Материалы за Апрель 2008 года » Страница 3 » Архив газеты "Йәшлек"\nАлтмыш аҙым алға атла, алты тапҡыр артыңа ҡара.\nАуылға ҡайтыусыларға, ысынлап та, аҡса түләнәме?\nИртәгә – Төҙөүселәр көнө\nЕребеҙ йәмле улар менән\nТелеңде йоторлоҡ Яңылыҡтар » Конкурстар\nЗапеканка бешереү өсөн 500 г эремсек, 1 йомортҡа, 2 аш ҡалағы һары май, 2 аш ҡалағы он менән манный ярмаһы, 3 аш ҡалағы шәкәр, тоҙ, ванилин алына.\nАуыл эремсеге булһа, уны ит турағыс аша үткәрергә лә, шәкәрҙә туҡылған йомортҡа, май, он, манный ярмаһы, тоҙ, ванилин ҡушып, мейескә 25 – 30 минутҡа бешерергә ҡуйырға. Һыуынғас, табынға ҡаймаҡ менән бирелә.\nавторы: Нур | 24 апреля 2008 | Фекерҙәр (0) | Тотош уҡырға\nҮәт, ҡыҙыҡ! Әҙәбиәт » Сатира һәм юмор!\nБерәүгә йорт туйларға ҡунаҡтар килә. Ашап-эсеп, йырлап-бейеп ҡайтырға тип кейенә башлайҙар hәм коридорҙа торған ҙур сүкеште күреп:\n– Был нимә? – тип hорайҙар.\n– Сәғәт, – ти хужа.\n– Нисек сәғәт?\nХужа сүкеше менән стенаға hуға, ә теге яҡтан берәү:\n– Иптәштәр, hеҙҙең оятығыҙ бармы, юҡмы? Улай ярамай. Сәғәт төнгө өс бит инде, – ти.\nҘур спорт тирәләй Яңылыҡтар » Спорт\nФутбол буйынса Рәсәй беренселегенең сираттағы туры турнир таблицаһына әллә ни үҙгәреш килтермәне. Чемпионат лидеры, Ҡаҙандың «Рубин» командаһы инде был юлы «Амкар» футболсыларын 1:0 иҫәбенә отоп, алты уйында алты еңеү менән үҙ позицияһын нығыта төштө. Сөнки төп урынға дәғүә иткән клубтар, hаман да үҙ уйынын таба алмай, мәрәйҙәр юғалтыуын дауам итә. Әйтәйек, уҙған миҙгел Рәсәй чемпионы – «Зенит» футболсылары «Сатурн» менән 1:1 иҫәбенә уйнап, мәрәйҙәрен бүлеште. Хәҙер улар бары ете мәрәй менән генә унынсы урында урынлашты. Шулай уҡ Валерий Газзаевтың да тәрбиәләнеүселәре еңеү шатлығын кисерә алмай ыҙалана. Улар «Локомотив» менән 0:0 иҫәбенә уйнаны. Ә бына Мәскәүҙең «Спартак» клубы, ниhайәт, «Спартак-Нальчик» уйынсыларын 2:1 иҫәбенә еңеп, хәлен бер аҙ яҡшыртты.\nҠалған осрашыуҙар ошондай иҫәпкә тамамланды: «Терек» – «Луч-Энергия» – 2:1, «Мәскәү» – «Динамо» – 1:1, «Кр. Советов» – «Томь» – 3:0, «Шинник» – «Химки» – 3:2.\nЗәйнулла ишандың ҡайhы бер мөриттәре тураhында «Мәмбәт шәжәрәhе»ндәге мәғлүмәттәр Мәҙәниәт\nБеҙҙә мәҙрәсәләр тарихы бик аҙ өйрәнелгән. «Башҡортостан» ҡыҫҡаса энциклопедияhында, мәҫәлән, ХIХ – ХХ быуатта Өфө губернаhында эшләп килгән 40-лаған мәҙрәсә хаҡында әйтелә, ә Ырымбур губернаhында булған мәҙрәсәләр тураhында бер ниндәй ҙә мәғлүмәт юҡ тиерлек. Берҙән-бер мәғлүмәт Верхнеульск өйәҙендәге «Рәсүлиә» мәҙрәсәhе хаҡында.\nӘ был хәл ысынбарлыҡҡа тап килмәй. Һәр хәлдә Ырымбур губернаhында ла мәҙрәсәләрҙең булғанлығы, уларҙа башҡорт халҡының күренекле зыялылары, мәғрифәтселәре уҡытҡанлығы хәҙер инде бер кемдә лә бәхәс уятмай.\nӘҙәби ҡәрҙәштәр һәм аҙаштар Әҙәбиәт\nӘҙәби ғаилә тигән hүҙбәйләнеште ишеткәнегеҙ бармы икән? Ишетмәhәгеҙ ҙә аптырайhы түгел, сөнки ундай ғаиләләр аҙым hайын осрамай. Әгәр махсус ҡыҙыҡhынып, башҡорт әҙиптәре биографияhына күҙ hалhаҡ, иң тәүҙә Һәҙиә hәм Fөбәй Дәүләтшиндарҙы иҫкә төшөрөү зарурҙыр. Яҙмыштары фажиғәле осланған аҫыл шәхестәр... Артабан Рәғиҙә Янбулатова hәм Арыҫлан Мөбәрәков, Фәниә Чанышева-Рамазанова hәм Fилемдар Рамазанов, Гөлфиә Юнысова-Иҙелбаева hәм Мирас Иҙелбаев, йәшерәк быуындан Тамара (Искәндәриә) hәм Хисмәт Юлдашевтарҙы, Хәмдиә hәм Сөләймән Латиповтарҙы, Зөhрә Ҡотлогилдина hәм Нияз Мәhәҙиевтарҙы (улдары Азаматты – ике китап авторын) телгә алырға кәрәк. Мәгәр бөгөн иң ишле «әҙәби» фамилия – Бураҡаевтар, минеңсә. Геолог-ғалим, публицист, Диҡҡәт Бураҡаевтың күп кенә китап яҙғанын беләм. Мәрхүмдең тормош юлдашы Мәрйәм инәй Бураҡаева – күренекле прозаик, йәмәғәт эшмәкәре. Улдары Илгизәр – әҙип, мөхәррир. Һеңлеhе, мәктәп буйынса hабаҡташым Зөhрә – бына тигән сәсмә әҫәрҙәр авторы, телефильмдарға сценарийҙар ижад итеүсе. Яҙыусылар союзында тормаhа ла, атаҡлы мәрхүм шағир Шәриф Биҡҡолдың хәләл ефете Рәйсә Биҡҡолова – Йәркәеваның ижады ла әҙәбиәт hөйөүселәргә ярайhы таныш. Иҫтәлектәре, хикәйәләре буйынса.\nавторы: Нур | 24 апреля 2008 | Фекерҙәр (1) | Тотош уҡырға\nБашҡортлоҡто тойҙорған күргәҙмә Мәҙәниәт\n16 апрелдә Силәбе өлкә крайҙы өйрәнеү музейында «Башҡорт халҡының легендалары hәм мираҫы» тигән күргәҙмә асылды. Милләтебеҙҙең бөгөнгөhө өсөн бик әhәмиәтле булған был күргәҙмәне булдырыу идеяhын күтәреп сығып, уны тормошҡа ашырыусы, музей хеҙмәткәре, этнограф О. Новиковаға барлыҡ халыҡ исеменән оло рәхмәт белдерге килә. Арғаяш районынан район hәм Ҡолой, Яратҡол мәктәп, Үрге Өфәлей, Мейәс ҡалаларының крайҙы өйрәнеү музейҙарынан, Ш. Бабич исемендәге китапхананан, Красноармейск районы hәм Силәбе дәүләт университетының этнография музейынан алынған экспонаттарҙы бик матур итеп, яйына тура килтереп урынлаштырғандар. Экспонаттарға бай, йөкмәткеле күргәҙмәне июнгә тиклем мәктәп уҡыусылары, студенттар, ҡунаҡтар килеп ҡарай ала.\nРухыбыҙ ныҡ, Урал тауындай Башҡортостан » Милли проекттар\nЕтәксебеҙ булғас ут,\nбеҙҙе алмай тут\nБынан ике йыл элек, 2006 йылдың мартында, Силәбе өлкәһе башҡорттары ҡоролтайы башҡарма комитеты ултырышында бер тауыштан яңы рәйес һайланды. 1998 йылдан алып Башҡорт халыҡ үҙәгенең әүҙем ағзаларының береһе булған Марсель Йосопов был вазифаны ҙур яуаплылыҡ менән ҡабул итте. Өлкәнең милләттәш эшҡыуарҙарын йыйып, башҡарма комитеттың фондын булдырҙы. Күбеһенсә уның үҙенә матди яҡтан ғына түгел, урындағы етәкселәр менән килешеү, милли мәсьәләләрҙе өлкә һәм ҡала кимәлендә дөрөҫ һәм ыңғай хәл итеүгә булышырға ла тура килде. Танылған эшҡыуар булараҡ ихтирам яулап өлгөргән башҡорт егетенең эш һөҙөмтәләре барыһын да ҡыуандыра. Шәхси аҡсаһына сәркәтип штаты булдырып, офис асып, эш өсөн оргтехника һәм башҡа кәрәк-яраҡтар алыуҙы ойошторҙо Марсель Харис улы. Ойошманың эшен тағы ла нығыраҡ әүҙемләштереү мөмкинлеген булдырҙы. Халыҡ менән бәйләнеште киңәйтте. Ҡоролтайҙан ситтә, үҙ белдектәре менән милләтебеҙҙең мәҙәниәтен, тарихын һаҡлап ҡалыу өсөн ҙур көс һалып эшләп килгән райондар менән бәйләнешкә сығып, берләшеп, эште дауам иттек. Өлкә башҡорттары ҡоролтайы башҡарма комитетын булдырыу менән актив эшләп килеүсе Трехгорный, Үрге Өфәлей, Магнитогорск, Мейәс, Ҡыштым, Сыбаркүл, Златоуст ҡалалары башҡорттары ҡоролтайы башҡарма комитеттары рәйестәре Клара Яҡупова, Ғәбделйән Сабиров, Мәүлит Мырҙағәлин һәм уның урынбаҫары, Магнитогорск ҡалаһының милли китапханаhы мөдире Нәсимә Туҡаева, Наил Fарипов, Лилиә Нәбиуллина, Радик Моратов менән берлектә Арғаяш, Ҡоншаҡ, Ҡарағайлы райондарының ҡоролтай башҡарма комитеттары рәйестәре Мәрзиә Сәғретдинова, Рәүф Хужин, Рабиға Бикбулатова эшкә тағы ла илһамланып, дәртләнеп тотондо. Халыҡ яңы быуын етәкселәренең мөмкинлектәренә, рухи яҡтан һөйөнөс ҡатыш өмөт менән ҡараны. Ә 37 ағзанан торған ҡоролтай активы, бер нисә тармаҡ буйынса эштәрен планлаштырып, шул комиссияларҙың етәкселәрен һайлап, халыҡ мәнфәғәте өсөн эште дауам итте.\nҒалимдар элек Ерҙең икенсе яҡҡа әйләнгәнен иҫәпләп сығарған. Ҡасандыр ҡояш беҙ өйрәнгәнсә көнсығыштан түгел, ә көнбайыштан ҡалҡҡан икән. Яҡынса 4,5 млрд йыл элек булған ваҡиға беҙҙең планеталағы хәл-торошто танымаҫлаҡ итеп үҙгәртеүгә сәбәпсе булған. Хатта, бәлки, унда тормош барлыҡҡа килеү өсөн шарттар ҙа тыуҙырғандыр. Ана шул алыҫ осорҙа Ай барлыҡҡа килгән. Дөрөҫөрәге, ул Ергә Марс ҙурлығындағы һауа есеме килеп бәрелеү һөҙөмтәһендә килеп сыҡҡан. Күп ғалимдар тап шул рәүешле Ер ошондай юлдашҡа эйә булған тип иҫәпләй. Американың Көньяҡ-көнбайыш институтынан Робин Кэнап компьютерҙа ошо ҡурҡыныс бәрелеште һәм Айҙың барлыҡҡа килеү процесын моделләштергән. Һөҙөмтәлә Ай әлеге кеүек булһын һәм әлеге урынында торһон өсөн Ергә күпкә шәберәк һәм кире яҡҡа әйләнергә кәрәк булған. Кэнаптың моделенән күренеүенсә, 4,5 млрд йыл элек беҙҙең планетаның тиҙлеге шундай булған – тәүлек дүрт сәғәткә тиңләшкән, Ҡояш көнбайыштан ҡалҡҡан. Әйткәндәй, бәрелеш Ерҙең күсәрен ҡыйшайтҡан, һөҙөмтәлә беҙ ошондай ваҡыт тиҙлегендә йәшәйбеҙ.


Москва, ул. Аргуновская д. 3, стр. 1\n+7 925 121-24-44


ϵ����Ҫ������������Ϊ����ִ��Ϊ���������������ְ���֮��. ������״���ȷ��ʵ�ʾ�ס�������ż���� ������߶Աȷ��֡�(��) ϰ��ƽ����������簲ȫ����Ϣ��������̸���ϵ���Ҫ�����ڹ㶫��������������ͳ��ޡ�һ��õ������ͼ����ĳĳ��2015��3��Ǳ��,��˫����Ը,�߳�����ס���ڴ��ϵ���ĳĳ�ľ�������˵���й�����㹻�����ԡ�Ǳ���ͻ���ռ䡣Ҳ���Ǻ͸�������������γ̿���Ҫͻ����̹��?�㶫ʡ����ҽԺҽԺͨ������ǰ�����˵Ŀ�ǻ������ҽʦ����ΰ���Ρ�����ʱ����������ͼƬ��Դ������΢�� 5��5�յ��̨�塰��ɭ�����ơ�����������ŷ����������ٷֵ�,���úܸ�.�참���������ٱ�����ĳ�ϼҡ�\n������Լ����ί��ϯŬ�����ʾ�������ǵ��ó���������ؼ�׶Ρ����������С�������ǰ������๤�������������㹻������������ǽ��ٰ�һ��ΰ��İ��˻ᡣ���ܽ��11576Ԫ����ǰ,ֻΪ����Ӻ����Եõ���õ�����,ͨ��ѯ��,��ʵ��ߵ�һ��Դ�ɹ��涨�Ŀɲ����ԣ����Υ�Ϳ�ȫ��׷���Ͻ�����.�����ڴ��¾��񡣰ټ���Ӯ���ؼ����Ľ���53��ĳ��������жȹ��������������õ�23��.�Ų����ø߼�ũ��Ʒ��Ϊ������ͷ���ط�������������) �š����Ӳ����ʽ��������,ð����Ǳ����й����ֳ����־��̾���ӵ��񾯣� ��Ȩ�����������۵�ӭ�����ѳ��׿������������������ֳ�һ��̯Ż����.���һ˿�ۿ�,ֻ��ũ����̿���һ�����α�ʾ����Ӧ�û������Ӱɣ������ص��ŷ����ѭ��������ȫ������Ӧ�ô���ݷ������Ļ�����羳������Ȩ����,��ǰ��������Ⱥ��˵����������Ŀ,��һ��Ҳ����û������˼ά����10������20��10������.���ϱ����С���\n����Ҫ�����ڿ�ʼ�ӳ����顣ʧȥ�����������ܽ���Ļ�ᣬ��һ���˼��Ⱥ��������С��¸�����ĸϵ�永���ݵ�����Ȩ��,���ܴ��������ˣ���������.�����˲���Ż�¡���к�����ĵ�֢״������ĳ�֡�񲡯������. ��ʹ�����Ѷ5��12������10ʱ45����, �����������б�����·������㷢�ع�С��Χǽ�ֲ������������̽�����������۴�ͳ�ľ��취�桢�����������ϸ�ִ���쵼�ɲ������й�������ƶ�.�����ʾ��5����)���ۻ������ڳ���ͬ��Ҳ�ǽ�Ϊ������Ƶ��ͼ �������Ҳ�ز���ʶ,������ҽԺ��һ��˵�����������½��о�������µ���ʷ�ص��ΰ�������Ҫ���ݡ����󿪳��ؼ���Ϣ,���Է�ŭ���������ҹ��������Ϊû�л��ڣ��������Բ�� ���ǵ����ӵ���״����ĺ���ܳ�����������Դ��������������.���ǲ��ܽ�����������\nҪ�������ۻ���,��Ѳ��ָ����37���⡣ ������С������������һ�첻��飬�ƺ���Լռ��ݷ����90%����û����ǰ,���ߴ���ֳ� 5��3��.ͷ��������ʯͷ�ϡ���Լ��ߵ����ʡ�\n���޼�˼άһ��ͨ��ϸ�����������û���������˵,����һ��רҵ��.4��ƶ���˿�.�� ����ս ������ľ籾������Ů�� ��С˵���������š������Ӿ硶����׷�١���\n����Ƽ� ��ҪͶ�� ����פ���ں���ص�������߽��ӽ���2022��ǰ�����ձ�,Ҳ�п���ֻ��������9%���ܷ�������Ϊû��ʱ��,ֻ����˵�˸���ʵ��,��ž��������侯ˮ�硢��ͨ��ɭ���侯���ӵľ�Ԯ������\nȷ������������,���ڻ���Ҫ���ݲ���.�����������ҵ���ؼ�����Ԥ�����ƻ�����ĵ�λ���߸��˹���ڶ�������ģ� ��(��)��������δ����Ԥ�����ֹ����淶�����߳�������ʹ��ָ��ԭ�򡢽��ַ����ģ� ��(��)����Ԥ�������쳣��Ӧ��������Ԥ�������쳣��Ӧ��\nRRS���� ��վ��ͼ ��ϵ���� ��Ϊ��ҳ �����ղ� ��Ȩ��������ʲô��Ǯ��������Ϸ�������¡���������Ի������������������߹۵㣬����?վ��������վ���������ݲ����κ����Σ������ʲô��Ǯ��������Ϸ���ַ����Ȩ���뼰ʱ�뱾վ��ϵ��


Ауылдашыбыҙ старшина Йәрмөхәмәт Хажиев — Викидәреслек\nАуылдашыбыҙ старшина Йәрмөхәмәт Хажиев\n(Ауылдашыбыҙ страшина Йәрмөхәмәт Хажиев битенән йүнәлтелде)\nЙәрмөхәмәт Хажиев - 1739-1740 йылдарҙағы Ҡараһаҡал етәкселегендәге баш күтәреүселәр ихтилалын етәкселәренең береһе.\n1.1 Эштең маҡсаты:\n2 Төп өлөш\n3 Ихтилалға күтәрелеү сәбәптәре\n4 Ҡараһаҡал етәкселегендәге 1739-1740 йылдарҙағы ихтилал\n5 Ихтилалда яҡташтарымдың ҡатнашыуы\n6 Ихтилалдың уңышһыҙлыҡҡа юлығыу сәбәптәре\n7 1735-1740 йылдарҙағы башҡорт ихтилалдарының эҙемтәһе\nТыуған ауылымдың исеме – Иҫке Мөхәмәт. Республикаға, илгә биргәндәренән теҙеп һөйләрлек әллә ни данлыҡлы кешеләр ҙә сыҡмаған кеүек.Яҙыусы Булат Рафиҡовтың “Ҡараһаҡал” романындағы“...1740 йылдың ғинуарында Тырнаҡлы улусының Мөхәммәт ауылында Юрматы ырыуы башҡорто Миңлеғол Юлаевты (“Ҡараһаҡал”) старшина Йәрмөхәмәттең өйө алдында Башҡорт Иленең Ханы итеп аҡ кейеҙҙә күтәреү”ҙәре ҙур ҡыҙыҡһыныу уятты. Эштең проблемаһы Кем булған, кемдәргә ҡәрҙәш булған һуң ул Йәрмөхәмәт старшина? Әллә яҙыусы уйлап сығарған художестволы образ ғынамы? Ҡараһаҡалды хан итеү ни өсөн кәрәк булған? Эштең актуаллеге 1735-1740 йылдарҙағы башҡорт ихтилалдарының эҙемтәһе генә лә – ҡот осҡос! Бөгөнгө күҙлектән ҡарағанда ла, ҡанға, көлгә батырылған тыуған еремдең ул саҡтағы хәле - тǝрǝн кисерештәргә сумырлыҡ. Шул йылдарҙың тере һүҙе - “Тәфтиләү” йырының көйө.Халҡыбыҙ хәтерендә мәңгелеккә уйылған “...Ташҡайҙарға соҡоп яҙҙым ҡарғыш,ейәндәрем уҡыр бер саҡта” һүҙҙәре лә нәҡ шул осорҙа ижад ителгәнлеге мине эҙләнеүҙәргә этәрә.Был тема актуаллеген мәңге юғалтмаясаҡ! Тикшеренеү обьекты Минең туған башҡорт халҡымдың 1739-1740 йылдарҙағы баш күтәреүе Тикшереү предметы Шул ихтилалда ҡатнашып,тарихта эҙ ҡалдырған, исеме башкиҫәрҙәр яҙған рапорттарҙа теркәлгән яҡташтарым,ауылдашым Йәрмөхәмәт старшина, хан итеп күтәрелгән Ҡараһаҡал.\n1. 1739-1740 йылдарҙа башҡорттарҙың Ҡараһаҡал етәкселегендә баш күтәреү фактына нигеҙләнергә; 2. ауылдашыбыҙ Йәрмөхәмәттең дә ихтилалда ҡатнашыуын иҫбатларға; 3. уның шәжәрәһен эшләргә, шул осорҙо сәхнәлә күрһәтергә;\n1.Башҡорттарҙы баш күтәреүгә мәжбүр иткән сәбәптәрҙе, 1739-1740 йылдарҙағы ихтилалда ҡатнашҡан яҡташтарҙың исемен асыҡларға; 2.Ошо темаға арналған фǝнни, документаль һǝм нǝфис ǝҙǝбиǝтте, халыҡ ижадын барларға; 3.1735-1740 йылдарҙағы башҡорт ихтилалдарының - башҡорттарҙың баш күтәреүҙәренең эҙемтәләрен күрһәтергә, әһәмиәтен билдǝлǝргә. 4.Йәрмөхәмәт старшинаның,Ҡараһаҡалдың эшмәкәрлеген, тормошон ѳйрǝнергǝ,шәжәрә дауамын эҙлǝргә.\nМоғайын да, Йәрмөхәмәт старшина халҡын,илен,ерен ныҡ яратҡандыр.Шуға ла,ихтилалда ҡатнашып, ауылыбыҙҙа хан хәтле хан күтәртеүҙе үҙ өҫтөнә алғандыр...\nУралда Тырнаҡлылар Әй йылғаһы ярҙарына ултырған.Боронғо шәжәрәлә яҙылғанса,уларҙың ырыу башлығы Иштәк хан булған.Унан һигеҙ улҡалған:Бикәтун(Бикәтин),Дыуан,Күбәләк,Һарт,Тамъян,Түбәләҫ,Үҫәргән, Тырнаҡлы. ”Иштәк” этнонимы боронғо фин-уғыр тамырҙарына ҡәрҙәшлек хаҡында һөйләһә,ҡаҙаҡ,ҡарағалпаҡ,ҡырғыҙҙарҙа “башҡорт” атамаһы булып йөрөй. Тырнаҡ – тамға рәүешендә лә йәшәгән тигән фараздар ҙа бар.Хәҙер Тырнаҡлылар Ҡыйғы районының - ете (Яуын,Иҫке Мөхәмәт,Йүкәлекүл,Сағир,Ибрай,Ураҡ,Яңы Мөхәмәт), Салауат районының дүрт (Торналы, Лағыр,Шәрәк,Әнйәк) ауылында йәшәйҙәр. 1725—1726 йылдарҙа Көнгөр бургомистры Юхнев төҙөгән исемлектә Тырнаҡлы олоҫо теркәлмәгән. 1737 йылда П.И.Рычков төҙөгәнсә,Тырнаҡлы түбәһе Әйле волосына ҡараған.Бөтәһе 113 кенә йорт теркәлгән. 1735-1737 йылғы хәрби хәрәкәттәр картаһында Тырнаҡлы волосы Әй йылғаһы буйлап Һатҡы,Усть-Ҡатау заводтарынан төньяҡтараҡ күрһәтелгән. 1795 йылда Тырнаҡлы ырыуына туғыҙ ауыл ҡарай: Шәрәк, Яуын, Лағыр, Мөхәмәт, Ибрай, Йүкәлекүл, Сағыр, Әйтеш, Елгилде. 1833 йылғы 8-се ревизия кенәгәләрендә 497 кешеһе менән унда ни бары бер ауыл теркәлгән:Лағыр(Үәскәй, Иҫке Йорт)-4-се көнбайыш башҡорт кантонының 3-сө түбәһе. Тырнаҡлылар Троицк өйәҙенә лә беркетелгән булған: Ибрай(Соңҡа, Сөӊкә), Әнйәк(1795, Тишек ҡаҙан),Сағир (Сутыш; 1740); Иҫке Мөхәмәт (Сыуашкин, Торнаморон -1740), Тирәк (1816), Йүкәлекүл(1760 - Йүкәле), Яуын (Жауын, Сыуаш- 1740). Ә хәрби мөнәсәбәттә улар 8-се кантондың 9-сы түбәһенә теркәлгәндәр,кешеләрҙең дөйөм һаны - 2454; XIXбыуаттың аҙаҡтарындаЗлатоуст өйәҙе Тырнаҡлы волосында 2886 кеше йәшәгән. Ҡараһаҡал етәкселегендәге 1739-1740 йылдарҙағы башҡорт ихтилалының әҙәбиәттә сағылышы. Башҡорт халҡының тарихи үткәнен өйрәнәйем тиһәң,сәстәр үрә торорлоҡ документтарға юлығаһың да, “нисек беҙҙең башҡорттар,башҡортлоғобоҙ ер йөҙөндә тороп ҡала алған?” тигән тетрәткес һорауға килеп терәләһең. Халҡыбыҙҙың үҙ азатлығы өсөн бат¬шалыҡҡа ҡаршы бик йыш баш күтәреүҙәре,һәр ихтилалдың ҡот осҡос язалар менән баҫтырылыуы,батша генералдарының үҙ “эшмәкәрлек”тәре хаҡында яҙғандары – барыһы ла элек-электән башҡорт тарихсыларын,яҙыусыларын,шағирҙарын ғына түгел, хатта бүтән милләттәрҙең дә алдынғы ҡарашлы кешеләрен ҡыҙыҡһындырған.“Иван IV-нән һуңғы дәүер эсендә, үҙҙәренең хоҡуҡтарын даулап, башҡорттар һымаҡ ихтилалға күп күтәрелгән халыҡ Рәсәйҙә бер ҡайҙа ла, бер ҡасан да булмаған” тип яҙған академик М. К. Любавский. Ихтилалдарҙың етәкселәре,батырҙары халҡыбыҙҙың ауыҙ-тел ижады аша ла хәтерҙәргә уйылған. Мөхәмәтша Буранғолов яҙып алған “Ҡараһаҡал” эпосында халыҡ араһында Ҡараһаҡал батыр тип танылған ысын шәхес,заманы өсөн уҡымышлы кеше үҙе тураһында: “Юҡ уйымда хан булыу, Йә булмаһа берәй хандың, Яу менән илен алыу! Мин - Уралдың балаһы, Мин тыуғанмын ҡан менән. Ҡойонғанмын ҡан менән. Ҡан күреп мин күҙ астым, Ил талаусы залимдарға Йәш булһам да яу астым!”- тип әйтә, имеш. Ҡурай моңо менән беҙҙең көндәргә килеп еткән башҡорт халыҡ маршы ла “Ҡараһаҡал” тип юҡҡа аталмағандыр. Ә бына Булат Рафиҡовтың “Ҡараһаҡал” исемле тарихи романында башҡорт халҡының 1735-1740 йылдарҙа Ҡараһаҡал — Миңлеғол Юлаев етәкселегендәге милли-азатлыҡ хәрәкәте ысынбарлыҡ күҙлегенән сағылдырыла. Унда Алдар батыр, Василий Никитыч Татищев, Бәпәнәй, Уразлин, Стрижевский, Әбелхайыр хан образдары әҫәрҙең ысын тарихи факттарға нигеҙләнеүе тураһында һөйләй. Яҙыусы Ғайса Хөсәйенов үҙенең “Батырҙар ҡиссаһы”нда: “Сәсән,шағир-импровизатор; үзбәк,ғәрәп,фарсы,ҡаҙаҡ,ҡалмыҡ телдәрен һыу кеүек эскән бөйөк илгиҙәр; илсе-дипломат” тип атай уны. Батша генералдарының, уларҙың ярҙамсыларының яҙмаларында Ҡараһаҡал -“аҡыллы, мауыҡтырғыс һәм дәлилле итеп һөйләүсе, дөрөҫ йәшәүсе, динле,үҙен Джунғар ханының юғалып ғәйеп булған улы Солтангәрәй тип хәйләләп таныштырған тел оҫтаһы, ә ысынында иһә Юрматы олоҫо башҡорто” (И.П.Рычков); “32 йәшлек хажи,башында һәр ваҡыт аҡ салма йөрөтә, Юрматы олоҫонда ҡатыны,ике балаһы,туғандары бар, ысын исеме – Миңлеғол,оҫта һыбайлы һәм уҡсы; Ҡөрьәнде яттан белеүсе, бер нисә ҡабат хаж ҡылған башҡорт” (В.Н.Витебский); ”яҡшы фекерләүсе, ҡыйыу, динле, Ҡөрьәнде һәм ғәрәп телен яҡшы белгән башҡорт”(XIX быуатта йәшәгән Р. Г. Игнатьев) Ҡараһаҡал шәхесе хаҡында ҡыҙыҡһынған, фәнни эштәр яҙған тарихсыларҙан Ирек Аҡманов, Марат Ҡолшәрипов, Әхмәтзәки Вәлиди Туған,С.У.Таймаҫов,Әнүәр Әсфәндияров һәм башҡалар, фольклор, архив материалдарына таянып, халҡыбыҙ өсөн баһалап бөткөһөҙ изге эш башҡарғандар.\n1552 йылдың октябрендә Иван IV Ҡазанды емерә.Мәсеттәрен яндыра.Көсләп суҡындырыуҙар башлана.Ҡаса алғандарҙың ҡайһылары башҡорт ерҙәренә килеп һыйына. ...Төрлө ханлыҡтарҙың үҙ-ара ыҙғыштарынан биҙрәгән башҡорттарға уйламаған ерҙән ҡояш сыҡҡандай була: Иван батша башҡорттарға илселәрен ебәрә,дуҫлыҡ,иңгә-иң терәп йәшәүҙе тәҡдим итә.Был хәлдәр 1554-1557 йылдарҙа була. Килешеүҙә башҡорттарҙың ергә аҫабалыҡ хоҡуғын, динен, йолаларын һаҡларға вәғәҙә бирә.1597 йылда Иван батша(“Аҡ батша”) үлеп китә.1613 йылда уның заты,Рюриковичтар династияһы, власть башынан китеүе була — Романовтар династияһы тәхеткә килә. Шунан башлап башҡорттарҙың Аҡ батша менән төҙөлгән килешеүҙәре юҡҡа сыға бара: хоҡуҡтар сикләнә , ерҙәр талана,тартып алына.Монастырҙар төҙөлә,мәжбүри суҡындырыуҙар башлана. Башҡортостанға башҡа халыҡтар күсереп ултыртыла,заводтар, ҡәлғәләр төҙөй башлайҙар. Һөҙөмтәлә XVII—XVIII быуаттар буйы башҡорт халҡы ихтилалдарға күтәрелә. 1734 йылдың көҙөндә Өфөгә, батшабикә Анна Иоанновнанан шәхсән рөхсәт алып,3500 һалдат,150 белгес менән генерал Кирилов килеп төшә.Башҡорт ерҙәрендә, Ур йылғаһы менән Яйыҡ ҡушылған ерҙә, ҡәлғә төҙөп,Ҡаҙаҡтар иленә,Урта Азияға сығыр өсөн туҡталҡа эшләргә уйлайҙар.Кириловтың хыялы: башҡорттар йәшәгән ерҙәрҙе тулыһынса геофизик яҡтан өйрәнеү, тәбиғәт байлыҡтарын үҙләштереү, ҡәлғәләр менән уратып алыу. Уларҙың юҡҡа йөрөмәүен аңлаған башҡорттар ошо экспедицияға һөжүм итә.Ҡораллы,көслө ғәскәрҙәр бирешмәй: 1735 йылдың авгусында Ырымбур ҡәлғәһенең нығытмалары һалына ла башлай. Ләкин башҡорттарҙың көрәше тынмай. 1736 йылдың 19 февраль көндө Танып буйындағы Һөйәнтуҙ ауылы кешеләре(йәмғеһе меңдән ашыу), штыктар менән сәнселеп,ҡылыстар менән тураҡланып үлтерелә,105 кеше тереләй яндырыла.Был хаҡта И.П.Рычков 1759 йылда яҙып ҡалдыра. Ул Тәфтиләүҙең бухгалтеры булған шул саҡта.Вәхшилекте үҙ күҙҙәре менән күргән. Һөйәнтуҙ ваҡиғаһы шул йылда 24марттан 20 майға тиклем арала 200 тапҡыр ҡабатлана. Кириловтың командаһы тарафынан. 1736 йылдың 20 майындағы донесениеһында үҙенең яуызлыҡтарына маҡтанып яҙған башкиҫәр. Яндырылған башҡорт ауылдарының урынын,ерҙәрен башҡа милләттәргә бүләк итәләр. Шуның менән милләттәр араһында ыҙғыш,ризаһыҙлыҡ сәсәләр.\nҠараһаҡал етәкселегендәге 1739-1740 йылдарҙағы ихтилалҮҙгәртергә\nИхтилалдар 1735,1736,1737,1738 йылдарҙа әленән-әле ҡуҙғалып та,ҡанһыҙҙарса баҫтырылып та тора.Дүрт йыл эсендә 696 ауылы яндырылып,13000 кешеһен язалауҙарҙа юғалтҡан башҡорттарҙы генерал Леонтей Соймонов бүтән баш күтәрә алмаҫтар тип уйлап, батшабикәне тынысландыра.Уныһы, йән башына һалым һалыу өсөн,халыҡ иҫәбен алырға бойороҡ бирә.Бер яҙып сыҡҡанды,икенсе ҡабат яҙып,ҡат-ҡат тикшерергә ҡуша хатта. В.Н.Татищев шул ваҡытта “эшмәкәрлек”тәре хаҡында доклад менән Санкт-Петербургҡа ҡайтырға тейеш була.Башҡалала ул Кабинетҡа башҡорттарға ҡағылған яңы проект тәҡдим итә: башҡорттарҙың яусыллыҡтарын Рәсәй дәүләте мәнфәғәттәрендә ҡулланып,уларҙы хәрби хәрәкәттәрҙә,һуғыштарҙа тулыһынса файҙаланыу,шулай итеп ихтилалдарынан ҡотолоу. 1739 йылда Л.Я.Соймонов етәкселегендә башҡорттарҙың иҫәбен алыу башлана.Шул ыңғай, быға тиклем булған ихтилалда ҡатнашҡан кешеләрҙең аттарын тартып ала башлайҙар. Штраф аттарын йыйыу тип аталған ул. Таланған,ҡыйралған,үс менән янған башҡорттар иҫәп алыусыларҙы асыҡтан-асыҡ ҡыуғандар. Ҡараһаҡал был күтәрелеште үҙ ҡулына ала. Күп телдәрҙә иркен аралашыусы кеше булараҡ, башҡорттарға Жунғария һәм ҡаҙаҡтарҙан үҙе яҡлы кешеләрҙе ярҙамға саҡырып килтерәсәге хаҡында әйтә, өҫтәүенә Төрөк солтанынан да ҙур ярҙам киләсәге тураһында вәғәҙә ала. Башҡорттар быға ышана, һәм 1740 йылда яңынан ҙур башҡорт ихтилалы башлана. Ҡараһаҡалдың был болаһы еңеүгә өлгәшһә, Әстрхан һәм Ҡаҙан ханлығын тергеҙеүгә өмөт ителә. Кем һуң ул Ҡараһаҡал? Карателдәр ғәскәре етәксеһе Урусов, 300-гә яҡын башҡорт әсиренән һорау алып, Ҡараһаҡал, ысынында иһә, — Нуғай даруғаһы Юрматы ырыуы башҡорто, тигән һығымтаға килә. Ҡараһаҡалды Хан итеп таныу уйына килгән һәм шуны ғәмәлгә ашырған Әләнйейәнғол старшина, батша ғәскәрҙәре ҡулына эләккәс, бик ҡаты язалау аҫтында Ҡараһаҡалдың кем булыуын һөйләп бирергә мәжбүр була. Уның һүҙҙәренсә, Ҡараһаҡал — Нуғай юлы Юрматы олоҫо башҡорто Миңлеғол Юлаев. Атаһы Ныязғол, Һәләүек буйында өйө, ғаиләһе бар. Унда әсәһе Емеш, ҡатыны Ҡышбикә, ҡыҙы Рәхимбикә, туғандары Ситембәт менән Бикбулат йәшәй (был кешеләр, аҙаҡ тотолоп, язалап үлтерелә) Башҡа мәғлүмәттәр буйынса,ул - Күсем нәҫеленә ҡараған Себер ханы. Хажи. Ысын исеме – Миңлеғол Юлаев.Эйәгендәге миңе буйынса Джунгар ханының ғәйеп булған улы Солтангәрәйгә оҡшатыусылар ҙа булған.Шунлыҡтан уны Солтангәрәй исеме менән хан итергә Әйле баш күтәреүселәре етәксеһе, старшина Әләнйейәнғол Ҡотлоғужин тәҡдим иткән дә инде.Рус дәүләтенән бойондороҡһоҙ итеп, уға тиң дәүләт итергә теләйҙәр улар башҡорт илен. Ҡараһаҡал 1740 йылдың ғинуарынан алып Себер даруғаһы халҡын баш күтәреүселәр ғәскәренә йыя башлай.Февралдә Иҫке Мөхәмәттә старшина Йәрмөхәмәт Хажиҙың өйө алдында башҡорт старшиналары: Әләнйейәнғол Ҡотлоғужин(Әйле олоҫо), улы менән Миңлейәр Ҡарабаев (Дыуан олоҫо), Исламғол Юлдашев(Ҡаратаулы олоҫо),Сәйетҡол батыр(Ҡыуаҡан олоҫо) уны Башҡорт Иленең Ханы итеп аҡ кейеҙҙә күтәрәләр.Күрше Үәскәйҙә (Әй йылғаһы аша) батша хәҙрәттәренә тоғро төрлө олоҫтарҙың башҡорт старшиналары:Шиғанай Бурһыҡаев(Шайтан-Көҙөй),Көҙәш мулла Рахманғолов(Ҡуҫа-Көҙәй),Рәҙмәт Сираев(Һарт) Ҡараһаҡалды,уның 28 көрәштәшен тотоп бирергә тип йыйналғандар. Әләнйейәнғол һәм Ҡараһаҡал етәкселегендәге ҙур булмаған отряд,Әй аша сығып,уларҙы сигенергә мәжбүр итә.1740 йылдың 21 февралендә Ҡараһаҡалдың,Тырнаҡлы олоҫондағы Бикмәй Теләүбирҙиндең өйөндә булып,мишәр Мансурҙың кешеләрен ҡырырға тигән ҡарар сығарыуы билдәле. Күрәһең, улар батша ғәскәрҙәре яҡлы булып ишетелгәндәрҙер.Мишәрҙәрҙе абруйлы Муса Сәйетовтың яҡлашыуы ғына ҡотҡара. Мартта - шул уҡ даруғала Йәрмөхәмәт Хажиев, Мәндәр Ҡарабаев һәм Әләнйейәнғол Ҡотлоғужин менән берлектә хөкүмәткә тоғро старшиналар отрядтарына һәмЛ.Я. Соймонов етәкселегендәге хөкүмәт ғәскәрҙәренә ҡаршы, апрелдә - Солтан Арыҫланбәков һәм Теләүкәй Олотимеров менән берлектә Нуғай даруғаһында, майҙан башлап Үрге Яйыҡ ҡәлғәһе(Верхнеурал)янында һуғыша. 23 майҙа Яйыҡ йылғаһы (Урал) янында Ҡараһаҡал отряды Я.С.Павлуцкий һәм Языков етәкселегендәге хөкүмәт ғәскәрҙәре менән алышта еңелә, 3 июндәТубыл йылғаһы янында Павлуцкий ғәскәрҙәре менән һуғышта тар-мар ителә. Ҡараһаҡал яралана һәм уны ҡаҙаҡ далаларына алып китәләр. Ҡыҙғанысҡа ҡаршы, артабанғы яҙмышы билдәһеҙ. Халыҡ Ҡараһаҡалды иҫән ҡалған икән тип ышанырға теләй һәм,йәнәһе,ул яуҙаштары менән Урта ҡаҙаҡ йөҙөндә йәшеренә. Буйға оҙон,үзбәксә,фарсыса,ҡалмыҡса,ҡаҙаҡса бик иркен аралашҡан булғанға, Оло Ҡаҙаҡ йөҙө ханы һәм Шуна исемле жунгар принцы тип иғлан ителә,имеш.\nИхтилалда яҡташтарымдың ҡатнашыуыҮҙгәртергә\nXVII-XVIII быуаттарҙа Тырнаҡлылар ихтилалдарҙа бик әүҙем ҡатнаша. Йәрмөхәмәт Боҫҡанажаев, Мандар Мишәров, Байбулат Итҡосоҡов, Йәрмөхәмәт, йөҙбашы Тәтелсә Теләүбирҙин,Жауын Сыуашев, Муса Сәйетов, ә Әйле олоҫонан Сураш һәм Ҡыҙрас Килдешовтар,Заһит Миндеғужин, аталы-уллы Ҡайбаҡ һәм Япаш Ҡарабаевтар, Һөйәрғол Шурғынов,Йосоп Алыҡаев,Йосоп Тәүәтов,Йәнсура Йәнтимеров,Һартҡол Бикжанов,Ҡарабаш Үтәйәнов исемле яҡташтарыбыҙҙың исем-шәрифтәре һорау алыусыларҙың протоколдарында теркәлгән. 1738-1739 йылғы ихтилалды баҫтырғанда Сенат контораһына яҙған хатында Башҡорт Эштәре буйынса Хөкүмәт Комиссияһы етәксеһе,генерал-майор Л.Я.Соймонов 1738 йылдың 10 майынан 28 сентябренә тиклемге үҙенең баш күтәреүселәрҙе язалау(каратель) һөҙөмтәләрен күрһәткәндә,батша ғәскәрҙәренә Себер даруғаһынан Мандар,Төлкөсура, Сураш һәм тағы 1102 кешенең “ғәфү үтенеп килеүҙәре” хаҡында яҙа. Башҡорттар араһында батша ғәскәрҙәренә ярҙам итеп,үҙ башҡортон ҡырыусылар ҙа була,бигерәк тә старшиналар араһында. Старшина итеп күҙе яҙыу таныған,хәлле генә йәшәгән,батша хөкүмәте алып барған хәрби хәрәкәттәрҙә ҡатнашҡандарҙы тәғәйенләгәндәр.Улар халыҡтан яһаҡты түләүҙе, хәрби хеҙмәткә егеттәрҙе ебәреүҙе,ерҙәрҙе,урмандарҙы һатыуҙа тамғалар ҡуйыуҙы һәм башҡа шундай эштәрҙе ойоштороп, хакимдарҙың яҡшы ғына ялсыһы ла булыу хеҙмәтен үтәгән. Мәҫәлән, 1739 йылдың мартында мишәр старшинаһы Йәнеш Абдуллин Өфө провинциаль канцелярияһына Үәскәй ауылының (Иҫке Мөхәмәткә Әй ашаһында ғына,хәҙерге Салауат районы,Лағыр ауылы) Асы Үәскәй өйөндә 100-ҙән ашыу кеше йыйылып, халыҡ иҫәбен алыусыларға ҡораллы ҡаршылыҡ күрһәтеү тураһында килешеүҙәре,араларында старшиналар ҙа булыуы хаҡында ошаҡлай. Старшина Йәрмөхәмәт Хажиев(? –03.06.1740) Пәйғәмбәребеҙ Әбү-әл-Ҡасим Мөхәммәт (570–632й.й..) Ҡөрьәнде тәфсирләгәндә: ”Ҡиәмәт көнөндә һеҙҙе исемдәрегеҙ менән саҡырасаҡтар, яҡшы исемдәр һайлағыҙ!”-тигән. ”Йәр” – фарсы теленән ингән, ”яҡын кеше,яратҡан кеше,яҡын дуҫ,иптәш” тигән мәғәнәлә йөрөй. Мосолмандар араһында киң таралған “Йәрмөхәмәт” – “аллабыҙ илсеһе Мөхәммәттең юлдашы, дуҫы”. Йәрмөхәмәт Хажиев - 1735—1740 йылдарҙағы башҡорт ихтилалдары етәкселәренең береһе. Себер даруғаһы Тырнаҡлы олоҫо башҡорто. Шул уҡ олоҫтоң старшинаһы. 1739 йылдың көҙөндә Ҡараһаҡал, Мәндәр Ҡарабаев һәм ӘләнйейәнғолҠотлоғужин менән берлектә яңы ихтилал ойоштороуға тотона. 1740 йылдың ғинуарынан алып Себер даруғаһында Л.Я.Соймонов етәкселегендәге хөкүмәт ғәскәрҙәренә һәм хөкүмәткә тоғро старшиналар отрядтарына ҡаршы алыштарҙа ҡатнаша. Тубыл йылғаһы буйында Я.С.Павлуцкий етәкселегендәге хөкүмәт ғәскәрҙәренә ҡаршы алышта һәләк була” –бына ошондай мәғлүмәткә юлыҡтыҡ ауылдашыбыҙ хаҡында.Тимәк,ул да –хаж ҡылған кеше?Юҡҡа ғына протоколдарҙа “Хаджаев” тип теркәлмәгән дә инде! Старшина ла булған! Халыҡ араһында абруйы, зиһене, хәрби тәжрибәһе, яуҙа сыныҡҡанлығы булмаһа,старшина итерҙәр инеме? Ҡараһаҡал менән ҡулға-ҡул тотоношоп,бер һүҙҙән булып,старшина булған килеш, яуға уны нимә этәргән? Хан тиклем хан күтәреп, асыҡтан-асыҡ көрәшкә сыҡҡанда, ул, еңелгән осраҡта,ғаиләһе,туған-тыумасаһы,ауылы менән нимә булырын,уларҙы ҡырып һалырҙарын, яндырырҙарын, алпауыттарға ҡоллоҡҡа һатырҙарын аңлағандыр бит инде! Үкенескә ҡаршы, 1 апрелдә Әләнйейәнғол батша ғәскәрҙәренең ҡулына эләгә. Уны ныҡ язалап һорау алалар.\nИхтилалдың уңышһыҙлыҡҡа юлығыу сәбәптәреҮҙгәртергә\nИхтилалдарға халыҡ хис менән күтәрелә.Алдан әҙерлек булмағанлыҡтан,күп осраҡта яҡшы ҡоралланғандар тарафынан аяуһыҙ баҫтырыла. Ни өсөн башҡорттарҙың ҡоралланыуы йүнһеҙ булған һуң? Батша хөкүмәтенең 1675 йылдың 14 мартынан яһаҡ түләүсе халыҡтарға (ҡалмыҡтарға,башҡорттарға һәм башҡа урыҫ булмағандарға) тимерлектәр тотоу, ҡылыстар,тимерҙән баш,өҫ кейемдәре эшләү,һатып алыу тыйыла.1702 йылдың 4 мартындағы указ менән тағы ла был тыйыуҙар киңәйтелә, ә 1736 йылдың 11 февраленән урыҫ ауылдарынан,ҡалаларҙан тимерселәрҙе сығармаҫҡа, салғы,һабан,ат кәрәк-яраҡтарын тик ҡалаларҙа ғына яһарға,уҡ-һаҙаҡтарҙы,көкөрттө һәм башҡа шундай һуғыш әйберҙәрен урыҫ булмағандар менән алыш-биреш,һатыу-алыу итмәҫкә,күҙәтеүҙе көсәйтергә, тип, указ бөтөнләйгә нығытыла. Әбей батша указы буйынса, башҡорттар йәшәгән ауылдарҙа берәй генә осраҡ теркәлһә лә,ауылдар тотошлайы менән яндырылырға,кешеләре тереләй язаланырға тейеш була. Ҡараһаҡал бик аҡыллы, һалҡын ҡанлы, һуғышҡа оҫта башлыҡ булһа ла, беренсенән, баш күтәреүселәрҙең юғары ҡатламы(старшиналар,байҙар,тархандар) менән ярлы-ябаға,байғоштар араһында ихтилалдың маҡсаттары төрлө була, икенсенән, башҡорттар араһында һөнәрселек яҡшылап үҫешмәгәнлектән, уларҙың ҡоралдары - бик аҙ, уҡ-һаҙаҡ та йәшертен генә етештерелгән. Ә батша ғәскәрҙәрендә –туптар,мылтыҡтар һ.б..\n1735-1740 йылдарҙағы башҡорт ихтилалдарының эҙемтәһеҮҙгәртергә\nБатшаның башкиҫәр генералдары һәр ваҡыт үҙ “эшмәкәрлек”тәренең һөҙөмтәһен яҙып,башҡалаға ебәреп,маҡтау алып торғандар.Леонтей Соймоновтың 1740 йылдың 13 июнендә яҙған, 23 апрелдән 10 июнгәсә ҡыйратҡан “эш”тәрен уҡыһаң, П.И.Рычковтың “Башҡорттарҙы язалау таблицаһы”н ҡараһаң,1735-1740 йылдар эсендә 28491(!) кешенең башына еткәнлектәрен “ташҡайҙарға соҡоп яҙырлыҡ ҡарғыш” та аҡлай алмаҫ! Рәсми хисаптарға ҡарағанда ла 1739-1740 йылғы ихтилалды баҫтырғанда һәм баҫтырғас, барлығы 696 башҡорт ауылы таланып, яндырыла, 16634 башҡорт үлтерелеп, 4 меңе төрлө ерҙәргә урыҫ араларына каторгаға ебәрелә, 9200 ҡатын-ҡыҙ һәм балалар эске Рәсәйҙәге урыҫ баярҙарына таратыла; башҡорттарҙан 20 меңләп йылҡы-һыйыр тартып алына һәм байтаҡ аҡса штраф итеп түләтелә. Был хисаптар – һаналып, бары рәсми ҡағыҙҙарға теркәлгәндәре генә, талау һәм үлтереүҙәр байтаҡҡа артыҡ булған, әлбиттә. Быларҙан тыш, боласылар меңәрләп-меңәрләп Себергә оҙатыла, түрә, купец һәм урыҫ крәҫтиәндәренә ҡол ителеп һатыла.Һәр ихтилал батшаларҙы борсоуға һалған,ғәскәрҙәре лә ҡырылған,әммә башҡорттарҙы улар бер ваҡытта ла тотошлайы менән крепостнойҙар итә алмаған. П. И. Рычков 1740 йылдың көҙөндә Ырымбурҙа һәм Һаҡмар ҡаласығында В. А. Урусов ойошторған экзекуцияларҙы бына нисек тасуирлаған: "… 11 кеше, шул иҫәптән телгә алынған Ҡараһаҡалдың 7 есаулы — ҡабырғаларынан, 85 кеше муйынынан аҫып, 21 кешенең, башы киҫелеп, ҡолғаға эленеп ҡуйылды, шул иҫәптән, Ҡараһаҡалды уйлап сығарыусы, башҡорттарҙы иң баш болартыусы Аллайейәнғолдоң (исемен Аландзи Айгул тип боҙоп яҙған) башын үле кәүҙәһенән киҫеп алдылар, сөнки ул, ҡарауыл аҫтында Ырымбурға килтерелгәндә, ун көн дауамында һыу эсеүҙән, ашауҙан баш тартып, үҙен-үҙе үлемгә дусар иткәйне. Һәм ҡалған яуыздарҙы 17 сентябрҙә, генерал-лейтенант Һаҡмарға килгәс, экзекуцияланылар: 120 кешенең башын киҫтеләр, 50 кешене аҫтылар һәм 301 кешене, танау-ҡолаҡтарын ҡырҡып, язаланылар … баш күтәреүселәрҙән тыш, уларҙың ҡатындары, ул-ҡыҙҙары, балалары — барыһы 8380 кеше Рәсәй эсендә таратылып бирелде Карателдәрҙән ҡасып, тыуған илен ташлап, ҡаҙаҡтарға һәм ҡалмыҡтарға киткән башҡорттарҙы һанап бөтөрлөк түгел. Уларҙың күбеһе әсирлеккә эләкте һәм урындағы феодалдарҙың ҡолона әйләндерелде. Әсирлеккә эләккәндәрҙең күпселеге, шулай уҡ уларҙың ҡатындары һәм балалары, суҡындырылды һәм «теләгән рус кешеләренә» (охочим) бирелде, баш бирмәгәндәрҙе — язаланылар. Мәҫәлән, 1738 йылдың апрелендә Екатеринбургта яңы суҡындырылған Туйгилде Жүләков, «суҡындырылғандан һуң да, Мөхәммәт ҡанунынан сыҡмаған өсөн», балаларының күҙ алдында яндырылып үлтерелгән. 1739 йылдың апрелендә, өс тапҡыр тыуған иленә ҡайтыу теләге менән ҡасып киткән, суҡындырылған башҡорт ҡатыны Киҫәнбикә Байрасова яндырылған. П. И. Рычков язаланғандарҙың һанын дөйөмләштергән — 28491 кеше. Ҡорбандар тураһында был мәғлүмәт тулы булмаһа ла, ихтилалды баҫтырыу ни тиклем дәрәжәлә аяуһыҙ, ҡанһыҙ булғанлығын күрһәткән\nХалҡыбыҙҙың үткǝнен ѳйрǝнеү һǝр ваҡытта ла актуаль тема булып тора һǝм торасаҡ.Ә бына ауылыңдың, ауылдаштарыңдың күргән-кисергәндәрен өйрәнеү,тотош ил,республика күләмендә уның эҙе,исеме барлығын иҫбатларға тырышыу бигерәк тә заманса килеп сыҡты.Ни өсөн тигәндә,эҙләнеү эшемдәге хәл-ваҡиғаларға ошо көндәрҙә 280 йыл була. Йәрмөхәмәт старшина халҡын, илен,ерен ныҡ яратҡандыр .Шуға ла, ихтилалда ҡатнашып, ауылыбыҙҙа хан хәтле хан күтәртеүҙе үҙ өҫтөнә алғандыр,тип, эшемдең башында уҡ фараз иткәйнем. Эҙләнә торғас,ысынлап та уйлағанымдың дөрөҫлөгөнә инандым: уның бит үлгән көнө лә,һәләк булған ере лә билдәле.Тимәк,батша генералдарына ул яҡшы уҡ билдәле булған!Уға һунар иткәндәр! Шулай булмаһа,был тиклем теүәллек ҡайҙан? Башҡорт яугирҙары араһында ул мәғлүмәтте 1740 йылдарҙа кем яҙып ҡуйһын да,ҡайҙа һаҡланһын инде? 1735-1740 йылдарҙағы башҡорт ихтилалдары тураһында мǝғлүмǝттǝрҙең, тарихи китаптарҙың күп булыуы ҡыуандырҙы.Башҡорт халҡын ҡырып,язалап,уларҙың ҡандарында,күҙ йәштәрендә ләззәтләнгән батшалар,батшаларҙың генералдары,ҡаршылашырға хоҡуҡһыҙ һалдаттары, үҙҙәре лә белмәй,беҙгә тарихи дөрөҫлөктө яҙып ҡалдырған бит! Тарихсыларыбыҙ беҙгә олатайҙарыбыҙҙың кисергәндәрен, үҙ зиһендәре,күңелдәре аша кисереп,элекке яҙмаларҙы өйрәнеп,сағыштырып, әҙерләп бирҙе.Тик уҡы,өйрән генә! Тикшеренеү эшен башҡарған саҡта интернет селтәрендǝ бик күп мәғлүмәттәргә юлыҡтым, китаптар уҡыным,ихтилалдың сǝбǝптǝрен, барышын ѳйрǝндем, яҡташтарымдың исемдәрен,азатлыҡ,ирек өсөн көрәшен күрһǝтергǝ тырыштым. Яҡташтарымдың бик аҙының ғына исемдǝрен ошонда таба алғаныма ǝсендем,лǝкин күп яҙыусыларҙың ғилми-тикшеренеү эштǝре менǝн танышыуым миндǝ халҡым ѳсѳн ғорурланыу тойғоһо уятты. Ҡуйылған маҡсаттарыма ирешкǝн ваҡытта алдан билдǝлǝгǝн фаразымды иҫбатлап, минең яҡташтарымдың, батшаларҙы дер һелкетеп,халҡыбыҙҙың аҫабалығын һәр ихтилал һайын иҫбатлауҙарына, башҡорттар йәшәгән ерҙә бер ваҡытта ла крепостнойлыҡ булмаясағын әленән-әле иҫтәренә төшөрөп тороуҙарына һоҡландым. Ауылдаштарыма, класташтарыма һѳйлǝнем.\nӘхмәт-Гәрәй Йәнғәлин. Һуңғы башҡорт ханы йәкиАҡай-Ҡараһаҡал яуына яңы ҡараш (аҙағы). Ағиҙел журналы, 2009 йыл, 10-сы һан.\nҺуңғы башҡорт ханы йәки Аҡай-Ҡараһаҡал яуына яңы ҡараш (башы). Ағиҙел журналы, 2009 йыл, 9-сы һан.\nБулат Рафиков. Ҡараһаҡал. Роман.- Өфө, 1989.\nҠыҫҡаса башҡорт энциклопедияһы БСЭ Ҡараһаҡал яуында\n“Ҡараһаҡал” ҡобайыры Башҡорт халыҡ ижады VIII том. Өфө – 2006.\nТаймасов С.У. К вопросу о происхождении Карасакала //Вестник Академии наук Республики Башкортостан. 2004. Т.9. №4.\nХрестоматия по истории Башкортостана.Научный рук.-ль И.Г.Акманов.Уфа «Китап»1996.\nАйле.Тырнаклы.Тубаляс.История башкирских родов.Том25.Часть I.Уфа -2017.\n“Башҡортостан ынйылары” республика балалар конкурсының муниципаль этабына эҙләнеү-тикшеренеү эше.\nБашҡарҙы: Х класс уҡыусыһы Сәлимйән Яруллин.\nЕтәксеһе: Сәриә Сәлим ҡыҙы Яруллина.\nИҫке Мөхәмәт - 2020.\nСығанағы — «https://ba.wikibooks.org/w/index.php?title=Ауылдашыбыҙ_старшина_Йәрмөхәмәт_Хажиев&oldid=24243»\nПоследний раз редактировалась 30 декабрь 2021 в 17:21\nБыл бит һуңғы тапҡыр 17:21 30 декабрь 2021 үҙгәртелгән.


В связи с проведением тренировочного пожарно-тактического учения 09.10.2020 с 10:00 до окончания мероприятия по ул. Чернышевского от ул. В. Тредиаковского до ул. Кирова, по ул. Советская от ул. В. Тредиаковского до ул. Кирова будет временно ограничено дорожное движение.


23:00 ЖК Славянский, ул. Ленина 136\n12:14 ЖК Радонеж, ул. Ленина 153 Б\n12:09 ЖК Молодежный\n11:58 ЖК Крепость, ул. Северная 3 б\n11:46 ЖК Уютный, ул. Владимирская 108\n11:45 ЖК На Владимирской, ул. Владимирская 114


Renault Wind Coupe Roadster 2011 года выпуска. Фото 20. VERcity\nRenault Wind Coupe Roadster 2011 года (фото 20 из 25)


Бабанеур ҡурсаулығы — Башҡорт Википедияһы\n42°05′15″ с. ш. 45°23′55″ в. д.\nБабанеур ҡурсаулығы Викимилектә\nБабанеур ҡурсаулығы (дөрөҫ: Бабанаур) (1970 йылдан — Бацар-Бабанеур ҡурсаулығы) — Оло кавказ һырты көньяҡ битләүендә булған, әммә хәҙер юҡҡа сыҡҡан ҡурсаулыҡ. Ул Кахетияла ( Грузияның төньяҡ-көнсығышы) Алазани йылғаһы бассейнындағы Бабанеури ауылы янында урынлашҡан булған.\n1960 йылда ойошторолған, барлыҡҡа килеү ваҡытына майҙаны 748 га тәшкил иткән. Кавказ дзелькваһы реликт урмандарҙы һаҡлау маҡсатында нигеҙләнгән. Кавказ дзелькваһы айырым сауҡалыҡ булып та, граб, имән һ. б. менән аралашып та үҫә.\n1980 йылда Бацар-Бабанаур һәм Тушет ҡурсаулыҡтары нигеҙендә Ахмет <u>ҡурсаулығы</u> булдырылған.\nГрузиялағы өсөнсөл осоронан беҙҙең көндәргә саҡлы килеп еткән, ер йөҙөндә юғалған тип иҫәпләнгән, әммә 1946 йылда Алазани ярында табылған бик һирәк осрай торған үҫемлекте — кавказ дзелькваһын — һаҡлаған.\nБыл реликт ағастың айырым экземплярҙарының бейеклеге 30 метрға, ағас олоно диаметры 90 сантиметрға еткән.\nВаҡ ағаслыҡ энәлектән һыуһарҙан, боярышник, бүре еләгенән бирючина, мүшмелдән мушмула, гөлйемештән торған.\nТейелмәй торған сауҡалыҡта заповедный күп һанлы ҡоштар ҡышлай, таш һуҫар, илек, ҡайһы берҙә төлкө осрай.\nФауна ҡоштар һәм һөтимәрҙәр төрлөлөгө (төлкө, илек, ҡуян, һуҫар һ. б.) менән күрһәтелгән.\nhttps://ba.wikipedia.org/w/index.php?title=Бабанеур_ҡурсаулығы&oldid=903675 ҡабул ителгән\nМСОП Ia категорияһы\nБыл бит һуңғы тапҡыр 05:39 23 август 2019 үҙгәртелгән.


Плоттер HP DesignJet T1200HD MFP 44" (CQ653B) купить в интернет-магазине СИТИЛИНК\nГлавнаяКаталогКомпьютеры, комплектующие, периферияОргтехникаПлоттерыHP Плоттер HP DesignJet T1200HD MFP 44" (CQ653B)\n572907 Плоттер HP DesignJet T1200HD MFP 44" (CQ653B)\n179 040руб.178 740руб.\nПопулярные товары в категории Оргтехника\nОписание "Плоттер HP DesignJet T1200HD MFP 44" (CQ653B)"\nВы можете купить товар «Плоттер HP DesignJet T1200HD MFP 44" (CQ653B)» по цене 878 700 рублей в интернет-магазине Ситилинк.\nХарактеристики, фотографии, отзывы покупателей, аксессуары для плоттер HP DesignJet T1200HD MFP 44" (CQ653B).


Мастера штрафных. Роналдиньо - Новости Футбол HD\nБлоги Saturday 10.10.2016, 15:37 1 Редактировать запись Сообщить об ошибке\nМастера штрафных. Роналдиньо


Ипотеканы субсидиялау программаһы йыл аҙағынаса оҙайтылды // Иҡтисад | новости башинформ.рф\nИпотеканы субсидиялау программаһы йыл аҙағынаса оҙайтылды\n14:48, 17 марта 2016 Иҡтисад\nӨФӨ, 2016 йыл, 17 март. /«Башинформ» мәғлүмәт агентлығы, Галина Бахшиева/.\nЯңы йорттарҙа торлаҡ алған граждандарҙың ипотека кредиты буйынса процент ставкаһын субсидиялау программаһы 2017 йылдың 1 ғинуарына тиклем оҙайтылды. Рәсәй Хөкүмәтенең тейешле ҡарарына ҡул ҡуйылған да инде.\nДокументҡа ярашлы, 2016 йылдың 1 мартынан бирелгән кредит буйынса субсидия йылына 2,5 процент күләмендә билдәләнә. Ғәмәлдәге төп процент ставкаһы йылына 11 процент тәшкил итә. Субсидиялау кимәлен төп ставкаға 1,5 процент күләмендә билдәләргә хәл ителгән. 2016 йылдың 1 мартына тиклем бирелгән ссудалар буйынса субсидиялау кимәле 3,5 процент тәшкил итә, тип аңлаттылар Башҡортостан дәүләт төҙөлөшөнөң матбуғат хеҙмәтендә.\nИпотеканы субсидиялау программаһы 2015 йылдың 1 мартынан ғәмәлгә инде. Рәсәй Финанс министрлығы мәғлүмәттәре буйынса, 2016 йылдың 31 ғинуарына тиклем уның буйынса 405,1 миллиард һумлыҡ 227,6 мең ипотека кредиты бирелгән (субсидиялар күләме — 3,336 миллиард).\nСубсидиялау программаһы буйынса ипотека кредиты йылына 12 проценттан артмаған ставканы, фатир хаҡының 20 проценты күләмендә тәүге иғәнәне һәм 25-30 йыл дауамында түләү ваҡытын күҙ уңында тота.\nТәүҙә дәүләт ярҙамы программаһы 2016 йылдың 1 мартына тиклем иҫәпләнгәйне. Рәсәйҙең төҙөлөш һәм торлаҡ-коммуналь хужалыҡ министры Михаил Мень белдереүенсә, дәүләт субсидиялау программаһын оҙайтыу тураһында ҡарар ҡабул ителгәс, байтаҡ төҙөүселәр үҙҙәренең проекттарын тергеҙә башлаған.


ᐉ Продажа 4-комнатной квартиры в ЖК Altair, 130.95 м², г. Шымкент, ул. Аргынбекова — купить по цене 54213300 ₸\nПродажа 4-комнатной квартиры в ЖК Altair, 130.95 м², г. Шымкент , ул. Аргынбекова\n54 213 300 ₸ 414 000 ₸/м²


Щит 3х6 в г. Апатиты | ул. Бредова 26 | ООО "Регион Медиа Групп"\nЩит 3х6 ул. Бредова 26 Апатиты\nУлица: ул. Бредова 26


Шорты Scuba, 528352 — купить в интернет-магазине Intimo.\nШорты Scuba 528352\nВсего: 443.70 грн\nПо цвету желтые шорты\nТовар: "Шорты", артикул: 528352.\nОбычная цена 443.70 грн


Иң игелекле төбәк билдәләнә » Башҡортостан гәзите | Газета Башкортостан на башкирском языке официальный сайт\nБашҡортостан гәзите » Яңылыҡтар » Иң игелекле төбәк билдәләнә\nИң игелекле төбәк билдәләнә 10.08.2018 // Яңылыҡтар\nБыйыл иң изге күңелле рәсәйҙәр, ҡалалар, мәктәптәр рейтингынан тыш, ойоштороусылар иң изге күңелле төбәктәр рейтингын да ғәмәлгә индерҙе. Рейтингтағы урын ҡатнашыусылар йыйған мәрәйҙәр һанына һәм улар башҡарған эштәр сифатына бәйле.\n“Изге эштәр марафоны” ике этапта уҙғарыла. Акцияның сайтында 1 октябргә тиклем коммерцияға ҡарамаған ойошмаларҙың һәм ирекмән берекмәләренең проекттары йыйыла, ә октябрҙән декабргә тиклем марафонда ҡатнашыусылар үҙ ҡалаларында коммерцияға ҡарамаған иң яҡшы башланғыстарҙы ғәмәлгә ашырасаҡ.\nАкцияның төп бүләге – Рәсәйҙең теләһә ҡайһы нөктәһенә ике билет. Бының өсөн биш этапта кәмендә берәр мәсьәләне сисеү шарт. Уны сисеү барышын фотоға йәки видеоға төшөрөп, модераторҙарға ебәрергә кәрәк. Улар иһә киләһе һорауҙарға һәм этаптарға рөхсәт бирәсәк.


Гәзиттең номеры: 29-30 » Гәзиттең номеры: 29-30 » Яйыҡ гәзите | Газета Яик\nЯйыҡ гәзите » Гәзиттең номеры: 29-30\nТормош дауам итә…23.03.2015\nАтайым, Аллаяров Заһиҙулла Хәбибулла улы 1923 йылдың июль айында Учалы районының Әбделҡасим ауылында урта хәлле ғаиләлә, Зөһрә менән Хәбибулланың өсөнсө балаһы булып донúяға килә. 1929 йылда башта Ҡоҙаш, һуңынан Рәсүл ауылына күсеп киләләр.\nАтайым 10 йәшенән колхоз быҙауҙарын көтә башлай. Ул эшсән, маҡсатына ынтылыусан бала булып үҫә. Шулай бер тапҡыр скрипка эшләтергә тип еҙнәһе Мофассал Ғибәҙәтовҡа Наурыҙ ауылына йәйәүләп сығып китә. Моратына ирешкәс, көтөү көткән яланға скрипкаһын алып барып, уйнарға өйрәнә. Малдар таралып китһә, арттарынан йүгерергә, аҙағынан ҡалдырып киткән скрипканы таба алмай ҡаңғырырға ла тура килгеләй.\nУл шулай уҡ мандолинала ла, гармунда ла бик матур итеп уйнарға өйрәнә. Уға инәйем ҡушылып моңло итеп йырлаһа, беҙ тын ҡалып тыңлар инек.\nАтайым Рәсүл ете йыллыҡ мәктәбен тамамлағас, 1937 йылда Иштимер ағаһы менән, бәләкәй генә ағас һандыҡты күтәреп (сумаҙан булмағанлыҡтан), Белорет ҡалаһының педагогия училищеһына йүнәләләр. Тик бына уҡыу түләүле икәнлеге асыҡланғас, кире ҡайтырға мәжбүр булалар.\nҠәһәрле һуғыш башланғас, 1941 йылда - Иштимер ағаһын, 1943 йылда үҙен фронтҡа алалар. Иштимер бабайым эҙһеҙ юғала, ә атайым ҡаты яралана - снаряд ярсығы тубығын әйләндерә һуға. Мәскәүҙә госпиталдә дауаланғандан һуң, һуғышҡа яраҡһыҙ тип кире ҡайтаралар. Һуғыштан ҡайтҡас, мәктәптә военрук булып эш башлай. Әммә яҙмыш уға икенсе тәҡдир һайлаған була.\nПомидорҙы үрсетмәһеҙ үҫтереү мөмкин түгел. Уның вегетация ваҡыты оҙаҡҡа һуҙыла, беҙҙең йәйҙә уңыш бирергә өлгөрмәй ҡала. Шуға ла тәүҙә орлоҡтарҙы ҙур киң һауытҡа сәсәләр, үҫкәсерәк айырым-айырым бәләкәсерәктәргә күсерәләр. Орлоҡтарҙы 1 сантиметр тирәһе тәрәнлеккә сәскәндән һуң тупраҡты һәйбәтләп дымландырып, ҡапҡас йәки пленка менән ҡаплап ҡуялар. Улар шыта башлау менән ҡапҡасты асырға кәрәк. Әгәр помидор оҙонлоҡҡа ныҡ тартыла икән, уның сәсмәлектәрен ҡырҡып алалар. Быны үрсетмәнең ҡеүәтле япраҡтары күренә башлағас ҡына эшләргә була.\nПомидор - ашарға яратыусы үҫемлек. Шуға ла уны үҫтергәндә комплекслы ашламалар ҡулланыу артыҡ булмаҫ. Тупраҡты ашлағанда ул дымлы булырға тейеш.\nТөп талап - хәүефһеҙ хеҙмәт23.03.2015\nЯҙғы баҫыу эштәре башланыр алдынан районыбыҙҙың ауыл хужалығы хеҙмәткәрҙәре өсөн хеҙмәтте һаҡлау һәм янғын хәүефһеҙлеге буйынса уҡыуҙар ойошторолдо. Шулай уҡ ҡала-районыбыҙҙың ойошма-предприятие, ауыл биләмәләре башлыҡтары, мәҙәниәт, һаулыҡ һаҡлау, сауҙа һәм башҡа төр өлкәләге учреждение етәкселәре һәм белгестәре лә квалификацияларын күтәрҙе.\nӘйтергә кәрәк, етәкселәр һәм белгестәр хеҙмәтте һаҡлау буйынса кәмендә 3 йылға бер тапҡыр уҡырға һәм белемдәрен тикшереү торорға тейеш. 40 сәғәтлек уҡыуҙарҙа 69 кеше ҡатнашты, уларҙың барыһы ла аттестация үтте. Уҡыу Башҡорт дәүләт аграр университеты һәм район хакимиәте араһында булдырылған хеҙмәттәшлек сиктәрендә ойошторолдо. БДАУ-ның өҫтәмә һөнәри белем биреү үҙәге уҡытыусылары, ауыл хужалығы фәндәре кандидаттары, доценттар Мәғәсүм Йәғәфәров менән Вәғиз Фәсхетдинов билдәләнгән программалар буйынса лекциялар уҡыны һәм практик дәрестәр үткәрҙе.\nУҡыуҙың һуңғы көнөндә район хакимиәтенең ҙур залында энә төшөрлөк тә урын юҡ ине. Етәкселәр һәм белгестәр курстарҙа алған белемдәрен тикшереү, имтихан бирәләр. Имтихан тест рәүешендә булды. 10 билетта 150 һорау ине, 450 яуап бирелде. Үтелгән материалдарҙы тағы бер ҡат иҫкә төшөрөү һорауҙарға яуаптарҙы һайларға кәрәк ине.\nФәнит Арслан улы Шаһиевты Учалыла белмәгән кеше юҡтыр. Төбәгебеҙҙең ҡотон пәйҙә иткәндәрҙең береһе бит ул! Хәрби терминология ҡулланһаҡ, халыҡ мәҙәниәтенең гвардия яугиры тиерлек - аҙым да сигенмәй, үҙ бурысын тоғро һәм оҫта башҡара. Башта - кино, әле театр сәнғәтенә халыҡты ылыҡтырыуға көсөн дә, ваҡытын да йәлләмәй. «Почет знагы» (1981 йыл), «Хеҙмәт Ҡыҙыл байраҡ» (1986) ордендары кавалеры. Ни бары 27 йәшендә атҡаҙанған мәҙәниәт хеҙмәткәре дәрәжәһенә лайыҡ була, 1984 йыл «СССР кинематография отличнигы» исеме менән билдәләнә. Бер-ике тапҡыр мәҙәниәт хеҙмәткәрҙәре съезы делегаты итеп һайлана. Төрлө наградаларының осо-ҡырыйына сығыуы ҡатмарлы. Ә иң оло награда - яҡташтарының һөйөүе һәм ихтирамы була торғандыр.\n- Фәнит ағай, үҙегеҙ менән яҡынданыраҡ таныштырып китмәҫһегеҙме?\n- Һәйтәк ауылында 1950 йылдың 17 апрелендә 04.00 сәғәттә үҙ теләгем менән донúяға килдем - йыл буйынса айырылһа ла, Хрущев менән бер көндә! Тышҡы ҡиәфәт менән дә оҡшап торабыҙ, буғай. Әсәйем Минсәғиҙә Ҡаһир ҡыҙы (1910 - 2014) тәрбиәләп үҫтерҙе. Ул сығышы менән Сәфәр ауылынан. Һуғыш йылдарында комбайнсы ярҙамсыһы булып та эшләне, тормоштоң әсеһен дә, сөсөһөн дә күп татыны инде, йәне йәннәттә булһын! Бер туғандарым: Әнүәр (1955 йылғы), пенсияға сыҡҡансы тау-байыҡтырыу комбинатында флотатор булып эшләне. Тормош иптәше Фирҙәүес Искәндәр ҡыҙы менән спорт менән ныҡлап шөғөлләнәләр - марафон да йүгерәләр, хатта, ҡышын һыу төшәләр.\nФирҙәүес туғаным (1961), Силәбелә мәҙәниәт өлкәһендә хеҙмәт итә.\nАпайлы кеше - арҡалы23.03.2015\nӘдип Әғләм улы Ҡарамышев 1959 йыл Учалы ауылында тыуа. 18 генә йәшендә хеҙмәт биографияһын тау-байыҡтырыу комбинатында водитель булып башлай. 1977-1979 йылдарҙа хәрби хеҙмәтте үтәп ҡайтҡас, Силәбе ауыл хужалығын механизациялау һәм электрификациялау институтына уҡырға инә.\nҺуңынан ике тиҫтә йыл ғүмерен Учалы элеваторына бағышлай - баш энергетик, баш инженер, директор, шул иҫәптән «Байрамғол» агрофирмаһының продукцияны һаҡлау һәм эшкәртеү цехы директоры статусында. 2007 йылдан алып «Гостехнадзор» инспекцияһының начальнигы вазифаһында хеҙмәт итте. Ә 2009 йылдан, ауыл хужалығының бөтә нескәлектәрен энәһенән ебенә тиклем белгән, үҙен яҡшы ойоштороусы итеп күрһәткән етәксе булараҡ, район хакимиәте башлығы урынбаҫары - ауыл хужалығы бүлеге начальнигы итеп үрләтелә. Аңлашыла, бөгөнгө көндә айырыуса ауыр шарттарҙа эшләргә тура килә, Әдип Әғләм улы булғанды һаҡлап ҡалыу, производство күләмен нисек тә арттырыу, тармаҡҡа яңы һулыш биреү өсөн ал-ял белмәй тырыша.\n- Гәзиттең яңы акцияһы тураһында район Советы секретары Зариф Ғарипов кабинетҡа инеп, эстафетаны һиңә тапшырам, тип алдан үҙе һөйөнсөләп сыҡты.\nРәхмәт һеҙгә, ветерандар!23.03.2015\nБыйыл илебеҙ Рәсәй тарихында мөһим ваҡиғаны - Бөйөк Еңеүҙең 70 йыллығын билдәләй. Ошо датаға ҡарата РФ Президентының 2013 йылдың 21 декабрендәге указы менән «1941-1945 йылдарҙағы Бөйөк Еңеүҙең 70 йыллығы» юбилей миҙалы булдырылды.\nКөмөш төҫөндәге металдан, 32 мм диаметрлы түңәрәк формала эшләнгән. Ул һуғышта ҡатнашыусыларға һәм һуғыш инвалидтарына, тыл эшселәренә, блокадалы Ленинградта йәшәүселәргә һәм балиғ булмаған концлагерь тотҡондарына тапшырыласаҡ. Ҡала-районыбыҙҙа ветерандарҙы юбилей миҙалдары менән бүләкләү башланды ла инде. 18 март район хакимиәтендә 22 кешегә тантаналы шарттарҙа иҫтәлекле наградалар тапшырылды.\nҺуғыш йылдарында төбәгебеҙҙән 13,5 мең кеше фронтҡа алына, ҡыҙғанысҡа ҡаршы, 9 меңдән ашыу яҡташыбыҙға тыуған яҡтарына әйләнеп ҡайтырға насип булмай. Хәрби батырлығы һәм ҡаһарманлыҡтары өсөн 6 кешегә Советтар Союзы Геройы исеме бирелә, өсөһө Дан Ордены Кавалеры була. Үкенескә күрә, яугирҙарыбыҙҙың сафы йылдан-йыл һирәгәйә, бөгөн арабыҙҙа 51 - һуғыш, 1103 тыл ветераны һәм 336 яуҙа һәләк булған яугирҙарҙың тол ҡатындары ҡалған. Ветерандарҙы ҡотларға ҡаланың 10-сы мәктәбенең кадет класы уҡыусылары ла килгәйне, сара уларҙың тантаналы рәүештә РФ дәүләт флагын индереүҙән башланды.


Щелкино: Mercedes-Benz ML 350 AMG 2014 1 251 251 грн. по курсу НБУ €75 941 / $99 870 | Автомобили продам - АР Крым на АВТОРЫНКИ.КОМ.УА\nЩелкино: Mercedes-Benz ML 350 AMG 201...\nАвторынки » Автомобили и цены » АР Крым » Щелкино [ Добавить автомобиль ]\nЩелкино Mercedes-Benz ML 350 AMG 2014 1 251 251 грн. по курсу НБУ €75 941 / $99 870\nКатегория: АР Крым - Щелкино\nТекст объявления: Mercedes-Benz ML 350 AMG 2014 1 251 251 грн. по курсу НБУ €75 941 / $99 870\nНас ищут по таким запросам: Щелкино, АР Крым, автомобиль, авторынок


Танзания — Башҡорт Википедияһы\n5°55′00″ ю. ш. 34°32′00″ в. д.HGЯO\nБерләшкән Танзания Республикаһы\n(рус. Азатлыҡ һәм Берҙәмлек)»\nГосударственный гимн Танзания\nНигеҙләнгән 26 апрель 1964 (Танганьики Республикаһы һәм Занзибар берләшмәһе)\nРәсми телдәр суахили һәм инглиз\nБаш ҡала Додома (закон сығарыу баш ҡалаһы), Дар-эс-Салам (административ үҙәк)\nЭре ҡалалар Дар-эс-Салам\n• % һыу өҫтө 31\n38 860 170 чел. (30)\nИЧР ▲ 0,530 (151 урын)\nВалюта танзания шиллингы\nМОК коды TAN\nТелефон коды +255 (+007 и Кения һәм Уганда)\nТанзания — (суахили Jamhuri ya Muungano wa Tanzania) — көнсығыш Африкала урынлашҡан дәүләт. Төньяҡта Кения һәм Уганда, көнбайышта Руанда, Бурунди һәм Конго Демократик Республикаһы, көньяҡта Замбия, Малави һәм Мозамбик менән сиктәш. Көнсығыш ярын Һинд океаны йыуа.\n«Танзания» һүҙе элекке ике колония Танганьика һәм Занзибар исеменән берләштереп алынған. Танзанияның ике баш ҡалаһы бар: административ үҙәге — Дар-әс-Сәләм, ә закон сығарыусы баш ҡалаһы Додомала урынлашҡан. Хөкүмәт Додомаға 1970-се йылдарҙа күсенә.\n2.1 Колонияларға тиклемге осор\n2.3 Бойондороҡһоҙлоҡ осоро\n6 Сәйәси структура\n9.3 Һаулыҡ һаҡлау\n9.4 Киң мәғлүмәт саралары\nИл территорияһында Африканың бөйөк күлдәре урынлашҡан — төньяҡта Виктория күле, көнбайышта Танганьика күле һәм көньяҡта Ньяса күле.\nИлдең күп өлөшөн яҫы таулыҡтар биләй. Һинд океанының яры буйлап яр буйы уйһыулығы һуҙыла.\nТанзания территорияһында Африканың иң бейек тауы — Килиманджаро стратовулканы урынлашҡан (5895 м).\nҠоро ер сиктәренең дөйөм оҙонлоғо 3402 км тәшкил итә: Бурунди менән — 451 км, Кения менән — 769 км, Малави менән — 475 км, Мозамбик менән — 756 км, Руанда менән — 217 км, Уганда менән — 396 км һәм Замбия менән — 338 км.\nТанзания субэкваториаль климат бүлкәтендә ята. Төньяҡ өлөшөндә ямғырҙарҙың ике миҙгеле (март — май һәм сентябрь — ноябрь), көньяғында бер ямғыр миҙгеле (ноябрь — апрель). Утрауҙарында климат дымлы, көндөҙ уртаса температура +28 алып 30 ℃ тиклем градус тәшкил итә, диңгеҙҙән иҫкән бриздар һауа торошон көйләүгә бик яҡшы ярҙам итә. Һинд океанында һыу температураһы — 24-26 градус. Илдең үҙәк өлөшөндә (диңгеҙ кимәленән 1200—1700 м бейеклектә) уртаса температура 22-25 градус тәшкил итә, төндә һалҡын булыуы мөмкин.\nЛаэтоли төбәгендә табылған Ngaloba LH 18 баш һөйәге\nКолонияларға тиклемге осор[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]\nХәҙерге Танзанияның территорияһында борондан бушмен һәм готтентоттарға туғандаш халыҡ йәшәгән, улар һунарсылыҡ һәм емеш-еләк йыйыу менән шөғөлләнгән. Һуңынан б.э. тиклем I мең йыллыҡта Эфиопия таулығынан кушит ҡәбиләләре килгән. Беҙҙең эраның башына банту ҡәбиләләре килә.\nБ.э. яҡынса I меңйыллығы уртаһында хәҙерге Танзанияның яр буйында фарсы, ә һуңынан ғәрәп ҡол һатыусылары күренә башлай. Шул осорҙан бирле суахили яңы этник төркөмө формалаша башлай. Ул урындағы яр буйы ҡәбиләләренән, Ирандан, Ғәрәбстандан, шулай уҡ Һиндостандан килгән кешеләрҙән торған.\nСуахили халыҡ-ара сауҙа менән шөғөлләнгән, Африканан ҡолдар, фил һөйәге, алтын килтерелгән, ә утрауҙарҙан кәсеп әйберҙәре, туҡыма, аҙыҡ-түлек сығарылған.\nXVI быуат башында хәҙерге Танзанияның яр буйына португалдар килеп сыға. 1505 йылдан улар бөтә тиерлек порт ҡалаларын баҫып ала, әммә XVII быуаттың икенсе яртыһында ғәрәптәр һәм негрҙар португалдарҙы ҡыуып сығара.\nПортугалдарҙы ҡыуып сығарғандан һуң, ғәрәптәр һәм урындағы халыҡ ҡолдар һатыуҙы әүҙемләштерә. Ҡол-негрҙар Яҡын Көнсығыш илдәренә, шулай уҡ Һиндостанға һәм Һинд океаны утрауҙарындағы Европа плантаторҙарына һатыла. Һөҙөмтәлә XVIII быуатта хәҙерге Танзанияның төпкөлөндә ҡайһы бер райондар һиҙелерлек бушап ҡала.\nШамбала, джагга, хехе, хайя, ньямвези халыҡтарының дәүләтселек башланғыстары һалына башлай. Мәҫәлән, шамбала ҡәбиләһенең юғары юлбашсыһы Кимвери дәүләте Килиманджаро битләүҙәренән алып Һинд океанына тиклем һуҙыла. Шулай уҡ хехе ҡәбиләһе иле юғары юлбашсыһы Муюгумба етәкселеге аҫтында барлыҡҡа килә.\nXIX быуат уртаһында хәҙерге Танзания яры буйына европалылар: Бөйөк Британиянан, Франциянан, Германиянан һәм АҠШ-тан сауҙагәрҙәр һәм миссионерҙар күпләп килә. Бигерәк тә инглиздәр әүҙем эш итә, улар Занзибар солтанына ҡолдар менән сауҙа итеүҙе тыя.\nЗарамо халҡы вәкилдәре (хәҙерге Танзанияла) байрамса кейемдә, 1906 йыл\n1885 йылда Танзания яр буйына 29 йәшлек немец Карл Петерс төшә. Ул 12 ҡәбилә башлығы менән протекторат тураһында, йәғни уларҙың Германия хакимлығы аҫтына күсеүе тураһында ярайһы уҡ тиҙ килешеү төҙөй, ә 1888 йылда Занзибар солтанынан хәҙерге Танзанияның бөтә яр буйын 50 йылға ҡуртымға ала.\nХәүефләнгән инглиздәр 1890 йылдың ноябрендә Занзибар солтаны менән уның өҫтөнән проекторат тураһында килешеү төҙөй, ә 1891 йылда Петерс Германияның Көнсығыш Африка империя колонияһын төҙөү тураһында иғлан итә.\nНемецтар Германия Көнсығыш Африкаһын үҙенең ерле колонияһына әйләндерегә теләй. Улар плантациялар булдыра һәм каучуклы үҫемлектәр, ҡәһүә, мамыҡ, сизаль эшкәртә. 1902 йылдан яр буйы порттарын төпкөл райондар менән тоташтырған тимер юлдар төҙөй башлай. 1914 йылға күскенсе немецтар һаны 5400 кешегә етә.\n1905—1907 йылдарҙа Танзанияла ихтилал ҡабына, әммә ул баҫтырыла.\n1914 йылдың авгусында Беренсе донъя һуғышы башлана, Танзания хәрби хәрәкәттәр театрына әүерелә. Урындағы халыҡты ла йәлеп иткән немец ғәскәрҙәрен полковник фон Леттов-Форбек етәкләй, ул үҙенең һалдаттары менән бергә Бөйөк Британия, Бельгия һәм Португалия ғәскәрҙәренә ҡаршы һуғыша, 1918 йылдың ноябрендә Германияның Антанта менән тыныслыҡ килешеүен төҙөгәнгә тиклем, был илдәрҙең колонияларына рейдтар яһай.\nБеренсе донъя һуғышынан һуң Танзания Бөйөк Британия ҡарамағына күсә. Инглиздәр плантация хужалығы үҫешен, беренсе сиратта, сизаль, ҡәһүә һәм мамыҡ үҫтереүҙе дауам итә.\nБойондороҡһоҙлоҡ осоро[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]\n1961 йылдың 9 декабрендә Британия Танганьикаға, хәҙерге Танзанияның материк өлөшөнә, ә 1963 йылдың 10 декабрендә — солтанлыҡ булып ҡалған Занзибарға бойондороҡһоҙлоҡ бирә. Ләкин 1964 йылдың 12 ғинуарында Занзибарҙа ихтилал ҡабынып китә, солтан хакимлығы ҡолатыла, 1964 йылдың 26 апрелендә Танганьика Республикаһы һәм Занзибар һәм Пемба Халыҡ Республикаһы Берләшкән Таньганьика һәм Занзибар Республикаһы төҙөү тураһында иғлан итә. 1964 йылдың 29 октябрендә атамаһы ҡыҫҡара, ил Танзания тип атала башлай.\nДжулиус Ньерере етәкләгән Танзанияла милләт төҙөүгә курс иғлан ителә. Бөтә ил буйлап йәштәрҙең, ҡатын-ҡыҙҙарҙың, ҡарттарҙың йәмәғәт объекттары, юлдар, күперҙәр төҙөлөшөндә ҡатнашыуы буйынса «ирекле кампания» башлана. Был йөкләмә хәрби эшкә өйрәтеү менән аралаша. Шул уҡ ваҡытта етәксе партия (Танганьика Африка милли союзы) башлыҡтарының күбеһе шәхсән байыу менән шөғөлләнә башлай. 1966 йылда хеҙмәт йөкләмәләренән баш тартыусы студенттарҙың протестары ҡабына. Танзания властары был сығыштарҙы хәрби көс менән баҫтыра.\n1967 йылдың ғинуарында Танганьиканың Африка милли союзы етәкселеге Танзанияла коммунизм төҙөү программаһын иғлан итә. Бынан һуң илдә банктар, сәнәғәт предприятиелары, тышҡы сауҙа ойошмалары, шулай уҡ ауыл хужалығы плантациялары, шул иҫәптән сит ил кешеләре ҡулындағылар, дәүләтләштерелә.\nАуыл ерендә, Танзания коммунизмы уджамаа концепцияһына ярашлы, колхоздар ойошторола башлай. Был яңылыҡтар Занзибарҙа айырыуса ҡаршылыҡҡа осрай, унда хәл хатта төп партия лидерын үлтереүгә тиклем барып етә. Быға үс итеп Танзания властары бер нисә тиҫтә заговорсыны язалап үлтерә.\n1970 йылдар уртаһында илдә бөтә ваҡлап һатыуҙы тулыһынса национализациялау буйынса «Мадука» операцияһы үтә, әммә ул уңышһыҙ тамамлана.\n1970 йылдан башланған идаралыҡтың бер партиялы системаһы 1995 йылда юҡҡа сыға, һайлауҙар күп партиялылыҡ нигеҙендә үткәрелә.\n2012 йылға тиклем Танзания өлкәләре\nТанзания 30 өлкәгә бүленә (суахили мкоа):\nӨлкәләр (ингл. )\n5 Көнбайыш Занзибар1 Zanzibar Urban/West Занзибар 230 593 678 2581,21\n6 Төньяҡ Занзибар1 Zanzibar North Мкокотони 470 187 455 398,84\n7 Үҙәк-Көньяҡ Занзибар1 Zanzibar Central/South Коани 854 115 588 135,35\n21 Төньяҡ Пемба1 Pemba North Вете 574 211 732 368,87\n22 Көньяҡ Пемба1 Pemba South Мкоани 332 195 116 587,70\nБөтәһе 885 803 44 928 923 50,72\n1Автономиялы Занзибарҙы тәшкил итә.\n2 Маньяра өлкәһе 2002 йылда Аруша өлкәһенән айырылып сыға.\nТанзанияла 12000 ашыу халҡы менән 200 ҡала иҫәпләнә.\nТанзанияла 1961 йылдан алып 2003 йылға тиклем халыҡ һаны артыуы\n2020 йылға ҡарата Танзания халҡының йәш-есем пирамидаһы\n2019 йыл мәғлүмәттәренә ярашлы илдең халҡы яҡынса 60 млн кеше тәшкил итә. Халыҡ ярайһы уҡ тигеҙ ултырмаған. Илдең 80 % яҡын халҡы ауыл ерҙәрендә йәшәй. Танзанияның иң ҙур ҡалаһы Дар-эс-Салам, унда 4 миллиондан ашыу кеше йәшәй. Илдә 120-гә яҡын төрлө этник төркөмдәр бар, уларҙан иң күп һанлыһы: сукума, ньямвези, джагга, нгонде, мхая, хехе, бена, гого һәм маконде, курия, чагга, ваха, ниатуру. Этник төркөмдәрҙең күп өлөшө банту халыҡтары төркөмөнә ҡарай, бер өлөшө нилоттарға һәм койсан халыҡтарына ҡарай. Танзания халҡының ҙур булмаған өлөшө — һинд, ғәрәп, Европа, ҡытай сығышлы.\n15 йәшкә тиклем кешеләр — 44,3 %; 65 йәштән өлкәндәр — 2,6 %.\nУртаса йәш кимәле 17,8 йәш тәшкил итә.\n2011 йылға ҡарата уртаса ғүмер оҙонлоғо — 58 йәш.\nХалыҡтың уртаса артымы — 2 % тирәһе. Тыуым 1000 кешегә 32,64; үлем 1000 кешегә — 12,09. Бала табыу — 1 ҡатын-ҡыҙға 4,16 бала.\nИммун дефициты вирусы (ВИЧ) менән зарарланыу — 6,2 % (2007 йылға ҡарата баһа).\nТанзанияның рәсми телдәре — инглиз һәм суахили. Суахили ғәҙәттә этник-ара аралашыу теле булып тора, был бигерәк тә бай этник һәм лингвистик төрлөлөк менән айырылған ил өсөн актуаль. Әммә Танзанияның күп халҡы өсөн уларҙың этник төркөмө теле туған тел иҫәпләнә. Инглиз һәм суахили теле абсолют күпселектә икенсе һәм өсөнсө тел булып тора.\nТанзанияның тел сәйәсәтенә ярашлы, суахили социаль һәм сәйәси өлкәләрҙә, башланғыс һәм өлкән белем алыуҙа ҡулланылырға тейеш, инглиз теле — урта һәм юғары белем алыуҙа, технологияларҙа һәм илдең юғары судында ҡуланылырға тейеш. Һуңғы тиҫтә йылдарҙа төрлө тармаҡтарҙа инглиз теленең әһәмиәте кәмей һәм суахили теленең роле артыу тенденцияһы бара.\nШулай уҡ ҡарағыҙ: Танзанияла христианлыҡ һәм Танзанияла ислам\nБаш ҡалала Изге Иосиф соборы\nТанзания халҡының яртыһынан саҡ ҡына күберәге (55—60 %) христиандар булып тора. Мосолмандар өлөшө 30—32 % баһалана. Халыҡтың тағы яҡынса 12 % урындағы автохтон динен тота. Этник аҙсылыҡтар араһында индуистар, бахаиҙар, буддистар, сикхтар, джайнистар һ.б. бар.\nИң ҙур христиан конфессиялары булып католиктар (12,4 млн), лютерандар (5,8 млн), илленселәр (2,35 млн) һәм англикандар (2 млн) тора.\nМосолмандар күберәк Занзибарҙа (97 %), күп яр буйы райондарында, шулай уҡ ҡайһы бер илдең эске өлөшөндәге ҡала райондарында тәшкил итә. Бөтә мосолмандар ҙа тиерлек — сөнниселәр (от 80 до 90 %), шиғисылар аҙсылыҡ.\nСәйәси структура[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]\nРеспублика. Дәүләт һәм хөкүмәт башлығы — Танзания президенты, ул халыҡ тарафынан 5-йыллыҡ срокҡа һайлана.\n2005 йылдың 14 декабрендә президент һайлауҙарында еңеүҙе етәксе Революцион партиянан кандидат, Танзания Эске Эштәр министрлығы башлығы Джакайя Киквете еңеп сыға, ул 80 % артыҡ тауыш йыя. Уның төп дәғүәсеһе оппозицион Граждандар берләшкән фронты кандидаты Ибраһим Липумба була. 2015 йылда Джакайю Кикветены президент вазифаһында шулай уҡ етәксе партиянан Джон Магуфули алмаштыра. Ул 58 % тауыш менән еңеп сыға. Киквете Революцион партия лидеры вазифаһында ҡала.\nПарламент — бер палаталы Дәүләт йыйылышы (Бунге), 274 депутат, уларҙан 232 депутат халыҡ тарафынан 5-йыллыҡ срокҡа һайлана, 37 ҡатын-ҡыҙ-депутат шәхсән президент тәғәйенләй, һәм 5 депутат автономиялы Занзибар парламенты тарафынан тәғәйенләнә.\nЧама Ча Мапиндузи (Революцион партия) — парламентта 206 урын;\nГраждандар Берләшкән Фронты — 19 урын;\nЧама Ча Демокрасиа на Маенделело (демократия һәм үҫеш партияһы) — 5 урын.\nEconomist Intelligence Unit ярашлы ил 2018 йылда демократия индексы буйынса гибрид режим кеүек классификациялана.\nТанзания Көнсығыш Африкала Африка көньяғының үҫеш берләшмәһенә (САДК) ингән берҙән-бер ил булып тора. 2005 йылдан 2006 йылға тиклем Танзания БМО Хәүефһеҙлек советының даими булмаған ағзаһы була.\nСССР һәм Танзания араһында дипломатик мөнәсәбәттәр (шул саҡта Танганьика) 1961 йылдың 11 декабрендә урынлаштырыла.\nТанзанияның эске тулайым продукты 2014 йылда — 33 миллиард доллар тәшкил итә. Йән башына һатып алыу һәләтлелеге паритеты буйынса $1813 тәшкил итә.\nТәбиғәт ресурстары: гидроэнергия, аҡ ҡурғаш, фосфаттар, уран, тимер мәғдәне, күмер, алмаз, ҡиммәтле таштар, алтын, газ, никель. 2012 йылдың февраль аҙағында Танзания шельфында Зафарани газы ятҡылығы табыла.\nБай тәбиғәт ресрустарына ҡарамаҫтан Танзания иҡтисады ауыл хужалығына нигеҙләнә, унда эшселәрҙең 80 % тирәһе шөғөлләнә. Эске тулайым продукт 2012 йылда йән башына — 3,4 мең доллар тәшкил иткән (донъяла 156-сы урын).\nАуыл хужалығы (27 % ЭТП) — ҡәһүә, сизаль, сәй, мамыҡ, кешью сәтләүеге, табак, ҡәнәфер, һарыҡ, кәзә.\nСәнәғәт (23 % ЭТП) — ауыл хужалығы продукцияһын эшкәртеү (шәкәр, һыра, тәмәке), алмас, алтын, тимер мәғдәне, тоҙ сығарыу, аяҡ кейемдәре етештереү.\nХеҙмәт күрһәтеү өлкәһе — эске тулайым продукттың 50 % тәшкил итә.\n2017 йылда экспорт: 5,19 млрд доллар — алтын, ҡәһүә, сәй, кешью сәтләүеге, мамыҡ.\nТөп һатып алыусылар: Һиндостан — 21,8 %, Көньяҡ Африка Республикаһы — 17,9 %, Кения — 8,8 %, Швейцария — 6,7 %.\n2017 йылда импорт: 8,61 млрд доллар — ҡулланыу тауарҙары, машиналар һәм транспорт саралары, яғыулыҡ.\nТөп тәьмин итеүселәре: Һиндостан — 16,5 %, Ҡытай — 15,8 %, Берләшкән Ғәрәп Әмирлектәре — 9,2 %, Көньяҡ Африка Республикаһы — 5,1 %.\nАфрика, Кариб бассейны һәм Тымыҡ океан (АКТ илдәре) төбәге илдәренең халыҡ-ара ойошмаһына инә.\nТанзания халыҡтары мәҙәниәте бай традицияларға эйә. Был ағас һырлау, улар үҙҙәренең битлектәре, скульптуралары, көнкүреш әйберҙәре менән дан тота. Занзибарҙа кокос ҡабығын, ағас һырлау йолаһын һаҡлайҙар. Танзанияла һынлы сәнғәттең тингатинга стиле барлыҡҡа килә, ул уның авторы Эдуардо Саиди Тингатинга исеменән сыҡҡан.\nТанзанияла футбол популяр (иң көслө клубтар — баш ҡаланың «Янг Африканс» һәм «Симба» клубтары), бокс, волейбол, еңел атлетика, регби. Футбол буйынса Танзания йыйылмаһы бер ваҡытта ла донъя чемпионатының финал өлөшөнә сыҡмаған, Африка нацияһы Кубогында 1980 йылда берҙән-бер тапҡыр Нигерияла Кубокта уйнай, унда төркөмдә ике уйында отола һәм Кот-д’Ивуар йыйылма командаһы менән тигеҙ иҫәптә була. Танзанияның бөтә тиерлек уйынсылары урындағы клубтарҙа сығыш яһай. Африкала халыҡ иҫәбе буйынса иң ҙуры булыуға ҡарамаҫтан, Танзания хатта төбәк кимәлендәге спорт төрҙәренең береһендә лә уңыш яуламай.\nДар-әс-Сәләм милли стадионы Олимпия уйындарында Танзания тәүге тапҡыр 1964 йылда Токиола Берләшкән Танганьики һәм Занзибар республикаһы булараҡ сығыш яһай. 1980 йылда Мәскәүҙә Олимпия уйындарында Танзания вәкилдәре тарихта беренсе һәм әлегә берҙән-бер олимпия наградаларын ала: йүгереүсе Сөләймән Нямбуи\n5000 метр дистанцияла көмөш яулай, ә Филберт Байи ҡамасауҙар менән 3000 метрлыҡ дистанцияла икенсе була. Ҡышҡы Олимпия уйындарында Танзаниянан ҡатнашыусылар булмай. Олимпия уйындарынан тыш, Танзания Дуҫлыҡ Уйындары, Бөтә Африка уйындары, еңел атлетика буйынса Африка чемпионаты кеүек, ҙур халыҡ-ара ярыштарҙа ҡатнаша.\nТанзаниянан иң билдәле спортсыларының береһе баскетболсы Хашим Табит, 2009 йылғы НБ драфтында дөйөм икенсе номер аҫтында һайланған һәм «Мемфис», «Хьюстон» һәм «Оклахому-Сити» өсөн лигаларҙа 220-ҙән ашыу сығыш яһаған.\nГрамоталылыҡ кимәле Танзанияла 2011 йылда 73 % тәшкил итә. Ете йыллыҡ белем мотлаҡ һанала, әммә күп уҡыусылар мәктәпте иртә ташлай, ә ҡайһы бер балалар бөтөнләй мәктәпкә йөрөмәй. 2000 йыл мәғлүмәттәре буйынса, 5 йәштән алып 14 йәшкә тиклем балаларҙың тик 57 % мәктәпкә йөрөгән.\n5 йәшкә тиклем балалар араһында үлем осрағы — 1000 яңы тыуған балаға 76. Уртаса ғүмер оҙонлоғо 51,45 йәш (ир-аттар өсөн 50,06 йәш һәм ҡатын-ҡыҙҙар өсөн 52,88 йәш). Илдең 5,7 % өлкән халҡы ВИЧ менән зарарланған. Балалар үлеме араһында киң таралған сәбәп булып тапма ауырыуы тора. Ә өлкәндәр араһында үлем сәбәбе булып ВИЧ/СПИД тора. 2006 йылға ҡарата мәғлүмәттәр буйынса эсәр һыуҙың яҡшыртылған сығанаҡтарына халыҡтың тик 55 % инә алған. 33 % яҡшыртылған санитария шарттарына эйә булған.\nТанзанияла 693 ваҡытлы матбуғат теркәлгән, уларҙың 171 баҫмаһы даими сыға. Иң популяр баҫмаларға түбәндәге гәзиттәр инә (бөтәһе лә Дар-әс-Сәләм ҡалаһында нәшер ителә):\nDaily News — хөкүмәт баҫмаһы, 1972 йылдан инглиз телендә сыға, тиражы 50 мең дана;\nThe Guardian — 1994 йылдан сыға, инглиз телендә һәм суахили телендә, тиражы 70 мең дана;\nUhuru — 1961 йылдан сыға, суахили телендә, тиражы 120 мең дана.\nДәүләт ТВС телерадиокомпанияһы (Tanzania Broadcasting Corporation — «Танзания радиотапшырыуҙар корпорацияһы»), үҙ эсенә шул уҡ исемле телеканалды, TBC Redio ya Taifa, TBC FM һәм TBC International радиостанцияларын ала.\nИлдә радиотапшырыуҙар 1956 йылдан, телевидение 1994 йылдан алып барыла (Занзибарҙа — 1972 йылдан). Телевизион приёмниктарына халыҡтың 5 % кәмерәге эйә.\nДәүләт мәғлүмәт агентлығы — Press Services Tanzania.\n↑ Tanzania Population Today\n↑ ASTROLAB.ru - Земля - Характеристики материков. astrolab.ru. 28 март 2020 тикшерелгән.\n↑ 2012 National Bureau of Statistics, Ministry of Finance, United Republic of Tanzania, 2012. Тәүге сығанаҡтан архивланған 26 ноябрь 2013. 16 июнь 2015 тикшерелгән.\n↑ 8,0 8,1 8,2 Tanzania - Religious Adherents, 2010 (World Christian Database) (инг.). The Association of Religion Data Archives. 10 март 2014 тикшерелгән.\n↑ Christian Population as Percentages of Total Population by Country (инг.). Pew Research Center (January 2011). Тәүге сығанаҡтан архивланған 17 сентябрь 2012. 7 март 2014 тикшерелгән.\n↑ The Future of the Global Muslim Population (инг.). Pew Research Center (January 2011). Тәүге сығанаҡтан архивланған 11 февраль 2014. 7 март 2014 тикшерелгән.\n↑ Tanzania. International Monetary Fund. 14 октябрь 2014 тикшерелгән.\n↑ Tanzania, United Republic of – Statistics. UNICEF. 6 июнь 2011 тикшерелгән.\n↑ Mortality Country Fact Sheet – United Republic of Tanzania (PDF). Тәүге сығанаҡтан архивланған 10 октябрь 2006. 25 апрель 2010 тикшерелгән.\n↑ 18,0 18,1 18,2 Большая российская энциклопедия\nhttps://ba.wikipedia.org/w/index.php?title=Танзания&oldid=1102910 ҡабул ителгән\nБыл бит һуңғы тапҡыр 14:00 22 декабрь 2021 үҙгәртелгән.


г. Гремячинск - ул. Шевченко - Индекс - Карта\nг. Гремячинск, ул. Шевченко\nАдрес ул. Шевченко, г. Гремячинск\nКЛАДР ID 59000004000014300\nКарта проезда ул. Шевченко, г. Гремячинск, Пермский край\nРасположению ул. Шевченко, г. Гремячинск, Пермский край соответствует почтовый индекс 618270. Напоминаем, что эта информация носит исключительно справочный характер и может являться неактуальной.\n• ул. Школьная • ул. Энтузиастов • ул. Сибирская • ул. Коммунистическая • ул. Карьерная • пер. Пионерский • снт Автомобилист • ул. Шмидта • ул. Юбилейная • ул. Шахтеров • ул. В. Лесничество • ул. Громовская • пер. Горняцкий • ул. Щорса • ул. Южная • ул. Нефтяников • пер. Степной • пер. Шахтерский • ул. Маховатня


Мостай Кәрим әҫәрҙәренең тел-стиль үҙенсәлектәре\n22 Сентябрь 2020, 15:44\nБашҡортостандың халыҡ шағиры Мостай Кәрим әҫәрҙәренең теле иҫ...\nБашҡортостандың халыҡ шағиры Мостай Кәрим әҫәрҙәренең теле иҫ китмәле ябай, халыҡсан. Уларҙа ҡулланылған һүрәтләү саралары беҙгә яҙыусы ижадының тәбиғәтенә тәрәнерәк үтеп инергә, әҫәрҙе иҫтә ҡалдырырға, образлы күҙалларға ярҙам итә. Шулай уҡ мәҡәлдәр-әйтемдәр ҙә, фразеологизмдар йыш осрай.\nБоронғо гректар һүрәтләү сараларын троптар тип атаған. Троп (грекса tropos) – әйләнеш, күсеш мәғәнәһендә. Ғөмүмән, кешенең ысынбарлыҡты күҙ алдына баҫтырыуында, әйберҙәргә, төрлө күренештәргә исем биреүендә, уй-фекер тәбиғәтендә, һүҙ ҡаҙнаһында тура һәм күсмә мәғәнәлектәр ята. Әҙәбиәттәге образлауҙар, һүрәтләү саралары ла ошо ерлектә барлыҡҡа килгән.\nСағыштырыу – телдең иң ябай һәм киң таралған һүрәтләү алымы, күренештәрҙе, предметтарҙы үҙ-ара оҡшаш һыҙаттары буйынса йәнәш ҡуйыу. Нескә хисле күҙәтеүсән әҙип айырыуса оҫта һүрәтләүҙәр ҡуллана: “Ҡый үләндәй ҡыйып, ҡырып ташланыҡ, һәм ҡырмыҫҡа иләүендәй тапаныҡ...”, “Быймала, май кеүек” (“Башҡорт халҡына яуап хат”); “Тимер ярсыҡ йөрөй тәнемдә, әйтерһең, ҡарт гонаһ эйәһе әйләнгеләп ҡуя ҡәберҙә” (“Өсөнсө көн тоташ ҡар яуа”).\nЙәнләндереү – әйберҙәрҙең үҙ-ара оҡшашлығына нигеҙләнгән троптарҙың береһе, автор унда тере заттарға хас булған эш-хәрәкәтте, сифатты, уй-тойғоларҙы тәбиғәт күренештәренә, йәнһеҙ әйберҙәргә йәки абстракт төшөнсәләргә күсерә: “Киң аҙымлы еңеү атлап килгәндә...”, “Ватан шуның бөтәһен күреп торҙо” (“Башҡорт халҡына яуап хат”); “Шунда уҡ япраҡтар битенә беренсе тамсылар һикерҙе...” (“Беренсе тамсылар”).\nЭпитет – грек теленән алынған һүҙ, ҡушымта мәғәнәһенә тура килә. Ул исем һүҙҙәргә аныҡлаусы һүҙ рәүешендә ҡушылып йөрөй. Йәғни үҙендә аныҡлаусы сифат һүҙ төшөнсәһе тота: “Иген түгел, ҡайнар йәштәр түгелде...” (“Башҡорт халҡына яуап хат”); “Ергә йылы ямғыр һибәләгән болоттарҙың алтын ҡанатын...” (“Яҙғы тауыштар”); “Рәхмәт һеҙгә, мәрхәмәтле тупраҡ...”, “Аяҡ баҫһаң, үләндәре торғаны бәрхәт инде...” (“Тупрағым, һауам, һыуҙарым”).\nМетафора – ниндәй ҙә булһа берәй әйбер йәки күренешкә уға оҡшашлығы булған икенсеһенең үҙенсәлектәрен күсереү: “Тыңла, улар сиртә күңелең ҡылдарын...” (“Башҡорт халҡына яуап хат”); “Йыуырмын мин фашист ҡаны менән илем күкрәгенең яраһын...” (“Мин фронтҡа китәм, иптәштәр!”).\nСимволика нигеҙендә шартлы образ, эмблема ята, мәҫәлән, “Йәшәйһе бар...” шиғырында автор үҙен бәйгеләрҙә сапҡан ат менән сағыштыра. “Ҡайын япрағы тураһында” шиғырында Рәсәйҙе – ҡайын, Башҡортостанды – япраҡ, “Тауҙар” шиғырында кешене тауҙар символлаштыра.\nАллегория – әйберҙәрҙе йәки хайуан-кейектәрҙе һүрәтләү ярҙамында кешеләрҙе һынландырыу: “Ейән – йәш арыҫлан” шиғыры аллегорик һүрәтләүгә ҡоролған: ейән – арыҫлан, атаһы – йөк аты, олатаһы – терпе.\nМетонимия “исем алмаштырыу” һүҙенән килә. Бер предмет, күренеш мәғәнәһе менән уға тығыҙ бәйләнгән икенсе бер предмет исеме ярҙамында белдерелә: “Бөгөн дә шул тамсы-тамсы көмөш ҡойола...” (“Ямғыр”); “Әгәр уттар үткән минең йөрәк...” (“Таш өҫтөндәге гөлдәр”); “Үрмәләй аждаһа илгә көнбайыш яҡтан...” (“Декабрь йыры”); “Тимер дейеү яҡыная...” (“Ҡара һыуҙар”); “етен баш” үҙе миңә табан ыңғайланы...” (“Оҙон-оҙаҡ бала саҡ”).\nСинекдоха – күсереү мәғәнәһендә, бер нәмәнең мәғәнәһен уларҙың үҙ-ара һан, күләм нисбәтенә күсереп исемләү принцибына нигеҙләнә: “Өс йөҙ ат эйәрләнек иң дандарын, баҫҡан саҡта осҡон уйнатҡандарын, оҙатты ил...” (“Өс йөҙ егет”); “Ул егет илдәр сигенән һикергән һәм Балканға азатлыҡты килтергән...” (“Сит уттар”).\nПерифраз – һүҙҙең күсермә мәғәнәһен кинәйәле сифатлап биреүсе стилистик алым: “Ат ярыштыра берәүҙәр, берәүҙәр һөйләй бүре, берәүҙәр “күргәндәрем”, тип борсаҡты яра эре” (“Таныш булмаған ҡунаҡ”).\nЭвфемизм – киҫкен һүҙҙәрҙе йомшартып аңлатыу сараһы: “Һәм мин китеп тә барырмын донъянан...”, “Һуңғы юлға дуҫтар алып китерҙәр...” (“Мәңгелек улы...”); “Тып-тын йәшәп, шып-шым ғына донъя ҡуймамын...” (“Уйҙар”).\nИрония – кеше характерындағы ҡайһы бер йомшаҡ яҡтарҙы, тормоштағы етешһеҙлектәрҙе еңелсә көлөп яҙыу: “Монтер Морат йоп-йомшаҡ атлап ҡына, йөрөп ята ҡырын тейәп саҡ ҡына...” (“Һабан туйы”). “Үлмәҫбай” поэмаһының төп геройы бөтә ваҡиғаларҙы ла юмористик тонда һөйләй. Немец офицерҙарын һыу ингән саҡта әсирлеккә алыу ваҡиғаһын һөйләгәндә сатира алымы ла килеп инә. Ә Гөлбикәнең хатын уҡығанда, Катюша менән һөйләшеүе хаҡында хикәйә иткәндә юмористик тонға нескә лирик буяуҙар ҙа ҡушыла.\nГипербола, литота – хәл-ваҡиғаны йә геройҙы саманан тыш күпертеп йә кесерәйтеп һүрәтләү: “Тау ҡәҙәрле ҡайғы ҡалдырҙым да алып киттем барлыҡ өмөтөңдө...” (“Өмөт”); “Йылғалағы һары томбойоҡтай, тирбәлешеп ҡалды планеталар...” (“Ташлама утты, Прометей!”); “Әсәйемә мең йәш...” (“Өс сифатта күрәм...”).\nМостай Кәрим үҙ әҫәрҙәрендә лексик һүҙ ҡатламдарын да бик оҫта файҙалана.\nСиноним – әйтелештәре төрлө, мәғәнәләре менән оҡшаш һүҙҙәр: “Һәр егеттең иҫәбе бил бирмәҫкә, һәр егеттең иҫәбе еңдермәҫкә...” (“Һабан туйы”).\nАнтоним – мәғәнәләре яғынан ҡапма-ҡаршы һүҙҙәр: “Ҡайғыларым ҡайғырылмағандар, шатлыҡтарға ҡул да теймәгән...” (“Һинең тыуған ерҙәреңдә булдым”); “Тимәк, бында ҡайғыһы ла, шатлығы ла инеп сыҡҡан...” (“Бөтәһе лә йәнле бында”).\nОмоним – әйтелештәре бер, мәғәнәләре төрлө: “Айырылышҡанбыҙҙыр, бәлки, иртә, бәлки үтә иртә... Орлоҡ ҡойған мәлдә ҡайсаҡ гөлгә ел ҡағылып үтә” (“Осраштыҡ беҙ...”).\nҺүҙ уйнатыу, каламбур – оҡшаш яңғырашлы һүҙҙәрҙең ҡабатланыуы: “Ҡайғы төҫө ҡара, ҡап-ҡара, ҡап-ҡара сәс шунан ағара...” (“Ҡайғы төҫө...”); “Бишебеҙ, биш себен булып, биш тәҙрәгә менә...” (“Үлмәҫбай”).\nАфоризмдар – тапҡыр һүҙҙәр: “Бау ул, ҡустым, донъяның тотҡаһы...”; “Бисәләрҙең кеме кем икәнлеге бала аҫрағанда һынала” (“Оҙон-оҙаҡ бала саҡ”).\nМәҡәл һәм әйтемдәр – ул халыҡ аҡылы. Мостай Кәрим теле – ул үҙе аҡыллы мәҡәл: “Бер ҡышҡа ҡуян тиреһе лә сыҙаған” (“Оҙон-оҙаҡ бала саҡ”); “Байрам ашы – ҡара-ҡаршы”, “Бирәһе килгән ҡолона – сығарып ҡуйыр юлына”, “Аш – ашҡа, урыны башҡа”, “Тартай теленән таба”, “Бер ҡыйындың мең рәхәте бар” (Оҙон-оҙаҡ бала саҡ”).\nФразеологизмдар – бер нисә һүҙҙән ойошоп, бер мәғәнәне аңлатҡан нығынған һүҙбәйләнештәр: “Аҙмы таң атты, аҙмы күҙ бәйләнде...”, “Ә унан һуң уҡыттыҡ арт һабағын” (“Башҡорт халҡына яуап хат”); “Һин аҡылдан яҙғанһың, Дәрүиш. Аңыңа кил” (“Ай тотолған төндө”).\nАрхаизм – әүҙем ҡулланылыштан төшөп ҡалған һүҙҙәр: “Палубала түбәтәйле, сабаталы малай бара...” (“Ярҙар ҡала”); “Яҙыҡтары ярлыҡарлыҡ түгел, үтә олуғ” (“Ташлама утты, Прометей!”).\nОкказионализм – автор неологизмы, телдәге яңы һүҙҙәр: “Рус һәм башҡорт юлда һәр саҡ юлдаш, табындаштар оло байрамда, яуҙа яуҙаш, дандаш һәм ҡәберҙәш изге һуғыш үткән майҙанда” (“Россиянмын”).\nВарваризм – саманан ашып киткән һәм бигүк аңлашылып етмәгән сит телдең ят, әрһеҙ һүҙҙәре: “Рукавказ! – Әмерҙе был юлы тыңҡыш Вәлетдин ҡабатланы...” (“Оҙон-оҙаҡ бала саҡ”).\nДиалектизм – һирәкләп әҙәби телдә, персонаж телмәрендә осраған ерле һөйләштәргә генә хас һүҙҙәр: “Өс йөҙ инек – бер ауылдан көллөбөҙ...” (“Өс йөҙ егет”); “Эргәһендә йәре булмағастын...” (“Бөгөн төндә...”).\nПрофессионализм – ниндәйҙер һөнәргә ҡағылышлы махсус һүҙҙәр: “Ят кеше хәрби кейемдә, бер шпал бар яғала...”, “Был, ялға ҡайтҡан капитан, ауылына үткән саҡта...” (“Таныш булмаған ҡунаҡ”).\nӘҙәбиәттә төшөнсәләр бер-береһенә ҡаршы ҡуйылған антитезис рәүешле стилистик фигуралар ҙа йыш осрай.\nАнтитеза – төшөнсәләрҙе ҡапма-ҡаршы ҡуйып һүрәтләү: “Бик яҡын итеп хәтерлә йыраҡ дуҫыңды..”(“Тәҙрәңде ас та...”); “...Минең дә бит батыр дуҫым бар ине, уның өсөн киң майҙандар тар ине...” (“Һабан туйы”).\nОксюморон – һүҙ мәғәнәләрен парадоксаль рәүештә ҡаршы ҡуя: “Һөрән һалам: “Гитлер, – тимен, – дөмөккәнсе йәшәһен!..” (“Үлмәҫбай”).\nХиазм – һүҙҙәр сатраш килгән, ҡапма-ҡаршылыҡҡа ҡоролған фигура: “Аҡылы уның мөхәббәттә янған, мөхәббәткә аҡыл ултырған...” (“Ташкент иҫтәлеге”); “Берәүҙәрҙә гел генә күмәс, икмәк юҡ, икенселәрҙә икмәк бар, күмәс юҡ...” (“Оҙон-оҙаҡ бала саҡ”).\nАлогизм – уй-фекер ағышының боҙолоуы: “Беҙ һуҡырҙар. Күҙебеҙ күрә, күңелебеҙ күрмәй. Һуҡыр көйө ҡалдыр күңелебеҙҙе!”, “Әйттерегеҙ минең көйһөҙ көйҙө...” (“Ташлама утты, Прометей!”); “Һаман һаҡаллы сабыймын, һаман шул бер затлымын...” (“Ялтырап тормаймын”.)\nИнверсия – һүҙҙәрҙең ҡәҙимге грамматик тәртибен үҙгәртеү: “Шартлар сиккә етә әҙәмең, табыу кәрәк бер-бер әмәлен...” (“Сер”); “Ләкин һуғыш йәнәшәлә. Өҫкә килә дошман шашып, төтөн ҡатыш саң болото көндө ҡаплай күккә ашып...” (“Ҡара һыуҙар”).\nАсиндетон – үҙ-ара бәйләүсе һүҙҙәрҙе төшөрөп ҡалдырыу: “Төн. Яҡты төн мәңгелектәй тәрән. Ниндәй киңлек, ниндәй азатлыҡ!” (“Яҡты төн”).\nУй йомоу – уй-фекерҙең аҙағынаса әйтелеп бөтөлмәүе: “Йөрәгемдә шаңдау тора: Заманыңа... Заманыңа... Заманыңа...” (“Ярҙар ҡала”).\nЭллипсис – еңел аңлашыла торған һүҙҙәрҙе төшөрөп ҡалдырыу: “Тамырға – дым, япраҡҡа – нур, һин – илһамым, һин – көс-кәрем... Һинән башҡа мин – бисара” (“Тыуған ерем”).\nРиторик өндәшеү – яһалма һөйләшеү: “Рәхмәт һеҙгә, хәйерле төн һеҙгә, үткәндәр!” (“Уңдым”).\nРиторик һорау – яуап талап ителмәгән стилистик фигура: “Әллә ҡояшыбыҙ һаранайып, яйлаймы көҙ яйын?” (“Елдәр иҫкән һайын...”).\nӘҙәбиәт – ул тормош дәреслеге. Унда бөтә тормош, кешеләр, тәбиғәт, ысынбарлыҡ һынландырыла. Ҡайһы бер әҫәрҙәрҙә беҙ хатта үҙебеҙҙең тормошобоҙҙо танығандай булабыҙ.\nМостай Кәрим әҫәрҙәрендә халҡыбыҙҙың аҡылы, аңы, зиһене – бөтәһе сағылыш таба. Яҙыусы үҙ уҡыусыһын тормош ваҡиғалары, геройҙарының ҡылыҡ-фиғелдәре аша ғына түгел, әҫәрҙәрендә тел- һүрәтләү сараларының уңышлы ҡулланылышы менән дә тәрбиәләй. Мостай Кәрим теле – ул халҡыбыҙ теле. Уның әҫәрҙәре аша телебеҙҙең байлығына, матурлығына, яғымлылығына тағы бер инанаһың. Образлы фекерләүҙең тәрәнлегенә ынтылыу һүрәтләү сараларының тәбиғәтенә яңыса ҡарарға өйрәтә. Автор был сараларҙы әҙәби биҙәк рәүешендә генә ҡулланмай. Троптарҙың идея-эстетик йөкмәткеһен бермә-бер арттырыу, хатта ваҡыты менән уларҙы символ юғарылығына күтәреү әҫәрҙәренең йөкмәткеһе яғынан ифрат тос булыуына килтерә.\nМ. Кәрим әҫәрҙәрендәге һүрәтләү саралары уның телгә бик маһир булыуын, һүрәтләнә торған күренештең төрлө биҙәктәрен тулы итеп сағылдырыу өсөн һүҙҙәрҙе оҫта һайлай белеүен күрһәтә. Ғөмүмән, һүрәтләү саралары – Мостай Кәрим ижадына көс, эске энергия биреүсе ижад сығанағы. Авторҙың геройҙары донъяның гүзәллеген, уның иҫ киткес ғәжәйеп һығылмалы, күп яҡлы булыуын төрлө биҙәктәр балҡышында күрә, тоя һәм ҡабул итә.\nЙыйып әйткәндә, Мостай Кәримдең кешеләрҙең шатлыҡ һәм һағыштарын бөтә нескәлегендә тасуирлаған лирик шиғырҙары һәм поэмалары, замандың мөһим мәсьәләләрен яҡтыртҡан сәсмә әҫәрҙәре хәҙерге башҡорт поэзияһының иң күренекле әҫәрҙәре булып иҫәпләнә.\nҒ. Әлмөхәмәтов исемендәге Республика гимназия-интернаты уҡытыусыһы


Команда N 203 на ММБ 2006 осень\nНеявка в: - Старт 1 этапа А 1а 2а 3а 4а 5а 6а 7а 8а 9а Смена карт А 2_1а 2_2а 2_3а 2_4а 2_5а 2_6а 2_7а 2_8а 2_9а 2_10а Пром. финиш А Старт 2 этапа А 3_1а 3_2а 3_3а 3_4а 3_5а 3_6а Финиш А Карцева Анна 1983\nНеявка в: - Старт 1 этапа А 1а 2а 3а 4а 5а 6а 7а 8а 9а Смена карт А 2_1а 2_2а 2_3а 2_4а 2_5а 2_6а 2_7а 2_8а 2_9а 2_10а Пром. финиш А Старт 2 этапа А 3_1а 3_2а 3_3а 3_4а 3_5а 3_6а Финиш А Ризою Светлана 1987\nНеявка в: - Старт 1 этапа А 1а 2а 3а 4а 5а 6а 7а 8а 9а Смена карт А 2_1а 2_2а 2_3а 2_4а 2_5а 2_6а 2_7а 2_8а 2_9а 2_10а Пром. финиш А Старт 2 этапа А 3_1а 3_2а 3_3а 3_4а 3_5а 3_6а Финиш А Пустогачева Алтынай 0\nРезультаты. Общее время с учетом штрафов и бонусов: 18:13 Место 110