецца на інтэрактыўнага дызайну рыхтуе вас да тэхнічных патрабаванням вэб-дызайну і мабільных галін развіцця.\n. Бакалаўр Media Design, якая спецыялізуецца на інтэрактыўнага дызайну рыхтуе вас да тэхнічных патрабаванням вэб-дызайну і мабільных галін развіцця. Пры перамяшчэнні ўздоўж вядома, вы будзеце эксперыментаваць з рознымі інтэрактыўнымі і дынамічны дызайн тэорый і быць пагружаны ў асноўных лічбавых працэсаў праектавання, такіх як вэб-распрацоўкі інтэрфейсных, інтэрактыўнага праграмавання і сістэм кіравання кантэнтам. Вы таксама распрацаваць інтэрактыўныя дызайнерскія рашэнні ў адказ на творчых і тэхнічных апісанняў з прамысловасці.\nКар'ера і прамысловасць\nІнтэрактыўны дызайн дасць вам асновы ў абодвух карыстацкага інтэрфейсу і дызайну карыстацкага досведу; два высока цэняцца навыкі спецыяліста для Front-End распрацоўшчыкаў, распрацоўшчыкаў вэб-сайтаў і мабільных прыкладанняў дызайнераў.\nВы будзеце развіваць навыкі, каб даведацца канцэпцыі і працэсы, звязаныя з ідэй, планавання і прототипирования інтэрактыўных праектных рашэнняў, а таксама магчымасць падрыхтаваць эфектыўныя прапановы і забяспечыць мэтанакіраваную інтэрактыўных.\nЗначная ўвага будзе нададзена праектнага навучання праз развіццё інтэрактыўнага дызайну і тэхнічных рашэнняў у адказ на творчых і тэхнічных апісанняў.\nКар'ерны шлях ўключаюць у сябе:\nРаспрацоўка прыкладанняў для мабільных прылад\nІнтэрфейс праграміст Карыстальнік\nЗмест курса 1-ы год\nВы азнаёміліся з тэорыямі і прынцыпамі інтэрактыўных методык праектавання з акцэнтам на мэты арыентаваных, платформы агностыку і дызайну карыстацкага досведу.\nДзякуючы спалучэнню лекцый, групавой працы і дыскусій вы пазнаёміліся з інтэрактыўнага дызайну з гістарычнага пункту гледжання. Вы таксама развіваць слоўнікавы запас і разуменне праблем інтэрактыўнага дызайну, каб лепш аналізаваць працу і рэагаваць на творчых трусы. Гэта веданне на практыцы ў рамках студыйнай кампанента.\nПраз працы па канчатковым партфелю, адлюстроўваюць ад вашых канкрэтных моцных і слабых бакоў, самарэкламы навыкаў і развіваць разуменне таго, як вы маглі б упісацца ў прамысловасці як прафесіянал. Гэта дапамагае падрыхтаваць вас да дыплёмным праекце: Практыка на аснове расследаванне і будучую працу.\nMedia Design School супрацоўнічае з калегамі прэміі універсітэта дызайну, NewSchool архітэктуры і дызайну ў Сан-Дыега, ЗША, каб прапанаваць нашым ўзнагародамі курс Media Design ў горадзе, вядомым якая ахоплівае лічбавыя і творчыя тэхналогіі. Размешчаны ў тым жа горадзе, у знакавых San Diego Comic-Con International, бакалаўр навук у Media Design дасць студэнтам творчых і тэхнічных навыкаў, неабходных, каб увайсці ў гульнявой індустрыі.\nLink to and share "Bachelor Adelaide - Bachelor праграм у Adelaide Bachelor, Adelaide 2017"