Фикһул Ислам — Викидәреслек\n"Фикһүл ислам"— Ислам динен тотҡандар өсөн иң кәрәкле бөтә ғәмәлдәр, доғалар, канундар тупланған, мосолман кешеһе өсөн иң кәрәкле китап.\nФиҡһ (ғәр. فقه [fɪqəh] — «аңлау», «белем») Ҡөрьән, Сөннәт, ижмәғ һәм ҡыясты өйрәнеүгә нигеҙләнгән мосолман хоҡуҡиәте.\n1 Ғаҡаид ислам\n3 Бәлиғ үә ғаҡыл\n5 Ҡәлимәи иман\n6 Аллаһы Тәғәлә\n11 Ахыры заман һәм ҡиәмәт\n12 Йәннәт үә йәһәннәм\n13 Мөхәммәт Салалалаһу ғәләйһис саләтү үәссәләм\n14 Тәһәрәт һәм намаҙ\n14.3 Тәһәрәт алыуҙың тәртибе\n14.5 Аҙан әйтеү тәртибе\n14.6 Фарыҙ намаҙы алдынан ҡамәт төшөрөлә:\n15 Намаҙҙы ниәтләү һәм уҡыу тәртиптәре\n16 Намаҙ уҡыу\n17 Тәсбих тартыу тәртибе\n18 Намаҙ ваҡыттары\n18.1 Иртәнге намаҙ\n18.2 Өйлә намаҙы\n18.3 Икенде намаҙы\n18.4 Ахшам намаҙы\n18.5 Йәсиғ намаҙы\n18.6 Витр үәжиб намаҙы\n19 Ҡыҫҡа сүрәләр\n19.1 ӘЛ-ҒАСР сүрәһе\n19.2 ӘЛ-ФИЛ сүрәһе\n19.3 Ҡурәйш сүрәһе\n19.4 Әл-Мәғүн сүрәһе\n19.5 Әл-Кәфирун сүрәһе\n19.6 Ән-Наср сүрәһе\n19.7 Әл-Мәсәд сүрәһе\n19.8 Әл-Фәләҡ сүрәһе\n19.9 Ән-Нәс сүрәһе\n20 «Доғаи хәбиб»\n22 Мөдрик үә мәсбуҡ\n23 Намаҙҙың ҡазаһы\n24 Сәждәи Сәһү\n25 Намаҙҙа яңылышыу\n26 Сәждәи тиләүәт\n27 Мөким үә мосафир\n28 Йома намаҙы\n29 Ғәйет намаҙҙары\n30 Тәрәүих намаҙҙары\n31 Нәфел намаҙҙары\n32 УРАҘА, ЗӘКӘТ ҺӘМ ХАЖ\n32.1 (ХӘДИС- ШӘРИФ)\n33.1 ЗӘКӘТ БИРЕЛӘ ТОРҒАН КЕШЕЛӘР\n40 Хаж ғәмәлдәре\n41 Мәйет тәрбиәләү тәртибе\n41.1 Кәфен киҫеү тәртибе\n41.2 Йыуыу тәртибе\n41.3 Мәйетте ғөсөлләндереү\n41.4 Мәйетте төрөү\n41.6 Йыназа намаҙы ошо рәүешле уҡыла:\n41.6.1 Йыназа доғаһы\n42 Балаға исем ҡушыу\n43.1 Никах хөтбәһе\n44 Ашап-эсеп бөткәндән һуң ошо доға уҡыла\n45 Берәү менән күрешкәндә уҡылыр\n46 Бер ергә йә бер мәжлескә ултырғас уҡылыр доға\n47 Ҡайғы килгәндә уҡылыр доға\nИслам— Аллаһы тәғәләнән килгән хаҡ дин буйынса ғәмәл ҡылыу булыр. Аллаһы Тәғәләнән Мөхәммәт ғәләйһиесәләмгә килгән дин-Ислам дине тип атала. Аллаһы Тә-ғәлә Мөхәммәт ғәләйһиесәләмгә Ислам динен бәндәләрҙе яҡшылыҡҡа өйрәтер өсөн ебәргән.\nУның хөкөмдәре буйынса ғәмәл ҡылған кеше доньяла ла, әхирәттә лә даими рәхәттә һәм изге дәүләттә булыр. Ислам диненең хаҡлығына ышынған кеше мөьмин үә мосолман тип атала.\nИслам диме буйынса бәңдәләрҙең ғәмәлдәре һигеҙ төрлө: фарыҙ, үәжиб, сөннәт, мөстәхәб, мөхәб, харам, мәкрүһ, мөстәкрәһ.\nФАРЫҘ - шул ғәмәлдер: уны ҡылған кеше сауаплы булыр, ҡылмаған кеше гонаһлы булыр. Уның фарыҙлығына ышанмаған кеше кафыр хөкөмөндә.\nФарыҙ ғәмәлдәр: Ислам диненең хаҡлығына ышаныу; һәр көн биш ваҡыт намаҙ уҡыу; Рамаҙан айында һәр көн ураҙа тотоу; һәр йылда малдың зәкәтен биреү; дәүләте етерлек кеше, ғүмерендә бер мәртәбә булһа ла, Мәккәй Мөкәррәмгә барып, Хаж ҡылыу.\nҮӘЖИБ - шул ғәмәлдер: уны ҡылған кеше сауаплы булыр, ҡылмаған кеше гонаһлы булыр, уның үәжиблыгына ышанмаған кеше ҙур гонаһлы булыр.\nҮәжиб ғәмәлдәр: витр намаҙын уҡыу; ғәйет намаҙҙарын уҡыу; фытыр саҙаҡаһы биреү; ҡорбан салыу.\nСӨННӘТ - шул ғәмәлдер: уны ҡылған кеше сауаплы булыр, ҡылмаған кеше гонаһлы булмаҫ. Мәгәр Мөхәммәт ғәләйһиссәламдең шәфҡатенә лайыҡ булмаҫ.\nСөннәт ғәмәлдәр: яҡшы ғәмәлдәрҙе “Бисмилләһ” менән башлау; Ҡөръән уҡыр алдынан «Әғүҙе» әйтеү; сөскөргәс «Әлхәмдүлиллаһ» тиеү; иманлы кешеләргә сәләм биреү.\nМӘСТӘХӘБ - шул ғәмәлдер: уны ҡылған кеше сауаплы булыр, ҡылмаған кеше гонаһлы ла булмаҫ; ҡыямәт көнөндә шелтәгә лә лайыҡ булмаҫ.\nМөстәхәб ғәмәлдәр: нәфел намаҙҙары уҡыу; нәфел ураҙалар тотоу; нәфел саҙаҡалар биреү; буш ваҡыттарҙа Ҡөръән уҡыу.\nМӨХАБ - шул ғәмәлдер: уны ҡылған кеше лә, ҡылмағаны ла сауаплы ла, гонаһлы ла булмаҫ. Мөхаб ғәмәлдәр: хәләл риҙыҡты туйғансы ашау үә эсеү; ултырыу; тороу; зарарһыҙ һүҙҙәр һөйләү.\nХАРАМ - шул ғәмәлдер: уны ҡылған кеше ҙур гонаһлы булыр, уны хәләл тигән кеше кафыр булыр.\nХарам ғәмәлдәр: Иән эйәһен үлтереү; кешене йә хайуанды йәберләү; ғәйбәт һопләү; уғрылыҡ ҡылыу; иҫерткес эсемлектәр эсеү.\nМӘКРҮЬ - шул ғәмәлдер: уны ҡылған кеше бераҙ гонаһлы булыр, уны хәләл тигән кеше оло гонаһлы кешеләрҙән һаналыр.\nМәкрүһ ғәмәлдәр: отош уйындары уйнау; әҙәпһеҙ йырҙар йырлау; кеше алдында әҙәпһеҙ ҡыланыу.\nМӨСТӘКРӘЬ - шул ғәмәлдер: уны ҡылған кеше гонаһлы булмаһа ла, әҙәпһеҙлек ҡылғанға һаналыр.\nМөстәкрәһ ғәмәлдәр: баҙарҙа йә урамда ашау; ауыҙҙы ҡапламайынса иҫнәү; тауышланып кикереү.\nБәлиғ үә ғаҡылҮҙгәртергә\nФарыҙ үәжиб, сөннәт һәм мөстәхәб ғәмәлдәрҙе ҡылыу, харам, мәкруһ үә мөстәкрәһ булған ғәмәлдәрҙән тыйылыу - бәлиг һәм ғаҡыллы кешеләрҙең бурысы. Бәлиғ-тимәк, сабыйлыҡтан сығып, үҫеп етеү.\nҒаҡыл-тимәк аҡылы камил булыу. Сабый балалар бәлиғҡа хисапланмаҫ. Диуана кешеләр аҡыллыға һаналмаҫ. Шуға ҫүрә фарыҙ үә үәжиб булған ғәмәлдәрҙе ҡыла алмаһалар ҙа гонаһлы булмаҫтар.\nИр балалар 12 йәштәре тулғандаң һуң, үҫеп етеүҙәре мәғлүм булғас, бәлиғ булыр. Ҡыҙ балалар 9 йәштәре тулғандан һуң, үҫеп етеүҙәре мәғлүм булғас, бәлиғ булырҙар.\nӘгәр үҫеп етеүҙәре мәғлүм булмаһа, ир балалар ҙа, ҡыҙ балалар ҙа 15 йәштәре булғас бәлигҡа хисапланыр. Бәлиғ һәм ғаҡыл булғандан һуң һәр бер кешегә, ғүмер буйы Шәриғәт бойорған ғәмәлдәр ҡылып, Шәриғәт тыйған эштәрҙән тыйылыу тейеш.\nАллаһы Тәғәлә бәндәләрҙе хормәтмәп, уларға бихисап ниғмәттәр бирғән: бар булып донъяла йорөүебеҙ, бөтөн ағзаларыбыҙ, ашаған аштарыбыҙ,эскән һыуҙарыбыҙ, һулаған һауабыҙ, сәләмәт ғүмер итеүебеҙ - һәр ҡайһыһы Аллаһы тәғәләнең беҙгә биргән ниғмәттәре.\nЙәнебеҙ, тәнебеҙ үә малыбыҙ менән Аллаһы тәғәләнең ни ҡәҙәр ғибәҙәт ҡылһаҡ та, үҙебеҙгә биргән ниғмәттәренең шөкөрәнаһын әдә ҡылый бөтөрөү мөмкин түгел. Шуның өсөн дә, бәлиғ үә ғаҡыл булған һәр бер мөьмин бәндәгә фарыҙ һәм үәжиб булған ғәмәлдәрҙең һәр ҡайһыһын ҡылып, харам үә мәкрүһ булған ғәмәлдәрҙән тыйылып, ҡулынан килгән тиклем Аллаһы Тәғәләгә даими ғибәҙәт ҡылыу тейеш.\nМөьмин үә мосолман кешегә фарыҙ булған ғибәҙәттәрҙең ололары бишәү: иман, намаҙ, ураҙа, зәкәт, хаж. Иман - Ислам диненең хаҡлығына һәм унда булған хөкөмдәргә ышаныу.\nНамаҙ - һәр көн биш ваҡыт ғибәҙәт тыйылып тороу.\nУраҙа — Рамаҙан айында көндөҙ ашап-эсеүҙән тыйылып тороу.\nЗәкәт - йылына бер мәртәбә фәҡирҙәргә тейешле мал хаҡын биреү.\nХаж - дәүләте еткән кешегә Мәккәи Мөкәррәмәгә барып Хаж ғәмәлдәрен үтәү.\nӘмәнтү билләһи үә мәлә икәтиһи үә күтүбиһи үә рәсүлиһи үәл-йәүмил-әхири үәл-ҡадәри хайриһи үә шәрриһи тәғәлә үәд бәғси бәғдел- мәүти.\nМәғәнәһе: Инандым Аллаһы Тәғәләгә, үә йәнә Уның китаптарына, үә йәнә Уның бәйғәмбәрҙәренә, үә йәнә әхирәт көнөнә, үә йәнә тәҡдирҙең яҡшыһы ла, яманы ла Аллаһы Тәғәләнән булуына, үә йәнә үлгәндән һуң тағы терелеүгә.\nАллаһы Тәғәләне белеү - һәр бәндәгә фарыҙ, ләкин Уның затын белергә беҙҙең аҡылыбыҙҙың ҡеүәте етмәй. Беҙгә Уны сифаттары буйынса ғына белеү мөмкин. Аллаһы тәғәләнең күркәм сифаттары бик күп.\nУны мәшһүр сифаттары буйынса түбәндәгесә күҙ алдына килтереп була: Аллаһы Тәғәлә мәүжүд, әхәд, хәййүн, ғалим, сәмиғ, бәсыйр, мөтәкәллим, ҡадир, халиҡ, мохтар, рәззаҡ, рабби, ғаҙел, ғафур, мүжиб.\nМәүжүд - Бар тигән һүҙ. Аллаһы Тәғәлә бар, барлығы һис бер затҡа мохтаж түгел. Үҙенән үҙе бар. Барлығының башы ла, ахыры ла юҡ, йәғни мәхлүҡәте кеүек әүәле юҡ булып, һуңынан бар булған түгел. Уның ахыры ла юҡ булған һымаҡ, бер заман юҡҡа сығасаҡ та түгел. Ул һәр саҡ буласаҡ.\nӘхәд - Бер тигәнде аңлата. Аллаһы Тәғәлә бер генә. Уның һис шәрике үә тиңдәше юҡтыр.\nХәййүн - Терек тигән һүҙ. Аллаһы Тәғәлә теректер. Ләкин тереклеге беҙҙең кеүек тән Һәм йән кеүек түгел.\nҒалим- Белеүсе тигән һүҙ. Аллаһы Тәғәлә һәр бер нәмәне беләлер. Булганыла, буласағы ла - һәр ҡайһыһы Аллаһы Тәғәләгә мәғлүм. Аллаһы Тәғәләгә мәғлүм булмаған нәмә юҡ. Әммә белеүе беҙҙең шикелле өйрәнеү- уйланыу менән түгел.\nСәмиғ- Ишетеүсе тигәнде аңлата. Аллаһы тәғәлә һәр бер тауышты ишетә. Ишетеүе беҙҙең һымаҡ ҡолаҡ арҡылы түгелдер.\nБәсыир - Күреүсе тигән һүҙ. Аллаһы гәгәләнең күрмәгән нәмәһе юҡтыр. Уның күреүе беҙҙең ише к үҙ аша түгел.\nМотәкәллим - Һөйләүсе тигәнде аңлата. Аллаһы тәғәлә һөйләүселер. Ҡөръәндә яҙылған һүҙҙәр - бөтөнөһө лә Аллаһы тәғәләнең һүҙҙәре, һөйләүе - беҙҙең кеүек ауыҙ үә тел менән, тауыш һәм хәрефтәр менән түгел.\nҠадир - Көсө етеүсе тигән һүҙ. Аллаһы Тәғәләнең һәр нәмәгә көсө етәлер, ни теләһә, шуны булдыра. Көсө беҙҙең кеүек ағзалар үә ҡоралдар арҡылы түгел.\nМохтар - Ихтыярлы тигәнде аңлата. Аллаһы Тәғәлә һәр ҡылған эшен үҙ ихтияры менән теләп ҡыла. Ҡылһа ла, ҡылмаһа ла, һәр бер эшендә камил ихтыярлы.\nРәззәҡ- Туйҙырыусы тигән һүҙ. Һәр бер кешегә Һәм хайуанға ризык биреүсе - Аллаһы Тәғәләлер. Сөнки ер йөҙөндәге һәр бер йән эйәһе Аллаһы Тәғәләнең ҡөҙрәте менән үҫкән ризык үә ниғмәттәрҙе ашап-эсеп көн күреүҙә.\nРабби - Тәрбиә ҡылыусы һәм хужа булыусы тимәк. Барса ғаләмгә рәхмәт ҡылып, тәрбиә ҡылыусы үә бөтөн ғаләмдең хужаһы - Аллаһы Тәғәлә генә.\nҒәҙел - Тоғролоҡ ҡылыусы тигәнде аңлата. Аллаһы Тәғәлә һәр эшен үә һәр хөкөмөн тоғролоҡ һәм ғәҙеллек менән ҡыла. Һис бер кемгә йәбер үә золом ҡылмай. Әхирәттә изге бәндәләрҙе йәннәт ниғмәттәре менән хөрмәт ҡыласаҡ. Иманһыҙ үә гөнаһлы бәндәләрҙе йәһәннәм ғазабы менән ғазап ҡыласаҡ.\nҒафур - Ғәфү ҡылыусы тигән һүҙ. Аллаһы Тәғәлә күп кешеләрҙең гөнаһтарын ғәфү итәсәк. Тәүбә ҡылғандарҙың гөнаһтарын ғәфү итеү ҙә, .ҡылмағандарҙыҡын ғәфү итеү ҙә - Аллаһы Тәғәләнең үҙ ихтыярында.\nМүжиб - Доғаларҙы ҡабул итеүсе, Аллаһы тәғәлә ихлас ҡылынған мәғкүл доғаларҙы ҡабул итә: үҙенең рәхмәте менән ҡайһы бер кешеләрҙең һораған хәжәттәрен бирә.\nАллаһы Тәғәлә бөтөн ғәйеп үә кәмселектәрҙән паҡ һәм мөнәззәһтер. Уның затында ла, сифатында ла, ҡылған эштәрендә лә һис бер кәмселек юҡ.\nУның бер рәүеше лә, һүрәте лә юҡ. Һис бер урында үә һис бер билдәле тарафта түгелдер. Шулай булһа ла - барҙыр. Уның сифаттарының ҡиәфәттәре беҙгә мәғлүм түгел. Үә йәнә Аллаһы Тәғәләгә ашау, эсеү, арыу, йоҡлау кеүек эштәр ҙә юҡ.\nАллаһы Тәғәлә һис бер заттан тыумаған һәм унан да һис бер зат тыумаған.\nАллаһы Тәғәләнең фәрештәләре барҙыр. Уларҙың һәр ҡайһыһы Аллаһы тәғәләнең бик итәғәтле ҡолдары булып, даими рәүештә Аллаһы Тәғәләгә ғибәҙәт ҡылып һәм бойоролған хеҙмәттәрен әдә ҡылып тормаҡталыр.Үҙҙәре һис гонаһҡылмаҫтар.\nУларҙа беҙҙең кеүек ашау, эсеү,йоҡлау һымаҡ эштәр юҡтыр, үә улар кәүҙәле түгелдәрҙер. Ғәҙәттә кеше күҙенә салынмаҫтар. Жабраил, Микаил, Ғазраил, Исрафил исемлеләре иң мәшһүрҙәренән һаналмыштыр.\nБәндәләргә дин хөкөмдәрен өйрәтер өсөн Аллаһы Тәғәлә бик күп кешеләрҙе пәйғәмбәр ҡылған.\nУл пәйғәмбәрҙәрҙең бөтөнөһө лә әҙәми заттарҙан. Улар йәштән үк зирәк, бик аҡыллы, бик тоғро һәм изге тәбиғатле булыуҙары менән айырылып торған.\nОлоғайғас Аллаһы Тәғәлә уларҙы пәйғәмбәр итеп ебәрмештер. Йәғни Жәбраил исемле фәрештә арҡыры уларға үҙенең хөкөмдәрен ебәреп, шул хөкөмдәр буйынса бәндәләрҙе Хаҡ дингә һәм изге ғәмәлдәргә өндәргә бойорған. Шунан һуң ул пәйғәмбәрҙәр Аллаһы Тәғәләнең әмере буйынса кешеләрҙе Хаҡ дингә үә изге ғәмәлдәргә өндәгәндәр.\nХәҙрәти Әҙәм заманынан бирле донъяға бик күп пәйғәмбәрҙәр килеп киткән: уларҙың хисабы беҙгә мәғлүм түгел.\nҠөръәндә ошо 25 бәйғәмбәрҙең исемдәре мәҙкүр: Әҙәм, Иҙрис, Муса, һарун, Дауыт, Сөләймән, Юныс, Ильяс, Әльясәғ, Зөлкифел, Зәкәрия, Яхъя, Ғайса һәм Мөхәммәт ғәләйһис саләту үәссәләм. Тағы ла Ғөзәир, Лоҡман, Зөлҡәрнәй хәҙрәттәренең дә исемдәре Ҡөръәндә мәҙкүр.\nЛәкин уларҙың бәйғәмбәр булыуҙары хаҡында аныҡ мәғлүмәттәр юҡ. Йәнә Шис, Юшағ, Хызыр, Бишер, Даниял, Ышмыуил, Әшғия, Әрмия исемле бәйғәмбәрҙәр хадиҫтәрҙә бәйән ителә.\nИң тәүге пәйғәмбәр Әҙәм ғәләйһиссәләм, иң һуңғыһы - Мөхәммәт ғәләйһиссәләм ахыры заман пәйғәмбәре. Унан һуң донъяға бүтән пәйғәмбәр киләсәк түгел. Уның дине, йәғни Ислам дине, ҡиямәт көнөнә ҡәҙәр һис үҙгәрәсәк түгел. Мөхәммәт ғәләйһиссәләм беҙҙең пәйғәмбәребеҙ. Беҙҙең Һәр ҡайһы-быҙ уның өммәтендә.\nАллаһы Тәғәлә дин үә шәриғәт хөкөмдәрен бәйән ҡылып, пәйғәмбәрҙәренә 104 ( йөҙ ҙә дүрт ) китап индергән: пәйғәмбәрҙәр шул китаптарҙағы хөкөмдәр менән ҡәүемдәрҙе иманға һәм изге ғәмәлдәргә өндәгәндәр. Ошо китаптарҙан Әҙәм ғәләйһиссәләмгә 30 ҡағыҙ, Шис ғәләйһиссәләмгә 50 ҡағыҙ, Идрис ғәләйһиссәләмгә 30 ҡағыҙ, Ибраһим ғәләйһиссәләмгә 10 ҡағыҙ килгән.\nЙәнә Муса ғәләйһиссәләмгә Таурат исемле китап, Дауыт гәләйһиссәләмгә Забур исемле китап, Ғайса гәләйһиссәләмгә Инжил исемле китап һәм бәйғәмбәребеҙ Мөхәммәт ғәләйһиссәләмгә Ҡөръән исемле китап килгән.\nКитаптарҙың иң һуңғыһы - Ҡөръән. Ҡөръән әүәлге китаптарҙың ҡайһы, бер хөкөмдә-рен мәнсух ҡыла, йәғни ахыры заман халҡының тәбиғәтенә ярашлы рәүештә үҙгәртә. Ҡөръәндә әҙәм балаларының донъялары өсөн дә кәрәкле булған хөкөмдәр бар.\nТәҡдир - донъялағы барлыҡ күренеште алдан уҡ тәғәйенләп ҡуйыу ул. Киләсәктең һәм ҡылынасаҡ эштәрҙең барсаһы ла Аллаһы Тәғәләгә булмаҫ борон уҡ мәғлүм. Аллаһы Тәғәләгә уларҙы үҙенә мәғлүм булған рәүештә тәҡдир ҡылып ҡуйған. Донъяла - бар нәмә Аллаһы Тәғәләнең тәҡдире буйынса була.\nЙәнә һәр бер булған нәмә Аллаһы Тәғәләнең халиҡ ҡылыуы һәм булдырыуы менән барлыҡҡа килгән. Бәндәләр үҙҙәренең ҡылған фиғелдәрен үҙ ихтыярҙары менән кәсеп ҡылһалар ҙа, уларға ҡеүәт биреүсе Аллаһы Тәғәләлер.\nАхыры заман һәм ҡиәмәтҮҙгәртергә\nДонъя үҙе һәм донъялағы барлыҡ нәмә: кешеләр, хайуандар һәм башҡалар - бөтөнөһө фани, йәғни бөтәсәк. Бер заман ошо донъяла булған әҙәмҙәр, хайуандар үлеп йә һәләк булып бөтәсәк. Был ахыры заман була. Ахыры замандың ҡасан булыры Аллаһы Тәғәләнән башҡа һис кемгә мәғлүм түгел.\nДонъя мәхлүкәте харап үә һәләк булып бөткәндән һуң, Аллаһы Тәғәлә халыҡтарҙы өр-яңынан терелтер.\nСерегән йә таралған тәндәрҙең бөтөнөһө йыйылып, ойошоп, тере ваҡыттағы хәлдәренә ҡайтасаҡ. Ҡәберҙәрҙең өҫтәре асылып, һәр кемдең йәне үҙ кәүҙәһен табып керәсәк. Шунан һуң кешеләр йоҡонан уянғандай терелеп, ҡәберҙәренән сығып, мәхшәр майҙа-нына йыйыласаҡ.\nМәхшәрҙә Аллаһы Тәғәләнең фәрештәләре бәндәләрҙең донъяла ҡылған ғәмәлдәрен ғәҙеллек мизаны хисап үә тәфтиш итеп, ғәмәлдәренә күрә әжер һәм язаларын тәғәйенләйәсәк: иманһыҙ кешеләр һәр береһе йәһәннәмгә төшәсәк, иманлы кешеләрҙең гонаһһыҙҙары һәм гонаһтары ғәфү ителгәндәре йәннәткә керәсәк.\nГонаһтары ғәфү ителмәгән мөьминдәр йәһәннәмгә төшөп, гонаһтарына ҡарап, ғазап ҡылынасаҡ. Ғазаптары тамам булғас, ахырҙа йәһәннәмдән сығып, улар ҙа йәннәткә керәсәк. Йәннәттә ҡалғандар ҙа, йәһәннәмдәгеләр ҙә, һис үлмәйенсә, мәңге тере буласаҡ.\nЙәннәт үә йәһәннәмҮҙгәртергә\nЙәннәт - ожмах йорто, ул зиннәтле һарайҙар һам еметле баҡсалар менән тулылыр, һәр ерендә татлы һыулы йылғалар, шәрбәтле шишмәләр ағып торор. Унда әҙерләгән хөрмәт менән ниғмәттәрҙе бәйән ҡылып бөтөү һис мөмкин түгел. Унда ингән изге кешеләр донъялыҡта һис кемдең күҙе күрмәгән, ҡолағы ишетмәгән ниғмәттәр менән хөрмәт ителәсәк. Йәннәткә кергән кешеләр бер ваҡытта ла үләсәк түгелдәр. Уларҙың һәр береһе ҡайғы, хәсрәт, ауырыу, һыҙланыу, уңайһыҙлыҡ үә күңелһеҙлек кеүек хәлдәрҙән азат буласаҡ. Йәннәткә кергән кешеләр һәр саҡ Аллаһы тәғәләнең нуры аҫтында йәшәйәсәк.\nЙәһәннәм - тамуҡ йорто, унда кергән кешеләр ут менән йәки башҡа ғазаптар менән ғазап ҡылынасаҡ. Донъяла ваҡытта гонаһтан тыш сауаплы эштәрҙе лә күп ҡылған бәндәләр тамуҡта еңелерәк ғазаптарға дусар ителәсәк. Кешегә һәм хайуандарға йәбер үә золом иткән оло гонаһлы бәндәләр тамуҡта бик олуғ язаларға дусар ителер.\nМөхәммәт Салалалаһу ғәләйһис саләтү үәссәләмҮҙгәртергә\nБеҙҙең пәйғәмбәребеҙ Мөхәммәт ғәләйһиссәләм.\nИслам диненсң хөкөмдәрен Аллаһы Тәғәлә, Жабраил исемле фәрештә арҡыры, Мөхәммәт ғәләйһиссәләмгә индерҙе.\nМөхәммәт ғәләйһиссәләм ул хөкөмдәрҙе үҙенең сәхәбәләренә, йәғни иң тәүге шәкерттәренә өйрәтте. Шул рәүешле Ислам диненең хөкөмдәре һис үҙгәртмәйенсә беҙҙең заманға ҡәҙәр килеп етте. Һәм шул рәүешле һис үҙгәртмәйенсә ҡиәмәт көнөнәсә барасаҡ.\nПәйғәмбәребеҙ Мөхәммәт ғәләйһиссәләм Ғәрәбстан тигән ерҙә Мәккә ҡалаһында донъяға килә (570-се тарих миләҙиҙә, 27-се апрелдә, тарих һижрәнән 53 йыл элек 12-се рабиғүл-әүүәлдә, дүшәмбе көнгә ҡаршы).\nАтаһы ғәрәп халҡының Ҡурайш исемле ҡабиләһенән Ғабдулла атлы, олатаһы Ғабделмоталип исемле, уның атаһы - Һашим атлы кешеләр. Әсәһе - Әминә исемле ҡатындыр.\nБәйғәмбәребеҙ Мөхәммәт ғәләйһиссәләм тыуғансы уҡ атаһы сәфәрҙә вафат була. Алты йәшенә еткәндә әсәһе Әминә лә вафат булғас етем ҡалып, олатаһы Ғабделмоталип тәрбиәһендә ҡала. Олатаһы ла вафат булғас, атаһының ағаһы Әбүталип тәрбиәһендә ҡалды. 25 йәшенә еткәс, Хәҙисә исемле бер бай ҡатынды алып, уға өйләнде.\nҠырҡ йәшенә еткәс, Аллаһы Тәғәлә Жабраил атлы фәрештә аша, уны бәйғәмбәр ҡылып, уға донъялағы кешеләрҙе мосолман булырға өндәргә бойорҙо. Мөхәммәт ғәләйһиссәләм Мәккә халыҡтарын мосолман булырға өндәй башлағас, бер-нисә йөҙ кеше иман килтереп, Ислам динен ҡабул иттеләр. Башҡалары һәр береһе дошман булып, Мөхәммәт гәләйһиссәләмгэ төрлө йәбер үә яфалар ҡылырға тырыштылар. Хатта бер-нисә тапҡыр үлтермәксе лә булдылар. Үә ләкин Аллаһы Тәғәлә Мөхәммәт ғәләйһиссәләмде дошмандарының яманлығынан һаҡланы. Мәккә ҡафырҙары уға артыҡ зарар үә зыян ҡыла алманылар.\nАхырҙа Мәккәлә 13 йыл пәйғәмбәр булып торғандан һуң, Аллаһы Тәғәләнең рөхсәте буйынса Мәҙинә ҡалаһына күсте, сөнки ул заманда, Мәҙинә халҡы Ислам диненә мөхәббәт һаҡлап, бер-нисә мөхтәбәр кешеләре мосолман инеләр. Пәйғәмбәребеҙ Мөхәммәт гәләйһиссәләм Мәҙинәгә күскәндән һуң, Ислам динен ҡеүәте артып китте. Мәҙинәгә яҡын ҡала һәм ауыл кешеләренең күбеһе төркөм-төркөм булып йыйылы-шып килеп, мосолман динен ҡабул итә башланылар.\nМосолмандарға Мәккә халҡы тәүҙән үк дошман булдылар. Мосолмандарҙы ҡырып бөтөрөү уйы менән бер нисә мәртәбә Мәҙинә тарафына күп ғәскәр йыйып һуғышҡа килделәр. Аллаһы Тәғәләнең ярҙамы менән һәр һуғышта мосолмандар еңеп, дошмандарҙы ҡыуҙылар. Ахырҙа Мәҙинәгә күскәндең 8-се йылында Мөхәммәт ғәләйһиссәләм ун ике мең самаһы ғәскәр туплап, Мәккә тарафына барҙы. Мәккә халҡы ҡаршы тора алмаясаҡтарын белеп, һөжүмгә түҙмәй өйҙәренә ҡасып, таралышты.\n20-се Рамаҙанда мосолмандар солтанат менән Мәккәи Мөкәррәмә ҡалаһына инделәр. Ахырҙа Мәккә халҡы һәр ҡайһыһы үҙ ихтыяры менән мосолман булдылар, шул замандан бирле Мәккәи Мөкәррәмә ҡалаһы мосолман дәүләте ҡулында.\nХаж ғәмәлдәре ҡылына торған изге мөбәрәк ҡалалыр. Ҡиблабыҙ - мөбәрәк Ҡәғбә йорто ла шул ҡалала. Мәҙинәгә күскәндең 10 -сы йылында Мөхәммәт ғәләйһиссәләм туҡһан мең самаһы мосолман менән Мәккәгә барып, олуғ солтанат менән Хаж ҡылды. Шул йылдан һуң пәйғәмбәребеҙгә Мәккәи Мөкәррәмәне күреү насип булманы.\nМәҙинәлә 10-йыл йәшәгәндән һуң, 63 йәшендә пәйғәмбәребеҙ Мөхәммәт ғәләйһиссәләм донъянан китте. (Тарих миләдиҙең 633-се йылында 8-се июнендә, тарих һижрийәнең 11-се йылында 12-се рабиғел әүүәл дүшәмбе көн өйлә ваҡытында).\nҠәбер шәрифе Мәҙинәи М өнәүүәрә ҡалаһының уртаһындағы Раузаи Мөтәһһәра мәсете эсендә. Пәйғәмбәребеҙ Мөхәммәт гәләйһиссәләм бик ҡамил, олуғ бер шәхес булған. Ул тыуған кистә донъяла бер-нисә ғәжәйеп ваҡиғалар була, бала ваҡытында ла төрлө ғәжәйеп хәлдәре күренә.\nПәйғәмбәр булғанға тиклем ҡырҡ йыл Мәккәлә ябай кешеләр кеүек ғүмер кисерә, ләкин һәр хосуста бик изге һәм яҡшы тәбиғәтле була. һәр кем ҡаршыһында иң һәйбәт холоҡло һәм ышаныслы кешеләрҙән һанала.\nЙәш ваҡытында уҡ ҡафырҙарҙың боҙоҡлоғон аңлай. Уларҙың поттарына (һындарына) һис табынмаған, үҙ ғүмерендә һис бер ғәйеп үә кәмселек эш ҡылмаған. Пәйғәмбәр булғандан һуң да Аллаһы тәғәлә уның өсөн моғжизәләрҙе, йәғни ғәҙәттә булмай торған ғәжәйеп эштәрҙе бик күп күрһәткән. Шул сәбәптән уның хаҡ бәйғәмбәр булғанына һис кемдең шик-шөбһәһе ҡалмаған. Тарихел-әмбийә китаптарында ул мөғжизәләрҙең күбеһе тасуир ителә.\nТәһәрәт һәм намаҙҮҙгәртергә\n«Ожмахтың асҡысы намаҙ, намаҙҙың асҡысы - тәһәрәттер». «Дөрөҫ тәһәрәтләнеү имандың яртыһылыр, дөрөҫ тәһәрәт алыу - намаҙҙың асҡысылыр һәм тулыһынса тәнде таҙартыусылыр». (Хәдистәр).\nБәҙрәфкә ингәндә тәүҙә һул аяҡ менән атлап инеү, сыҡҡанда уң аяҡ менән атлап сығыу тейештер. Бәҙрәфтә кесе һәм оло хәжәтен башҡарған кеше һул ҡулы менән яҡшылап йыуып, ҡоро сепрәк менән яҡшылап һөртөргә тейеш. Истинжәне уң ҡул менән, бесән йәки ҡағыҙ кеүек әйберҙәр менән ҡылыу мәҡруһтыр, йәки гонаһтыр.\nТәһәрәт алыуҙың тәртибеҮҙгәртергә\n1.Тәһәрәт алғанда ҡиблаға ҡаршы торорға.\n2.Һыу сәсрәмәҫлек бейек урынға торорға.\n3.Һыуҙы үҙең әҙерләргә.\n4.Ниәт әйтергә:«Иләһи, ниәт ҡылдым тәһәрәт алмаҡҡа, йүнәлдем ҡибла тарафына, хәлисән лилләһи тәғәлә. Бисмилләһир- рахманир- рахим ».\n5.Ҡулдарҙы өс мәртәбә беләҙеккә ҡәҙәрле йыуырға.\n6.Унан һуң уң ус менән ауыҙға өс тапҡыр айырым-айырым һыу алып һәр осраҡта ла яҡшы итеп сайҡарға.\n7.Уң ҡул менән өс мәртәбә танауға һыу алып, һул ҡул менән һемгерергә.\n8.Маңлай сәстәренән алып эйәк аҫтарына тиклем битте һәм ҡолаҡтарҙы өс тапҡыр йыуырға.\n9.Башта уң беләкте, һуңынан һул беләкте терһәктәре менән өс мәртәбә йыуырға.\n10.Башҡа мәсих тартырға: башта сетәкәй бармаҡ менән ике ҡуллап сәс юлы буйлап елкә соҡорона тиклем төшәһең, унан һуң дүртенсе бармаҡ менән уң ҡолаҡ эсенә инеп, аҫтан өҫкә табан өс урынға мәсих ҡылаһың, баш бармаҡтарың менән ҡолаҡ артынан өскә ҡарата инеп, маңлай уртаһына ҡәҙәре ике яҡтан килеп тоташаһың. Ике ҡулдың һырты менән муйындан эйәк аҫтына ҡәҙәре мәсих ҡылаһың. Һәр саҡ ҡулдарҙы сайҡап яңанан сылатып алаһың.\n11.Аяҡтарҙы йыуырға: башта уң аяҡты сәнәкәй барңаҡтан баш бармаҡҡа хәтле йыуаһың, һәм шулай уҡ шайтан ашығына ҡәҙәре йыуаһың. Артабан һул аяҡты баш бармаҡтан сәнәкәй бармаҡҡа тиклем, һуңынан шайтан ашыҡҡа тиклем йыуаһың.\n12.Һәр бер ғәмәлде уңдан башларға. Тәһәрәт тамамланғас, аяҡта торған килеш, ҡиблаға ҡарап Кәлимәи Шәһәдәт уҡыла. Фарыҙҙары, сөннәттәре, әҙәбе еренә еткереп алынған тәһәрәт ошо рәүештә була.\nНамаҙ тимәк, Аллаһы тәғәләгә мәғлүм рәүештә күңел үә тән менән ғибәҙәт ҡылыу.\nҺәр бер иман килтергән бәндәгә биш ваҡыт намаҙ уҡыу фарыҙ булыр: иртәнге намаҙ, өйлә, икенде, аҡшам, йәсиғ намаҙҙары.\nБиш ваҡыт намаҙҙарҙың һәм йоманың ваҡыты ингәс, аҙан әйтеү һәм фарыҙҙарҙы уҡыр алдынан ғына ҡамәт төшөрөү сөннәттер.\nАҙан әйтеү тәртибеҮҙгәртергә\n1. Аллаһу әкбәр - 4 мәртәбә.\n2. Әшһәдү әллә иләһә илләллаһ- 2 мәртәбә.\n3. Әшһәдү әннә Мүхәммәдәр-расулуллаһ - 2 мәртәбә.\n4. Хәййә ғәләс-саләәһ - 2 мәртәбә.\n5.Хәййә ғәләл-фәләәх - 2 мәртәбә.\n6.Аллаһү әкбәр - 2 мәртәбә.\n7. Ләә иләәһә илләллаһ - 1 мәртәбә.\nИртәнге намаҙҙың аҙанында «Хәййә ғәләл фәлләәх» тигәндән һуң «Әссаләту хайрум- минән нәүүүм» тип 2 тапҡыр әйтелә.\nАҙан әйтеп бөткәс, аҙан доғаһы уҡыла: «Аллаһуммә раббә һәәҙиһид-дәғүәтит- тәәммәһа, үәссаләтил ҡааимәһ, әәти Мүхәммәдәнил үәссииләтә үәл фәдыләһ, үәддәрәжәтәл ғәәлийәтәр-рафиғәһ, үәбғәҫһү мәҡаамәм-мәхмүдәнил-ләҙи үәғәттәһү үәрзуҡэн шәфәғәтәһү йәүмәл ҡыйәәмәһ, иннәкә ләә түхлифүл мииғәәдэ ».\nФарыҙ намаҙы алдынан ҡамәт төшөрөлә: Үҙгәртергә\nt. Аллаһу әкбәр - 4 мәртәбә.\n2. Әшһәдү әллә иләһә илләллаһ - 2 мәртәбә.\n3. Әшһәдү әннә Мүхәммәдәр расулуллаһ - 2мәртәбә.\n4. Хәййә ғәләс-саләәти, хәййә гәләс саләәһ - I мәртәбә.\n5. Хәййә ғәләл-фәләхи,хәййә гәләл фәләәх- 1 мәртәбә.\n6.Кадэ Ҡаамәтис-саләәти, ҡадэ ҡамәтис- саләәһ - 1 мәртәбә.\n7. Аллаһү әкбәр - 2 мәртәбә.\n8. Ләә иләәһә илләллаһ - 2 мәртәбә.\nНамаҙҙы ниәтләү һәм уҡыу тәртиптәреҮҙгәртергә\nНамаҙҙы уҡырға керешеү өсөн түбәндәгеләр шарт:\n1. Намаҙ ваҡыты кереү.\n3. Кейеме, уҡый торған урыны таҙа булыу.\n4. Сәтер ғәүрәт ҡаплаулы булыу. Ирҙәр өсөн: тубыҡтан алып кендеккә тиклем күренмәҫкә тейеш. Ҡатындарға: биттәре, беләҙектән алып ике ҡул осо һәм шайтан ашыҡтан башлап ике аяғының остары күренергә мөмкин. Ҡалған ерҙәре - ғәүрәт, улар күренмәҫкә тейеш.\n6. Намаҙҙы ниәтләү: «Әғүҙү билләһи минәш- шайтанир- ражим. Бисмилләәһир- рахмәәнир-рахиим. Иләһи, ниәт ҡылдым иртәнге намаҙымдың ике рәҡәғәт сөннәтен үтәмәккә, йөҙөмдө йүнәлдерҙем ҡибла тарафына. Халисан лилләһи тәғәлә».\n7. Тәҡбир әйтеү Ирҙәр өсөн: ҡулдарҙың баш бармаҡтарын ҡолаҡ япраҡтарына тейҙереп «Аллаһу әкбәр» тип әйтеү һәм һуң ҡулды кендек тапҡырына ҡуйып, өҫтөнә уң ҡулды ҡаплау.\nҠатындар өсөн: «Аллаһу әкбәр» тигәндән һуң ҡулдарҙы иң баш тәңгәленә күтәреп, уларҙы күкрәккә ҡаплау.\n1. Һәр намаҙ Ҫәнә әйтеүҙән башлана.\nҪәнә: «Сүбэхәнә-кәл-лаһүммә үә бихәмдикә үә тәбракәс-мүкә үә тәғәлә жәддүкә үә ләә иләәһә ғойрүк».\nМәғәнәһе: Эй, Аллаһ, һинең паҡлығыңды үә маҡтаулылығыңды беләмен. Һинең исемең мобәрәктер, дәрәжәң олуғтыр. Һинән башка һис Тәңре юҡтыр.\n2. Сүрәи Фәтихә уҡыу:\nФатихә: «Әғүҙү билләәһи минәш-шайтанир- ражим. Бисмилләәһир-рахмәәнир- рахиим. Әр- рахмәәни-ррахиим.\nӘл-хәмдү лилләәһи раббил- ғәәләмиин. Мәәлики йәүми-ддин. Иййәкә нәғбүдү үә иййәкә нәстәғиин. Иһдинәә-ссыраталь мүстәҡиим. Сыираата- лләҙиинә әңғәмтә ғәләйһим ғайриль- мәғдууби, ғәләйһим үә ләә-ддааааллиин» Әмин.\n4. Фатихә сүрәһенә ҡыҫҡа сүрә ҡушыу\n«Иннэәә әғтайнәәкәл-кәүҫәр. Фәссалли лирраббикә үәнхәр., Иннә. шәәниәкә һүүәл эбэтәр ».\n5. Ҡыҫҡа сүрәнән һуң РӘҠУҒ, йәғни «Аллаһу әкбәр» әйтеп, ҡулдарҙы тубыҡҡа ҡуйып, билдән бөгөлөп тороу\nРәҡуғтә өс мәртәбә «Субэхәнә раббиәл ғаҙим» тип рәҡуғ тәсбихен әйткәс, ТӘСМИҒ, «Самиғаллаһу лимән хәмидәһ» тигәнде әйтә-әйтә турайып баҫырға. Турайып баҫыуҙы ТӘХМИД «Раббәнә ләҡәл хәмде» менән тамамлап ҡуйырға.\n6.Тәхмидтән һуң СӘЖДӘ, йәғни, йөгөнләгән килеш, ике ҡул менән алға таянып, маңлайҙы намаҙлыҡҡа тейҙереү.\nСәждәлә саҡта өс мәртәбә сәждә тәсбихе «Субэхәәнә раббийәл әғлә» әйтелә.\nСәждәнән һуң «Аллаһу әкбәр» әйтеп турайып ултыраһың, яңынан «Аллаһу әкбәр» әйтеп йәнә сәждәгә китәһең, «Аллаһу әкбәр» әйтеп сәждәнән торғас, икенсе рәҡәғәткә баҫаһың.\n7. Икенсе рәҡәғәттә «Бисмилләәһир- рахмәәнир-рахиим» тип «Фатихә» сүрәһен уҡығас ҡыҫҡа сүрә ҡушыу: «Ҡүлһүәллааһу әхәдэ. Аллаһус-самәдэ. Ләм йәлидэ. Үә ләм йүүләдэ. Үә ләм йәкүл-ләһү күфүүән әхәдэ».\n8.Ҡыҫҡа сүрәнән һуң беренсе рәҡәғәттәге тәртипсә рәҡүғ һәм сәждә ҡылырға.\n9. Ҡугуд, йәғни һул аяҡ өҫтөнә ултырып, уң аяҡтың баш бармаҡтарын, текә торған хәлдә, кибла тарафына ҡаратып ҡуйыу. Ҡатындарға ҡәғдәлә ике аяҡтарын да уң тарафҡа сығарып, һул яҡ осалары менән ергә ултырырға.\n10. ҠӘҒДӘЛӘ «ӘТТӘХИЙӘТ» уҡыла: «Әттәхиййәтү лилләәһи үәссаләәүәәту үәттаибәт. Әссәләмү ғәләйкә әййүһәннәбиййү үә рахмәтуллаһи үә бәрәкәтүһ. Әссәләмү ғәләйнәә үә ғәләә ғибәәдилләәһис-саалихиин. Әшһәдү әлләә иләһә илләллаһу үә әшһәдү әннә Мүхәммәдән ғәбэдуһу үә расуулуһ ».\n11. Әттәхиәттән һуң «САЛАУАТ» уҡыла: «Аллаһуммә салли ғәләә Мүхәммәдиү, үә\nғәләә әәли Мүхәммәдэ. Ҡәмәә салләйтә ғәләә Ибэрааһиимә үә ғәләә әәли ИбэраҺиимә иннәкә хәмиидум-мәжиидэ. Аллаһүммә бәәрик ғәләә Мүхәммәдиү, үә ғәләә әәли Мүхәммәдэ. Ҡәмәә бәәраҡтә ғәләә ИбэраҺиимә үә ғәләә әәли ИбэраҺиимә иннәкә хәмидум- мәжиидэ ».\n12. «Салауаттан» һуң «Раббәнә» доғаһы уҡыла: «Раббәнәәә әәтинәә фиддунйәә хәсәнәтәү-үә фил әәхирати хәсәнәтәү-үә ҡинәә ғәҙәәбәән -нәәр».\n13. СӘЛӘМ биреү. Башты уң яҡҡа бороп: «Әссәләәмү ғәләйкүм үә рахмәтуллаһ»,-\nтигәс, башты һул яҡҡа бороп, шул уҡ сәләмде биргәндән һуң ҡулдарҙы күтәреп өс мәртәбә «Әстәғфируллаһ»,- тигәс сәләм доғаһы уҡыла:\nАллаһуммә әнтәссәләм үә минкәс -сәләм тәбәрәктә йәзүл жәләли үәл икрам».\nОшоларҙы үтәп бөтөргәс беҙҙең иртәнге намаҙыбыҙҙың ике рәҡәғәт сөннәте үтәлгән була.\nИртәнге намаҙҙың ике рәҡәғәт сөннәтен тамамлағас, ике рәҡәғәт фарыҙ намаҙы уҡыла. Фарыҙ намаҙының уҡыу тәртибе сөннәт намаҙыныҡы кеүек үк.\nТәсбих тартыу тәртибеҮҙгәртергә\nНамаҙҙы уҡып бөтөп ике яҡҡа сәләм биргәс тәсбих әйтелә. «Субэхәнә-лаһи үәлхәмдү лилләәһи үә ләә иләәһә илләл-лааһу үәллааһу әкбәр».\nМәғәнәһе: Аллаһы Тәғәлә кәмселектәрҙән паҡ булыусылыр. Барса маҡтаулылыҡ Аллаһы Тәғәләгә хастыр. Бер Аллаһы Тәғәләнән башка һис Тәңре юҡтыр. Аллаһы Тәғәлә һәр нәмәнән олораҡтыр.\n«Ләә хәүлә үә ләә ҡүүәтә илләә билләәһил- ғәлиййил-ғәҙыйм ».\nМәғәнәһе: һис бер хәл үә ҡеүәт юҡтыр, мәгәр олуғ үә бәлән булыусы Аллаһы Тәғәлә менән генәлер.« Мә шәә, Аллаһү кәәнә үә мә ләм йәшә ләм йәкүн »\nМәғәнәһе: Аллаһы тәғәлә тәләгән нәмәләрҙең һәр ҡайһыһы булыр. Аллаһы Тәғәлә теләмәгән нәмәләр һис булмаҫ.\n2.Тәсбих зикерҙәренән һуң «Аятел Көрси» уҡылыр: «Әғүҙү билләәһи минәш шайтаанир- ражиим. Бисмилләәһи- ррахмәәни- ррахиим. Аллааһу ләәәә иләәһә һүүәл-хәййүл-ҡаййүүмү ләә тәьхуҙүһү синәтүү үә ләә нәүм ләһү мәә фи-ссәмәә-үәәти үә мәә фил-әрдыи мәң ҙәлләәҙии йәшфәғү ғиндәһү иллә биъиҙниһи йәғләмү мәә бәйнә әйдииһим үә мәә хальфәһүм үә ләә йүхиитуунә бишәйъим мин ғилмиһи иллә бимәә шәәәәъә күрсиййүһү-ссәмәәүәәти үәл-арда үә йәъүүдүһү хифҙуһүмәә үә һүүәл-ғәлиййүл ғәҙыйм». ‘\n3. Ошо зикерҙәр менән аяттар уҡылғандан һуң 33 мәртәбә «Сүбэханаллаһ», 33 мәртәбә «Әлхәмдүлилләһ», 33 мәртәбә «Аллаһу әкбәр» әйтелер.\nУнан һуң ҡулдарҙы күкрәк кимәленә күтәреп Тәсбих доғаһы уҡылыр: «Аллаһүммә тәҡәббәл миннә саләәтәнәә үә сийәәмәнәә үә ҡыйәәмәнәә үә ҡыйра, әәтәнәә үә руҡүүғәнәә үә сүжүүдәнәә үә ҡүғүүдәнәә үә тәсбихәәнәә үә тэһлииләнә үә тохашшүғәнәә үә тәдаруғәнәә. Аллаһүммә тәммим тәҡсиранәә үә тәҡаббәл тәмәәмәнәә үәс- тәжиб дүгәә, әнәә үәғфир әхйәә, әнәә үәрхәммәүтәәнәә йәә мәүләәнәә. Аллаһүммәх фәҙнәә йә фәййәдү мин жәмииғил-бәләәйә үәл әмрадъ. Аллаһүммә тәҡаббәл миннәә һәәҙиһис-саләәтә (әл-фәрда мәғәс сүннәти) мәғә жәмиғи нуҡҫәәнәәтиһәә бифадликә үә кәрамикә үә ләә тәдриб биһәә үжүүһәнәә йәә илләәһәл-ғәәләмиинә үә йәә хайран насириин. Тәүәффәнәә мүслимиинә үә әлхикнәә бис-саалихиин. Үә сал-лаллааһу ғәләә Тәғәлә хайри халҡиһии Мүхәммәдәи үә ғәләә әәлиһии үә әсхәәбиһии әжмәғиин».\nМәғәнәһе: Йә, Рабби, беҙҙең намаҙыбыҙҙы, ураҙабыҙҙы, ҡыямыбыҙҙы, рәҡүғебеҙҙе, ҡәғдәбеҙҙе, тәсбихебеҙҙе, тәһлилебеҙҙе, тәүҙиғебеҙҙе, ялбарыуыбыҙҙы ҡабул ҡыл.\nЙә, рабби, кәмселектәребеҙҙе бөтөр, тамам булған ғәмәлдәребеҙҙе ҡабул ҡыл үә йәнә доғабыҙҙы ла ҡабул ит. Әй, рәхмәт ҡылыусы Аллаһ, фаҙылың үә кәрәмең менән беҙҙән ошо намаҙыбыҙҙы һәр бер кәмселектәре менән ҡабул ит. Ул Намаҙ менән беҙҙең йөҙөбөҙгә орма. Әй, барса ғәмәлдең Хаҡ Мәғбүде, ярҙам ҡылыусыларҙың камилырағы, беҙҙе мосолман хәлебеҙҙә вафат ҡыл үә беҙҙе изге кешеләргә тоташтыр.Аллаһы Тәғәлә халыҡтарҙың яҡшырағына Мөхәммәд ғәләйһиссәләмгә үә Уның барлыҡ Сәхәбәләренә барсаһына ла рәхмәт ҡылһа ине.\nИртәнге намаҙ Үҙгәртергә\nИке рәкәғәт Сөннәт\n1-се рәкәғәттә: Сүбэхәнәкә, Әлхәм (Фәтихә), Иннә әғтыйнә (Кәүҫәр сүрәһе) уҡыла.\n2-се рәкәғәттә: Әлхәм, Ҡулһуаллаһ уҡыла. Уҡып бөтөргәс бөтөн Әттәхиййәт уҡыла.\nИке рәкәғәт Фарыз\nУнан һуң ихлас күңелдән «Доғаи хәбиб»-те уҡыһаң да була.\n4 рәкәғәт СӨННӘТ.\n2-се рәкәғәттә Әлхәм, Ҡулһуаллаһ уҡыла.\nБынан һуң ярты Әттәхиййәт уҡыйбыҙ ҙа яңынан тороп баҫабыҙ!\n3-се рәкәғәттә Әлхәм, Ҡулһуаллаһ уҡыла.\n4-се рәкәғәттә: Әлхәм, Ҡулһуаллаһ уҡыла.\nУнан һуң бөтөн Әттәхиййәт уҡыла, йәғни (Теләге булған кеше Ҡулһуаллаһ урынына башҡа сүрә йәки аяттармы ҡушып ебәрә ала. Мәҫәлән: Үәл, Ғасри,Иннәә әнзәлнәһә һәм башҡалар).\n4 рәкәғәт Фарыз\n2-се рәкәғәттә: Әлхәм, Ҡулһуаллаһ уҡыла. Бынан һуң ярты Әттәхиййәт уҡыйбыҙ ҙа яңынан тороп баҫабыҙ.\n4-се рәкәғәттә: Әлхәм уҡыла.\n5-се рәкәғәттә: Әлхәм уҡыла. Унан һуң бөтөн Әттәхиййәт уҡыла.\n2 рәкәғәт Сөннәт\n2-се рәкәғәттә: Әлхәм, Ҡулһуаллаһ уҡыла. Уҡып бөтөргәс бөтөн Әттәхиййәт уҡыла. Шуның менән өйлә намаҙы тамам.Икенде намаҙы\n3-се рәкәғәттә: Әлхәм уҡыла.\n4-се рәкәғәттә: Әлхәм уҡыла. Унан һуң бөтөн Әттәхиййәт уҡыла.\n3 рәҡәғәт Фарыҙ\n1-се рәкэғәттә: Сүбэхәнәкә, Әлхәм (Фәтихә), Иннә әғтыйнә (Кәүҫәр сүрәһе) уҡыла.\n2-се рәҡәғәттә: Әлхәм, Ҡулһуаллаһ уҡыла. Бынан һуң ярты Әттәхиййәт уҡыйбыҙ ҙа яңынан тороп баҫабыҙ.\n3—се рәҡәғәттә: Әлхәм уҡыла. Унан һуң бөтөн Әттәхиййәт уҡыла.\n1-се рәҡәғәттә: Сүбэхәнәкә, Әлхәм (Фәтихә), Иннә әғтыйнә (Кәүҫәр сүрәһе) уҡыла.\n2-се рәҡәғәттә: Әлхәм, Ҡулһуаллаһ уҡыла. Уҡып бөтөргәс бөтөн Әттәхиййәт уҡыла. Шуның менән ахшам намаҙы тамам.\n1-се рәҡәғәттә: Сүбэхәнәкә, Әлхәм (Фәтихә), Иннә әғтыйнә .(Кәүҫәр сүрәһе) уҡыла.\n3-се рәҡәғәттә: Әлхәм уҡыла.\n4-се рәҡәғәттә: Әлхәм уҡыла. Унан һуң бөтөн Әттәхиййәт уҡыла.\n1-се рәҡәғәттә: Сүбэхәнәкә, Әлхәм (Фәтихә), Иннә әғтыйнә Кәүҫәр сүрәһе) уҡыла.\n2-се рәҡәғәттә: Әлхәм, Ҡулһуаллаһ уҡыла. Уҡып бөтөргәс бөтөн Әттәхиййәт уҡыла.\nУнан һуң ихлас күңелдән «Доғаи хәбиб»-те уҡыһаң да була. Шуның менән йәсиғ намаҙы тамам.\nВитр үәжиб намаҙыҮҙгәртергә\n3-се рәкәғәттә: Әлхәм, Ҡулһуаллаһ уҡығандан һуң кендек тәңгәленә бағланған ҡулдарҙы төшөрөп, һуңынан яңынан күтәреп ҡолаҡ йомшағына тейҙерәбеҙ һәм «Аллаһу әкбәр» тип тәкбир әйткәс, «Ҡнут» доғаһы уҡыйбыҙ.\n« Бисмилләәһир-рахмәәнир- рахиим.\nАллааһүммә иннәә нәстәғиинүкә үә нәстәғфирукә үә нәтуубу иләйкә үә ну мину бикә үәнәтәүәккәлү ғәләйкә үә нүҫнии ғәләйкәл хайра, нәшкүрүкә үә лә нәшфүрүкә үә нәхләғү үә нәтрүкү мәй-йәфжүрүк. Аллаһуммә иййәәкә нәғбүдү үә ләкә нусалли үә нәсжүдү үә иләйкә нәсғәә үә нәхфидү нәржүү рахмәтәкә үә нәхшәә ғәҙәәбәк. Иннә ғәҙәбәәкә бил куффәәри мулхиҡ”\nНамаҙ тамам булғандан һуң тәсбих әйтеп, Аятел Көрси уҡып тәсбих тартаһың.\nНамаҙҙан һуң берәр сүрә йәки аят уҡып әрүәхтәргә доға ҡылаһың, уларға багышлап:\n« Йә, раббым! Уҡыған сүрә һәм аяттарымды үҙеңдең ризалығың өсөн, пәйғәмбәребеҙ Мөхәммәт Мостафа салләллаһу ғәләйһиссәләмдең рухи шәрифтәренә, атабыҙ Әҙәм ғәләйһиссәләм, инәбеҙ һауа Разиаллаһы Ғәнһәнең һәм башҡа пәйғәмбәрҙәрҙең, барса иҙгеләрҙең, барса сәхәбәләрҙең, остаздарыбыҙҙың, ата-әсәләребеҙҙең, әбей- бабайларыбыҙҙың, вафат булған ир һәм ҡыҙ туғандарыбыҙҙың, беҙҙән доға өмөт иткән барлыҡ әрүәхтәребеҙҙең рухтарына ирештерһәң ине»,-тип доға ҡылабыҙ.\nБиш ваҡыт намаҙҙың беренсе ике рәҡәғәте барлыҡ намаҙҙарҙа ла иртәнге ике рәҡәғәт сөннәт һымаҡ уҡыла.\nӘлхәм (Фәтихә) сүрәһе намаҙ эсендә һәр саҡ бисмилләһи әйтеп уҡыла. Башҡа сүрәләрҙә бисмилләһи әйтелмәй.\nБисмилләәһи- ррахмәәни- ррахиим.\n1. Үәл-ғаср. 2. Иннәл-иңсәәнә ләфии хуср. З.Илләглләҙиинә әәмәнүү үә ғәмилү- ссаалихәәти үә тәүәәсау билхәҡҡи үә тәүәәсау биссабр.\n1.Ә Ләм тәра кәйфә фәғәлә раббүкә би’асхәәбил-фиил. 2. Ә ләм йәджғәл кәйдәһүм фии тадлиил 3.Үә әрсәлә ғәләйһим тайрән әбәәбиил 4.Тәрмииһим бихиджәәратим миң сиджжиил 5.Фәджәғәләһум кәғасфим мәькүүл\n1.Лиьииләәфи ҡурәйш 2.Иләәфиһим рихләтә-шшитәьи үә-ссайф 3.Фәлйәғбүдүү раббә һәәҙәл-бәйт 4.Әлләҙии атғәмәһум миң джүүғиү-үә әәмәнәһум мин хауф\n1.Ә раьәйтә-лләҙии йукәҙ-ҙибү биддиин 2.Фәҙәәликә-лләҙии йәдүғғүл-йәтиим\n3.Үә ләә йәхудду ғәләә тәғәәмил-мискиин 4.Фәүәйлүл-лилмүсаллиин 5.Әлләҙиинә һүм ғәң саләәтиһим сәәһүүн 5.Әлләҙиинә һум йурааүүн 6.Үә йәмнәғүүнәл мәәғүүн\n1.Ҡуль йәә әййүһәл кәәфирүүн 2.Ләә әғбүдү мәә тәғбүдүүн 3. Үә ләә әңтүм ғәәбидүүнә мәә әғбүд 4.Үә ләә әнәә ғәәбидүм-мәә ғәбәдтүм 5.Үә ләә әңтүм ғәбидүүнә мәә әғбүд 6.Ләкүм диинүкүм үә лийә диин\n1.Иҙәә джәәә нәсру-ллаһи үәл-фәтх. 2.Үә раьәйтә-ннәәсә йәдхулүүнә фии диини-лләһи әфуәджә 3. Фәсәббих бихәмди раббикә үәстәғфирһү иннәһу кәәнә тәүүәәбә\n1. Тәббәт йәдәә әбии ләһәбиү-үә тәбб 2. Мә әғнәә ғәнһү мәәлүһү үә мәә кәсәб\n3. Сәйасләә нәәрәң ҙәәтә ләһәб 4.Үәмрәьәтүһү хәммәәләтәл хәтаб 5. Фии жиидиһәә хәблүм-мим-мәсәд.\n1. Ҡуль әғүүҙү бираббил-фәләҡ. 2.Миң шәрри мәә халәҡ 3.Үә миң шәрри ғаасиҡин иҙәә үәҡаб 4.Үә миң шәррин-нәффәәҫәәти фил-ғүкәд 5. Үә миң шәрри хәәсидин иҙәә хәсәд.\nБисми-лләһи-ррәхмани-ррәхим 1.Ҡул әғүҙү бирабби-ннәәс. 2. Мәлики-ннәәс 3. Иләәhи-ннәәс 4. Миң шәррил-үәсүәәсил-ханнәәс 5. Әлләҙии йүүәсүисү фии сүдүүри-ннәәс. 6. Минәл джиннәти үә-ннәәс.\nЖәбрәил ғәләйһиссәләм «Йә, Мөхәммэд, әйт өммәтеңә:«Кәр кем иһә ошо «Доғаи хәбиб»те иртә һәм йәстү намаҙҙарынан һуң ихлас күңелдән уҡыһа, йәки үҙе менән йөрөтһә, ул бәндәнең гонаһтары кисерелер, әхирәт көнөндә ул бәндә Аллаһы тәғәләнең ғазабына тартылмаҫ.»\nАллаһүммә бәәрик ғәләйнәә үәдфәғ ғәннәә бәләә икә раүүфү ләббәйкә-рхәм ләббәйкә ӘШҮӘҒ ЛӘББӘЙКӘ үә әннәллааһә йәбеғәҫү мән фил ҡубүүри үә салләллаһү ғәләә Мүхәммәдин үә ғәлә әәлиһи үә әсхаабиһи әжмәғиин әттайинәт-тааһирин. Үә ғәләә мән табәғәһүм биәхсәни иләә йәүмиддин. Аллааһү әкбәр Аллааһү әкбәр, Аллааһү әкбәр. Ләә иләәһә илләллааһү, йәә Аллааһү, йәә Аллааһү, йәә Аллааһү йәә Рахмәәнүу, йәә Рахмәәнү, йәә Рахмәәнү, йәә Рахиимү, йәә Рахиимү, йәә Рахиимү, йәә Әхәдү, йәә Әхәдү, йәә Әхәдү, йәә Хәмидү, йәә Хәмидү, йәә Хәмидү . йәә Самәәдү, йәә Самәәдү, йәә Самәәдү, йәә Фәрдү, йәә Фәрдү, йәә Фәрдү. Ләә хәүлә үәләә ҡүүәтә илләә билләәһил ғәлийил ғаҙим. Йәә Ддааимү йәә Фәрдү, йәә Жәләәли үәл Икрам, үә салләллааһү ғәләә сайидинә Мүхәммәдин үә ғәлә әәлиһи үә әсхаабиһи үә әжмәғиин. Бирахмәтикә йә раахимиин. Әмин.\n1.Фарыз намаҙҙарын имам үә мөҡтәди булып менән уҡыу-сөннәттер.\n2.Йәмәғәт менән уҡылған намаҙҙа имам баш булыр.\nМөҡтәди имамға ойоп, йәғни, эйәреп уҡыр. Намаҙҙың һәр бер ғәмәлен имам артынан ғына ҡылыр, һис бер ғәмәлде имамдан алда ҡылмаҫ.\n3. Ҡыямда мөҡтәди ҫәнә генә уҡыр, «Әғүҙе», «Бисмилләһ» һәм сүрәләрҙе уҡымайынса, имам уҡығанды көтөп үә тыңлап тик торор. Рөкүғтән торғанда имам тәсбих әйтер, тәхмидте әйтмәҫ. Мөҡтәди тәхмид әйтер, тәсбих әйтмәҫ. Башҡа зикерҙәрҙе икеһе лә әйтер.\n4. Имам тәҡбирҙәрҙе, тәсбихте һәм сәләмде ҡысҡырып әйтер, ә мөҡтәди эстән генә әйтер. «Сүрәи Фәтихә» ҡысҡырып уҡылған намаҙҙа, « Сүрәи Фәтихә » нан һуң мөҡтәди ҙә эстән «Амин» тиер.\n5. Мөҡтәди яңғыҙ булғанда имамдың артында бер ҡарыш самаһы ерҙә торор. Әгәр улар ике-өс кеше булһа-имамдың артында саф булып теҙелеп торорҙар, сафты тигеҙ тотоу һәм арала кеше һыйырлыҡ буш урын ҡалдырмай тороу сөннәттер.\n6. Оло ир кеше сабый балаға үә ҡатын кешегә ойоп намаҙ уҡыу дөрөҫ түгел. Киреһенсә ойоп уҡыу иһә дөрөҫ була.\n7. Бер имамға ирҙәр, сабыйҙар үә ҡатындар бергә ойоһалар, тәүге сафта ирҙәр, икенсе рәттә сабыйҙар, унан ҡатындар теҙелер.\n8. Аранан береһе имам булып, сабыйҙар намаҙҙы йәмәғәт булын уҡыһа, был дөрөҫ булыр, ҡатындар шулай уҡыу дөрөҫ булмаҫ.\n9. Ғөҙөрһеҙ кеше «сәхибә ғоҙор»гә ойоп уҡыу, икенде уҡыусыға өйләне ҡаҙа ҡылыусы ойоп уҡыу, нәфел намаҙын уҡыусыға фарыҙ намаҙын ойоп уҡыу дөрөҫ түгел.\n10.Нәфел намаҙын өйлә йәки йәсих намаҙҙарын уҡыусыға ойоп уҡыу дөрөҫ; иртәнге, икенде үә ахшам намаҙҙарын уҡыусыға ойоп уҡыу мәҡруһтыр.\n11.Бер нисә кеше бер намаҙҙы йәмәғәт менән уҡырға булһалар, арала ғилемлерәге имам булыр. Ғилемлектәре бер дәрәжәлә булһа, ҡыйрәте дөрөҫөрәге имам булыр, ҡыйрәттәре бер кимәлдә булһа, тәҡүәрәге имам булыр. Тәҡүәлектәре лә бер кимәлдә булһа, ҡартырағы имам булыр. Йәштәре лә тигеҙ булһа, холҡо яҡшырағы имам булыр.\n12.Наҙан, зәғиф, ике күҙе лә һуҡыр йәки һаҡау кешенең имам булыуы мәкруһтыр.\n13.Имам иртәнге намаҙҙың һәр ике рәҡәғәтендә, аҡшам үә йәсиғ намаҙҙарында тәүге ике рәҡәғәттә сүрәләрҙе ҡысҡырып уҡыр, башҡа намаҙҙарҙа эстән уҡыр.\nМөдрик үә мәсбуҡҮҙгәртергә\n1.Биш ваҡыт намаҙҙың һәр береһен үҙ ваҡытында ҡылыу фарыҙҙыр. Ғөҙөрһөҙ, ваҡытында уҡымай ҡалдырыу һис дөрөҫ булмаҫ.\n2.Әгәр ҙә бер намаҙ үҙ ваҡытында уҡылмай ҡалһа, уны икенсе ваҡытта ҡаҙа ҡылыу ваҡыты сыҡҡандан һуң үтәп ҡуйыу фарыҙ булыр.\n3.Иртәнге намаҙ ҡояш сыҡҡансы уҡылмай ҡалып, өйлә ваҡыты еткәнсе ҡаҙа ҡылынһа, сөннәте лә, фарыҙы ла ҡаҙа ҡылыныр. Әгәр өйлә ваҡыты еткәс ҡаҙа ҡылынһа, фарыҙы ғына ҡаҙа ҡылыныр.\n4.Ваҡытында уҡылмай ҡалһа, йәсиғ намаҙы менән бергә витр намаҙы ла ҡаҙа ҡылыныр.\n5.Йома намаҙын уҡый алмаған кеше, ул көндө өйлә уҡыр.\n6.Ғәйет үә тәрауих намаҙҙары үҙ ваҡытында уҡылмай ҡалһалар, һуңынан ҡаҙа ҡылынмай.\n7.Әгәр намаҙ йәмәғәт менән ҡаҙа ҡылынһа, ҡысҡырып уҡый торған рәҡәғәттәрҙә имамға ҡыйратте ҡысҡырып уҡыу үәжиб булыр. Әгәр ҙә яңғыҙ ҡаҙа ҡылынһа, һәр рәҡәғәттә ҡыйратте эстән уҡыу үәжиб булыр.\n8.Ҡаҙаға ҡалған намаҙҙарҙың тәртиптәре мәғлүм булғанда, тәртиптәре менән ҡаҙа ҡылыу тейеш. Мәҫәлән, бер көндөң биш ваҡыт намаҙы ла ҡаҙаға ҡалһа, иртә менән йәки онотоп ҡылмай ҡалдырһа, намаҙы дөрөҫ булмаҫ. Уға намаҙын өр- яңынан уҡыу кәрәк булыр.\nнамаҙынан башлап, йәсиг үә витрға ҡәҙәрле тәртиптәре буйынса ҡаҙа ҡылыу тиеш.\n9.Бер кешенең ғүмерендә дүрт-биш кенә намаҙы ҡаҙаға ҡалған булһа, ул кешегә ваҡыты кергән намаҙҙы уҡымайынса иң тәүҙэ ҡаҙаға ҡалған намаҙҙы уҡыу, ваҡыты кергән намаҙҙы ҡаҙанан һуң уҡыу фарыҙ булыр.\n10.Әгәр үҙ ғүмерендә алты намаҙы ҡаҙаға ҡалған булһа, ул кешенең ихтиярында: Теләһә, ҡаҙа намаҙын тәүҙә уҡыр.\n11.Намаҙҙы ҡаҙа ҡылыр алдынан аҙан үә ҡамәт уҡыу сөннәттер. Ләкин өс намаҙын бер ваҡытта ҡаҙалаһа, барыһына бер аҙан ярай. Әммә һәр береһе өсөн берәр ҡамәт кәрәк булыр.\n12.Ҡаҙа ҡылынасаҡ намаҙға ошолай ниәт ҡылыныр: « Ниәт ҡылдым фәлән көндә, фәлән ваҡытта уҡылмай ҡалған фәлән намаҙҙың ике рәҡәғәт фарыҙын үтәмәккә, халисан лилләһи тәғәлә. Аллаһу әкбәр».\n13.Үҙ ғүмерендә бик күп намаҙҙары ҡаҙаға ҡалған кеше, ҡартайғас шуларҙы ҡаҙа ҡылмаҡ булһа, ошолай ниәтләр:«Ниәт ҡылдым ваҡытында уҡылмай ҡалған иртәнге намаҙҙарымдың иң һуңғыһына ҡаҙа ҡылмаҡҡа, халисан лилләһи тәғәлә. Аллаһу әкбәр». Башҡа намаҙҙарға ла шул рәүешле.\n1. Берәү намаҙының бер фарыҙын үҙ ихтыяры\n2.Әгәр үҙ ихтыяры менән намаҙҙың бер үәжибын төшөрөп ҡалдырһа, намаҙы боҙолмаҫ, ләкин үҙе гонаһлы булыр.\n3.Әгәр берәү намаҙҙың бер үәжибын онотоп йә яңылышып ҡалдырып китһә, ул кеше намаҙының аҙағында ошо рәүешле сәждәи сәһү ҡылыр: әгәр ул яңғыҙ булһа, һуңғы ҡағдәлә «тәшәһһүд»те уҡығандан һуң, «салауат» үә доға уҡымайынса, ике тарафҡа сәләм биреп, ике тапҡыр сәждә ҡылыр, һәр сәждәлә өсәр мәртәбә «тәсбих» әйтер. Унан һуң яңы ҡағдәгә ултырып, «тәшәһһүд» менән доға уҡып һәм сәләм биреп, намаҙын тамамлар.\n4.Әгәрҙә ул имам булһа, артындағы мөҡтәдиҙәр тороп китмәһен өсөн сәждәи сәһүгә ҡәҙәр уң тарафына ғына сәләм биреп, унан һуң сәждәи сәһү ҡылыр.\n5.Имам яңылышҡаны өсөн сәждәи сәһү ҡылһа, уға эйәреп мөҡтәдиҙәргә лә мәсбуҡҡа ла сәждәи сәһү ҡылыу үәжиб булыр. Әммә мөҡтәди яңылышыу сәбәпле һис кемгә, йәғни, имамға ла, мөҡтәдиҙең үҙенә лә сәждәи сәһү ҡылыу дөрөҫ булмаҫ.\n6.Әгәр ҙә берәү намаҙҙа яңылышып, түбәндәге 17 төрлө эш ҡылһа, шул кешегә сәждәи сәһү ҡылыу үәжиб булыр:\n1)намаҙҙың тәүге ике рәҡәғәтендә «сүрәи Фәтихә» урынына башҡа бер аят уҡыһа; 2)тәүге ике рәҡәғәттең береһендә «сүрәи Фәтихә»нән һуң сүрә уҡымай ҡалһа;\n3) өс йә дүрт рәҡәғәтле намаҙҙа тәүге ҡағдәгә ултырмай калһа;\n4) ҡағдәләрҙең береһендә «тәшәһһүд» уҡымаһа;\n9) витр намаҙында «кунут» доғаһы уҡылмай ҡалһа; 10) ҡыйрәт уҡыуҙан алда рөҡүғ ҡылынһа;\n12) «сүрәи фәтихә»не ике мәртәбә уҡып ебәрһә;\n7. Фарыҙҙың сүрә ҡушылмай торған һуңғы рәҡәғәттәрендә «сүрәи Фәтихә»гә сүрә ҡушыу сәбәпле, намаҙҙа сөннәт йә мөстәхәб.\n8. Яңылышып бер намаҙ эсендә сәждәи сәһү ҡылырлыҡ ике-өс эш ҡылынһа ла, сәждәи сәһү бер генә тапҡыр ҡылыныр.\n9. Намаҙҙың һуңында сәждәи сәһү онотоп ҡылмай ҡалдырылһа, намаҙға кәмселек килмәҫ— уның өсөн намаҙҙан һуң һис бер ғәмәл ҡылыу лазым булмаҫ.\n1.Берәү дүрт рәҡәғәтле намаҙҙа яңылышып, тәүге ҡағдәлә ултырмайынса, ҡыямға тора башлап, яңылышҡанын иҫләһә, ике хөкөм бар:\n1)әгәр тубыҡтары турайып етмәгән булһа, ҡағдәгә ҡайтанан ултырып, «тәшәһһүд» уҡыр, аҙағынан сәждәи сәһү ҡылмаҫ;\n2) әгәр тубыҡтары турайып, ҡыямға яҡынлаған булһа, ҡағдәгә ҡайтмайынса, ҡыямға торор ҙа артабанғы рәҡәғәтте уҡый башлар. Ҡалдырылған ҡағдә өсөн һуңынан сәждәи сәһү ҡылыр. .\n2.Берәү дүрт рәҡәғәтле намаҙҙа һуңғы ҡағдәлә «тәшәһһүд»те уҡығандан һуң яңылыш бишенсе рәҡәғәтте уҡый башлаһа, йәнә ике хөкөм бар:\n1) әгәр бишенсе рәҡәғәттең сәждәгә ҡылынғансы яңылышҡанын белһә, тиҙ генә ҡағдәгә ҡайтып, сәләм бирер дә сәждәи сәһү ҡылыр;\n2) әгәр яңылышҡаны бишенсе рәҡәғәттең сәждәһе ҡылынғас беленһә, йәнә бер рәҡәғәт өҫтәп, намаҙын алты рәҡәғәт итер, һуңынан сәждәи сәһү ҡылып, намаҙын тамамлар. Артыҡ ике рәҡәғәте нәфел намаҙы булып ҡалыр.\n3. Берәү һуңғы ҡағдәгә ултырмайынса бишенсе рәҡәғәттең ҡыямына торһа, тағы ике хөкөм бар:\n1) әгәр бишенсе рәҡәғәттең\nсәждәһен ҡылғансы яңылышҡаны иҫенә төшһә, тиҙ генә ҡағдәгә ултырып «тәшәһһүд» уҡыр, унан һуң сәләм биреп сәждәи сәһү ҡылыр;\n2) әгәр яңылышҡаны бишенсе рәҡәғәттең сәждәһе ҡылынғас хәтеренә төшһә, намаҙы фарыҙ хөкөмөнән сығып, нәфелгәфанап, фарыҙҙы өр-яңынан башлап уҡыр.\n4.Берәү намаҙ эсендә нисә рәҡәғәт уҡығанын онотоп, нисәнсе рәҡәғәттә икәнен хәтерләй алмаһа, намаҙын боҙоп (намаҙҙы боҙғанда ҡайһы ерҙә булһа ла ике яҡҡа сәләм биреп боҙалар) яңынан уҡыр.\nӘгәр ҙә яңылышыу ике-өс тапҡыр ҡабатланһа, намаҙын боҙмаҫ, күңеле нисә рәҡәғәт уҡығанына инанһа , шунса уҡығанға иҫәпләп, намаҙын тамамлар.\nӘгәр нисә рәҡәғәт уҡығанын һис кенә лә хәтерләй алмаһа, үҙен әҙерәк уҡығанға һанар. Тәүгә ике рәҡәғәттә яңылышһа, бер рәҡәғәт уҡығанға хисаплар, өсөнсөһө менән дүртснсеһе араһында яңылышһа, өсөнсө рәҡәғәткә хисап ҡылыр.\n5. Берәү дүрт рәҡәғәтле намаҙға керешеп, ике рәҡәғәт уҡығас, тәүге ҡағдәлә сәләм бирһә, ике хөкөм бар:\n1) әгәр сәләм биргәндән һуң намаҙҙы боҙорлоҡ эш ҡылмаһа, ҡыямға тороп, ҡалған рәҡәғәттәрҙе уҡып намаҙын тамамлар ҙа, ахырҙа сәждәи сәһү ҡылыр;\n2) әгәр намаҙын боҙорлоҡ бер эш ҡылһа, намаҙҙы яңынан башлап уҡыр.\n1.Ҡөръән Кәримдә 14 тапҡыр сәждә аяты осрай.\n2.Ошо сәждә аяттарын уҡыған кешегә лә, ишеткән кешегә лә сәждәи тиләүәт ҡылыу тейеш.\nҠиблаға ҡаршы тороп: «Ниәт ҡылдым сәждәи тиләүәт ҡылмаҡҡа»,-тип ниәтләп, тәкбир әйткәс, сәждәгә китер. Өс мәртәбә сәждә тәсбихе әйтеп, тәкбир әйткәс, ҡағдәгә ултырыр.\nУнан һуң ошо доғаны уҡыр:« Сәжәттү лир-рахмәәнү үә әмәнтү бир- рахмәәни-фәғфирли ҙүнүүби йә рахмәәнү сәмиғнәә үә әтағнәә ғуфраанәҡә раббәнәә үә иләйкәл-мәсыйр».\nМәғәнәһе: Сәждә ҡылдым Аллаһы тәғәлә өсөн һәм иман килтерҙем. Ул Аллаһы Тәғәләгә. Шулай булғас инде минең гонаһтарымды ярлыҡа. Әй, Рәхмәт ҡылыусы Аллаһы! Әй, Раббыбыҙ, беҙ һинең ғафүеңде ишеттек һәм һиңә итәғәт ҡылдыҡ. Беҙ ахырҙа һинең хөкөмгә ҡайтасаҡбыҙ.\n3.Сәждәи тиләүәт өсөн дә, намаҙҙағы кеүек, тәһәрәтле булыу, тәне, кейеме, намаҙлығы таҙа булыу, ғәүрәт ерҙәре ҡаплаулы булыу, Ҡиблаға ҡаршы булыу шарттыр. Сәждәи тиләүәттең үҙенең генә махсус ваҡыты юҡ —ҡайһы мәлдә уҡылһа ла ярай.\n4.Сәждәи тиләүәттә ҡулдарҙы ҡолаҡ тәңгәленә күтәреү ҙә, ҡыям менән рәҡуғ та юҡ, сәждәһе лә бер генә тапҡыр. Намаҙ эсендә сәждә аяттарының береһен уҡыған кеше аят тамамланғас, намаҙын боҙмайынса, тәкбир әйтеп сәждәгә китер. Сәждә ҡылғас тәкбир әйтеп ҡыямға торор ҙа, сәждә аятынан һуңғы аяттарҙы уҡып, рөҡуғ ҡылыр.\n5.Әгәр сәждә аятын уҡығас рөҡуғ ҡылһа, сәждәи тиләүәт ҡылыу үәжиб булмай, рөҡуғе сәждәи тиләүәт урынына тора.\n6.Әгәр имам намаҙ эсендә сәждәи тиләүәт ҡылһа, уға эйәреп башҡаларға ла сәждә ҡылыу үәжиб булыр.\n7.Берәү бер мәжлестә ике сәждә аятын уҡыһа йәки ишетһә, һәр аят өсөн берәр сәждәи тиләүәт ҡылыр. Әгәр бер сәждә аятын ике мәртәбә уҡыһа йә ишетһә, бер генә сәждәи тиләүәт ҡылыр.\n8.Әгәр бер сәждә аятын ике мәжлестә уҡыһа йә ишетһә, ике тапҡыр сәждәи тиләүәт ҡылыр.\n9.Кеше ишетерлек урында сәждә аятын ҡысҡырып уҡыу, сәждә аятының үҙен генә атап уҡыу һәм Ҡөръән уҡығанда сәждә аяттарын уҡымай ҡалдырып китеү - мәкруһ була.\n10.Сабый бала, диуана кеше, хәйеҙле үә нифаслы ҡатын сәждә аятын ишетһә, уларға сәждәи тиләүәт ҡылыу мотлаҡ түгел. Мәгәр уларҙың уҡығанын ишеткән кешеләргә мотлаҡ булыр.\n11.Берәү йөнөб йәки иҫерек ваҡытында сәждә аятын ишетһә, уға һуңынан сәждә ҡылыу үәжиб булыр.\nМөким үә мосафирҮҙгәртергә\n1.Өйҙә тороусы кешегә мөким тип әйтелер. Йөҙ саҡырым самаһы'ергә барыу ниәте менән юлға сыҡҡан кешегә мосафир тиерҙәр.\n2.Сәфәргә сыҡҡан кеше ҡалаһының йә ауылының йорттары тәңгәленән уҙғаңдан башлап, йәшәгән еренә ҡайтып ингәнсе иәки икенсе ерҙә (ҡалала, ауылда) 15 көн йәшәүҙе ниәт ҡылғанға тиклем мосафир хәлендә булыр.\n3.Әгәрҙә мосафир бер урында 15 көн йәшәү ниәт ҡылһа, шул сәғәттән ул мөҡим хөкөмөндә була, әгәр 15 көндө тултырмайынса тағы юлға сыҡһа, мосафир була.\n4.Мосафирҙың бер ҡалала (ауылда) 15 көн йәшәү ниәте булмаһа ла, йомошо бетмәү йәки берәр хәбәр көтөү сәбәпле 15 көнгә ҡәҙәр әлеге урында йәшәһә, мосафир хөкөмөндә ҡалыр.\n5.Ике ҡалала (ауылда) йорто булған кеше шул ҡалаларҙың (ауылдарҙың) ҡайһыһына барып инһә лә, мосафирлыҡтан сыға.\nӘгәр әлеге ҡалаларҙың (ауылдарҙың) араһы йөҙ саҡрым һәм унан да алыҫ булһа, бер өйөнән икенсеһенә барып еткәнгә ҡәҙәр мосафир булыр.\n6.Мосафирҙың өс хөкөмө бар:\n1) уға өйлә, икенде, йәсиғ намаҙҙарының фарыҙҙарын икешәр рәҡәғәт итеп ҡыҫҡартып уҡыу үәжиб булыр;\n2) ситектәренә өс көнгә хәтле мәсих ҡылыу дөрөҫ;\n3) сәфәрҙә сағында Рамаҙан айы тура килһә, ураҙа тотмайынса ҡазаға ҡалдырыу дөрөс була.\n7.Мосафир дүрт рәҡәғәтле сөннәттәрҙе һәм өс рәҡәғәтле ахшам үә витр намаҙҙарын ҡыҫҡартырға тейеш түгел.\n1.Бәлиғ булған кешегә Йома көндө өйлә урынына Йома намаҙы уҡыу фарыҙ.\n2.Йоманың фарыҙ булуына 8 шарт бар:\n1) ҙүкүрат, йәғни, ир кеше булыу;\n2) бүлүғ, йәғни, бәлиғ булыу;\n3)ғаҡыл, йәгни, аҡыллы булыу;\n4) хуррийәт - азат кеше булыу;\n5) иҡамәт -мөҡим кеше булыу;\n6) сыйххәт - һау кеше булыу;\n7) сәләмәт ғәйн - күҙе сәләмәт булыу;\n8) сәләмәт рижл - аяҡтары һау булыу.\n4.Йома намаҙы уҡыр өсөн 6 шарт бар:\n9.Имам хөтбә уҡыр алдынан мөәзин: «Ускуту рахимә - кумуллаһу»,-тигәс аҙан әйтер. Мәғәнәһе: Әй, йәмәғәт, тыңлағыҙ, Аллаһы тәғәлә һеҙгә рәхмәт ҡылһа ине».\n1.Ҡатындар, сабыйҙар, ауырыуҙарҙан тыш, Йома намаҙы фарыҙ булған кешеләргә ғәйет намаҙын уҡыу ҙа үәжиб.\n2.Ғәйет намаҙҙарын уҡыу өсөн 5 шарт булыу мотлаҡ:\nМисыр, изнүғәм, имам, йәмәғәт, ваҡыт.\n3.Ғәйет намаҙҙарының ваҡыттары: ҡояш сығып, өс аршин күтәрелгәндән башлап, өйлә ваҡыты кергәнсе.\n4.Берәй сәбәп менән ғәйдел-фытыр намаҙы беренсе Шәүүәлдә уҡылмай ҡалһа, икенсе Шәүүәлдә уҡылыр, өсөнсөһөнә ҡалһа, дөрөҫ булмаҫ.\n5.Ғәйет намаҙы Ҡорбан унынсы Зөлхизәлә уҡылмай ҡалһа, уникеһенә ҡәҙәр кисектереп уҡыу дөрөҫ була.\n7.Ғәйет намаҙҙарының уҡылыу тәртибе:\nниәт ҡылып, тәкбир әйтелгәндән һуң имам да, мөктәдиҙәр ҙә сәнә уҡырҙар, унан һуң һәр береһе ҡулдарын өс мәртәбә ҡолаҡ йомшаҡтарына тейҙереп, өс мәртәбә тәкбир әйтерҙәр.\nУнан һуң имам ҡысҡырып сүрәләр уҡыр, икенсе рәҡәғәттең ҡыямында йәнә ҡысҡырып сүрәләр уҡыр. Сүрәләрҙән һуң рөҡүғкә китер алдынан тағы алдағы тәртип менән өс мәртәбә тәкбир әйтелер ҙә дүртенсе тәкбир менән рөҡүғкә кителер. Ҡалғаны - башҡа намаҙҙар кеүек.\n8.Ғәйет намаҙына һуңлаған кеше имам сәләм биргәнгә тиклем ойоп өлгөрһә мәсбуҡҡа һаналып, ҡалған рәҡәғәттәрҙе имамдан һуң ҡаҙа ҡылыр. Әгәр имамдың сәләменә өлгөрмәһә, шул көйөнсә ҡалыр—ғәйет намаҙҙары ҡаҙа ҡылынмай.\nҒәҙәттә тәнәфес ваҡыттарында ошо тәсбих әйтелә: «Сүбэхәәнә ҙил-мүлки үәл-мәләҡүүт. Сүбэхәәнә ҙил-ғиззәти үәл-ғәҙәмәти үәл- ҡудэрәти үәл-кибрийәә, и үәл-жәбәрүүт. Сүбэхәәнәл-мәликил-хәййил- ләҙи лә йәмүүт. Сүббүүхүн ҡүддүү-сүр-раббүл-мәләә, икәти үәр-руух. Ләә иләәһи илләллааһу нәстәғфирул-лааһ. Нәс, әлүкәл-жәннәтә үә нәғүүҙү бикә минән-наар».\nМәғәнәһе: Ерҙәге һәм күктәге мәхлүкәткә хужа булыусы Аллаһы тәғәләне тәнзиә ҡыламын. Ғиззәт, ҡөҙрәт үә бик ололоҡ эйәһе булыусы Аллаһы тәғәләне тәнзиә ҡыламын. Барлыҡ ғәләмдең падишаһы һәм мәңге тере Аллаһы тәғәләне тәнзиә ҡыламын. Ул Аллаһы тәғәлә кәмселектәрҙән аҙаттыр, барса фәрештәләрҙең үә Ябраил фәрештәнең Раббыһылыр. Бер Аллаһы тәғәләнән башҡа һис Тәңре юҡ. Беҙ ул, Аллаһы тәғәләнән гонаһтарыбыҙҙы ярлыҡауын көтәбеҙ. Әй, Аллаһы, беҙ һинән йәннәтте һорайбыҙ. Тамуғтан һиңә һыйынабыҙ.\n6. Тәрәүих намаҙҙары тамамланып, бишенсе тәсбих әйтелгәс, ошо доға уҡылыр:\nМәғәнәһе: Йә, Рабби, Мөхәммәт ғәләйһиссәләмгә һәм уның ой йәмәғәттәренә Рәхмәт үә Сәләм ҡыл. Әй, Аллаһы, иман зиннәте менән зиннәтлә, үә йәнә ғилем үә тәүфиҡ менән шәрәфәтле ит. Үә Рамаҙан айының ураҙаһы менән хормәтле ит, беҙгә йәннәтте һәм ярлыҡауыңды насип ит.\n6.Нәфел намаҙҙарының мәшһүрҙәре ошолар: 1) Хәжәт намаҙы; 2) Истискә намаҙы; 3) Тәүбә намаҙы;4) Хәүеф намаҙы; 5)Көсөф намаҙы; 6)Хөсөф намаҙы; 7)Сәфәр намаҙы; 8) Шөкөр намаҙы; 9) Ишрәк намаҙы; 10) Ҙөхә намаҙы; 11) Әүүәбин намаҙы; 12) Тәһәжжүд намаҙы; 13) һәүел намаҙы; 14) Мәсет намаҙы; 15) Истихәрә намаҙы.\nИстискә намаҙынан һуң, ошоно уҡып, доға ҡылына:\nМәғәнәһе: Йә, Рабби, ҡолдарыңды һуғар, хайуандарыңа Рәхмәт ҡыл. Йә, Рабби, беҙгә доға ҡылырға бойорҙоң һәм ҡабул итергә вәғәҙә бирҙең. Инде беҙ һиңә Үҙең «бойорғанса доға ҡылабыҙ, шулай булғас инде һин, вәғәҙәң буйынса беҙҙең доғабыҙҙы ҡабул ҡыл. Йә, Рабби, әгәр ҙә гонаһтарыбыҙ күп булыу сәбәпле үҙебеҙгә Рәхмәт ҡылмаһаң, гонаһһыҙ сабыйҙарыбыҙға үә хайуандарыңа Рәхмәт ҡыл.\nУны уҡығандан һуң ошо истиғфәр ҡылыныр: «Әстәғфируллааһ. Әстәғфируллааһә. Әстәғфируллааһә тәғәәләә мин күлли ҙәмбин үә әҙнәбэтүһү ғәмдәү үә хата, ән сирраү үә минәҙ-ҙәмбил-ләҙии ләә әғләмү иннәкә әнтә ғәлләәмүл-ғүйүүбэ».\nМәғәнәһе: Аллаһы тәғәләнән мине барлыҡ гонаһтарымдан ярлыҡауын теләйем, юрамал ҡылған гонаһтарымдан да, хаталыҡ менән ҡылған гонаһтарымдан да, йәшерен ҡылған гонаһтарымдан да үә йәнә Аллаһы тәғәләгә белеп ҡылған гонаһтарымдан да тәүбә ҡыламын, йәғни үкенескә ҡайтамын. Әй, Аллаһы, һин ғәйептәрҙе лә белеүсеһең.\n12.Хәүеф намаҙы-бер бәләнең йә афәттең булмауын теләп доға ҡылыр алдынан уҡыла торған ике рәҡәғәтле нәфел намаҙы. Ғәрәсәт йә дауыл булғанда, күк күкрәп ямғыр яуғанда, ҡаты ямғыр йәки боҙ яуғанда, һыу ташҡанда, зилзилә булып, ер һелкенә башлағанда, ныҡ эҫе үә ҡаты һыуыҡтар булғанда ошо намаҙ уҡылыр.\n13.Көсөф намаҙы - ҡояш тотолғанда имам һәм йәмәғәт менән мәсеттә уҡыла торған ике рәҡәғәтле нәфел намаҙы. Был намаҙҙың ҡыйрәтендә имам бик оҙон сүрәләр уҡыр(эстән), һәр кем ҡояштың нуры асылғансы Аллаһы тәғәләгә хәмед үә тәсбих әйтер.\n14.Хөсөф намаҙы - Ай тотолғанда өйҙә яңғыҙ уҡыла торған ике рәҡәғәтле нәфел намаҙы.\n15.Сәфәр намаҙы - юлға сығар алдынан, сәфәрҙең уңышлы булыуын теләп доға уҡыр өсөн ҡылына торған ике рәҡәғәтле нәфел намаҙы.\n16.Шөкөр намаҙы - бер оло дәүләткә, ниғмәткә үә мәртәбәгә ирешкәс, йә бер маҡсат алдыңа килгәс, Аллаһы тәгәләгә шөкөр ҡылыу ниәте менән уҡыла торған ике рәҡәғәтле нәфел намаҙы.\n17.Ишрәк намаҙы - ҡояш тыуып күтәрелә башлағас уҡыла торған йә 2, йә 4, йә 6, йә 8 рәҡәғәтле нәфел намаҙы.\n18.Ҙөхә намаҙы - ҡояш тыуған ваҡыт менән өйлә ваҡытының ҡап уртаһында уҡыла\nторған йә 2, йә 4, йә 6, йә 8, йә 10, йә 12 рәҡәғәтле нәфел намаҙы. ч\n19.Әүүәбин намаҙы - ахшам намаҙын уҡып бөткәс уҡыла торған йә 2, йә 4, йә 6 рәҡәғәтле нәфел намаҙы.\n20.Тәһәжжүд намаҙы - төндә йоҡонан уянып, таң атҡансы уҡыла торған йә 2, йә 4, йә 6, йә 8, йә 10 рәҡәғәтле нәфел намаҙы.\n21.һәүел намаҙы - бер мосолман кешенең вафатын ишеткән көндә ахшамдан һуң уҡыла торған ике рәҡәғәтле нәфел намаҙы. Уның сауабы шул мәйеттең рухына бағышланыр.\n22.Мәсет намаҙы - йәғни «тәхиәтүл мәсет», мәсеткә инеү менән уҡыла торған ике рәҡәғәтле нәфел намаҙы. Йомаға ингәндә, йәки мәсетте ҡарап сығыу өсөн ингәндә уҡылыр.\n23.Истихәрә намаҙы - бер оло эш башлар алдынан, уның хәйерле булуын теләп уҡыла торған ике рәҡәғәтле нәфел намаҙы.\nУны уҡығандан һуң ошо доға уҡылыр: «Аллааһүммә иннии әстәхиирүкә биғилмикә үә әстәҡдирүкә биҡүдэрәтикә үә әс, әлүкә мин фадликә фәиннәкә тәҡэдирү үә ләә әҡэдирү үә тәғләмү үә ләә әғләмү үә әнтә ғәлләмүл-ғүйүүб. Аллааһүммә ин күнтә тәғләмү әннә һәәҙәәл- әмрә хайрул лии фии диннии үә мәғәәшии үә ғәәкибәтә әмрии ,фәҡэдирһү лии үә йәссрһү лии ҫүммә бәәрик лии фии. Үә ин күнтә тәғләмү әннә һәәҙәәл-әмрә хайрул лии фии диинии үә мәғәәшии үәғәәҡыйбәтә әмрии фәсрифһү ғәннии үәссрифнии ғәнһү үәҡэдир лийәл-хайра әйнәмә күнтү. Иннәкә ғәләә күлли шәй, ин ҡаддиир».\nМәғәнәһе: Йә, Рабби, тәхҡиҡ, мин һинән яҡшылыҡ эҫтәймен һәм ҡөҙрәт эҫтәймен үә һинең фаҙылыңды һораймын, тәхҡиҡ, һин һәр нәмәгә ҡадирһың, мин үҙем һис бер нәмәгә ҡадир түгелмен. Йәнә һин һәр нәмәне беләһең, мин белмәйем. Тәхҡиҡ, һин һәр бер ғәйепте лә белеүсе. Әй, Аллаһ, әгәр ҙә ошо эште минең динем, донъям үә әхирәтем өсөн хәйер тип белһәң, ул эште миңә насип үә миәссәр ҡыл, һәм ул эште минең өсөн мөбәрәк ҡыл. Әгәр ҙә был эште минең динем, донъям үә әхирәтем өсөн зарарлы һәм яман тип белһәң, ул эште минән, мине ул эштән дүндер. Йәнә миңә ҡайҙа булһам да хәйерле эштәрҙе насип ит. Тәхҡиҡ, һинең һәр нәмәгә көсөң етәлер.\nУРАҘА, ЗӘКӘТ ҺӘМ ХАЖҮҙгәртергә\n«Йәә әййүһәл-ләҙиинә әәмәнүү күтибә ғәләйкүмүс-сыяму кәмәә күтибә ғәләл- ләҙиинә миң ҡабликүм лә*әлләкүм тәттәҡүн ». Мәғәнәһе: Әй, мөьмин бәндәләр, элекке замандағы мөьминдәргә фарыҙ ҡылынған кеүек, тәҡүәлегегеҙ артһын өсөн, Рамаҙанда ураҙа тотоу һеҙгә лә фарыҙ ҡылынды.\n«Ликүлли шәй, ин зәкәәтүн үә зәкәәтүл- жәсәдис-сыйам». Мәғәнәһе: һәр нәмәнең бер зәкәте, йәғни паҡлаусыһы булалыр. Тәндең зәкәте - ураҙа.\n1.Рамаҙан айында һәр көн ураҙа тотоу, йәғни, таң яҡтылығы йәйелгәндән башлап, ҡояш батҡансы ашамай-эсмәй үә ир менән ҡатынға яҡынлыҡ ҡылмай тороу - бәлиғ һәм ғаҡыл булған һәр мөьмин өсөн фарыҙҙыр.\n2.Ураҙаның шарттары өсәү: 1) ниәт ҡылыу; 2) ашау-эсеүҙән тыйылыу; 3) яҡынлыҡтан тыйылыу.\n3.Ураҙа булыуға сәхәр эскәндән һуң, таң атҡансы ниәт ҡылыу мөстәхәб. Шулай уҡ өйлә ваҡытына бер сәғәттән ашыу ҡалғас ниәтләһәң дә дөрөҫ булыр.\n4.Ураҙаға бар күңел менән ниәт ҡылыу тейеш. Тел менән әйтмәйенсә, күңеленән генә иртәгә ураҙа тотасағын уйлаһа ла ураҙаһы дөрөҫ булыр.\n5.Ғәрәпсә ошоларҙы әйтеп, тел менән ниәт ҡылыу мөстәхәб: «Нәүәйтү ән әсуумә саумә шәһри рамадданә минәл-фәжри иләл- мәғриби хаалисан лилләәһи тәғәләә».\nМәғәнәһе: Аллаһы тәғәлә өсөн, ихласым менән ниәт ҡылдым, Рамаҙан ураҙаһын тотмаҡҡа, таң ваҡытынан башлап ҡояш батҡансы.\n6.Ҡояш байығас ураҙаны тамамлап, бер тәғәм, тоҙ йә һыу менән ифтәр ҡылыу, йәғни ауыҙҙы асыу сөннәт. Хөрмә, йөҙөм кеүек Емештәр менән ифтәр ҡылыу мөхтәсәбтер.\n7. Ифтәр ҡылғандан һуң ошо доға уҡыла: «Аллааһүммә ләкә сумту үә бикә әәмәнтү үә ғәләйкә тәүәккәлтү үә ғәләә ризҡикә әфтәртү фәғфирлии йәә ғаффаарү мә ҡаддәмтү үә мәә әххәртү». Мәғәнәһе: Әй, Аллаһы, ошо ураҙамды мин һинең өсөн генә тоттом үә мин һиңә генә иман килтерҙем, үә һиңә тәүәккәл ҡылдым, үә һинең ризығың менән ауыҙымды асам. Әй, гонаһтарҙы ғәфү итеүсе Аллаһы, инде минең элекке гонаһтарымды ла, хәҙерге гонаһтарымды ла ярлыҡа.\n8. Ураҙа булған кеше:\n1) таң атҡансы төндә тороп, сәхәр эсер;\n2) үҙ-үҙен гонаһ эштәрҙән тыйыуҙы ниәт ҡылыр;\n3) Буш ваҡыттарында дини китаптар уҡыр;\n4) ҡояш байығас, ахшамдан алда ифтәр ҡылыр.\nУраҙа ваҡытында ошо ғәмәлдәр ҡылыу мәкруһтыр:\n1)буш һүҙ һөйләү;\n2)әҙәпһеҙ һүҙ һөйләү;\n3)мунсала оҙаҡ ултырыу;\n4)һыуға сумып ҡойоноу;\n5)тәғәм йә һағыҙ сәйнәү;\n6)тел менән берәй ризыҡты тәмләп ҡарау;\n8)бер ҙә ифтәр ҡылмайынса ике көн ураҙа тотоу;\n9)ниндәй булһа ла берәй гонаһлы эш эшләү;\n10)ауырыу көсәйгәнен белә тороп ураҙа тотоу.\nУраҙа булған кешегә ошо эштәр ҡылыу тыйылмай:\n1)һатып алынасаҡ ризыҡты татып ҡарау;\n2) балаға тәғәм сәйнәп биреү;\n3)күҙгә һөрмә тартыу;\n4) мыйыҡ һәм иренде майлау;\n6) ҡан алдырыу;\n7) һөлөк һалдырыу;\n8)ҡомған менән ғөсөл ҡойоноу;\n9) мунсала тирләп сығыу; 1\n0)һабын менән йыуыныу.\n1) борсаҡ дәүмәле генә булһа ла бер тәғәм йәки дарыу йотоу;\n2) бер генә тамсы булһа ла һыу йотоу;\n4) укол алыу.\n10.Ураҙаны үҙ ихтияры менән боҙған кешегә бер көнгә бер көн иҫәбенән ҡаҙа ҡылыу һәм боҙған өсөн кәфәрәт ҡылыу тейеш.\n11.Ураҙа кәфәрәте шулай ҡылына: Әгәр донъяла ҡолдар бөтмәгән урын булһа, бер ҡолдо һатып алып азат итергә кәрәк. Әгәр ҡол табылмаһа, йәки һатып алырға байлығы етмәһә, бО көн өҙлөкһөҙ ураҙа тотоу тейешле. Әгәр ҙә зәғифлек сәбәпле уны үтәй алмаһа, 60 фәҡиргә туйғансы аш ашатыу тейеш.\n12. Бер ураҙа кеше яңылыш бер аҙ аш йә һыу йотоп ебәрһә, тамағына ямғыр үә ҡар китһә йәки ҡоҫһа, йәки таң атҡас ифтәр ҡылһа - ураҙаһы боҙолор. Ундай кешегә Рамаҙандан йуң ҡаза ҡылыу тейеш, кәфәрәт лазым булмаҫ.\n13.Ураҙаһы боҙолған кешегә ҡояш байығансы барыбер ашамай-эсмәй тороу тейешле.\n14.Бер кешенең тамағына туҙан, тупраҡ, йөн йәки төтөн инһә, йәки төкөрөгөн, ҡаҡырығын, теш араһында ҡалған тәғәм киҫәген йотһа, йәки ураҙа икәнен онотоп ашап-эсһә йә енси яҡынлыҡ ҡылһа, ураҙаһы боҙолмаҫ.\n15.Хәйезле йә нифаслы ҡатындарға ураҙа тотоу дөрөҫ түгел. Улар Рамаҙанда тотолмай ҡалған ураҙаларын, аҙаҡтан ҡаза ҡылырҙар.\n16.Ураҙа тоторлоҡ рәте киткән бик зәғиф йәки үтә ҡарт кеше ураҙа тотмайынса, һәр көндөң ураҙаһы урынына бер фәҡиргә туйырлыҡ аш йәки туйырлыҡ аш алырға етерлек аҡса бирер.\n17.Әгәрҙә Рамаҙан үткәс шул ҡартҡа хәл кереп китһә, ҡалған ураҙаларын ҡаза ҡылыр.\n18.Йөклө һәм имеҙеүле ҡатындар үҙҙәренә үә балаларының һаулығына зарар килеүҙән ҡурҡһалар, йәңә ауырыу кешеләр сирҙәре көсәйеүҙән ҡурҡһалар, ураҙа тотмаһалар ҙа ярай. Улар ураҙаларын Рамаҙандан һуң ҡаза ҡылырҙар.\n19.Рамаҙанда мосафир булған кешегә ^ә ураҙа тотмау дөрөҫ булыр. Сәфәренән ҡайтҡас ураҙаларын ҡаза ҡылыу лазым булыр.\n20.Таң атҡас сәфәргә сыҡҡан кешегә, мосафир булдым тип ураҙаһын боҙоу дөрөҫ түгел. Әгәр ҙә боҙған хәлдә - ҡаза кылыу лазым булыр.\n21.Ураҙаһы булмаған хәлдә лә көндөҙ әйенә ҡайтып еткән мосафирға ҡояш байығанса ураҙа һымаҡ ашамай-эсмәй тороу мөстәхәбтер.\n22.Тотолмай ҡалған ураҙаларын һау сағында ҡаза кылып бөтөрмәгән кеше ауырыуға һабышһа, уға ҡазаға ҡалған ураҙалары өсөн фидиә биреү юлы менән вариҫтарына васыят әйтеү үәжиб булыр.\n23.Әгәр васыят әйткән кеше вафат булһа, вариҫтарына ҡалған малдың өстән бер өлөшө тиклем фидиә биреү үәжиб.\n24.Йәкшәмбе йә дүшәмбе көндәрендә, ғәшүрә, рәғәип, бәрәәт үә ғәрәфә көндәрендә, зөлхиҙә һәм мөхәррәм айҙарының тәүге аҙнаһы көндәрендә, шулай уҡ ай тулған ваҡытта өс көн ураҙа тотоу сауаплы һәм мөхтәсәб ғәмәлдәр.\n25.Нәфел ураҙаһын боҙоу дөрөҫ түгел. Әгәр боҙолһа - ҡаза ҡылынырға тейеш.\n26.Ҡунаҡ килеү йә ашҡа саҡырылыу сәбәпле нәфел ураҙаны өйләгә ҡәҙәр боҙоу дөрөҫ була.\n27.Ике ғәйет көнөндә, үә өс тәшрик көнөндә, йәнә яңғыҙ Йома көнөндә генә, йә шәмбе көнөндә генә ураҙа тотоу дөрөҫ түгел.\n28.Шәғбәндең 30-сы көнөндә, ахшамдан һуң, ай күренмәһә, 30 көнөндә ай күренеү хәбәрен көтөп өйлә ваҡыттарына ҡәҙәр ураҙа булып тороу мөстәхәбтер.\n29.Әгәр ай күренеү хәбәре килһә, шул көйөнсә ниәтләп, ураҙа булыныр. Ай күренеү хәбәре килмәһә, ураҙаны боҙоу тейешле.\n30.29-сы шәғбәндә ай күренмәгән булһа, 30- сы көнөн Рамаҙандан иҫәпләп ураҙа тотоу - мәкруһтыр. Ул көндө нәфел ниәте менән ураҙа тотоу дөрөҫ булыр.\n31.Ҡояш байыған саҡта ай күренә торған тәңгәлдә болот йә туҙан булмаһа, Рамаҙан башы өсөн дә, шәүүәл башы өсөн дә айҙы күп кешенең күреүе шарт, ике-өс кешенең генә күреүе ҡабул ителмәҫ.\n32.Әгәр ҙә ай күренә торған тәңгәлдә болот, тузан йәки йонсоу булһа, Рамаҙан башы өсөн бер тоғро кешенең айҙы күреүе ҡабул ителеп, иртәгәһенә ураҙаға керелер.\n33.Шәүүәл башы өсөн ике тоғро ир кешенең йәки бер тоғро ир менән ике тоғро ҡатындың күреүе ҡабул ителер, иртәгәһенә ғәйдел- фытыр уҡылыр.\n34.Бәлиғ үә ғаҡыл булып, олуғ гонаһтарҙан һаҡланмаған, алдашыу холҡо булмаған камил мосолман кеше тоғро, ғәҙел кешегә хисап ҡылыныр.\n1. Рамаҙандың һуңғы ун көнлөгөндә, кәмендә бер тәүлек ир кешеләр мәсеттә ғүмер кисереп, ҡатындарға өйҙәрендә, намаҙ уҡыған ерҙәрендә ултырып, иғтикәф ҡылыу сөннәттер.\n2.Иғтикәф ҡылыусы ирҙәр мәсеттә ашан- эсерҙәр, шунда ҡунырҙар. Уларға бәдрәфкә барыу өсөн, тәһәрәт алыу, аш-һыу алып килеү өсөн генә мәсеттән сығыу дәрәҫ була.\n3.Әгәр ғөҙөрһөҙ бер донъя артынан мәсеттән сығып, алты сәғәттән ашыу ваҡыт үтһә, иғтикәф боҙолор.\n4.Иғтикәфтәге кешеләргә хатта ҡатындарҙың тәненә ҡул тейҙереү харам. Әгәр мәсеттән сыҡҡан саҡтарында енси яҡынлыҡ ҡылһалар - иғтикәф боҙолор.\n5.Иғтикәфтәге кешеләр мәсеттә намаҙ уҡырҙар, ғилем өйренерҙәр йәки өйрәтерҙәр, зикер үә тәсбих әйтерҙәр, китап ҡарап, дин мәсьәләләре хаҡында һөйләшерҙәр, Уларға мәсеттә донъя эштәре ҡылыу һәм донъяуи ҡүҙ һөйләшеү мәкруһтыр.\n«Иннәллааһә-фтәрада ғәләйһим (Әй әл- мүьминиинә) садаҡатән фии әмүәлиһим тәьхүҙү мин әғнийә, иһиим үә түраддү иләә фуҡараа, иһим».\nМәғәнәһе: Тәхкик, Аллаһы тәғәлә мөьминдәргә малдарынан зәкәт садаҡаһы биреүҙе фарыҙ ҡылды. Ул зәкәт өлөшө мөьминдәрҙең байҙарынан алынып, йәмгеһенең ҡырҡтан бер өлөшө самаһы. Мәҫәлән, 20 мыҫҡал алтындан ярты мыҫҡалы зәкәткә бирелә. 140 мыҫҡал көмөштөң өс мыҫҡалы зәкәткә бирелер. Баҡыр аҡса һәм сауҙа малы көмөш баһаһы менән хисап ҡылыныр.\n4.Әгәр берәүҙең алтыны үҙе генә нисбәткә тулмаһа, көмөш, баҡыр үә ҡағыҙ аҡсалар һәм сауҙа малдары менән бергә иҫәпләнеп хисап ҡылыныр. Әгәр йәмгеһенең баһаһы көмөш нисбәтенә тулһа, баһаларының ҡырҡтан бер өлөшө зәкәткә бирелергә тейеш.\n5.Ҡырҡ һумлыҡ малдан зәкәткә бер һум, 100 һумлыҡтан 2 һум 50 тин, 1000 һумлыҡ малдан 25 һум бирелер.\n6.Ҡырҡ баш һарыҡ һәм кәзәнән бер башы зәкәткә бирелер. Әгәр ҙә ҡырҡтан артыҡ булғанда, һәр 100 баштан бер башы бирелер.\n7.30 һыйыр өсөн бер йешлек бер быҙау бирелә. 40 һыйыр өсөн ике йәшлек бер башмаҡ бирелер. Унан артҡандарының һәр береһе өсөн бер йәшлек быҙау хаҡының 30- дан бер өлөшө бирелер. Мәҫәлән, бер быҙауҙың хаҡы 6000 һум булһа, нисбәттән артҡан һәр һыйыр өсөн 200 һум зәкәт бирелер.\n8.Егерме дүрт башҡа тулғансы һәр биш дөйә өсөн бер һарыҡ бирелер. Әгәр 25-кә тулһа, һәр 25 дөйә өсөн бер дөйә балаһы бирелер.\n9. Аттарҙың һәр береһе өсөн хаҡының ҡырҡтан бер өлөшө бирелер.\n10. Зәкәт өсөн тейешле булған мал урынынауларҙың хаҡтары ҡәҙәр аҡса биреү ҙә дөрөҫ булыр\n11.Йыл башында нисбәт ҡәҙәре малға хужа булып, йыл аҙағында улар үрсеп китһә, ул кешегә малының йәмгеһенән зәкәт биреү фарыҙ, сөнки үрсегән мал өсөн йыл тулмаһа ла зәкәттәрен сығрыу тейешле.\n1. Зәкәтте ҡулында нисбәт ҡәҙәр малы булмаған намаҙҙарын ҡалдырмайса уҡыған фәҡир үә байғош кешеләргә бирелеү тейеш.\n2. Йортонда малы ҡалып та, ҡулында малы булмаған мосафирға, йортонда нисбәт ҡәҙәре малы күренһә лә бурысы күп булған кеше бурысын түләп бөтөрөргә ярҙам булһын өсөн, зәкәт бирелә.\n3.Зәкәт ғалимға, зәкәт йыйырға тәғәйенләнгән кешегә лә бирелер: унда йыйылған зәкәт аҡсаһы'малдың фәҡирҙәргә бирелә торған өлөшөнә ҡушылыр. Ғамил бай кеше булған хәлдә лә, уға хеҙмәт хаҡы итеп зәкәттән йыйылған малдан өлөш сығарыла.\n4. Кеше зәкәтте үҙенең ата-әсәһенә, яҡын туғандарына, балаларына, балаларының балаларына, йәнә иренә, ҡатынына, ҡулында нисбәт ҡәҙәре малы булған бай кешегә, уның балаһына бирергә тейеш түгел. Әгәр бирелә ҡалһа, зәкәткә хисап ҡылынмаҫ, бүләк тә һәдиә хөкөмөндә булыр.\n5.Зәкәтте үҙенең фәҡир ҡорҙаштарыңа, фәҡир шәкерттәгә, фәҡир тол ҡатындарға, кәсептән мәхрүм булған зәғифтәргә биреү артығыраҡ. Ҡулдарында нисбәт ҡәҙәре малҙары булып та, дин үә ғалим хеҙмәтендә булып кәсептән, вазифанан мәхрүм булған кешеләргә лә зәкәт биреү дөрөҫ. Сөнки улар ҡасан үҙ кәсептәренә тотоноп киткәнсе һәр береһе фәҡир хөкөмөндә.\n6.Бер малды зәкәт итеп биргән ваҡытта хужа кеше уның зәкәттән булыуына ниәт ҡылып, йәнә алыусының ҡулына тапшырып, йолаһын үтәп биреү лазым. Зәкәт ниәте менән бирелмәгән йәки алыусының ҡулына тапшырылмаған - мал зәкәттән хисап ҡылынмай.\n7.Әгәр бер мал зәкәткә бирергә тип тәғәйенләнһә, биргән саҡта зәкәттән булыуына ниәт ҡылынмаһа ла зәкәткә хисап ҡылыныр.\n8.Зәкәт суммаһын айырым йыйып, фәҡирҙәрҙең үҙ ҡулына тапшыра торған Хәйриәләр Йәмғиәтенә зәкәт биреү ҙә дөрөҫ. Ул саҡта Йәмғиәттең хазиналары (казначейы) зәкәт биреүсенең вәкиле хөкөмөндә булыр.\n1.Ямғыр һыуы менән үҫкән ашлыҡтан, йәшелсә-емештән, бесәндән һәм балдан бирелә торған зәкәт ғөшөр була. Уларҙан уңыш йыйылғандан һуң йылына бер мәртәбә ундан бер өлөш ҡәҙәрен фәҡирҙәргә биреү фарыҙ.\n2.Ғөшөр мөлкәтенең нисбәте юҡ, ни ҡәҙәр йыйып алынһа, шул ҡәҙәренән ғөшөр бирелә. Игеү, урыу һәм уңышты тәрбиә ҡылыу хәрәждәре лә сығарылмаҫ.\n3.Тейешле мөлкәттән ғөшөр фарыҙ булыу осөн хужаларҙың бәлиғ, ғаҡыл һәм бай булыуҙары ла шарт түгел. Сабый, диуана үә фәҡир кешеләрҙең уңыштарынан да ғөшөр өлөшө сығарылыу тейеш.\n4.Утын, ҡамыш кеүек нәмәләрҙән ғөшөр сығарыу лазым булмаҫ.\n5.Ямғырһыҙ, ҡоро ерҙәрҙә арыҡ һәм күнәктәр менән һуғарып үҫтергән ашлыҡтан тулы ғөшөр бирелмәҫ, ул уңыштың егерменән бер өлөшө миҡдарында бирелер.\n6.Ғөшөр ҙә зәкәт бирелә торған фәҡир кешеләргә бирелер.\n1. Донъяһы етеш кешегә Рамаҙандан һуң, гәйдел- фытыр көнөндә үҙе һәм сабый балалары иҫеменән фытыр садаҡаһы биреү үәжиб булыр.\n2.Ҡатыны һәм балалары.бәлиғ булып, етеш йәшәһәләр, фытыр уларҙың үҙҙәренән тейеш. Әгәр фәҡир булһалар, береһенән дә тейеш булмаҫ.\n3.Әгәр берәү ҡатыны һәм өлкәнәйгән балалары өсөн дә фытыр саҙаҡаһын үҙе бирһә, әлбиттә, сауаплы булыр.\n4.Ауырлыҡ менән донъя көткән кешеләр өсөн фытыр садаҡаһы биреү мотлаҡ түгел. Әгәр инде бирмәксе булһалар, үҙҙәренәндә фәҡирерәк кешеләргә биреү тейеш.\n5.Фытыр саҙаҡаһы ғәйдел-фытыр көнөндә, иртәнсәк, ғәйет намаҙы уҡылғанға тиклем бирелһә, сауаплыраҡ, сөнки байрам итергә аҡсаһы булмаған кешене байрам алдынан ҡыуандырыу яҡшыраҡ. Рамаҙан айында биреп ҡуйыу ҙа дөрөҫ.\n6.Фытыр саҙаҡаһы ла, зәкәт менән ғөшөр кеүек, фәҡир кешеләргә генә бирелер.\n7.Фытыр саҙаҡаһы өсөн уртаса йәшәгәндәрҙең кеше башынан дүрт ҡаҙаҡ бойҙай йәки һигеҙ ҡаҙаҡ арпа биреү, байыраҡтарҙың кеше башынан дүрт ҡаҙаҡ хөрмә, йә һигеҙ ҡаҙаҡ йөҙөм биреү ҙә ярай. Уларҙың урынына хаҡтары ҡәҙәр аҡса биреү ҙә дөрөҫ булыр.\n1. Ҡазаға ҡалдырылып та ҡаза ҡылынмаған ураҙалары булған кешегә, үҙенән ҡаласаҡ малынан шул ураҙалары өсөн фидиә бирергә тип вариҫтарына васыят әйтеү үәжиб.\n2.Васыят әйткән кеше вафат булһа, уның ҡалған малының өстән бер өлөшө миҡдарында һәр бер ҡаза ҡылынмаған ураҙалары өсөн фидиә биреү мәрхүмдең вариҫтарына үәжиб.\n3.Фидиәнең күләме һәр бер ураҙа көнө өсөн үә биш ваҡыт намаҙҙың һәр береһе өсөн үә витр намаҙы өсөн бер фытыр саҙаҡаһына тиң.\n4.Үҙ ваҡытында тотолған йәки ҡаза ҡылынған ураҙа һәм уҡылған намаҙҙар, ҡаза ҡылынған намаҙҙар өсөн фидиә биреү лазым түгел, шулай ҙа биреүҙә зыян юҡ. Шуға күрә күп вариҫтар мәйеттең бәлиғ булғанына үлгәненә тиклем фарыҙ һаналған ураҙа һәм намаҙҙарына иҫәпләп, барыһы өсөн дә фидиә бирәләр.\n1.Зәкәт, ғөшөр, фытыр, фидиә һәм кәффәрәт саҙаҡалары фәҡирҙәр хаҡы булған фарыҙ үә үәжиб саҙаҡалар. Уларҙы мөьмин булмаған һәм фәҡир булмаған кешегә биреү, йәки юл төҙөү, күпер эшләтеү, ҡоҙоҡ эшләтеү, мәсет үә мәҙрәсәләр һалдырыу кеүек бөтөн халыҡ өсөн булған дөйөм эштәргә тотоноу дөрөҫ булмаҫ.\n2.Быларҙан башҡалары һәм дөйөм халыҡ файҙаһы өсөн тотонолған аҡсалар нәфел саҙаҡалары була. Уларҙы биреү ҙә ныҡ сауаплы мөстәхәб ғәмәлдәрҙән һанала.\n3.Саҙаҡаны күп биреү гонаһтарҙың ғәфү ителеүенә, бәлә һәм афәттәрҙән имен ҡалырға ярҙам итә.\n4.Фәҡирлек үә мохтажлыҡ арҡаһында саҙаҡа һораған кешегә ҡаты һүҙ әйтеү харам. Әҙ булһа ла бер нәмә биреү һәм яҡшы һүҙ менән йыуатыу сауапты арттыра.\n5.Бер нисә көн йән аҫрарлыҡ риҙығы булған кешегә саҙаҡа һорау харам. Әммә кейем- һалым кеүек үҙендә булмағанды һорау харам түгел.\n6.Мохтажлығы булмаған кешегә саҙаҡа биреп, уны теләнселеккә ғәҙәтләндереү - мәкруһ.\n7.Саҙаҡа бирелгәндән һуң, биргән кешегә хәйер теләп, ошо доға уҡыла:\n« Аллааһүммә- хфәҙ сәхибә һәҙиһис-садәҡати ғәниләәфәәти үәл-бәлиййәәти үәғфир ҙүйүүбәһүү үә әҡҡид иимәәнәһүү үә әкҫир әмүәә-ләһүү үә үәффиҡһүү ғәләә хайри мәҡәсидиһ»\nМәғәнәһе: Әй, Аллаһы ошо саҙаҡа биреүсене афәт һәм бәләләрҙән һаҡла үә йәнә уның гонаһтарын ғәфү ит. Үә йәнә уның иманын ҡеүәтле ҡыл, үә йәнә уның малдарын арттыр, үә йәнә уны хәйерле маҡсаттарға ирештер.\n1.Topмошo етеш булған кешегә 10-сы зөлхизәлә ғәйдәл-Ҡорбан намаҙынан һуң үҙе өсөн бер ҡорбан салып, күршеләрен үә фәҡирҙәрҙе хөрмәт ҡылыу үәжибтер.\n2.Ҡорбан 10-сы зөхизәлә боғаҙланмай ҡалһа, 11-се йәки 12-се зөлхизәлә боғаҙлаһаң да дөрөҫ булыр. Әммә 12-се ҙөлхизәлә ҡояш байымаҫ борон салып ҡалыу дөрөҫ булыр.\n3.Ваҡытында ҡорбан сала алмай ҡалған кешегә уның хаҡын фәҡирҙәргә саҙаҡа итеп таратыу ҙа ярай.\n4.Ҡорбанды кис йәки төндә салыу - мәкруһтыр.\n5.Ҡорбан өсөн ҡуй-һарыҡ, кәзә,һыйыр,дөйә кеүек айыры тояҡлы мал ғына салыныр. Ат, тауыҡ, ҡаҙ ише хайуандар ҡорбанға ярамай.\n6.Ҡуй-һарыҡ менән кәзәне тик бер кеше генә ҡорбан ҡыла ала, һыйыр менән дөйәне ете кеше бер булып ҡорбан сала ала.\n7.Ҡорбан тиеләсәк һарыҡ менән кәзәнең бер йәше, һыйырҙың ике йәше, дөйәнең биш тулған булыуы кәрәк.\n8.Өлкән һәм һимеҙ булһа ярты йәшлек һарыҡты ҡорбан ҡылырға була, ләкин был кәзәгә ҡағылмай.\n9.Һыйыр йә дөйәне ете кеше бер булып ҡорбан ҡылһалар, уларҙың һәр береһе ҡорбан ғәмәлен ниәтләргә тейеш.\n10.Әгәр араларынан береһе тик ит алыр өсөн генә ҡатнашһа, ҡалған алтауының да өлөшө ҡорбанға һаналмаҫ.\n11.Күмәкләп салған ҡорбанға йәш балаларҙы индереп ете кешегә тултырһаң да дөрөҫ булыр, әммә мәйет өлөшөн һау кешеләрҙең ҡорбанына ҡатыштырыу ярамай.\n12.Сауабын бер мәйеткә бағышлау ниәте менән шул мәрхүм өсөн бер ҡорбан боғаҙлау дөрөҫ була.\n13.Күмәкләп салған ҡорбандың итен итен киҫәкләп түгел, үлсәп бүлешеү тейештер.\n14.Бай кешегә ҡорбан итен өс өлөшкә бүлеп, өлөшөн фәҡирҙәргә өләшеү, Өлөшө менән ҡунаҡтарын хөрмәт итеү, өсөнсө өлөш менән туғандарын, күрше- күләнен һыйлау мөстәхәбтер.\n15.Урта хәлле кешегә туған-тумасаларын ғына ҡунаҡ итеү ҙә дөрөҫтөр.\n16.Ҡорбандың тиреһен йәки уның хаҡын бер фәҡиргә саҙаҡа урынына биреү мөстәхәбтер. Уны һатып, аҡсаһын үҙ кәрәк - ярағыңа тотоноу дөрөҫ түгел. Әгәр һатмайынса, күн йәки тун итһә, дөрөҫ булыр.\n17.Ир кеше ҡорбанлыҡ малды үҙе салһа ла, икенсе бер мосолмандан бысаҡлатһа ла ярай.\n18.Бысаҡлар алдынан ҡорбандың эйәһе йәки боғаҙлаусы кеше малға ҡарап ошо доғаны әйтер:\n«Аллааһүммә иннә саләәтии үә нүсүкии үә мәхйәәйә үә мәмәәтии лилләәһи раббил-ғәәләминә ләә шәриикә ләһ. Аллааһүммә тәҡәббәл һәәҙиһил-удхиййәтә (мин фүләәниибни фүләән) йәки (мин фүләәнәтәә бинти фүләән)». Мәғәнәһе: Әй, Аллаһы, тәхҡиҡ, минең намаҙым үә ғибәҙәттәрем үә йәшәүем үә үлеүем барса ғәләмдең хужаһы булыусы Аллаһы тәғәлә өсөн үә уның ҡөҙрәтендәлер. Ул Аллаһы тәғәләнең һис шәрике юҡтыр. Әй, Аллаһ, ошо ҡорбанды фәлән улынан йәки фәләнә фәлән ҡыҙынан ҡабул ҡыл.\n19.Ҡорбан салдырасаҡ кешегә, хажиҙарға оҡшау өсөн, зөлхиҙә айы кергәндән һуң сәсен алдырмайынса һәм тырнаҡтарын ҡырҡмайынса тороу мөстәхәбтер.\n20.Ҡорбанлыҡ өсөн аҡ йә күк төҫтәге бөтөн ағзалары теүәл булған, сәләмәт, ҙур мөгөҙлө һимеҙ мал хәйерлерәк.\n21.Ҡоторған йәки ҡорсаңғы, тыумыштан мөгөҙһөҙ һәм бестерелгән мал да ҡорбанлыҡҡа ярай.\nМәғәнәһе: Ислам дине биш төрлө ғибәҙәттән төҙөлмөш. Аллаһы тәғәләнең берлегенә үә Мөхәммәт ғәләйһиссәләм Уның бәйғәмбәре булыуына күңелдән ышанып геуаһлыҡ биреү, намаҙ уҡыу. малдан зәкәт биреү, Рамаҙанда ураҙа тотоу һәм юл хәреждәренә көсө еткән кешегә Ҡәғбәтулланы зыярат ҡылып, Хаж ҡылыу.\n4.Хаждың фарыҙҙары өсәү:\n5.Хаждың үәжибтәре бишәү:\n2.Унан һуң ике рәҡәғәт нәфел намаҙы уҡып: «Аллааһүммә иннии үриидүл-хәжжә фәйәссирһү лии үә тәҡәббәлһү миннии»,-тип Хажға ниәт ҡылыныр.\nМәғәнәһе: Йә,Рабби,тәхҡиҡ, мин Хаж ҡылыуҙы ниәт ҡыламын, инде һин уны минән ҡабул ҡыл.\n3.Ниәт ҡылғандан һуң ҡысҡырып ошо талбийәне уҡырҙар:\n«Ләббәйкәл-лааһүммә ләббәйк, ләббәйкә ләә шәриикә ләкә ләббәйк, иннәл-әмдә үән-ниғмәтә ләкә үәл-мүлк, ләә шәриикә ләк».\nМәғәнәһе: Йә, Рабби, һинең ғибәҙәтеңде камил итәғәт менән ҡыламын, һинең һис шәрикең юҡтыр. Тәхҡиҡ, барса маҡтау үә барса ниғмәт һиңә хастыр. Үә хужалыҡ та һиңә хастыр, һинең һис шәрикең юҡтыр.\n9.Ҡатын хажжәләрҙең 6 ғәмәлдә хилафтары булыр:\nУны эскәндән һуң ошо доға уҡылыр:\nМәғәнәһе: Йә,Рабби, тәхҡиҡ, мин һинән һорайым: киң ризыҡты үә файҙалы ғилемлекте үә һәр бер ауырыуҙан шифаны.\nМәйет тәрбиәләү тәртибеҮҙгәртергә\nҮләргә ятҡан кешенең хәлен белешергә барғанда, ауырыуҙың кәйефенә ҡарап, янында күп ултырырға ярамай. Ныҡ ауырыу кешегә: «Иман кәлимәһе килтер»,-тип ныҡашырға ярамай, ә үҙеңә сирле кеше ишетерлек итеп Шәһәдәт кәлимәһен әйтергә кәрәк (Ләә илләһә илләллааһу).\nӘжәле яҡынлашҡан кешене уң ҡабырғаһына ятҡырырға кәрәк. Ауырыу янында Йәсин шәрифте һәм башҡа доғаларҙы ҡысҡырып уҡырға кәрәк.\nКәфен киҫеү тәртибеҮҙгәртергә\nҒөсөл ҡойондорғанда: «Илаһи ниәт ҡылдым әхирәт ғөсөлөн ҡойондормаҡҡа, тәндәрен таҙаламаҡҡа. Әшһәдү әл лә илләһә илләллааһу үә әшһәдү әннә Мөхәммәдән ғәбдүһү үә рәсүлүһ»-тип әйтелә.\nЙыназа намаҙы ошо рәүешле уҡыла:Үҙгәртергә\n1.Ниәт ҡылыу:«Иләһи, ниәт ҡылдым йыназа намаҙы уҡымаҡҡа, Аллаһы тәғәләгә ҫәнә өсөн, Бәйғәмбәребеҙгә салауат өсөн, был мәйеткә доға үә сауап өсөн. Хәлисан лилләһи тәғәлә. Аллаһу әкбәр».\n2.Ҫәнә доғаһы уҡыла (Субхэнәкә).\n3.Ҡулдарҙы күтәрмәйенсә генә бер тәкбир әйткәс (Аллаһу әкбәр) салауат уҡылыр. («Әттәхиәт»тең икенсе яртыһы). Имам булған кеше текбирҙәрҙе ҡысҡырып әйтер.\n«Аллааһүммә-ғфир лихәййинәә үә мәййитинәә үә шәәһидиннәә үә ғәә, ибинә үә сағииринәә үә кәбииринәә үә ҙәкәринәә үә үнҫәәнәә.Аллааһүммә мән әхйәйтәһүү миннәә фә әйиһии ғәләл-исләәми, үә мән тәүәффәйтәһүү миннә фәтәүәффәһүү ғәләл-иимән. Аллааһүммә ин кәәнә һәәҙәл- мәй, йитү мүхсинән фәзид фии ихсәәниһии үә ин кәәнә мүсии, ән фәтәжәүүәзғәнһ».\nМәғәнәһе: Йә, Рабби, беҙҙең тереләребеҙҙе лә, үлеләребеҙҙе лә, хәҙергебеҙҙе лә, ғәйептәребеҙҙе лә, бәләкәйҙәребеҙҙе лә, ололарыбыҙҙы ла, туғандарбыҙҙы ла, ҡатындаорыбыҙҙы ла ярлыҡа. Йә, Рабби, тереләребеҙҙе Ислам динге аҫтында йәшәт, үлгәндәребеҙҙе иман менән вафат ҡыл. Әй, Аллаһы, әгәр ошо мәйет изге кеше булған хәлдә, изгелеген арттыр, әгәр гонаһлы кеше булһа, гонаһтарын ғафу ҡыл.\nӘгәр мәйет сабый йәки диуана булһа, өсөнсө тәкбирҙән һуң ошо доға уҡылыр:\n« Аллааһүммә-жжэғәл һәҙәл- мәййитә ләнәә фәратан үә ҙүхрәү-үәжғәлһүү ләнәә шәәфиғәү-үә мүшәффәғәә».\nМәғәнәһе: Йә, Рабби, был мәйетте беҙҙең өсөн шәфәғәтле үә шәфәғәтен мәҡбүл ҡыл.\n5. Дүртенсе тәкбирҙән һуң, ике тарафҡа сәләм биреп намаҙ тамамлана.\n6. Йыназа намаҙы тамам булғандан һуң ошо доға уҡыла: «Рабби-ғфир ләнәә үә лиһәәҙәл- мәййити үәфсәх ләһһү фии ҡабэриһ. Аллааһүммә зид әжрәһүү үә ләә тудилләнәә бәғдәһ».\nМәғәнәһе: Әй, Раббым, беҙҙең гонаһтарыбыҙҙы ла, был мәйеттең гонаһтарын да ярлыҡа үә йәнә уға ҡәберендә киңлек ҡыл. Йә, Рабби, был мәйеттең әжерен арттыр үә унан һуң беҙҙе аҙҙырма.\nБалаға исем ҡушыуҮҙгәртергә\nБала тыуыуҙы ишеткәс, түбәндәге доға уҡыла:\n«Аллааһүммә-жғәлһү бәрран үә әмбитһү фил-исләәми набәәтән хәсәнән үәжғәлһү мәсғүүдән фид-дүн йә үәл- әәхираһ».\nМәғәнәһе: Йә, Рабби, ошо баланы изге бала ит, үә йәнә уны донъя һәм әхирәттә бәхетле-сәғәҙәтле ҡыл. Бала аяҡтары менән ҡыблаға юнәлтеп өҫтәлгә йомшаҡ урынға һалына.\nБалаға исем ҡушҡанда тәүҙә аҙан әйтеп, аҙан доғаһын уҡырға.\nУнан һуң намаҙ ҡәғдәһендә «Әттәхиәт»тән һуң уҡыла торған «Салауат» доғаһын уҡығандан һуң баланың уң ҡолағына исемең фәлән фәлән улы (фәлән фәлән ҡыҙы) булыр тип өс мәртәбә әйтелә.\nУнан һуң ҡамәт төшөрөп «Салауат»ты уҡығандан һуң баланың һул<.яҡ ҡолағына: исемең фәлән улы фәлән йәки фәлән ҡыҙы фәлән булыр тип өс мәртәбә әйтеп, аят уҡып (Аятөл-Көрси) иҙге теләктәр теләп доға ҡылына.\nНиках уҡыр алдынан иң тәүҙә түбәндәге шарттарҙың үтәлеүе мотлаҡ (мөҫтәхәб):\n1) никахты мәсеттең имам-хатибы, йәки уның рөхсәтенән мәсеттең мүәзине уҡый;\n2)Ҡыҙ яғынан никах уҡыған урында атаһы булыу, атаһы булмаһа-олатаһы, йәки Ағаһы, йәки еҙнәһе, йәки атай-әсәһенең ир туғандарының берһе булыу;\n3) Егет яғынан да был талаптар үтәлергә тейеш;\n4) никахҡа инеүселәрҙең исемдәре мосолман исеме булырға тейеш. Улай булмаһа, уларға яңынан мосолман исеме ҡушыла;\n5) ир һәм мосолман кешеләренән ике-өс шаһит булырға тейеш;\n6) ҡыҙ ҙа, егет тә иман килтерергә тейештәр «Ләә иләһә иллә-лаһу Мухәммәдү Расулуллаһ»;\n7) Егет ҡыҙға биргән, йәки бирәсәк мәһәренең хаҡын иғлан итергә тейеш. Әгәр ҡыҙ мәһәр хаҡына риза булмаһа егеттән уны арттырыуын талап итергә тейеш;\n8) имам ир менән ҡатындың ислам шәриғәте буйынса йәшәү рәүеше тураһында вәғаз уҡый (һөйләй);\n9) имам ижап ҡабул итә, шаһиттар алдында: «Фәлән ҡыҙы фәләнә, фәлән улы фәләнгә хәләл ефетлеккә риза булып барҙыңмы»-тип һорала.\nУнан һуң егеттән һорала: «Фәлән улы фәлән, фәлән ҡыҙы фәләнәне хәләл ефетлеккә риза булып алдыңмы».\nУнан һуң ата-әсәЛәрҙең ризалығы һорала.\nМәғәнәһе: Замана үә дәүерҙәрҙе алмаштырып тороусы, айҙарҙы тәҡдир ҡылыусы, эштәрҙе еңел ҡылыусыы Аллаһыға маҡтау һәм шөкөрҙәребеҙ булһын. Ул шундайын Аллаһы ки, Муса ғәләйһиссәләм уның менән Тур тауында мөнәжәт ҡылышты һәм ул Аллаһы Тәүрат, Инжил, Зәбур, һәм Ҡөрьәнде индереүселер һәм ниҡахты хәләл ҡылды, мәһәр һәм шаһиттарҙы беҙҙең менән, бәйләп Аллаһы Тәғәлә «Нур» сүрәһендә әйтте:\nТәхҡиҡ бәйғәмбәребеҙҙән хәбәр булды: «Никах минең сөннәтемдер. Сөннәтемдән баш тартыусы минең өммәтемдән түгел.\nӨйләнешегеҙ, балалар тыуҙырығыҙ, мин ҡыямәт көнөндә һеҙҙең күплегегеҙ менән башҡа өммәттәр алдында маҡтанырмын. «Әҫбәталлааһү фии судурил жәәнибәйни хәббәтәл мәхәббәһ».\nМәғәнәһе:Аллаһы тәғәлә ошо ике парҙың күкрәктәренә әлфәт мөхәббәт беркетһә ине.\nАшап-эсеп бөткәндән һуң ошо доға уҡылаҮҙгәртергә\n«Әл-хәмдү лил-ләһил-ләҙи әтғәмәнә үә- сәҡанә үә жәғәләнә минәл-мүслимин».\nМәғәнәһе: Әлхәмдүлиллаһ, Аллаһы тәғәлә мине туйҙырҙы һәм эсерҙе үә йәнә мосолмандарҙан ҡылды.\nБерәү менән күрешкәндә уҡылырҮҙгәртергә\n«Аллааһүммә-жмәғ бәйнәнәә бил-хайри үәс- сәләәми үә әллиф бәйнәнәә би-әхсәнил- ҡаләәм». Мәғәнәһе: Йә, Рабби, беҙҙе иҙгелек үә сәләмәтлектә күрештер үә күркәм һүҙҙәр менән өлфәт ҡылдыр.\nБер ергә йә бер мәжлескә ултырғас уҡылыр доға Үҙгәртергә\n«Аллааһүммә әнзилнии мүнзәләм- мүбәәракәү үә әнтә хайрүл-мүнзилиин».\nМәғәнәһе: Йә, Рабби, мине мөбәрәк еогә индер, һин хәйерле индереүсеһең.\nБер зарар йә зыян килгәндә уҡылыр доға: «Ғасәә раббүнәә әй йүбдиләнәә хайрам- минһәә иннәә иләә раббинәә раағибүүн».\nМәғәнәһе: Шәт Раббыбыҙ Аллаһы тәғәлә беҙҙең хәләбеҙҙе яҡшы ғына аштырыр. Тәхҡиҡ, бер Раббыбыҙға рәғбәт үә ихлас ҡылыусыларбыҙ.\nҠайғы килгәндә уҡылыр доғаҮҙгәртергә\n«Аллааһүммә иннии ғәбдүкә үәбнү ғәбдикә радйитү хүкмәкә үә ҡадааәк әс әлүкә ән түҙһибә ғаннии ғаммии үә хәзәнии үә ән\nСығанағы — «https://ba.wikibooks.org/w/index.php?title=Фикһул_Ислам&oldid=24228»\nПоследний раз редактировалась 11 октябрь 2021 в 20:34\nБыл бит һуңғы тапҡыр 20:34 11 октябрь 2021 үҙгәртелгән.


Ҡаныңды тикшерәйек әле\nҠаныңды тикшерәйек әле24.04.2018\nХәҙер шоферҙарҙың эскәнлеген ҡанындағы алкоголде тикшереп билдәләйәсәктәр. Административ енәйәт боҙоуҙар тураһындағы кодексҡа шундай өҫтәмә индерелде.\nБығаса законда эскәнлекте белеү өсөн тын өрҙөрөп ҡаранылар. Махсус прибор ярҙамында “гонаһ”тың күләме билдәләнде. Ул бер литр өрөлгән тынға 0,16 миллиграмм этил спирты тәңгәлендә йөрөнө. Әммә һәр водитель дә бындай уҡ самала тын өрә алмауы мөмкин. Мәҫәлән, авария һөҙөмтәһендә йәрәхәтләнгән йәки аңын юғалтҡан кеше. Хатта тәжрибәле табиптар ҙа был алымды ҡуллана алмай. Ә бына ҡандан анализ алырға мөмкин.\nШуныһы төп мәсьәлә: ошоғаса Кодекста ҡандағы алкоголде тикшереү мөмкинлеге биреү хаҡында бер яҙыу ҙа булманы. Шуға ла шофер һалмыш килеш һәләк булһа йәки аңын юғалтһа, уларҙы бер суд та иҫерек тип таныманы. Һөҙөмтәлә фажиғәлә ғәйеплене билдәләүе ҡатмарлы эшкә әүерелде. Һуңынан шоферҙың хәле һәйбәтләнгән хәлдә лә уны яуаплылыҡҡа тарттырыу мөмкин булманы. Әйткәндәй, тейәгән килеш рулгә ултырып, уның арҡаһында кешеләр бәлә-ҡазаға тарыһа йәки вафат булһа, яуаплылыҡ арта, ике йылға тиклем иркенән мәхрүм итеү ҙа ҡаралған.\nБерәүҙәрҙең фажиғәлә ныҡ йәрәхәтләнгәндән, хатта икенселәрҙең үтә күп һалғанлыҡтан да тын өрә алмаған сағы була. Бындай осраҡта ла яуаплылыҡҡа тарттырырға ярамай, сөнки һулыш алғанда күпме эскәнлекте күрһәткән алкотестер күрһәткесе юҡ. Хәҙер был проблеманы ҡандағы алкоголь аша хәл итергә мөмкин. Кодекста ул бер литр ҡанда 0,3 грамдан артырға тейеш түгел тип билдәләнгән.\nЯңылыҡҡа һәр кемдең ҡарашы төрлөсә. Рәсәйҙең Дәүләт автоинспекцияһы начальнигы Михаил Черников фекеренсә, ул иҫерек шоферҙарҙың авария яһау осрағын ысынбарлыҡта күрһәтәсәк, күрһәткестәр, әлбиттә, артасаҡ. Был төҙәтмәләр июль айында үҙ көсөнә инә.\nӘйткәндәй, Дәүләт Думаһы айныҡ булмаған килеш машинаға идара иткәндәрҙең “атын” залогка алыу, уларға штраф күләме хаҡындағы закон проектының ҡабул ителеүен көтә. Ул сағында һалмыш килеш рулгә ултырыусылар кәмер тип уйлайҙар.\n18 йәш тулдымы?\n18 йәше тулмағандар өсөн лотерея уйындары закон буйынса тыйыла.\nШулай уҡ электрон лотереяларға, лотерея квитанцияларына билет һатыу һәм уларға отошта сыҡҡан аҡсаны алыу ҙа сикләнә.\nӘлбиттә, бәхетен һынап ҡарарға теләгән, 18 йәше тулған граждандарға ла тыйыу бар. Мәҫәлән, лотереяла 15 мең һумдан күберәк аҡса уйнатылһа, бындай билетты алыу өсөн мотлаҡ шәхесте раҫлаған танытма булырға тейеш (паспорт).\n“Дуҫлыҡ” төрмәгә япты\nӨфөнөң Киров районы суды “Дуҫлыҡ” кооперативы рәйесен һәм төҙөлөш фирмаһы етәксеһен дүрт йылға иркенән хөкөм итте.\nБыл ике әшнә ҡаланың Киров урамында 43/2 һанлы йортто төҙөүгә 99 пайсының 307 миллион һум күләмендә индергән аҡсаһын уңлы-һуллы туҙҙыра. Һөҙөмтәлә ана төҙөйбөҙ, бына файҙаланыуға тапшырабыҙ тип халыҡты өмөтләндереп килгән вәғәҙә буш ҡыуыҡ кеүек шартлай – күп ҡатлы йортто инде һигеҙ йыл буйы төҙөп бөтә алмайҙар.\n2009 – 2015 йылдарҙа ирҙәр халыҡтан аҡса йыйһа ла, үҙ йөкләмәһен үтәргә ашыҡмай. Ун ҡатлы йорт 65 фатирға иҫәпләнгән, әммә эшҡыуар егеттәр әле ғәмәлдә лә булмаған 99 апартаментты һатып ебәрә. Буласаҡ йорттоң һөлдәһе өсөн улар 98 миллион һум аҡса сарыф итә, ә 300 миллиондан күберәген үҙҙәренең кеҫәһенә тыға.\nАлдаҡсыларҙың икеһен дә суд залынан һаҡ аҫтына алалар. Хөкөм ҡарары ҡабул ителгәнгә тиклем йыл ярым буйына уларға йорттан сығыу тыйылды. Тағы шуныһы – был ваҡыт уларҙың хөкөм ителеү срогына иҫәпләнә. Тап шуға ла прокуратура ла бының менән килешмәй, енәйәтселәр өсөн был яза йомшаҡ тигән ҡарашта һәм хөкөм ҡарарын ҡабаттан ҡарарға кәрәклекте белдерә.\nШулай уҡ торлаҡ-төҙөлөш идараһы кооперативының элекке рәйесе лә ошо көндәрҙә үҙ яҙмышының хәл ителерен көтә. Алдаҡсыны былтыр йыл аҙағында Кипрҙан барып тоттолар. “Байыным, хәҙер йылы яҡта донъяның артына тибеп йәшәрмен”, тип хыялланғандыр был әҙәм. Тәтемәй торһон әле! Диңгеҙ буйындағы ҙур йортонда эләктерәләр уның елкәһенән. Тикшереүселәр был йортто ул үҙе алдаған пайсыларҙың аҡсаһына һатып алыуына шикләнмәй. Шулай уҡ енәйәтсенең төҙөлөп бөтмәгән өйөнә, дүрт яҡшы автомобиленә арест һалына.\nӘйткәндәй, былтыр “Дуҫлыҡ-строй” кооперативы пайсылары аслыҡ иғлан иткәйне. Тиҙҙән тимер рәшәткәле “уңайлы йорт” эсендә уға ла урын табылыр, моғайын.\nСос ҡыҙҙар бар шул\nУл көндә Учалыла йәшәгән ир күптәнге танышы менән байрам ойоштора. Тик, ҡәһәрең, алған араҡылары бөтә лә ҡуя. Ир ҡыҙҙы магазинға ебәрә. Уға банк картаһын тоттора, паролен дә әйтә.\nСос ханым һә тигәнсе магазинға барып ҡайта, байрам дауам итә. Арыу ғына һуҡҡас, ир йоҡлап китә. Ә һылыуҡай, уның картаһына айыу майы һөртөп, тиҙ генә тая. Аҙаҡ интернет-сайт аша ике операция башҡара. Һөҙөмтәлә 96 мең һум аҡсаны анһат ҡына кеҫәһенә һалып ҡуя.\nӘммә полиция хеҙмәткәрҙәре был ханымдан да сосораҡ икән. Уның эҙенә тиҙ төшә. Ул райондың Ураҙ ауылынан 29 йәшлек ханым була.\nЗирәк ҡунаҡҡа ҡарата енәйәт эше ҡуҙғатылған.\nБур ҡайҙа икән?\nӨфөлә була был хәл. Көндөҙгө сәғәт бер. Бер ханым 82 йәшлек әбейгә социаль хеҙмәтләндереү бүлеге хеҙмәткәре булыуын белдерә.\n– Киләһе айҙан пенсионерҙарға өҫтәмә аҡсалата компенсациялар буласаҡ, – ти ул, хәстәрлекле йылмайып. – Бының өсөн беҙгә аҡсаларығыҙҙың һандарын яҙып алырға кәрәк.\n“Пенсия, өҫтәмә” тигән һүҙҙәрҙе ишеткәндә, барлыҡ әбей-бабайҙарҙың да ҡолағы ҡарп итеп ҡалалыр, моғайын. Был әбей ҙә барлыҡ йыйынтығын сығарып һала. Шуны ғына көткән ҡатын тиҙерәк сығып һыҙа. Ишеген бикләп, бүлмәһенә ингәс кенә, әбей һемәйгәнен, 165 мең һум аҡсаһын тоттороп ебәргәнен аңлап ҡала.\nШуға ла һаҡ булығыҙ, таныш булмаған кешеләргә ишек асмағыҙ, тип иҫкәртә тәртип һаҡлау хеҙмәткәрҙәре. Әгәр ят ҡунаҡ коммуналь йәки социаль хеҙмәткәр булыуы хаҡында әйтһә, был хаҡта улар эшләгән ойошмаға шылтыратып, уның дөрөҫлөгөн аныҡлағыҙ.\nАрмияға яҙғы саҡырыу башланды. Ҡулына ҡорал алып, тыуған илде һаҡларға әҙерләнгән егеттәрҙең һаулығы нисек?\nРәсәй Оборона министрлығының хәрби-табип экспертизаһының баш үҙәк начальнигы полковник Александр Чаплюк белдереүенсә, һуңғы йылдарҙа йәштәрҙең һаулығы буйынса хәрби хеҙмәткә яраҡлылыҡ күрһәткесе яҡшырған, бөгөн призывниктарҙың 78-79 проценты хеҙмәт талаптарына тап килә.\nӘйткәндәй, егеттәрҙе армияға алыуҙың биш категорияһы бар. “А” призывник хеҙмәткә яраҡлы тигәнде аңлата. Был мәктәптәге “бишле” билдәһе кеүек. Юғары балл йәштәрҙең сәләмәтлегенең яҡшы булыуын күрһәтә. Ә бына “Б” категорияһы, моғайын, иң таралғанылыр. Ул егеттәрҙең аҙыраҡ сикләүҙәр менән армияға яраҡлылығын раҫлай. “В” – егеттәрҙең хәрби хеҙмәткә яраҡлы, әммә ғәскәрҙәргә алынмау билдәһе. “Г” категорияһы – сәләмәтлеге сәбәпле ваҡытлыса ҡулына ҡорал алырға яраҡһыҙлығы хаҡында. Бындай үҫмерҙәргә ярты йылдан бер йылға тиклем армиянан сикләү бирелә. Был ваҡыт – уға өҫтәмә рәүештә тикшерелеү йәки дауаланыу өсөн. “Д” йәш кешенең һаулығы хәрби хеҙмәт талаптарына бөтөнләй яуап бирмәүен аңлата.\nШуныһы үҙенсәлекле: бер арауыҡта хеҙмәттән ҡасып ҡалырға теләүселәр шаҡтай күп булһа, был күренештең кәмеүе күҙәтелә. Беренсенән, хәҙер “һалдат бутҡаһы”ның срогы ҡыҫҡарҙы. Ҡораллы Көстәрҙең абруйы арта, хеҙмәт итеү шарттары ныҡ үҙгәрҙе. Туҡланыуҙың сифатын яҡшыртыуға, кейем менән тәьмин итеүгә етди иғтибар бирелә. Йәнә һалдатҡа алыу кеүек сараларҙың барышын егеттәрҙең атай-әсәйҙәренә танышып һәм күҙәтеп барыу мөмкинлеге мөһим роль уйнай.\nНиндәй ауырыуҙар арҡаһында егеттәр башлыса армиянан кисектерелә һуң? Тәүге урында – һөйәк-мускул системаһы. Был төргә яҫы табанлылыҡ, сколиоз, быуын ауырыуҙары инә. Икенсе урында – ҡан әйләнеше системалары ауырыуҙары, йөрәк тибешенең төрлө боҙолоуҙары, өсөнсө – ашҡаҙан-эсәк, сей яра сирҙәре.\nбуйында йәшәй бер әбей\nДонъяла ғәжәп кешеләр бар. Берәүҙәр тормошон халыҡ мыжғып торған ҡаланан башҡа күҙ алдына килтермәһә, икенселәр, киреһенсә, һил тормошта бер үҙе йәшәүҙе хуп күрә. Мәҫәлән, Байкал күле буйында Халы утарында Любовь Мореходова яңғыҙы ғүмер итә.\nБында транспорт йөрөмәй, ҡыш юлдарҙы ҡар баҫа. Иң яҡындағы биҫтәгә ҡоро ерҙән – 30 километр, ә Байкал аша – дүрт саҡрым. Ҡыш аҙыҡ-түлек кәрәк булһа, әбей конькиҙарын кейә лә Байкал күле аша тураға бара.\n– Үҙем 1941 йылда тыуғанмын. Ә коньки 1943 йылғы. Шулай булғас, беҙ тиңдәштәр, – тип һөйләй ул. – Дүрт саҡрым барырға, унан кире ҡайтырға кәрәк. Беренсе кластан бирле ошо конькиҙа шыуам. Элек эшләй белгәндәр бит. Һаман да миңә тоғро хеҙмәт итә. Хәҙер ҡартайҙым инде, бына билем ауырта. Шулай ҙа конькиҙа елдерә башлаһам, онотола. Ел дә уңай булғанда, осам ғына. Пальтоны ысҡындырып алһам, елкәнле карап кеүек барам.\nЛюбовь Улан-Ханда тыуған. 1950 йылда Иркутск ГЭС-ын төҙөй башлағас, һыу баҫыуҙан ҡурҡып, ата-әсәһе Халыға күсенгән. Үҫеп еткәс, ҡыҙ Иркутскиға киткән. Унда техникум, институт тамамлаған. Бер аҙҙан тормошҡа сыҡҡан, дүрт бала тәрбиәләгән. 2002 йылға тиклем заводта эшләгән.\n2011 йылда ул ире менән ата-әсәһенең йортона ҡайтырға була. Йорт-тирәһен ҡараштырып, ут индергәндәр. Әммә бер аҙҙан ире баҡыйлыҡҡа күсә. Яңғыҙ ҡалһа ла, ул тыуған йортон ташлап китергә уйламай. Әбей бер нәмәнән дә ҡурҡмай.\n– Көн һайын алтынсы яртыла торам, мейесте тоҡандырам, үҙемә, эттәремә ашарға бешерәм. Унан һыйырҙарҙы, быҙауҙарҙы ашатам. Байкалда мәке уйып, һыу ташыйым, – ти ул.\nЛюбовь мал һуйырға кеше эҙләп йөрөмәй. Һыйырын үҙе сала, уны эшкәртә. Һуңғы ваҡытта сәләмәтлеге ҡаҡшаһа ла, бынан китергә йыйынмай.\n– Байкал ҡырыҫ. Ул төҫөн йыш үҙгәртеп тора. Әле көҙгө кеүек ялтырай, әле ҡурҡыныс булып шаҙралана. Тәҙрәнән ҡарап ултырам, шулай ҙа бик матур ул. Бындағы тормош ифрат оҡшай, – ти ул.


Курс лекций «Стартап». Питер Тиль. Стенфорд 2012. Занятие 5 / Хабрахабр


13 Февраль 2019, 16:33\nӨФӨ, 2019 йыл, 13 февраль. /«Башинформ» мәғлүмәт агентлығы, Галина Бахшиева/. 2019 йылдың 1 июленән Башҡортостанда йәшәүселәрҙе сираттағы тапҡыр торлаҡ-коммуналь хужалыҡ хеҙмәттәренә хаҡтың артыуы көтә.\nРеспубликаның Тарифтар буйынса дәүләт комитетында хәбәр итеүҙәренсә, быйыл 1 июлдән халыҡ өсөн уртаса тарифтар түбәндәгесә тәшкил итә:\n— һыу менән тәьмин итеү буйынса — 1 кубометр өсөн 25,96 һум, һыу бүлеү буйынса — 1 кубометр өсөн 26,28 һум, шуға ярашлы үҫеш — 1,6% һәм 1,4% .\n— йылылыҡ энергияһына хаҡ Башҡортостан буйынса уртаса 1992,89 һум/Гкал (НДС менән) тәшкил итә, үҫеш — 101,85%;\n— электр энергияһына бер ставкалы тариф 3,6 % арта. Ауыл ерендә һәм ҡалала электр плитәләре ҡулланылған йорттарҙа тариф 0,7 коэффициенты менән билдәләнгән;\n— 2019 йылдың тәүге ярты йыллығында халыҡҡа тәбиғи газ өсөн хаҡ, уны файҙаланыу йүнәлешенә ҡарап, 1 кубометр өсөн 6,62 һумдан алып 7,10 һумғаса тәшкил итә. Социаль-иҡтисади үҫеш прогнозы 2019 йылдың икенсе ярты йыллығынан 1,4% артмауын күҙ уңында тота.\nХалыҡтың коммуналь хеҙмәттәр өсөн түләү структураһына һыу менән тәьмин итеү (8%), һыу бүлеү (7%), эҫе һыу менән тәьмин итеү (8%), йылытыу (47%), газ менән тәьмин итеү (3%) һәм электр менән тәьмин итеү (24%) инә.\n2019 йылда тарифтар ике этапта арттырыла: 1 ғинуарҙан бөтә илдә хаҡтар 1,7% артты, 1 июлдән иһә Рәсәйҙең төбәгенә ҡарап.


Башҡортостан менән Япония үҙ-ара тауарҙар әйләнешен үҫтерергә ниәтләй // Иҡтисад | новости башинформ.рф\nБашҡортостан менән Япония үҙ-ара тауарҙар әйләнешен үҫтерергә ниәтләй\n17:55, 29 октября 2012 Иҡтисад\nЯпонияның Рәсәй Федерацияһындағы Ғәҙәттән тыш һәм Тулы хоҡуҡлы илсеһе Тикахито Харада Япония менән Башҡортостан араһындағы хеҙмәттәшлектең перспективалы йүнәлештәре араһында химия сәнәғәтен, инфраструктураны үҫтереүҙе һәм автомобилдәр өсөн комплектлаусы изделиелар етештереүҙе атаны. Был хаҡта ул 29 октябрҙә Өфөлә Япония менән Башҡортостан Республикаһы араһында сауҙа-иҡтисади һәм инвестицион хеҙмәттәшлек буйынса конференцияла хәбәр итте. Был берлектә үткәрелгән икенсе конференция, беренсеһе Башҡортостан баш ҡалаһында 2011 йылдың июнендә үткәрелгәйне.\n— Барлыҡ был өлкәләрҙә бөгөн Япония компаниялары Башҡортостандан партнерҙары менән һөйләшеүҙәр алып бара. Әлеге форум ярҙамында беҙҙә башҡа уртаҡ проетттар ҙа барлыҡҡа килер, тип ышанам. Уларҙы тормошҡа ашырыуҙа Япония һәр яҡлап ярҙам күрһәтергә әҙер, — тип билдәләне Тикахито Харада.\n— Японияның Рәсәй Федерацияһындағы Ғәҙәттән тыш һәм Тулы хоҡуҡлы илсеһенең Башҡортостанға визитын Япония менән Башҡортостан араһында сауҙа, технологик, инвестицион хеҙмәттәшлекте үҫтереүгә булышлыҡ иткән факторҙарҙың береһе итеп ҡабул итәбеҙ, — тип һыҙыҡ өҫтөнә алды БР Хөкүмәте Премьер-министры урынбаҫары – БР Хөкүмәте Аппараты етәксеһе Илшат Тажетдинов.\nУның һүҙҙәренә, һуңғы йылдарҙа ике яҡ араһында мөнәсәбәттәрҙең әүҙемләшеүенә ҡарамаҫтан, Япония менән Башҡортостандың үҙ-ара хеҙмәттәшлек итеү мөмкинлектәре әлеге ваҡытта тулыһынса файҙаланылмай.\n– Япония менән Башҡортостан араһындағы сауҙа әйләнешен алып ҡараһаҡ, 2011 йыл һөҙөмтәләре буйынса уның күләме ни бары 45 милион АҠШ доллары тәшкил итә. Был, әлбиттә, беҙҙең республикала һәм шулай уҡ Японияла булған мөмкинлектәргә тап килмәй. Һәм беҙҙең бөгөнгө конференция, тәү сиратта, инвестицион хеҙмәттәшлекте әүҙемләштереүгә булышлыҡ итер, тип ышанабыҙ, — тип белдерҙе Илшат Тажетдинов.\nБөгөн тормошҡа ашырылған уртаҡ проекттар иҫәбендә Илшат Тажетдинов 2011 йылдың октябрендә «Газпром Нефтехим Салауат» һәм «Мицубиши Хеви Индастри» араһында төҙөлгән килешеүҙе, «Мицубиши Моторз» компанияһының Калугалағы заводы өсөн комплектлаусы изделиелар поставкалаған «Белзан» заводын атаны. Шулай уҡ Япония вәкилдәре Нефтекманың «Автопласт» заводы менән берлектә автомобиль сәнәғәте өсөн полимер изделиелар етештереү буйынса предприятие булдырырға теләк белдерҙе.\nӘлеге форумдың беренсе көнөндә тематик түңәрәк өҫтәлдәрҙә ҡатнашыусылар нефть химияһы, машиналар эшләү, медицина, ИТ-бизнес өлкәләрендә хеҙмәттәшлек итеү, инфраструктура проекттарын тормошҡа ашырыу мөмкинлектәрен тикшерәсәк. Шулай уҡ Япония делегацияһы «Өфө моторҙар эшләү производство берекмәһе» асыҡ акционрҙар йәмғиәтенә һәм БР Нефть химияһы һәм эшкәртеү институтына барасаҡ.\nШишәмбе, 30 октябрҙә, Японияның Рәсәй Федерацияһындағы Ғәҙәттән тыш һәм Тулы хоҡуҡлы илсеһе Тикахито Хараданың Башҡортостан Президенты Рөстәм Хәмитов менән осрашыуы үткәрелә.\nБынан тыш, конференцияның аҙаҡҡы көнөндә Япония делегацияһы Өфө трансфоматор заводына барасаҡ.\nТеги: конференциялар,тышҡы сауҙа әйләнеше