Инфоурок › Другое › Другие методич. материалы › Рабочая тетрадь по башкирскому языку для начального и среднего звена\nМӘҒАРИФ ҺӘМ ФӘН МИНИСТРЛЫҒЫ\nхалҡым, телем, тарихым\nБашланғыс һәм урта класс уҡыусылары өсөн өҫтәлмә белем биреү буйынса\nРецензенттары: С.А.Таһирова, педагогия фәндәре кандидаты,\nдоцент (М.Аҡмулла исемендәге Башҡорт дәүләт педагогия университеты, Өфө ҡалаһы);\nЗ.Ф.Махатова, Балалар ижады үҙәге педагогы (Пермь крайы, Чернушка ҡалаһы).\nАлсынбаева Р.Ғ., Байбулатова Г.Ғ., Солтаҡаева Р.А.\nС Ғәйнәләр: халҡым, телем, тарихым. Башланғыс һәм урта класс уҡыусылары өсөн өҫтәлмә белем биреү буйынса эш дәфтәре / Р.Г. Алсынбаева, Г.Г. Байбулатова, Р.А. Солтаҡаева. - Нефтекама: БДУ-ның РНБ, 2013. - 68 бит.\nЭш дәфтәре башланғыс һәм урта класс уҡыусыла-рының башҡорт теле, әҙәбиәте, тарихы, мәҙәниәте дәреслектәренә ярашлы программаға нигеҙләнеп төҙөлдө. Ул башҡорт теленең төньяҡ-көнбайыш диалекты ғәйнә һөйләше үҙенсәлектәре, әҙәби тел, мәҙәниәт, тарих буйынса эш төрҙәрен үҙ эсенә ала. Тәҡдим ителгән эш дәфтәре уҡыусыларҙың уҡыу материалын үҙ аллы үҙләштереү өсөн методик ярҙам булып тора.\nISBN © Р.Ғ.Алсынбаева, 2013\n© Г.Ғ.Байбулатова, 2013\n© Р.А.Солтаҡаева, 2013\n© Башҡорт дәүләт университеты, 2013\nМәҙәни һәм тарихи мираҫ, тел нескәлектәре бихисап быуындың ижади эшмәкәрлеге нәтижәһе булараҡ, үҙенә ныҡлы иғтибар талап итә. Уларға һаҡсыл ҡараш, иң беренсе сиратта, мәктәптә тәрбиәләнергә тейеш.\nЭш дәфтәрен төҙөүселәр башҡорт телен практик өйрәнеүгә бәйләп, балаларҙы башҡорт халҡының тарихы, мәҙәниәте, сәнғәте, әҙәбиәте, милли йолалары, башҡорт халҡының күренекле шәхестәре, уларҙың эшмәкәрлеге, ижады һәм башҡалар менән таныштырыуҙы, балаларҙы башҡорт донъяһына алып инеүҙе, башҡорт халҡына, үҙҙәре йәшәгән төйәккә ихтирам һәм һөйөү тәрбиәләүҙе бурыс итеп ҡуйҙы.\nТәҡдим ителгән эш дәфтәрендә Пермь крайында йәшәүсе ғәйнә башҡорттарының телен, әҙәбиәтен, тарихын, мәҙәниәтен һәм фольклорын өйрәнеүгә ҙур урын бүленде. Ул түбәндәге структура буйынса төҙөлдө: ”Ғәйнә тамыры тарихтан көс ала”, “Тел – халыҡтың мәңге тере тарихы”, “Әҙәбиәт донъяһында”, “Күңел байлығы – мәҙәниәттә”, “Башҡорттарҙа биҙәү-ғәмәли сәнғәт”, “Халыҡ ижады ынйылары”.\nЭш дәфтәрендә уҡыусыларҙың белемдәрен, күнекмәләрен нығытыу һәм тикшереүгә ҙур иғтибар бирелә. Ошо маҡсатта уҡыусының һөйләү күнекмәһен үҫтереү, телмәрен байытыу, камиллаштырыу өсөн ҡыҙыҡлы һәм төрлө ауырлыҡтағы күнегеүҙәр тәҡдим ителә. Был – уҡыусыларҙың үҙ аллы эштәрен уларҙың һәләттәренә ҡарап алып барыуҙы күҙ уңында тота. Күнегеүҙәр уҡыусыларҙың эҙләнеү, күҙәтеү, танып белеү һәләттәрен үҫтереүгә йүнәлтелгән. Уларҙы эшләр алдынан уҡыусыларҙың уҡытыусы менән берлектә Башҡортостан тарихы, әҙәбиәте, мәҙәниәте буйынса айырым темаларҙы үҙләштереүе, махсус әҙәбиәт һәм сығанаҡтар, һүҙлектәр менән эш итеүе мөһим.\nЭш дәфтәрендә бирелгән картиналар, таблицалар, кроссвордтар һәм ребустар уҡыусыларҙың фекерләү ҡеүәһен, аң даирәһен үҫтереүгә булышлыҡ итәсәк.\n1. Тексты уҡығыҙ, төшөрөп ҡалдырылған һүҙҙәрҙе яҙығыҙ. Текста әйтелгән йылғаларҙы картанан табығыҙ.\nТөньяҡ башҡорт ырыуҙарына ғәйнә, танып, ун, балыҡсы һәм Уран инә. Улар Каманың ҡушылдыҡтары Түлвә, Беүә, Танып һәм Ҡариҙелдең урта ағымында ойошоп ултырған. Сарс, Төй, Йүрүҙән ……………….ла йәшәй улар. Балыҡсы ырыуы Төй һәм Сарс йылғалары буйында уларҙың Ҡариҙелгә ҡойған урынына тиклем йәшәгән. Көньяҡтан уларҙың күршеләре ундар булған. Таныптар көнсығышҡа,…………. буйына тик ….. йылдарҙа күсенгән. Ундар XVI – XVII быуаттарҙа Ҡариҙел ……………Ағиҙелдең түбәнге ағымында ҙур ғына майҙанды биләгән. Һуңынан был төбәк бер ………бүленгән. Ундарҙың бер өлөшө Танып буйында ҡалған, байтағы Ҡариҙел буйына……………...\nМенән, нисәгә, буйҙарында, күсенгән.Танып, 1715.\nа) ғәйнә ырыуының ҡошон, ағасын һүрәткә төшөрөгөҙ.\n2. 1973 йылда Барҙым районы Ҡоҙаш ауылы аҡһаҡалы Бәшәр Шамғоловтан яҙып алынған текстан өҙөктө уҡығыҙ. Ғәйнәләрҙең килеп сығышы тураһында һеҙ ниндәй риүәйәттәр, легендалар беләһегеҙ. Яҙығыҙ.\n“Ғәйнә халҡының ҡайан килеп чыкканын сүләгәннәре бар. Ҡазанға хәзәре ханлығында өч туған былған. Берсе ҡалған, икесе путешействовайт иткән, Изел (Кама) буйлап. Тулва йылғасы ҡойған йөрдә туктап, шушы Толба беле китмәк кәрәк, тип сүләшкәннәр. Алар уҡчы булғаннар үзләре. Йәннег атып ашап көн иткәннәр”.\n3. Тексты уҡығыҙ. Кемдәр улар ғәйнәләр? Ниндәй башҡорт ырыуҙарын беләһегеҙ? Таблицаға (1-се бағана) уларҙың исемдәрен яҙығыҙ, картанан йәшәгән урындарын табығыҙ. Үҙегеҙ йәшәгән ерҙең ҡайһы ырыуҙыҡы булғанлығын, хәҙер унда кемдәр йәшәгәнлеген асыҡлағыҙ. Шул тирәләге үҙегеҙ белгән ер-һыу атамаларын (топонимдарҙы) (2-се бағана) яҙып сығығыҙ.\nҒәйнә - башҡорт ырыуҙары араһында иң боронғо һәм күп һанлыларҙан иҫәпләнә. Әлеге ваҡытта ғәйнәләр Башҡортостандың Асҡын һәм Тәтешле, Пермь крайының Чернушка, Ҡуйыҙа, Пермь һәм Барҙы райондарында йәшәй.\n4. Һеҙ йәшәгән Пермь крайында ниндәй ҡалалар һәм райондар бар? Хәҙерге Барҙым районына ниндәй ауылдар ҡарай?\n5. Барҙы районына ҡасан нигеҙ һалынған? Дөрөҫ яуапты түңәрәктәр эсенә алыҡыҙ.\n1912 йыл 1924 йыл 1932 йыл\n6. Тексты уҡығыҙ. Башҡорт телендә һөйләргә өйрәнегеҙ. Үҙегеҙҙең шәжәрәгеҙҙе төҙөгөҙ.\nБашкирские шежере — своеобразные письменные памятники XVI— XIX, а иногда и более ранних веков. Слово «шежере» означает «родословная» или «родословие». Башкирские шежере составлялись каждым родом. Позднее, в XVII—XYIII вв., когда род у башкир распался, шежере стали составлять жители группы родственных сел, одного села или даже члены отдельных семей. В такие шежере обычно записывались имена всех мужчин данного села или семьи на протяжении нескольких поколений. Гораздо интерес-нее шежере более крупных организаций башкирского общества — племени, рода, так как именно они включают сведения о важнейших моментах истории башкирского народа.\n7.Түбәндәге тексты уҡығыҙ һәм һөйләргә өйрәнегеҙ. Дәрестә Батырша Алиев тураһында әңгәмә ҡороғоҙ.\nБашҡортостандағы 1755–56 йылдар ихтилалы идеологы, публицист Батырша Алиев (ысын исеме Ғабдулла Ғәлиев) тарихи әҙәбиәттә Абдулла Алиев исеме менән билдәле.\nСебер даруғаһы, БР-ҙың хәҙерге Балтас районы Ҡарыш ауылында тыуған, заманына күрә яҡшы белем алған, бер нисә мәҙрәсәлә уҡыған, 1744–1749-сы\nйылдарҙа Усы даруғаһы Ғәйнә улусы һәм Исәт провинцияһы ауылдарында мөғәллим һәм мулла була. 1749–1755 йылдың майына тиклем Себер даруғаһының Ҡармышбаш ауылында мәҙрәсә тота, унда күп улустарҙан башҡорттар, татарҙар уҡый.\n1755 йылдың яҙында Батырша Алиөв төбәктең мосолман халыҡтарына ҙур өндәмә менән мөрәжәғәт итә, унда хөкүмәттең мосолман ғөрөф-ғәҙәттәрен сикләүөнә, урындағы халыҡҡа ирекле һәм пошлинаһыҙ тоҙ сығарыуҙы тыйыуына, сиктән тыш һалымдар һәм йөкләмәләр һалыуына ҡаршы сыға.\n1756 йылдың 8 авгусында Уҫы даруғаһы Әжәк ауылында (хәҙерге Борай районы Әжәк ауылы) Батырша тотолоп, Мәскәүгә, һуңынан Петербургка оҙатыла. Төрмәлә ултырған сағында императрица Елизаветаға, башҡорттарҙы ихтилал башлауға килтергән сәбәптәрҙе күрһәтеп, хат яҙа. 1758 йылдың декабрендә хөкөм сығарыла: ҡамсы менән һуҡтырырға һәм танау япрағын ҡырҡып алырға, ғүмерлеккә Шлиссельбург ҡәлғәһенә ябырға. 1762 йылда Батырша Алиев төрмә һаҡсылары менән бәрелештә һәләк була.\nа) түбәндәге һүҙҙәрҙе рус теленә тәржемә итегеҙ:\nмөғәллим - __________________ , өндәмә -___________________,\nмөрәжәғәт итеү - _____________, азат итеү- _________________,\nһалым - _____________________, ғәҙеллек - __________________,\nҡамсы - _____________________, ҡәлғә - _____________________.\nб) Батырша Алиев тураһында белгән мәғлүмәттәрегеҙҙе ҡыҫҡаса яҙығыҙ.\n8. Түбәндәге һүҙҙәрҙең аңлатмаһын бирегеҙ.\nАҫаба башҡорт - ________________________________________\nИхтилал - ______________________________________________\nАҡһаҡал - ______________________________________________\nОлоҫ йәки улус - ________________________________________\n9. “Ғәйнәләрҙең күбеһе Салауат Юлаев отрядында көрәшә. Пугачев ихтилалында бөтәһе 900 Ғәйнә башҡорто ҡатнаша.” Ғәйнә башҡорттары тағы ла ниндәй ихтилалдарҙа (восстание) ҡатнаша?\n10. С.Злобиндың “Салауат Юлаев” романынан килтерелгән өҙөктө уҡығыҙ.\nПугачевтың яҡты ҡарашы, ялҡынлы һүҙҙәре, яғымлы тауышы күҙ алдына килде Салауаттың. Ул ауыр ҡайғыға батты…Ни өсөн ул Ҡазан яғына Пугачев менән бергә барманы икән? Бәлки, ошо һуңғы һуғыштарҙа Пугач батшаға уның өсөн ғүмерен ҡорбан итергә әҙер торған ҡыйыу дуҫ етмәгәндер!...\nа) С.Юлаев исеме тарихта ниндәй осор менән бәйле? Кем ул - әбей батша? Башҡорттар кемде шулай атағандар?\nб) Түбәндәге картинала Салауат образы нисек бирелгән? Яҙығыҙ.\n11.Түбәндәге даталарҙың тарихи ваҡиғаларын күрһәтегеҙ.\n1735-1740-сы йылдар - __________________________________,\n1755 йыл - _____________________________________________,\n1798 йыл - _____________________________________________,\n12. Түбәндәге фекерҙәр менән килешәһегеҙме? Килешһәгеҙ “+”, килешмәһәгеҙ “-“ билдәләрен ҡуйып сығығыҙ:\nҒәйнә башҡорттары тәүгеләрҙән булып үҙ ирке менән Рус дәүләте составына инә.\n1912 йылдың 12 июнендә Франция ғәскәрҙәре Рәсәйгә ҡаршы һуғыш башлаған.\n1865 йылдан Барҙым, Ҡуйыҙа, Чернушка ерҙәре Пермь губернаһы составына инә.\nБатырша Алиев 1773-1775-се йылдарҙағы Крәҫтиәндәр һуғышы етәксеһе була.\n1773 – 1775 йылдарҙағы Кәрҫтиәндәр һуғышына Уса юлы башҡорттары туғыҙ полковник, ете атаман, 16 поход старшинаһын бирә.\nБашҡорт халыҡ йыры “Тәфтиләү”ҙә һөргөнгә ебәрелгән шәхес тураһында һүҙ бара.\nПермь ҡалаһынан 25-30 саҡрым алыҫлыҡта Ҡуян ауылы (Тасим) урынлашҡан.\nҒәйнәләр умартасылыҡ менән дә ихлас шөғөлләнгән. Бигерәк тә тәүге осорҙа солоҡсолоҡ киң таралған булған.\nЮрматы ырыуы төнъяҡ башҡорт ырыуҙары иҫәбенә инә.\nС.Юлаевтың “Тыуған илем”, “Уралым” исемле шиғырҙары бар.\n13.Ә.Әсфәндиәровтың “Олатайҙарҙың бар тарихы” китабынан өҙөктө уҡығыҙ. Мәғдән һүҙенә аңлатма бирегеҙ.\nУса юлы Ғәйнә олоҫо кешеләре эре мәғдәнселәр булып таныла. Барҙы ауылынан Туҡтамыш Ишбулатов – ана шуларҙың береһе. Ул Ғәйнә олоҫо старшинаһы. Батырша һәм Пугачев ихтилалдарын баҫтырыуҙа ҙур булышлыҡ күрһәткән. 1767-1768 йылдарҙа Туҡтамыш Ишбулатов Өфө провинцияһы башҡорт-тарынан Екатерина II саҡыртҡан Уложение комиссия-һында депутат булып унда бер нисә тапҡыр сығыш яһаған, башҡорт старшиналарының халыҡ исеменән төҙөлгән “наказ”ын комиссияға тапшырған.\nМол-ғәйнә олоҫо Ҡуян (уны Тасим тип тә атағандар) ауылы кешеләре эре промышленниктар булып айырыуса дан ҡаҙана-лар. 1723 йылда Ягошиха заводы (хәҙерге Пермь ҡалаһы территорияһында) төҙөлгәс тә, был ауыл кешеләре ҡаҙылмалар һатыу һәм уны Ягошиха, Мотовилиха, Үрге Йоҡ (Юг), Түбәнге Йоҡ (Юг) заводтарына ташыу менән мәшғүл булғандар.\nМәғдән - ______________________________________________.\n14. Өҙөктө уҡығыҙ. Туҡтамыш Ишбулатов тураһында нимәләр беләһегеҙ? Һөйләгеҙ. Түбәндәге һүҙбәйләнеште тәржемә итегеҙ.\nОдним из неординарных представителей башкир XVIII в. был старшина Гайнинской волости Осинской дороги Туктамыш Ижбулатов. Уроженец дер. Барда, по скудным сведениям, он родился в семье богатого башкира Гайнинской волости Ижбулата Камышева и прожил долгую, сложную, яркую и полную драматизма жизнь, которая отражает судьбу башкирского народа второй половины XVIII в., особенно северо-западного региона Башкортостана.\nСтаршина Гайнинской волости - ________________________.\n15. Билдәле руда сәнәғәтсеһе, Петербург ҡалаһында Тау училищеһына (хәҙер институт) нигеҙ һалыусы Исмәғил Тасимов ҡайҙа һәм нисәнсе йыл тыуған?\n16. Текты уҡығыҙ ҙа Тасимовтарҙың шәжәрәһен төҙөп ҡарағыҙ.\nҠуян ауылы мәғдәнселәренән Тасимовтар ғаиләһе иҡтисади яҡтан ҡеүәтле, ҙуо йоғонтоло булған. Бына улар: Исмәғил Тасимов, уның улы Исхаҡ Исмәғилов, Мөхәмәтрәхим Тасимов, уның улы Захар. Тасимовтарҙың ата-бабалары бик борондан Пермь яҡтарында үҙ биләмәһен тотҡан. Өфө өйәҙе Уса юлы Ғәйнә олоҫо (волость) Ҡуян ауылы Исмәғил һәм Мөхәмәтрәхимдең атаһы Тасим Мәмәтов ошо ергә 1700 йылдың 5 авгусында Петр I-нән грамота алған. Ул ер Ғәйнә олоҫона ингән.\nа) Р.Батырҡаев төшөргән картинаға ҡарап, Исмәғил Тасимов тураһында белгәндәрегеҙҙе яҙығыҙ.\n17. Ребусты сисегеҙ.\n1) башҡорттарҙың ырыу билдәһе;\n2) төньяҡ башҡорттарының ырыу атамаһы;\n3) Рәсәйҙә Тау институтына нигеҙ һалыусы (исеме);\n4) Барҙым районына ҡараған ауыл исеме;\n5) “Уложенная комиссия” депутаты, Ғәйнә волосы старшинаһы;\n18. Р.Исмәғилев “Мы – гайнинские башкиры” (Ватандаш. № 1, 2011) исемле мәҡәләһендә: “Гайнинские башкиры-конники сражались в Отечественной войне 1812 года, где отличились отвагой. 13 воинов из Гайнинской волости Осинского уезда Пермской губернии награждены медалью «В память войны 1812 года”, - тип яҙа. 1812 йылғы Ватан һуғышы тураһында нимәләр беләһегеҙ, ниндәй китаптар уҡығанығыҙ бар? Түбәндәге картинаны файҙаланып белгәндәрегеҙҙе яҙығыҙ.\n19. А.О.Орловскийҙың “Башҡорт яугиры Бородино алышында” (1823) картинаһында ниндәй тарихи осор һүрәтләнгән? Картинаға нигеҙләнеп, хикәйә төҙөгөҙ. (ғәйнә һөйләшендә).\n20. Башҡорт яугирҙарын һеҙ нисек итеп күҙ алдына килтерәһегеҙ? Немец рәссамы В.Шадовтың “Башҡорт яугиры” (XIX) картинаһына ҡарап, башҡорт яугирҙарының һүрәтен төшөрөгөҙ. Түбәндәге текста уларҙың кейем-һалымдарының, хәрби ҡоралдарының атамаһын башҡорт теленең ғәйнә һөйләшенә тәржемә итегеҙ.\nКопье - ___________________, сабля - ______________________,\nлук - _____________________, кистень - _____________________,\nружье - ___________________, пистолет - ____________________,\nкольчуга - _________________, латы - _______________________,\n21. Кем ул Шәрифйән Ҡазанбаев? Һеҙ уның тураһында нимәләр беләһегеҙ? Автобиографик белешмә яҙығыҙ.\n22. Шәрифйән Ҡазанбаевҡа Советтар Союзы Геройы исеме ҡасан бирелгән? Уның күрһәткән батырлыҡтары тураһында яҙығыҙ.\n23. Өҙөктө уҡығыҙ. Башҡорт телендә һөйләргә өйрәнегеҙ. Бирелгән һүҙбәйләнештәрҙе башҡорт әҙәби теленә тәржемә итегеҙ.\nГвардии старшина Казанбаев, - начал командир, - нам нужно продержаться час-полтора. В пяти километрах отсюда находится наша кавалерийская дивизия. Она спешит нам на выручку. Положение наше не из легких. Фашистов в восемь-десять раз больше нас. Они могут вот-вот прорваться сюда. На тебя возлагаю самую ответственную задачу – спасти знамя полка. Мы все перед святыней нашей части принимали присягу на верность Родине. Я верю в тебя! Ты – коммунист и все сделаешь, чтобы спасти знамя.\nКавалерийская дивизия - ________________________________,\nнаше положение - ______________________________________,\nответственная задача - __________________________________,\nзнамя полка - __________________________________________,\nпринимать присягу - _____________________________________,\nверность Родине - ______________________________________.\n24. Түбәндәге тексты башҡорт теленең ғәйнә һөйләше үҙенсәлектәренә нигеҙләнеп тәржемә итегеҙ.\nОтец Шарифзяна Казанбаев Габдурахман Бадертдинович был крестьянином. Мать Шарифзяна умерла, когда ему было всего 3 года. С малых лет Шарифзяна и его сестру Рахиму и брата Шарифуллу воспитывала мачеха Казанбаева Минзямал Багаутдиновна. С малых летон помогал своему отцу в хозяйстве. Он был очень трудолюбивым. Но и как все дети, любил порезвиться со своими друзьями.\n1. Тел тураһындағы мәҡәлдәрҙе уҡығыҙ, уларҙың мәғәнәһен аңлатығыҙ.\n1) Һөйҙөргән дә тел, көйҙөргән дә тел; 2) Теле барҙың – иле бар; 3) Тел ҡылыстан үткер; 4) Тәмле тел балдан татлы; 5) Бер телдә ун хикмәт, ун телдә йөҙ хикмәт.\n2. Түбәндәге төшөнсәләргә билдәләмә бирегеҙ.\nТуған тел –__________________________________________________\nДәүләт теле – _______________________________________________\nХалыҡ теле – ________________________________________________\nӘҙәби тел – _________________________________________________\n3. Түңәрәктәрҙе тултырығыҙ.\n4. Таблицаны тултырығыҙ.\nБашҡорт теленең төньяҡ-көнбайыш диалектына ниндәй һөйләштәр ҡарай?\nБашҡорт теленең ғәйнә һөйләше ниндәй территорияларға таралған?\n5.Тексты уҡығыҙ, ҡалын хәрефле һүҙҙәрҙе әҙәби телдә яҙығыҙ.\nТөнгүк авылына Барданан ерак түгел генә Төнгүк елгасы буенда, сазлыклы куе урман эчендә, түмгәкле урында нигез салынган. Табигать кочагында урнашкан авылның жире, суы, һавасы сихри һәм шифалыдыр. Биредә нурлы йөзле, кайнар хисле кызлар һәм егетләр, чын көрәш, ижат һәм хезмәт батырлары үсәләр. Авылдашларым кая гына китеп, кайда гына яшәмәсеннәр, туган жирләрен онытмыйлар, туган авыллары белән горурланалар.\n6. Түбәндә энәлек «боярышник» һүҙенең синонимдары бирелгән. Төньяҡ-көнбайыш диалектының ғәйнә һөйләшендә ҡайһы вариант ҡулланылғанын яҙығыҙ.\nЭнәлек, еҙ емеш, әбей емеше, дунала, энәте, энәт, энә тел, һыуһар, һеүһәр, төлкө емеше, йемшегән, йәмшегән, ҡамыраш, ҡамыр емеш, ҡамырлауыҡ, ҡоморлауыҡ, мәмешкәк.\n7. Уҡығыҙ һәм сағыштырығыҙ.\n8. Күп нөктәләр урынына тейешле һүҙҙәрҙе ҡуйып, мәҡәлдәрҙе уҡығыҙ, уларҙың мәғәнәһен аңлатығыҙ.\n1. Жылыға жылан ................. (нимә эшләй?).\n2. Өнәрленең бәхете – …………….. (нимәлә?).\n3. ……… (нимә?) биргәнгә жүн биргән.\n9. Ғәйнә башҡорттарының күпселеге Барҙы районында йәшәй. Түбәндә Барҙы районы ауылдарының пирамидаһы бирелгән. Ауыл исемдәрен яҙып сығығыҙ.\n10. Күп нөктәләр урынына тейешле һүҙҙәрҙе ҡуйығыҙ. Шиғырҙы тасуири уҡығыҙ.\nАлсуланып таңнар сызылганда\nСокланам мин авылым буена:\n…………… урман, …………….. болыннары,\n…………… сулары нурга коена.\n…………… тирәкләрдә чут-чут иткән\nКошлар моңын килә отасым.\nКаен кызларының ……………. кичтә\nСерләшкәнен ничек онытасың.\n(Хәтфә, бөдрә, яшел, айлы, Тол).\n(М. Максиев «Авылыма»)\n11. Ауылығыҙ (ҡала) тирәһендәге йылға, күл, шишмә исемдәрен яҙығыҙ.\n12. Альбом битенә тыуған яғығыҙҙың тәбиғәтен төшөрөгөҙ.\n13. Һүҙҙәрҙе таблицаға төркөмләп яҙығыҙ.\nЯңылыҡ, томан, эшсе, арыҫлан, һабантуй, машинист, ямғыр, буран, юлбарыҫ, ыҙғыш, һыйыр, бәҫ, олатай, төлкө, халыҡ, тантана, дөйә, өләсәй, ысыҡ, тракторист, ҡуян, ҡырау, йыйылыш.\n14. Бирелгән һүҙҙәрҙе тәржемә итегеҙ һәм шаҡмаҡтарға тултырығыҙ: много, грязный, молодая сосна, клубника, пуговица,оса.\n15. Кеше исемдәренән кроссворд төҙөгөҙ.\nй Й м й\n16. Таблицаны тултырығыҙ.\nБашҡорт әҙәби телендә\nБашҡорт теленең ғәйнә һөйләшендә\n17. Түбәндәге hүрәттәргә ҡарап, фразеологизмдар төҙөгөҙ hәм уларҙың мәғәнәләрен аңлатығыҙ.\n18. Нөктәләр урынына тейешле хәрефтәр ҡуйығыҙ.\nЧып…ык, м…ктәп, у…ытыусы, сө…төү, …рек, дег…нәк, а…ай, ҡара …иләк, печ…н, ҡ…йо, …әй, ҡ…ләм, …албар, баш… орт теле, ҡ…ртәтәй, төт а…ач.\n19. Таблицаны тултырығыҙ.\nЙорт хайуандары исеме\n20. Башҡорт теленә тәржемә итегеҙ.\nТулвинские башкиры для приема пищи пользовались долбленными деревянными большими чашками тустаган или чара. Суп из казана вычерпывали деревянными поварешками кашык или ковшами чүмеч в тустаган, а затем из него разливали по маленьким чашкам күбәтә.\n21. Һүрәттәр һәм күҙәтеүҙәрегеҙ буйынса «Баҡсала яҙғы эштәр» тигән темаға инша яҙығыҙ.\n22. Был һүҙҙәрҙең күрһәтелгән мәғәнәләренең ҡайһыһы ғәйнә һөйләшендә ҡулланыла, шуларҙың аҫтына һыҙығыҙ.\n1. Шиповник – гөл еме, гөлйемеш, дегәнәк, дегәнәк еме, бөрө, этморон, әлморон.\n2. Земляника – яңғыҙаяҡ, ҡайынеләк, ҡайын еләге, турғай еләге, сауылйеләк.\n3. Клубника – йөндө еләк, ерйеләк, ер еләге, кеше еләге, тупар, тупарбаш, шартый, шартылдаҡ, шарттама.\n4. Черемуха – муйыл, шомырт.\n5. Лягушка – баҡа, дәлбәржен, тарбағай, тәлбаҡа, тәлбе, тәлбеш, тәлмәрйен, әрмәнде.\n6. Божья коровка – күсмәкүс, күсмәкәй, ҡамҡа, еңгәсәй, тәтәй тауыҡ.\n7. Кесе ҡыҙ туғанына өндәшеү: апай, иркәм, ҡарындаш, туғанай, сеңлекәш, тәнә, һеңдекәш, һылыу, ҡәрендәш.\n8. Кесе ир туғанына өндәшеү: ҡусты, мырҙа, мыртый, эне, энекәш.\n9. Нисек атала: ойоҡбаш, башай, башальай, кәктәй, нәскей, йөнойоҡбаш, бәйҙәмойоҡбаш / шерстяные носки самовязки /?\n10. Боҙ өҫтөндә ҡалҡҡан һыу: шәре, һыйа, шыйа, душ, мантама.\n23. Килтерелгән өҙөктәрҙең ҡайһыһы ғәйнә һөйләшенә ҡарай?\n1. Көҙ булһа, утынды шайҙайҙар, әрҙәнәне әҙерҙәп ҡуйалар ҙа ҡыштауға ҡайталар, йылҡыны тибенгә ҡалдырып китәһең. Ҡыш буйына ир гешегә көн бумай, өҫтө йаманыҡ та гейҙек, бесән ташый, оторо ҡырҡып утын ташый.\n2. Мал асраҙы беҙҙең ауыл. Мал да иген. Бүтәнсә кәсебе булмады. Сит ауыл байы ҙа килеп сәскән. Үҙлләренең ней хәтле йер, ә үҙләре сайғаҡ (иҙән) салған да балчыҡ жәйгән, алабута басҡан өй түбәсен. Жир сатыб ашап, байларға мал ҡарап, урағ урып, пчән чабып көн иткән халыҡ.\n3. Паланны, кан басымыннан эчәбез инде. Кан басымы күтәренке булган вакытта, кан басымын төшереү өчен, палан жимешен салып, шикәрле су иттереп, шуны эчәбез. Паланны шешәндереп ашасаң да бик әйбәт, палан бәлеше дә әйбәт. Күп итеп әлдән-әле ашадың исә, кан басымы төшә.\n24. Бирелгән һүҙҙәрҙе, һүҙбәйләнештәрҙе ҡулланып, “Минең ғаиләм” темаһына хикәйә төҙөгөҙ:\nғаилә – семья\nолатай – дедушка\nөләсәй – бабушка\nатай – отец\nәсәй – мать\nағай – старший брат\nапай – старшая сестра\nҡусты – братишка\nһеңле – сестренка\nтатыу – дружный\nуҡыу – учиться\nуҡыусы – ученик\n25. Шиғырҙы тасуири уҡығыҙ.\nГасырлардан килгән жыр-моңнарын\nЮгалтмаган Гәйнәм – саклаган.\nБабаларым теле, дине исән –\nЮк, кыйбласын ятка сатмаган.\nЗаманнарның хәтәр зил-зиләсе\nКагылмаган түгел – кагылган.\nӘммә рухы аның һәр вакытта\nБөркет булып канат кагынган.\nБашҡортостандың төньяҡ-көнбайыш төбәгенән сыҡҡан ниндәй яҙыусыларҙы, шағирҙарҙы беләһегеҙ? Һанап сығығыҙ.\n2. Ғәли Соҡорой тураһында автобиографик белешмә уҡығыҙ. Һөйләргә өйрәнегеҙ.\nҒәли Соҡорой (1826—1889) – (Мәхәммәтғәли Ғәбдессалих улы Кейеков) – башҡорт шағиры, мәғрифәтсеһе. 1826 йылда Өфө губернаһы Бөрө өйөҙе (хәҙерге Башҡортостан Республикаһы Тәтешле районы) Иҫке Соҡор ауылында мулла ғаиләһендә тыуған.\nУның ҡартатаһы Кейек старшина Ҡара Табын башҡорт ырыуында иң атаҡлы кешеләрҙең береһе булған. Мөхәммәтғәли үҙ тыуған ауылы, яҡын тирәләге һәм алыҫыраҡ мәҙрәсәләрҙә 22 йәшенә тиклем һабаҡ алған, дин ғилемен ныҡлы үҙләштергән. Китер булдым сығып илдән уҡырға, Ғилем эҫтәп ҡайтайым тип Соҡорға, – тип яҙа ул автобиографик бер шиғырында.\nБер аҙ ваҡыт Көньяҡ Урал, ҡаҙаҡ далаларында балалар уҡытып йөрөгәндән һуң 1849 йылда Стәрлебаш мәҙрәсәһенә килә һәм бер ни тиклем белемен камиллаштырып, үҙе шунда шәкерттәргә дәрес бирә башлай. Мәҙрәсәлә уҡытҡан шағир Шәмсетдин Зәки менән дуҫлаша, унан шиғриәт серҙәренә өйрәнә. Шулай ғилем эҫтәп, шәкерттәр уҡытып, ниһайәт, 1852 йылда тыуған ауылына әйләнеп ҡайта һәм ғүмеренең аҙағынаса шунда йәшәп, крәҫтиән эше менән шөғөлләнеп, балалар уҡытып ғүмер һөрә.\nШағирҙың ундан артыҡ китабы донъя күрә. Улар иҫәбендә түбәндәге шиғыр йыйынтыҡтары бар: «Ғәлиҙең ынйылары»,«Шәм яҡтыһы», «Оҡшашты өҫтәү», «Ҡаҙанды маҡтау», «Хуш киләһең, рамаҙан айы!»һ.б.\n3. Тексты уҡығыҙ. Һөйләргә өйрәнегеҙ. Кем ул Шәйехзада Бабич? Һеҙ уның хаҡында тағы нимәләр беләһегеҙ? Белгәндәрегеҙҙе яҙығыҙ.\nШәйехзада Бабич 1895 йылдың 2 (15) ғинуарында Башҡортостандың хәҙерге Дүртөйлө районы Әсән ауылында мулла ғаиләһендә тыуған. Бабичтың тәүге шиғырҙары 1910-1911 йылдарға ҡарай. Бабич шиғриәте бай һәм төрлө. Уның шиғырҙары һәм поэмалары теленең еңел һәм тәрән мәғәнәле, фекерҙәренең асыҡлығы һәм тойғоларының эскерһеҙлеге менән айырылып тора.\nБабич әҙәбиәткә ХIХ быуатта Аҡмулла индергән юмор һәм сатираны яңы бейеклеккә күтәрә алыуы менән дә дан яулай. Шәйехзада Бабичтың ғүмере бик ҡыҫҡа була (уны 1919 йылдың 28 мартында үлтерәләр). Әммә шағир башҡорт халҡының милли ғорурлығы булырлыҡ мөһим әҙәби мираҫ ҡалдыра.\n4. Ш.Бабичтың “Ҡурайҡайға” шиғырын ятлағыҙ.\nҺыҙғырт,ҡурай, үткән ҡайғыларҙы,\nҺөйөрт, һөйләп башҡорт моңдарын.\nҠырҙа йырлап йөрөгән һылыуҙы.\nҺөйлә ҡанлы башҡорт болаһын.\nа) һорауҙарға яуап бирегеҙ.\nҠурай ҡайҙа үҫә?________________________________________\nүҫеп ултырған ҡурайҙы күргәнегеҙ бармы?-__________________,\nҺөйлә ҡанлы башҡорт болаһын тигәнде һеҙ нисек аңлайһығыҙ? _\nУнда ниндәй тарихи осорҙарға ишара яһала?_________________ ________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________\nб) йылҡы, ҡуй, йәйләү, ҡашмау, селтәр һүҙҙәренең мәғәнәләрен аңлатығыҙ.\nЙылҡы - ______________________________________________\nҡуй - __________________________________________________\nЙәйләү - _______________________________________________\nСелтәр - _______________________________________________\nҡашмау - ______________________________________________\nв) ҡурай үләне табып, үҙегеҙ ҡурай эшләп ҡарағыҙ.\n5. Әнғәм Атнабаев үҙе тураһында ” Мин Башҡортостандың төньяғынан, Тәтешле районынан. Беҙҙең яҡ халҡын “ғәйнә башҡорттары” тип йөрөтәләр. Тыуған ауылымдың исеме ҡыҙыҡ ҡына – Күрҙем. Уны элегерәк Ялан Күрҙем тип тә йөрөткәндәр, хәҙер инде Иҫке Күрҙем тиҙәр, сөнки яңыһы ла бар “ тип яҙып ҡалдырған. Ул нисәнсе йыл тыуа? Уның ниндәй шиғырҙарын беләһегеҙ? Яҙығыҙ.\n6. Ә.Атнабаевтың “Күрҙем” шиғырынан өҙөктө уҡығыҙ. Шиғыр юлдарынан омонимдарҙы, антонимдарҙы табығыҙ. Нимә ул омоним, антоним?\nМин Күрҙемдә ифрат күпте күрҙем:\nЙәшел ерҙе, зәңгәр күк йөҙөн;\nКөндөҙ – ҡояш, төндә айҙы күрҙем,\nТәлгәш-тәлгәш йондоҙ теҙемен.\nҠапҡа аҫтынан киң урамға сыҡтым,\nОфоҡтарға тоташ юл күрҙем;\nЮл буйында ҡыңғыраулы сәскә,\nҠыңғырауҙар тағып йүгерҙем.\nЯҡшыһын да, яманын да күрҙем,\nЙырлатты ла донъя, илатты…\nБригадирҙар тырма тырматырға\nТаң тишеге менән уятты.\n7. Ә.Атнабаевтың “Йәш ҡайын” шиғырын тасуири уҡығыҙ. Ҡайын ағасының һүрәтен төшөрөгөҙ.\nИнде ташҡын һыуҙар тынды,\nИнде яҙ үтеп бара…\nЙәш ҡайын япраҡ яра.\nБотаҡтары нәҙек кенә, Япрағы нәфис кенә, Шатлыҡтары бик ҙур, буғай, -\nШаяра, уйнай, көлә.\nӘкрен иҫкән таң еленә\nЛәпелдәп ҡуйған була,\nАртыҡ иркәләнеп китһә,\nӘсәһе тыйған була.\nЭҫе булһа, ҡоролоҡтан\nӘсәһе һаҡлап ҡала;\nДауыл булһа, дауылдарҙан\nӘсәһе ҡаплап ҡала;\nҮҙе эсер һыуҙарын да\nУл уға биреп тора;\nБала өсөн әсә кеше\nКүкрәген киреп тора.\nЙәш ҡайынды күргән һайын,\nБала саҡ иҫкә төшә;\nБала саҡта ҡайындар ҙа\nҠайғыны белмәй үҫә.\n8. Назар Нәжмиҙең “Ҡапҡалар” поэмаһынан өҙөктө уҡығыҙ.\nЭй ҡапҡалар… Ауыл ҡапҡалары,\nКүпме генә тапҡыр асманым.\nАсҡан саҡта, шунда һеҙҙең аша\nҠайтмаҫ яҡҡа бала саҡтарым\nСығып китте, буғай… Мин һиҙмәнем\nТанау аҫтын нисек кипкәнен,\nӘ һуңынан мыйыҡ үҫкәнен,\nБеҙҙең остоң иң-иң матурына\nҮлә яҙып күҙем төшкәнен…\nТик хәтерҙә бер таң. Икмәк еҫе\nАңҡый ине өйҙә шул саҡта.\nӘлеге шул әсәй, меҫкен әсәй,\nМейес янында бөтөрөлөп йөрөй,\nКитә, тиеп, улым йыраҡҡа.\nӘлеге шул әсәй тоҡсайыма\nҺала икмәк, тоҙон, майын да,\nӘлеге шул йорт ҡапҡаһын аса,\nҠарап ҡала ҡапҡа янында.\nШул булдымы ғүмеремдең\nЯңы бер таңы,\nЭй, ғүмерҙең сәскәгә\nТыуған йорт еҫе тоҡсайҙа,\nМин юлға сығам.\nҺау булығыҙ, ат-ат уйнап,\nҺиндә телдәрем асылды,\nКүп нәмә күрҙем.\nТау артында ла донъяның\nа) өҙөктән шағирҙың әсәһе тураһында ниҙәр белдегеҙ? Ул улын ниндәй юлға, нисек оҙата?\nб) тыуған яғы менән шағир ҡайһылай итеп хушлаша?\nв) Назар Нәжми ҡайҙа тыуған?\nв) һуңғы ике юлды нисек аңлайһығыҙ?\n9. «Рудасы Исмәғил Тасим улы» (1982) повесының авторы кем? Әҫәрҙә ниндәй тарихи шәхес тураһында һүҙ бара һәм ҡайһы осор һүрәтләнгән? Түбәндәге өҙөк ҡайһы әҫәрҙән алынған?\nИсмәғил дә, ата-бабаларының хәҙер ҡыҫыла барған боронғо һөнәрҙәре менән булмайынса, руда кәсебенә тотондо.Ҡаҙнанан үтескә аҡса алып, үҙе рудник асып ебәрҙе. Быға ағай-энеләрен, ауылдаштарын йәлеп итте. Тасимовтарҙың рудниктары бер саҡ ун бишкә барып етте. Улар үҙҙәре ҡаҙыған баҡыр рудаһын үҙ ерҙәрендә һалынған Ягошиха, Үрге, Түбән Йоҡ заводтарына ташынылар. Һәр йөктән, тинләп булһа ла, төшөм килә торҙо. Меңәрләгән бот руданың тиндәренән һумдар йыйылды. Һумдар рудниктарҙы киңәйтергә, экономиканы нығытырға мөмкинлек бирҙе.\nҒәйнә башҡорттары үҙ ерҙәренән төрлө мәғдән таптылар, рудниктар ҡорҙолар, сығарған рудаларын заводтарға ташынылар. Ҡуян ауылынан – Тасимовтар, Ҡаҙмаҡтынан – Ишбулатовтар, Ҡолтайҙан – Ҡолтаевтар илленсе йылдарҙа рудопромышленниктарға әйләнеп бара ине инде.\nа) таблицала өҙөктән алынған һүҙҙҙәр килтерелгән. Уларҙың рус телендәге тәржемәһен яҙығыҙ һәм мәғәнәләрен аңлатығыҙ.\n10. Ғ.Хөсәйеновтың “Ҡанлы илле биш” әҫәренән алынған өҙөктө уҡығыҙ. Әҫәрҙең йөкмәткеһен ҡыҫҡаса яҙығыҙ.\nТулвы буйы Барҙым ауылын Ишбулат старшинаның ҡартатаһы Байбулат нигеҙләгән. Кама аръяғынан ҡыҫырыҡланып көньяҡҡараҡ күсер булғас, Тулвы буйҙарын “Барҙым-күрҙем – шәп ерҙәр”, - тип әйткән, имеш. Ауыл исеме шунан ҡалған.\n11. М. Ноғмандың “Үлмәҫ сәскә легендаһы” поэмаһы менән Р.Ғабдуҡаевтың “Даны ҡалды илде буйларға” шиғырын нимә берләштерә? Уларҙа кем тураһында һүҙ бара?\n12.Мөршиҙә Минкина яҙған ”Минем авылым” шиғыры һеҙгә оҡшаймы? Һеҙ үҙегеҙ ҙә тыуған ауылығыҙ тураһында дүрт юллыҡ шиғыр яҙып ҡарағыҙ.\nБик зур түгел – кечкенә,\nКүреп туймас кем генә.\nМинем авылым бер генә,\nЧишмә суы шифалы,\nТәмен татып кит әле.\nТәрәзәдә уйный кояш,\nБер күз салып үт әле.\nШаулый кырда игеннәр.\nӘ урманы тулы җиләк,\nҗыеп исләрең китәр.\nҺаваларда – тургайлар.\nОзатып ук калалар.\n13. Шиғырҙы тасуири уҡығыҙ.Алдағы күнегеү менән был күнегеүҙе нимә берләштерә? Телдән яуап бирегеҙ.\nКыр казлары кебек,\nТуган ягыма оча уйларым.\nТүзәр әле димә,\nАвылымны өзелеп сагындым.\nКайгы – сагышларым югала.\nДулкын кага, кага,\nКүңелләрне назлап Тол ага.\nа) Пермь крайына арналған әҫәрҙәр исемлеген төҙөгөҙ. Крайҙың тәбиғәтен, тарихын, сәнғәтен, тормош-күнкүрешен сағылдырған материал йыйып, уҡытыусы ярҙамында “Тыуған яғым – Ғәйнә илем” исемле альбом төҙөгөҙ.\nб) тәбиғәт ҡосағына экскурсия яһағыҙ, мәктәптең (ауылдың, ҡаланың, йәғни үҙегеҙ йәшәгән ерҙең) тыуған яҡты өйрәнеү музейы менән танышығыҙ.\n14. Рәшит Йәғәфәровтың “Китап – белем чишмәсе” шиғырын тәүҙә тасуири уҡығыҙ, аҙаҡ ошо темаға инша яҙығыҙ.\nУл – кешеләрнең якын дусты!\nКитап ачмый, очып килми күңел кошы,\nИлем моңы, гомер яме, акын җыры,\nБасылган тамга булып китапка шушы.\nБу дөньяны нурга манып, җан сугарган\nКитап дигән бал чишмәсе бар ичмасам.\nНичек итеп басар идем җан сусавын,\nШул чишмәдән йотылып-йотылып су эчмәсәм.\n15.Мостафа Ноғмандың ”Тол буйлары” шиғырына кем көй яҙған? Шиғырҙы уҡығыҙ ҙа йырларға өйрәнегеҙ.\nУрал таулары артыннан\nКызарып таңнар ата.\nКүк томаннарға күмелгән\nТол буйларын уята.\nЭй, ямьле Тол буйлары,\nЯңгырый җырда макталып.\nТол буенда хезмәт белән\nДәртләнеп яши халык.\n1. Нимә ул мәҙәниәт (культура)? Мәҙәниәттең төрҙәрен яҙығыҙ.\n2. Милли кейем – халыҡтың эске булмышының сағылышы. Кеше үҙенең күңел донъяһын кейеме аша асып бирергә ынтылһа, милләттең дә йәшәү рәүеше, көнкүреше, эске донъяһы – тышҡы ҡиәфәтендә сағыла.\nҒәйнә ырыуы башҡорттарының милли кейеменә характеристика бирегеҙ.\n3. Башҡорт костюмы ғәжәп күп төрлө һәм бай. Уның стиле күсмә малсылыҡ менән шөғөлләнгән йәмғиәт өсөн хас үҙенсәлектәре менән билдәләнгән.\n– Башҡорттар кейем-һалымды нимәнән теккәндәр?\n– Йәш, урта быуын кешеләре һәм өлкәндәр ниндәй төҫлө кейем кейгәндәр?\n– Кейем-һалымды, баш кейемдәрен ниндәй таш менән биҙәгәндәр?\n– Ниндәй аяҡ кейеме кейгәндәр?\n– Башҡорт кейеме ниндәй?\n4. Бүрек, ҡама бүрек, ҡамсат бүрек, ҡушъяулыҡ, бәйләмес,көләпәрә, кәләпүш, ҡашмау, сәллә, таҫтар, тупый, түбәтәй, бишмәт,елән,камзул, сапан, түшелдерек, байпаҡ, кейеҙ ойоҡ, тула ойоҡ, бышым, ҡата,ҡуңысбау, ҡынйыраҡ, сарыҡ, ситек.\nБыл һүҙҙәрҙе ниндәй бер төркөмгә туплар инегеҙ?\n5. Башҡорт халҡының ҡолаҡсын, бүрек, көләпәрә, ҡалпаҡ, түбәтәй кеүек баш кейемдәре булған. Мәҫәлән, байрам түбәтәйҙәре мәрйен, сигеү менән биҙәлеп, затлы баш кейеме һаналған.\nа) күрһәтелгән түбтәйҙәрҙең ҡайһыһы ғәйнә башҡорттарына хас? Уға характеристика бирегеҙ.\n6. Ғәйнә башҡорттарының төп шөғөлдәрен һанағыҙ.\n7. Ғәйнә башҡорттарында һөнәрселек (ремесленничество) ҙур үҫеш алған. Ғәйнә һөйләшсәһенең диалект үҙенсәлектәрен һаҡлап, һөнәрселек төрҙәре тураһында бәйләнешле текст яҙығыҙ.\n8. Башҡорттар борон-борондан йылҡысылыҡ менән шөғөлләнгән. Атһыҙ башҡорт булмаған. Нисек уйлайһығыҙ, ни өсөн башҡорт халҡының тарихы, ғөмүмән, йәшәйеше ат менән айырылғыһыҙ бәйләнгән?\n9. Ат тураһында ниндәй мәҡәлдәр һәм әйтемдәр беләһегеҙ?\n10. Тимерлек-ювелир эше – башҡорттарҙа бик үҙенсәлекле кәсептәрҙең береһе. Ул боронғо сәнғәт төрҙәренең береһе һанала. Ғәйнә башҡорттары хужалығында кәсептең был төрө ниндәй роль уйнаған?\n11. Ғәйнә башҡорттарына хас булған милли аш-һыу атамаларын һанағыҙ\n12. Башҡорттарҙа яңы тыуған бала атлай башлағанға тиклем бишектә (сәңгелдәктә) ятҡан. Ул формаһы яғынан төрлө булған (1-се, 2-се, 3-сө һүрәттәр). Нисек уйлайһығыҙ, күрһәтелгән һүрәттәрҙең ҡайһыһы ғәйнә башҡорттарына ҡарай? Бишек нимәнән эшләнгән?\n1-се һүрәт. 2-се һүрәт. 3-сө һүрәт.\nБишек. Сәңгелдәк. Сәңгелдәк.\n13. Башҡорттарҙың ижтимағи тормошо милли байрамдарҙа, шул иҫәптән, балалар уйындарында, асыҡ сағылған, мәҫәлән, ашыҡ, һәре, туп, өсәт, түбәтәй көтөүсе, кәзә һөҙөш, өс бүкән һәм башҡалар. Ә һеҙ ниндәй уйындар беләһегеҙ, яҙығыҙ.\n14. Башҡорт халҡының ҡарғатуй (ҡарға бутҡаһы), һабантуй тип аталған яҙғы байрамдары билдәле. Ғәйнә башҡорттарына хас булған байрамдарҙы һанағыҙ.\n15. Ҡурай – башҡорт халҡының төп музыка ҡоралдарының береһе. Ҡурайҙы нимәнән һәм нисек яһайҙар?\n16. Тағы ла ниндәй башҡорт халыҡ музыка ҡоралдарын беләһегеҙ?\n17. Ребустарҙы сисегеҙ.\n1. Башҡорттарҙың милли аҙығы\n2. Милли эсемлек\n3. Башҡорттарҙың өҫкө кейеме\n4. Милли музыка ҡоралы\n5. Һабан байрамы\n6. Ир - егеттәрҙең баш кейеме\n18. Түбәндәге һүҙҙәрҙе тәржемә итегеҙ.\nЗанавес – ________________ Сени – ________________\nПасека – ________________ Нары – ________________\nКотел – ________________ Двор – ________________\nЖердь – ________________ Хлев – ________________\n19. Боронғо дәүерҙәрҙән башҡорттар күсмә тормош алып барғандар.\nУларҙың торлағы нисек аталған?\nУның эске биҙәлешен\n20. Х-ХV быуатта тәүге башҡорт ауылдары барлыҡҡа килә. Башта дүрт мөйөшлө өй һәм ҡара-ҡаршы өй кеүек йорттар иң таралған типтар була. Һуңыраҡ ХIX-ХХ быуаттарҙа биш мөйөшлө өйҙәр барлыҡҡа килә. ХХ быуаттың 30-сы йылдарында төкәтмәһе менән дүрт мөйөшлө өйҙәр киң тарала. Уларҙың интерьерында традицион һыҙаттар һаҡланған.\nҒәйнә башҡорттарының йорт-ҡаралтыһына һәм уның интерьерына характеристика бирегеҙ.\n1. «Рудасы Исмәғил Тасим улы» повесының авторы.\nГөбәҙйәнең (губадия) төп компоненты.\nБашҡорттарҙың милли аҙығы.\nБашҡорт руда сәнғәтсеһе, тау сәнәғәте буйынса тәүге уҡыу йорто асыуға күп көс һалған билдәле шәхес.\nМилли музыка ҡоралы.\nҠатын-ҡыҙҙарҙың баш кейеме.\n8. Ерле һөйләш.\n22. Түбәндә бирелгән тематик төркөмдәргә миҫалдар яҙығыҙ.\n– йылҡысылыҡ, һыйыр малы, һарыҡ-кәзә, ҡош-ҡорт һәм уларға бәйле һүҙҙәр. Уларҙың төҫөнә, йәшенә, енесенә бәйле һүҙҙәр.\n– игенселек, баҡсасылыҡ, урман хужалығы һәм бесән әҙерләүгә бәйле һүҙҙәр.\n– һунарсылыҡ, умартасылыҡ, баҡсаслыҡ менән бәйле һүҙҙәр.\n– йөн, дебет (мамыҡ), күн, тире эшкәртеүгә, киндер һүғыуға бәйле һүҙҙәр. Уларҙы эшкәртеү өсөн ҡулланылған ҡорамалдарҙың атамалары.\n– йорт-ҡаралты, йыһаз атамалары.\n– һауыт-һаба, аҙыҡ-түлек өлкәһенә ҡараған һүҙҙәр.\n– кейем-һалымды белдергән һүҙҙәр.\n23. Түбәндәге тексты уҡығыҙ һәм телдән рус теленә тәржемә итегеҙ.\nБашҡорттар кейем-һалымды, баш кейемдəрен йыш ҡына мəрйен, ҡортбаш, мəрүəт, сəйлəн һəм көмөш тəңкəлəр менəн биҙəгəндəр. Селтəр-һаҡалдар, хəситəлəр, муйынсалар, сəс сулпылары — ысын-ысындан сəнғəт əҫəрҙəре.\nМəрйен — коралл, бусина; ҡортбаш — ужовка (раковина, которая употреблялась для украшения одежды); мəрүəт — жемчуг; сəйлəн — мелкий бисер; селтəр, һаҡал — этн. нагрудник (женское украшение, сделанное из серебряных монет и красных кораллов); хəситə — этн. перевязь (женское нагрудное украшение в виде полосы ткани, плотно украшенное монетами и серебряными подвесками); муйынса — этн. женское нагрудное украшение (с монетами, бусами, подвесками, надеваемое на шею); сулпы — этн. накосник (женское украшение в виде узорчатой серебряной подвески из монет и вставками из цветных камней).\n24. Үҙегеҙ белгән ерле композиторҙарҙың, йырсыларҙың исемен, фамилияһын яҙығыҙ.\n25. Композитор Мәсгүт Имашев 1930 елның 5 июлендә Пермь өлкәсе Барда районының Каенавыл төбәгендә туа. 1950 еллар ахырында Казаннан килгән артислар аның талантын, көчле, матур тавышын күреп, Казанга укырга килергә тәкъдим итәләр. Яшьтән үк жыр-моңга тартылып, сәнгать дөньясына омтылып яшәгән яшь талантка, ниһаять, “күк капусы ачыла” (“Таң” газетасыннан).\nКомпозитор М.Имашевтың ниндәй билдәле йырҙарын беләһегеҙ? Яҙығыҙ.\n26. Картина буйынса инша яҙығыҙ.\nР. Батырҡай . “Сыңрау торна” (Песнь журавля)\n1. Тексты иғтибар менән уҡып сығығыҙ һәм һорауҙарға яуап бирегеҙ\nБиҙәү-ғәмәли сәнғәт – (латинса decoro – биҙәйем) – сәнғәттең киң бер бүлеге. Биҙәү-ғәмәли сәнғәт өлкәләре бик киң: донъя көтөү өсөн йорт кәрәк-ярағы, көнкүреш өсөн тәғәйенләнгән, ғөрөф-ғәҙәт, йолаларға бәйле әйберҙәр эшләү һәм нәфис эшкәртеү (традицион йыһаз, мебель, туҡымалар, кейем, хеҙмәт ҡоралдары). Биҙәү-ғәмәли сәнғәт тармаҡтары материалға ҡарап (ағас, керамика, металл, текстиль һ.б.) йәки техникаһы буйынса (сигеү, семәрләү, биҙәү, һуғыу һ.б.) төркөмдәргә бүленә. Был сәнғәт өлгөләре халыҡтың сәнғәте, рухи һәм матди мәҙәниәтенән айырылғыһыҙ, уның йәшәү рәүеше, милли йолалары һәм фольклор традициялары, төбәктең тәбиғәте менән тығыҙ бәйле. Башҡорттарҙа был сәнғәт төрө төрки халыҡтарҙың күсмә мәҙәниәте традициялары йоғонтоһонда үҫешә, уның шарттарында көнкүреш әйберҙәренең ғәҙәткә ингәндәре һәм иң кәрәклеләре билдәләнә: йорт кәрәк-ярағы, кейем-һалым, аяҡ кейеме, ат егеү һәм һыбай йөрөү кәрәк-ярағы, дини-ғибәҙәт әйберҙәре һ.б.\nа) нимә ул «Биҙәү-ғәмәли сәнғәт»? Аңлатма бирегеҙ.\nб) биҙәү-ғәмәли сәнғәт ниндәй әҫәрҙәрҙә сағылыш тапҡан, һанап сығығыҙ. __________________________________________\nв) биҙәү-ғәмәли сәнғәт өлкәләрен һанап сығығыҙ.______________\nг) биҙәү-ғәмәли сәнғәт тармаҡтарын һанап сығығыҙ. ___________\nғ) башҡорттарҙа был сәнғәт төрө нимә йоғонтоһонда үҫешә?\n2. «Биҙәү-ғәмәли сәнғәт» һүҙбәйләнешен рус теленә тәржемә итеп яҙығыҙ, уның башҡорт телендә дөрөҫ яҙылышын иҫтә ҡалдырығыҙ.\n3. Башҡорттарҙа биҙәү-ғәмәли сәнғәттең иң популяр төрҙәренең береһе булып милли орнамент тора. Латин теленән орнамент «биҙәү» «семәр» тигәнде аңлата. Ниндәй предметтарҙы орнамент менән биҙәргә була, һанап сығығыҙ.\n4. Башҡорттар элек-электән атты егеү, хужалыҡ кәрәк яраҡтарын, кейем-һалымды, аяҡ кейемдәрен, йорт йыһаздарын орнамент менән биҙәгән. Бирелгән һүҙҙәрҙең ҡайһы төркөмгә ҡарағанлығын билдәләгеҙ һәм уларҙы тейешле юлға яҙығыҙ, һуңынан башҡорт теленә тәржемә итегеҙ: түшелдерек, ҡамыт-дуға, тәпән, йүгән, ҡата, йорт, сапсаҡ, арба, ашъяулыҡ, камзул, сүмес, түбәтәй, туҫтаҡ, сана, күлдәк, ситек, бүрек, таҫтамал, кәпәс, кейеҙ, сарыҡ, тирмә, шаршау, балаҫ, батман, күнәк, көбө.\nатты егеү кәрәк-ярағы:____________________________________\n5. Ғәйнә диалектында бирелгән түбәндәге һүҙҙәр танышмы? Уларҙы әҙәби башҡорт телендә яҙығыҙ:\nЫруда (перекладина для подвешивания одежды)_____________\nСырма (стеганая верхняя одежда)__________________________\nСозғоч/ҡорт ҡашыҡ (деревянный половник для роя)____________\nШеш/чеү (деревянный гвоздь)______________________________\n6. Өй эсен биҙәүҙә төҫ мөһим урын алып тора. Буяуҙар араһында йыш ҡына – аҡ, һирәгерәк зәңгәр, асыҡ зәңгәр, йәшел, асыҡ йәшел, һарғылт төҫтәр урын ала. Өйҙәрен биҙәүҙә ғәйнә башҡорттары ниндәй төҫтәргә өҫтөнлөк биргән? Уларҙы башҡорт телендә яҙығыҙ.\n7. Башҡорт милли кейемдәрен биҙәүҙә ҡулланылған материалдарҙы һәм алымдарҙы һанап сығығыҙ:\n8. Бирелгән һүҙҙәрҙе ҡулланып таблицаны тултырығыҙ: күлдәк, түшелдерек, камзул, ҡашмау, ситек, билбау, беләҙек, түбәтәй, кафтан, муйынсаҡ, елән, алъяпҡыс, селтәр, башмаҡ, яулыҡ, салбар, бүрек, кәзәкәй, сарыҡ, ҡаптырға, ҡайыш, ҡушаҡ.\n9. Нимә ул түшелдерек? Ул нисек биҙәлгән һәм нимә өсөн ҡулланылған?\n10. Ҡатын-ҡыҙҙарҙың байрам күлдәктәре нисек биҙәлгән?\n11. Биҙәү-ғәмәли сәнғәт төрҙәрен һанап сығығыҙ:\n12. Һүрәттәге башҡорт милли кейеме һеҙгә танышмы? Уның нисек аталғанын, кемдәр кейгәнен һәм нисек биҙәлгәнен аңлатып яҙығыҙ.\n13. Бирелгән орнаменталь комплекстарҙың ҡулланылыш өлкәһен яҙығыҙ.\nкомплекс (иң боронғо)\nЯбай геометрик фигураларҙан тора\nТөрлө спиралдәрҙән, мөгөҙ, йөрәк һәм тулҡынды хәтерләткән фигураларҙан торған бормаслы биҙәктәрҙе тәшкил итә.\nҠатмарлы биҙәктәр төркөмөн берләштерә:һигеҙ осло йондоҙ, баҫҡыслы ромбтар йәки төрлө күпҡырҙар.\nПарлы ҡоштарҙы, хайуандарҙы һүрәтләүҙә үҫемлек орнаменттары менән айырылып бирелә.\nЯбай һәм ҡатмарлы геометрик биҙәктәрҙе үҙ эсенә ала.\n14. Ҡайһы бер символ һәм орнаменттарҙың айырым мәғәнәһе бар. Мәҫәлән, ҡусҡар – тәкә мөгөҙөн һәм үләнде символлаштыра (ҡусҡар – тәкә мөгөҙө кеүек бормасланып торған ҡырлы биҙәк).\nТүбәндәге орнаменттарҙың мәғәнәһен һәм нисек аталышын яҙығыҙ:\n1. Пермь өлкәһе Барҙы районында фольклорсы Ә. Н. Кирәев яҙып алған легенданы башҡорт әҙәби телендә һөйләргә өйрәнегеҙ. Легенданың башҡа варианттарын ишеткәнегеҙ бармы?\n«Тол елгасы буена бертуган Гәйнә һәм Әйнә килә (бу легенданың бер варианты буенча, алар күктән тешәләр, ә икенчесе буенча - карлы илләрдән киләләр). Бертуганнар изге боланга утырып баралар. Бер урында болан туктап, аягы белән җиргә тибә. Шул урында явыз хуҗабикә Тулава яшергән ут (яисә кояш) бар икән. Ике бертуган шул ут өчен Тулава белән көрәш башлыйлар, көрәштә берсе үлә. Җиңеп чыкканы, Гәйнә исемлесе, җир астыннан утны (кояшны) алып, болан тиресеннән ясалган капчыкка салып, Тол елгасының көньяк ярына чыгып, анда җәйләү, ил корып, Гәйнә ыруына нигез сала».\n2. Һаналған халыҡ ижады әҫәрҙәренең жанрын билдәләгеҙ:\n«Ете ҡыҙ бәйете»_______________________________________\n«Бейек тауҙың үлгәне»_________________________________\n3. Ғәйнә башҡорттары тарафынан йыл һайын үткәрелә торған «Ҡарға туйы», «Кәкүк сәйе», «Уңыш байрамы», «Йәйге нардуған» кеүек йола байрамдары тураһында һөйләгеҙ. Уларҙың ҡасан һәм нисек үткәрелгәне тураһында яҙығыҙ.\n4. Был персонаждар һеҙгә танышмы? Улар ҡайһы әҫәрҙәрҙән алынған? Шүлгән, Ҡатил, Һәүбән, Заятүләк, Барсынһылыу.\n5. «Урал батыр» эпосындағы персонаждарҙы һанап сығығыҙ. Урал һәм Шүлгән образына сағыштырма характеристика бирегеҙ.\n6. Мәҡәлдәрҙе дауам итегеҙ:\n1. Тырышҡан табыр, Ташҡа___________________________________\n2. Айырылғанды айыу ашар, Бүленгәнде_______________________\n3. Сит илдә солтан булғансы, үҙ илеңдә____________________\n4. Йөҙ һум аҡсаң булғансы________________________________\n5. Алйот дуҫтан аҡыллы___________________________________\n6. Кейемдең яңыһы, Дуҫтың__________________________________\n7. Ҡалған эшкә___________________________________________\n8. Яҡшы һүҙ – ____________________________________________\n9. Сәсән барҙа телең тый, оҫта_____________________________\n10. Уйҙың күрке – тел, телдең_______________________________\n7. Башҡорт халыҡ йырҙарының исемдәрен яҙығыҙ:\n1. “Сыбай ҙа ғына ҡашҡа, баҫма ташҡа,\nЮлһыҙ ғына ерҙән дә үткәндә”.______________________________\n2. “Ялан да ғына ерҙән болан килә,\nУйһыу ҙа ғына ерҙән түтә тип”.______________________________\n3. “Йәшел генә сана, сыңғыр дуға\nЕткерһәнә, Фатимам, тура атҡа…”__________________________\n4. “Таштуғайҡай, һинең ҡамышыңды\nСор ҡурайҡай итеп тартайым”.______________________________\n5. “Ҡайҙа бармай, ниҙәр күрмәй\nИр-егеткәй менән ат башы”.________________________________\n6. “Илкәйемә лә шул ҡайтыр инем,\nАяҡтарым талһа, имгәкләп”.________________________________\n7. “Ҡара ла ғына урман ҡая бите,\nЕйәндәрем уҡыр бер саҡта”.________________________________\n8. Йомаҡтарҙы сисегеҙ:\n1. Йылан түгел – саға, ҡош түгел – оса________________________\n2. Уны туҡмайҙар, һуғалар, ул иламай, һикерә генә __________________________________________________________\n3. Үҙе үҫемлек, унан да моңло нәмә юҡ______________________\n4. Бейек-бейек тауҙарҙа, икһеҙ-сикһеҙ ҡырҙарҙа йүгерә йөрөй аҡ сәкмән ___________________________________________________\n5. Ҡулы юҡ, аяғы юҡ, тәҙрәмде ҡаҡҡылай, тартҡылай, һуҡҡылай, өйгә инергә һорай ________________________________________\n9. Ниндәй башҡорт халыҡ әкиәттәрен беләһегеҙ, һанап сығығыҙ, бирелгән өҙөктәрҙе уҡып, нөктәләр урынына батырҙың исемен яҙһағыҙ, ниндәй әкиәттән алынғанлығын белерһегеҙ. Әкиәтте тулыһынса белһәгеҙ, һөйләп күрһәтегеҙ.\n1. «Борон-борон заманда бер ауылда бер ир менән бер бисә булған. Улар бик ярлы йәшәгәндәр, ти. Бер ваҡыт быларҙың бер ир балалары донъяға килгән. Был малай түбәһенән алып ҡалаҡ һөйәктәре араһына тиклем етеп торған ап-аҡ оҙон сәсле, ти, үҙе. Шуға ҡарап уға ………………….. батыр тип исем ҡушҡандар».\n2. «Элек ………………….. исемле бер кеше булған. Ул үҙенең әҙәм затынан булған барлыҡ дошмандарын – байҙарҙы, муллаларҙы, хандарҙы – алдап бөткәс, туҡта әле, шайтан затынан берәйһе тура килмәҫме, тип, тау башына, урманға, менеп киткән».\n3. «Борон-борон заманда йәшәгән, ти, ……………… тигән бер һунарсы. Уның булат ҡылысы менән һәпәләк эте булған. Ата-әсәһе күптән донъя ҡуйғандар. …………………. ҡулында ҡарындашы тәрбиәләнгән.\n……………….. бер көн һунарға киткән. Китер алдынан:\nҺылыу, бесәйеңде һуҡма, бер-бер хәл булып ҡуйыуы бар, — тип, ҡарындашына иҫкәртеп киткән. Ҡарындашы ағаһына ашарға әҙерләп ҡуйыр булған, ти».\n10. Ниндәй һынамыштар беләһегеҙ, яҙығыҙ. Бирелгән һынамыштарҙы дауам итегеҙ.\n1. Ҡыш көнө бәҫ күп булһа,_________________________________\n2. Ҡыш ҡарһыҙ булһа,______________________________________\n3. Имән сәтләүеге күп булһа,________________________________\n4. Августа аяҙ булһа,_______________________________________\n5. Февраль буранлы икән, ___________________________________\n6. Әгәр ғинуар айында боҙбармаҡтар оҙон һәм күп булһа,\n11. Тел көрмәлдергестәрен тиҙ һәм дөрөҫ уҡырға өйрәнегеҙ, үҙегеҙ ҙә уйлап бер нисә тел көрмәлдергес яҙығыҙ.\n1. Ҡапҡаның ҡыйығын ҡаҡҡандар.\n2. Ҡомаҡтар ҡапҡанға ҡапҡандар.\n3. Үгеҙегеҙ үҙегеҙҙекеме, мөгөҙө үгеҙегеҙҙекеме?\nҮгеҙебеҙ үҙебеҙҙеке, мөгөҙө үгеҙебеҙҙеке.\n4. Бисара бесәй бысраҡ баҫҡыс аҫтына боҫҡан.\n5. Өҫтәге өс өҫтәлде өс оҫта яһаны.\n12. Таҡмаҡ — халыҡ ижадының иң киң таралған жанрҙарының береһе.Уны яңғыҙ ҙа, күмәкләп тә башҡарып була. Таҡмаҡтар, ғәҙәттә, 6-8, 7-8, 8-7 үлсәменә ҡоролоп, бейеү ритмына тура килеп тора. Башҡорт фольклорында исемле һәм исемһеҙ таҡмаҡтар бар. Бирелгән таҡмаҡтарҙы үҙегеҙ дауам итеп ҡарағыҙ:\nИртән тороп , тышҡа сыҡһам,\nҺыйыр сәпәкәй итә. _____________________________________\nЙәш ғүмер уҙа тиҙәр,\nУҙғанын күрһәң ине.\nАҡтыр кәзә йөндәре,\nКүктер кәзә йөндәре.\nИҫке мунса босмағы,\nЯңы мунса босмағы.\nЕтәр инде __________________________________________________\n13. Һанашмаҡтар – балалар уйын уйнай башлағанда, көтөүсе һайлау өсөн ҡулланған ауыҙ-тел ижады.\nКүмәк балалар ҡатнашҡан уйындарҙа ике тигеҙ төркөмгә бүленеү процесын ишләшеү (уҙаҡлашыу) үтәһә, һанашмаҡ, ғәҙәттә, бер көтөүсе һайларға кәрәк була.\nБалалар түңәрәк яһап баҫалар, араларынан берәү уртаға сыға ла үҙенән башлап, һәр һүҙҙе бер кешегә тура килтереп, һанап китә:\nГәрәй бабай юлға сыҡҡан,\nУны йүнәтеү өсөн,\nНисә сөй кәрәк булған?\n“Булған” һүҙе сыҡҡан бала тиҙ генә бер һан әйтә, әйтеүсе ошо һан буйынса һанап, әйтелгән һанға барып етә, ошо бала сыға. Һанашмаҡ йәнә башлана һәм түңәрәктә бер бала ҡалғансы дауам итә.\nТиҙ ойошторолған уйындарҙа (йәшенмәк, баҫтырыш, һ.б.) беренсе булып сыҡҡҡан бала көтөүсе була.Һанашмаҡтарҙың оҙондары һәм ҡыҫҡалары була. Улар, ғәҙәттә, уйнаусылар һанына ҡарап әйтелә.\nЭш: үҙегеҙ уйын уйнағанда ҡулланған һанашмаҡтарҙы яҙығыҙ.\nАлсынбаева Рита Габитовна\nмой народ, мой язык, моя история\nКорректоры: Алсынбаева Р.Г.,\nБайбулатова Г. Г.\nТехнический редактор: Бутусова О.В.\nЛР № __________ от _________ г.\nПодписано в печать __.__.2013 г. Формат 60x84/16\nУсл.-печ. л. __. Уч.-изд. л. __.\n452683, РБ, г. Нефтекамск, ул. Трактовая, 1.\nНомер материала: ДВ-204956


«Киске Өфө» гәзитенең сайты - ӨС БАЛА МЕНӘН РӘХӘТ - БЕР-БЕРЕҺЕНӘ КҮҘ-ҠОЛАҠТАР - 2017 - Мәҡәләләр\nӨС БАЛА МЕНӘН РӘХӘТ - БЕР-БЕРЕҺЕНӘ КҮҘ-ҠОЛАҠТАР\nБала ҡарау әллә ни еңел эш түгел түгеллеккә. Бер-бер артлы икәү булһа, әсә кешенең ҡулдары ныҡлы бәйләнә. Ә бына икәү өҫтөнә өсөнсөһө лә тыуһа, хәлдәр еңелләшә. Ысын, ысын. Ошо һүҙемде дәлилләп, үҙемдең бер көнөмдө бәйән итәйем әле, тинем.\nБөгөн, мәҫәлән, атайҙары таң һарыһынан эшкә китте, шуға балалар баҡсаға бармай өйҙә ҡалды. Бына йоҡонан уянып, күҙҙәремде асмай ғына барып ишекте элмәккә эләм дә, урыныма кире ятам. Балалар уянғансы тағы ла бер аҙ йоҡлап алырға кәрәк...\nТелевизор тауышына уянып китәм. Бәләкәсем, Байназарым эргәмдә юҡ, ағайҙары янына сыҡҡан. Малайҙарым һыуытҡыстан үҙҙәре аҡ май алып, икмәккә яғып, өҫтөнә шәкәр һипкәндәр ҙә, рәхәтләнеп ашайҙар, бәләкәсем яндарында урала. Эй, шәптәр ҙә инде! "Карусель" каналынан йәнһүрәт ҡарайҙар, был канал шулай көнө буйы беҙҙең өйҙә "фон" булып эшләп торасаҡ. Һүндерһәң дә, йәһәт кенә килеп ҡабыҙып китәсәктәр барыбер. Миңә хәҙер өҫтәлдә, иҙәндә аяҡ баҫҡыһыҙ булып һибелеп ҡалған шәкәрҙе һөртөп алырға кәрәк буласаҡ. Май һылап, өҫтөнә шәкәр һибелгән икмәктең, заман үҙгәрһә лә, тәме үҙгәрмәй. Һаман да балаларҙың иң яратҡан тәмлекәсе булып ҡала.\nСәй әҙерләргә сығам. Бутҡа бешереп ашатып, төшкөлөккә, кискелеккә нимә әҙерләргә тип һыуытҡысты асам...Тәк, Байназар ҡайҙа булды? Шундуҡ башымда sos сигналы эшләп китә, сөнки һыуытҡысты асҡанда ул бер ҡасан ҡоро ҡалмай. Шарт-шорт асып-ябып ҡына тора. Һыуытҡыс боҙоламы, әллә Байназар үҫеп өлгөрәме инде. Ул арала Бәхтейәр "Әсәй! Байназарҙы ҡарале!" тип ҡысҡырып ебәрә. Ҡотом осоп атылып килеп сығам. Әәә, бесәй һауытына ҡулын тығып болғап ултыра икән. Ауыҙына ҡапмағандыр ул? Юҡ, шикелле. Һауытты соланға сығарам. Бикә ҡушаматлы бесәйебеҙ өндәшмәй былай, ризалыр.\nӘйттем бит, рәхәт, тип. Ағайҙары ҡустыларын күҙәтеп кенә тора, ана. Юҡһа, Байназар бер көндө ишекте асып, соланға ойоҡсан сығып киткән. Хәҙер көпә-көндөҙ өй ишеген элеп ултырабыҙ.\nТөшкөлөккә әҙерләйем. Ул арала ике ағай әллә нисә тапҡыр таз-тоз талашып, шарт-шорт һуғышып ала. Ҡай саҡ айырам, ә ҡай саҡ ҡаты ғына тауыш менән иң өлкәненә "Бәхтейәәәәр!" тип ҡысҡырам. Әлегә тәьҫир итә. Кискә табан шаша башлаясаҡтар, унда инде һүҙ менән генә тыйып булмаясаҡ. Нимәһе шәп: Байназар араларында буталып йөрөй, миңә мыжымай.\nҺауыт-һабаны ла бөгөн тыныс ҡына йыуам. Башҡа ваҡыт, ағалары өйҙә юҡ саҡта, Байназар минең менән өҫтәл араһына инеп тора ла йән көсөнә аяҡтан этеп илай башлай торғайны. Әле ағайҙары менән бутала. Шулай ҙа күҙен ыуып-ыуып ала, йоҡоһо киләлер. Ағайҙарына "Шауламағыҙ, бүлмәгә инмәгеҙ", тип ҡат-ҡат әйтеп, йоҡлатырға инеп китәм. Ҡайҙа инде! Бер тапҡыр килеп ингәндәрендә тормай әле, ойоп ята бирә. Икенсегә, шым ғына булырға тырышып, "Әсәәй" тиеүҙәренә ялп итеп йылмайып килеп тора. Күҙенә саҡ ҡына йоҡо элде лә, хәл эсеп алды инде был малай. Ярай, тышҡа сығайыҡ, булмаһа, тим улдарыма. Бына, ағайҙары уятмаһа, өйҙә йоҡлатыр инем, ә былай саф һауаға сығабыҙ.\nБайназарҙы тышта йоҡлатып, өйгә индерәм дә, ағайҙарҙы уйнарға ҡалдырып, үҙем дә инәм. Йән-фарман йүгереп йөрөп, өй йыйыштырам, ашарға бешерәм. Тағы "Тимербикә киленем" йыуған керҙе алып үтекләп, тәңкләп һалам. Был минең "бзик", белгегеҙ килһә. Күлдәктәр, футболкалар ғына түгел, майка, салбар, шорты, хатта балалар баҡсаһында төркөм эсендә кейеп йөрөй торған трико ла үтекләнә. Беләм, мине психолог креслоһы көтә, әммә башҡаса булдыра алмайым. "Эй, күп балалы ғаиләнән ул, шуға үтекләнмәгән кейем кейә", тимәһендәр баламды, тим инде...\nБайназар уяныуға, ике ағай баштан аяҡ лыс һыу булып, бысранып килеп инә. Атай ҡайта. Күмәкләшеп кискелеккә ашарға ултырабыҙ. Һәр береһенең аталарына хәбәре күбәйгән, әле береһе башлай, әле икенсеһе һөйләй. Ҙур ғаиләлә ванна бүлмәһенә генә түгел, хәбәр һөйләргә лә сират торалар шул. Йыш ҡына, киске ашты мотлаҡ ғаилә менән бергә ултырып ашарға кәрәк, тип яҙалар. Ысынлап та, киске табында бергә генә ултырыу - беҙҙең ғаиләлә мотлаҡ талап. Балалар "әпәр" итеп өҫтәлдән төшөп киткәнсе, әсәй аяғөҫтө тороп һыйларға тейеш.\nИнде аш ашап бөтөүгә, Баязит матур ғына итеп мыжый башлай: "Әсәй, һин бөгөн бер нәмә лә бешермәнең бит!" "Аш бешерҙем дә инде, улым..." "Бәлеш бешермәнең!" Хәҙер беҙ уны! Йәһәт кенә ҡул аҫтындағы ризыҡтарҙан шыйыҡ ҡамыр болғап, мейескә ҡуям. Сәй ҡайнағансы бәлеш тә бешеп сыға. Байназарҙы ағайҙары янына ҙур ултырғысҡа ултыртам. Тыныс ҡына ултырып ашап төшөп китә.\nБайназар йоҡлап киткәнсе, әле бер ағаһының, әле икенсеһенең карауатына менеп иркәләнеп, уйнап арығас ҡына эргәбеҙгә килеп ята.\nБына бит ҡалай рәхәт! Ағайҙары балалар баҡсаһында булғанда, бәләкәс бөтөн иғтибарҙы үҙенә генә талап итеп тик тора. Ә былай бөтә нәмәгә лә өлгөрәһең. Бәләкәсе ағайҙарын ҡабатлай, уларға эйәреп өйрәнә. Бер ниндәй ҙә махсус иртә үҫтереүсе түңәрәктәр кәрәкмәй. Уртансыһы ошоға тиклем иркә бәпес булып йөрөнө лә, хәҙер яуаплылыҡ алып өйрәнә. Ул хәҙер ағай. Өлкәне - өлгө. Ҡустыларын ҡурсалап ҡына тора. Уйнаған саҡта йомғаҡ һымаҡ тәгәрәп йөрөп айҡашыуҙары мөмкин. Өсөһөнөң өс холоҡ бит. Әммә улар шул йомғаҡ кеүек бергә ойоша белә. Өс балам бер бөтөн, һәр береһе бер бөртөк.\nМалайҙар үҙҙәренең бүлмәһендә уйнап, мәж килгән арала, ирем менән һөйләшеп алабыҙ. Көлмәгеҙ, ысын, икәү генә һөйләшеп ултырып та булмай ул ҡай саҡ. Ә был үҙ-ара мөнәсәбәттәр өсөн бик мөһим. Ғөмүмән, декретта ултырғанда һөйләшке килә. Мәҫәлән, "Урал батыр" эпосында йәшерелгән фәлсәфә тураһында. Йәки, ни өсөн Заятүләк күлдән сыҡҡан саҡта белә тороп артына әйләнеп ҡараған? Аҡбуҙат кеше ҡулына эләкмәһен өсөнмө?.. Шуға, апайым килһә, артынан баҫтырып йөрөп хәбәр һөйләйем. Балаларҙың шау-шауына ул минең бер генә һүҙемде лә аңламаһа ла...\n- Әсәәәәй! Бәхтейәр миңә һуҡты!\n- Аһа! Ә һин миңә төкөрҙөң!\n- Һин беренсе башланың!\n- Ә һин минең легоны боҙҙоң!\n- Тәк, кемдәр һуғыша, шуларға төнгөлөккә әкиәт һөйләмәйем!- тип анһат ҡына сәбәп табам да, инде йоҡоһо килеп мыжый башлаған бәләкәсте күтәреп, үҙебеҙҙең бүлмәгә инеп китәм. Атайҙары йоҡларға һалыр әле. "Иии, улым, иртәгә ағайҙарың балалар баҡсаһына бара, беҙ икәү генә ҡалабыҙ. Рәхәтләнеп ял итербеҙ, йәме", - тип, әллә Байназарҙы, әллә үҙемде йыуатып йоҡлап китәм...\nЯҙылған: 14.08.17 | Ҡаралған: 537


453115, Республика Башкортостан, г. Стерлитамак, ул. Баумана, дом 21\n+7 (3473) 00-00-00, +7 (3473) 26-51-50\nЮридический адрес изменен с 453101, Республика Башкортостан, г. Стерлитамак, ул. Островского, д. 1 А, кв. 1 В на 453115, Республика Башкортостан, г. Стерлитамак, ул. Баумана, дом 21\nПо данным ЕГРЮЛ, организация ООО "ИМПУЛЬС" зарегистрирована 8 апреля 2008 года по адресу 453115, Республика Башкортостан, г. Стерлитамак, ул. Баумана, дом 21. Регистрацию осуществила межрайонная инспекция Федеральной налоговой службы №39 по Республике Башкортостан.\nРеспублика Башкортостан, г. Уфа, проспект Октября, дом 14, корпус 2, квартира 26\nРеспублика Башкортостан, Кармаскалинский район, д. Кабаково, ул. Шоссейная, дом 23, квартира 1\nРеспублика Башкортостан, г. Уфа, ул. Гвардейская, дом 55а\nРеспублика Башкортостан, г. Салават, ул. Ленина, дом 3, офис 110\nРеспублика Башкортостан, г. Уфа, с. Нагаево, ул. Мира, дом 10/4, квартира 2\nРеспублика Башкортостан, Кушнаренковский район, д. Марс, ул. Лесная, дом 1\nООО "АЙТИ -ТЕХНОЛОГИИ"\nРеспублика Башкортостан, г. Салават, ул. Ленина, д. 3, кв. 110


FrozenSexGames нимә ул?\nFrozenSexGames - был донъяла иң ҙур ҡалаларының береһе менән берләшмәһенең иң яҡшы уйындарының түләүһеҙ порноигра придачу! FrozenSexGames көн һайын меңләгән кеше килә, өйрәнергә беҙгә төрлө сценарийҙар өсөн, бөтә енси һәм енси настроить беҙҙең бушлай квесты персонаждар үҙе башҡарырға тырыша.\nМин түләргә тейеш-юҡ, уйнау өсөн FrozenSexGames?\nҺәр саҡ бушлай булды һәм булып ҡала FrozenSexGames. уйнап уйнаным. Беҙҙең команда тәьмин итеү бурысын үҙ өҫтөнә ала, модель булыу өсөн беҙҙең тотош тематизировать freemium тирә-яҡ атамаларына, әммә был мәжбүри тулыһынса һатылып бөтә. Ҡыҫҡа ғына әйткәндә, һеҙгә кәрәк булған нәмәләр һатып алманы, әммә беҙ һеҙҙең хупларға мөмкин, әгәр теләһәгеҙ.\nБеҙ бурыслы кешене төрлө органдарының лицензия буйынса беҙҙә 18 йәштән өлкәнерәктәр генә уйынға бирелеү, уйын менән бөтә донъя буйынса. Кеше бәлиғ булмағандар менән көрәшеү өсөн, тырышырға бирергә FrozenSexGames, бөтә йәштәгеләр өсөн беҙ кредит карталарын ҡулланып уникаль уйынсы аутентификация системаһын тикшереү.\nFrozenSexGames уйынсыһына реаль эсендә булғанығыҙ бармы?\nБәлки, многопользовательский FrozenSexGames һеҙҙең кеүек уйнаны, сөнки был форматтарҙың һәм яңғыҙ! Беҙҙең тәжрибә ҙур өлөшө тейешле иғтибар однопользовательский булмай, әммә беҙ был бигүк алыҫ киләһе турын да яҡшыртыу өсөн яңы инструменттар һәм функциялары өйөмдәрҙе сығарырға планлаштырыла многопользовательский раят – күҙәтеп яңыртыу!\nД. Шулай уҡ План һәм ios ярҙамында, шулай уҡ мөмкинлегенә эйә кулланыусылар өсөн android мобиль яйланма FrozenSexGames өсөн уйнай. Әлегә һеҙгә инергә булдыҡ Chrome, Firefox Safari йәки, теләсә ниндәй төҙөлөшө менән тәьмин FrozenSexGames һеҙҙең ярҙам менән проблемалары булған, улары һеҙҙең ихтыярҙа. Был фантастик әйбер – был ысынлап та шулай!\nШул уҡ үрҙә телгә алырға, теләһә ниндәй уйындар FrozenSexGames мөмкинлектәре әлеге ваҡытта кулланыусылар тоташтырылған, уның әгәр Firefox булып, Chrome Safari йәки теләсә ниндәй төҙөлөшө.\nД. FrozenSexGames ашырыу буйынса протокол HTTPS кереште. Шулай уҡ һеҙҙең электрон почта адресы беҙ генә һаҡлана, һәм ҡулланыусы исеме пароль хеш был яҙмалар – бына барыһы да.\nЮҡ, кәрәкмәй миңә,-тип ҡуйҙы, уйнау өсөн FrozenSexGames?\nЮҡ. Firefox браузеры сездә бар әлегә, йәки Safari Chrome, FrozenSexGames һеҙгә уйнай алмайым, үҙең бер нәмә лә ҡоролмаған.


"Йырҙар менән еңдем һынауҙарҙы" » "Йәшлек" гәзите\nГазета "Йәшлек" » Новости » Мәҙәниәт » "Йырҙар менән еңдем һынауҙарҙы"\n"Йырҙар менән еңдем һынауҙарҙы"\nГел йылмайып, шаян һүҙ һөйләп йөрөгән кеше тормошта тик бәхетле мәлдәр генә кисергән кеүек тойола. “Исемһеҙ” халыҡ йырсыһы Бибисара АЗАМАТОВА (халыҡ артистарынан айырмалы рәүештә, һәр концерты, гастроле аншлаг менән үткән йырсының әлегә хатта атҡаҙанған тигән исеме лә юҡ):\n“Был донъяның ҡәҙерҙәрен белеп,\nЙәшәргә лә әле йәшәргә!” – тип юҡҡа ғына йырламайҙыр. Сөнки ул – тормошонда әллә нисә тапҡыр үлем менән күҙгә-күҙ осрашҡан кеше.\n1) Бала саҡтан юҡлыҡты күреп үҫтем. Аяғыма кейергә ботинка булмау сәбәпле, 1-се класҡа уҡырға, Октябрь байрамы үтеп, ҡар төшкәс кенә барҙым. Төпләнгән быймам бар ине, ҡышҡыһын шуны кейеп йөрөнөм. Әсәйем һауынсы булып эшләгәс, күберәк мине өләсәйем ҡарап үҫтерҙе. Йәшләй ҡул араһына индем, эш менән ризыҡ, аҡса табып булғанын белдем. Яҙ етһә, ялан аяҡ тау-урмандар гиҙеп, йыуа, ҡуҙғалаҡ, ҡаҡы йыйҙым. Өләсәйем бешергән һарына бутҡаһының тәме һаман да телем осонда һаҡлана. Йәй буйы еләк, муйыл йыйып, Баймаҡ баҙарында биҙрәһен ун һумдан һата торғайным (тиҙерәк тултырыу өсөн емеште үҙ-үҙемдән йәлләп ашаманым. Хәҙер ҙә кинәнеп ашай алмайым). Көҙ көнө кешегә бәрәңге ҡаҙышырға йөрөнөм, аҙаҡҡы көн ярҙам өсөн уның ике биҙрәһен үҙемә бирәләр ине.\nӘсәйем, төн етһә, күп эштән ярылып бөткән ҡулдарын содалы һыу менән сайып, майлап бәйләй ҙә, шәм яҡтыһында теген эшенә ултыра. Мин уның янында йырлай-йырлай кейәүгә сығасаҡ ҡыҙҙарға бирнә өсөн таҫтамалдар, ҡулъяулыҡтар сигәм. Уҫаҡтан үреп эшләнгән, һыланған текмәлә бер йыл ер иҙәндә йәшәнек. Әммә минең өсөн был йорт затлы һарайҙарҙан да ҡәҙерлерәк булып ҡала.\n2) Уҡырға теләгем ҙур булды. Ауылдың башланғыс мәктәбен тамамлағас, ярты йыл 25 саҡрым араны аҙна һайын йәйәү йөрөп, Таулыҡай ауылында, аҙаҡ Баймаҡта уҡыным. Ул саҡта бүренән ҡамалғаным да булды. Уҡыу йылы тамамланғас, документтарымды район мәғариф бүлегенә алып барып тапшырҙым. Йәй аҙағында Сибай интернатына уҡырға ебәрҙеләр һәм унда 8-се класҡа тиклем белем алдым. Бейеү ансамбленә йөрөнөм, йырланым. Саңғыла йүгереү буйынса беренсе разряд яҡланым. Сибайҙа уҡыуым менән ғорурланам. Унда минең характерыма, киләсәгемә нигеҙ һалынды, тип әйтергә була. Йәйге ял йыл һайын колхоз эшендә үтте.\nМәктәпте тамамлағас, хирург булырға теләп, дауаханаға санитарка булып эшкә урынлаштым (эш стажы булғанда, рабфакка уҡырға алалар ине). Яңы тыуған сабыйҙың үлемен күргәс, был теләгемдән һүрелдем. Район комитетынан яңы асылған һыра заводына комсомол ойошмаһы секретары итеп эшкә ебәрҙеләр. Төндәр буйы ултырып, аҙна эсендә машинкала баҫырға өйрәнгәнем хәтергә уйылып ҡалды.\nСиттән килгән белгестәр бер аҙ эшләп ала ла, Баймаҡ ерен үҙһенмәй, тыуған яҡтарына кире ҡайтып китә ине. Урындағы кешене уҡытайыҡ тип, райондан мине Одессалағы тиҙләтелгән курсҡа уҡырға ебәрҙеләр. Аҙаҡ ситтән тороп юғары уҡыу йортон тамамланым. Уҡып ҡайтҡас, мастер вазифаһынан директорға тиклем күтәрелдем. Тәүгеләрҙән булып республикала атҡаҙанған аҙыҡ-түлек сәнәғәте хеҙмәткәре тигән юғары исемгә лайыҡ булдым.\n3) Буш ваҡытым аш-һыу араһында үтә, бешеренергә яратам. Бала саҡтан өләсәйемдән ҡурмас ҡыҙҙырырға, һағыҙ ҡайнатырға өйрәнеп, урам балаларын һыйлай торғайным. 3-сө класта уҡығанда уҡ тәүге тапҡыр майлы икмәк бешерҙем.\nҒаилә менән йыйылғанда балаларҙы бишбармаҡ, ҡоймаҡ менән һыйлайым. Дуҫтарымдың да кемеһе ниндәй ризыҡ яратҡанын белеп бөткәнмен. Хәҙер күптәр яратып ашаған ҡытай, төрөк ризыҡтарына иҫем китмәй. Үҙебеҙҙең милли ризыҡтарға өҫтөнлөк бирәм. Тултырма, ҡаҙы тултырыу, ҡаҙ ҡаҡлау, ҡамыр ризыҡтары һәйбәт килеп сыға. Юлда йөрөгәндә, ҡунаҡта ниндәйҙер ят ризыҡ менән һыйланғанда, рецебын мотлаҡ һорап алам. Тормоштоң әсеһен күп татығанғамы икән, әсе ризыҡтарҙы яратмайым. Сөсө ҡорот, сөсө икмәк – минең өсөн яратҡан ризыҡ. Гастролгә мотлаҡ үҙем бешергән ризыҡтарҙы алып сығам. Әсәйем, һәр ваҡыт ашты яҡшы кәйеф, яҡты уйҙар менән бешер, тип өйрәтте. Шул саҡта ғына ул тәмле һәм шифалы була.\n4) Һыра заводында эшләгәндә, агитбригада ҡуйған концерттарҙа ҡатнаша башланым. 1968 йылда Рәшиҙә Туйсина менән бергә Урал аръяғы райондары буйлап тәүге гастролгә сыҡтым. Шул уҡ йылда райондың 30 йыллығына ҡарата телевидениела махсус тапшырыу эшләгәйнеләр, унда “Йәш нараттар”, “Матур гөлөм” йырҙары менән сығыш яһаным. Уны ишеткәс, Заһир Исмәғилев яңы асылған Өфө дәүләт сәнғәт институтына уҡырға саҡырҙы. Әсәйем, әртис тормошо сиған тормошо кеүек, тип ризалыҡ бирмәне.\nШулай ҙа яҙмышыма һуңлап булһа ла йырлап йәшәү яҙған булып сыҡты. Кешеләр аҡса йыйып, ҡатлы-ҡатлы йорттар һала, затлы машиналар ала. Ә мин яңы йырҙар яҙҙырам, сәхнә костюмдары тектерәм, концерттар ҡуям. Сәхнәгә һуң сыҡҡас, гастролгә бергә йөрөгән йәш йырсылар: “Уны халыҡҡа мин сығарҙым”, – тигән маҡтаныу һүҙҙәре лә әйткән. Әммә бер ваҡытта ла кешегә эйәрмәнем, кеше эҙенән барманым. Таланты булмаған кеше популяр йырсы менән гастролгә йөрөп кенә танылыу яулай алмай. Яҙған сәғәтем еткәс, йыр менән генә йәшәр мәлем башланды.\n5) 1957 йылда беҙ ҡалпаҡлы радио алдыҡ. Төш мәлендә Фәриҙә Ҡудашева, Мәғәфүр Хисмәтуллин кеүек билдәле йырсыларҙың концерты яңғырай, аҙаҡ ул тынып ҡала. Бала аҡылым менән, йырсылар ҡалпаҡ аҫтында ултыра, мине ишетәләр, тип уйлайым. “Ә хәҙер, Фәриҙә апай, мин йырлайым!” – тип, урындыҡҡа баҫам да белгән йырҙарҙы йырлай торғайным.\n1988 йылда легендар йырсы менән яҡындан танышыу бәхете тейҙе. Ул миңә доға уҡып, йырсы булырға фатиха бирҙе. Йыл һайын теплоходта ойошторолған “Өфө – Болғар – Ҡазан – Өфө” сәйәхәтенә саҡырып, сығыштар яһата ине. Рәхмәтем сикһеҙ, шуға ла, рухы шат булһын тип, һәр аҙнаның кесе йомаһында белгән доғаларҙы уға бағышлайым.\n6) Мәктәп йылдарынан уҡ дуҫлашып йөрөгән тәүге мөхәббәтем менән ғаилә ҡороу бәхетен татыным. Тик яҙмыш һынауҙарына ҡаршы торорлоҡ көс юҡ: йәшләй генә юлдарыбыҙ айырылды. Үҙем үгәй атай ҡулында үҫкәс, балаларыма ундай тормошто теләмәнем. Тәҡдимдәр булһа ла, башҡаса ғаилә ҡороу тураһында уйламаным.\nИке ҡәҙерле ҡыҙым, уларҙан да татлыраҡ ике ейәнем бар. Ҡыҙҙарым Альбина менән Эльвира мәктәптә эшләй. Йырға таланттары бар, әммә ниңәлер уларҙа сәхнәгә сығырға ынтылыш булманы. Оло ейәнем Марат, Башҡорт дәүләт университетын ҡыҙыл дипломға тамамлап, “Роснефть” компанияһында эшләй. Ә кесеһе Арыҫлан әле балалар баҡсаһына ғына йөрөй. Улар – минең тормошомдоң мәғәнәһе лә, һынауҙар алдында ебеп ҡалмаҫҡа көс биреүсе лә, ауыр саҡта йыуатыусы ла, шатлыҡтарыма һөйөнөүсе лә.\n7) Мин донъяға көләпәрә менән тыуған сабыймын. Өс йәшем тулмаҫ борон, бейә һауған өләсәйем абайламай ҡалған, урман араһына инеп юғалғанмын. Барлыҡ йәйләү кешеләре сығып, эҙләп, өсөнсө көн тигәндә табып алғандар. Юл буйлап барғанымды бер көтөүсе ағай тау башынан күреп ҡалған. Был осраҡты яҙмыш ҡөҙрәте тип ҡабул итәм: бер ҡасан да барған юлымда аҙашманым, ситкә тайпылманым.\nЯҙмыш миңә ниндәй генә һынауҙар ҡуймаһын, Аллаһы Тәғәлә һәр ваҡыт уларҙы үтергә көс бирҙе. 25 йәшемдә тәнемдең 80 проценты бешеп, биш айға яҡын ҡуҙғала ла алмайынса дауаханала яттым. Үҙәк буйым зарарланып, тауышым бер аҙ ҡарлығып ҡалды. Иҫән ҡалыуым һәм моңло тауышымды юғалтмауым өсөн Аллаға рәхмәтлемен. 2001 йылда юл һәләкәтенә осраным, бала табыр алдынан ғына һыуға бата яҙҙым. Шундай һынауҙар үткәнгә лә тормошто яратам. Һәр йәшәгән көнөм менән бәхетлемен, кешеләр менән ихлас аралашыу күңелемә рәхәтлек бирә. Йырҙар менән һынауҙар ҙа еңел үтелә, яраланған йәнгә дауа ла табыла.\nҠыҫҡаһы, йәшәйем һәм йырлайым!\nСығыу ваҡыты 27-03-2017, 15:59 | Ҡаранылар: 548\n“Атайым миҫалында белем һәм тырышлыҡ менән ниндәй үрҙәргә өлгәшеп булғанын күреп үҫтем”


ул. Малая Арнаутская (г. Одесса, Приморский район) - Сдается квартира, 4000 грн. - АСНУ\nул. Малая Арнаутская — Сдается квартира\nМалая Арнаутская / Преображенская, 2/3 эт., отреставрированный дом с новыми коммуникациями, 45/32/7 кв.м, комнаты раздельные (20 + 12 кв.м), добротный евроремонт в модном для 90-х годов стиле, столярка «под лак», «художественный» паркет, лепка на стенках и потолке, два застекленных и обшитых вагонкой балкона, 2-ухконтурный котел, кондиционер, стиральная машина, вся необходимая техника и мебель, интернет, с/у с ванной, тамбур, светлая, приятная, уютная квартира в удобном месте в центре города!


Радий Хәбиров янғын һүндергән кешеләргә рәхмәт белдерҙе\n3 Сентябрь , 17:30\nУтҡа ҡаршы көрәштә 4368 кеше һәм 1491 техника ҡатнашты.\nБашҡортостан Башлығы Радий Хәбиров Хәйбулла районында янғын һүндереүселәр менән осрашты. Хакимиәттең тамашалар залында үткән осрашыуҙа янғын һүндереүҙә әүҙемлек күрһәткән Башҡортостандың Урман хужалығы министрлығы, Башҡортостандың Ғәҙәттән тыш хәлдәр буйынса дәүләт комитеты, Рәсәй Ғәҙәттән тыш хәлдәр министрлығының Башҡортостостан буйынса Баш идаралығы етәкселеге, Урал аръяғы райондары хакимиәттәре башлыҡтары, ирекмәндәр һәм урындағы халыҡ ҡатнашты.\n– Мин Хәйбулла районына һеҙҙең менән шәхсән осрашып, ҙур хеҙмәтегеҙгә рәхмәт әйтер өсөн килдем. Беҙ етди тәбиғәт хәүефе алдында булдыҡ. Тораҡ пункттар зыян күреүенә юл ҡуймау төп маҡсаттарҙың береһе ине. Бурысты атҡарып сыҡтығыҙ. Бының өсөн һеҙгә ҙур рәхмәт! Бер ауылды ла ут әсирлегенә бирмәнек. Республика өсөн ауыр эҙемтәләргә юл ҡуйманыҡ.\nҺеҙ үтәгән икенсе мөһим бурыс – урман янғындарына киң ҡолас йәйеүгә юл ҡуйманығыҙ. Былтыр дүрт мең тирәһе гектар майҙанда урман янһа, быйыл ут 13 мең гектарға тиклем биләмәне ялмап алды. Әммә һеҙҙең уларҙы ваҡытында туҡтатыуығыҙ һөҙөмтәһендә ҙур юғалтыуҙарға юл ҡуйылманы. Ут менән көрәшкә янғын һүндереү хеҙмәткәрҙәре генә түгел, ә ябай халыҡ та күтәрелде, – тине Радий Хәбиров.\nРеспублика етәксеһе быйылғы янғындар тарихынан тормош һабаҡтары алырға саҡырҙы.\n- Республиканың Урман хужалығы министрлығының матди-техник базаһын нығытыу бик мөһим. Климат үҙгәрә, ҡоролоҡ менән йышыраҡ осрашабыҙ. Ауыл хәлдәргә һәр саҡ әҙер булырға кәрәк. Шулай уҡ янғындарҙы күҙәтеү системаһын уйларға кәрәк. Сығанаҡтарҙы тиҙ асыҡлау һәм һүндереү өсөн үтеүе ауыр булған таулы урындарҙа телерадиовышкаларҙа “Урман һаҡлаусы” системаһы видеокамераларын ҡуя башланылар. Тағы ла бер һөҙөмтәле ҡорал – пилотһыҙ авиация. Иң мөһие – янғындарҙы тоҡанған саҡта уҡ асыҡлау. Көҙ яңы “Ка-32А11ВС” янғын вертолетын һынауҙы башлаясаҡтар. Киләһе йылда ул дежурлыҡҡа баҫасаҡ. Бынан тыш, ирекмәндәрҙе, ә улар бик күп, яңынан булдырылған Ирекмәндәрҙе уҡытыу үҙәгендә ғәрәсәт менән көрәшеүгә уҡытыу башланды. Уңышлы эшләү өсөн янғынды һүндереүгә булышлыҡ иткән барлыҡ урман-техник сараларҙы системалы нигеҙҙә тормошҡа ашырыу мөһим, – тип белдерҙе Радий Хәбиров.\nХәйбулла районы хакимиәте башлығы Рөстәм Шәрипов ирекмәндәргә дәүләт наградалары тапшырҙы, ә ауыл ирекмәндәре дружиналары етәкселәре махсус кейем һәм экипировка тупланмалары алды.\n– Беҙҙең күршеләргә һәм республиканың бөтә ирекмәндәренә ҙур рәхмәт. Улар барлыҡ райондарҙан да изге теләк-ниәт менән килде. Кешеләр үҙҙерен йәлләмәйенсә, ғүмерҙәрен ҡурҡыныс аҫтына ҡуйып, тәүлек әйләнәһенә эшләне. Беҙҙе бәләлә ҡалдырмағанығыҙ өсөн һеҙҙең алда баш эйәбеҙ. Тәүге көндәрҙән үк Ғәҙәттән тыш хәлдәр министрлығы, Урман хужалығы министрлығы хеҙмәткәрҙәре һәм республиканың битараф булмаған халҡы беҙҙең менән бергә булды, – тине Рөстәм Шәрипов.\nОсрашыу аҙағында Радий Хәбиров Ғәҙәттән тыш хәлдәр министрлығы, Урман хужалығы министрлығы хеҙмәткәрҙәренә һәм Урал аръяғы райондары башлыҡтарына рәхмәт белдерҙе.\n- Әлбиттә, бында янғын һүндереүҙә ҡатнашҡандарҙың барыһы ла йыйыла алманы. Улар – йөҙәрләгән һәм меңәрләгән. Бөтәһенә лә ҙур рәхмәт. Һеҙ тәүгеләрҙән булып ауылдарҙы һәм урмандарҙы һаҡлауға ташландығыҙ. Тәүге көндәрҙән үк бында килеп, өс аҙна дауамында эшләгән Башҡортостандың Ғәҙәттән тыш хәлдәр буйынса дәүләт комитеты рәйесе Фәрит Ғүмәровҡа айырым рәхмәт белдерәм, – тине Радий Хәбиров.\nБыйыл 2 сентябргә ҡарата республикала бөтәһе 13,2 мең гектар майҙанда 421 урман янғыны сығанағы теркәлде, был былтырғы ошо осор менән сағыштырғанда 298 осраҡҡа күп.\nЯнғындарҙы һүндереүгә Башҡортостандың Урман хужалығы министрлығы, Башҡортостандың Ғәҙәттән тыш хәлдәр буйынса дәүләт комитеты, Рәсәй Ғәҙәттән тыш хәлдәр министрлығының Башҡортостостан буйынса Баш идарылығы, муниципалитеттар төркөмдәре, шулай уҡ, республика Башлығы тәҡдиме менән, “Башҡортостан сода компанияһы”, “Газпром нефтехим Салауат”, “Газпром трансгаз Өфө”, Межгорье ябыҡ административ-территориаль берәмегенән “Төҙөлөш идаралығы – 30”, “Башкиравтодор”, “Бүребай тау байыҡтырыу комбинаты”, “Башҡорт баҡыры” предприятиелары йәлеп ителде. Утҡа ҡаршы көрәштә 4368 кеше һәм 1491 техника ҡатнашты.


Доработать сайт (yii)\n-Починить АЯКС запрос (Полный возврат на первую страницу, плохо работает скейлинг пропадает логотип при переходе на главную)\n-Прикрутить картинку на меню (Сделать, чтобы можно было менять на другие картинки в админке)\n-Картнка в меню прописать CSS по цветам (сделать чтобы можно было менять цвета в админке)\n-На главная странице сделать кнопку Забронировать переход на engine бронирования?\n-На фронтальной странице сделать кнопку краткое меню услуг, выдающую pdf\n-На глубине (под галереей) сделать переход без «подробнее"\n-На глубине (под галереей) сделать вариант верстки с показаом информации правее вариант установки\n-Вариант мобильный чтоб попадал на другую верстку\n-В лонгридах, чтобы можно было ставить кнопку ссылку с уже открытой категорией забронировать с категорией\n-более гибкие лонгриды\n-Сделать engine бронирования пример: https://spa.ritzcarlton.com/#/ru/Moscow/Spa/\n-Сделать английскую версию\nНеобходимо разработать сайт по поиску организаций. Пример: rusprofile(.)ru Используем фреймворк Laravel или Yii. Данные по организациям предоставляются в формате xml, 1 файл на 1 организацию. Объем базы около 130 Гб. Принцип работы с базой: нужно выг...


«Беҙҙең ғаилә таланты» » "Йәшлек" гәзите\nГазета "Йәшлек" » Яңылыҡтар таҫмаһы » «Беҙҙең ғаилә таланты»\n«Беҙҙең ғаилә таланты»\nИғтибар! «Йәшлек» гәзите төркөмөндә яңы видеопроект!\nБаласаҡ иле… Кем әйтә унда, ундай ил юҡ, тип? Бар ул, бар! Был хаҡта күптәр белә, хисләнеп ошо илде һағына, ул хатта беҙҙең төштәребеҙгә инә. Тик уға әйләнеп ҡайта торған юлды берәү ҙә белмәй. Кемдәр Баласаҡ илендә булған, уның иҫ китмәле матур, серле, иркә миҙгелдәргә бай икәнен ғүмере буйына тулҡынланып хәтерләй.\n«Йәшлек» гәзите мәктәпкәсә йәштәге балалар араһында (7 йәшкә тиклем) «Беҙҙең ғаилә таланты» тип аталған видеоконкурс иғлан итә.\nХис, Аҡыл, Аң һәм Һәләт балаға Тәбиғәттән бирелә, тиҙәр. Ә бала ете йәшкә тиклем, хистәренә сорналып, Тәбиғәт менән тығыҙ бәйләнештә йәшәй. Был осорҙа уға тәүге орлоҡтарҙы дөрөҫ һалыу үтә мөһим. Мәктәпкәсә йәштәге балаһының тәүге һәләттәрен күреп, бәхетле минуттар кисергән, сикһеҙ ғорурланған ата – әсәләр арабыҙҙа бик күп. Йырлаһа тауышы, бейеһә дәрте, эшләһә ҡулы бар тигәндәй, һеҙҙән\n- «Һөнәр оҫтаһы»\nноминациялары буйынса балағыҙҙың ижади һәләтен мәңгеләштергән видеоҙмалар көтәбеҙ!\n«Беҙҙең ғаилә таланты» видеоконкурсы 1 март — Башҡорт ғаиләһе көнөндә башланып, 1 июнь — Балалар көнөндә тамамланасаҡ. Ул ике йәш категорияһында барасаҡ: биш йәшкә тиклем һәм 5-7 йәшлектәр араһында. Шуға күрә баланың йәшен күрһәтергә онотмағыҙ.\nҠатнашыусыларға «Бәйләнештә» сайтында был ярыш тураһындағы яҙманы репост яһау мотлаҡ. Редакция коллективы тарафынан еңеүселәр һәм һәр номинацияла иң күп «лайк» йыйыусылар билдәләнәсәк.\nИғтибар! Бәйгегә ебәрелгән видеофайлдарҙың регламенты 2 минуттан артмаҫҡа тейеш, ә «Һөнәр оҫтаһы» номинацияһында билдәләнгән ваҡыт — 3 минут.\nСығыу ваҡыты 2-03-2018, 13:17 | Ҡаранылар: 2142\n"Йәшлек" гәзитенең бүләктәр йыйылмаһын оттороу буйынса ярышты тамамланыҡ. Еңеүсе - ӘЛФИРӘ АЙЫТБАЕВА!\nКонкурсҡа ашығығыҙ!!! Тиҙ арала!!!


Банкоматы Ощадбанка в г. Львов в 2021 году: адреса на карте, режим работы, место расположения, ближайшие банкоматы в городе\nБанкоматы Ощадбанка в г. Львов\nСписок адресов ближайших банкоматов Ощадбанка в г. Львов рядом, с адресами на карте, расположением и режимом работы\nул. Богдана Хмельницкого, 163\nул. Городоцкая, 125\nул. Городецкая, 257\nул. Городецкая, 302\nул. Зеленая, 64\nул. Курмановича, 7-А\nуправління Поліції охорони у Львівській обл.\nул. Лычаковская, 62\nул. Пасечная, 51\nул. Рудненская, 32\nПасажирське вагонне ДЕПО Львів\nгуртожиток №8 Національного університету "Львівська Політехніка"\nул. Стрыйская, 73\nул. Венгерская, 9\nул. Красной Калины, 61\nул. Красной Калины, 72\nул. Чупринки, 105\nул. Чупринки, 84\nРИНОК "ПІВДЕННИЙ", ТЦ "ЄВРОПА"\nВашему вниманию предлагается справочник банкоматов Ощадбанка в городе Львов. С помощью нашего сайта можно найти банкоматы банка и банков-партнёров в любом городе. В начале страницы представлена информация о количестве банкоматов Ощадбанка в городе и ссылка на банкоматы других банков в г. Львов.


Донъя яңылыҡтары – 27.04.2018 - Bash.News\nДонъя яңылыҡтары – 27.04.2018 https://bash.news/news/40070_donya_yaylytary__27042018/?lang=bash\n27 апр 2018, 23:06\nМәскәүҙә террор ғәмәлдәре иҫкәртелде. Федераль именлек хеҙмәте илдең баш ҡалаһында "Ислам дәүләте" террор төркөмөнөң йәшерен ағзаларын ҡулға алыу тураһында хәбәр итте. Яңы Уренгой ҡалаһынан Мәскәүгә үтеп инеүселәр байрам көндәрендә шартлауҙар әҙерләгән. Террорсылар эшмәкәрлеге Сүриәнән Телеграмм мессенджере ярҙамында көйләгән тип хәбәр итә ведомство вәкилдәре.\nДәүләт Думаһына айнытҡыстарҙы кире ҡайтарыу тәҡдиме индерелде. Был башланғыс менән депутат Дмитрий Морозов сығыш яһаған . Уның фекеренсә, йылда һаулыҡ һаҡлау ойошмаларына бер миллион самаһы иҫерек килтерелә, әммә уларҙың ни бары 30 процентына ғына медицина ярҙамы күрһәтелә.\nКөньяҡ менән Төньяҡ Корея ярашырға теләй. Бөгөн ике ил президенттарының тарихи осрашыуы булды. Яҡтар Корея ярымуртауын ядро ҡоралынан таҙартыу һәм тынысылыҡ килешеүе төҙөү тураһында уртаҡ фекергә килде.\nҠушма штаттарҙағы нефть эшкәртеү заводында янғын сыҡты. Ғәҙәттән тыш хәл илдең Висконсин штатында теркәлде. Тәмәке төпсөгөнән тоҡанып киткән ут тиҙ арала тотош заводтты ялҡын ялмап алды. Хәлде нефть продукттары һаҡланған цистерналарҙың шартлауы ҡатмарлаштырҙы. Хеҙмәткәрҙәр эвакуацияланыуға ҡарамаҫтан, утта 20 кеше йәрәхәтләнгән тип хәбәр итә Рейтер агентлығы.\nЯпондар трансформер өлгөһөн йәмәғәтселек иғтибарына тәҡдим итте.Робот бер минут эсендә формаһын үҙгәртә һәм ябай\tавтомобилгә әйләнеү һәләтенә эйә. Машина сәғәтенә 60 саҡырым тиҙлек менән хәрәкәт итә. Уны менән кабинанан ултырып та, ситтән тороп пульт аша ла идара итергә мөмкин. Формаһын үҙгәрткән мәлдә салондан сығыу талап ителмәй. Трансформер ике электр моторы ярҙамында хәрәкәт итә.


Текущее время: Пт июл 19, 2019 19:24:05\n[ Сообщений: 9026 ] На страницу Пред. 1 ... 414, 415, 416, 417, 418, 419, 420 ... 452 След.\nДобавлено: Ср мар 27, 2019 22:36:14\nДобавлено: Чт мар 28, 2019 00:23:52\nДобавлено: Чт мар 28, 2019 09:02:19\nДобавлено: Чт мар 28, 2019 10:33:43\nДобавлено: Чт мар 28, 2019 10:53:17\nДобавлено: Чт мар 28, 2019 18:36:03\nДобавлено: Чт мар 28, 2019 21:13:38\nДобавлено: Чт мар 28, 2019 22:23:08\nДобавлено: Пт мар 29, 2019 14:52:11\nДобавлено: Пт мар 29, 2019 18:17:06\nДобавлено: Пт мар 29, 2019 23:00:05\nДобавлено: Сб мар 30, 2019 10:15:14\nЗарегистрирован: Пт апр 29, 2016 11:10:12\nДобавлено: Сб мар 30, 2019 15:14:21\nДобавлено: Сб мар 30, 2019 21:39:24\nДобавлено: Сб мар 30, 2019 23:11:47\nДобавлено: Вс мар 31, 2019 13:33:06\nДобавлено: Вс мар 31, 2019 16:00:39\nЗарегистрирован: Вт июн 30, 2009 12:07:16\nДобавлено: Вс мар 31, 2019 18:34:35\nДобавлено: Вс мар 31, 2019 20:48:33\nДобавлено: Вс мар 31, 2019 21:27:56\nСейчас этот форум просматривают: chukcha1979 и гости: 10


Z — Книжные знаки — 7.2 — лист 001 — Библиотеки публичные (государственные, муниципальные) и академические - Регистрация знаков - Бюллетень ОМ-ZNАK - Публикации - ОМ\nZ — Книжные знаки — 7.2 — лист 001 — Библиотеки публичные (государственные, муниципальные) и академические\nЗНАК КНИГИ • Библиотеки публичные (государственные, муниципальные) и академические\nг. Омска Z-7-00053-2-008\nим. Л.Толстого Z-7-00075-2-008\nКаталог 7.2. Библиотеки публичные (государственные, муниципальные) и академические\n— tags: книга, библиотека, библиофил, штемпель, экслибрис, Реестр Z.РФ, книжный знак, ex libris, книжная графика


Курьерские услуги в Алматы, доставка по казахстану, доставка по всему миру ТОО Риал Тайм Оф Деливери\n+7 (727) 382 65 45 +7 (727) 382 66 33 +7 (701) 713 75 15 +7 (701) 713 74 89\nДоставка "от двери до двери" до аэропорта\nг. Алматы, ул. Розыбакиева 145 А уг. ул. Тимирязева\nclient@rtd.com.kz (приём заявок ) sales@rtd.com.kz ( отдел продаж )\n+7 (727) 382 65 45\n© ТОО Реал Тайм Оф Деливери все права защищены


ЕГРН: Алтайский край, Поспелихинский район, п. Хлебороб, ул. Садовая, дом 30. Кадастровый №: 22:35:090101:81\nВыписка из ЕГРН по объекту: Алтайский край, Поспелихинский район, п. Хлебороб, ул. Садовая, дом 30. Кадастровый номер: 22:35:090101:81\n№ 22-22-25/014/2011-911 от 28.10.2011 (общая долевая собственность)\nадрес: Алтайский край, Поспелихинский район, п. Хлебороб, ул. Садовая, дом 30.


Миккеллер Хоп Берн Лоу / Mikkeller Hop Burn Low (0,33 л.) в магазине РусБир Варшавка\nСейчас 2232 сортов / 39964 бутылок\n-Миккеллер Хоп Берн Лоу / Mikkeller Hop Burn Low (0,33 л.)\nМиккеллер Хоп Берн Лоу / Mikkeller Hop Burn Low (0,33 л.)\nСинга Лео / Singha Leo ж/б (0,49 л.)\nНью Ригас Ран, Форрест! / New Riga’s Run, Forrest! (0,5 л.)


г.Нижневартовск, ул.Мира, д.5/П, строение 1, 2 этаж\nГлавная / Каталог / Офисные стулья и кресла / Кресла операторские / Кресло SkyLine S чёрный с полголовником\nКресло Пилот-1 экокожа\nКресло Марс комфорт Самба\nАдрес: г. Нижневартовск, ул. Мира, д. 5/П, строение 1, 2 этаж


1С:Предприятие 8. Фастфуд. Фронт-офис - Демосервис "1С"


Диллон, Питер — Википедия\nПитер Диллон (англ. Peter Dillon; 15 июня 1788 (1788-06-15), Мартиника, Франция, — 9 февраля 1847, Париж, Франция) — мореплаватель, обнаруживший следы пропавшей экспедиции Лаперуза.\nБлон Ж. Великий час океанов. — М.: Мысль, 1980. — Т. 2. «Тихий».\nИсточник — https://ru.wikipedia.org/w/index.php?title=Диллон,_Питер&oldid=57061349\nПоследний раз редактировалась 16 июля 2013 в 18:21


КПП: FAT() Кузов: GSE20 Распил: 193 653 ₽\nПробег: 168 000 км. Оценка: *** Конструктор: 245 106 ₽\nЛот: 9003 (JU Gifu) Дата: 2020-08-22\nГод: 2012 Объем: 2500 Цена продажи: 96 000 ¥\nКПП: AT() Кузов: GSE20 Распил: 202 374 ₽\nПробег: 110 000 км. Оценка: - Конструктор: 253 827 ₽\nЛот: 6006 (JU Aichi) Дата: 2020-06-25 Полная пошлина 1 268 739 ₽\nПолная пошлина: 1 268 739 ₽ ?\nПробег: 196 000 км. Оценка: 99 Конструктор: 253 827 ₽\nЛот: 75032 (CAA Chubu) Дата: 2020-08-26\nКПП: AT() Кузов: GSE20 Распил: 208 915 ₽\nПробег: 126 000 км. Оценка: *** Конструктор: 260 369 ₽\nЛот: 9018 (JU Gifu) Дата: 2020-08-08\nКПП: FAT() Кузов: GSE20 Распил: 213 276 ₽\nПробег: 84 000 км. Оценка: 99 Конструктор: 264 729 ₽\nЛот: 7501 (CAA Tokyo) Дата: 2020-06-30\nГод: 2006 Объем: 2500 Цена продажи: 117 000 ¥\nКПП: FAT() Кузов: GSE20 Распил: 217 637 ₽\nПробег: 158 000 км. Оценка: 0 Конструктор: 269 090 ₽\nЛот: 401 (ARAI Oyama) Дата: 2020-09-10\nГод: 2007 Объем: 2500 Цена продажи: 117 000 ¥\nКПП: AT() Кузов: GSE20 Распил: 217 637 ₽\nПробег: 120 000 км. Оценка: - Конструктор: 269 090 ₽\nЛот: 10017 (JU Aichi) Дата: 2020-09-17\nКПП: FAT() Кузов: GSE20 Распил: 218 364 ₽\nПробег: 129 000 км. Оценка: 3.5 Конструктор: 269 817 ₽\nЛот: 201 (JU Okinawa) Дата: 2020-07-24\nКПП: FAT() Кузов: GSE20 Распил: 227 086 ₽\nПробег: 135 000 км. Оценка: R Конструктор: 278 539 ₽\nЛот: 142 (KCAA Fukuoka) Дата: 2020-07-09\nГод: 2006 Объем: 2500 Цена продажи: 131 000 ¥\nКПП: AT() Кузов: GSE20 Распил: 227 812 ₽\nПробег: 162 000 км. Оценка: - Конструктор: 279 266 ₽\nЛот: 10108 (JU Aichi) Дата: 2020-07-23\nГод: 2005 Объем: 2500 Цена продажи: 131 000 ¥\nКПП: FAT() Кузов: GSE20 Распил: 227 812 ₽\nПробег: 135 000 км. Оценка: R Конструктор: 279 266 ₽\nЛот: 10002 (TAA Kinki) Дата: 2020-08-18\nГод: 2007 Объем: 2500 Цена продажи: 132 000 ¥\nКПП: AT() Кузов: GSE20 Распил: 228 539 ₽\nПробег: 139 000 км. Оценка: 3.5 Конструктор: 279 992 ₽\nЛот: 157 (JU Okinawa) Дата: 2020-06-26\nПробег: 223 000 км. Оценка: 3.5 Конструктор: 279 992 ₽\nЛот: 65094 (MIRIVE Saitama) Дата: 2020-07-08\nКПП: FAT() Кузов: GSE20 Распил: 230 720 ₽\nПробег: 203 000 км. Оценка: 3.5 Конструктор: 282 173 ₽\nЛот: 20289 (CAA Tokyo) Дата: 2020-06-23\nﾚｸｻｽ IS 250 VerL\nГод: 2006 Объем: 2490 Цена продажи: 135 000 ¥\nКПП: FA() Кузов: GSE20 Распил: 230 720 ₽\nПробег: 176 000 км. Оценка: 3.5 Конструктор: 282 173 ₽\nЛот: 821 (ZIP Osaka) Дата: 2020-09-10\nГод: 2009 Объем: 2500 Цена продажи: 144 000 ¥\nКПП: FAT() Кузов: GSE20 Распил: 237 261 ₽\nПробег: 282 000 км. Оценка: 3.5 Конструктор: 288 714 ₽\nЛот: 4001 (TAA Hyogo) Дата: 2020-07-18 Полная пошлина 1 310 604 ₽\nПолная пошлина: 1 310 604 ₽ ?\nГод: 2006 Объем: 2500 Цена продажи: 144 000 ¥\nПробег: 108 000 км. Оценка: 3 Конструктор: 288 714 ₽\nЛот: 1925 (ARAI Oyama) Дата: 2020-07-30\nГод: 2008 Объем: 2500 Цена продажи: 145 000 ¥\nКПП: FAT() Кузов: GSE20 Распил: 237 988 ₽\nПробег: 169 000 км. Оценка: RA Конструктор: 289 441 ₽\nЛот: 30291 (CAA Chubu) Дата: 2020-06-24 Полная пошлина 1 311 476 ₽\nПолная пошлина: 1 311 476 ₽ ?\nКПП: FAT() Кузов: GSE20 Распил: 238 714 ₽\nПробег: 149 000 км. Оценка: 99 Конструктор: 290 168 ₽\nЛот: 8034 (CAA Tokyo) Дата: 2020-09-08\nРаспил: 238 714 ₽\nКонструктор: 290 168 ₽\nКПП: AT() Кузов: GSE20 Распил: 239 441 ₽\nПробег: 137 000 км. Оценка: Конструктор: 290 894 ₽\nЛот: 4004 (JU Nara) Дата: 2020-07-11\nКПП: FAT() Кузов: GSE20 Распил: 239 441 ₽\nПробег: 156 000 км. Оценка: R Конструктор: 290 894 ₽\nЛот: 90442 (MIRIVE Osaka) Дата: 2020-08-06 Полная пошлина 1 313 220 ₽\nПолная пошлина: 1 313 220 ₽ ?\nКПП: FAT() Кузов: GSE25 Распил: 240 168 ₽\nПробег: 234 000 км. Оценка: 3.5 Конструктор: 291 621 ₽\nЛот: 10006 (TAA Kinki) Дата: 2020-09-01\nКПП: FAT() Кузов: GSE20 Распил: 240 895 ₽\nПробег: 77 000 км. Оценка: R Конструктор: 292 348 ₽\nЛот: 10011 (TAA Kyushu) Дата: 2020-08-04\nРаспил: 240 895 ₽\nКонструктор: 292 348 ₽\nГод: 2005 Объем: 2500 Цена продажи: 152 000 ¥\nКПП: FAT() Кузов: GSE20 Распил: 243 075 ₽\nПробег: 132 000 км. Оценка: 3 Конструктор: 294 528 ₽\nЛот: 10016 (TAA Kinki) Дата: 2020-07-07\nКПП: FA() Кузов: GSE20 Распил: 243 802 ₽\nПробег: 112 000 км. Оценка: R Конструктор: 295 255 ₽\nЛот: 861 (HERO) Дата: 2020-07-08\nПробег: 108 000 км. Оценка: 3.5 Конструктор: 295 255 ₽\nЛот: 6006 (IAA Osaka) Дата: 2020-07-15\nГод: 2007 Объем: 2500 Цена продажи: 154 000 ¥\nКПП: FAT() Кузов: GSE20 Распил: 244 529 ₽\nПробег: 138 000 км. Оценка: 3.5 Конструктор: 295 982 ₽\nЛот: 10064 (TAA Kinki) Дата: 2020-07-07\nГод: 2006 Объем: 3500 Цена продажи: 154 000 ¥\nКПП: FAT() Кузов: GSE21 Распил: 244 529 ₽\nПробег: 166 000 км. Оценка: 3.5 Конструктор: 295 982 ₽\nЛот: 70015 (TAA Hyogo) Дата: 2020-07-11\nГод: 2005 Объем: 2500 Цена продажи: 154 000 ¥\nПробег: 111 000 км. Оценка: RA Конструктор: 295 982 ₽\nЛот: 11013 (TAA Yokohama) Дата: 2020-07-18\nКПП: FA() Кузов: GSE20 Распил: 244 529 ₽\nПробег: 179 000 км. Оценка: 3 Конструктор: 295 982 ₽\nЛот: 8199 (JU Saitama) Дата: 2020-07-21\nГод: 2006 Объем: 2500 Цена продажи: 154 000 ¥\nПробег: 201 000 км. Оценка: 3.5 Конструктор: 295 982 ₽\nЛот: 60042 (MIRIVE Osaka) Дата: 2020-07-23\nПробег: 130 000 км. Оценка: 3.5 Конструктор: 295 982 ₽\nЛот: 3265 (KCAA Minami Kyushu) Дата: 2020-08-19\nГод: 2006 Объем: 2490 Цена продажи: 155 000 ¥\nКПП: AT() Кузов: GSE20 Распил: 245 256 ₽\nПробег: 139 000 км. Оценка: R Конструктор: 296 709 ₽\nЛот: 5214 (JU Chiba) Дата: 2020-07-17\nГод: 2007 Объем: 3500 Цена продажи: 155 000 ¥\nКПП: FAT() Кузов: GSE21 Распил: 245 256 ₽\nПробег: 196 000 км. Оценка: 3 Конструктор: 296 709 ₽\nЛот: 183 (JU Aichi) Дата: 2020-08-27\nГод: 2007 Объем: 2500 Цена продажи: 156 000 ¥\nКПП: IAT() Кузов: GSE20 Распил: 245 983 ₽\nПробег: 96 000 км. Оценка: 4 Конструктор: 297 436 ₽\nЛот: 20196 (MIRIVE Saitama) Дата: 2020-06-24\nГод: 2005 Объем: 2500 Цена продажи: 156 000 ¥\nКПП: AT() Кузов: GSE20 Распил: 245 983 ₽\nПробег: 102 000 км. Оценка: 4 Конструктор: 297 436 ₽\nЛот: 2130 (JU Fukushima) Дата: 2020-07-02\nКПП: FAT() Кузов: GSE20 Распил: 245 983 ₽\nПробег: 172 000 км. Оценка: Конструктор: 297 436 ₽\nЛот: 1057 (JU Nara) Дата: 2020-07-18\nПробег: 166 000 км. Оценка: RA Конструктор: 297 436 ₽\nЛот: 5014 (CAA Tokyo) Дата: 2020-08-18\nКПП: FAT() Кузов: GSE25 Распил: 245 983 ₽\nПробег: 157 000 км. Оценка: 3.5 Конструктор: 297 436 ₽\nЛот: 50006 (MIRIVE Aichi) Дата: 2020-08-28\nГод: 2007 Объем: 2500 Цена продажи: 159 000 ¥\nКПП: FAT() Кузов: GSE20 Распил: 248 163 ₽\nПробег: 196 000 км. Оценка: 3.5 Конструктор: 299 616 ₽\nЛот: 30255 (CAA Tokyo) Дата: 2020-07-14\nКПП: FA() Кузов: GSE20 Распил: 248 163 ₽\nПробег: 193 000 км. Оценка: 3.5 Конструктор: 299 616 ₽\nЛот: 7157 (LAA Shikoku) Дата: 2020-07-22\nIS250 ｴﾚｶﾞﾝﾄ White ｲﾝﾃﾘ\nПробег: 115 000 км. Оценка: R Конструктор: 299 616 ₽\nЛот: 30592 (JU Aichi) Дата: 2020-07-30 Полная пошлина 1 323 686 ₽\nПолная пошлина: 1 323 686 ₽ ?\nПробег: 207 000 км. Оценка: 3.5 Конструктор: 299 616 ₽\nЛот: 1838 (ARAI Oyama) Дата: 2020-08-06\nПробег: 190 000 км. Оценка: 3.5 Конструктор: 299 616 ₽\nЛот: 90649 (CAA Chubu) Дата: 2020-08-19\nГод: 2007 Объем: 2500 Цена продажи: 160 000 ¥\nКПП: IAT() Кузов: GSE20 Распил: 248 890 ₽\nПробег: 104 000 км. Оценка: R Конструктор: 300 343 ₽\nЛот: 99005 (MIRIVE Saitama) Дата: 2020-06-24\nГод: 2005 Объем: 2500 Цена продажи: 160 000 ¥\nКПП: FAT() Кузов: GSE20 Распил: 248 890 ₽\nПробег: 161 000 км. Оценка: R Конструктор: 300 343 ₽\nЛот: 5117 (CAA Tokyo) Дата: 2020-09-01\nГод: 2006 Объем: 2500 Цена продажи: 160 000 ¥\nПробег: 197 000 км. Оценка: R Конструктор: 300 343 ₽\nЛот: 10010 (TAA Kyushu) Дата: 2020-09-15\nКПП: FAT() Кузов: GSE21 Распил: 249 617 ₽\nПробег: 115 000 км. Оценка: 3.5 Конструктор: 301 070 ₽\nЛот: 10007 (TAA Chubu) Дата: 2020-08-06\nГод: 2006 Объем: 2500 Цена продажи: 162 000 ¥\nКПП: FAT() Кузов: GSE20 Распил: 250 343 ₽\nПробег: 170 000 км. Оценка: 3.5 Конструктор: 301 797 ₽\nЛот: 10001 (TAA Hiroshima) Дата: 2020-06-23\nПробег: 159 000 км. Оценка: 3.5 Конструктор: 301 797 ₽\nЛот: 50086 (MIRIVE Aichi) Дата: 2020-08-07\nГод: 2007 Объем: 2500 Цена продажи: 162 000 ¥\nКПП: AT() Кузов: GSE25 Распил: 250 343 ₽\nПробег: 266 000 км. Оценка: 3.5 Конструктор: 301 797 ₽\nЛот: 5053 (JU Aichi) Дата: 2020-08-27\nКПП: FAT() Кузов: GSE21 Распил: 251 070 ₽\nПробег: 246 000 км. Оценка: 3.5 Конструктор: 302 523 ₽\nЛот: 10004 (TAA Tohoku) Дата: 2020-07-02\nГод: 2007 Объем: 2500 Цена продажи: 163 000 ¥\nКПП: FAT() Кузов: GSE25 Распил: 251 070 ₽\nПробег: 130 000 км. Оценка: 3.5 Конструктор: 302 523 ₽\nЛот: 5954 (TAA Tohoku) Дата: 2020-07-09\nГод: 2005 Объем: 2500 Цена продажи: 163 000 ¥\nКПП: FAT() Кузов: GSE20 Распил: 251 070 ₽\nПробег: 123 000 км. Оценка: R Конструктор: 302 523 ₽\nЛот: 10012 (TAA Chubu) Дата: 2020-08-06\nГод: 2006 Объем: 2500 Цена продажи: 164 000 ¥\nКПП: FAT() Кузов: GSE20 Распил: 251 797 ₽\nПробег: 145 000 км. Оценка: 4 Конструктор: 303 250 ₽\nЛот: 10014 (TAA Kyushu) Дата: 2020-06-30\nПробег: 151 000 км. Оценка: RA Конструктор: 303 250 ₽\nЛот: 10003 (TAA Hiroshima) Дата: 2020-09-01\nГод: 2007 Объем: 3500 Цена продажи: 165 000 ¥\nКПП: AT() Кузов: GSE21 Распил: 252 524 ₽\nПробег: 121 000 км. Оценка: Конструктор: 303 977 ₽\nЛот: 1117 (JU Nara) Дата: 2020-09-12\nГод: 2007 Объем: 2500 Цена продажи: 166 000 ¥\nКПП: FAT() Кузов: GSE20 Распил: 253 251 ₽\nПробег: 138 000 км. Оценка: 4 Конструктор: 304 704 ₽\nЛот: 7092 (TAA Kinki) Дата: 2020-06-30\nГод: 2006 Объем: 2500 Цена продажи: 166 000 ¥\nПробег: 213 000 км. Оценка: R Конструктор: 304 704 ₽\nЛот: 9045 (TAA Kantou) Дата: 2020-07-02\nПробег: 245 000 км. Оценка: 3.5 Конструктор: 304 704 ₽\nЛот: 10009 (TAA Shikoku) Дата: 2020-08-18\nПробег: 334 000 км. Оценка: 3.5 Конструктор: 304 704 ₽\nЛот: 10006 (TAA Tohoku) Дата: 2020-08-20\nГод: 2009 Объем: 2500 Цена продажи: 166 000 ¥\nПробег: 173 000 км. Оценка: R Конструктор: 304 704 ₽\nЛот: 10013 (TAA Chubu) Дата: 2020-08-20 Полная пошлина 1 329 792 ₽\nПолная пошлина: 1 329 792 ₽ ?\nГод: 2006 Объем: 3500 Цена продажи: 166 000 ¥\nКПП: FAT() Кузов: GSE21 Распил: 253 251 ₽\nПробег: 160 000 км. Оценка: 3.5 Конструктор: 304 704 ₽\nЛот: 155 (JU Aichi) Дата: 2020-09-10\nПробег: 208 000 км. Оценка: 3.5 Конструктор: 304 704 ₽\nЛот: 8032 (JU Fukuoka) Дата: 2020-09-18\nКПП: FAT() Кузов: GSE21 Распил: 253 977 ₽\nПробег: 189 000 км. Оценка: 3.5 Конструктор: 305 431 ₽\nЛот: 10010 (TAA Hiroshima) Дата: 2020-07-07\nКПП: AT() Кузов: GSE21 Распил: 253 977 ₽\nПробег: 167 000 км. Оценка: R Конструктор: 305 431 ₽\nЛот: 31192 (JU Aichi) Дата: 2020-07-09\nГод: 2007 Объем: 2500 Цена продажи: 167 000 ¥\nКПП: FAT() Кузов: GSE20 Распил: 253 977 ₽\nПробег: 198 000 км. Оценка: 3.5 Конструктор: 305 431 ₽\nЛот: 10021 (TAA Kyushu) Дата: 2020-08-04\nГод: 2005 Объем: 2500 Цена продажи: 168 000 ¥\nКПП: AT() Кузов: GSE20 Распил: 254 704 ₽\nПробег: 142 000 км. Оценка: 4 Конструктор: 306 157 ₽\nЛот: 60039 (MIRIVE Saitama) Дата: 2020-08-05\nГод: 2005 Объем: 2500 Цена продажи: 169 000 ¥\nКПП: FAT() Кузов: GSE20 Распил: 255 431 ₽\nПробег: 196 000 км. Оценка: 3.5 Конструктор: 306 884 ₽\nЛот: 60152 (Honda Kyushu) Дата: 2020-08-03\nГод: 2006 Объем: 2500 Цена продажи: 170 000 ¥\nКПП: FA() Кузов: GSE20 Распил: 256 158 ₽\nПробег: 213 000 км. Оценка: R Конструктор: 307 611 ₽\nЛот: 5287 (JU Chiba) Дата: 2020-07-10\nКПП: FAT() Кузов: GSE20 Распил: 256 158 ₽\nПробег: 136 000 км. Оценка: R Конструктор: 307 611 ₽\nЛот: 10035 (TAA Kinki) Дата: 2020-07-21\nКПП: FAT() Кузов: GSE21 Распил: 256 885 ₽\nПробег: 199 000 км. Оценка: 3 Конструктор: 308 338 ₽\nЛот: 20104 (MIRIVE Saitama) Дата: 2020-06-24\nКПП: FA() Кузов: GSE20 Распил: 256 885 ₽\nПробег: 188 000 км. Оценка: 3.5 Конструктор: 308 338 ₽\nЛот: 9009 (LAA Okayama) Дата: 2020-07-10\nГод: 2006 Объем: 2500 Цена продажи: 172 000 ¥\nКПП: FAT() Кузов: GSE20 Распил: 257 611 ₽\nПробег: 143 000 км. Оценка: 4 Конструктор: 309 065 ₽\nЛот: 70221 (CAA Gifu) Дата: 2020-07-07\nГод: 2007 Объем: 2500 Цена продажи: 172 000 ¥\nПробег: 155 000 км. Оценка: R Конструктор: 309 065 ₽\nЛот: 11013 (TAA Yokohama) Дата: 2020-09-19\nГод: 2007 Объем: 2500 Цена продажи: 174 000 ¥\nКПП: FAT() Кузов: GSE20 Распил: 259 065 ₽\nПробег: 130 000 км. Оценка: 3.5 Конструктор: 310 518 ₽\nЛот: 20628 (MIRIVE Saitama) Дата: 2020-06-24\nГод: 2006 Объем: 2500 Цена продажи: 176 000 ¥\nКПП: FAT() Кузов: GSE25 Распил: 260 519 ₽\nПробег: 140 000 км. Оценка: 3.5 Конструктор: 311 972 ₽\nЛот: 85087 (MIRIVE Saitama) Дата: 2020-09-09\nГод: 2006 Объем: 2500 Цена продажи: 177 000 ¥\nКПП: FAT() Кузов: GSE20 Распил: 261 245 ₽\nПробег: 145 000 км. Оценка: 4 Конструктор: 312 699 ₽\nЛот: 3295 (KCAA Minami Kyushu) Дата: 2020-07-08\nКПП: FAT() Кузов: GSE25 Распил: 261 972 ₽\nПробег: 118 000 км. Оценка: 4 Конструктор: 313 425 ₽\nЛот: 10002 (TAA Tohoku) Дата: 2020-07-09\nГод: 2005 Объем: 2500 Цена продажи: 178 000 ¥\nКПП: FAT() Кузов: GSE20 Распил: 261 972 ₽\nПробег: 134 000 км. Оценка: 3.5 Конструктор: 313 425 ₽\nЛот: 10016 (TAA Chubu) Дата: 2020-07-09\nГод: 2006 Объем: 2500 Цена продажи: 179 000 ¥\nКПП: FAT() Кузов: GSE20 Распил: 262 699 ₽\nПробег: 90 000 км. Оценка: 3.5 Конструктор: 314 152 ₽\nЛот: 11003 (TAA Yokohama) Дата: 2020-08-08\nРаспил: 262 699 ₽\nКонструктор: 314 152 ₽\nГод: 2005 Объем: 2500 Цена продажи: 180 000 ¥\nКПП: AT() Кузов: GSE20 Распил: 263 426 ₽\nПробег: не указан Оценка: 3.5 Конструктор: 314 879 ₽\nЛот: 60165 (MIRIVE Saitama) Дата: 2020-07-08\nГод: 2006 Объем: 2500 Цена продажи: 180 000 ¥\nПробег: 121 000 км. Оценка: Конструктор: 314 879 ₽\nЛот: 23956 (LUM Tokyo Nyusatsu) Дата: 2020-09-02\nГод: 2007 Объем: 2500 Цена продажи: 181 000 ¥\nКПП: FAT() Кузов: GSE20 Распил: 264 153 ₽\nПробег: 121 000 км. Оценка: 4 Конструктор: 315 606 ₽\nЛот: 10001 (TAA Shikoku) Дата: 2020-06-30\nКПП: FAT() Кузов: GSE25 Распил: 264 153 ₽\nПробег: 110 000 км. Оценка: 3 Конструктор: 315 606 ₽\nЛот: 5953 (TAA Tohoku) Дата: 2020-07-02\nГод: 2006 Объем: 2500 Цена продажи: 181 000 ¥\nПробег: 139 000 км. Оценка: 3.5 Конструктор: 315 606 ₽\nЛот: 90406 (CAA Chubu) Дата: 2020-07-22\nГод: 2005 Объем: 2500 Цена продажи: 181 000 ¥\nКПП: AT() Кузов: GSE20 Распил: 264 153 ₽\nПробег: 147 000 км. Оценка: R Конструктор: 315 606 ₽\nЛот: 30444 (JU Aichi) Дата: 2020-09-03\nГод: 2005 Объем: 2500 Цена продажи: 183 000 ¥\nКПП: FAT() Кузов: GSE20 Распил: 265 606 ₽\nПробег: 86 000 км. Оценка: 3.5 Конструктор: 317 059 ₽\nЛот: 20068 (BAYAUC) Дата: 2020-07-01\nПробег: 102 000 км. Оценка: 4 Конструктор: 317 059 ₽\nЛот: 10078 (MIRIVE Saitama) Дата: 2020-07-08\nКПП: AT() Кузов: GSE20 Распил: 265 606 ₽\nПробег: 160 000 км. Оценка: 3.5 Конструктор: 317 059 ₽\nЛот: 30552 (JU Aichi) Дата: 2020-09-03\nПробег: 171 000 км. Оценка: 3.5 Конструктор: 317 059 ₽\nЛот: 60047 (MIRIVE Saitama) Дата: 2020-09-16\nГод: 2007 Объем: 3500 Цена продажи: 184 000 ¥\nКПП: FAT() Кузов: GSE21 Распил: 266 333 ₽\nПробег: 140 000 км. Оценка: 3.5 Конструктор: 317 786 ₽\nЛот: 2031 (JU Hiroshima) Дата: 2020-07-02\nПробег: 100 000 км. Оценка: 3.5 Конструктор: 317 786 ₽\nЛот: 4006 (JU Aichi) Дата: 2020-07-16\nГод: 2007 Объем: 2500 Цена продажи: 184 000 ¥\nКПП: FAT() Кузов: GSE20 Распил: 266 333 ₽\nПробег: 97 000 км. Оценка: RA Конструктор: 317 786 ₽\nЛот: 7049 (TAA Hyogo) Дата: 2020-08-01\nГод: 2006 Объем: 2500 Цена продажи: 184 000 ¥\nПробег: 163 000 км. Оценка: 3.5 Конструктор: 317 786 ₽\nЛот: 10001 (TAA Chubu) Дата: 2020-09-10\nГод: 2005 Объем: 2500 Цена продажи: 186 000 ¥\nКПП: FAT() Кузов: GSE20 Распил: 267 787 ₽\nПробег: 164 000 км. Оценка: 3.5 Конструктор: 319 240 ₽\nЛот: 1744 (ARAI Oyama) Дата: 2020-08-27\nГод: 2010 Объем: 2500 Цена продажи: 187 000 ¥\nКПП: FAT() Кузов: GSE20 Распил: 268 513 ₽\nПробег: 155 000 км. Оценка: R Конструктор: 319 967 ₽\nЛот: 11015 (TAA Yokohama) Дата: 2020-07-18 Полная пошлина 1 348 107 ₽\nПолная пошлина: 1 348 107 ₽ ?\nГод: 2007 Объем: 2500 Цена продажи: 189 000 ¥\nКПП: FAT() Кузов: GSE20 Распил: 269 967 ₽\nПробег: 132 000 км. Оценка: 3.5 Конструктор: 321 420 ₽\nЛот: 4341 (JU Fukuoka) Дата: 2020-07-17\nГод: 2007 Объем: 2500 Цена продажи: 190 000 ¥\nКПП: FAT() Кузов: GSE20 Распил: 270 694 ₽\nПробег: 97 000 км. Оценка: 4 Конструктор: 322 147 ₽\nЛот: 60251 (JU Gifu) Дата: 2020-06-20\nГод: 2008 Объем: 3500 Цена продажи: 190 000 ¥\nКПП: FAT() Кузов: GSE21 Распил: 270 694 ₽\nПробег: 150 000 км. Оценка: 3.5 Конструктор: 322 147 ₽\nЛот: 10010 (TAA Chubu) Дата: 2020-07-02 Полная пошлина 2 039 603 ₽\nПолная пошлина: 2 039 603 ₽ ?\nLEXUS IS 2012 г.


Тархан (титул) — Башҡорт Википедияһы\nТархан (ҡаҙ. дарқан; ғәр. طرخان; башҡ. тархан; ҡыт. 達干; монг. дархан[иҫкәрмә 1]; фарс. ترخان; татар. tarxan, тархан; саха дархан, тархан; cыу. турхан) — төрки аҡһөйәктәренең өҫтөнлөклө сословиеһы. Титул төркиҙәрҙә һәм монголдарҙа, башҡа дала халыҡтарында ҡулланылған.\n1.1 Алтын Урҙа осорона тиклем\n1.2 Алтын Урҙа осоро һәм Алтын Урҙа тарҡалған осор\n1.3 Рәсәй дәүләте составында\nАлтын Урҙа осорона тиклем[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]\nТөрки ҡағанаты замандарынан (550-745 йылдар) билдәле. "Бойла-баға-тархан", "баға тархан" һәм "тархан" чиндары йәки титулдары булған.\nХазар ҡағанатында хәрби-ырыу башлыҡтарының юғары сословиеһы вәкилдәре тархан тип йөрөтөлә. Авар ҡағанатында тархандар һалым йыйыусы булып хеҙмәт итә, улар ҙа аҡһөйәктәр ҡатламына ҡарай. Беренсе Болгар батшалығында тархан Византиялағы стратегҡа тиң юғары хәрби чин була.\nАлтын Урҙа осоро һәм Алтын Урҙа тарҡалған осор [үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]\nМонгол хакимлығы ваҡытында тархан исеме хан ярлыҡтары менән тапшырылған, Аҡһаҡ Тимер ғәскәрендә лә тархан юғары звание булған. Аҡһөйәк феодалдарҙың эре вәкилдәре иҫәбенә инмәгән хәлдә лә, тархандар һалымдарҙан һәм яһаҡтарҙан азат ителгән һәм киң хоҡуҡтарҙан файҙаланған. Алтын Урҙа ханы Тимер Ҡутлуғ 1397 йылда Мөхәммәт тигән бер кешегә биргән ярлыҡта тархандың ерҙәргә, һыуҙарға, баҡсаларға, мунсаларға, тирмәндәргә, ул биләгән «буш урындарға», ауылдарға һәм башҡа мөлкәткә хоҡуҡтары һаналған. Тархандың ерҙәре һәм башҡа мөлкәте тейелгеһеҙ булған. Ул йөҙөмлөктәр өсөн алына торған түләүҙәрҙән, амбар пошлиналарынан, ырҙын өсөн түләүҙән, арыҡтарға һалына торған яһаҡтан азат булған. Ярлыҡ тархандан пошлина ла, үлсәү хаҡы ла, юл хаҡы ла, «ҡарауылға түләүҙәр» ҙә алмаҫҡа ҡуша. Унан төрлө түләүҙәр талап итеү, уны эҙәрләү, ҡыҫыу һәм башҡалар тыйылған була. Тархандар хоҡуҡ йәһәтенән дә айырым урын алып тора: «Уның ғали йәнәптәре янына инеүенә ҡаршылыҡ тыуҙырмаҫҡа бойорола, уның һәм балаларының туғыҙға тиклем яҙыҡ эше өсөн яуаплылыҡ талап итмелмәй, ылау һалымы өсөн унан ат алынмай һәм улар һәр төрлө түләмдәрҙән (тәкәлиф) азат». Дөйөм алғанда, Алтын Урҙа осоронда тархандар, мөлкәткә ҡағылышлы һәм башҡа хоҡуҡтар алып, йәмғиәттең тотош бер социаль ҡатламын хасил итә. Званиеһын һәм хоҡуҡтарын раҫлаған Алтын Урҙа ярлығына эйә башҡорт тархандары ла Алтын Урҙаның башҡа тархандарына бирелгән өҫтөнлөктәр һәм хоҡуҡтарҙан файҙаланғандыр, тип иҫәпләнә.\nРәсәй дәүләте составында[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]\nРәсәй дәүләтендә яһаҡ түләмәгән һәм жалованье алмаған хеҙмәттәге башҡорттарҙы, шулай уҡ хеҙмәттәге татарҙарҙы (мәҫәлән, ҡасим татарҙарын), мариҙарҙы, ҡалмыҡтарҙы, мордваларҙы, мишәрҙәрҙе тархан тип атағандар. Башҡорттарҙа мираҫҡа тапшырыла торған тарханлыҡ һәм хосуси тарханлыҡ булған. Улар һалымдарҙан һәм йөкләмәләрҙән азат ителгән, башҡорт аҫаба ерҙәрендә өлөш һайлап алыу хоҡуғына эйә булған, ләкин хәрби хеҙмәтте үтәргә тейеш булған.\nСоциаль статусы буйынса тархандар баяр балаларына тиңләштерелгән.\nЗвание хәрби, дипломатик һәм башҡа хеҙмәт уңыштары өсөн бирелгән. Тархандар йәмәғәт ерҙәренән өлөш һайлдарға һәм уға хужа булырға, башҡа дәүләт льготаларынан файҙаланырға хоҡуҡлы булған.\nСыуаштарҙа Рәсәй дәүләтенә ҡушылғанға тиклем ваҡ ер биләүселәр, феодалдар тархан (турхан) тип йөрөтөлгән.\nӘрмәнстанда һәм Грузияла Фарсы хакимлығы осоронда тархан титул-фамилияһы ҡайһы бер әрмәндәргә һәм грузиндарға бирелгән, уларҙа Тарханян һәм Тарханашвили тигән фамилиялар әле лә осрай.\nТарханлыҡ ярлығы урыҫ батшаһына хеҙмәткә күскән мордваларҙы һәм татарҙарҙы яһаҡ түләүҙән ҡотҡарған.\nТитул билдәле инглиз яҙыусыһы Клайв Стейплз Льюистың китаптарында телгә алына; Тархистан тигән уйлап сығарылған дәүләттә йәшәгән аҡһөйәктәр тархан тип йөрөтөлә.\n↑ Тарханы Золотой Орды(недоступная ссылка)\nСтатья «Тархан» в «Энциклопедии Башкортостан» 2007 йылдың 19 октябрь көнөндә архивланған.\nСайт «Башкирские тарханы» 2012 йылдың 4 ғинуар көнөндә архивланған.\nСтатья «О тарханах башкирского племени тунгаур» на историко-краеведческом портале «Ургаза.ру»(недоступная ссылка)\n↑ [http: www.gramota-t.ucoz.ru Сайт "Тарханная грамота"].\nhttps://ba.wikipedia.org/w/index.php?title=Тархан_(титул)&oldid=1057876 ҡабул ителгән\nБыл бит һуңғы тапҡыр 16:21 11 август 2021 үҙгәртелгән.